Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №47 за 2010 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ile jeszcze mamy cierpieć?

Listopad to dla Ukrainy czas pamięci, tragicznej i strasznej, ponieważ odsyła on do XX wieku, do czasów Hołodomoru, który zrównuje się z masowymi represjami wobec ukraińskiej inteligencji. I jeśli represje i egzekucje zniszczyły intelekt (instancję umysłową), to Hołodomor zniszczył ciało Ukrainy, świat ukraińskiego chłopstwa. Dlatego, zbliżając się do 24 listopada, coraz silniejsze stają się pogłosy tragedii w pamięci teraźniejszości, pojawia się coraz więcej projektów ukierunkowanych na utrwalanie pamięci narodowej i podważanie mitów o „absurdalności” Hołodomoru, stworzonych w ZSRR, w tym jako zaplanowanego masowego terroru na Ukrainie. Na przykład w Mohylance, dzięki wsparciu Instytutu Pamięci Narodowej, odbył się przedpremierowy pokaz nowego pełnometrażowego filmu dokumentalnego „Holodomor: Ukraine’s Genocide”, stworzonego w Hollywood ku pamięci zmarłych i dla żyjących oraz nienarodzonych. A w Wielkiej Brytanii w tym roku (w Cambridge) otwarto wystawę dzienników brytyjskiego dziennikarza Garета Jonesa, który jako jeden z pierwszych ujawnił prawdę o okropnościach Hołodomoru na Ukrainie w latach 30. XX wieku. W marcu 1933 roku Jones zdołał wyjechać na Ukrainę z Moskwy i opubli- Margaret SIRIOL KOLLI, bratanica dziennikarza Garета Jonesa, który jako pierwszy w prasie zachodniej nazwał Hołodomor 1932–33 wynikiem stalinowskiego ludobójstwa Ile jeszcze mamy cierpieć? Zima dobiega końca. Bardzo surowe zakazy wprowadzono w grudniu i to doprowadziło do tego, że staliśmy się bezradni i słabi. Grudzień, styczeń, luty, całe trzy miesiące cierpieliśmy, a teraz ogarnie nas śmiertelny głód, jeśli nikt nam nie pomoże. Zabrano nam chleb, a także wszystko, co nazywa się zbożem; różne rodzaje nasion, warzywa, wszystko zostało zebrane i zabrane przez Państwo. Wszystkie ziemniaki, mięso, jaja i produkty mleczne. Nie mamy nic! Boże, gdzie znaleźć nam ratunek, kto nas uratuje? Drogi ojcze, proszę, znajdź pomoc dla nieszczęsnego narodu. O bracia i siostry, niech Pan włoży te słowa w wasze ręce. Proszę, weźcie się za ręce, aby uratować się przed głodem. O, pomóżcie, Proszę, pomóżcie, proszę, proszę! Wkrótce przestanę istnieć, wkrótce pochłonie mnie głodna śmierć, wkrótce umrę, o Słowo (Boże)! Wkrótce mnie zabiorą! O ojcze, pomóż nam! O, gdyby tylko mieć kawałek chleba, zawsze byłbym wdzięczny i wielbiłbym Pana na wieki. W wieczności weźmiemy się za ręce i podziękujemy Tobie. Tak pisała niemiecka chłopka z Kaukazu Północnego. Tylko jedna biedna dusza, która szukała ratunku podczas Wielkiego Głodu 1932–33. Według statystyk 10 milionów ludzi zmarło z głodu na Ukrainie i na Kaukazie. Hołodomor na Ukrainie został wywołany odbieraniem żywności i miał charakter etniczny. Kuban, Kaukaz Północny, a także etnicznie ukraińskie terytoria znalazły się pod ciosem. Nawet chytry Walter Duranty podał liczbę pięciu milionów tych, którzy zginęli z głodu na Ukrainie, dwóch milionów na Kaukazie i trzech milionów w Rosji. Wielki Głód na Ukrainie, czyli Hołodomor, na pewien czas został zapomniany. Brytyjskie i amerykańskie gazety publikowały reportaże z szokującymi szczegółami o głodzie. W dziennikach Garetha Jonesa z podróży na Ukrainę można przeczytać: „U wszystkich jest ta sama historia: »Chleba nie ma, u nas chleba nie ma już od dwóch miesięcy, wielu umiera«”, „Jesteśmy żywymi trupami” – cytował dziennikarz chłopów. Po publikacjach Garetha Jonesa artykuł w „New York Evening Post”, na przykład, został zatytułowany „Rosja w kleszczach głodu – miliony umierają”. G. Jones był asystentem byłego premiera Wielkiej Brytanii D. Lloyda George’a. W 1935 roku Gareth Jones wyruszył do północnych Chin (faktycznie chodzi o terytorium dzisiejszej Mongolii), aby relacjonować japońską ekspansję. Tam został zabity w niewyjaśnionych okolicznościach. Lloyd George powiedział kiedyś, że dziennikarza zabito, ponieważ „wiele wiedział o tym, co się dzieje”. Bratanica Garetha Jonesa, Margaret Siriol Colley, rodzinna archiwistka materiałów związanych z Hołodomorem, zgodziła się przygotować artykuł oparty na fragmentach zapisków dziennikarza, który przedstawiamy czytelnikom „Słowa Proświty”. tym w annałach światowej historii. Wiosenne wydarzenia polityczne 1933 roku miały precedens. Cały świat pogrążony był w głębokiej depresji. Dopiero co zainaugurowano Roosevelta na prezydenta USA, a Ameryka, mimo swojej izolacji, dążyła do dyplomatycznego uznania ZSRR. W marcu Japonia wystąpiła z Ligi Narodów, a tego samego roku Adolf Hitler został kanclerzem Niemiec. Wielka Brytania odczuwała chmury wojny, które zbierały się nad brytyjskim rządem. Po śmierci Lenina nowa polityka ekonomiczna (nep) poprawiła sytuację chłopów, ponieważ stworzono system gospodarczy mieszanego typu, łączący administracyjną kontrolę i wielki przemysł z pewną częścią drobnego biznesu. Zatem kołchoźnicy mieli możliwość otwartego sprzedawania swoich produktów na rynku. Lecz gdzieś od 1926 roku rząd zaczął domagać się coraz większych plonów. W 1928 roku Stalin przedstawił swój pięcioletni plan industrializacji i ko- Zakończenie na str. 3 Z ROSY I WODY! WŁOCHY W KIJOWIE INSTYTUT UKRAINOZNAWSTWA I JEGO ZAŁOŻYCIEL

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

««ННААСС ННЕЕ ППООДДООЛЛААТТИИ!!»» ВВссееууккррааїїннссььккаа ааккццііяя ппррооттеессттуу вв ДДеенньь ССввооббооддии

Petro ANTONENKO Zdjęcia Olesia DMYTRENKA Władza jednak „obchodziła” Dzień Wolności, a dokładniej, dała o sobie znać. Żaden technolog polityczny nie byłby w stanie wymyślić czegoś skuteczniejszego, aby zadać kolejny cios tak zwanemu wizerunkowi władzy, jeśli cokolwiek z niego jeszcze zostało. Wziąć i przepchnąć przez parlament pod koniec ubiegłego tygodnia skandaliczny Kodeks podatkowy. I to po kilkutygodniowych masowych akcjach protestacyjnych przedsiębiorców, przedstawicieli małego i średniego biznesu w stolicy oraz w obwodach. Po niezrozumiałych obietnicach rządu, który opracowywał kodeks, że uwzględni choć coś z propozycji przedsiębiorców (w istocie nic istotnego nie zostało uwzględnione). Jeśli dodać, że w kolejce jest drugi akt przedstawienia pod tytułem „reformy gospodarcze” — uchwalenie podobnego Kodeksu pracy, to nie ma się co dziwić, że cierpliwość milionów przedstawicieli klasy średniej się wyczerpała. I właśnie w poniedziałek, w Dzień Wolności, rozpoczęła się ogólnoukraińska akcja protestu za natychmiastowym uchyleniem Kodeksu podatkowego. Póki co poprzez nałożenie weta przez prezydenta Janukowycza. Uczestnicy akcji postawili głowie państwa ultimatum: nałożyć weto na kodeks do godziny 18:00 w poniedziałek. W razie niewykonania żądania, a tym bardziej demonstracyjnego, inaczej nie da się tego nazwać, podpisania przez prezydenta tego kodeksu, przedstawiciele małego i średniego biznesu ogłosili, że rozpoczynają bezterminową akcję protestacyjną, strajki, akty obywatelskiego nieposłuszeństwa na całej Ukrainie. Przy tym, teraz już o charakterze politycznym, z żądaniami politycznymi: ponowne wybory prezydenta i parlamentu, dymisja rządu. Główne wydarzenia rozegrały się w stolicy. Właśnie w szóstą rocznicę pomarańczowej rewolucji zaczął się w istocie nowy Majdan. Jednocześnie akcje protestacyjne odbywały się w obwodach Ukrainy. A na Majdanie Niepodległości od samego rana tysiące ludzi rozpoczęły wiec. I, jak poinformowali jego uczestnicy, ogromna liczba protestujących z obwodów póki co nie zdołała dotrzeć do Kijowa — autobusy z uczestnikami akcji pod wszelkimi pozorami zatrzymywała milicja. O godzinie 11 wiec na Majdanie sformował ogromną kolumnę, która skierowała się ulicą Instytucką na Bankową, do rezydencji prezydenta Ukrainy. Dziesiątki tysięcy ludzi, tysiące haseł, transparentów, flag — państwowych i z nazwami miast. Czytasz po nich geografię całej Ukrainy. Znamienne, że bodaj najaktywniejszymi stali się przedstawiciele regionów południowo-wschodnich, zwłaszcza z bliskiego prezydentowi obwodu donieckiego. Wygląda na to, że w Donbasie dawno już nie ma złudzeń co do obecnej władzy, a tak zwane „poparcie wyborców” zapewniane jest przez terror administracyjny i fałszerstwa. Ludzi już nie oszukasz gadkami o „reformach” i „poprawie życia już dziś”. Ludzie już to zobaczyli: występując na wiecu, przedstawiciel przedsiębiorców z Kramatorska poinformował o kolejnej podwyżce taryf w robotniczym mieście Donbasu. Podobne głosy brzmiały tego dnia i pod Administracją Prezydenta, i na Majdanie. Ludzie mówili nie tylko o uchwaleniu odrażającego kodeksu, ale także o tej szalonej presji na mały i średni biznes, która trwała jeszcze przed jego uchwaleniem, o spadku poziomu życia. Było oczywiste, że uczestnicy akcji nie mają żadnego zaufania do władzy. I skandowane przez tysiące ludzi hasło „Precz z władzą!” było daleko od najostrzejszego na wiecach. Oczywiście, przy społecznym akcencie akcji nie można było nie wspomnieć, że zaczęła się ona właśnie w Dzień Wolności, rocznicę pomarańczowej rewolucji. O tym wspominali i sami uczestnicy akcji, i deputowani parlamentu z opozycji, którzy podkreślali, że klasa średnia to podpora demokracji w społeczeństwie. Przedstawiciele małego i średniego biznesu sami zademonstrowali, że będą bronić swoich praw, niezależnie od stanowiska jakichkolwiek partii politycznych. I flag partyjnych na tym etapie nie było widać. Zamiast tego odczuwało się dość wyraźną organizację akcji, aż po kwestie rozmieszczenia jej uczestników, wyżywienia, zabezpieczenia medycznego. …Jeden z plakatów nad wiecem przypomniał obecnemu szefowi państwa jego przedwyborczą obietnicę „usłyszeć każdego”. Czy władza jest zdolna usłyszeć miliony swoich współobywateli?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

ABY ŚWIATŁO SPRAWIEDLIWOŚCI NIE GASŁO

Nadija Kyrjan W czwartą sobotę listopada w Ukrainie obchodzimy Dzień Pamięci Ofiar Hołodomorów. W tym roku data przypada na 27 listopada. Ponieważ nie ogłoszono jeszcze, czy zostaną przeprowadzone oficjalne uroczystości, 38 naukowców, działaczy społecznych i artystów utworzyło Społeczny Komitet na rzecz organizacji upamiętnienia ofiar Hołodomoru 1932—1933 lat, a 17 listopada odbyło się zebranie założycielskie Komitetu, którego uczestnicy uchwalili apel do Ukraińców. Poinformował o tym koordynator Społecznego Komitetu, były wicepremier Iwan Wasiunyk. Wśród członków Komitetu są: były kierownik Instytutu Pamięci Narodowej Ihor Juchnowski, działacz społeczny, redaktor naczelny gazety „Nasza wiara” Jewhen Swerstiuk, rektor Narodowego Uniwersytetu Lwowskiego im. Iwana Franki Iwan Wakarczuk, obrońca praw człowieka Jewhen Zacharow, były dyrektor Departamentu Zabezpieczenia Archiwalnego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy Wołodymyr Wiatrowycz, prezydent Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska” Serhij Kwit, piosenkarka Nina Matwijenko, reżyser Andrij Żołdak, pisarka Maria Matios, filozof Myrosław Popowycz oraz inni. Komitet wzywa obywateli, by 27 listopada wzięli udział w wydarzeniach, a w szczególności o godzinie 16.00 zapalili świece na pamiątkę ofiar Hołodomoru. Ponadto w Kijowie 27 listopada odbędzie się akcja „Hołodomor 32—33 — to ludobójstwo. Pamiętamy”, której uczestnicy, trzymając się za ręce, utworzą żywy łańcuch pamięci przy Narodowym Memoriale Hołodomoru, a w całym kraju odbędą się inne wydarzenia. — To dzień żałoby — dzień smutku, ostatnia sobota listopada — komentuje członek komitetu Jewhen Swerstiuk. — Nie zmienia się to i nie zależy od zmiany prezydenta czy Rady Ministrów, lecz pozostaje na zawsze narodową datą żałoby. Jej obchodzenie jest inicjatywą narodu, przynajmniej tych ludzi z narodu, którzy rozumieją chrześcijańskie modlitwy za zmarłych, pamięć i cześć. Jeśli państwo tym się nie zajmuje, to w społeczeństwie nic nie powinno się zmieniać. Społeczeństwo obywatelskie ma swój styl życia i powinno podtrzymywać tradycje. „Pies szczeka — karawana idzie dalej”. To jest karawana ukraińskiej historii. Przy okazji, Jewhen Swerstiuk niedawno został uhonorowany nagrodą „Światło sprawiedliwości”, ustanowioną w tym roku przez Kanadyjkę ukraińskiego pochodzenia Anastazję Szkilnyk ku czci jej ojca Mychajła Szkilnyka (1891—1972), wybitnego prawnika, działacza społecznego i politycznego w czasach ruchu wyzwoleńczego na Ukrainie w latach 1917—1920. Według słów Anastazji Szkilnyk nagroda ta wyróżnia wyjątkowych ludzi za ich zdolność do rozpalania światła sprawiedliwości w ciemnych zakamarkach ludzkiej duszy oraz wskazywania drogi ku bardziej ludzkiemu społeczeństwu. Wręczenie nagrody odbyło się przy wsparciu Ukraińskiego Uniwersytetu Katolickiego, wiodącej uczelni wyższej, która kształci nową ukraińską elitę. Proswitianie witają Jewhena Ołeksandrowycza z nagrodą i życzą, aby światło sprawiedliwości nie gasło.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

piszą o śmierci, gdyż boją się kar ze strony rządu. W przyczynach śmierci wpisują “chore serce”. To najczęstsze sformułowanie. W tych artykułach opisałem to, o czym słyszałem i co widziałem na własne oczy w Rosji. Przedstawiłem te wyjaśnienia, które podawano mnie. Czego nie potrafię wyjaśnić — ale wierzę, że cywilizowany świat znajdzie na to wyjaśnienie — dlaczego do tej pory nic nie zrobiono, aby zmniejszyć skutki głodu; dlaczego radziecki rząd utrzymuje w tajemnicy wszystko, co dotyczy ich zarazy, dlaczego odmawiają pomocy. To w końcu może być rozwiązaniem kryzysu rolniczego w Rosji; bilans między produkcją a konsumpcją może zostać uratowany nie poprzez zwiększenie produkcji, lecz poprzez ratowanie ludzi, którzy mają żyć i pracować, a nie umierać z głodu”. Andrew Cairns, kanadyjski specjalista ds. rolnictwa, napisał kilka najlepszych artykułów o Ludobójstwie-Hołodomorze w ZSRR po swoich wizytach w 1930 roku oraz wiosną i latem 1932 roku. Ale nawet jeśli wziąć pod uwagę jego twierdzenia oraz twierdzenia Schillera, obraz nadal pozostanie niepełny. Prawie 50 lat jego depesze przeleżały bez uwagi. Ale właśnie w nich nakreślono ogromną tragedię, ogromne cierpienie Ukrainy, spowodowane pięcioletnią polityką Stalina na rzecz rozbudowy ciężkiego przemysłu i powszechnej kolektywizacji. Allan Monkhouse, jeden z inżynierów aresztowanych w marcu 1933 roku, w swoich wspomnieniach wspomina: “Przez cały 1931 rok toczyła się wojna między kułakami a chłopami. “Kułacy mają zostać zlikwidowani jako klasa” — to hasło rozbrzmiewało od każdego partyjnego lidera z inspiracji Stalina… Faktycznie ci, którzy pracowali na ziemi, musieli szukać sobie innego domu, a na ziemi zaczęli pracować ci, którzy nie potrafili tego robić. Ucierpiały także dzieci, które zostały rozdzielone z rodzicami. Transportami dzieci wysyłano w wagonach na Północ, przez lasy. Radziecki rząd współpracował z “dzikimi dziećmi” rewolucji obywatelskiej, które teraz zostały naszczute na likwidację zamożnej warstwy, kułaków. Ale w wyniku radzieckiej polityki znów nowi bogacze znaleźli się na ulicach Moskwy. W istocie nic się nie zmieniło, bogaci stali się biednymi, a biedni — bogatymi”. W 1930 roku “Stalin niedawno ogłosił, że w Rosji dla zachowania równowagi ekonomicznej 50% miało zostać zagłodzonych na śmierć”. Dyktator, aby osiągnąć swoje cele i podporządkować wolne narody, zbudował “kraj wojny, militarystycznej okupacji”. Duranty napisał, wiedząc bardzo dobrze o całej sytuacji w pełni: “mechanizacja i kolektywizacja rosyjskiego rolnictwa wróciła do normy i Kreml wygrał bitwę”.*** Stalinowi udało się ukryć wiedzę o głodzie na Ukrainie bardzo szybko; i prawie 50 lat nie było o tym słychać. Dopiero Robert Conquest przedstawił pierwsze pełne studium o tym, co wydarzyło się podczas głodu, w swojej książce “Żniwa boleści”. Przełożył Dmytro DROZDOWSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Ile jeszcze mamy cierpieć?», s. 1

ILE JESZCZE MAMY CIERPIEĆ?

Dokończenie. Początek na str. 1. kolektywizacji. Dążył on do szybkiej mechanizacji Związku Radzieckiego, dlatego wielką uwagę poświęcono rozwojowi przemysłu ciężkiego. Zaproszono nawet zagranicznych konsultantów, aby osiągnąć ten cel. Potrzebne były również zasoby na granicach z Mandżukuo, ponieważ Związek Radziecki obawiał się ataku Japonii, która dążyła do przyłączenia do siebie terytorium Syberii. Kolektywizacja to polityka wprowadzona między 1928 a 1933 rokiem w ZSRR, aby połączyć indywidualną i zbiorową pracę oraz stworzyć kołchozy. Radzieccy przywódcy byli przekonani, że zastąpienie indywidualnej produkcji zbiorową istotnie poprawi gospodarkę, że będzie to kształtować większą ilość eksportu w dziedzinie produkcji rolniczej. W Radzieckiej Ukrainie polityka ta miała dramatyczny skutek dla etnicznej ludności ukraińskiej i jej kultury, gdyż 86% populacji mieszkało na wsi. Sukces planu pięcioletniego zależał od eksportu towarów głównie z regionów zbożowych ZSRR. Mimo głodu w Związku Radzieckim Stalin wciąż nie przestawał wywozić zbiorów na Zachód, który cierpiał z powodu „Wielkiego Kryzysu”, ale na Zachodzie chłopi nie cierpieli głodu, natomiast na Ukrainie polityka ta doprowadziła do katastrofalnych skutków. Później, już jesienią 1932 roku, radziecki rząd wydał dekret, zgodnie z którym zbiory zaczęto zabierać siłą z każdego regionu. Wprowadzono nowe podatki, zgodnie z którymi kołchozy miały płacić tak drogo (zazwyczaj 2,5 centnera) za hektar, aby móc swobodnie sprzedawać resztę na otwartym rynku, że po prostu nie były w stanie tego zrobić. Chłopi od razu byli sceptycznie nastawieni, gdyż wiedzieli, że państwo będzie zabierać im prawie wszystko, czyli nic na sprzedaż po prostu nie pozostanie. 13 stycznia 1933 roku ogłoszono, że pracownicy polityczni zostaną wysłani w celu wzmocnienia organizacji kołchozów. Tysiące miejskich pracowników, powołanych przez wydział polityczny, wysłano na wieś. „Ich cel — zniszczyć całą opozycję i zorganizować prace gospodarstw zbiorowych. To gorące głowy, które nawet będą wykonywać swoją pracę z okrucieństwem. Jeśli mogą osiągnąć sukcesy w organizacji terroru dla chłopów, to ciekawe, jak będą mogli osiągnąć sukces w przezwyciężeniu głodu”. Stalin, dążąc za wszelką cenę do wykonania planu kolektywizacji, nie wierzył w to, że jego polityka spowodowała głód. Mimo prób kilku dziennikarzy opowiedzenia prawdy o tym, co się dzieje, nie poświęcono temu uwagi i wkrótce z historii wykreślono strony o Hołodomorze jako strasznej ludzkiej katastrofie-ludobójstwie. Jesienią 1932 roku wiadomość o Hołodomorze na Ukrainie dotarła do Londynu, zaznaczono, że kraj przeżywa kryzys tak poważny, że analogów mu jeszcze nie było. We wrześniu 1932 roku Gareth Jones napisał do przedsiębiorcy Ivy Lee na Wall Street (Nowy Jork): „Głód to katastrofa i miliony będą cierpieć z powodu głodu. Obecnie na Ukrainie trwa hołodomor”. W ciągu lata 1932 roku dwudziestu socjalistów-dziennikarzy z Wielkiej Brytanii zostało wysłanych na miesiąc do Związku Radzieckiego i Ukrainy, i ci dziennikarze byli zszokowani tym, co zobaczyli. Jeden z nich, profesor Jules Menken, powiedział Jonesowi, że na Ukrainie panuje prawdziwy głód. W październiku profesor napisał aż trzy artykuły do The Economist. On wraz z redaktorem czasopisma panem Walterem Laytonem (Sir Walter Layton) został „wezwany na dywanik” do radzieckiego ambasadora, zapewne Majskiego, ponieważ w zbyt czarnych barwach przedstawili sytuację w Związku Radzieckim. Zafascynowany ideami komunistycznej utopii, dziennikarz Malcolm Muggeridge opuścił Brytanię w lipcu 1932 roku, mając zamiar osiedlić się w ZSRR wraz z żoną, ale już do września wszystkie jego iluzje zostały zniszczone. Jego pierwszy artykuł o upadku reżimu w ZSRR został wydrukowany 13 stycznia 1933 roku pod tytułem „Russia’s Plan, Virtual Breakdown of Agriculture, Officials Shot and Failure of Food Supply”. Później, w marcu, w artykule dla „Manchester Guardian” Muggeridge napisał o tym, jak pewnego razu zapytał mężczyznę o istnienie kryzysu gospodarczego, na co otrzymał taką odpowiedź: „Nie mamy nic, zupełnie nic. Oni wszystko zabrali”. To wszystko, co powiedział mężczyzna i co Muggeridge musiał stale słyszeć od mieszkańców. I rzeczywiście, wszystko zostało zabrane. Ale chłopi dobrze wiedzieli, że mimo głodu chleb wciąż eksportowano do krajów zachodnioeuropejskich, zarabiając na tym, natomiast mieszkańcy regionów-spichlerzy umierali z głodu… „Powiedzieć, że w najcięższych, najbardziej suchych regionach Rosji panuje głód — to nic nie powiedzieć. U nas nie tylko głód, jak na Północnym Kaukazie, ale i terror, okupacja wojskowa. Na Północnym Kaukazie i na Ukrainie zbiory wywożono z takim okrucieństwem, że do dziś te regiony pozostają bez kęsa chleba”. W marcu 1933 roku Gareth Jones, dziennikarz i formalny asystent Lloyda George’a, wyruszył na Ukrainę — była to jego trzecia podróż. Chciał zobaczyć sytuację na własne oczy. I chociaż Moskwa zabroniła dziennikarzowi wjazdu na Ukrainę, Jonesa uratowało to, że biegle władał rosyjskim, i dlatego jego wjazd pozostał niezauważony. Napisał o tym, co zobaczył: „Sam przeszedłem przez wsie i dwanaście kołchozów. Wszędzie był płacz: »Nie ma chleba, umieramy!«. Miliony ludzi były po prostu zastraszone przez reżim”. 29 marca Jones złożył komunikat prasowy w Berlinie i zostało to zamieszczone w szerokiej światowej prasie, w szczególności w „New York Evening Post”: „Dzisiaj Rosja jest w epicentrum głodu, który, jak można się przekonać, jest tak straszny, jak w 1921 roku, kiedy zmarły miliony… W pociągu (na trasie na Ukrainę) komuniści zaprzeczali istnieniu głodu. Upuściłem kawałek chleba, który miałem przy sobie. Chłop, który jechał obok, rzucił się do niego i łapczywie zjadł. Upadła mi skórka od pomarańczy i chłop również w mgnieniu oka podniósł ją i zjadł… Wielu chłopów jest zbyt słabych, by pracować. Nowy system podatków zniszczył rolnictwo. Właśnie dlatego obecna sytuacja jest o wiele gorsza niż głód w 1921 roku. To po prostu katastrofa”. Korespondent The United Press Moscow Eugene Lyons nazwał to pierwszym wiarygodnym raportem prasowym w świecie anglojęzycznym. Jones był pierwszym dziennikarzem, który oficjalnie ogłosił Hołodomor na Ukrainie, podpisując się własnym imieniem. W sierpniu The Daily Telegraph otrzymał raport Otto Schillera, który był attaché wojskowym w Moskwie. To właśnie on opowiedział Jonesowi o liczbie zgonów na Kaukazie. Raport, który przygotował w maju, był przeznaczony dla Ambasady Niemiec, a nie dla ogólnego rozgłosu. Obok obserwacji Otto Schillera artykuły Jonesa i Muggeridge’a wydawały się blade. Oto kilka cytatów z jego raportu: „Obecna sytuacja na Północnym Kaukazie może być określona tak: »W niektórych wsiach ludność całkowicie wymarła; w innych ponad połowa ludności zmarła z głodu. Wreszcie są wsie, gdzie śmiertelność z głodu nie jest aż tak znaczna, ale głód w istocie dotknął wszystkie regiony. We wsiach, które odwiedziłem, liczba zgonów waha się od 20 do 30 dziennie. Ludzie przeżywają tylko dlatego, że nauczyli się jeść takie nieprzeznaczone do spożycia produkty, jak powiedzmy trawa, korzenie, gotowane kości i padlina końska«”. „Wielkie osady kozackie na Kubaniu dziś całkowicie po-... Zapiski w dzienniku Garetha Jonesa są różne… „Pełna apatia zapanowała w sercach ludzi…”. „Najgorsze w tej sytuacji jest to, że władza w żaden sposób nie uznaje faktów głodu… Rząd radziecki nic nie robi. Słyszałem o wielu przypadkach, kiedy ludziom puchły brzuchy z głodu, ale władza radziecka nie chce o tym wiedzieć. Władza mówi, żeby chłopi jedli ten chleb, który ukryli. Rząd tłumaczy tę sytuację jedynie tym, że mają nieurodzajny rok”. Schiller zaznaczył: „Milion ludzi można by nakarmić chlebem, gdyż zbiory wynoszą 100 000 ton ziarna od początku roku do końca lipca — można by uratować miliony istnień. Ale rząd po prostu ignoruje tę sytuację i odmawia uznania, że na Ukrainie panuje straszny głód. Osady kozackie Kubania całkowicie wymarły, głód jest skierowany na wyniszczenie ludności etnicznej”. Tak było do lutego 1934 roku, kiedy gazeta Answers opublikowała dwa przerażające w swojej prawdziwości i szczerości artykuły Whitinga Williamsa, przedstawione jako spostrzeżenia człowieka, który wszystko widział na własne oczy, te materiały po prostu nie mogły nie szokować: „W ciągu ostatnich 12 miesięcy w jednym europejskim kraju zmarły miliony ludzi z głodu. Oni wciąż umierają, jak muchy. Umieranie odbywa się w jednym z najbogatszych socjalistycznych krajów na świecie… Ale nie raportuję tylko o tym, co słyszałem. Pewnego razu, idąc wydeptaną ścieżką, zobaczyłem na własne oczy ofiary wielkiego głodu. Mężczyźni i kobiety umierali z głodu, drżąc z wycieńczenia. Około 18 000 dzieci zostało wysłanych w wagonach do wolnych krajów. Ich rodzice nie mieli kawałka chleba, żeby dać swoim dzieciom. Torami kolejowymi te dzieci podróżowały do obcych krajów. Pewnego razu wagony z dziećmi wypadły z szyn, ale nikt nawet o tym nie wspomniał. Po trzech dniach o tej tragedii zapomniano. Nikt z dzieci nie przeżył. W całej Rosji ilu świadków, ile milionów świadków może potwierdzić fakt głodu? Oficjalnie jednak nikt nie zmarł z głodu w Kraju Rad. Lekarze nie raportu-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Jednak wielka kultura rosyjska, jej prawdziwa klasyka literacka, nie tylko przyciągała (i będzie wabić, wierzymy, zawsze) Ukraińców pięknem puszkowskich wersów, żywym etyzmem L. Tołstoja itd. – ona jeszcze wzbogacała się ukraińskim żywym „datkiem” dla sąsiedniej kultury. Co więcej, nie od jednego stulecia, przynajmniej od F. Prokopowicza i M. Gogola (w piersi którego ożywało ukraińskie serce: wspomnijmy wersy jego listu do M. Maksymowicza z wy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«JEDNOSTRONNA» KONFERENCJA

Wymowny i haniebny fakt: czołowi profesorowie i akademicy Instytutu Filologii Ukraińskiej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego L. I. Maćko, S. W. Szewczuk, jak i autor tych słów, nie uzyskali nawet prawa do wypowiedzi na uniwersytecie, któremu oddali całe życie: moderator akcji udzielał głosu według zasady „dwóch Rosjan — jeden Reznikowicz”. Wykładowcy i studenci uniwersytetu usłyszeli więc: niepoprawne i po prostu obraźliwe stwierdzenia w rodzaju „poszli na śmietnik” (o poprzednim prezydencie i rządzie); wyraz zdziwienia, że dla jakichś „nieoświeconych” Ukraińców „Jekatierina” nie jest „Wielką” (gościom nie zaszkodziłoby dowiedzieć się o miażdżącej ocenie jej postaci w ukraińskim folklorze pieśniarskim i u T. Szewczenki); twierdzenie, że prawdziwym wzorcem kulturowo-językowej harmonii może rzekomo służyć duet Sztepsela i Tarapunki; wyrazy oburzenia z powodu świętowania rocznicy bitwy pod Konotopem (jak wyraził się historyk z wykształcenia minister p. Tabacznik, w niej jeden oddział z 6 tysięcy szabel napadł na drugi, z 5 tysięcy, i przewrócił mu tabor) czy z powodu tego faktu, że na otwarciu ukraińskiej ekspozycji światowej wystawy w Szanghaju dla artefaktów trypolskich znaleziono paralelę w jakiejś chińskiej dawnej kulturze, w ogóle nie wspominając przy tym o wielkiej Rosji (gdzie stanowisk trypolskich, o ile nam wiadomo, jeszcze nie znaleziono). Padły, co prawda, i skromne uznania wkładu etnicznych Ukraińców w kulturę „starszego brata” — jednak w kontekście ciągłego podkreślania globalności rosyjskiej kultury (która jest jedną ze światowych, jak anglosaska, hiszpańsko-latynoamerykańska i jeszcze jakaś „chańska”) oraz niekonkurencyjności ukraińskiej. Taką kolekcję niemal anegdotycznych dziwactw można było zebrać podczas rozważań uczonych i nie tak bardzo uczonych mężów. Nie mniej interesującym okazało się końcowe oświadczenie tzw. konferencji, które proponowano przyjąć według tak „demokratycznej” zasady: kto nie powie, że jest „przeciw” — będzie uważany za będącego „za”. W pierwszym akapicie tego podsumowującego dokumentu za podstawę polityki humanitarnej poradzieckiej Ukrainy ogłoszono koncepcję (nieznanego autora) „pozytywnej dyskryminacji” ludności rosyjskojęzycznej, na którą rzekomo tylko i była skierowana cała potęga aparatu państwowego w ciągu ostatnich 20 lat (!) Pozostaje zapytać: jeśli rzeczywiście na Ukrainie tak się działo, to jak mogło się stać, że dzisiaj na Ukrainie, zgodnie z przewrotną statystyką oświadczenia, rzekomo 60% obywateli (a w jednym z wystąpień nazwano nawet 70% — czemu nie od razu sto!) posługuje się językiem rosyjskim? I czyż dzisiaj nikomu nie jest już wiadome, że Ukraina w ciągu ponad 250 lat przebywania pod carami, co patron uniwersytetu M. Drahomanow nazwał „straconym czasem”, oraz ponad siedemdziesięciu — pod kremlowskimi sekretarzami generalnymi stała się obiektem brutalnej i represyjnej rusyfikacji, podlegała drakońskiemu cyrkularzowi wałujewskiemu i zakazującemu ukazowi emskiemu (Wałujew: języka ukraińskiego „nie było, nie ma i być nie może”), wszelkim rządowo-administracyjnym prześladowaniom. razem z zachłannym pragnieniem jechania do „naszego, nie ich” — Rosjan — złotogłowego Kijowa) do potomka wołyńskiej szlachty F. Dostojewskiego, Ukraińca z pochodzenia A. Czechowa i in. Taka to w każdych czasach była siła odśrodkowa imperium, — Rosyjska wciągnęła na swoją orbitę i w połowie Tatara Żukowskiego, Szkotów z rodu M. Lermontowa i J. de Balmaine’a, Włocha K. Briułłowa, poetę niemieckiego rodowodu A. Feta oraz innych, nie ma im liczby. Ale dzisiaj wystawiać na serio za przykład Ukraińcom „potomka Etiopa” Puszkina czy Tatara — Karamzina, którzy wlali się bez reszty w morze rosyjskiej kultury — czyż to nie jawny anachronizm? Co więcej, jak pisał J. Małaniuk, Ukrainie jednak nie jest pisane na wieki zamrzeć kałużą Rosji. Ukraińcy mają inspirujące inne, swoje przykłady, o których na „konferencji” wspomniane nie zostało, — wchodzenie w ukraińskie piśmiennictwo potomków hiszpańskiego rodu hrabiowskiego Nataleny Korolewej, francuskiego szlacheckiego Oksany Laturynskiej czy też potomka dynastii Habsburgów — Wilhelma von Habsburga, który stał się ukraińskim poetą Wasylem Wyszywanym i bojownikiem o wolność przybranej Ojczyzny w stopniu pułkownika Strzelców Siczowych (zamęczony przez czekistów). Swego czasu, odkrywając dla siebie istnienie wysokiej kultury nieznanego dotąd Europie wielomilionowego narodu z jej rdzenia, norweski laureat Nagrody Nobla Bjørnstjerne Bjørnson zareagował na to słowami radości i serdecznej pociechy. Jednak pragnienia uczestników konferencji zapoznania się z takimi faktami recepcji ukraińskiej ponad tysiącletniej literatury, kultury na świecie, fenomenem jej wpływu na inne — podczas wystąpień zauważyć nie było można. Nie nawiązały się dyskusje i skrajnie potrzebny parytetowy dialog o wspólnym i różnym w historii, tradycjach, sztuce dwóch narodów, wreszcie o wspólnych w obu krajach dotkliwych problemach społecznych — moralnego upadku obywateli, zaśmiecania języka ukraińskiego i rosyjskiego, dehumanitaryzacji edukacji itp. Kiedy zaś znany literat z Rosji, autor wielu opowiadań i powieści, redaktor „Litieraturnoj Gaziety” J. Polakow słusznie stwierdził nieżywotność państwa, opartego na dwóch społeczeństwach, językach, kulturach (na co wykładowcy i studenci zareagowali oklaskami) — inni rosyjscy uczestnicy oraz D. Babajew zawzięcie po- Zdjęcie Olesia Dmytrenki zaczęli wzywać nierozważnego mówcę do “jednomyślności”. Zdziwienie i opór każdego inteligentnego człowieka, obeznanego z historią swojego kraju, niesfałszowaną według radzieckich modeli, mogą wywołać takie unifikatorsko-upraszczające przeszłość postulaty z oświadczenia: narody ukraiński, rosyjski i białoruski wiekami rzekomo tworzyły “jedyny ruski” prawosławny naród, jakiś “superetnos” (?!) Nie mówiąc już o zamianie pojęć “Kijowska Ruś” i Rosja, zapytajmy autorów tekstu: gdzie w tej historycznej retrospektywie podziali się ukraińscy, białoruscy grekokatolicy i katolicy, liczni i wpływowi w XVI—XVII w. protestanci, wreszcie “sztunda”, jak pisał M. Drahomanow? I dlaczego nie wspomniano o pozbawieniu tych samych Białorusinów czy Wołynian “wiary ojców”, gwałtownym przymuszaniu ich do rosyjskiego prawosławia, którego bizantynizm krytykował T. Szewczenko? W tym kontekście niektóre ideologiczno-polityczne koncepty oświadczenia przypominają poszukiwania czarnego kota w ciemnym pokoju, gdzie go nie ma, jak choćby określone zadanie “nie dopuścić do kulturowego, mentalnego podziału narodu” — tego rzekomo jednego, “ruskiego”. W rzeczywistości zaś kardynalne różnice między Ukraińcami a Rosjanami naświetlili jeszcze M. Kostomarow, ukraiński i rosyjski pisarz D. Mordoweć, I. Franko i cały szereg innych obiektywnych naukowców (w formie artystycznej uczynili to, na przykład, Iwan Neczuj-Łewycki w “Chmurach”, Łesia Ukrainka w “Bojaryni”, Jurij Łypa w powieści “Kozacy w Moskwii”, O. Konyski, B. Hrinczenko i wielu innych). Jeśli rosyjskojęzycznym czytelnikom trudno uwierzyć w te różnice choćby częściowo, rzetelnie pojmując język tych autorów, a także ukraińskich książek P. Sztepy, “Kraina Moksel” W. Bielinskiego czy “Mentalność hordy” Je. Hucała (bo z jakiegoś powodu pisał kiedyś rosyjski uczony Grecz o języku Ukraińców jako “dialekcie …polskiego”), to antropologiczne różnice między narodami-sąsiadami odkrywają prace rosyjskiej uczonej Tatiany Aleksiejewej, jak i współczesnego kijowskiego uczonego Ol. Szewczenki. I ta mentalna, kulturowa różnica, naszym zdaniem, normalnie powinna czynić dwa narody jeszcze ciekawszymi dla siebie nawzajem. Zamiast tego unifikacyjne oświadczenie tendencyjnie twierdzi: jeszcze dzisiaj Rosjanie, Białorusini i Ukraińcy rzekomo różnią się między sobą nie bardziej niż Bawarczyk od Prusaka w XIX wieku. Naturalnym humanistycznym jednoczycielem “superetnosu, podzielonego granicami państwowymi”, oczywiście, ogłasza się wyłącznie język rosyjski i kulturę, która rzekomo do dziś łączy wszystkie “narody zamieszkujące poradziecką przestrzeń — dawną terytorium Imperium Rosyjskiego i ZSRR” (cytat z konferencyjnej odezwy na portalu uniwersytetu). W wymarzonym przez jej autorów dokumencie bezgraniczno-państwowej “jedności” ukraińskiemu, jak nietrudno się domyślić, przypisano rolę… języka lokalnego czy wręcz dialektu! Więc czemu, właściwie, się dziwić, kiedy i “swój” naród tatarski jeden z rosyjskich uczestników nazwał “niepaństwowotwórczym” — tak, jakby nie występował on jako podmiot Federacji Rosyjskiej i nie miał w niej swojego prezydenta. Jednym słowem, miękko ścielą, ale twardo będzie się spało. Ukraina ma już bardzo długie i pouczające doświadczenie życia w “zjednoczeniu” — kiedy ją wiekami przekształcano, według słów wybitnego historyka Ja. Daszkewycza, “nie po prostu w Małorosję, a w kolonię i zdenacjonalizowaną rosyjską jednostkę administracyjną” ze wszystkimi dalekosiężnymi skutkami, które stąd wynikają, od “prac katorżniczych” do represji, lingwocydu i holokaustu XX wieku. Dlatego też wycierpianą historiozoficzną mądrością brzmią i dziś dla Ukraińców słowa Łesi Ukrainki o tym, że nie warto “żadnemu obcemu carowi się kłaniać” (list w ZSRR nie był drukowany), samowystarczalna uwaga genialnego Tarasa Szewczenki (“A na Moskali nie zważajcie. U nich naród i słowo, i u nas naród i słowo”) albo i uogólnienie I. Franki o zasadach międzypaństwowych stosunków narodów-sąsiadów. Poematem “Na Świętojurskiej górze” ukraiński Mojżesz podkreślił: narodom ze skomplikowaną wspólną przeszłością należy 100 lub 200 lat po rozpadzie imperium pożyć osobno we własnych państwach. Kiedy zagoją się rany w sercach, a wszystkie krzywdy i kłótnie pójdą w niepamięć, kiedy zbierze się skarb nowy “zgodnych działań, wspólnych zmagań i wzajemnej miłości”, a każdy naród zapanuje u siebie, stając się “rozumem mocnym”, — oto wtedy dopiero “czas nadejdzie o jednoczeniu mówić”. Te nietrywialne prawdy rozumieją i podzielają ukraińscy filolodzy, obiektywni historycy i kulturoznawcy, wreszcie studencka młodzież Ukrainy. Praktycznie w pełnym składzie zapisali się na listę protestu przeciwko uchwale wspomnianej konferencji 26 studentów Instytutu Filologii Obcej Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, którzy wysiedzieli posiedzenie, obecni na nim wykładowcy, a także 86 magistrantów Narodowego Uniwersytetu Kultury i Sztuki, którzy zapoznali się z dokumentem (operujemy tylko znanymi nam rzetelnymi liczbami). Po dniu, kiedy ucichła fala telefonów z sakramentalnym pytaniem “Co tam u was na uniwersytecie takiego się stało?” od uniwersyteckich kolegów i nauczycieli szkolnych, media nagłośniły nowinę: teraz podręczniki z historii Ukrainy, a tam, najwyraźniej, i ojczystego języka, literatury będą nam pisać Rosjanie, Litwini, Polacy, nawet Turcy (“Niemiec powie: — Wy Mongołowie. — Mongołowie! Mongołowie!…”). Tak Ministerstwo “zjednoczonymi” wysiłkami planuje odebrać pokoleniu ukraińskich studentów prawdę historyczną, dopiero niedawno im zwróconą… Wołodymyr POHREBENNYK, doktor nauk filologicznych, profesor, a także solidarni z tym artykułem dyrektor Instytutu Filologii Ukraińskiej profesor A. W. WYSOCKI, kierownicy katedr instytutu, wykładowcy i studenci 16 listopada w murach Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa odbyła się tak zwana międzynarodowa konferencja “Ukraińsko-rosyjska przestrzeń kulturowo-językowa: od konfrontacji do jedności”. Wśród jej uczestników zauważono: niemałą delegację z Federacji Rosyjskiej (politologów, pisarzy i urzędników państwowych, redaktorów i komentatorów czasopism, znanych artystów, takich jak W. Łanowoj), a ze strony ukraińskiej — urzędujących ministrów A. Tołstouchowa i D. Tabacznyka, artystów M. Reznykowycza i D. Babajewa, akademika P. Tołoczkę, polityka Je. Filindasza i in., a także kierownictwo wspomnianego uniwersytetu, część jego profesorów i studentów, dziennikarzy telewizyjnych z kanałów STB i TВі.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

NAUKA, BIZNES I WŁADZA MUSZĄ WSPÓŁPRACOWAĆ

We Lwowie, w pomieszczeniach Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”, odbyła się II Międzynarodowa konferencja naukowo-techniczna „Teoria i praktyka racjonalnego projektowania, wytwarzania i eksploatacji konstrukcji maszynowych”. Poświęcona ona została znaczącej dacie: 40-leciu Zachodniego Centrum Naukowego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Na międzynarodowej konferencji wystąpili organizatorzy wydarzenia oraz goście. Bohdan ZALIZNIAK. Przewodniczący Zachodniego Centrum Naukowego NAN Ukrainy i MON Ukrainy, przewodniczący Komitetu Programowego konferencji, akademik Zinowij Nazarczuk zaznaczył, że zgodnie ze światowym doświadczeniem jednym z kierunków intensyfikacji nauki jest tworzenie skutecznych mechanizmów współdziałania edukacji, nauki i biznesu. Instytucje naukowe ZCN mają potencjał innowacyjny, powinny jak najściślej współpracować z sektorem produkcyjnym, jednak mechanizmy ich współdziałania należy stale i wytrwale udoskonalać. Ogólnie rzecz biorąc, wykorzystanie potencjału naukowego dla rozwoju zachodniego regionu Ukrainy (a jest to osiem obwodów kraju) jest priorytetem naszej działalności. Działalność ZCN to funkcjonowanie 26 placówek akademickich, 71 wyższych uczelni III—IV poziomu akredytacji, ponad 50 branżowych organizacji naukowo-badawczych i badawczo-konstruktorskich, w których pracuje ponad 16,5 tysiąca naukowców. W 2007 roku ZCN wraz z Politechniką Lwowską — w ramach pogłębiania współpracy placówek akademickich i uczelni wyższych regionu w zakresie nauk przyrodniczych i technicznych — utworzyły Kompleks Naukowo-Dydaktyczny z prawami Oddziału kształcenia celowego. Jego działalność ma na celu wspieranie integracji ukraińskiej nauki i edukacji z europejską przestrzenią naukowo-edukacyjną, a także przygotowywanie specjalistów z potencjałem twórczym dla instytucji NAN Ukrainy i NU „Politechnika Lwowska”. W pracach KND bierze udział osiem instytucji ZCN oraz pięć instytutów Politechniki Lwowskiej. W uczelniach wyższych uformowały się i rozwijają szkoły naukowe w dziedzinie nauki o maszynach. Prorektor NU „Politechnika Lwowska” ds. pracy naukowej Zorian Pich zaznaczył, że strategia rozwoju państwa zawsze zaczyna się od analizy: czym dysponujemy? Wizytówką każdego kraju w dziedzinie budowy maszyn są takie kierunki jak: materiałoznawstwo, wytrzymałość, racjonalne projektowanie. To nadaje konferencji aktualności i ważności. Politechnika Lwowska buduje swoją pracę na współpracy z innymi uniwersytetami i instytucjami NAN Ukrainy. Pozytywnie wpływa to zarówno na przygotowanie specjalistów, jak i na jakość rozpraw doktorskich oraz współpracę w ramach kontroli rad specjalistycznych i wspólnych badań naukowych. Przewodniczący Ukraińskiego towarzystwa mechaniki niszczenia materiałów, dyrektor Instytutu Fizyczno-Mechanicznego im. H. W. Karpenki NAN Ukrainy, akademik Wołodymyr Panasiuk skonstatował, że konferencja ma jeszcze specyficzny aspekt. Naukowcy będą mówić zarówno o wynikach badań dotyczących wytrzymałości, niezawodności, racjonalnego konstruowania, jak i o racjonalnej eksploatacji maszyn i konstrukcji. Jest ona jednak związana z 40-leciem Zachodniego Centrum Naukowego. A to daje możliwość spojrzenia na działalność Centrum w minionych latach. Dzisiejsza konferencja to próba połączenia wysiłków nauki, edukacji i przedsiębiorstw przemysłowych w celu podjęcia odpowiednich działań na rzecz przyspieszenia wdrażania osiągnięć naukowych w naszą gospodarkę. Realizacja tego zadania wymaga odpowiednich impulsów i uwagi państwa. Obecnie mamy nowe, specyficzne warunki — gospodarkę rynkową. Problematyką zadeklarowaną na konferencji zajmuje się ponad 3 tysiące przedsiębiorstw przemysłowych i resortowych instytucji naukowo-badawczych. Jednak 80 procent potencjału przemysłowego znajduje się w rękach prywatnych. Sektor prywatny i przedsiębiorstwa państwowe wymagają od nauki nie tylko idei potwierdzonej eksperymentalnie, ale produktu końcowego, który można bezpośrednio wykorzystać w przedsiębiorstwie. Sytuacja jest jednak taka: wszyscy popierają ideę, ale nikt nie chce zapewnić kapitału początkowego, aby ta idea zaczęła działać. Zatem ten brak wsparcia procesu początkowego dla zjednoczenia sił edukacyjnych, naukowych i przemysłowych w celu przyspieszenia realizacji nowych rozwiązań i wdrażania ich w praktykę hamuje wykorzystanie dostępnych osiągnięć edukacyjnych i akademickich. Musimy więc nad tym pracować. Ihor Sydorenko, Odeski Narodowy Uniwersytet Politechniczny: “Zajmujemy się wraz z kolegami modelowaniem systemów technicznych za pomocą schematów trójwymiarowych. Syntezą i analizą systemów mechanicznych, syntezą i analizą systemów wibroizolacyjnych ze sprzężeniami zwrotnymi. Jestem doktorem nauk technicznych, pracuję w Politechnice od 22 lat. Jeśli wziąć pod uwagę, że kończyłem Politechnikę w Odessie, to jestem z nią związany już od 27 lat. Jestem piąty raz we Lwowie, w szczególności na katedrze mechaniki inżynierskiej… Przyjęto nas tutaj jak przyjaciół. Bardzo udana organizacja, jestem wdzięczny za możliwość porozmawiania z naukowcami najwyższej klasy. U nas centrum naukowe kierowane jest przez ekonomistę, a u was przez technika. I to przyciąga. Bo ekonomistów jest wielu, a gospodarki nie ma. Lwów to bardzo piękne miasto. A jeśli chodzi o moje zainteresowania zawodowe… Szerokie zastosowanie mają systemy wibroizolacyjne — od wibroizolacji budynków po obrabiarki, zawieszenia pojazdów, narzędzi. Wszędzie tam, gdzie występują drgania, stosuje się systemy wibroizolacyjne. A system samonastawny sam siebie analizuje i przestraja. Dlatego w ogóle złożone systemy należy budować jako rozgałęzione… Staram się przekonywać studentów, że bycie Ukraińcem to nie tylko znać i szanować Szewczenkę czy jeść hałuszki, ale trzeba coś robić dla Ukrainy… U nas w grupach bardzo mało studentów rozmawia po ukraińsku”. Mykoła Tkaczuk, Narodowy Uniwersytet „Politechnika Charkowska”: “Jestem kierownikiem katedry teorii i systemów automatycznego projektowania mechanizmów i maszyn… Przyjeżdżam do Lwowa zarówno na sympozja, jak i na konferencje. To niezwykle płodne środowisko do wymiany myśli, szlifowania teorii, bo tutaj rozbrzmiewa i krytyka, i dobre rady. Ostatni raz byłem w zeszłym roku, w maju, na sympozjum mechaników… Lwów pozostał taki, jaki był. Centrum się nie zmieniło — i chwała Bogu. Lwowianie uważniej traktują gości, uczestników konferencji. Na naszym uniwersytecie jest ponad 20 tysięcy studentów. Ja też go kończyłem. Potem — przemysł. A potem już 19 lat w NTU „Politechnika Charkowska”. Doktor nauk technicznych, profesor. Jeśli chodzi o naukę: wymaga ona nie tylko połączenia z praktyką. Ale w tym procesie musi być obecne także wysokowydajne narzędzie — systemy CAD / CAM / CAE… Te systemy pozwalają zautomatyzować wiele procesów projektowania, wytwarzania i badań. Jednak naszym naukowcom potrzeba wdrażania swoich teorii naukowych, modeli w te systemy. Wtedy będą się one ulepszać i staną się przydatne do rozwiązywania zadań, których kiedyś nie można było rozwiązać. Niestety, w kraju nie ma troski o naukę. Polityka naukowo-techniczna jest rozproszona, nie ma priorytetów. I to dezorganizuje społeczność naukową, nie daje możliwości osiągania konkretnego wyniku w praktyce… Wkrótce dojdziemy do stanu, w którym nie ma priorytetów, więc nie ma i wyników. A zatem, koniecznie potrzebna jest współpraca nauki, władzy i biznesu. Warto byłoby opracować program, wyodrębnić uzgodnione priorytety i zająć się nimi przede wszystkim. W przeciwnym razie nie wystarczy nam ani zasobów, ani czasu i pozostaniemy w tyle za procesem światowym. Następuje peryferyzacja nauki. Musi być integrowanie, z jednej strony, a z drugiej — orientowanie się właśnie na interesy narodowe. Taka jest światowa tendencja. A my ją ignorujemy, idziemy szerokim frontem — i donikąd. Dlatego problem polega nie na braku finansów, a na ich dalszym celowym wykorzystaniu… Takie konferencje są bardzo pożyteczne. Trzeba koniecznie angażować i władzę, i biznes. Oprócz Zachodniego Centrum Naukowego są administracje obwodowe, a w nich siedzą urzędnicy i piszą plany „z sufitu”. A trzeba ich zapraszać tutaj. Bo tutaj odbywa się zrastanie nauki akademickiej, ale konieczne jest, aby zrosła się ona z władzą i biznesem”. Andrij BOHDAN, Instytut Problemów Wytrzymałości im. H. S. Pysarenki, Kijów: “Uważnie słuchałem referatów przeglądowych. Szczególnie podobało mi się o emisji akustycznej. Na sekcjach będziemy rozpatrywać stosowane problemy inżynierskie. Zaznaczę, że organizacja tej konferencji zasługuje na uwagę. O sobie: ukończyłem Kijowski Narodowy Uniwersytet im. T. Szewczenki, wydział fizyki. Pracuję w dziale podstaw fizycznych wytrzymałości i niszczenia, którym kieruje Ihor Wołodymyrowycz Oryniak. Nas z tego działu jest czworo… Ja z kolegami zajmuję się rurociągami (nafto-, gazo-, parociągami). Główny problem, z którym stykamy się w przypadku rurociągów, to korozja naprężeniowa (pęknięcia). Na tej konferencji mam trzy referaty: o magistralnych rurociągach i dwa o obliczaniu wytrzymałości parogeneratorów”. CYFRY I PODSUMOWANIA 110 uczestników z siedmiu krajów (Ukraina, USA, Niemcy, Francja, Chiny, Meksyk, Polska). Zdaniem Bohdana Kindrackiego, przewodniczącego komitetu organizacyjnego konferencji (NU „Politechnika Lwowska”), na konferencji wygłoszono wiele ciekawych referatów na takie problemy, jak mechanika pękania i wytrzymałość konstrukcji, degradacja materiałów w środowiskach wodorowych, kontrola nieniszcząca, diagnostyka konstrukcji metalowych o długim okresie eksploatacji (ponad 20 lat), prognozowanie pozostałego zasobu. Na konferencji mówiono o metodach projektowania, wytwarzania i trybach eksploatacji maszyn różnego przeznaczenia. Na posiedzeniach plenarnych na wspomniane problemy wygłoszono 14 referatów. Zatem można wyciągnąć wnioski, że gdziekolwiek by nie mieszkał, gdziekolwiek by nie pracował ukraiński naukowiec — jest on przede wszystkim człowiekiem narodowym, bolą go niepowodzenia w kraju. I to, że władza bardzo często „nie widzi” naukowców, ich problemów i nie zawsze myśli o przyszłości Ukrainy, i to, że biznes często istnieje dla własnego dobra, a nie dla ogólnego… Przyszło mi również usłyszeć ostre filipiki pod adresem niektórych „głównych bohaterów”, którzy 12 listopada brali aktywny (w takim czy innym stopniu) udział w programie Szustera i w „Wielkiej polityce” J. Kisielowa… Zatem przekonuję się na spotkaniach naukowców już od wielu lat — jeszcze nie wszystko stracone. Musimy działać, bo nauka, biznes i władza powinny pracować razem. ORGANIZATORZY WYDARZENIA Zachodnie Centrum Naukowe NAN Ukrainy i MON Ukrainy, Instytut Fizyczno-Mechaniczny im. H. W. Karpenki NAN Ukrainy, NU „Politechnika Lwowska”, Ukraińskie Towarzystwo Mechaniki Pękania Materiałów, Towarzystwo Naukowe im. T. Szewczenki, redakcja czasopisma „Fizyko-chemiczna mechanika materiałów”, redakcja czasopisma „Maszynoznawstwo”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

KONCEPCJA ZACHOWANIA TOŻSAMOŚCI SŁOWIAŃSKIEJ

Zdjęcie Olesia Dmytrenki obok białoruskich rodzimowierców z Sacewiczem, który zawsze chodząc w narodowym białoruskim stroju, nie zna języka białoruskiego, choć stara się go nauczyć (według jego słów) i otwarcie sympatyzuje ze stalinistami. Zjazd rozpoczynał się i kończył okrągłym stołem na temat „Idea rodu w odrodzeniu Słowian”, który odbył się w Książnicy Ukrainy. Moderatorem okrągłego stołu był Wołodymyr Sacewicz. Przy okrągłym stole wystąpienia osób, które mówiły po ukraińsku, wywołały oburzenie niektórych delegatów z Rosji, którzy nie rozumieli języka ukraińskiego. Oczywiście ukraińscy przedstawiciele odczuwali presję, było takie wrażenie, że są gośćmi we własnym domu. Ale były też przeciwne przykłady — przedstawiciel polskich rodzimowierców Staszko mówił po ukraińsku, a jeden z Rosjan, Tułajew, zdziwił wszystkich częścią swojego wystąpienia w języku ukraińskim. Jak się okazało, zna on osiem języków. Moim zdaniem X Zjazd Słowiański, jak i wszystkie podobne wydarzenia, przede wszystkim ma wartość dla nawiązania bezpośrednich kontaktów między ludźmi, którym nie jest obojętna przyszłość świata słowiańskiego. Dokumenty zaś, które uchwala się na tych wydarzeniach, mają jedynie charakter rekomendacyjny, choć trafiają na stoły urzędników państwowych. W tym aspekcie chciałbym zaznaczyć, że dokumentu, który uchwalił zjazd, nie widziała większość z tych, którzy za nim głosowali. Debaty, w trakcie których stało się jasne, że każdy, kto w jakiś sposób utożsamia się z rodzimowierstwem czy pogaństwem, ma własny krąg sensów, interesów i rozumień, co ostro odróżnia naturalne postrzeganie świata w stylu „neo” od tego, jakim jest ono u zwolenników religii monoteistycznych i ateistów. Od redakcji. Zwróciliśmy się do przewodniczącej zjednoczenia organizacji rodzimowierczych Hałyny Łozko z prośbą o skomentowanie wydarzenia. Hałyna ŁOZKO, doktor nauk filozoficznych, profesor, kierownik katedry filozofii Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki Rodowy fenomen etniczny zawsze był i będzie silnym czynnikiem geopolitycznym, a tożsamość etniczna dla wielu narodów do dziś pozostaje celem życia. Obecnie w różnych zakątkach kuli ziemskiej mieszka ponad 330 milionów Słowian. Czy istnieje obecnie wspólna słowiańska tożsamość etnokulturowa, kompetencja, samoświadomość? Pierwszorzędnymi czynnikami, które określają tożsamość etnonarodową, jak wiadomo, są przede wszystkim pamięć wspólnoty rodu, terytorium, język, religia. Rozdzieleni w ciągu ostatniego tysiąclecia chrześcijaństwa, Słowianie stopniowo utracili niegdyś rodzinne więzi i tożsamość etniczną; niejednokrotnie wchodzili między sobą w krwawe wojny, zdobywali terytoria braci-sąsiadów, wzajemnie niszczyli się nawzajem; lecz wezwania do jedności Słowian, które rozbrzmiewały z ust najsławniejszych przedstawicieli słowiańszczyzny, nie zawsze były słyszane, albo po prostu lekceważone przez politycznych manipulatorów. Słowiańska jedność nigdy nie miała odrębnego abstrakcyjno-naukowego charakteru. Niestety, uczuciami etnicznymi zawsze manipulowali politycy, dlatego ta idea nie otrzymała wystarczającego rozwoju. Rozważmy, na przykład, geopolityczną teorię słowianofilstwa (znaną także jako panslawizm lub wszechsłowiaństwo). Ta teoria w ciągu ostatnich dwóch stuleci przeszła niemało politycznych wypaczeń. Główną ideą panslawizmu było zjednoczenie wszystkich narodów słowiańskich na podstawie wspólnoty pochodzenia. Idea jednoczenia wszystkich Słowian w potężną koalicję pojawiała się okresowo w historii naszych bratnich narodów. Głosili ją jeszcze przedchrześcijańscy książęta w czasach, gdy naszym narodom zagrażali liczni zewnętrzni wrogowie. Rdzenna religia zawiera w sobie kulturowe doświadczenie wielu pokoleń naszych etnicznych Przodków i stanowi podstawę historycznej i genetycznej pamięci Słowian. Chrześcijaństwo przerwało ten żywy łańcuch międzypokoleniowego przekazu wiedzy etnicznej i doświadczenia rodowego, rozdzieliło Słowian według przynależności konfesyjnej (katolicyzm, prawosławie), według alfabetu (cyrylica, łacinka), osłabiło poczucie więzi rodzinnych. Zatem musimy stwierdzić, że ludobójstwo narodów słowiańskich rozpoczęło się od deicydu (termin po raz pierwszy użył profesor W. Sajan) — co oznacza “zabójstwo bogów”. W nowszych czasach idea panslawizmu pojawiła się pod koniec XVIII wieku, kiedy przeważająca większość naszych narodów znajdowała się w składzie imperiów Rosyjskiego, Austriackiego i Pruskiego. W tych imperiach panował oficjalny pogląd, że panslawizm “prowadzi do destabilizacji monarchii”. Prześladowano wszystko, co dotyczyło słowiańszczyzny, nawet rozmowę w języku ojczystym. W przeciwwadze do tego politycznego nacisku powstaje idea słowiańskiej wzajemności, która ma słowackie pochodzenie. Po raz pierwszy uzasadniona przez poetę Jana Kollára, autora pierwszego teoretycznego programu duchowego jednoczenia narodów słowiańskich, u podstaw którego położono rozumienie słowiańszczyzny jako jedynej całości — “słowiańskiego narodu”. Właśnie Kollár włączył problematykę słowiańską w dziedzinę myśli filozoficznej. W Cesarstwie Austriackim temat panslawizmu pojawił się na początku lat 1820. wraz z pojawieniem się poematu Jana Kollára “Córa Sławy”. Jednak koncepcja Kollára miała też wady: największym błędem Kollára była idea “językowego zbliżenia” Słowian, co na lokalnym gruncie przerodziło się w stworzenie koncepcji “czechosłowackiego plemienia” i zaprzeczenie samodzielności języka słowackiego. Zresztą, później nie nalegał na ten pogląd (“Traktat o literackiej wzajemności”). Drugim błędem Kollára było nadanie szczególnej roli Rosji w zjednoczeniu narodów słowiańskich (to twierdzenie opierało się na liczebnej i terytorialnej przewadze Rosji nad innymi Słowianami). Jak widzimy, ta teza okazała się błędna, co stale nadawało stosunkom słowacko-rosyjskim pewien polityczny antagonizm (traktat L. Štúra “Słowiańszczyzna i świat przyszłości”). Znaczna część narodów słowiańskich, która stale przebywała pod uciskiem różnych imperiów, nieustannie potrzebowała wyzwolenia narodowego. Dlatego, jak świadczy historia, liderzy ruchu słowiańskiego rozczarowywali się czynnikiem rosyjskim. Ale idee “dobrowolnego” zlania się narodów, jak już wiemy, poniosły klęskę nie tylko w ZSRR, ale i w Czechosłowacji, Jugosławii, które rozpadły się na narodowe “mieszkania”. Zatem asymilacja, o której marzył W. Lenin, okazała się niezdolna. Nie tylko nie zrealizowała się w Związku (system socjalistyczny), ale i ponosi klęskę w USA (system kapitalistyczny). Nie udało się przekształcenie wielu narodów ani w jedyny “radziecki naród”, ani w jedyny “amerykański naród”. Wskazująca pod tym względem jest praca N. J. Danilewskiego “Rosja i Europa” (1871), która do dziś uważana jest za jedną z fundamentalnych. W niej, pomimo szczerego rosyjskiego mesjanizmu, twierdzi się, że zlanie się Słowian w jedno państwo, w jedno polityczne ciało zaszkodziłoby ogólnemu interesowi całej kulturowo-historycznej grupy. Właśnie tę myśl rosyjscy naśladowcy Danilewskiego starają się “nie zauważać”. Danilewski dawał pierwszeństwo odrębnemu istnieniu Słowian z zachowaniem ściślejszych kontaktów kulturowych i informacyjnych: “Dla wielkości i kulturowego znaczenia rodziny narodów słowiańskich ... potrzebne jest nie pochłonięcie Słowian przez Rosję, a zjednoczenie wszystkich narodów słowiańskich wspólną ideą Wszechsłowiaństwa”. Zatem Danilewski wyrażał myśli przeciwne jakimkolwiek zaborczym zamiarom Rosji. N. P. Aksakow pisał, że “Wszechsłowiaństwo zawsze było, jest i będzie prostym historycznym oraz etnograficznym czynnikiem”, który rozpatruje się jako organizm narodowy, a nie jako wspólnotę polityczną. Skoki zainteresowania ideami słowiańskimi odbywały się okresowo w środowisku Słowian pod wpływem romantycznych lub politycznych czynników. Jednak słowiański i rosyjski panslawizm to różne rzeczy: słowiański ma treść kulturową, rosyjski — ideologię wielkomocarstwowości i imperialnych celów ekspansjonistycznych. W ten sposób wszelkie marzenia i próby zjednoczenia Słowian zawsze rozbijały się o hegemonię Rosji. Oczywiście, negatywny stosunek do słowiańskiej kwestii narodowej zrodzili klasycy marksizmu-leninizmu, co nie mogło nie odbić się na radzieckich doktrynach ideologicznych. Tak, F. Engels w artykule “Walki na Węgrzech” pisał: “Panslawizm powstał nie w Rosji czy Polsce, a w Pradze i Zagrzebiu ... Bezpośrednim celem panslawizmu jest stworzenie państwa słowiańskiego pod ochroną Rosji od Rudaw i Karpat do Morza Czarnego, Egejskiego i Adriatyckiego... Jedność panslawisty — to albo czysta fantazja, albo — rosyjski bicz”. Tutaj też F. Engels tworzy typowy germański szowinistyczny etykietę, którą będą jeszcze całe stulecie przypinać Słowianom: “Narody, które nigdy nie miały swojej własnej historii, które od momentu osiągnięcia przez nie pierwszego, najniższego poziomu cywilizacji, już wpadły pod cudzoziemską władzę lub tylko za pomocą cudzoziemskiego jarzma zostały siłą podniesione na pierwszy poziom cywilizacji, nie są żywotne i nigdy nie będą w stanie osiągnąć jakiejkolwiek samodzielności. Właśnie taki jest los austriackich Słowian”. Tutaj niektórzy z prelegentów potępiali nacjonalizm. Dlatego chciałbym poruszyć i ten problem. Zdaniem współczesnych nacjologów, nacjonalizm powstaje jako naturalna reakcja etnosu na destrukcyjne wpływy zewnętrznego otoczenia: ekonomiczne, socjalne i polityczne procesy, obcoetniczne i obcoreligijne wpływy. W procesach rozpadu imperiów, oddzielania się kolonii od metropolii i tworzenia państw narodowych, nacjonalizm staje się polityczną zasadą, zgodnie z którą “etniczne granice nie powinny być przecinane przez polityczne granice, a etniczne granice w granicach pewnego państwa nie powinny oddzielać władców od reszty narodu”. Zatem nacjonalizm jako czynnik zachowujący etnos przewyższa i światowe religie społeczeństw przedkapitalistycznych, i formacje państwowe typu imperialnego Nowego Czasu. Prawdziwy nacjonalizm zawsze przeciwstawia się takim zjawiskom, jak: globalizm, internacjonalizm, imperializm, chrześcijaństwo, kosmopolityzm, egalitaryzm, liberalizm. Wśród narodów słowiańskich termin “nacjonalizm” zyskał popularność dopiero w drugiej połowie XIX w. — podczas ich odrodzenia narodowego, wzrostu zainteresowania językiem przodków, kulturą i utożsamiał się z walką o prawa narodowe. Właśnie na słowiańskim gruncie nacjonalizm przybrał taką szczególną jego formę, jak makronacjonalizm, znany pod nazwą panslawizm, który faktycznie jest taksonomicznie wyższą formą nacjonalizmu, która jednoczy nacjonalizm genetycznie spokrewnionych narodów. Tak, na przykład, w “Encyklopedii nacjonalizmu” (Londyn, 1990) czytamy: “Panslawizm – najbardziej dawna i najbardziej ważna forma makronacjonalizmu. Idea sojuszu wszystkich Słowian w potężną koalicję pojawiła się pod koniec XVIII wieku w czasie, kiedy wszystkie narody słowiańskie były mniejszościami w imperiach Rosyjskim, Austriackim i Pruskim... Jan Kollár, który rozsławił marzenie sojuszu Słowian w “Córze Sławy”, stanął na czele słowiańskich apostołów nacjonalizmu”. Ponieważ w imperiach (Rosyjskim, Austriackim i Pruskim) nie można było liczyć na gruntowne teoretyczne naukowe wykłady nacjonalizmu — to one owocnie rozkwitły w dziedzinie literatury pięknej. Szczególną pasjonarną falę słowiańskiego nacjonalizmu w Cesarstwie Austriackim podniósł poemat Jana Kollára “Córa Sławy”. Stworzony przez poetę obraz córki Bogini Sławy jest głębokim etnonarodowym symbolem narodów słowiańskich. Poeta opowiada o swojej wielostronnie cierpiącej ojczyźnie, o tragicznym losie Słowian połabskich, prawie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

X Słowiański Zjazd w Kijowie

Oleg DANDURJANC W połowie listopada w Kijowie, z udziałem przedstawicieli dwudziestu słowiańskich etnosów, odbył się X Słowiański Zjazd, który rzekomo kontynuował szereg zjazdów zapoczątkowanych jeszcze w XIX wieku w Pradze, kiedy Słowianie byli podzieleni granicami wrogich sobie imperiów. Przez sto lat nieco się zmieniło, lecz, jak pokazał zjazd, Słowianie wciąż pozostają zagrożeni. Niebezpieczeństwo polega na utracie tożsamości przez Słowian w zglobalizowanym świecie oraz na zagrożeniu najazdem na słowiańskie ziemie cudzoziemców z krajów trzeciego świata i z Chin, od czego obecnie cierpi Europa Zachodnia. Wskazano także na zagrożenie światową katastrofą ekologiczną spowodowaną działalnością człowieka. Ponadto na zjeździe ujawniły się sprzeczności w stosunku Słowian do zachowania własnych języków i kultur. Szczególnie uderzający w tym aspekcie byli Białorusini, którzy najwyraźniej w ogóle nie rozumieją związku między zachowaniem języka a zachowaniem narodu: wszystkie nadzieje pokładają w państwie i prezydencie Łukaszence. W związku z tym na zjeździe doszło do kilku interesujących zdarzeń. Na przykład, gdy przemawiał przedstawiciel Białorusi i wymówił imię i patronimik prezydenta, przedstawiciele licznej białoruskiej delegacji wstali. Obecni pomyśleli, że na salę obrad wszedł sam Łukaszenka — również wszyscy się podnieśli. Innym przykładem dziwnych przemian białoruskiej świadomości społecznej były burzliwe owacje Białorusinów dla mówcy, zwolennika stalinowskiej polityki wobec niezgodnych. Wywołało to przerażenie u przedstawicieli ukraińskich i zakończyło się sporem między nimi a głó-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...zniszczonych całkowicie przez najeźdźców, o szlachetnych ideałach Jana Husa, o czynach bohaterów-Słowian przez wiele stuleci walki o swoje prawa. W 1836 roku Franciszek Prešeren, jeden z twórców słoweńskiego języka literackiego, opublikował poemat „Chrzest pod Savicą”, w którym po raz pierwszy wyraził najskrytsze ludzkie uczucia i myśli. Znaczna część spuścizny rękopiśmiennej poety została spalona na rozkaz duchowieństwa katolickiego. Jego poezja to żal obywatela i patrioty, który namiętnie kocha ojczyznę i walczy o jej odrodzenie. Jednak w oficjalnych kręgach imperialnych przeważała opinia, że słowiański nacjonalizm „prowadzi do destabilizacji monarchii”. Prześladowano wszystko, co dotyczyło słowiańskości, nawet rozmowy w rodzimych językach słowiańskich. Kryzys demograficzny narodów słowiańskich to głębokie zaburzenie reprodukcji ludności, które zagraża samemu jej istnieniu. W przyszłości grozi to depopulacją Słowian i Europejczyków w ogóle, z wszystkimi negatywnymi skutkami społecznymi. Całkowita dezinformacja, panująca w naszym społeczeństwie, uniemożliwia zrozumienie przyczyn narodowego upadku, co hamuje również poszukiwania dróg wyjścia z kryzysu. Polityka wspierania migracji to stopniowe zastępowanie rdzennej ludności inną, napływową, wrogą koczowniczą, w mentalności której tkwi dążenie do przywłaszczenia tego, co zostało już stworzone przez kogoś innego. Napływ imigrantów zmienia strukturę ludności w takim stopniu, że zmieniają się jej cechy etniczne. WNIOSKI: 1. Zachowanie słowiańskiej tożsamości jest możliwe dzięki celowej edukacji i wychowaniu, ustanowionym w ramach państw narodowych. Ponieważ na Ukrainie idea słowiańska nadal znajduje się w „lewych” rękach (komuniści, socjaliści, liberałowie), wytworzył się negatywny wizerunek idei Panslawizmu, utożsamianie jej z moskiewskim imperializmem, dążeniem Rosji do panowania nad światem. Takie wyobrażenie o Wszechsłowiańszczyźnie musi zostać przezwyciężone, gdy zajmą się nią ruchy narodowo-patriotyczne, które wezmą na siebie odpowiedzialność za los słowiańskiego superetnosu (termin naukowy oznaczający grupę narodów o wspólnym pochodzeniu, bliskich językowo i historycznie). 2. Ponieważ rodzima wiara jest najważniejszym składnikiem etnosu (w trójcy: rodzima ziemia, rodzimy język, rodzima wiara), zachowanie oryginalności, a zatem także etnicznej tożsamości Słowian, jest możliwe pod warunkiem odrodzenia rodzimych religii etnicznych. Obecnie taki proces już trwa, jest zjawiskiem prawidłowym w całej Europie, zwłaszcza w krajach słowiańskich: na Ukrainie, w Polsce, Rosji, Białorusi, Czechach, na Słowacji, w Słowenii, Serbii, Bułgarii i innych. 3. Zjednoczenie Słowian jest możliwe i potrzebne w przestrzeni etnokulturowej i informacyjnej na zasadach poziomej współpracy, ale nigdy — w „jednej i niepodzielnej” państwowości, która chce „uszczęśliwić” braci-Słowian opieką. Być może w tym sensie utworzenie międzynarodowej ligi państw słowiańskich byłoby celowe, ale nigdy — żadnego „союзного государства”! Ukraińcy, jak nikt inny, mają gorzkie doświadczenie pobytu w imperium sowieckim. Niech ono posłuży innym Słowianom za przestrogę. Może wtedy spełnią się słowa naszego Kobzarza: „Щоб усі слов’яни були добрими братами, і синами Сонця-Правди, і єретиками”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

AGRESYWNY ATAK NA UKRAIŃSKOŚĆ

Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki, zasłużony dziennikarz Ukrainy Polityczny aforyzm prezydenta W. Janukowycza, że „wszystkie drogi prowadzą do Moskwy”, wielu polityków na Ukrainie, właścicieli mediów i dziennikarzy odebrało jako dyrektywę obowiązkową do wykonania. Czy oni nie zdają sobie sprawy, że obecny najazd rosyjskich inicjatyw to dobrze przemyślany atak na Ukrainę w interesie Kremla? Jest nad czym się zastanowić, aby zneutralizować to społeczno-ekonomiczne i moralno-psychologiczne wyzwanie. Nie mamy prawa milczeć o tym, że wydarzenia na Ukrainie rosyjscy i ukraińscy dziennikarze postrzegają z zupełnie różnych pozycji. Jeśli dla rosyjskich kolegów obecne ukraińskie kierownictwo wydaje się zbawienne dla stosunków międzypaństwowych, to dla narodowo świadomej strony ukraińskiej jest ono zupełnie inne. Uważam, że niezwykle ważne jest rozwianie widm przeszłości, które nie pozwalają Rosji posuwać się naprzód na zasadach szacunku dla Ukrainy, uznania prawa Ukraińców do swojej soborowej ukraińskiej Ukrainy. Trzeba profesjonalnie i konsekwentnie pokazywać pozytywny obraz Ukraińca, podkreślać, akcentować, że narodowo świadomi Ukraińcy nie są rusofobami, nie są ksenofobami, nie mają nawet na myśli poniewierania kogoś obcego — ani fizycznie, ani duchowo. Chodzi o to, aby Ukraińcy w każdych okolicznościach mogli wreszcie w pełni wyzwolić się z obcego moralno-psychologicznego niewolnictwa, utwierdzać godność obywatelską, świadomość narodową, a nie pozostać w niewoli „szczególnej formy rosyjskiej świadomości”. Nie chodzi o budowę „chińskiego muru” między Ukrainą a Rosją, lecz o parytetowe, równoprawne stosunki między dwoma państwami, nie o poniżanie czy ignorowanie języka i kultury rosyjskiej, lecz o odrodzenie i podniesienie zrujnowanego, zniszczonego prestiżu języka, kultury i duchowości ukraińskiej w każdej wsi, w każdym małym i dużym mieście, na arenie międzynarodowej. Bo utwierdzenie i powszechne funkcjonowanie języka ukraińskiego na Ukrainie to podstawa bezpieczeństwa narodu ukraińskiego. Język rosyjski w Rosji to podstawa bezpieczeństwa narodu rosyjskiego, język polski w Polsce to podstawa bezpieczeństwa narodu polskiego, hebrajski to podstawa bezpieczeństwa narodu żydowskiego... Dlaczego zatem ochrona języka ukraińskiego i kultury narodowej na Ukrainie to „zajadły burżuazyjny nacjonalizm”? Bogaci i silni nie tylko z Partii Regionów, ale też komuniści, litwinowcy, którzy przyłączyli się do regionałów, oraz różne promoskiewskie „Sojuzy”, „Rodiny”, nie odczuwając oporu biedniejszej, a przez to mniej wpływowej części ukraińskiego społeczeństwa, dążą, dla własnej wygody i na przysługę moskiewskim zwierzchnikom, do tego, by wszystko stało się jednakowo rosyjskojęzyczne, aby, nie mając kłopotu z nauką języka ukraińskiego, dalej bez problemów cynicznie się bogacić, umacniać władzę nad społeczeństwem na Ukrainie i narzucać ludności poprzez swoje media rosyjskojęzyczny glamour, bawiąc się szyderstwem, poniżaniem wszystkiego, co ukraińskie. I w Rosji, i na Ukrainie antyukraińcy celowo podsycają moskiewską imperialną tezę, że „Ukraińcy, Rosjanie i Białorusini to jeden naród”. Rzekomo nie ma takiego narodu jak Ukraińcy. Trwa cyniczne ignorowanie badań naukowych z zakresu antropologii, etnografii, językoznawstwa, historii, etnopsychologii, w których w sposób kompetentny ukazano fundamentalne różnice między Rosjanami a Ukraińcami. Członek-korespondent Rosyjskiej Akademii Nauk Tatiana Aleksiejewa w monografii „Pochodzenie wschodnich Słowian w świetle antropologii” na ogromnym materiale faktograficznym jeszcze raz potwierdziła, że w sensie antropologicznym Rosjanie i Ukraińcy są różnymi narodami. Naukowo dowiedziono, że ludność dawnego Kijowa i współczesnej ziemi kijowskiej to genetycznie ten sam naród, co po raz kolejny obaliło hipotezę rosyjskiego historyka XIX w. Pogodina o rzekomo „wielkoruskim” charakterze dawnokijowskiej Ukrainy. A naiwna retoryka „o jednym narodzie” wciąż wzrusza wielu, którzy radośnie klaszczą w dłonie. Ponieważ przeciwko komunistyczno-moskiewskiej ideologii nie wykształciły się odpowiednie przeciwciała, repertuar wielu środków masowego przekazu się nie zmienia: jeden naród, jedna Ojczyzna. Po co zatem jakiegoś języka ukraińskiego, ukraińskiej historii, Ukraińskiego państwa?! Wystarczy jedna — Rosja… Obecnie sytuacja społeczno-polityczna i moralno-psychologiczna na Ukrainie jest taka, że nadanie językowi rosyjskiemu statusu języka oficjalnego-państwowego to realne zagrożenie dla istnienia języka ukraińskiego. Aby osiągnąć cel imperialny — przekształcić Ukrainę w Gubernię Małorosyjską — zewnętrzni i wewnętrzni ukrainożercy wykorzystują także Europejską kartę języków. Głębokie zapoznanie się z projektem ustawy „O językach na Ukrainie” O. Jefremowa, P. Symonenki i S. Hrynewieckiego wyraźnie Zdjęcie Oleszia Dmytrenki ujawnia prawdziwy cel jego autorów: uczynić stosowanie państwowego języka ukraińskiego niemal wszędzie nieobowiązkowym, a zamiast tego stworzyć legalną sytuację, w której we wszystkich sferach życia publicznego będzie dominował język rosyjski. Ponieważ zgodnie z projektem ustawy, aby język rosyjski uzyskał status regionalnego, wystarczy, by liczba osób tej grupy językowej, zamieszkujących dane terytorium, wynosiła 10 procent lub więcej ogólnej liczby jego ludności, to jasne, że status regionalnego język rosyjski otrzyma we wszystkich lub niemal we wszystkich obwodach Ukrainy. Moskiewskie reżimy – carski i komunistyczny – stosując brutalne ludobójstwo, etnocyd i lingwocyd, fizycznie zniszczyły, moralnie i duchowo okaleczyły dziesiątki milionów Ukraińców, siłą wywołały tak zwaną „ukraińsko-rosyjską dwujęzyczność”. Projekt ustawy „O językach na Ukrainie”, wniesiony do Rady Najwyższej Ukrainy, ma na celu, aby pod hasłem „naturalnej ukraińsko-rosyjskiej dwujęzyczności” we wszystkich sferach życia publicznego z mocą zapanował język rosyjski, tworząc w ten sposób sprzyjające warunki do zniszczenia języka ukraińskiego. Ten projekt rewiduje pojęcie języka państwowego, w pełni wpisuje się w imperialną ideologię „ruskiego miru”, którą agresywnie forsują zewnętrzni i wewnętrzni nowocześni rusyfikatorzy, pragnący nadać legitymację antyukraińskim procesom, których istota polega na tym, by Ukraińcy nie mogli wyrwać się z moskiewskiego jarzma psychologicznego. Wartość społeczeństwa określa bowiem jakość kultury narodowej, a nie polityka czy gospodarka. Wszystkie kryzysy, w tym także kryzys gospodarczy, zaczynają się od kryzysu narodowego. Zatem wdrożenie na Ukrainie „Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych” w praktyce nie oznacza niczego innego, jak próbę obejścia Konstytucji Ukrainy, gdy każda rada rejonowa, miejska i obwodowa samodzielnie będzie decydować, czy język ukraiński na danym terytorium ma być państwowym, czy nie, gdy każdyprowspólny kierownik bezwstydnie, cynicznie będzie deptał język ukraiński, kulturę, duchowość, lekceważył świadomych narodowo Ukraińców i zwalniał ich z pracy. Takich przykładów jest wiele. Logicznie nasuwa się pytanie: „Czy wiele materiałów dziennikarskich zostało opublikowanych w prasie, nadanych w radiu i telewizji, które by prawdziwie i przystępnie wyjaśniały głęboką istotę Karty języków, opowiadały, że tak zwana „naturalna ukraińsko-rosyjska dwujęzyczność”, duchowe i moralne okaleczenie milionów Ukraińców, którzy stali się rosyjskojęzyczni, jest skutkiem realizacji 479 cyrkularzy, dekretów, uchwał, instrukcji, zarządzeń o rusyfikacji Ukraińców?” Właśnie moskiewska antyukraińska polityka tworzy problemy w sferze stosunków międzynarodowych. Rozumiem, że można mi przeciwstawić słowa wybitnego Iwana Franki, który uważał, że skuteczność pracy dziennikarskiej bezpośrednio zależy od atmosfery społeczno-politycznej, „sumienia społecznego”, „moralności społecznej”. Mówiąc inaczej: jaka władza, tacy dziennikarze. Iwan Franko zawsze opowiadał się za jednością słowa i czynu. „Aby słowo stało się czynem, – mówił – potrzeba ducha wolności i miłości do prawdy oraz do narodu w publicznej dyskusji”. Czy taki duch panuje dziś? Niestety, nie! Rządzi polityczno-informacyjne kilerstwo! Społecznie niebezpiecznym typem w publicystyce Iwan Franko uważał hipokrytę – podstępnego, kłamliwego człowieka. Czy na Ukrainie nie ma zbyt wielu dziennikarzy-hipokrytów? Mnożą się i rozrastają różne gatunki czarnego bzu. Przestrzeń informacyjną na Ukrainie szusterują, kisielują, bo, jak mówią, tak to zrobiono w „Kwartale 95”. Czy każdy dziennikarz, polityk, naukowiec stanowczo przerywa wolność oszczerstw wobec wybitnych Ukraińców: Wyhowskiego, Mazepy, Konowalca, Petlury, Bandery, Szuchewycza, bohaterów Holodnego Jaru, o których prawdziwie pisali Roman Kowal, Wasyl Szkliar, żołnierzy UPA, których heroiczno-tragiczny los осмysłili Roman Iwaniczuk, Mychajło Andrusiak, Wasyl Stefak. Wyzwanie lekceważenia wobec ukraińskiego my musimy przezwyciężyć na zasadach patriotyzmu, oświecenia, kompetencji, tolerancji, wysokiej profesjonalności – ukraińcentryzmu. Naszym moralnym obowiązkiem jest wszechstronnie wspierać odrodzenie ukraińskiego dziennikarstwa intelektualnego jako zjawiska systemowego, celowo ukierunkowanego na czytelnika, widza, słuchacza świadomego kulturowo i obywatelsko. Mamy podstawy twierdzić, że gazety „Dzień”, „Zwierciadło tygodnia”, „Literacka Ukraina”, „Słowo Proświty”, kanał radiowy odrodzenia duchowego „Kultura” Narodowej Radiokompanii Ukrainy tworzą nowy model informacji: utrwalają wolność słowa, które nieodmiennie jest wypełnione złożonymi treściami społeczno-kulturowymi współczesnej epoki. Bo tylko informacja, która prawdziwie obejmuje różne wymiary życia społeczeństwa, może nieść szczególną energię dobroczynności przez ciernie oszczerstw ku gwiazdom prawdy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pracą z autorami wciągnęła mnie praca w gazecie „Druhowi czytelnika”, czasopiśmie „Ranok”… A kiedy na horyzoncie zajaśniało, stworzyłem gazetę ukrainoznawczą dla ukraińskiego szkolnictwa „Żywa woda”, którą tworzyłem i redagowałem przez ponad dziesięć lat… Wiele w niej drukowano utworów dzieci w różnym wieku. — I utworów dla dzieci? Zapewne nie mógł Pan sam nie pisać dla dzieci? — To w latach sześćdziesiątych, kiedy pracowałem jeszcze w „Mołodi”, zachciało mi się nagle napisać wiersz dla dzieci… Jak napić się wody. Pojawił się jeden, drugi, trzeci wiersz. Już nawet cały rękopis. Zaniosłem do „Wesełki”. Główny przy mnie przeczytał i powiedział: „Oto plan wydawniczy. Proszę patrzeć, wpisuję pańską książkę do planu na przyszły rok”. Tak właśnie wyszła moja pierwsza książka dla dzieci „Szczedryneć” w 1968 roku. Dalej były „Czebryky” (1970), „Biłyj Czajicz” (1973), „Mandry Żołudia” (1973), „Kowzanka” (1978), „My budujemo dim” (1980), „Żar-piweń” (1985), „Swiaszczenna dibrowa” (1995), „Harna moja kazoczka?” (1998), „Wysznewyj ostriw. Try powisti dla ditej” (2001), powieść „Kamin-derewo” (2003), zbiór bajek, przypowieści i opowiadań „Letiucza jaszczirka” (2003), poetyckie: „My chodyły w zoosad” (2004), „Kołyskowa dla kotyka” (2004), „Horobec-chwastuneć” (2005), „Kotiaczyj kałendar” (2006), powieść-bajka „Chłop- Sofija Romaniwna oraz Semen Mytrofanowycz — rodzice jubilata, wieś Meżyricz, 27 kwietnia 1973 roku

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Z DNIEM URODZIN, DMYTRZE SIEMENOWYCZU!

W ostatni listopadowy dzień swoją 75. rocznicę urodzin obchodzi Dmytro Semenowycz Czerednyczenko – ukraiński poeta, prozaik, tłumacz, pedagog, znawca sztuki, działacz społeczny. Redakcja gazety „Słowo Proświty” z radością wita swojego ulubionego autora i wraz z życzeniami zdrowia i twórczego natchnienia składa Dmytrowi Semenowyczowi szczere wyznania miłości oraz podziwu dla jego twórczego wyczynu w imię ojczystego słowa, ukraińskiej literatury, wychowania nie jednego pokolenia czytelników. Imię Dmytra Czerednyczenki nie jest wpisane do rejestrów literackich generałów, ale zapisane jest w sercach tych, którzy nie wyobrażają sobie życia bez ukraińskiej książki. Najlepsze porównania dla tego człowieka to: oracz, budowniczy, pracowity człowiek. I – bez przesady, bez cienia wątpliwości – jubileusz Czerednyczenki powinno się obchodzić na szczeblu państwowym, gdyż pracuje on na rzecz Ukrainy nie gorzej niż potężna produkcja przemysłowa. I, bez wątpienia, lepiej od niej, bo za każdym „cyklem produkcyjnym” Dmytra Semenowycza stoi niepowtarzalność jego twórczej osobowości, blask bogatej wyobraźni, danej mu przez Boga. Wyobrażam sobie, jak ktoś z czytelników ironicznie się uśmiechnie i pomyśli, że mój jubileuszowy panegiryk składa się z nazbyt patetycznych i wzniosłych słów. Nie spieszcie się, szanowni. Chodzi o człowieka naprawdę wyjątkowego. Znam Dmytra Semenowycza od wielu lat, a wciąż nie przestaję podziwiać jego konsekwencji, a dokładniej – łagodnego uporu w zdobywaniu tych szczytów, które sobie wybiera. I obowiązkowo je zdobywa, nie oglądając się w poszukiwaniu podparcia u możnych tego świata, literackiego i każdego innego zwierzchnictwa. Nie, to nie jest upór samotnego bohatera, nie desperackie, zrozpaczone „jakoś to będzie” – uwierzcie, będzie i jest na najwyższych miarach literackiego mistrzostwa. Bojowa setka jego książek to nie standard, lecz natchnienie, które płynie z naturalnej plastyczności słowa, sumienności, rozumienia tego, że za niego i poza nim nikt tego nie zrobi. Jakieś głębokie wyczucie potrzeb współczesności – bez żadnej koniunktury i poszukiwania osobistych korzyści dzięki słowu! Wreszcie, rozkoszowanie się możliwościami własnego literackiego i językowego daru, a nie tymi kuszącymi wielu karierowiczowskimi piramidami pisarskimi i tłuszczami, które powstawały wcześniej i kwitną obecnie… Dlaczego przychodzą mi na myśl dawne jubileuszowe literackie stereotypy: „szeregowy frontu literackiego”, „robotnica pszczoła pisarskiego ula”, którymi starano się „uwieńczyć” tych, którzy świadomie unikali oficjozy i wątpliwych względów z góry. Nie, te stereotypy nie mają żadnego związku z Dmytrem Semenowyczem: jeśli „szeregowy” – to z tych, którzy zebra-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

DMYTRO CZEREDNYCZENKO:

— Od czego zaczyna się pisarz dla dzieci? Pewnie od dzieciństwa? — A jakże — sam byłem dzieckiem i nie leniwiłem się wymyślać przeróżne zajęcia i zabawy, przez co wpadałem w niespodziewane przygody i tarapaty… A do tego wiecznie chciało się czegoś nowego, nieodkrytego, ciekawego. Jeszcze jako uczeń bywałem drużynowym w klasach początkowych. Co to było za szczęście! — czytaj tym dzieciakom bajki, ucz z nimi wierszyki, pokazuj diapozytywy, urządzaj zabawy… Tak bym od nich nie odchodził. To wszystko zapewne skłoniło mnie do wstąpienia do instytutu pedagogicznego… I miło byłoby pracować jako nauczyciel, gdyby tylko nie uważano nauczyciela za wielozadaniowca i nie narzucano mu mnóstwa przeróżnych obowiązków, które nie mają żadnego związku z pedagogiką. Myślałem, rozmyślałem… i żeby nie stracić zainteresowania taką fascynującą i czarującą sferą poznawania dziecka, przeniosłem się do świata wirtualnego — twórczości literackiej. — A jak przyjęła Pana pani Literatura? — Przygarnęła mnie „Mołoda hwardija” — gazeta na cztery obwody, w której wtedy pracowali Wiaczesław Czornowił, Wałerij Szewczuk, Dmytro Hołowko, Mykoła Soroka. Z czasem przejęła mnie „Mołod’ Ukrajiny”. Tutaj pracowałem w dziale szkolnym razem z Dmytrem Hołowkiem, prowadziłem stronę twórczości młodych talentów — uczniów. Dalej pracowałem w redakcji pionierskiej wydawnictwa „Mołod’”, redakcją kierował wtedy wspaniały pisarz Wiktor Blyzneć, z którym nawiązaliśmy dobre relacje zawodowo-twórcze. Tak oto wytańczył się wspaniały zbiór „Pionerśke horno” — poradnik dla drużynowych i twórczych dzieci. Były w nim porady: jak rzeźbić, obrabiać mosiądz, wypalać, malować pisanki, wyszywać… Z czasem zainicjowałem stworzenie w Hnydynie pod Kijowem Małej akademii sztuk ludowych, opracowałem metodykę, regulamin. Takie ośrodki pojawiły się też w innych szkołach Ukrainy. Wtedy też, w „Mołodi”, współpracowałem z działem poezji i pierwszej książki, pomagałem Petrowi Zasence formować almanach „Witryła”, dla którego dobierałem utwory początkujących. Żywym kontaktem — Pochodzącym z kaniwszczyzny, sercem — z Ukrainą czik Horiłkowe Zernia i Lisowyczka” (2007), książka wierszy, bajek, przypowieści i opowiadań w serii „Chrestomatija szkolara” — „Mandry Żołudia” (2007)… — A kiedy zaczęło się to, co najbardziej odpowiedzialne — pisanie elementarzy i czytanek? — A to po „Szczedryńcu” dobrzy ludzie (w szczególności — Nadija Dmytriwna Kowalenko) zaprosili mnie do Ministerstwa Oświaty Ukrainy i zaproponowali pracę nad stworzeniem nowego elementarza. I też… pokazali moje imię w planie wydawniczym… Zapaliłem się i zacząłem pracować, poszukując harmonii elementów pierwszego ojczystego podręcznika. Odwiedzałem lekcje w klasach początkowych szkół, obserwowałem, badałem, próbowałem pisać. A to naprawdę — najtrudniejsze pisać dla małych. Bo dorosły czytelnik może wybaczyć jakąś nieścisłość wypowiedzi, a dzieciom potrzebne jest bezbłędne pismo… Aż tu pokazują mi w planie wydawniczym pozycję „Elementarz”, ale już bez mojego imienia… „Nie martwcie się… Wy pracujcie, — powiedziała wtedy Nadija Dmytriwna”. A co innego? Pracowałem latami, a nawet dłużej. Z żoną — poetką Hałyną Kyrpą — zabraliśmy się za układanie nowych czytanek, do których weszły najlepsze osiągnięcia literatury dla dzieci, a nie to, co było do tej pory… Oto na stole — elementarz „Materynka”, czytanki „Łastiwka”, „Biła chata”, „Pysanka” i „Zełena nedila”. Pochwaliłem się Wołodymyrowi Drozdowi. Ten podzielił się wrażeniami z profesorem z diaspory Romanem Woronką. Wtedy właśnie przyjechał na Ukrainę ten niesamowity Roman Woronka i stworzył komitet wydawniczy wydania nowych podręczników. On, jak się okazało, jest utalentowanym i mądrym organizatorem… Tak więc w 1992 roku te podręczniki ujrzały światło dzienne. Główna pedagogiczna publiczność przyjęła je bardzo dobrze… Chociaż nie obyło się bez „ministerialnych odbić”… No dobrze. Podręczniki poszły w świat — i na Ukrainie, i w diasporze… — Ale na tym Pańska wydawnicza oferta dla ukraińskiego szkolnictwa się nie wyczerpała… — Oczywiście, że nie! My z Hałyną nie opuściliśmy rąk i pracowaliśmy dalej. Przecież musi być dobra kompletność i harmonia w nauczaniu. Pojawiły się też chrestomatie i podręczniki: trzytomowa chrestomatia dla przedszkoli „Ukrajinśkyj sado czok”, trzytomowa chrestomatia literatury światowej dla szkoły początkowej „Swit wid A do Ja”, w antologii poetyckiej diaspory „Łystok z wyriju” — osobny tom poezji diaspory dla dzieci „Żurawłyky”… Pojawiła się nawet litewska czytanka dla ukraińskich dzieci „Lulajko” (moje opracowanie i tłumaczenie), a jeszcze — podręczniki literatury zagranicznej dla drugiej, trzeciej i czwartej klasy (to już wspólnie z Natalą Szost). Długi czas nosiłem się z „Sokołykiem” — elementarzem-czytanką dla pierwszoklasistów, którzy przychodzą do pierwszej klasy i umieją czytać. Wszystkie nasze podręczniki tworzono z myślą o twórczym nauczycielu, który z pomocą naszych podręczników może zorganizować proces nauczania i wychowania tak, aby wychować dzieci w duchu głębokiego patriotyzmu i wysokiej moralności. A twórczy nauczyciel zawsze wychowuje twórców. — A jeszcze Pan prawie osiemnaście lat na zasadach społecznych prowadzi przy Narodowym związku pisarzy Ukrainy stowarzyszenie literackie „Radosyń”. Jakie są jego zadania i osiągnięcia? — Kiedy pracowaliśmy nad czytankami, myślało się o tym, jak przyłączyć dzieci do twórczego postrzegania świata, obrazowej obserwacji i myślenia, do twórczego przemyślenia widzianego i skłonić do tworzenia. Tak więc prawie jednocześnie z wyjściem naszych podręczników pojawiło się stowarzyszenie literackie — początkowo przy Kijowskim instytucie doskonalenia nauczycieli (1992), a z czasem — przy Narodowym związku pisarzy Ukrainy. Zatem stowarzyszenie literackie „Radosyń” organicznie Dmytra Czerednyczenkę powinny znać chyba wszystkie ukraińskie dzieci. Jako autora elementarza „Materynka” oraz elementarza-czytanki „Sokołyk”. A przecież były też szkolne czytanki „Łastiwka”, „Biła chata”, „Pysanka” i „Zełena nedila”, trzytomowa chrestomatia dla przedszkolaków „Ukrajinśkyj sado czok”, trzytomowa chrestomatia literatury światowej dla szkoły początkowej „Swit wid A do Ja”, wielotomowa antologia poetycka diaspory „Łystok z wyriju” z osobnym tomem dla dzieci „Żurawłyky” (we współautorstwie z Hałyną Kyrpą). Do tego — ze dwa tuziny książek dla dzieci, ze dwadzieścia książek tłumaczonych dla dzieci. A pisać dla dzieci, jak mówią, trudniej niż dla dorosłych?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

miał swoje niezawodne wojsko; kiedy zaś “pszczoła” — to za nim cała pasieka z miodami, z niezawodnie zapieczętowanymi komórkami, które dają pożywienie dla istnienia rojów. Roje Czerednyczenki — to jego literaccy wychowankowie, jego ukraińscy uczniowie, jego przyjaciele — tłumacze i poeci innych ziem i szerokości geograficznych, których twórczość została przez niego przyniesiona i przeniesiona na Ukrainę. Odwołam się jeszcze raz do “miodowych” porównań. Dmytro Czerednyczenko i Hałyna Kyrpa. Prawdziwa pszczela rodzina — teraz już w sensie zgodności zamysłów i współpracy dwojga najbliższych ludzi, dwojga artystów, mistrzów słowa, małżonków, ojca i matki. Ale to, jak mówią, osobny temat. Choć wiodący, głęboki: w jego podstawie — ród i pamięć genetyczna, dwudzielność ziarna i niepowtarzalność kwiatu o dwóch kolorach, odrębność płatków na jednej łodydze… Dzisiejszy Czerednyczenko — to niemal dziesięć gotowych do druku rękopisów. To stała gotowość wsparcia kogoś z młodych radośynców — przez dziewiętnaście lat bezpłatnego mentorstwa w stowarzyszeniu literackim “Radosyń” wyhodowano 74 członków Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy! To pasjonująca praca nad powieścią “Wczesna droga do Tarasa” (według wspomnień o dziecięcych wędrówkach na Tarasową Górę, wszak Dmytro Semenowycz pochodzi z okolic Kaniowa). A ponadto Dmytro Czerednyczenko to fotokunstysta, autor póki co nieopublikowanej pisarskiej fotokroniki. Wydaje się, że Związek powinien wesprzeć wydanie tej fotoksiążki, która przechowuje niecodzienne chwile z życia pobratymców co najmniej przez czterdzieści lat… I oczywiście, ma Dmytro Semenowycz coś także “za pazuchą” — nie, nie kamień, a upragnioną książkę “Litwa mojego serca”. O szerokie, bolesne, pojemne, radosne i zbolałe serce Poety! Niech bije długo i niezawodnie! Lubow HOŁOTA wywiady o “nieuwadze” ówczesnego Związku wobec tłumaczy… — Mykoła Łukasz, niestety, 29 sierpnia 1988 roku odszedł do wieczności, a Hryhorij Porfyrowycz był z nami jeszcze dość długo. I często występował na naszych posiedzeniach, przyjeżdżał z Irpienia także na nasze “tłumaczeniowe” wieczory, na które, według słów Jewhena Popowycza, przychodziło tyle ludzi, że stali i słuchali w foyer. Przeprowadziliśmy także jubileuszowy wieczór Hryhorija Kocura (listopad 1988 r.). Referat wygłosił Maksym Stricha. Robiono wtedy w stowarzyszeniu niemało. Omawiano kwestie czysto gatunkowe oraz społecznie ważne, czasem nawet problematyczne, które, jak niektórzy mówili, były “nie na czasie”. Ot, powiedzmy, w wydawnictwie “Dnipro” dla almanachu “Suzirja” przygotowano poemat “Słowo o wyprawie Igora” w przekładzie Iwana Switłycznego, a w czasopiśmie “Barwinok” — wiersze dla dzieci w jego przekładach. Ale przecież imię — niepro-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

«TWÓRCZY NAUCZYCIEL ZAWSZE WYCHOWUJE TWÓRCÓW»

dołączyło do nieodpartej potrzeby duchowego wychowania młodzieży. Pierwsze zajęcia „Radosyni” odbyły się w lutym 1992 roku. Młode siły twórcze skupiały się wokół gazety „Żywa woda”, a także czasopisma „Radosyń”. Ukazała się również antologia „Radosyń”. Światło dzienne ujrzały dwa wydania almanachu „Słoneczna Malwia”, a także ponad trzysta książek radosyńców, 74 radosyńców zostało członkami Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Poeci, prozaicy, humoryści, tłumacze, krytycy, pisarze dziecięcy… — Jest Pan założycielem i wieloletnim kierownikiem twórczego stowarzyszenia tłumaczy Kijowskiej organizacji NZPU. Jak pracowało się w tamtych latach w Związku bez znanych i prześladowanych Hryhorija Kocura i Mykoły Łukasza? — Było trochę inaczej. W 1983 roku, kiedy już tłumaczyłem z litewskiego i jeździłem do Wilna na festiwal „Poetycka wiosna”, wprowadzono mnie do Komisji przekładu artystycznego ZPU — jako zastępcę Dmytra Biłousa. Wkrótce przewodniczącym Kijowskiej organizacji został Iwan Dracz. Zastępcą u niego był Petro Osadczuk. I oto pewnego razu podchodzi on do mnie i „swata”: „Dla ożywienia pracy wymyśliliśmy gatunkowe stowarzyszenia twórcze. I oto chciałbym, żebyś stanął na czele Twórczego stowarzyszenia tłumaczy”. „Aha. Najlepsi tłumacze teraz poza Związkiem, a ty kieruj…” „Kieruj…” „Co, ktoś pozwoli wziąć do biura Łukasza, Kocura?” I wtedy usłyszałem to, czego nie spodziewałem się usłyszeć w tamtych czasach: „Bierz. Pracuj razem z nimi”. „No, skoro tak, to się zgadzam”. Zatem od samego założenia Twórczego stowarzyszenia tłumaczy Kijowskiej organizacji NZPU pracowaliśmy nie „bez”, a „z” Hryhorijem Kocurem i Mykołą Łukaszem — byli oni członkami naszego biura. Przychodzili nawet na zajęcia Warsztatu przekładu artystycznego, który stworzyłem przy stowarzyszeniu, występowali. Chciałem, żeby ten warsztat prowadził Hryhorij Porfyrowycz, ale on powiedział: „Wy prowadźcie, a ja będę występował”. Razem z Dmytrem Biłousem napisaliśmy apel do republikańskiej komisji przyjęć z żądaniem przywrócenia Mykoły Łukasza do Związku (wykluczony został 12 czerwca 1973 roku). 4 czerwca 1987 roku uchwałą prezydium zarządu ZPU Mykoła Łukasz został przywrócony do Związku Pisarzy. W 1988 roku został uhonorowany nagrodą imienia Maksyma Rylskiego. Wtedy też przeprowadziliśmy jego wieczór autorski. Jak walczyliśmy o przywrócenie do związku Hryhorija Porfyrowycza, pisał o tym Jurij Chorunżyj. — Tak oto wprowadzają nas w błąd współczesne pseudo-przekładoznawcze Rysunek jubilata jest symboliczny: chwila olśnienia, narodziny zamysłu chodne. Co robić? Zwołujemy biuro Twórczego stowarzyszenia. Mychajło Moskalenko wygłasza referat o twórczości Iwana Switłycznego, i przyjmujemy uchwałę: drukować jego utwory oryginalne i przekłady. Wyciąg z protokołu wysyłamy zarówno do „Dnipro”, jak i do „Barwinka”. Pojawiły się ważne publikacje. Imię stało się „przepustowe”… Przeprowadziliśmy „Dialogi literatur” ze wszystkimi republikańskimi związkami ówczesnego Związku, wysłuchiwaliśmy sprawozdań twórczych doświadczonych i młodych tłumaczy. W naszych dyskusjach, wieczorach autorskich brali udział Andrij Sodomora, Josyp Kobiw, Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz, Switłana Żołob, Marija Hablewycz, Ołeksandr Mokrowolśkyj, Jewhenija Kononenko, Hanna Małeć, Raisa Karahiezian, Jurij Lisniak, Jewhen Popowycz, Dmytro Pałamarczuk, Ołeksandr Bożko oraz wielu innych. — Przetłumaczył Pan ponad dwie dziesiątki książek z języka litewskiego, słowackiego, czeskiego, białoruskiego, łotewskiego. Tłumacz — niewolnik czy rywal pierwowzoru? I jak współistnieją twórczość translatorska i własna? — Jeszcze od lat szkolnych podejmowałem pewne próby przeszczepiania wierszy obcojęzycznych autorów na ukraiński grunt. Z tych prób poczułem, że to nie jest łatwe zajęcie, że trzeba mieć do niego gruntowne przygotowanie. Po pierwsze — znać języki obce, znać literaturę, kulturę i historię odpowiedniego narodu i — co najważniejsze: doskonale władać językiem ojczystym. Jak mawiał mój drogi krajan Jewhen Popowycz — całe życie uczyć się języka ojczystego. W latach sześćdziesiątych zafascynowałem się językami czeskim i sło- Halina Kyrpa i Dmytro Czerednyczenko — małżeństwo, które stworzyło wielotomową bibliotekę dla rodzinnej szkoły Prawie na każdej książce, która wychodzi na Litwie, czytamy: wydanie ujrzało światło dzienne przy wsparciu Ministerstwa Kultury, czego nie znajdziesz na naszych książkach. U nas jest inaczej: nabiegasz wsparcie — wyjdzie książka… Teraz w ogóle przeważnie nie wspominają tłumacza… (Nawet w tekstach reklamowych.) I nie boją się, że naruszają prawo autorskie. Zatem tłumaczenie częściej smuci, niż cieszy. Nierzadko też cierpi od elementarnego rajderstwa. — Co dzisiaj znajduje się na biurku i w laboratorium twórczym poety, tłumacza, redaktora i czytelnika Dmytra Czerednyczenki? — No, przede wszystkim, z dziesięć przetłumaczonych rękopisów książek leży w wydawnictwach i czeka na lepsze czasy. Trochę też leży w domu — gotowych, przetłumaczonych. A współczesna literatura litewska, powiedzmy, dla dzieci — jest wspaniała! Niektóre przyszłe książki — porywające, wysokiej jakości artystycznej, potrzebne naszemu czytelnikowi — na biurku czekają, kiedy odważę się je przetłumaczyć. Przygotowałem kilka rękopisów swoich utworów (i dla dzieci, i dla dorosłych) — i te spoglądają w stronę morza (choć może czekają na nie czytelnicy). Ależ trzeba powtarzać przewrotną frazę: mamy to, co mamy. I tutaj samych nadziei za mało! Redaguję, jak zawsze, nowe rękopisy radosyńców. Czytam literaturę światową (w najlepszych przekładach) i naszą. A jeszcze — badania Stepana Naływajki o interpretacji dawnych ukraińskich nazw, imion, nazwisk, rozprawy naszych naukowców o dulibii, Rosi, o hydronimach, toponimach, lubię czytać „mądre” słowniki… wackim. Uczyłem się. Próbowałem tłumaczyć. Światło dzienne ujrzały powieść Aleny Santarovej „Od wtorku do soboty” i w serii „Bajki narodów świata” — „Słowackie bajki ludowe”… A to pod koniec 1969 roku, idąc na urlop, wymyśliłem, żeby pojeździć po Krajach Nadbałtyckich i dalej — na Północ. Przyjechałem do Wilna, Kowna, a dalej już nie pojechałem — na zawsze zostałem w unikalnym morzu litewskiej kultury… I do dziś pracuję nad tym, żeby chlusnąć tej wysokiej kultury na nasze tereny… Przeważnie literatury dziecięcej. Nierzadko słychać to pytanie: „Tłumacz — niewolnik czy rywal?”. — Wybaczcie szablonowość… — A mnie się wydaje: kiedy jesteś duszą niewolnikiem, to we wszystkim będziesz niewolnikiem, a kiedy człowiekiem godnym, to wszystko, co robisz, będzie godne. Kiedy czytam „Grę szklanych paciorków” Hermanna Hessego w przekładzie Jewhena Popowycza czy „Ronję, córkę zbójnika” Astrid Lindgren w przekładzie Olhy Seniuk, to odnoszę wrażenie, że te utwory zostały napisane w języku ukraińskim. A jak współistnieją twórczość translatorska i własna? Bardzo prosto: translatorska inspiruje własną, a własna daje natchnienie do tłumaczenia. — Czym smuci i czym cieszy obecnie ukraińskie tłumaczenie? — Niestety, tłumacz jest dzisiaj zależny zarówno od koniunktury rynku, jak i od możliwości finansowych wydawcy. Ma on problem nie jak przetłumaczyć, a jak wydać, jak zdobyć gdzieś choćby jakiekolwiek wsparcie na wydanie przekładu. Choć i poszczególne zagraniczne fundacje czy instytuty, patrz, udzielają wsparcia tłumaczowi na wydanie ich literatury, ale te środki idą na koszty wydawnicze i tylko okruchy — na opłatę niezwykle ciężkiej pracy tłumacza. Rozmawiał Dmytro CZYSTIAK, „Litakcent”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nym materiale, typowe zakątki Naddnieprza praktycznie wszystkich przedziałów czasowych, epok historycznych — od siwej starożytności na podstawie wykopalisk, po niedawne dni. W ten sposób może powstać wielofunkcyjne — w odpowiednich formach historycznych miasteczko. Unikalny ośrodek — i naukowy, i kulturalno-artystyczny, i twórczy — z chatami-warsztatami dla twórców ludowych, artystów, pisarzy, z placówką edukacyjną — na przykład letnim liceum dla uzdolnionych dzieci; a tam, z czasem, i centrum turystyczno-komercyjne”, — tak planował wtedy przewodniczący. Ale pieniądze towarzystwa zjadła inflacja... Porozumienia ze studiami filmowymi w sprawie budowy stale działającego planu zdjęciowego same odpadły, bo ukraińskie kino, jakkolwiek by to nie było dziwne, nikomu nie jest potrzebne. A przecież kręcili w Buczaku kiedyś światowej sławy mistrzowie: Ołeksandr Dowżenko, Andrij Tarkowski, Serhij Paradżanow, Ołeksandr Denysenko, Jurij Illenko... Obecnie przygotowywany był odnowiony projekt odrodzenia Centrum Krajobrazowo-Architektonicznego, Historyczno-Etnograficznego, Kulturowego według koncepcji „Wszystkie wieki”. Składa się on z 12 oddzielnych części: „Autentyczny ukraiński chutor”; „Kompleks literacko-pamięciowy ku czci wybitnego ukraińskiego poety Wołodymyra Zatuływitra”; „Osada międzynarodowego stowarzyszenia eko-architektów”; „Osada przedstawicielstwa działaczy teatru i kina”; „Dwór gospodarczy”; „Chata-świetlica chlebowa, Muzeum chleba”; „Chutor młynarza”; „Biznes-relaks-hotel”; „Dom gościnny działaczy sztuki”; „Rekreacja inżynieryjno-gospodarcza”; „Strefa kultury staroruskiej”; „Osada Lwowskiego Narodowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej”. Na zamówienie TTI „BUCZAK” przez Narodowy Instytut Badawczy Ochrony Zabytków oraz Państwowy Komitet ds. Dziedzictwa Kulturowego przy Ministerstwie Kultury i Turystyki zostały opracowane, uzgodnione i nabrały mocy prawnej „Projekt opracowania granic i reżimów stref ochrony zabytków oraz obiektów dziedzictwa kulturowego w rejonie wsi Buczak”. Chyba nie grzechem będzie zaznaczyć, że Czerkaski Obwodowy Zarząd Kultury powinien prowadzić monitoring buczackich zabytków archeologii i historii, „Żeby nigdy nie starło się z mapy błogosławione imię: Buczak; żeby imieniu temu radowała się Ukraina!” (W. Zatuływiter). Chce się wierzyć, że Zarząd TTI „BUCZAK”, dwaj synowie — Kyryło i Wadym oraz dwie córki — Wałerija i Marija będą kontynuować dzieło ojca Wadyma Borodina — zakończą projekt i wcielą go w życie na ziemi, która odtąd znajduje się pod ochroną państwa. A jeszcze słyszę nad odrodzonym Buczakiem srebrne dzwony cerkwi Pokrowskiej, założonej przez Wadyma Borodina. Odszedł on do Niebiańskiej Ukrainy, ale zostawił nam owoce swojej pracy, dobre uczynki i śmiałe marzenia, którymi dobroczynnie oddziałuje wśród nas, jak rycerz świata duchowego. Jasna pamięć o Wadymie Anatolijowyczu na zawsze pozostanie w naszych sercach i w sercu Buczaka. Pokój prochom jego i królestwo niebieskie jasnej jego duszy... Dla przyjaciół Wadym — żywy!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«SZANUJMY SIĘ CHOCIAŻ W OSTATNIEJ CHWILI»

Lubow SNISAR, przewodnicząca fundacji charytatywnej Wołodymyra Zatuływitra “Uspokój, Panie, duszę nowo zmarłego Wadyma...” ...W żaden sposób nie dociera to do świadomości... Jeszcze 17 października Wadym Anatolijowycz Borodin występował w ukraińskim radiu “Kultura” ze wspomnieniami o swoim wieloletnim przyjacielu, poecie Wołodymyrze Zatuływitrze, a o świcie następnego dnia już go nie było. Nie ma wśród nas rozumnego, utalentowanego, radosnego, wesołego, słonecznego człowieka. Serce rozdziera ponura pustka. ...A dalej idą dni robocze i cały czas natrafiasz na sprawy, które robił Wadym Anatolijowycz i dwa razy trudniej teraz robić je samemu. I ciężko myśleć o sprawach, których już raczej nikt za niego nie zrobi... Osierocona została jego żona Ołena, dzieci, rodzina, jego buczacka chata, jak laleczka urządzona i przyozdobiona pomysłową ręką artysty, nie chata — muzeum. Wśród ludowych obrazów na ścianach chaty pozostały puste ramy: “Ja do nich domaluję Mamajów,” — całkiem niedawno mówił Wadym Anatolijowycz... Wadym Borodin urodził się w Fastowie w dużej, pięknej rodzinie. Ojciec Anatolij Wasylowycz, kandydat nauk fizyczno-technicznych, zajmował stanowisko głównego metalurga zakładu “Krasnyj Oktiabr”, mama, Izolda Mychajliwna, pracowała tam jako technolog, starszy brat Wasyl jest teraz znanym operatorem filmowym, a młodszy Wołodymyr — biznesmenem. Od dzieciństwa Wadym dobrze rysował, pasjonował się archeologią, podróżował z kolegami z klasy. Po szkole wstąpił do Kijowskiego Instytutu Artystycznego na wydział architektury. Po otrzymaniu dyplomu został zaproszony do pracy w Kijowgłównarchitekturze. Na stanowisku architekta rejonu leninowskiego zrobił wiele pożytecznych dla stolicy rzeczy, które możemy widzieć i teraz: rekonstrukcje centralnych ulic miasta, Pasażu, Narodowego Teatru Operowego itd. To on jako jeden z pierwszych zaczął rozbudowywać kijowskie mansardy, letnie ogródki, place zabaw. Dla rodzinnego Fastowa opracował perspektywiczną propozycję rekonstrukcji placu centralnego oraz Domu Kultury. Jest niemało obiektów z artystycznym wystrojem Wadyma Borodina. Jako artysta projektował książki w wydawnictwach “Mołod” oraz “Dnipro”. Próbował nawet swoich sił w przekładach literackich. Kolekcjonował muzykę klasyczną i dobrze się na niej znał. Jego ulubionym kompozytorem był Gieorgij Swiridow. Kiedyś dzwonię do niego i słyszę w słuchawce Bacha. “Wybacz, jesteś na koncercie?”. “Nie, w pracowni. Pracuję. To Kyryło podarował mi Koncerty brandenburskie. Pomaga myśleć”. Dużo czytał. W ostatnim czasie w rozmowach często cytował Mikołaja Bierdiajewa oraz Edmunda Husserla. Nie opuszczał znaczących wystaw artystycznych. Nie, Wadym nie był snobem. Przeciwnie, kochał ludzi, potrafił długo z zainteresowaniem rozmawiać z miejscowymi mieszkańcami. Mógł wsiąść na traktor i zaorać ogrody, albo zbudować chlew dla prosiąt, nasadzić kwiatów, ugotować smaczną zupę. Był bardzo gościnnym gospodarzem i całe lato przyjmował w Buczaku przyjaciół, obdarowując na pożegnanie grzybami, sokiem brzozowym, owocami, nalewkami... Architekta z niestandardowym myśleniem artystycznym, fantastycznymi rozwiązaniami przestrzennymi, głęboką wiedzą o sztuce ludowo-użytkowej Ukrainy oraz nienagannym gustem artystycznym często zapraszano także do budownictwa prywatnego nie tylko na Ukrainie, ale i w Europie Zachodniej. Lecz gdziekolwiek pracował i gdziekolwiek podróżował, serce jego zawsze było w samym środku Kaniowskich Gór: na Babiej Górze, w uroczysku Rożena, na górze Hrebineć, a może i przy Buczackim strumieniu czy na Kozackim szczycie, gdzie malował etiudy, oczekując na kuter. Jeszcze ze szkoły polubił Wadyk te gliniane góry Środkowego Naddnieprza, dosłownie napakowane warstwami kulturowymi dawnych osad kultury trypolskiej, scytyjskiej, zarubinieckiej, słowiańskiej, staroruskiej i późnośredniowiecznej. Jako uczeń i student spędzał wakacje w Buczaku na wykopaliskach archeologicznych. Niezwykle energiczny, żwawy chłopiec interesował się wszystkim i wzbogacał się wiedzą nie tylko z archeologii, słuchając opowieści znanych archeologów Je. W. Maksymowa oraz W. O. Petraszenko. Uczył się widzieć i słuchać przyrody. Kiedyś, już posiwiały, ale wciąż tak samo piękny i postawny mężczyzna, zimą znalazł w lesie dzikie koźlątko z uszkodzoną nóżką. Przyniósł do chaty, wyleczył, odkarmił do wiosny i wypuścił na wolność. Pewnie i z Wielkiego Muru Chińskiego, patrząc na Państwo Środka, widział swój Buczak i bolał nad nim duszą, bo ziemia ta jest na tyle piękna, na ile cierpiąca. Buczacki las jest przeorany okopami II wojny światowej, a na Kozackim szczycie znajduje się zbiorowa mogiła żołnierzy, którzy zginęli podczas szturmu Dniepru. Tysiące ich tu poległo, chociaż rozpoznano i utrwalono na obelisku jedynie 167 osób. Wielka kozacka wieś na 500 zagród z cerkwią i dwiema szkołami została w połowie zatopiona przez Kaniowskie “morze”. Z czasem wysiedlono i resztę, bo przystąpiono do budowy Kaniowskiej Elektrowni Szczytowo-Pompowej (KESP), dla polepszenia tych trzech procent ukraińskiej energii elektrycznej, którą produkuje Kaniowska Elektrownia Wodna. Ale w tym celu na ruchomych, młodych glinianych górach na wysokości 100 metrów nad poziomem Dniepru wciąż jeszcze mają zamiar zbudować sztuczne jezioro o powierzchni 100 hektarów, które mieści 18 mln metrów sześciennych wody, i mielić dnieprową wodę, to pompując ją w górę, to spuszczając z powrotem. Zaprawdę, “Przyczynowy świat i potopowy wiek, i tylko rzeki zaorane biedą...” Co z tej biednej fauny zostanie? Za to radioaktywne cząstki pójdą do studni okolicznych wsi! Taki wniosek wysnuli ekolodzy. Kiedy kierownictwo KESP (2008 r.) przeprowadzało przesłuchania dotyczące budowy, Rosjanin Wadym Borodin, jak prawdziwy kozak, jak patriota Ukrainy, jak państwowo myślący człowiek, zdecydowanie wystąpił przeciwko barbarzyńskiemu projektowi, który zakładał przyszłą katastrofę technogeniczną. Podniósł naukowców, ekologów, media — wszyscy dali projektowi negatywną ocenę. Prawdziwie wierzący chrześcijanin, Wadym Anatolijowycz przywołał na obronę ukochanego kraju Boże siły. Na wysokim brzegu na Kozackim szczycie, obok cmentarza, założył świątynię Opieki Najświętszej Bogurodzicy na wodzie — Pamięci Zatopionych Wsi. Planował przy cerkwi urządzić muzeum, gdzie przechowywane byłyby materiały o wsiach, które zniszczyły rękoma stworzone “morza”. Tak bardzo chciał przyozdobić i uczłowieczyć tę ziemię, przywrócić jej życie i kwitnienie, że kupił w Mlijewskiej szkółce 50 sadzonek jabłoni najlepszych odmian, i niedaleko od cerkwi, na terenie Memoriału Wołodymyra Zatulywitra, założył sad jabłoniowy, gdzie każde drzewko nosiło imię swojego ogrodnika — czy to znanego pisarza, czy artysty, czy akademika. I projekt Memoriału swojego długoletniego przyjaciela opracował sam. Ich przyjaźń trwała przez cały kijowski okres poety. A ostatnie dwa lata Wołodymyr Zatulywitr nawet przeprowadził się na stałe do Buczaka i tam został pochowany. Tutaj, w Buczaku, z pomocą Wadyma Anatolijowycza, jeszcze w 2003 roku założono Literacko-Memoriałowe Muzeum Wołodymyra Zatulywitra, którego dyrektorem był przez ostatnie osiem lat. Z jaką miłością wybierał on rzeźbione drewniane listwy do mocowania ekspozycji... Muzeum zostało spalone w 2004 roku przez nieznanych złoczyńców. Wtedy też Wadym Anatolijowycz zaproponował na muzeum swoje biuro, czyli biuro Towarzystwa Inicjatyw Twórczych (TIT) “BUCZAK”. Przed przedostatnią wiosną zła ręka znów nasłała ogień na muzeum, i tym razem budynek uratowali strażacy, a Wadym Anatolijowycz wynajął mistrzów i nie tylko odnowił budynek, ale też dobudował poddasze, dach pokrył gontem. Planował tej jesieni zakończyć prace budowlane, aby na dzień pamięci przyjaciela odnowić muzeum... Wierność przyjaźni nawet po śmierci poety — to wiele mówi o głębi ludzkiej duszy. Wołodymyr Iwanowycz zaś cenił przyjaciela za nieprzeciętny rozum, odwagę, wytrwałość i niespotykaną pracowitość. W jego twórczości są wiersze z dedykacją dla Wadyma Borodina i niemało poezji o ziemi kaniowskiej. Na Piąte Czytania Zatulywitrowskie Wadym Anatolijowycz z pomocą swoich przyjaciół, rzeźbiarza Mychajła Dmytriwa i artysty Wiktora Sołowjowa, wzniósł pomnik na grobie poety. Do Czytań Zatulywitrowskich zawsze odnosił się ze szczególną uwagą: sprzątał grób i posiadłość muzeum, troskliwie i z szacunkiem przyjmował gości. W jubileuszowym roku 65-lecia poety wznowił pracę centrum wydawniczego, założonego przez W. Zatulywitra jeszcze w 1996 r. “BUCZAK-IRIY” i z pomocą spółki z o.o. “Zadruga” wydał od razu trzy książki poezji przyjaciela, wykonując ich oprawę artystyczną: “Czwarty z tryptyku”, “Czasza ofiarna” (tytuł Wadyma Anatolijowycza) oraz “Nienapisane pejzaże” (napisana i ułożona przez poetę w Buczaku). W przedmowie od redaktorów pisze: “...przez Słowo na świat przyszedł człowiek. Słowo wynosi go do szczytów Wszechświata, a przez zdradę wobec niego – miażdży w otchłani niepamięci. Zapotrzebowaną sztafetę Słowa na ziemi przejęli Poeci. Oni są nosicielami jego ciała i krwi. W tym ich Czasza ofiarna, a nam — Czasza komunii”. Ogólnie, jako jeden z założycieli i dyrektor wykonawczy Literacko-Artystycznego Funduszu Charytatywnego Wołodymyra Zatulywitra, Wadym Borodin jest człowiekiem niezastąpionym... Pamiętam, jak przed przedostatnią zimą przyjechaliśmy na grób Zatulywitra w dniu jego Pamięci, 19 stycznia. Ksiądz odprawił mszę żałobną. Wspomnieliśmy. I Wadym zaprosił nas do Rożenej studni. Panowała malownicza śnieżna zima. Pod daszkiem studni powiewały ręczniki i chusty. Ksiądz, założywszy srebrne szaty, poświęcił studnię — to było pamiętne Święto Jordanu... Potencjał twórczy Wadyma Borodina był tak wysoki, że plany przepełniały go i wylewały się w piękne projekty. Jeszcze w latach 90., zebrawszy przyjaciół, utworzył on TIT “BUCZAK” i został jego pierwszym przewodniczącym. Wydzierżawili na 49 lat buczackie ziemie i zaczęli wcielać tutaj swój projekt “Wszystkie wieki”, bo w Buczaku jest “unikalna możliwość odtworzenia w naturze, w przyrod-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mniej znane restauracje z kuchnią włoską. Osobny temat to włoska opera w Kijowie, gościnne występy artystów ze śpiewającej Italii oraz ukraińscy śpiewacy, którzy tradycyjnie odbywają staże we Włoszech. Dzieła wybitnych włoskich malarzy i rzeźbiarzy stały się ozdobą kijowskich muzeów, w szczególności Muzeum Sztuki imienia Bohdana i Warwary Chanenków. Jeśli chodzi o inne relacje kijowian i Włochów w przeszłości, przypomnijmy następujące fakty. Do I wojny światowej w 1914 roku w Kijowie istniał konsulat włoski, który opiekował się obywatelami swojego kraju i wydawał wizy. (Starzy kijowianie wspominali: przed I wojną światową w celu otrzymania wizy zagranicznej wystarczyło dać paszport i dziesięć rubli dozorcy, a ten udawał się po wizę do konsulatu…). W różnych czasach, w różnych okolicznościach, Włochy odwiedzali wybitni Ukraińcy, tacy jak Wasyl Hryhorowycz-Barski, Hryhorij Skoworoda, Pantełejmon Kulisz, Jurij Fedkowycz, Mykoła Hohol, Mychajło Kociubynski, Mychajło Drahomanow, Łesia Ukrainka, Marko Wowczok, Jewhen Konowalec oraz wielu innych, w tym także kijowian. Latem 1943 roku kijowianie mieli możliwość widzieć i swobodnie rozmawiać z włoskimi żołnierzami, którzy wracali po klęsce w bitwie nad Wołgą — nie wszystkim z nich udało się dotrzeć do domu: wielu oficerów armii włoskiej po krótkim pobycie w Kijowie zostało później rozstrzelanych przez hitlerowców we Lwowie… W latach „chruszczowowskiej odwilży”, kiedy stopniowo stawała się bardziej przejrzysta „żelazna kurtyna”, nadzwyczajną popularnością cieszyła się postępowa włoska sztuka filmowa. Latem 1957 roku w Kijowie odbył się pierwszy przegląd włoskiej mody: kijowianie z zachwytem patrzyli na czarujące modelki, które lekko przechadzały się po podeście pod flagami Włoch, ZSRR oraz czerwono-błękitną — USRR, przy dźwiękach włoskiego jazzu; wtedy modelki nie były jeszcze wychudzone, tyczkowate i nie kołysały biodrami. A potem Włochy stawały się coraz bliższe — początkowo dla naszych turystów, a teraz stały się już tak bliskie, że pojawił się program telewizyjny w języku ukraińskim tam — na Półwyspie Apenińskim, dokąd uciekło pół miliona Ukraińców, włącznie z tymi samymi kijowianami, wyciśnięci z rodzinnego kraju przez nieudolną politykę gospodarczą i antyukraińską własnych możnowładców-bezpaństwowców…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

WŁOSI W KIJOWIE

Dmytro MAŁAKOW, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa. Ukraina zawsze była atrakcyjna i otwarta dla utalentowanych ludzi, a wśród nich – także dla przybyszów z Włoch. Dobre stosunki zaczęły się układać jeszcze w XII wieku, kiedy w Kijowie przebywali Wenecjanie, o czym jest wzmianka w „Słowie o wyprawie Igora”. Przez stulecia Włosi zajmowali się tutaj różnymi rodzajami działalności, ale najbardziej widocznie – w dziedzinie sztuki i architektury. Bartolomeo Rastrelli w połowie XVIII wieku ozdobił Kijów cerkwią św. Andrzeja oraz Pałacem Carskim (Maryjskim). Trudno teraz wyobrazić sobie stolicę bez tych wybitnych zabytków w stylu barokowym. Włoch Luigi Rusca zbudował liceum w Nieżynie, dzwonnicę w Dykance, cerkiew w Symferopolu, kramy handlowe w Białej Cerkwi, a w Kijowie według jego projektu wzniesiono już w naszych czasach Dwór Gościnny na placu Kontraktowym. Liczne zabytki w stylu późnego klasycyzmu pozostawili w spadku kijowianom ojciec i syn Beretti – Vincenzo i Alessandro. Pierwszy zbudował Uniwersytet św. Włodzimierza, Instytut Szlachetnie Urodzonych Panien przy ulicy Instytuckiej 5, uniwersyteckie obserwatorium astronomiczne; drugi nakreślił plan soboru św. Włodzimierza, zaprojektował i zbudował Pierwsze i Drugie gimnazjum na bulwarze Tarasa Szewczenki 14 i 18, Szkołę Realną przy ulicy Wielkiej Żytomierskiej 2, teatr anatomiczny (obecnie Narodowe Muzeum Medycyny) przy ulicy Bohdana Chmielnickiego 37, pensjonat hrabiny Lewaszowej (obecnie Prezydium Narodowej Akademii Nauk Ukrainy) przy ulicy Włodzimierskiej 54, własną rezydencję przy ulicy Włodzimierskiej 35 oraz kilka budynków mieszkalnych. Wszystkie te budowle są dobrze znane i wiernie służą wielu pokoleniom kijowian. Urodzony w Rzymie architekt Luigi Stanzani we współautorstwie z W. Berettim i L. Szmehelskim w 1837 roku opracował plan generalny Kijowa, kładąc fundament pod przyszły rozwój miasta, w szczególności wzdłuż doliny rzeki Łybid – w kierunku południowym do Wasylkowa (dlatego też ulica Wielka Wasylkowska) oraz w kierunku zachodnim – szosa Brzesko-Litewska. Niestety, nowocześni kijowianie nie interesują się przeszłością miasta, więc na różne sposoby przeszkadzają w przywracaniu historycznych nazw. Autorstwu L. Stanzaniego przypisuje się szereg budynków w stylu empire na Podolu, budynek na Krutym Zjeździe 4 oraz niegdyś wspaniały budynek w stylu empire przy ulicy Luterańskiej 16, gdzie mieścił się zakład charytatywny Sulimów. Umierając w Kijowie, L. Stanzani zapisał w testamencie ustanowienie imiennego stypendium w Kijowskim II Gimnazjum oraz przekazanie wkładu pieniężnego i zbioru rysunków do Rzymskiej Akademii Sztuk św. Józefa – własnej alma mater. Od dawna słynął na Ukrainie i w Kijowie kunszt włoskich rzeźbiarzy. Marmurowe lwy dłuta Vincenzo Bonaniego zdobią dawne pałace: hrabiego Michaiła Woroncowa w Ałupce oraz księżnej Marii Szczerbatowej w Niemirowie na Winnicczyźnie. Pracowali włoscy kamieniarze także w Kijowie. Sto lat temu warsztaty rzeźbiarskie przybyszów z Włoch zdobiły swoimi wyrobami miejskie fasady i wnętrza, a także wykonywały nagrobki dla zamożnych kijowian na miejskich cmentarzach. Włosi uważani byli za niedoścignionych mistrzów obróbki marmuru, granitu, labradorytu. Były to warsztaty wdowy de Vecchi z synami, Pietro Rizzolattiego z synami, Andrei Schiavoni, Giuseppe Rossiego, Antonio Tusiniego. Dwaj ostatni wykonywali prace z marmuru dla soboru św. Włodzimierza, a mozaiki wewnętrzne – mistrzowie z Wenecji. Na Kijowskiej Wystawie Rolniczej i Przemysłowej w 1897 roku wyroby Rossiego i Schiavoni otrzymały brązowy medal. Włoski rzeźbiarz Antonio Sciortino brał udział w konkursach w 1911 i 1913 roku na projekt pomnika Tarasa Szewczenki w Kijowie, wykonał kilka popiersi Kobziarza. Włoski rzeźbiarz Ettore Ximenes ustanowił w Kijowie w tych samych latach pomniki Stołypina i Aleksandra II. Prawda, nie stały one długo – obalone przez nieubłagany bieg wydarzeń historycznych na początku ubiegłego wieku. Uważa się, że w połowie lat 90. XIX wieku z Mediolanu do Kijowa przybyło trzech braci Sala: rzeźbiarz Elia, malarz Eugenio oraz sztukator Roberto. Ich warsztat wykonywał prace wykończeniowe na wielu znanych budowlach Kijowa, które wznoszono wówczas, na przełomie XIX i XX wieku. Zachowały się sztukaterie w westybulu i na paradnych schodach głównego korpusu Instytutu Politechnicznego, na fasadach i we wnętrzach Opery, Narodowego Banku. Na centralnym wejściu do banku i teraz można przeczytać: „Proizwodstwo rabot E. Sala”. W Kijowie, aby nie być podobnym do naszego „sało” (słonina), nazwisko braci pisano jako Sala, z akcentem na ostatnią sylabę, a nie na pierwszą, jak w wymowie włoskiej. Sala należeli do starego szlacheckiego rodu. Ich starszy brat, Paolo, pracował we Włoszech i Petersburgu. Był jeszcze w Kijowie Enea Sala, profesor szermierki według systemu włoskiego, której nauczał w kijowskich szkołach: realnej, teatralnej i handlowej (!). Najbardziej owocna i trwała w czasie okazała się współpraca braci Sala z architektem Władysławem Horodeckim. Ozdabiali rzeźbą i malarstwem wznoszone przez wybitnego budowniczego obiekty, które bezsprzecznie stały się ozdobą Kijowa: muzeum miejskie (obecnie Narodowe Muzeum Sztuki Ukrainy przy ulicy Mychajła Hruszewskiego 6), rzymskokatolicki kościół św. Mikołaja przy ulicy Wielkiej Wasylkowskiej 75, kienesę karaimską (obecnie Dom Aktora) przy ulicy Jarosławów Wał 7 oraz własną kamienicę czynszową Horodeckiego przy ulicy Bankowej 10 – prawdziwe arcydzieło syntezy sztuk. Właśnie Elia Sala jako pierwszy zaczął stosować w Kijowie cement do wykonywania rzeźb – tak zwany sztuczny kamień. Po zdjęciu formy przechodził po wyrobie dłutem, pozostawiając tym samym na dziele autorską rękę. Jego autograf zachował się na kompozycji rzeźbiarskiej „Pojedynek orła z panterą”, ustawionej przy ulicy Bankowej 10; jest tam też data: 1902. Twórczość braci Sala znalazła kontynuatorów w Kijowie, zwłaszcza w wykorzystaniu cementu do zdobienia budynków rzeźbą. Fasady ozdabiali także kijowscy rzeźbiarze Fedir Baławenśkyj i uczniowie jego szkoły, Fedir Sokołow oraz inni miejscowi mistrzowie. Zatem, spacerując kijowskimi ulicami, przyjrzyjcie się fasadowym ozdobom starych budynków: są tam i chimery, i gryfy, i czarujące kariatydy oraz potężne atlanty, maskarony, lwy, orły, sowy, czaple, węże i koty. A jeszcze – ciekawe alegoryczne i mitologiczne wątki, na których dobrze znały się wykształcone osoby. Język starych fasad to cenny dorobek kultury miejskiej przeszłości. Więc przyglądajmy się i cieszmy wkładem Włochów w upiększanie Kijowa. Wchodząc po granitowych schodach do Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, wspomnijmy, że te granitowe stopnie to wyroby warsztatu Pietro Rizzolattiego, który w 1906 roku otrzymał złoty medal „Za pracę i sukces” od Kijowskiego Towarzystwa Rolnictwa i Przemysłu Rolnego. Przedsiębiorczy przybysze z Włoch znajdowali sobie w Kijowie nietknięte sfery działalności. Tak, synowie urodzonego w San Remo Eugenio Bracia Carlo i Enrico Lancia na początku XX wieku prowadzili na Chreszczatyku pierwszorzędne hotele: odpowiednio – „Europejski” przy Chreszczatyku 2 (w tym miejscu znajdują się teraz schody do Domu Ukraińskiego) oraz przy Chreszczatyku 22, gdzie do 1941 roku mieścił się „Grand-Hotel”, nazwany tak przez jego założyciela i pierwszego właściciela Eugenio Lancię. Co ciekawe, popularnego lokalu nie przemianowała władza radziecka! Przy hotelach znajdowały się nie Car Pałac

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

(Włochy), odbywa się co trzy lata w różnych krajach świata (poprzedni, w 2007 roku, miał miejsce w Rio de Janeiro). Kongres w 2010 roku został poświęcony tematowi „rozszerzenia granic komparatystyki” (wybiegając w przyszłość, zaznaczę, że kolejny jubileuszowy XX Kongres odbędzie się w 2013 roku na Uniwersytecie Sorbońskim w Paryżu. Francja jest jak dotąd jedynym krajem w całej historii istnienia tego wydarzenia naukowego w dziedzinie literaturoznawstwa porównawczego. Kolejny XX Kongres Międzynarodowego Stowarzyszenia Komparatystyki odbędzie się latem 2013 roku w Paryżu w murach Sorbony. Jego główny temat to: „Metodologia badań komparatystycznych”. Miejsce przeprowadzenia XXI Kongresu (w 2016 roku) na razie pozostaje nieobsadzone. Również jednym z honorowych mówców na XIX Kongresie była pisarka Herta Müller, laureatka Nagrody Nobla w dziedzinie literatury w 2009 roku (niemieckojęzyczna pisarka, która urodziła się w Rumunii). Jej wystąpienie miało charakter eseistyczno-filozoficzny i nosiło tytuł „Fryzjer, włosy i król”. Faktycznie była to spowiedź o pierwszych krokach w przestrzeni literatury, o strasznych kolizjach społeczno-historycznych i dyktaturze w Rumunii). PLANETA DI-PI HERTY MÜLLER Spotkać w Korei Południowej na Międzynarodowym kongresie komparatystyki noblistkę w dziedzinie literatury Hertę Müller, i to jeszcze na dzień przed jej urodzinami — to bez wątpienia przekonujący znak, że świat ostatecznie się zglobalizował. Zeszłoroczna laureatka literackiego Nobla wydaje się światowej społeczności osobą zamkniętą i skomplikowaną. Ta złożoność to naturalny rezultat przeżytych historycznych horrorów w Rumunii za czasów dyktatury i totalitaryzmu Ceaușescu. Jej ojciec na przykład służył w oddziałach SS, a matka została deportowana do ZSRR na terytorium dzisiejszej wschodniej Ukrainy z terytorium Rumunii. Nawet wygląd zewnętrzny Herty — zawsze czarny strój, który opływa niezwykle szczupłą kobiecą sylwetkę — podświadomie kojarzy się z przestrzenią jeśli nie śmierci (Tanatosu), to przynajmniej jakiegoś egzystencjalnego milczenia. Herta Müller to pisarka, która pracuje na magistrali jednego tematu: przeżywania doświadczenia totalitarnego, ucieczki od przerażających duchów historycznej przeszłości. Jej bohaterka to kobieta, która w żaden sposób nie może rozstać się z krwawymi cieniami historii, która pragnie zbudować nowy język, nową tożsamość, ale ten proces znów wydaje się zbyt traumatyczny. Herta Müller prawie nie porozumiewa się po angielsku. „Już za późno na naukę języka obcego! Zresztą mam słabą pamięć” — wyznała. Styl Herty, o czym można było przekonać się z jej eseju, to styl fal (lub też warto użyć tytułu jej ostatniej powieści — „Huśtawka oddechu”), nieco podobny do stylu Virginii Woolf. Esej Müller, odczytany na Kongresie, rozpoczynał się jak długa saga, zorientowana na pewną epickość i niedramatyczność. Choć tytuł był bardzo zagadkowy: „Fryzjer, włosy i król”. Już ten trójczłon mówił o tym, że w wystąpieniu Müller nie będzie dwuznaczności, binarnego podziału świata na dobro i zło. Tak też się stało: dobro nigdy nie istnieje w czystej postaci, zaznacza autorka, a zło to projekcja dobra, to coś, co często wyrasta z dobra. Podczas pierwszego dramatycznego zaostrzenia w eseju przytoczyła przykład zabijania kury, aby ugotować z niej zupę. Herta w dzieciństwie musiała zabijać kury — ten moment teraz nie wywołuje w niej żadnego wstrętu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

KOREA POŁUDNIOWA: NOTATKI UKRAIŃCA

Dmytro DROZDOWSKYJ, „Wseswit” TECHNOLOGICZNE CUDA, CZYLI WSZYSTKO DLA CZŁOWIEKA Co uderza w tym kraju na „pierwszy rzut oka”? Lotnisko w Inczon zalicza się do największych we Wschodniej Azji, razem z lotniskami w Hongkongu i Singapurze. Od 2005 roku Międzynarodowe Zrzeszenie Przewoźników Powietrznych uznaje cztery lata z rzędu lotnisko w Inczon za najlepsze na świecie. I nic dziwnego, bo wszystko tam zrobiono dla wygody odwiedzających. Na terenie rozmieszczono komputerowe nawigatory, które po odczytaniu kodu kreskowego na waszej karcie pokładowej, mogą łatwo pomóc zorientować się, aby w optymalnym czasie trafić do punktu kontroli paszportowej/celnej i nie spóźnić się na samolot. Przy lotnisku znajdują się komfortowe autobusy — „limuzyny lotniskowe”, które za 14—15 tys. koreańskich wonów mogą dostarczyć was w każdy potrzebny punkt. Również w odległości 5 minut od międzynarodowych lotnisk (zarówno Kimpo, jak i Inczon) znajdują się stacje metra. Przejazd kosztuje średnio 4000 koreańskich wonów (prawie 3—4 razy taniej niż autobusem). Jeszcze jedna „osobliwość” — koreańskie metro (ma aż 9 linii i jest znacznie bardziej rozgałęzione niż, powiedzmy, metro w Londynie czy Los Angeles). Powiedzieć, że jest czyste i wyposażone w klimatyzację, to prawie nic nie powiedzieć. Największa różnica między seulskim metrem a kijowskim (moskiewskim czy londyńskim) polega na tym, że krawędzie peronu mają dwustopniowe bariery ochronne, czyli człowiek nie może podejść bezpośrednio do torów pociągów. Zabezpiecza to odwiedzających metro przed możliwymi urazami i nieszczęśliwymi wypadkami. Bariery ochronne mają dwie warstwy. Maszyniści pociągów muszą być bardzo uważni, aby zatrzymać pociąg w taki sposób, by wyjścia pokrywały się z drzwiczkami na barierach ochronnych. „Żeton” do przejazdu w seulskim metrze jest podobny do naszej bankowej karty kredytowej — trzeba go kupować w specjalnych automatach przed bramkami w metrze. Przy wyjściu z metra stoją inne maszyny: do nich trzeba wrzucić zużyty jednorazowy bilet-kartę. W takim przypadku otrzymacie finansowy „bonus” — 500 wonów za to, że nie wyrzuciliście karty gdziekolwiek, a w specjalnie wyznaczonym miejscu. XIX KONGRES MIĘDZYNARODOWEGO STOWARZYSZENIA KOMPARATYSTYKI W SEULU W sierpniu tego roku w Seulu na bazie Chung-Ang University odbywał się XIX Kongres Międzynarodowego Stowarzyszenia Komparatystyki (MAK/ICLA), który zebrał prawie tysiąc czołowych literaturoznawców świata. Wydarzenie składało się z sześciu dni roboczych i jednego dnia poświęconego wycieczkom, aby uczestnicy mieli możliwość połączyć godziny pracy z odpoczynkiem. W końcu Korea Południowa to region o niezwykle bogatej historii i kulturze. Wybitny komparatysta Steven Tötösy de Zepetnek mówił o roli intermedialności w badaniach komparatystycznych, a profesor Manfred Schmeling (poprzedni przewodniczący MAK) — o tym, że wszystkie pojęcia, które zawierają komponenty „inter-”, „trans-”, „meta-” itd., należą do centrum sfery przedmiotowej komparatystyki (określają one jedną z głównych zasad komparatystyki: definiowanie różnic wewnątrz całości). Profesor Chang-ho Chang, prezydent Koreańskiego Stowarzyszenia Komparatystów i przewodniczący komitetu organizacyjnego XIX Kongresu, zauważył: „XXI wiek to czas wymiany, rozpuszczania i wspólnego działania. To stulecie, które określi nowy los nauk humanistycznych. Nasza przyszłość leży w płaszczyźnie, którą wolałbym nazwać „komparatystyczną wyobraźnią”. Dla mnie zawsze było ciekawym i niezgłębionym to, jak zwykłe słowo „porównanie” stało się jednym z najbardziej udanych i wpływowych konceptów w studiach humanistycznych XX i XXI w. Stało się tak, moim zdaniem, dlatego, że praca komparatystyczna daje możliwość uformowania się indywidualnej tożsamości poprzez wykorzystanie różnic i zrozumienie Inności. Obecnie nadchodzi czas na utwierdzenie takich pojęć, jak „ponad”, „skrzyżowanie”, „multi-”, „konwergencja” i „migracja”. Wszystkie te pojęcia są składowymi różnych domen komparatystyki i polityki kulturowej (lub nawet etyki poznawczej każdego porównania)”. Nie będzie przesadą powiedzieć, że Międzynarodowy Kongres Komparatystyki często przyrównuje się do międzynarodowych Igrzysk Olimpijskich, tylko w dziedzinie literaturoznawstwa porównawczego. Kongres, który rozpoczął swoje życie jeszcze w 1955 roku w Wenecji Pałac Międzynarodowego Stowarzyszenia Komparatystyki już dwukrotnie przyjmował Kongres u siebie w 1970 i 1985 r. — i jego praca będzie poświęcona kwestiom „metodologii badań komparatystycznych”). W finalnym referacie podczas zamknięcia Kongresu profesor Manfred Schmeling (Niemcy, przewodniczący Międzynarodowego Stowarzyszenia Komparatystyki od 2007 do 2010 r.) zaznaczył, że we współczesnej komparatystyce priorytetowe są również dwa kierunki: 1) recepcja tematów, wątków i obrazów literatury światowej; 2) określenie głównego bohatera (podmiotu lirycznego) we współczesnych tekstach (kim jest „bohater naszych czasów”? Czy to turysta, flâneur, menedżer korporacji transnarodowej, zdystansowany obserwator?). Zaznaczono również, że obecnie trzeba akcentować badania kwestii recepcji w aspekcie diachronicznym, które do tej pory były na marginesie badań literaturoznawczych. Profesor Schmeling mówił też o tym, że priorytetowym zadaniem nowego kierownictwa Światowego Stowarzyszenia Komparatystyki stanie się „zalegalizowanie” statusu akademickiego dla krytyki literackiej. Zdaniem naukowca, dzisiaj w niektórych regionalnych wspólnotach literaturoznawczych pojęcie „krytyka literacka” wyszło poza granice naukowego literaturoznawstwa. W rzeczywistości tak być nie powinno, ponieważ dla komparatysty krytyka literacka faktycznie jawi się jako swego rodzaju „badania terenowe”, które umożliwiają dalsze badania i wnioski. Aby zbadać historyczne postrzeganie jakiegoś obrazu w literaturze narodowej, trzeba koniecznie orientować się również na recepcję współczesności. Dlatego krytyka literacka, napisana czy to przez akademickich naukowców, czy to przez dziennikarzy, jawi się jako forma pierwszego uchwycenia nowych tendencji estetycznych w czasie, gdy historii tej literatury, póki co z obiektywnych przyczyn, nie da się napisać (potrzeba czasu, aby teksty przeszły proces doboru naturalnego dla trafienia do kanonu), jednak można mówić o badaniach komparatystycznych, które muszą obejmować przestrzeń krytyki literackiej. Dlatego krytyka literacka w każdym razie jest naturalną częścią akademickiego literaturoznawstwa i musi mieć status osobnej dziedziny (obok historii, teorii literatury i komparatystyki). Czołowi naukowcy Kongresu byli zgodni w tym, że kulturoznawstwo i krytyka literacka to dwa filary najnowszej komparatystyki. Główną rzeczą dla komparatysty jest znać nie tekst, a kontekst, w którym istnieje odpowiednie zjawisko literacko-estetyczne: kontekst historyczny, społeczny, polityczny, ekonomiczny, naukowo-technologiczny. Osiągnięcia tego Kongresu bez wątpienia muszą wejść do światowego doświadczenia naukowego. Po publikacji zbioru naukowego z wynikami XIX Kongresu w 2011 roku, tradycje światowej (i krajowej) komparatystyki zostaną zmienione i uzgodnione z osiągnięciami najwybitniejszego Korea Południowa to jeden z najbardziej rozwiniętych pod względem wysokich technologii regionów świata. I czuć to od pierwszych kroków na koreańskiej ziemi, zaczynając już od lotniska. Przychodzi na myśl brodaty radziecki dowcip, kiedy do Kremla przyjeżdża delegacja rządowa — czy to z Japonii, czy to z Korei Południowej. Radzieccy partyjni sekretarze pytają wschodnich kolegów: “Powiedzcie, bądźcie łaskawi, w jakim czasie będziemy w stanie was dogonić (i, bez wątpienia, “przegonić”!) na poziomie technologicznym?”. I otrzymują ironiczno-smutną odpowiedź, ale niezmiennie prawdziwą w istocie: “Nigdy…”. Wydaje się, że dzisiaj taki sam los może spotkać i Ukrainę: jeśli nawet dogonimy Koreę Południową za sto albo i sto pięćdziesiąt lat, to już w tym czasie technologiczny (informacyjny) rozwój Korei będzie na tyle potężny, że między nami utworzy się przepaść o długości tego właśnie “nigdy”. Co uczyniło Koreę Południową bezspornym liderem w swoim regionie? Jak wysoki poziom kultury duchowej dopełnia wysoki poziom kapitału wiedzy?

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

czy przerażenia. Zabicie kury to nic w porównaniu z tym, co ona musiała przeżyć. Zdaniem pisarki każdy człowiek przeżywa momenty grozy; tylko wtedy, gdy kolejny moment grozy przewyższa swoją siłą poprzedni, to, co było wcześniej, przestaje wydawać się przerażające. Człowiek przyzwyczaja się do okropności i zachowuje się tak, jakby to było naturalne. Zmiany następują wtedy, gdy społeczeństwo znajduje się w totalitarnych szczękach dyktatury. W takim przypadku jedyne, co może zrobić człowiek, aby pozostać wolnym, to powiedzieć „NIE”. „Nie — to jedyne słowo, zdolne uchronić przed niesprawiedliwością”, — przekonana jest Herta Müller. Gdy człowiek zaczyna rozmawiać z totalitarną rzeczywistością, stopniowo zaczyna przyjmować te okrutne i wypaczone reguły gry. Totalitaryzm i dyktatura to ośmiornice, które za pomocą nawet samego języka są w stanie przenikać do ludzkiej świadomości i niszczyć w człowieku możliwość pozostania człowiekiem. Gdy ta możliwość zostaje zniszczona, pozostaje tylko zraniona świadomość, która przez całe życie nie będzie w stanie otrząsnąć się z tego „historyczno-psychologicznego gwałtu”. Herta przyznała, że w Rumunii za czasów Ceaușescu załamania nerwowe były dla niej normą. Bała się przez cały czas tylko jednego: żeby nie oszaleć i żeby system nie ogłosił jej chorą psychicznie (można tu przypomnieć na przykład podobne ukraińskie „akcje”: powiedzmy, życiową drogę dysydenta i literaturoznawcy Leonida Pliuszcza, którego system radziecki ogłosił obłąkanym i umieścił w szpitalu psychiatrycznym). Dziś najważniejszym zadaniem Herty Müller jest udzielanie głosu tym, którzy za dyktatury byli tego prawa pozbawieni. Pokrzywdzeni deportowani ludzie — oto mieszkańcy jej planety Di-Pi. W tej intencji Herta Müller jest podobna do ukraińskiego prozaika Ulasa Samczuka. Tylko poziom szaleństwa w utworach Herty niemal przekracza skalę. „System socjalistyczny to system, w którym każdy musi kłamać. I ja byłam zmuszona oszukiwać system. Lecz najważniejsze jest co innego — jakkolwiek byście oszukiwali system, nigdy nie uda wam się go przechytrzyć, zawsze będzie czerpał zysk z waszego życia”, — zauważyła pisarka. Tematy deportacji są centralne dla Herty. Nieprzypadkowo Komitet Noblowski uzasadniając swoją decyzję dotyczącą Herty Müller, napisał słowami „z zagęszczeniem poezji i szczerością prozy kreśli życie pokrzywdzonych”. To leitmotiv Herty Müller, która wciąż, jak się zdaje, szuka siebie w tym świecie. Wcześniej o pokrzywdzonych pisał Victor Hugo, a teraz — ona, Rumunka niemieckiego pochodzenia Herta Müller. Herta Müller buduje każdy utwór na podstawie faktów rzeczywistych, jednak nie koniecznie wszystko opisane przydarzyło się właśnie jej. Choć sama przyznaje: „W swoim życiu przeżyłam bezliczne przesłuchania. Nie wiem, czy słowo „obcy” jest synonimiczne do słowa „nieznany”. Dla mnie „obcy” zawsze kojarzy się tylko z jednym pojęciem — „niepewny”. „Ile warte jest moje życie? Takie pytanie nigdy nie może przyjść od wewnątrz za czasów totalitaryzmu, musi być narzucone z zewnątrz — przez intelektualistów, pisarzy. Dopiero przyłączywszy się do innego świata — demokratycznego, stabilnego — po raz pierwszy zadałam sobie takie pytanie”, — przyznała Herta Müller. „Kiedy do nas do domu przychodzili przyjaciele, to jako najlepszy prezent przynosili książki”. Wystąpienie Herty na Kongresie było faktycznie próbą opowiedzenia światu (bo na sali było blisko tysiąca uczestników ze stu krajów świata) o swoim życiu. Nie chowając się przed przeszłością, lecz ją odsłaniając, człowiek może się uwolnić. My, Ukraińcy, często przywykliśmy ukrywać nasze problemy i ból przed postronnym okiem. Herta jest przekonana, że wolny człowiek to tylko ten, który nie boi się opowiadać o wszystkich stronach swojego życia. Przeszłość musi zostać wypowiedziana. Cień można pokonać tylko słowem, a ciemność — światłem. W milczeniu cień rozrasta się do kształtów straszliwego potwora. Herta Müller w kilku zdaniach dała do zrozumienia, dlaczego tak ważna jest dla niej symbolika „króla” (szachowego i nie tylko) oraz włosów: „Nigdy tak naprawdę nie nauczyłam się grać w szachy. Przez całe życie bałam się króla. Dziadek wyrzeźbił królów z drewna czarnego i czerwonego. Jeździł do innej wsi, żeby grać w szachy. W naszej wsi nikt nie umiał grać z nim na równi. Ale bałam się szachów przez całe życie. Kojarzyły mi się z przerażającą totalitarną rzeczywistością. Król to symbol despotycznej władzy. A całe moje życie przeszło pocięte na dwa pasy — czerwony i czarny. Przez całe życie uciekałam przed królem. Najpierw nauczyłam się zabijać kury, nic nie czując. To doświadczenie można porównać do golenia u mężczyzn — po prostu codziennie rano wykonujesz tę czynność, bez zastanowienia i automatycznie. Bo grozę tego zabijania przesłaniał inny horror całej rzeczywistości, w której centrum był król. Panoptykum dni i śmierci — tak scharakteryzowałabym moje życie w Rumunii w latach dzieciństwa i młodości. Pamiętam, jak młodzi żołnierze wracali z wojny siwi. Zostawiali na ziemi, zroszonej krwią, białe jak śnieg włosy. Włosy i król — symbole wojny i dyktatury, kiedy ludzkie życie nic nie znaczy. Od tamtego czasu wszystko obce stało się dla mnie śmiertelnie niebezpieczne. Obce — to antonim nie do znanego, lecz do niepewnego, nie mogę ufać obcemu. W kraju dyktatury im mniej wolności ma jednostka, tym bardziej jej życie przypomina otwarte wzgórze, na które czyhają ze wszystkich stron. To życie w więzieniu. Państwo obserwuje każdego tam, gdzie człowiek nie ma wolności osobistych. To wszystko — cień mojej przeszłości. Nie muszę nawet widzieć tych okropności, by wspomnienia znów powróciły. Groza — to cień, który cały czas jest przy tobie, za twoimi plecami i w twojej głowie. I ten cień przynosi tylko kolejne zniszczenia i autodestrukcję”. Noc i król, ciemność i dyktatura — w świadomości pisarki egzystencjalnie graniczne stany splotły się z fizycznymi zjawiskami. Ona żyje dzisiaj, by opowiedzieć o grozie historii. „Żyć, by o tym opowiedzieć” — ta formuła Gabriela Garcíi Márqueza chyba w pełni odpowiada także stylowi życia Herty Müller. I choć odległość terytorialna między Kolumbią a Rumunią czasów Ceaușescu jest ogromna, to psychologicznie te światy wydają się zbyt podobne. Bo i tam, i tu był swój król — z drewna czarnego lub czerwonego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

«AUTOGRAFY WEDELA», czyli ODRODZENIE MUZYCZNEGO GENIUSZA

Artem Wedel (1767—1808) — wybitny ukraiński kompozytor, dyrygent, śpiewak i skrzypek. Uczył się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej do 1787 r., ukończył kurs nauczania do klasy filozofii, zdobył gruntowne wykształcenie humanistyczne i muzyczne. Właśnie podczas nauki w Mohylance Wedel zaczął komponować swoje pierwsze utwory muzyczne. Dyrygował chórem studenckim i orkiestrą, występował jako solista i skrzypek. Śpiewak z chóru, którym kierował Wedel w Akademii, opowiadał później (tekst ten zachował się w archiwach historycznych): „…był to piękny młodzieniec z oczami, które promieniowały światłem, miał delikatny głos, spokojny charakter i był niezwykle taktowny”. W 1788 r. został wysłany przez metropolitę kijowskiego i halickiego, protektora Akademii Kijowsko-Mohylańskiej S. Mysływskiego wraz z małoletnimi śpiewakami do Moskwy, gdzie kierował kapelami generała-gubernatora Moskwy Piotra Jeropkina, a po jego dymisji — Aleksandra Prozorowskiego. Kapele te pod względem poziomu artystycznego i znaczenia w imperium zajmowały wybitne miejsce zaraz po Nadwornej Kapeli Cesarskiej. Do kierowania nimi dobierano najróżniejszych muzyków. Zatem już wtedy talent Wedela był uznany przez kręgi muzyczne i zyskał wysoką ocenę”. Ale los okrutnie obszedł się z muzycznym geniuszem Wedela — jego utwory zakazano, a jego samego wysłano do domu wariatów. Jednak mimo ciężkich kolei losu, muzyka Wedela nie umarła. Nie znamy pełnego zakresu spuścizny muzycznej kompozytora. Dziś znanych jest około 80 utworów muzycznych Artema Wedela. Wśród nich koncert chóralny, sześć triów, w tym „Pokajania otwerzy my dweri”, dwie liturgie Jana Złotoustego, Wsienoszna i jeden kant świecki. Tradycje utalentowanego kompozytora kontynuuje obecnie narodowa akademicka kapela chóralna „Poczajna” Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. W szczególności jej założyciel i niezmienny kierownik — Ołeksandr Żyhun, zasłużony artysta Ukrainy. „Poczajna” już dawno ugruntowała swoją pozycję jako jeden z wiodących ukraińskich zespołów w dziedzinie muzyki akademickiej. Wśród jej osiągnięć jest wykonywanie zarówno świeckich, jak i duchowych utworów najlepszych ukraińskich kompozytorów ostatnich stuleci. Przy czym wiele z tych utworów właśnie „Poczajna” wykonała po raz pierwszy — i wykonała na najwyższym poziomie. Jednym z takich projektów są „Autografy Wedela”, które niedawno zostały zaprezentowane w różnych miastach Ukrainy i świata. Proponujemy czytelnikom „Słowa Proświty” wywiad z kierownikiem kapeli chóralnej „Poczajna” O. I. ŻYHUNEM. Ołeksandr Żyhun — Panie Ołeksandrze, zrobił Pan wiele, aby odkryć Artema Wedela na Ukrainie i na świecie. Czym właśnie ten kompozytor zdobył taką Pana przychylność? — Artem Wedel to unikalny talent światowego poziomu. Do 30. roku życia, mając niezwykle tragiczny los, napisał ponad 30 koncertów, a także wsienoszne, liturgie. Uderza to, jak precyzyjna była jego technika muzyczna. Najprawdopodobniej miało to miejsce dzięki środowisku, które uformowało się w tamtych czasach w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, wreszcie w Kijowie, i które wychowywało takich gigantów-kompozytorów. Nie możemy twierdzić, że Wedel miał jakiegoś jednego nauczyciela. Od dzieciństwa śpiewał w chórze. Już w wieku 18 lat zdobył dobre wykształcenie muzyczne. Obecnie Wedel jest znany światowej społeczności, ale znają go powierzchownie. Jeszcze kiedy w latach 60. wyszła książka Serhija Płaczyndy „Neopalema kupyna”, były tam krótkie informacje o Wedelu — i to uderzało nas wszystkich — i specjalistów, i przeciętnych czytelników. Pojawiało się pytanie: kimże jest Wedel, ten tajemniczy geniusz muzyki? Jego nuty znaleźć było po prostu niemożliwe, wszak przez 300 lat były zakazane. Teraz te czasy, na szczęście, minęły i dziś wiele utworów Wedela wydano, wyśpiewano, odnaleziono… Dziś Wedel stał się dla naszego chóru bardzo bliski. Wydaje mi się, że nie będzie przesadą powiedzieć, że Artem Wedel stał się jakby naszym współczesnym, naszym duchowym patronem. — Dziś pracuje Pan nad programem „Autografy Wedela”. Jak pojawił się pomysł tego projektu i na ile już udało się go zrealizować? — Kiedy robiliśmy program „Autografy Wedela”, to przede wszystkim opieraliśmy się na jego utworach autograficznych, czyli takich, które zostały zapisane własnoręcznie. My jako pierwsi zwróciliśmy uwagę na ten „Autograf”. Na szczęście w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej zachowała się partytura, która kiedyś „wychowała” wielu chórmistrzów i chórzystów, począwszy od XIX wieku do Koszycia, Stecenki, Petruszewicza, wreszcie wszystkich tych, którzy przeszli szkołę chóru w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Własnoręcznie przepisałem „Autograf” już w nowoczesnym kluczu („aranżacji”, jeśli chcecie) i zaczęliśmy go wykonywać. To było prawdziwe ukraińskie odkrycie w dziedzinie muzyki! Utwór odniósł ogromny sukces u słuchaczy! Jeszcze pod koniec lat 80. zrobiliśmy ekspertyzę pisma. Przygotowałem autografy, list i raport, które były w sprawie A. Wedela i mają charakter oficjalny. Na podstawie tych materiałów udowodniono, że „Autograf” rzeczywiście należy właśnie do Wedela. Dziś zrobiliśmy Liturgię i dwa koncerty chóralne. To niezwykle ciekawe utwory. W NaUKMA odbył się wieczór charytatywny, gdzie wszyscy chętni mieli okazję bliżej zapoznać się z Wedelem. Odbyło się pełne ducha i w czymś nawet naukowo-badawcze spotkanie, na którym obecni byli szanowani ukraińscy muzycy, pisarze, dziennikarze. Ten koncert — to odkrycie naszych kompozytorów, to coś, z czego możemy być dumni. Podobne wydarzenia świadczą o wysokiej kulturze dzisiejszej Mohylanki, wysokim estetycznym guście. — Oprócz Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, gdzie jeszcze prezentowaliście ten program? Czy udało się znaleźć miłośników sztuki Artema Wedela w innych regionach Ukrainy i świata? — Z tym koncertem jeździliśmy do Połtawy, gdzie występowaliśmy w Soborze Uspieńskim. Zebrało się bardzo wielu ludzi. Mamy pozytywne opinie w prasie i niemałe datki. Ten program pozostawił wspaniałe wrażenia zarówno u słuchaczy, jak i u wykonawców. Otrzymaliśmy podziękowania od biskupa krzemieńczucko-połtawskiego. Również koncertowaliśmy z tym programem we Włoszech, Czechach, Polsce, Austrii, gdzie odnieśliśmy niezwykły sukces. — Jak dziś powinniśmy rozumieć postać Artema Wedela? Kim on jest, w szczególności dla NaUKMA, dla Ukrainy w ogóle? — Ta osobowość jest niezwykle potrzebna Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. Doświadczenie Artema Wedela świadczy, że wychować takiego kompozytora może tylko wielki naród, z wielką bazą naukową, kulturową i, w szczególności, muzyczną. Wedel — to naśladowca Dmytra Tuptała, Hryhorija Skoworody i wszystkich tych, którzy zajmowali się w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej śpiewem duchowym. To ta osobowość, która daje prawo twierdzić, że Ukraina jest naznaczona wybitnymi postaciami, godnie docenianymi w Europie. Wreszcie, Wedel zaświadcza, że system edukacji w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej nie ustępował światowym tradycjom kulturowo-edukacyjnym i naukowym. Rozmawiała Olha IŻYK, studentka NaUKMA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

«TRONKOWSKIE CZYTANIA» W DNIEPROPIETROWSKU

Latem 2010 roku minęło 95 lat od dnia urodzin Bohatera Ukrainy Petra Tymofijowycza TRONKI — przewodniczącego Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, wybitnego naukowca-historyka, działacza społecznego, doktora nauk historycznych, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Jest to pamiętna data nie tylko na życiowej drodze znanej osoby, ale także wydarzenie w życiu społecznym ukraińskiego społeczeństwa. Kolejnym dowodem na to stało się przeprowadzenie 19 listopada w Narodowym Muzeum Historii Narodowego Uniwersytetu Górniczego im. O. M. Pola w Dniepropietrowsku pierwszych czytań naukowych ku czci P. T. Tronki, które nazwano „Tronkowskimi czytaniami”. Uczestników i gości konferencji w słowie wstępnym powitał akademik NAN Ukrainy, rektor NUG Hennadij Piwniak. Dniepropietrowsk nieprzypadkowo wybrano miejscem przeprowadzenia tego forum naukowego. Petro Tymofijowycz jest częstym gościem uniwersytetu górniczego, od 1996 roku — jego honorowym profesorem. Akademika i naukowców uniwersytetu łączą wieloletnie naukowe i twórcze relacje. O ich historii opowiedział kierownik katedry historii i teorii politycznej NUG, dyrektor Instytutu Problemów Humanitarnych, profesor Wiktor Puszkin. Kierowany obecnie przez P. T. Tronkę wydział problemów regionalnych historii Ukrainy Instytutu Historii NAN Ukrainy rozwinął nowy kierunek badań naukowych — regionalistykę historyczną. Z referatem o odrodzeniu ruchu krajoznawczego na Ukrainie wystąpiła Hanna Szwydko — profesor, doktor nauk historycznych, która do ostatniego czasu kierowała Dniepropietrowską organizacją obwodową NZKU. Niedawno przekazała uprawnienia swojemu uczniowi, doktorantowi NUG Ihorowi Koczerhinowi. On również wziął aktywny udział w organizacji i przeprowadzeniu czytań, wystąpił z referatem o krajoznawstwie Dniepropietrowszczyzny na współczesnym etapie. „Patriarchą rodzimego krajoznawstwa” nazywają Petra Tymofijowycza współcześni za niestrudzone dążenie do zachowania dorobku narodu ukraińskiego, za talent naukowy i zdolności organizacyjne. O postaci wybitnego naukowca na tle epoki mówił zastępca przewodniczącego NZKU Hryhorij Klepak. Przy udziale P. T. Tronki i pod jego kierownictwem naukowym przygotowano i wydano drukiem ponad 600 prac naukowych, wśród których 18 monografii. Jednym z ostatnich projektów jest Państwowy program serii naukowo-dokumentalnej książek „Rehabilitowani przez historię”. Dziś w jej ramach rozpoczęto pracę nad stworzeniem Narodowego banku represjonowanych. Ta baza danych liczy już 91 700 wpisów, dostępnych do przeglądania na stronie www.reabit.org.ua. O tym wszystkim opowiedział starszy pracownik naukowy Instytutu Historii NAN Ukrainy Roman Jurijowycz Podkur. O wkładzie P. T. Tronki w rozwój muzealnictwa, naukę o zabytkach, ochronę i zachowanie zabytków historii wojennej, współczesną działalność wycieczkową, działalność Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia T. G. Szewczenki mówili znani naukowcy R. W. Mańkowśka, T. I. Katarhina, H. H. Denysenko, O. M. Kostiukowa, H. P. Sawczenko. Wszystkich prelegentów i gości czytań naukowych przepełniały szczere uczucia. Z niekłamanym pietyzmem wspominali szczęśliwe chwile poznania i kontaktu z Petrem Tymofijowyczem. Emocjonalnego zabarwienia poważnemu forum naukowemu dodały jeszcze prezentacje książek o P. T. Tronce: „Co zostawiamy potomnym?” i „Tobą, Ukraino, żyję” oraz filmu dokumentalnego z serii „Słynni Ukraińcy” — „Petro Tronko” (reżyser – Ołeksandr Machonko). Obecni trafnie zauważyli, że forum naukowe po raz pierwszy na Ukrainie honoruje nie po prostu człowieka-legendę, a naszego współczesnego, który kontynuuje aktywną działalność pionierską dla przyszłości Ukrainy. Ale wkład P. T. Tronki w rodzimą naukę jest już na tyle znaczący, że Celem „Instytutu Ukrainiki” - międzynarodowej organizacji społecznej, stworzonej w Dniepropietrowsku przy wsparciu Fundacji Charytatywnej Ołeksija Łazka, jest formowanie nowej świadomości społecznej, która będzie opierać się na wartościach etnopsychologicznych i kulturowych narodu ukraińskiego. Dziś Instytut pracuje nad szeregiem projektów badawczych i opracowuje zakrojony na szeroką skalę program historyczno-archiwalny. Oprócz tego prowadzone są badania socjologiczne i psychologiczne, organizowane są wystawy, seminaria i wykłady. O działalności „Instytutu Ukrainiki” rozmawiamy z jego założycielem Ołeksijem Łazkiem. zasługuje na osobne badania naukowe. Po wygłoszeniu referatów uczestnicy czytań wyjechali do miasta Nowomoskowsk w obwodzie dniepropietrowskim w celu oględzin i oceny eksperckiej stanu Soboru Świętej Trójcy — zabytku drewnianej architektury cerkiewnej XVIII wieku. O wynikach wyjazdu rozmawiano na miejscu z nowo wybranym merem Nowomoskowska Serhijem Morozem oraz we wtorek z przedstawicielami mediów w Kijowie, podczas konferencji prasowej „Czy uratujemy narodowy cud — sakralną architekturę drewnianą?”, zorganizowanej przez Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy wspólnie z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Szczegółowiej o wizycie w Nowomoskowsku i podsumowującej konferencji prasowej — w następnym numerze „Słowa Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

OLEKSIJ ŁAZKO: «NASZYM CELEM JEST KSZTAŁTOWANIE ŚWIADOMOŚCI NARODOWEJ»

— Panie Olekseju, jak zrodził się pomysł stworzenia „Instytutu Ukrainiki”? — Moi dziadkowie, babcie, rodzice pochodzą z obwodu dniepropetrowskiego. Moja rodzina witała tutaj rewolucję październikową, przeżyła kolektywizację, Hołodomor, hitlerowską okupację, upadek radzieckiego imperium. Do niedawna mieliśmy radziecką ideologię. Dziś natomiast, jestem gotów twierdzić, nasze państwo nie ma żadnej ideologii. I jak ma rozwijać się młodzież w takim państwie, z kogo brać przykład? Zrodził się pomysł: stworzyć fundament pod przyszłą ideologię państwową — patriotyzm miejski. A do tego trzeba znaleźć ludzi, którzy tworzyli to miasto, przywrócić ich imiona z niebytu, dotrzeć z nimi do szerokiego ogółu. Początkowo w tym celu został stworzony Fundusz Olekseja Łazki, potem już fundusz nie mógł pomieścić wszystkich projektów, dorobku. Postanowiono stworzyć międzynarodową organizację społeczną „Instytut Ukrainiki”. Stworzenie Funduszu, Instytutu — to wkład naszej rodziny w sprawę duchowego odrodzenia miasta, Ukrainy. Ale my, na szczęście, nie jesteśmy samotni. Dziś w „Instytucie Ukrainiki” pracuje wielu wspaniałych ludzi. Instytutem kieruje Iryna Dowhaluk. Żaden projekt nie odbywa się bez jej aktywnego udziału. — Które z już zrealizowanych projektów zasługują na szczególną uwagę? — Koniecznie odwiedźcie naszą stronę ukrainica.org.ua, gdzie podawane są szczegółowe informacje o każdym projekcie. Ponadto w dziale „Wydarzenia” utrwalona jest chronologia wszystkich naszych spraw, które już zostały zrobione. Tak, pracując nad projektem „Cmentarze Ukrainy — Panteony historii”, odnowiliśmy cmentarz w Sursko-Mychajliwce w rejonie sołoniańskim, gdzie razem z miejscowymi krajoznawcami znaleźliśmy grób Mykyty Łeontijowycza Korża — świadka ostatnich dni Siczy Zaporoskiej. Wspomnienia siczo-wika Korża są niemal jedynymi źródłami historycznymi tamtej epoki, z których w swoim czasie skorzystali także znani historycy D. Jawornycki i A. Skałkowski. Na grobie Korża ustawiliśmy znak pamiątkowy. Ale celem tego projektu jest przede wszystkim stworzenie jednolitego ogólnoukraińskiego rejestru zabytkowych cmentarzy XVII—XIX wieku, z obowiązkowym włączeniem do takiej pracy uczniów szkół. To wychowuje w dzieciach szacunek do poprzednich pokoleń, do historii regionu. Bardzo ważnym w tym kontekście i w wychowaniu patriotyzmu miejskiego jest projekt instalacji form memorialnych, na których nie umieszczamy portretów, a przekazujemy obraz znanych ludzi poprzez ich działania. Autor szkiców tablic — Ołeksandr Borodaj w swoich projektach maksymalnie uwzględnił nie tylko cechy architektury budynków, ale i unikalne rysy osobowości każdego człowieka, którego pamięć będą one uwieczniać. Zespół naukowców stworzył listę 35 wybitnych osobistości, które wniosły znaczący osobisty wkład w rozwój Dniepropetrowska. Instalujemy formy memorialne na budynkach, w których mieszkali ci ludzie, wydajemy szkice o ich życiu i działalności, które rozprowadzamy w bibliotekach, szkołach. Do 2014 roku planuję opracować trasy dla prymusów szkolnych, aby mieli możliwość zobaczyć wszystkie te budynki, wiedzieli o ludziach, na których warto się równać. Mamy wiele projektów wydawniczych. Wśród nich ukraiński almanach kulturologiczny „Chronika 2000”, wielotomowe wydanie „Historia mówiona Stepowej Ukrainy” (wydano już 8 tomów), książki, broszury, kolekcja pocztówek itp. — Panie Olekseju, do redakcji „Słowa Proświty” nadszedł list zbiorowy od mieszkańców Dniepropetrowska, w którym informują: w Państwa mieście aktywnie propagowana jest idea, że cesarzowa Katarzyna jest jego założycielką. Państwa komentarz może być odpowiedzią dla naszych czytelników. — Jeszcze jeden projekt „Instytutu Ukrainiki” nosi nazwę „Miasto i czas”. Rozpoczęliśmy go od odsłonięcia znaku pamiątkowego na cześć pałanki kodackiej, od której rozpoczęła się historia naszego miasta. Wydaliśmy także monografię, nad którą pracowali znani naukowcy — „Palimpsest. Korzenie miasta: osady XVI—XVIII w. w historii Dniepropetrowska”. W książce na podstawie kompleksowego opracowania źródeł pisanych, archeologicznych i kartograficznych rozpatrywane są kwestie topografii historycznej, formowania oraz historii ludności punktów, które istniały w granicach m. Dniepropetrowska. Określana jest ich rola w rozwoju regionu, związki między nimi i znaczenie Nowego Kodaku jako miasta, które 365 lat temu dało początek Dniepropetrowskowi. To jest właśnie prawdziwa historia jego założenia. Przecież w czasie, gdy przyjechali tu Katarzyna z Potiomkinem, tutaj już działała infrastruktura miejska. Zatem nie caryca, nie Rosjanie przynieśli nam cywilizację, a ona była tu od wieków. Na podstawie wyników badań opublikowaliśmy List Otwarty w sprawie konieczności zmiany oficjalnej daty założenia miasta Dniepropetrowska, zbieramy podpisy społeczeństwa. Pod listem podpisali się nawet dwaj pierwsi prezydenci Ukrainy — Łeonid Krawczuk i Łeonid Kuczma. — Co planujecie w perspektywie? — Naszym celem jest formowanie świadomości na poziomie regionalnym i narodowym. Chcę, aby w czasie, gdy będziemy już ludźmi starszymi, wokół działało społeczeństwo z uformowaną świadomością narodową. I chociaż obecnie Dniepropetrowsk jest przeważnie rosyjskojęzycznym miastem, robimy wszystko, aby ludzie mieli chęć uczyć się języka ukraińskiego. Tak, 9 listopada przy udziale „Instytutu Ukrainiki” w Dniepropetrowsku przeprowadzono otwarcie XI Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka. W ramach projektu „Wsie Ukrainy” MOS „Instytut Ukrainiki” kontynuowany jest konkurs „Moja wieś” na najlepszą opowieść o historii, zwyczajach i osobliwościach wsi, osady, osiedla typu miejskiego. W ramach Konkursu emitowany jest program radiowy na antenie Radia Obwodowego w Dniepropetrowsku, poświęcony historii i kulturze ukraińskich wsi. 2 lutego 2011 roku planujemy zainstalować formę memorialną na cześć utalentowanego ukraińskiego pisarza Wałeriana Petrowycza Pidmohylnego. Kontynuujemy badania powstań i ruchu oporu na Ukrainie. Obecnie pracujemy nad powstaniem drabowskim w obwodzie czerkaskim, powstaniami chłopów w obwodach połtawskim i charkowskim. Wyniki tych poszukiwań pozwolą opisać, jak dokładnie powstawał ruch oporu, w jakich formach i na ile jest on charakterystyczny dla narodu ukraińskiego. Na podstawie materiałów z badań planowane jest nakręcenie filmu dokumentalnego. * * * Mnie do głębi duszy poruszyła pełna poświęcenia działalność MOS „Instytut Ukrainiki”. Jestem przekonany, że takie projekty obecnie żywotnie trzeba realizować w każdym obwodzie Ukrainy. Ołeksij Łazko i jego współmyśliciele uosabiają mecenat XXI wieku, — właśnie taki, jakim był przez wiele minionych stuleci. Po poznaniu Olekseja przekonałem się, że każda sprawa jest skazana na sukces, jeśli kierują nią ludzie szczerze zakochani w rodzinnym kraju. Niezwykle przyjemnie było rozmawiać z człowiekiem, dla którego bycie fundatorem projektów krajoznawczych jest największą przyjemnością w życiu. Materiały przygotował Jewhen BUKET Zdjęcie autora

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

RZEŹBIARZ-SAMOUK WZIĄŁ SOBIE DO POMOCY... NATURĘ

Pewnego razu trzech przyjaciół artystów, wybierając miejsce na szkice w pobliżu kompleksu leśnego, zobaczyło ogromną sosnę. „Jakie świetne drzewo na stolarkę” — powiedział jeden z mężczyzn. „Nie, ono o wiele lepiej nadaje się na maszt okrętowy” — zaprzeczył drugi. A trzeci, nie odrywając wzroku od wierzchołka, szczerze rzekł: „Co za piękno. Zanim wy, chłopaki, nie wzięliście się za piłę, pozwólcie mi je naszkicować”, i wyciągnął sztalugę... Rzeczywiście, artysta, oprócz talentu tworzenia, musi mieć jeszcze jeden dar — dostrzegania w naturze najdelikatniejszego i najwspanialszego piękna. A te rozważania zakradły się po tym, jak zobaczyłem zdumiewające drewniane rzeźby mistrza z Młynowa Wiktora NOWOSADA. Do kierowników instytucji kultury, organizacji społecznych i zespołów chóralnych Szanowni krzewiciele sztuki chóralnej! W czerwcu tego roku we wsi Dmytraszkiwka w rejonie piszczańskim obwodu winnickiego z powodzeniem odbył się Pierwszy Międzynarodowy Konkurs Chóralny imienia Pawła Murawskiego. Głównym celem Międzynarodowego Konkursu Chóralnego imienia Pawła Murawskiego jest rozwój tradycji akademickiego śpiewu a cappella; rozpowszechnianie twórczych zasad szkoły chóralnej światowej sławy dyrygenta i pedagoga XX—XXI wieku P. I. Murawskiego; popularyzacja ukraińskiej kultury chóralnej na świecie; zapoznanie z wzorcowymi utworami ukraińskiej i zagranicznej muzyki klasycznej XVI—XX w., opracowaniami pieśni ludowych i utworami współczesnych kompozytorów; wymiana osiągnięć twórczych. Z inicjatywy Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego, Międzynarodowy Konkurs Chóralny imienia Pawła Murawskiego będzie odbywał się co roku w ojczyźnie maestro (we wsi Dmytraszkiwka w rejonie piszczańskim obwodu winnickiego) w następujących kierunkach śpiewu a cappella (kategoriach): chóry akademickie (mieszane i jednorodne); dziecięce zespoły chóralne; ukraińskie chóry ludowe i zespoły folklorystyczne. Systematyczność jego przeprowadzania oraz kryterium wysokiego profesjonalizmu przyczynią się do doskonalenia kunsztu dyrygentów i wykonawców, rozwoju i godnego przedstawienia ukraińskiej kultury chóralnej w światowej przestrzeni muzycznej, podniesienia pozytywnego międzynarodowego wizerunku Ukrainy. II Międzynarodowy Konkurs Chóralny imienia Pawła Murawskiego zaplanowano przeprowadzić od 24 do 28 czerwca 2011 roku. Współzałożycielami Międzynarodowego Konkursu Chóralnego imienia Pawła Murawskiego są: Organizacja Charytatywna „Fundacja imienia Pawła Murawskiego”, Międzynarodowa Organizacja Społeczna Ukraińców „Czwarta Fala”. Konkurs odbywa się przy wsparciu Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy oraz Generalnej Dyrekcji ds. Obsługi Przedstawicielstw Zagranicznych. Warunki przeprowadzenia II Międzynarodowego Konkursu Chóralnego imienia Pawła Murawskiego na Państwa prośbę przekaże Komitet Organizacyjny. Adres Komitetu Organizacyjnego Międzynarodowego Konkursu Chóralnego imienia Pawła Murawskiego: ul. Dmytriwska 21, pok. 10, Kijów, 01054 Ukraina. Tel: +38 (044) 486-74-85. E-mail: [kontakt ukryty] Z poważaniem i nadzieją na współpracę przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Konkursu im. P. Murawskiego, przewodniczący Narodowego Ogólnoukraińskiego Związku Muzycznego, Bohater Ukrainy, artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, akademik, profesor Anatolij AWDIEJEWSKI. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. Każde dzieło sztuki ma swojego autora, ale w rzeźbach Wiktora Nowosada takich autorów jest dwoje. Sam Wiktor i matka natura, której mistrz oddaje absolutne pierwszeństwo w prawie autorskim. Jak miód, to łyżką. Zoja RUZHYN, zasłużony pracownik kultury Ukrainy, kierownik pracowni etnograficznej „Złote ziarno”. Już nie po raz pierwszy uczniowie Międzyregionalnej Wyższej Szkoły Zawodowej Łączności delektują się zdumiewającą grą Narodowej Zasłużonej Kapeli Bandurzystów Ukrainy imienia H. I. Majborody. Monolityczny, zgrany zespół artystów o wysokim kunszcie wykonawczym i starannie dobranym repertuarze niesie słuchaczom brzmienie jednego z najbardziej wyrafinowanych instrumentów ludowych — bandury. Szczególnie emocjonalnie odbierano grę zespołu folklorystycznego pod kierownictwem zasłużonego artysty Ukrainy Jurija Hwozdia, który do tego wirtuozersko gra na instrumentach dętych. A podczas wykonywania jednej z żartobliwych melodii — „Bukowińskie żarty”, gdzie w takt muzyki rozbrzmiewały zabawne dźwięki piszczałki, śmiech był najwyższą oceną umiejętnej gry artystów, a w szczególności wykonawcy — Ołeksandra Juchymenki. Nie mniej imponujący był występ na staroświeckiej bandurze Serhija Zacharcza, który przedstawił publiczności szereg utworów instrumentalnych, zachwycających wyrafinowanym pięknem. Z wielkim entuzjazmem reagowała sala na występ młodych solistów kapeli: Maksyma Kucenki, Romana Pochodni. „Ja czasami tylko poprawiam znalezioną rzecz, we wszystkim innym to dzieło natury — zdradza jeden z sekretów rzemiosła rzeźbiarz. — O wiele trudniej znaleźć idealne dla artystycznego obrazu drewno. Czasami specjalnie go szukasz, a znajdujesz przypadkowo, jak to się stało z moim najnowszym wyrobem — ptakiem, który trzyma w dziobie węża”. Pasja młynowskiego mistrza do rzeźbiarstwa zaczęła się niespodziewanie, kilka lat temu. Wtedy w Młynowskim Technikum Medycyny Weterynaryjnej postanowiono urządzić pasiekę atrakcyjnymi ulami w dawnym stylu. Tak właśnie pojawił się u Wiktora Nowosada zamysł zrobienia rzeźbionych uli-kłód. Spróbował (choć do tego czasu rzeźbiarstwem się nie zajmował) i już pierwsze prace były nadzwyczaj udane. Szczególnie imponował ul zrobiony w formie kobiecej figury, który zdobił główne wejście na pasiekę. Swoją drogą, o tym „kobiecym ulu” krążą legendy. Mówią, że wiosną budzi się on wcześniej od innych i tutejsze pszczoły często rozpoczynają swój lot właśnie z niego, a od cud-miodu z tego ula mężczyźni nawet młodnieją... „Początkowe prace tak bardzo zawładnęły duszą, że już teraz nie wyobrażam sobie siebie bez rzeźbiarstwa — przyznaje rzemieślnik — a obrazy przychodzą mimowolnie — w zależności od kształtu znalezionego pnia, gałęzi czy kłody. Właśnie tak było z rzeźbami „Zarodek dziecka”, „Głowa kosmity”, „Radość smoczka”. A jeśli chodzi o ptaka z wężem w dziobie, to mój udział tutaj jest znikomy, tak pięknie wszystko stworzyła natura. Ja tylko oczyściłem kawałek drewna, poprawiłem co nieco — i wszystko. Bywało, Nawet tak dziwne istoty u W. Nowosada uśmiechają się, gdy wyrywał piękne drewno na rzeźbę prosto z ognia. Kiedy wrzucano je do ogniska, to ja w tej gałęzi zobaczyłem bajkową rusałkę. I rzeczywiście, wyszło piękne dzieło. Chociaż o jeszcze jednym znalezisku do dziś żałuję. Natrafiłem na nie w dawnym parku młyńskim, gdzie woda rzeczna podmyła korzenie i utworzyło się niby podziemne królestwo korzeni. Zraziły mnie dziwnie splecione korzenie, ale były za duże, więc postanowiłem zabrać je później. Ale ktoś mnie ubiegł… Kiedyś znalazłem gałąź podobną do głowy ślimaka, nawet z takimi samymi czułkami. A oto „garb” musiałem szukać nie jeden miesiąc i znalazłem go tam, gdzie się nie spodziewałem — we własnym ogrodzie. Trochę popracowałem dłutami — i ślimak wyszedł jak żywy”. Obecnie Wiktor Nowosad ma rzeźbiarski zamysł: krzesło z anielskimi skrzydłami. Jest ono dla miejscowej świątyni i tutaj już mistrz będzie musiał więcej popracować dłutami, chociaż skrzydła to także dar natury. Swoje rzemiosło mistrz nazywa amatorskim. Lecz aby naprawdę ocenić jego talent, warto choć na chwilę zajrzeć na pasiekę Technikum Młynowskiego.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Dzwonkogłosa bandura

Anatolija Koreniwskiego, Maksyma Perjana. Warto zaznaczyć, że w kapeli jest wielu młodych ludzi, co bez wątpienia przyczynia się do popularności narodowego instrumentu wśród dorastającego pokolenia. Uroczystym występem w Miejskim Domu Nauczyciela w Kijowie Narodowa Kapela Bandurzystów zakończyła cykl koncertów charytatywnych w szkołach, internatach i innych placówkach. To przejaw poświęcenia i popularyzacji pieśni ludowej wśród młodzieży. Od kolektywów pedagogicznego i uczniowskiego składamy słowa szczerej wdzięczności administracji Domu Nauczyciela, w osobie dyrektor D. Melnyk, za charytatywne udostępnienie sali koncertowej, zastępczyni dyrektora Narodowej Kapeli Bandurzystów Ukrainy Tamarze Karmazynie za pomoc w możliwości przyłączenia się do święta pieśni w towarzystwie bandury, a przewodniczącemu Zarządu „Ukrtelekom” za zapewnienie transportu do przewozu artystów kapeli na te koncerty.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

KONKURS, KTÓRY STAŁ SIĘ OGÓLNONARODOWYM

Notatki z otwarcia XI Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. P. Jacyka w Dniepropetrowsku. Łesia STEPOWYCZKA, pisarka, m. Dniepropetrowsk. Opowiem o otwarciu konkursu w Dniepropetrowsku jako uczestnik i naoczny świadek tego już historycznego wydarzenia, które miało miejsce 9 listopada w Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka. Organizatorzy konkursu – Liga Ukraińskich Mecenasów, zarząd edukacji i nauki Dniepropetrowskiej Obwodowej Administracji Państwowej, Dniepropetrowski Obwodowy Instytut Kształcenia Podyplomowego oraz Międzynarodowa Organizacja Społeczna „Instytut Ukrainiki” wspólnymi siłami zrealizowali przedsięwzięcie, które stało się prawdziwym świętem niecodziennej radości. Uroczyste otwarcie konkursu odbyło się w budynku Pałacu Studentów Dniepropetrowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Olesia Honczara – jednej z najbardziej prestiżowych placówek kultury naszego miasta. W foyer gości i uczestników święta witały zespoły bandurzystów i skrzypków. Wielka sala Pałacu Studentów DNU imienia Olesia Honczara była wypełniona po brzegi gośćmi – uczniami, studentami, nauczycielami, pisarzami, działaczami Proświty, po prostu miłośnikami języka ukraińskiego. Głos w celu powitania zabrał Leonid Olefir, pierwszy zastępca naczelnika Głównego Zarządu Edukacji i Nauki Dniepropetrowskiej Obwodowej Administracji Państwowej. Następnie z powitaniem wystąpił Hryhorij Husejnow – członek rady opiekuńczej Ligi Ukraińskich Mecenasów, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki. Ogłosili oni Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka za otwarty. Zabrzmiał Hymn Państwowy Ukrainy. Święto się rozpoczęło. Tetiana Hinetowa, kierownik sektora zabezpieczenia naukowo-metodycznego zawodów intelektualnych Instytutu Innowacyjnych Technologii i Treści Edukacji Ministerstwa Edukacji i Nauki Ukrainy przypomniała obecnym, że Dekret o Dniu Ukraińskiego Piśmiennictwa i Języka został podpisany w 1997 roku przez Leonida Kuczmę, ówczesnego prezydenta Ukrainy. Ołeksij Łazko, fundator międzynarodowej organizacji społecznej „Instytut Ukrainiki” powitał obecnych ze świętem otwarcia i podkreślił: „Język to dusza narodu, trzeba go uczyć i zachowywać, tak jak tradycje, kulturę i historię, bo to nasze korzenie”. Dla uczestników i zwycięzców X Międzynarodowego Konkursu Znawców Języka Ukraińskiego z obwodu dniepropetrowskiego Ołeksij Łazko i Łesia Stepowyczka przeprowadzili ceremonię wręczenia nagród. Uczniom szkół ogólnokształcących i zawodowych placówek oświatowych, studentom DNU im. O. Honczara podarowano książki, które łaskawie przekazały Prezydencki Fundusz Leonida Kuczmy „Ukraina”, „Liga Ukraińskich Mecenasów” oraz MOS „Instytut Ukrainiki”. Olha Puhacz, członkini Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, starszy wykładowca NTU KPI, powitała obecnych ze świętem otwarcia tak znaczącego dla młodzieży i społeczeństwa konkursu językowego oraz w imieniu P. Mowczana, przewodniczącego OUT „Proświta”, podarowała Dniepropetrowskiemu Narodowemu Uniwersytetowi im. O. Honczara oraz Dniepropetrowskiemu Obwodowemu Instytutowi Kształcenia Podyplomowego egzemplarze Wielkiego słownika wyjaśniającego współczesnego języka ukraińskiego, które, jej zdaniem, będą niezwykle potrzebne w takich instytucjach. Wspaniałym koncertem uraczyły obecnych młodzieżowe zespoły taneczne i wokalne: zespół tańca ludowego „Weselka” Pałacu Studentów DNU imienia Olesia Honczara oraz ludowe studio współczesnego wokalu „Mrija”. Zapamiętano słowa Wasyla Kudyrki, prorektora DOIKP, energicznego, troskliwego organizatora, który dołożył maksymalnych starań, aby święto było ciekawe i nasycone: „Wiecie, jak ci młodzi artyści, zwłaszcza chłopcy i dziewczynki z rejonów, denerwowali się jeszcze pół roku przed rozpoczęciem konkursu, przygotowywali programy występów dla gości w Dniepropetrowsku. Świetnie sobie poradzili. I dla nich to wydarzenie będzie niezapomniane”. Zatem święto godnie rozpoczęte. Co dalej? Zgodnie z Regulaminem konkursu, każdy chętny uczeń i student Ukrainy weźmie udział w zawodach na najlepszego znawcę języka ukraińskiego naszego kraju. Można by odetchnąć i westchnąć z ulgą: w tym roku konkurs im. Petra Jacyka wspólnymi siłami uratowano! L. Piskorska, I. Dowhaluk, S. Zasławski, A. Serhijenko, W. Kudyrko, T. Hinetowa, L. Olefir. Kwintesencją rozważań nad świętem 2010 roku jest, moim zdaniem, myśl, którą wyraziła w swoim wystąpieniu Antonina Serhijenko: „Tego konkursu już nie trzeba ani zakazywać, ani pozwalać. On jest! Stał się życiową potrzebą społeczeństwa, czekają na niego co roku uczniowie i nauczyciele!”. Wydarzenia ostatniego roku pokazały: konkurs języka ukraińskiego im. Petra Jacyka to nie formalne przedsięwzięcie, stał się prawdziwie ogólnonarodowym zjawiskiem kulturalno-oświatowym na Ukrainie. I jest to tak samo ważne, jak to, że jest on międzynarodowy. Będą w nim, oczywiście, zwycięzcy 2010 roku, ale nie będzie pokonanych, bo już sam udział w takich intelektualnych zawodach to wielki zaszczyt. W przypadku zamknięcia lub zapomnienia konkursu, przemilczania i braku finansowania, odsuwania w przeszłość lub zastępowania innymi nowo wymyślonymi przedsięwzięciami, przegramy my wszyscy. Tego nie można dopuścić.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Lubow HOLOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOLOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział kultury Lesia KOWERZNIEWA 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301247 Nakład w listopadzie — 28 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,77 hrywny, na 3 miesiące — 13,71 hrywny. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn