Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №48 за 2012 рік

16 s. · 29 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 2 z 29 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 48 (685), 29 listopada — 5 grudnia 2012 WSPOMNIJMY ICH Z IMIENIA!

Kolaż Ołeksandra Łytwynenki Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Boryspolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Obywatele republiki (ustawę o obywatelstwie Ukrainy uchwalono jeszcze w październiku 1991 roku) mieli wyrazić swój stosunek do ważnego dokumentu polityczno-prawnego najwyższego organu przedstawicielskiego państwa. W celu przeprowadzenia referendum na całej Ukrainie utworzono 34 093 obwody głosowania. 37 885 555 osób wpisano na listy obywateli, którzy mieli prawo głosować. 31 943 820 osób, czyli 84,32% tych, którzy mieli takie prawo, przyszło do lokali wyborczych i otrzymało karty do głosowania. Zagłosowało 31 891 742 osoby, czyli 90,32% liczby uczestników głosowania (prawie 70% ogólnej liczby wyborców) odpowiedziało „Tak, potwierdzam”. Popierając „Akt proklamacji niepodległości Ukrainy”, obywatele naszego państwa — mieszkańcy wszystkich jednostek administracyjno-terytorialnych Ukrainy, ludzie różnych narodowości, uświadamiając sobie nieuchronność rozpadu ZSRR, zademonstrowali godność, wiarę we własne siły i możliwości, zdecydowanie potwierdzili pragnienie życia w samodzielnym, demokratycznym, socjalnym, praworządnym, zamożnym państwie ukraińskim. Pierwszogrudniowe referendum i jego triumfalny wynik stworzyły nową sytuację geopolityczną, stały się jednym z najważniejszych wydarzeń najnowszej historii. I to nie tylko ukraińskiej, ale i światowej. Odrodzenie niepodległej Ukrainy stało się nie mniej globalnym wydarzeniem XX wieku niż, na przykład, utworzenie państwa Izrael, rozpad systemu kolonialnego czy zjednoczenie Niemiec. Przez wszystkie lata niepodległości, nawet w okresie wielkich niepowodzeń i błędów władzy w procesie budowy państwa, odsetek zwolenników ukraińskiej państwowości zaw- WOŁODYMYR OHRYZKO: OCENY I PROGNOZY KIEDY DUKAT I OWCA DROŻSZE OD KORONY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Z okazji 21. rocznicy ogólnoukraińskiego referendum

1 grudnia 1991 roku, w wykonaniu uchwały Rady Najwyższej Ukrainy „W sprawie przeprowadzenia ogólnoukraińskiego referendum w kwestii proklamowania niepodległości Ukrainy”, odbyło się pierwsze w naszej historii ogólnoukraińskie referendum, zorganizowane przez Radę Najwyższą i Rząd republiki. Na karcie do głosowania w referendum umieszczono tekst Aktu proklamowania niepodległości Ukrainy, uchwalonego przez Radę Najwyższą Ukraińskiej SRR 24 sierpnia 1991 roku, oraz pytanie: „Czy potwierdzacie Akt proklamowania niepodległości Ukrainy?”. …był wysoki. Stabilnie utrzymywał się na poziomie 80. Dopiero w 1993 roku, w roku najwyższej inflacji, spadał do 60. Rozpad ZSRR i powstanie w 1991 roku na jego terytorium szeregu niepodległych państw należy rozpatrywać w kontekście analogicznych narodowo-wyzwoleńczych i państwotwórczych tendencji, które rozwijały się na wszystkich kontynentach. Miały one charakter planetarny, dominowały w XX wieku. Za to minione stulecie słusznie nazywa się stuleciem nacjonalizmu. Nie tylko wszystkich aktywnych bojowników o państwowość Ukrainy, ale również po prostu narodowo świadomych przedstawicieli wszystkich narodów, z wyjątkiem rosyjskiego, kremlowscy ideolodzy uważali za swoich wrogów. Nazywali ich nacjonalistami, a czasem jeszcze „burżuazyjnymi”, nadając tym słowom negatywne zabarwienie. Tymczasem termin „nacjonalizm” jest całkowicie neutralny; w europejskim rozumieniu oznacza ideologię i praktykę polityczną, których podstawą jest utwierdzenie godnego miejsca własnego narodu wśród innych narodów, obrona całego zespołu jego interesów narodowych i narodowo-kulturowych wartości. W XIX–XX wieku nacjonalizm jako społecznie pozytywne zjawisko wystąpił jako siła jednocząca w walce o narodowe wyzwolenie dziesiątków narodów. Bo on, jak mówi nasz poeta, jest „duchem, który rwie ciało do boju, rwie do postępu, szczęścia i wolności…” swojego narodu. Ukraiński nacjonalizm nigdy nie propagował i nie propaguje żadnej narodowej wyjątkowości ani narodowej wyższości. Ma charakter obronny, ochronny. Termin „internacjonalizm” zaś w rzeczywistości oznacza porozumienie i solidarność nacjonalistów różnych narodów i krajów w przeciwstawieniu się szowinistom, imperialistom, rasistom, nazistom i innym nosicielom antyludzkich, agresywnych ideologii, które głoszą własną narodową wyższość, podporządkowanie, grabież, poniżenie, asymilację lub zniszczenie innych, mniejszych i słabszych. Zakończenie na str. 3 MINA W CZEKOLADOWYM OPAKOWANIU PIELĘGNUJMY DZIEŃ WOLNOŚCI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...świata, a Kreml do dziś nie uznaje tego, czyli zachowuje kainową tajemnicę zbrodni. Jednak dla nas ważniejsze jest uznanie Hołodomoru przez samych Ukraińców, bo jest ono miarą ich przebudzenia i wyzwolenia. Pamięć historyczna sięga głębi religijnych. Świadomość chrześcijańska przechowuje pamięć wieków, jest ona wieczna. Schylam głowę przed wszystkimi zamęczonymi Hołodomorem, a także przed tymi, którzy położyli kamień pamięci o Hołodomorze. Niech ta pamięć dodaje nam sił i odwagi — zwrócił się do uczestników były więzień polityczny i pisarz Jewhen Swerstiuk. Przy „Memoriale pamięci ofiar Hołodomorów na Ukrainie” — tysiące świec dla dusz zamęczonych w straszliwych latach Hołodomoru 1932—1933. Co roku płonąć będzie świeca wiecznej pamięci w oknach milionów Ukraińców. Przypomnijmy, że 28 listopada 2006 roku Rada Najwyższa Ukrainy uznała Hołodomor 1932—1933 lat aktem ludobójstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu. Ludobójstwo było skierowane nie tylko na fizyczne zniszczenie Ukraińców, ale także na ukraińskość w ogóle, na pamięć genetyczną narodu. Hołodomor 1932—1933 lat oficjalnie uznali ludobójstwem narodu ukraińskiego Konstantynopolitańska Cerkiew Prawosławna, Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego, Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna, Ukraińska Cerkiew Greckokatolicka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Świeczka wiecznej pamięci

Społeczeństwo Ukrainy, miliony Ukraińców i nie-Ukraińców za granicą 24 listopada uczciły niegasnącą pamięć tych milionów ukraińskich chłopów, którzy stali się ofiarami moskiewsko-komunistycznej polityki ludobójstwa w latach 1932—1933. W małych i dużych miastach, we wsiach odbywały się żałobne pochody, we wszystkich cerkwiach i kościołach — panichidy, pod pomnikami i niezliczonymi mogiłami — pojedynczymi i zbiorowymi — składano wieńce. I w wyznaczonym czasie ci, którzy nie utracili pamięci rodowej i narodowej, zapalili świeczki… Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcie Ołeksandra ŁYTWYNENKI Czwarta sobota listopada — oficjalny dzień pamięci ofiar Hołodomoru lat 1932—1933. W żałobnym pochodzie do Narodowego Muzeum „Memoriał pamięci ofiar Hołodomorów na Ukrainie” wzięło udział około trzech tysięcy kijowian i gości stolicy. Tegoroczne obchody poświęcone są odważnym ludziom, zdolnym do prawdziwych czynów, którzy w czasach śmiertelnego żniwa pomagali i ratowali życie. O nich opowiadało wielu uczestników akcji. Organizatorzy pochodu zaprosili do podzielenia się symbolicznym chlebem: „Naszym obowiązkiem jest ocalenie pamięci o tych, którzy zginęli w tych strasznych latach. Dzisiaj wspominamy imiona ludzi, którzy poświęcali swoje życie dla innych. Należy również ustalić imiona ludzi, którzy umierali z powodu Hołodomoru. W „Narodowej księdze pamięci ofiar Hołodomoru 1932—1933” jest nieco ponad 800 tysięcy osób. Ta praca musi trwać”. — Ludzie, którzy zbierali datki na całej Zachodniej Ukrainie, opowiadali, że rosyjscy żołnierze, którzy stali na granicy, bezczelnie kłamali, jakoby głodu na Ukrainie nie było: „U nas wszystko rozkwita. Rozdajcie wszystko swoim!”, — świadczy Andrij Łotocki z rejonu kowelskiego obwodu wołyńskiego, ur. w 1932 r. — Moja rodzina, brat, siostra przetrwali głód. O Hołodomorze opowiadano mi, gdy byłam jeszcze mała. Mama miała dwoje dzieci, które zaniosła do żłobka. Z nami mieszkała ciotka (siostra ojca), która miała wtedy siedem lat. Mama zostawiła ją w gospodarstwie, a sama poszła po żywność. Wzięła puszkę po konserwach i skierowała się do kołchozu, bo tam gotowali jakąś zupę. Ale mamę zawrócono, mówiąc, że jeśli nie ma jej w pracy, to i zupy nie ma. Siedmioletnie dziecko przez trzy dni siedziało w chacie bez jedzenia, dopóki nie wróciła moja mama z jakimś pożywieniem. Dziecko leżało już na podłodze… — wspomina Olha Tychoniwna, ur. w 1940 r. Minutą ciszy uczcili miliony zmarłych świadkowie i dzieci Hołodomoru, przedstawiciele partii politycznych, organizacji społecznych, misji dyplomatycznych państw zagranicznych i organizacji międzynarodowych. — Najważniejsze, że pamięć o tych strasznych latach przechodzi w świadomość i sumienie ludzi, którzy mają dar odczuwania prawdy i obowiązek sumienia. Wydawałoby się, co amerykańskich intelektualistów obchodzi tragedia na Ukrainie, ale człowieczeństwo łączy dzieci ziemi. Z milionów ludzkich ofiar Hołodomoru szczególnie zapadła mi w pamięć matka z Połtawszczyzny, która ubrała w wyszywanki swoje troje dzieci, sama się ubrała i zamknęła drzwi przed czarnym światem. Tak ich znaleziono uroczyście ubranych, martwych… Pojęcie ludobójstwa wprowadził do obiegu prawnego Raphael Lemkin, nadał mu definicję jako strategicznie zaplanowanej zbrodni. Ludobójstwo niekoniecznie oznacza natychmiastowe zniszczenie narodu, jak w przypadku Holokaustu, oznacza raczej skoordynowany plan różnych działań, skierowanych na zniszczenie istotnych podstaw życia narodu, kultury, języka, uczuć narodowych, religijnych i ekonomicznych fundamentów. Stopniowe ludobójstwo jako niszczenie własności osobistej, bezpieczeństwa, wolności, godności zaczęło się na Ukrainie pod koniec lat 20. XX wieku. Nie ma sensu zabijać 40 mln chłopów, kiedy wystarczy zabić mózg i duszę narodu — inteligencję, cerkiew i język, a resztę sterroryzować głodem i przekształcić w zastraszonych niewolników. Wielkie zbrodnie paraliżują świadomość. Prawda o Hołodomorze przyspieszyła upadek imperium zła. U podstaw głosowania Ukraińców za niepodległością również leżała pamięć o Hołodomorze. Ludobójstwo uznały dziesiątki parlamentów

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «Z okazji 21. rocznicy ogólnoukraińskiego referendum», s. 1

Do 21. rocznicy ogólnoukraińskiego referendum

Zakończenie. Początek na str. 1. Walka Ukraińców o państwową niepodległość Ojczyzny miała wiele wspólnego z walką innych zniewolonych narodów o swoje państwa narodowe i była przejawem ruchu narodowowyzwoleńczego. Ruch ten można interpretować jako sumę różnych form walki (pokojowych i niepokojowych, w tym zbrojnej) uciemiężonych narodów o wyzwolenie spod panowania kolonialnego aż do ostatecznego osiągnięcia niepodległości narodowej i realizacji niezbywalnego prawa narodów do samostanowienia. Najlepsi synowie Ukrainy nigdy nie godzili się z utratą przez nią państwowości i przez wiele lat (dziesięcioleci, a nawet stuleci) nie tylko marzyli o wolności ukochanej Ojczyzny, ale także pokojowymi lub zbrojnymi środkami prowadzili heroiczną walkę o własne niepodległe państwo narodowe. O wolność Ukrainy w XVI–XVIII wieku walczyli kozacy i hajdamacy, w XIX wieku intelektualno-ideologiczną walkę o nią prowadzili cyrylo-metodyjczycy i hromadowcy, zbrojną – w XX wieku – Strzelcy Siczowi, żołnierze armii Ukraińskiej Republiki Ludowej i Dyrektoriatu, później – uczestnicy licznych oddziałów chłopskich, Ukraińska Powstańcza Armia. W okresie powojennym na arenę walki o niepodległą Ukrainę wystąpiła ukraińska inteligencja. Początkowo uosabiali ją intelektualiści-szestdziesiątnicy, w latach 70. – elitarna Ukraińska Grupa Helsińska, w latach 80. – bardziej masowy Ukraiński Związek Helsiński, a wreszcie – wielomilionowy Ludowy Ruch Ukrainy. Walka naszego narodu, jak i wielu innych zniewolonych narodów, o państwową niepodległość na przestrzeni ostatnich stu–stu pięćdziesięciu lat przeszła przynajmniej trzy takie fazy: próby przezwyciężenia najbardziej znienawidzonych przejawów kolonialnego panowania okupantów (na przykład żądania wobec władz carskich zniesienia zakazu używania języka ukraińskiego w procesie nauczania, nauce, teatrze, wydawnictwach książkowych, prasie); żądania wobec władz centralnych nadania prawa do autonomii lub samorządu (zawarte były w odezwie Ukraińskiej Centralnej Rady do Rządu Tymczasowego Rosji jeszcze przed uchwaleniem przez nią I Uniwersału), później, po pewnym czasie, w zależności od tempa rozwoju wydarzeń, podnoszono hasło pełnej niepodległości (IV Uniwersał Centralnej Rady). Wreszcie ta niepodległość była proklamowana i utwierdzana. Tak powstała w styczniu 1918 roku Ukraińska Republika Ludowa. Niestety, z powodu niekorzystnych okoliczności wewnętrznych i zewnętrznopolitycznych, odrodzona na ruinach carskiego imperium Ukraina nie wytrzymała w nierównej walce z białymi i czerwonymi rosyjskimi szowinistami-wielkomocarstwowcami. Aby zachować swoje panowanie, poskromić nasz naród, wziąć pod kontrolę jego dążenia państwowotwórcze, bolszewicy uciekli się do oszustwa, tworząc Ukraińską Socjalistyczną Republikę Radziecką – marionetkowe, sterowane z Moskwy quasi-państwo, które przetrwało prawie 70 lat. W XX wieku ostatecznie rozpadły się wszystkie imperia kolonialne – brytyjskie, francuskie, belgijskie, hiszpańskie, portugalskie. Najdłużej, aż do 1991 roku, przetrwało rosyjsko-radzieckie. Według twierdzeń wielu politologów, w zmniejszonej formie istnieje ono do dziś. Jego przywódcy nie porzucają zamiarów przywrócenia Moskiewskiemu imperium dawnej potęgi, odrodziwszy je w „nowym formacie”, pod inną nazwą. Jednak te plany są reakcyjne, ponieważ są sprzeczne z państwowotwórczą wolą suwerennych narodów, w tym także ukraińskiego. Niepotrzebne jest imperium samemu narodowi rosyjskiemu, który fizycznie i moralnie zmęczył się dźwiganiem nie do zniesienia ciężaru wielkomocarstwowości. W nim narasta opór wobec ambitnych planów „kremlowskich marzycieli”. Ostatecznemu rozpadowi imperiów, zdobyciu przez zniewolone narody państw narodowych sprzyjało utworzenie w połowie XX wieku szeregu organizacji międzynarodowych, potępienie przez nie polityki i praktyki hitleryzmu oraz kolonializmu, wszelkich innych form zniewolenia narodowego. Uchwalono szereg dokumentów prawnomiędzynarodowych, które uznawały prawa wszystkich narodów do proklamowania państw narodowych. W szczególności przyjęta w 1960 roku przez Zgromadzenie Ogólne ONZ „Deklaracja w sprawie przyznania niepodległości krajom i narodom kolonialnym” ogłaszała kolonializm poza prawem. W szeregu rezolucji, przyjętych przez ONZ w kolejnych latach, uznaje się prawo narodów do prowadzenia walki o swoje wyzwolenie z wykorzystaniem wszystkich środków, włącznie ze zbrojnymi, a także otrzymywania od społeczności międzynarodowej wszechstronnej pomocy. W rezultacie walki narodowowyzwoleńczej zmieniła się mapa świata: powstały dziesiątki nowych państw. Mają one swoje terytoria, rządy, wszystkie atrybuty niepodległości: symbole państwowe, członkostwo w organizacjach międzynarodowych, w tym w ONZ itd. Ruch narodowowyzwoleńczy zniewolonych narodów był charakterystyczny dla wielonarodowego ZSRR i właśnie dzięki niemu powstała niepodległa Ukraina. Wielkim historycznym osiągnięciem Ukrainy należy uznać mądrą decyzję deputowanych ludowych o poddaniu przyjętego przez nich Aktu proklamacji niepodległości Ukrainy pod ogólnoukraińskie referendum. Gdyby do tego nie doszło i samodzielność Ukrainy zostałaby ogłoszona jedynie decyzją najwyższego organu ustawodawczego, to zawsze istniałoby niebezpieczeństwo, że decyzję Rady Najwyższej jednej kadencji może uchylić Rada Najwyższa innej kadencji. Decyzji referendum natomiast nie może uchylić nikt. Podobnie nikt ani na Ukrainie, ani za granicą nigdy nie będzie mógł podważać prawomocności pojawienia się naszego niepodległego państwa. Właściwie po referendum z pierwszego grudnia Ukraina stała się pełnoprawnym członkiem światowej wspólnoty. Jeśli przed referendum formalnie niepodległej od ponad trzech miesięcy Ukrainy nie uznało żadne państwo, to po ogłoszeniu jego wyników tylko w ciągu grudnia 1991 r. uznało ją ponad 40 krajów. Ogólnoukraińskie referendum przekreśliło również decyzję ogólnozwiązkowego marcowego referendum o zachowaniu Związku SRR. Wyniki referendum stworzyły podstawę prawną dla przekształcenia deklarowanej niepodległości Ukrainy w realną, ponieważ odwieczne marzenie narodu ukraińskiego o niepodległości zyskało formę prawną i polityczną. Nasze młode państwo zaczęło budować relacje z innymi krajami, w tym z wczorajszą metropolią, na zasadzie wzajemnego szacunku, suwerenności, niepodległości, integralności terytorialnej, nieingerencji w sprawy wewnętrzne, rozwoju wszechstronnych więzi politycznych, gospodarczych i kulturalnych. Jednocześnie z ogólnoukraińskim referendum odbyły się pierwsze wybory prezydenckie. Pokonując pięciu rywali, już w pierwszej turze na Prezydenta Ukrainy wybrano Leonida Krawczuka, ówczesnego Przewodniczącego Rady Najwyższej, na którego oddało głosy 19 mln 643,6 tys. obywateli (61,56 % tych, którzy wzięli udział w głosowaniu). Należy zaznaczyć, że referendum przeprowadzono na podstawie przyjętej jeszcze w lipcu 1991 r. ustawy „O ogólnoukraińskim i lokalnych referendach”. Wskazywano w niej, że referendum to sposób podejmowania przez obywateli Ukrainy w drodze głosowania ustaw Ukrainy oraz innych decyzji w ważnych sprawach o znaczeniu ogólnopaństwowym i lokalnym. Referenda przeprowadza się w celu zapewnienia władzy ludu oraz bezpośredniego udziału obywateli w zarządzaniu sprawami państwowymi i lokalnymi. Ustawy i inne decyzje przyjęte w drodze ogólnoukraińskiego referendum mają wyższą moc prawną wobec aktów ustawodawczych Rady Najwyższej Ukrainy, aktów normatywnych Prezydenta Ukrainy, Gabinetu Ministrów, innych organów wykonawczych i zarządczych, aktów podustawowych ministerstw i resortów oraz decyzji rad lokalnych. Decyzje przyjęte w drodze referendum lokalnego mają wyższą moc prawną wobec decyzji rad, na terytorium których jest ono przeprowadzane. Ustawy i inne decyzje przyjęte w drodze referendum nie wymagają żadnego zatwierdzenia przez organy państwowe i mogą zostać uchylone lub zmienione jedynie w trybie przewidzianym przez Ustawę. Przedmiotem ogólnoukraińskiego referendum może być: zatwierdzenie Konstytucji Ukrainy, jej poszczególnych postanowień oraz wprowadzanie do Konstytucji zmian i uzupełnień; przyjmowanie, zmiana lub uchylanie ustaw Ukrainy lub ich poszczególnych postanowień; przyjmowanie decyzji, które określają podstawową treść Konstytucji Ukrainy, ustaw Ukrainy oraz innych aktów prawnych. Ważnym jest zapis Ustawy o tym, że wyłącznie w drodze ogólnoukraińskiego referendum rozstrzyga się kwestię realizacji prawa narodu ukraińskiego do samostanowienia oraz przystąpienia Ukrainy do państwowych tworów federacyjnych i konfederacyjnych lub wystąpienia z nich. Właściwie właśnie taką decyzję o wyjściu Ukrainy ze składu ZSRR podjęło grudniowe referendum. Nowo wybrany Prezydent L. Krawczuk po złożeniu 5 grudnia 1991 r. na posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy przysięgi Prezydenta Ukrainy, opierając się na wynikach referendum, spotkał się kilka dni później w Puszczy Białowieskiej z przywódcami Białorusi i Rosji. Tam łatwo sfinalizował sprawę rozpoczętą przez Radę Najwyższą 24 sierpnia 1991 roku. Wypowiedziano traktat z 1922 roku i zamiast ZSRR utworzono Wspólnotę Niepodległych Państw. 6 listopada br. Rada Najwyższa przyjęła w całości nową ustawę o ogólnoukraińskim referendum. Przewiduje ona między innymi, że wyniki referendum nie wymagają zatwierdzenia lub aprobaty przez jakiekolwiek organy władzy państwowej i są obowiązkowe do wykonania przez obywateli Ukrainy oraz organy władzy państwowej. Zgodnie z dokumentem inicjować przeprowadzenie referendum może tylko Prezydent i Rada Najwyższa. Ustawa o ogólnoukraińskim referendum reguluje te kwestie, które podlegają regulacji wyłącznie Konstytucji Ukrainy. Może ono być przeprowadzane także w przedmiocie zatwierdzenia nowej redakcji Konstytucji, wprowadzania do niej zmian, uchylenia lub uznania za nieważną ustawy o wprowadzeniu zmian do Konstytucji. Również referendum może być przeprowadzane w kwestii zmiany terytorium Ukrainy. Ta ustawa, jak wiele innych przyjętych w sposób nielegalny, budzi zaniepokojenie w środowisku eksperckim. Przede wszystkim ze względu na główną kwestię, która jest przedmiotem analizy — granice regulowania przez nią stosunków referendalnych. Ustawa zignorowała stanowisko prawne zawarte w orzeczeniu Sądu Konstytucyjnego, według którego naród Ukrainy jako suweren może wprowadzać zmiany do Konstytucji, przyjmować nową Konstytucję, ale tryb i postanowienia dotyczące przeprowadzania odpowiednich referendów muszą być określone bezpośrednio przez Ustawę Zasadniczą. A nie przez zwykłą ustawę, której moc prawna nie jest równa Konstytucji. Zatem władcza większość Rady Najwyższej nie wzięła pod uwagę stanowiska prawnego SK Ukrainy, którego orzeczenia są obowiązkowe dla wszystkich organów władzy państwowej, włącznie z parlamentem. Dlatego Sąd Konstytucyjny, jeśli wpłynie do niego odpowiedni wniosek, musi wydać opinię w przedmiocie konstytucyjności tej ustawy, biorąc pod uwagę wcześniej wyrażone przez siebie stanowisko. Sporne są niektóre inne kwestie regulowane przez tę ustawę — przedmiot referendum, tryb jego przeprowadzania, rola CKW, prawa Prezydenta i RN do przedstawiania stanowiska w sprawie referendum. Dlatego mogą one stać się przedmiotem dyskusji prawnej i politycznej. Istnieje niebezpieczeństwo, że ustawa da możliwość za pomocą referendum przedłużenia kadencji prezydenta Ukrainy i przedterminowego zakończenia kadencji Rady Najwyższej. A jak interpretować zapis o tym, że referendum może być przeprowadzane w kwestii zmiany terytorium Ukrainy? Czy nie chodzi o to, że sprawujący władzę sami chcą lub wywierana jest na nich presja z zewnątrz w celu przekazania sąsiedniemu państwu ukraińskich ziem? Ukraińska opozycja uważa: przyjęcie tej ustawy oznacza, że po wyborach parlamentarnych Zgromadzenie Konstytucyjne przygotuje projekt ustawy o wprowadzeniu zmian do Konstytucji i podda nową redakcję Konstytucji pod referendum. W ten sposób pod referendum może zostać poddany zapis, zgodnie z którym wybory prezydenta Ukrainy odbywać się będą w parlamencie. Taka decyzja jest niedopuszczalna, ponieważ jest skierowana na ograniczenie praw Narodu Ukraińskiego. Dlatego opozycja zamierza domagać się uchylenia ustawy o ogólnoukraińskim referendum. A w przypadku, gdy Rada Najwyższa nie podejmie takiej decyzji, będzie zwracać się do Sądu Konstytucyjnego Ukrainy. Anatolij KOWALCZUK 1 grudnia 1991 roku naród ukraiński w wolnym głosowaniu potwierdził Akt proklamacji niepodległości Ukrainy. Zdjęcie z archiwum Witalija Szewczenki

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Wołodymyr OHRYZKO: «Budujmy demokratyczne państwo typu europejskiego»

— Wołodymyrze Stanisławowiczu, spotykamy się w rocznicę Pomarańczowej Rewolucji, w Dniu Wolności. Czym dla Pana jest wolność? — Spędziłem na Majdanie bardzo dużo czasu, dla mnie to nie jest formalna data, a część życia, wszak dla każdego normalnego człowieka najważniejsze jest poczucie wolności. Niestety, wolność jest obecnie zagrożona i lekceważona. Ale jestem optymistą i uważam, że wolność dla ludzi nie jest pustym słowem, a częścią ich istoty. I dlatego mamy ukraińską perspektywę. — Jaka jest Pana ocena wyników wyborów parlamentarnych? — Społeczeństwo, pomimo nacisków, zamachu na wolność mediów i prawa człowieka, budzi się z letargu obojętności i pesymizmu. Partia władzy poniosła druzgocącą klęskę w głosowaniu na listy, i gdyby nie manipulacyjne zmiany w ordynacji wyborczej, znalazłaby się w „świetlanej izolacji”. Tutaj, niestety, trzeba wspomnieć, że opozycja również przyłożyła rękę do przyjęcia tej ustawy i wzięła na siebie część odpowiedzialności za to, co otrzymaliśmy — te naruszenia, fałszerstwa. A przekonywano nas, że ta ustawa uniemożliwi takie rzeczy. Ale społeczeństwo nie będzie tolerować zniewagi i wkrótce sytuacja zacznie się radykalnie zmieniać. — Porażka sił narodowo-demokratycznych, której przejawem było fiasko partii „Nasza Ukraina” wspólnie z UNP i KUN. Jak to wyjaśnić i co najważniejsze — co dalej? — Nieprawidłowo jest mówić, że idea narodowa poniosła porażkę. Ponieśli ją ci politycy, którzy nie zaproponowali społeczeństwu realnego wyjścia z sytuacji. Dlaczego tak się stało? Te partie nadal pozostają postradzieckimi, partiami wodzowskimi, gdzie w rzeczywistości nie ma lub jest bardzo mało wewnątrzpartyjnej demokracji, gdzie o wszystkim decyduje nie społeczność partyjna, a liderzy i ich otoczenie. Dzisiaj na Ukrainie dotyczy to także innych partii, zarówno opozycyjnych, jak i nieopozycyjnych. Jak żartował kiedyś znany rosyjski polityk: „cokolwiek byśmy budowali, wychodzi KPZR”. Dlatego nie dziwi, że te partie narodowo-demokratyczne, zwłaszcza po rozczarowaniach ostatnich lat, dały taki, a nie inny wynik, a ludzie, którzy chcą widzieć realizację swoich narodowych marzeń, oddali głosy na „Swobodę”. Jej dość wymowny wynik świadczy o tym, że ten segment w naszym społeczeństwie istnieje. Gdyby przed wyborami sformowano w nowy sposób i choć trochę „wypromowano” siłę narodowo-patriotyczną, stworzoną według europejskich zasad, jestem przekonany, że nie tylko weszłaby do parlamentu, ale uzyskałaby 10%. Niestety, takiej partii w momencie wyborów nie było. Próbę stworzenia jej na bazie partii Ukraińska Platforma „Sobór” podjęto, ale nie było już czasu na jej realizację. To jednak nie oznacza, że siły narodowo-patriotyczne zaprzestały swojej pracy, wręcz przeciwnie, nabiera ona tempa. Obecnie pracuje kilka grup w Kijowie i obwodach w celu budowania nowej siły politycznej według standardów europejskich, gdzie mowa byłaby o pełnej przejrzystości finansowania, zupełnie innych zasadach formowania organów kierowniczych, list partyjnych, otwartych i opartych na rywalizacji. Mam nadzieję, że w najbliższym czasie etap przygotowawczy zostanie zakończony i wyjdziemy do ogółu Ukraińców z propozycjami. Będziemy tworzyć nowe struktury: będzie to zarówno ruch społeczno-polityczny, jak i nowa siła polityczna, które będą się wzajemnie uzupełniać i jednoczyć ludzi chcących żyć w cywilizowanej, demokratycznej Ukrainie. Bo to, co dzisiaj mamy, to zamiana pojęć. Chcemy zjednoczyć ludzi według innych zasad. Ta siła będzie bronić interesów narodowych Ukraińców. Ale musimy powiedzieć otwarcie: to proces nie na jeden rok. — Mówi Pan o pracy, którą prowadzi partia Ukraińska Platforma „Sobór”, z którą szedł Pan do wyborów, będąc w czołówce jej listy partyjnej? Czym zakończy się ta praca — stworzeniem nowej partii, zjednoczeniem wokół istniejącej? — Obecnie nie należę do żadnej z sił politycznych. Byłem na społecznej liście kandydatów wspomnianej partii, którzy nie byli jej członkami. Kierownictwo partii zaproponowało działaczom społecznym — i uważam to za unikalną sytuację w polityce — wzięcie udziału w wyścigu, aby stworzyć możliwość tego społecznego „windy” dla ludzi, którzy chcą zmienić sytuację. Bo w innych partiach dążą do wykorzystania działaczy społecznych do celów partyjnych. Tutaj podejście było inne: społeczność, która lepiej wie, co niepokoi społeczeństwo, stała się podstawą listy społecznej. Wspomniana praca jest obecnie prowadzona nie tylko na bazie Ukraińskiej Platformy „Sobór”, działa kilka platform społecznych, które pracują nad tym, jak zmienić kraj. A kiedy propozycje zostaną omówione, przeprowadzimy coś w rodzaju zgromadzenia społecznego, zaproponujemy utworzenie zarówno ruchu społecznego, jak i nowej siły politycznej. — Chodzi o stworzenie partii? — Tak, bo właśnie poprzez partię jako narzędzie walki politycznej można dzisiaj na Ukrainie realizować różne idee. Oczywiście, jeśli przygotowane propozycje społeczności i partii „Ukraińska Platforma „Sobór” się pokryją, to kwestia rozwiąże się sama. W statucie partii już zapisano bardzo ważne, fundamentalnie nowe podejścia do budowania partii nowego typu. Dlatego mam nadzieję, że będziemy mieli wspólne stanowisko. — Proponuje Pan te idee partiom, o których wspominaliśmy i które obecnie znajdują się na marginesie życia politycznego? „Naszej Ukrainie”, UNP, KUN, pozostałościom innych partii? A jeśli każda partia zacznie formować coś wokół siebie? — Dyskusja na temat tych idei toczyła się od stycznia 2012 roku do początku kampanii wyborczej. Te idee nie zostały przyjęte, w szczególności przez „Naszą Ukrainę”, dlatego wystąpiłem z jej szeregów, bo nie widziałem perspektyw (a wybory to potwierdziły) w tych formach pracy, które ukształtowały się w partiach startujących pod szyldem „Naszej Ukrainy”. — Brakuje tam demokracji? — Brakuje tam demokracji i praktycznych działań dla osiągnięcia celu, trzeba wsłuchiwać się w głos szeregowych członków partii. To właśnie stało się przyczyną takich wyników podczas wyborów. — Wielu członków tych partii w wyborach głosowało na inne partie. To absurdalna sytuacja. — Co więcej, setki członków tych partii pracowały w sztabach innych partii. To nie jest normalne. A dlaczego tak robili? Bo nie wierzą w to, co dzieje się w tych samych partiach. Dlatego chcemy tworzyć partię z ludzi, którzy nie idą potrzymać flagę za pieniądze, a są gotowi włożyć swoje środki, czas i siły w sprawę społeczną. I w ciągu pewnego okresu wyjdziemy z tymi ideami do ogólnoukraińskiej społeczności. — Ukraina i Rosja: relacje dwóch państw po naszych wyborach. — Nic w tych relacjach się nie zmienia: pozostaną takimi, jakimi chce je widzieć Rosja. Według zasady: kierownik — wykonawca, Rosja — Ukraina. Zgadzam się z opinią I. Łosiewa, który o dzisiejszej Rosji mówi jako o imperialnej i beznadziejnie despotycznej. Czy więc warto czekać na zmiany? Jeśli chodzi o budowę niezależności energetycznej, przynajmniej są oznaki, że ta nasza władza robi więcej niż poprzedni rząd. Zmniejsza się — niemal dwukrotnie — zakup rosyjskiego gazu. Rozpoczyna się budowa nowego terminalu skroplonego gazu w obwodzie odeskim. Planuje się na ten okres budowy wynająć amerykański pływający zakład skroplonego gazu. Zwiększa się wydobycie własnego gazu, szuka się nowych źródeł jego dostaw — zawiera się kontrakty nawet z Niemcami. Czyli, wykorzystując różne możliwości, można zmniejszyć zależność energetyczną od Rosji co najmniej dwukrotnie. Na to poprzednie kierownictwo rządu nie zwracało uwagi, a wręcz sprzyjało zależności energetycznej od Rosji. Z punktu widzenia obiektywnych interesów naszego państwa, zmniejszenie zależności energetycznej od Rosji, doprowadzenie jej do 25—30%, jak to jest w krajach Unii Europejskiej, jest absolutnie uzasadnione. I oto reakcja Moskwy — jest strasznie rozgniewana, gdyż słabnie jeden z głównych instrumentów wpływu na Ukrainę. Jednocześnie nie możemy zapominać ani o porozumieniach charkowskich, kiedy wbrew naszej Konstytucji przedłużono na 25 lat pobyt rosyjskiej floty na Ukrainie, ani o ustawie językowej, skierowanej na zniszczenie ukraińskiej tożsamości, ani o próbach fałszowania ukraińskiej historii. Wszystko to po zmianie władzy wróci „na swoje miejsce”: Ukraina będzie bronić swoich interesów narodowych. — Energetyka to ważny, ale nie jedyny instrument wpływu Rosji na Ukrainę. Jest jeszcze sfera gospodarki, wciąganie Ukrainy w unie celne i inne. — Niedawno po raz kolejny próbowano nas zwabić do Unii Celnej podczas rozmów premierów obu krajów w Moskwie. Prawda, ograniczyliśmy się tylko do oświadczeń: „To dobrze, ale pomyślimy”. Czyli bezpośredniego pragnienia wstąpienia do Unii Celnej w Kijowie nie ma. Nieprzypadkowo zastosowano formułę „3 plus 1”, co oznacza: wy we trójkę się jednoczcie, a my na Ukrainie zobaczymy, co z tego wyjdzie. To absolutnie normalne podejście. A w rządzie są tacy, którzy teoretycznie myślą o tych uniach, i tacy, którzy praktycznie dążą do rozwijania relacji z Unią Europejską na podstawie Umowy stowarzyszeniowej. Jeśli chodzi o UE, bardzo zasmuciło mnie oświadczenie przedstawicieli opozycji, że będą doradzać Unii Europejskiej, aby nie zawierała Umowy z Ukrainą, dopóki nie spełni ona pewnych wstępnych wymagań. — Czy chodzi o ustalenie uczciwych wyników wyborów, uwolnienie więźniów politycznych? — To nieodpowiedzialne stanowisko sił opozycyjnych, gdyż w ten sposób podważa się interesy strategiczne. Mam nadzieję, że liderzy opozycji rozumieją, co oznacza zawarcie tej Umowy. Jeśli nie rozumieją, wyjaśnię: oznacza to, że Ukraina przekracza cywilizacyjny Rubikon i deklaruje: ostatecznie wybieramy europejską drogę rozwoju. Zwlekanie z podpisaniem to gra na korzyść tych sił, które nie chcą takiego kroku Ukrainy. I choćby jak to uzasadniano, to cudza gra. — Czyli Stowarzyszenie jest ważniejsze od tej listy wymagań opozycji wobec władzy? — Stowarzyszenie to strategia, a wymagania to taktyka. Otóż, jeśli myśleć o Ukrainie strategicznie, to jest to zawarcie Umowy stowarzyszeniowej. A jeśli myśleć o tym, jak komu przypodobać się w tej sytuacji, to wtedy mówimy o wymaganiach. Tym bardziej, że one nigdy się nie skończą. Ważne, że liderka opozycji Julia Tymoszenko, która obecnie przebywa w więzieniu, również publicznie oświadczyła, zwracając się do europejskich liderów, aby nie wiązali kwestii jej uwolnienia ze stowarzyszeniem Ukrainy z UE. — Co oznaczają wyniki niedawnych wyborów parlamentarnych w Gruzji, kiedy przegrała partia prezydenta Saakaszwilego? Czy to porażka kolorowych rewolucji na obszarze poradzieckim? Czy błędy tamtejszej władzy? Czy „ręka Moskwy”? — Wewnętrznym czynnikiem wydarzeń w Gruzji są rudymenty poradzieckiej psychologii społeczeństwa. Ludzie zmęczyli się zmianami, które przeprowadzała władza. Bez wątpienia władza rzeczywiście dopuściła się pewnych rzeczy, których nie powinno być w demokratycznym społeczeństwie: to przypadki „kumoterstwa”, autorytaryzmu, „naciskania” na nie swój biznes, co wpływało na ogólne nastroje i zmniejszyło pewną liczbę zwolenników poprzedniej władzy na korzyść opozycji, która wygrała wybory. Ale zadziałał też czynnik zewnętrzny. Rosja widzi w kolorowych rewolucjach zagrożenie dla siebie. Każdy demokratyczny kraj na obszarze poradzieckim to wyzwanie dla totalitarnej Rosji. I ten eksces w gruzińskich więzieniach, który wykorzystano na kilka dni przed wyborami, choć chodziło o wydarzenia sprzed roku, nie był przypadkowy. Tak pracują dobrze przygotowane służby specjalne. Dlatego była to zaplanowana akcja, której celem było przedstawienie władzy w negatywnym świetle. — Kraje byłego bloku socjalistycznego i kraje bałtyckie już odeszły od Rosji. Pozostaje jej pilnować innych terenów byłego ZSRR? — Pamiętamy przecież, że to credo prezydenta Rosji Putina — odnowić dawny ZSRR, niech już bez krajów bałtyckich. Idee „ruskiego miru”, Unii Eurazjatyckiej to cel rosyjskiej polityki zagranicznej. Szczególnie niepokoją Rosję Ukraina, Gruzja, Mołdawia, gdyż tutaj dążą do innych systemów tworzenia państwa niż w Rosji, przynajmniej próbują odejść od tego „sowka”, który do dziś tam dominuje. A to zagrożenie dla ich planów stworzenia nowej „wspólnoty”. To będzie trwało. A ta wypowiedź Putina, że plan agresji przeciwko Gruzji opracowano jeszcze w 2006 roku, świadczy, że nasze podejrzenia nie są bezpodstawne. Rozmawiał Petro ANTONENKO. Wołodymyr Ohryzko, minister spraw zagranicznych Ukrainy za prezydentury W. Juszczenki, jako dyplomata uważnie śledzi sytuację międzynarodową. Obecnie aktywniej włącza się w ukraińskie życie społeczno-polityczne. Jego próby zreformowania „Naszej Ukrainy” zgodnie z wymogami czasu nie zostały poparte w partii i zakończyły się wyjściem polityka z jej szeregów. Obecnie prowadzi aktywną działalność społeczną w celu odnowienia sił narodowo-demokratycznych, ich zjednoczenia po ciężkiej porażce w wyborach parlamentarnych. Zatem uwadze czytelników „Słowa Proświty” polecamy wywiad z Wołodymyrem OHRYZKĄ.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Rozczarowanie wyborami Do nowych wybrańców parlamentu

Wadym MYCYK, znieważony wyborca Podczas wyborów do Rady Najwyższej ludzie pielęgnują nadzieję, jak odrodzić Ukrainę, aby była ona państwem narodu ukraińskiego, a nie przedmiotem żeru dla wilkołaków i przybłęd, aby żyło się w niej zamożnie i przytulnie. Ależ ci, którzy wzbogacili się na grabieży narodu, nie chcą ustępować władzy. Oni muszą nadal dyktować ludziom swoją wolę, a sobie w jakikolwiek sposób zapewniać zyski. Inni tak bardzo zagrzali miejsce w Radzie, że bez niej żyć nie mogą i żadnym zielem ich stamtąd nie wykurzysz. Jeszcze inni aż nadto chwalą się swoimi luksusami i majątkami, że dla nich tylko władzy brakuje. Są i tacy, jak wieloprogramowi obiecujący, biją się w piersi, aż żebra trzeszczą: za mandat deputowanego zrobią wszystko i to dzisiaj. Ale, oczywiście, obietnica cacanka… Dla zachowania władzy w organie ustawodawczym państwa wykorzystują różne technologie. Podstawowa to przekupstwo wyborców, i im więcej przeprowadzają wyborów, tym jest ono bardziej masowe i bezczelne. Władza uruchomiła je jeszcze od wyborów prezydenckich w 1994 roku. Choć i wcześniej się do tego przygotowywała. Ludzi doprowadzano do nędznego stanu, aby potem można było kupić ich za tanią jałmużnę. Jeśli podczas poprzednich wyborów jeszcze oglądano się na pewne artykuły prawa, to podczas tegorocznych wyborów, za błogosławieństwem władzy, bezczelnie przekupywano wyborców. Kandydaci prorządowi tym nie gardzili i żadnego z nich nie pociągnięto do odpowiedzialności. Istnieje kilka rodzajów przekupstwa. To tak zwana dobroczynność, która nabiera aktywności właśnie przed wyborami: drogę wyremontować, do szkoły komputery kupić… Od kandydatów na deputowanych czy jakichś fundacji ludziom rozdawano olej, kaszę, słodycze. Przekupywano wyborców od 150 hrywien i wyżej. A jeden bogacz zwoził elektorat do swoich posiadłości na… „wycieczki”. Tam jeszcze kieliszeczek nalewali i ze sobą dawali, żeby widzieli i innym opowiadali, „jaki ja jestem przyjaciel ludu”. Przy radzie wiejskiej w Horeniczach w rejonie kijowsko-swiatoszyńskim są trzy komisje wyborcze: w Stojance, Łuce i Horeniczach. Członkowie komisji obwodowych, niezależnie od tego, jaką partię reprezentowali, podeszli do swoich obowiązków odpowiedzialnie, a w dniu wyborów szczególnie się denerwowali — przecież każdy ich krok śledziły kamery wideo. W Stojance i Łuce, gdzie są małe komisje, wszystko przebiegło przejrzyście, zgodnie i bez przygód. W Horeniczach były pewne próby, by coś naruszyć, w szczególności mały skandal z niewielką garstką kart do głosowania (30 szt.) na partie opozycyjne, które okazały się nieco naderwane podczas liczenia głosów i ktoś (może ten, kto naderwał?) proponował uznać je za nieważne. Ale pod czujnym okiem obserwatorów (w tym zagranicznych), te głosy wyborców, z jasno określonym wyborem, trzeba było uzliczyć. W końcu wybory się zakończyły, głosy policzono, protokoły z mokrymi pieczątkami podpisano i rozdano wszystkim, którym się należą, a wszyscy członkowie komisji i obserwatorzy rozeszli się — jedni z dumą za to, że obronili sprawiedliwość, inni pocieszeni jeśli nie wynikiem, to przynajmniej tym, że nie musieli łamać prawa, fałszować, czego tak naprawdę nie chce nikt. Agitatorzy-najemnicy, którzy jeździli po okręgu, też kosztowali niemało. I, wreszcie, zaangażowanie kierownictwa — ów nieszczęsny zasób administracyjny — dla promowania potrzebnego władzy kandydata. Tam stawki są już wysokie. I kończy się to tym, że przez nadmierne przekupstwo taki deputowany w Radzie Najwyższej zamienia się w „tuszę”. Przynęta jest dobra, a biorą na taniochę. Handel zamiast wyborów. Prosty targ: tobie jałmużna, mnie mandat. O uczciwości, sumieniu, sprawiedliwości nie ma mowy. Są tylko obłudne usprawiedliwienia o „demokratyczności wyborów”. Bogaci kandydaci nie rezygnowali z przekupstwa jako technologii wyborczej. Z boku wspierali ją aktywni przyklaskujący. Mówiąc: bierzcie, ludzie, bo to i tak u was ukradzione, a głosujcie na kogo chcecie. Ależ to upokarzające i niemoralne. Z człowieka robią żebraka. Od żebractwa nie wzbogacisz się, a sytuacja się nie poprawi. Wziąłeś jałmużnę i obniżyłeś nie tylko swoją wolę w wyborach, ale i innych wyborców. Im większy wpływ przekupstwa i innych manipulacji, tym bardziej zmniejsza się wybór. Nie idee, programy, wola ludzkiego wyboru, a władza pieniądza staje się decydująca. Tak, podczas oględzin swojego hipodromu w Żaszkowie W. Nyczyporenko przekonywał wyborców-wycieczkowiczów z pięciu rejonów Czerkaszczyzny, że tylko on będzie deputowanym. Aby to się stało, wyższe kierownictwo zarządziło, by tam przenieść także centrum okręgu wyborczego. Cukrownik z Czerkaszczyzny H. Bobow w ankiecie do Centralnej Komisji Wyborczej w rubryce miejsce pracy jeszcze na zapas napisał: deputowany ludowy Ukrainy. Technologia pracowała na nich. Jednego z takich kandydatów wyborca poprosił o podzielenie się doświadczeniem, gdzie nabrać tyle pieniędzy, żeby zostać deputowanym. „Pracować trzeba”, — mruknął tamten. Ludzie zagwarzyli: „My całe życie pracujemy, a nic nie mamy”. Kandydatom prorządowym pozwolono robić wszystko: od przekupstwa do fałszerstw, byle tylko ogłoszono ich deputowanymi. Samozwańczym kandydatom wyborcy nie zdołali w pełni przeciwstawić siły swojej woli. Teraz jeden bogacz w Radzie Najwyższej zmienia drugiego i nic się nie zmienia. Ludzie znów będą narzekać, że ile by nie głosować, a lepiej nie jest. Więc stają się obojętni i tracą wiarę. Specjaliści obliczyli, że przez cały czas niepodległości Ukrainy w tym roku frekwencja wyborcza była najniższa — do 58%. Tam, gdzie nie zadziałało przekupstwo, władza wszczęła systemową fałszerstwo. Otwarte, cyniczne, z całkowitym deptaniem praw. Tak stało się w Czerkasach, Kaniowie, Obuchowie, Pierwomajsku. Trzeba było zrobić wszystko, żeby nie wygrali kandydaci sił demokratycznych. W proces wyborczy ingerowali „ogoleni dziennikarze”, wypuszczono gazy, nie obyło się bez łapówki „dla prawidłowego liczenia”, na pomoc fałszerzom przyszli „berkutowcy”. Więc i opóźniali liczenie głosów, żeby zmniejszyć przewagę i „namalować zwycięstwo” prorządowemu kandydatowi. Milicja, zabrawszy skrzynie z kartami do głosowania, aresztowała wybór ludzi. A potem go zniekształciła. Władza to widziała i nie przerwała bezprawia. Cynicznym samowolstwem przewagę kilku tysięcy głosów demokratycznych kandydatów przepisano na korzyść prorządowych. Wyniki głosowania zostały uzurpowane. Wyborcy całkowicie słusznie ich nie uznają, bo głosy skradziono i oddano tym, przeciwko którym głosowano. Dla władzy on jest głosem w Radzie Najwyższej, dla wyborców — złodziejem, który ukradł cudze głosy, a z nimi i mandat za pomocą oszustów. Teraz CKW twierdzi, że wyników wyborów w pięciu okręgach ustalić nie można. Ponowne wybory przeniesiono na czas nieokreślony. Teraz głosować można będzie bez końca, dopóki władzy nie będzie odpowiadał potrzebny wynik. Nielegalne ogłoszenie wybranymi kandydatów prorządowych, którzy stracili do prawdziwych zwycięzców kilka tysięcy głosów, — to niemoralność władzy, w imieniu której działały komisje okręgowe z pomocnikami-siłowikami. Fałszerze są znani, ale z jakiegoś powodu nie pociąga się ich do odpowiedzialności karnej. Władza po raz kolejny zademonstrowała, że nie tylko ludzki wybór, ale i wszyscy wyborcy są dla niej niczym. Zniewaga prawa, zniewaga narodu. Niezadowolenie z władzy wzrosło stukrotnie. A ilu jest zniechęconych?! Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Telewizyjne kadry o straszliwych naruszeniach prawa wyborczego obiegły nie tylko Ukrainę, ale i świat. O przekupstwie i fałszerstwach wiedzą także zagraniczni działacze. O tym wiceprzewodnicząca Zgromadzenia Parlamentarnego OBWE Walburga Habsburg Douglas powiedziała: „Z uwagi na nadużycia władzy i zbyt wielką rolę pieniędzy w tych wyborach, wygląda na to, że proces demokratyczny na Ukrainie zaczął zmierzać w odwrotnym kierunku”. Władza nie dba ani o autorytet państwa, ani o swój własny, podobnie jak o wychowanie obywateli. Dlatego wszędzie panuje tak brutalna pogarda dla praw: od Ustawy Zasadniczej po wyborcze. „Ja sam jestem prawem, a prawo dla mnie nic nie znaczy”. Demoralizacja społeczeństwa to istota polityki obecnej władzy. Jaki przykład, taki skutek. Długo przyjdzie naszemu ludowi obmywać się z niemoralnego brudu i politycznej hipokryzji. Czy można takiemu bezprawiu zaradzić? Bez wątpienia. Zmienić system polityczny w państwie. Zmienić system wyborczy, dając otwarty dostęp do nich ludziom. Wtedy nie będzie fałszerstw podobnych do obecnych, kiedy władza, widząc, że na deputowanych nie przechodzą jej kandydaci, dopuszcza się haniebnych naruszeń. I wreszcie — zlikwidować przekupstwo wyborców. Zamiast bezprawia uruchomić prawa. Już na początku pracy nowo wybranej Rady Najwyższej należy do prawa wyborczego wprowadzić konkretny artykuł, który przewidywałby surową odpowiedzialność karną za przekupstwo wyborców, w jakiejkolwiek formie by się ono przejawiało, jako zbrodnię skierowaną na degradację społeczeństwa oraz moralne zepsucie i degenerację obywateli. I tego zapisu ustawowego trzeba nieuchronnie przestrzegać. Ktoś zdecydował, że wystarczy im i 39, Zjednoczonej Opozycji „gwizdnęli” 150 głosów, zostawiając 328 (dość im i tego, żeby nie podskakiwali), za to Partii Regionów zamiast otrzymanych 162 głosów postawili 422. Jak to się nazywa, „uczciwie ukradli”, czy co? I co najważniejsze — kto podsunął władzy wielką świnię, bo jak inaczej to nazwać? Wieś huczy, przecież ktoś sfałszował ponad 400 głosów w jednej radzie wiejskiej (w sumie w tych trzech obwodach zagłosowało 1982 wyborców), gdzie członkowie Obwodowej Komisji Wyborczej, obserwatorzy i inni obywatele bronili każdego głosu. I jak dalej myśli władza pracować z ludźmi, którym napluła w duszę? Nasza wieś to przekrój Ukrainy. Podobnie (albo i znacznie gorzej) dzieje się w innych miejscach. Ale każde kłamstwo, przemoc wywołuje opór, to prawo natury, podoba się to komuś czy nie. Jeśli następnym razem „Swoboda” i inne partie opozycyjne zdobędą kilka razy więcej głosów — nie warto się dziwić. Członkowie Obwodowej Komisji Wyborczej Nadija UJUTNOWA, Wałentyna BONDARENKO, Wałentyna NOZDRINA, Nadija PIKUŁA, Wałerij ŻELEZNIAK, wieś Horenyczi rejonu kijowsko-swiatoszyńskiego obwodu kijowskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Kto „podstawił” Partię Regionów?

Liderzy Partii Regionów, w szczególności premier Ukrainy Mykoła Azarow, z dumą oświadczają, że obecne wybory do Rady Najwyższej przebiegły bardzo uczciwie i przejrzyście. Chciałoby się wierzyć, ale fakty świadczą o czymś innym. „Swoboda” zaskoczyła dwukrotnie — po raz pierwszy, gdy zobaczono, ile głosów oddano na tę siłę polityczną, a po raz drugi… gdy zajrzano na oficjalną stronę CKW. W okręgu jednomandatowym wszystko było w porządku: kandydaci otrzymali tyle głosów, ile naliczyły im partie według protokołów z mokrymi pieczęciami, pomimo tego, że nasz okręg nr 95 przed wyborami zasłynął tym, że do akademików Irpieńskiej Akademii Podatkowej, jak opowiadali miejscowi mieszkańcy, zwożono wszelakich krewnych, aż do babć czy prababć… Historia jest znana, z jej powodu nawet CKW zezwoliła na zaświadczenia o prawie do głosowania poza miejscem zameldowania tylko w granicach okręgu. O wyniki w okręgu wielomandatowym byliśmy tym bardziej spokojni. Lecz nagle na stronie CKW zobaczyliśmy coś, co nas poraziło, gdyż podpisując protokoły, cyfry partii, które przekroczyły próg, dobrze pamiętaliśmy: w obwodowej komisji wyborczej nr 320 601 (wieś Stojanka), gdzie na „Swobodę” zagłosowało 40 wyborców, na stronie widniało 13, za to przy Partii Regionów, która zdobyła 26 głosów, widniała cyfra 71. Dalej było więcej. W Luce (obwodowa komisja wyborcza nr 320 600) „Swoboda” zamiast uczciwie zdobytych 50 miała tylko 26, za to Partia Regionów nie 57, jak w rzeczywistości, a 102. Tutaj „uszczknęli” tylko „Swobodzie” oraz, zapewne, jeszcze partiom, które zdobyły 1—2 głosy lub nieco więcej. Za to w Horeniczach (obwodowa komisja wyborcza nr 320 599) tego wydało się mało — „Swobodę” w ogóle „okradli”, zamiast należnych 149. Przewodnicząca Kijowsko-Swiatoszyńskiego rejonowego sztabu wyborczego Zjednoczonej Opozycji Tamara Bihun oraz zastępca ds. agitacji Wołodymyr Panczenko są zdziwieni: wyniki protokołów z mokrymi pieczęciami nie pokryły się z danymi na serwerze CKW.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

na ogólnoukraińskich konferencjach matematycznych im. M. Krawczuka, które tradycyjnie odbywają się w NTUU „KPI” i są poświęcone wielkiemu uczonemu i pedagogowi. Te kongresy matematyczne, jak zawsze, przepełnione są szczególną atmosferą święta, duchowej jedności młodych naukowców i tych, którzy troszczą się o ich twórczą przyszłość. Za każdym razem wzbudzają wielkie zainteresowanie w środowisku naukowym Ukrainy i świata. Przyjeżdżają na nie uczeni z Ukrainy, Litwy, Rosji, Białorusi, Australii, Niemiec, Polski, Chin, Japonii i innych krajów. Głównym celem tych konferencji jest podsumowanie i stymulowanie poszukiwań naukowych matematyków, a jednocześnie należne uhonorowanie wielkiego matematyka i patrioty Ukrainy, który tak wiele zrobił dla rozwoju nauki matematycznej na swojej ojczyźnie. Nasza ukraińska ziemia jest hojna… Obdarowała ludzkość plejadą wielkich uczonych, wynalazców, oświeciciel, literatów, artystów. Ilu godnych rodaków pozostało na poboczu sławy, nie zostało należycie docenionych, a nawet unicestwionych, zakazanych i niesprawiedliwie zapomnianych… I im silniejsza była osobowość, tym okrutniej system z nią się rozprawiał. Musimy to pamiętać ze względu na przyszłość, musimy godnie ocenić życiowy wyczyn wybitnego uczonego, akademika Mychajła Pylypowycza Krawczuka, matematyka o światowej sławie. Jest z kogo brać przykład. Jest za kim iść.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Mama na piersi chowała obrączki ślubne, na których napisano „Iwaś i Zina”

Ćwierć wieku temu dawną ulicę Obszczestwenną (Hromadśką) w Kirowohradzie nazwano imieniem ukraińskiego pisarza Iwana Mykytenki, a tej jesieni, gdy minęło 115 lat od jego urodzin i 75 lat od tajemniczej śmierci, zwykłe święto ulicy przekształciło się w szeroko zakrojoną akcję oświatową upamiętniającą artystę. Odsłonięto pamiątkową tablicę pisarza. Na Kirowohradczyźnie gościł Oleh Iwanowycz Mykytenko, syn jednego z założycieli Związku Pisarzy Ukraińskich, prozaika i dramaturga Iwana Mykytenki. Oleh Iwanowycz przez wiele lat kierował czasopismem „Wsesswit”. Podzielił się wspomnieniami o trudnych czasach w życiu swojej rodziny i Ukrainy – latach 30. i 40. ubiegłego wieku. Switłana OREL, m. Kirowohrad — Po tym, jak w październiku 1937 roku zniknął ojciec (znacznie później, już w latach 90. kompleks śledztw wykaże, że Iwana Mykytenkę podstępnie zamordowali funkcjonariusze NKWD, chociaż oficjalnie ten fakt do dziś nie został ustalony — S. O.), cały czas mieszkałem z mamą. Właśnie jej zawdzięczam swoje ukształtowanie i wykształcenie. Mama uczyła języka i literatury ukraińskiej, najpierw we wsi Riwne w rejonie nowoukraińskim, gdzie poznała ojca, potem w Kijowie. W październiku 1937 roku odmówiono jej posady nauczycielki, proponując miejsce sprzątaczki. Mama odmówiła. Przez dwa lata nie miała pracy. To były dla nas ciężkie czasy. Mama stale szukała ojca, zwracała się i do Fadiejewa (on i ojciec byli w dobrych przyjacielskich stosunkach), i do Woroszyłowa, i do Stalina, i do prokuratury, i do NKWD, ale nie otrzymała żadnej jasnej i pokrzepiającej informacji. Mama jeździła do Moskwy, chodziła wokół więzień, punktów przesyłkowych, wołała, szukała ojca, gdy przechodziły eszelony z etapowanymi, spodziewając się, że może nagle gdzieś usłyszy znajomy głos. Ale nic. Gdy mama zmarła w 1973 roku, chirurg, który wykonywał sekcję, powiedział, że przeszła zawał na nogach. Aby jakoś przeżyć, sprzedawaliśmy rzeczy, oddawaliśmy je do komisów. Do tego jeszcze Związek Pisarzy chciał nas wysiedlić z mieszkania. Złożono pozew do sądu. Ale wtedy działał system ławników przysięgłych i oni nie zagłosowali za wysiedleniem rodziny pisarza Mykytenki, obronili nas. Jednak musieliśmy się ścieśnić — do naszego mieszkania dosiedlono rodzinę adwokatów, która z początkiem wojny ewakuowała się do Taszkentu. Doktor Sigałow poradził nam, abyśmy się nie ewakuowali. Początek okupacji utkwił mi w pamięci wybuchami min, które zakładali nasi przed odwrotem. Pożary. Cały Chreszczatyk i kilka kwartałów sąsiednich ulic płonęło, radzieccy podziemni bojownicy przecięli węże, którymi Niemcy próbowali gasić ogień. Wtedy zginęło wielu ludzi, wielu straciło dach nad głową. Gdy nadeszły mrozy 1941 roku, stało się zupełnie ciężko. Ogrzewania nie było, wody także, zdobywanie jedzenia stawało się coraz trudniejsze. Na korytarzu u nas stała kadź z wodą, więc rano była ona do połowy zamarznięta. Gdy zupełnie głodowaliśmy i marzliśmy, przybłąkał się do nas Lewko Mytrofanowycz Koladа, mój cioteczny brat, syn Hanny, siostry ojca. Przywiózł dla nas z Riwnego produkty i w ten sposób przeżyliśmy. W 1942 roku poszedłem uczyć się do szkoły sztuki rzemieślniczej, gdzie kształcono malarzy i alfrejszczyków. Od wywózki do Niemiec udało mi się wykręcić. U nas mieszkała wdowa po pisarzu Wadimie Ochriemence, którego NKWD zmuszało do szpiegowania Maksyma Rylskiego; nie wytrzymał i odebrał sobie życie. Jego wdowa i córka Iryna podczas okupacji zapisały się na folksdojczów. Iryna pracowała w biurze pracy, to stamtąd wysyłano wezwania. Na moim wezwaniu napisała: „Nie chodź!” Więc nie poszedłem, a potem niemiecki oficer, który mieszkał u nas ponad rok, w zamian za słonină przywiezioną przez Lewka, dał mi zaświadczenie, że jestem niezdatny do wywózki z powodu choroby. Po ukończeniu szkoły artystyczno-rzemieślniczej poszedłem pracować do Kijowskiej Fabryki Tytoniu jako pomocnik ślusarza. Wtedy nam już stało się materialnie trochę łatwiej. Kiedy nadchodzili nasi, centrum Kijowa, gdzie mieszkaliśmy, ogłoszono strefą zakazaną. Musieliśmy wyjechać na ulicę Żylańską. Zrobiłem wózek na małych kółkach, załadowaliśmy najpotrzebniejsze rzeczy. Co robić? Niemcy naciskają — albo wyjeżdżać do Niemiec, albo iść się ukrywać i czekać, aż przyjdą nasi. 4 listopada wyszliśmy z mamą i kilkoma jej koleżankami-nauczycielkami wraz z ich rodzinami na dworzec kolejowy. Mama na piersiach przechowywała obrączki ślubne, na których było napisane „Iwaś i Zina”. Wagony były pasażerskie, ale przepełnione, więc nasz wózek przymocowałem na buforach. Pojechaliśmy na zachód, do Fastowa. Po 15 minutach pociąg nagle się zatrzymał. Okazało się, że na tory spadł mój wózek. Całą noc jechaliśmy jakieś 50 kilometrów do Fastowa. O świcie pociąg zatrzymał się w polu, wyrzuciliśmy rzeczy do rowu i uciekliśmy. Dotarliśmy do najbliższej wsi, zwała się ona Kiszeńce. Zatrzymaliśmy się w szkole. Tam, we wsi, zobaczyliśmy pierwszy radziecki czołg. Ale Niemcy wrócili, wyrzucili nas ze szkoły, a wieś podpalili. Na dach stodoły, która stała obok szkoły, ktoś z radzieckich, przechodząc, po coś rzucił karabin. Niemcy pomyśleli, że to my ukrywamy broń, i mnie z jednym chłopakiem zaprowadzili na rozstrzelanie. Dobrze, że znałem niemiecki, zdołałem wszystko wyjaśnić. Kiedy wieś podpalono, chowaliśmy się nieopodal szkoły w piwnicy. Z nami był duży tatowy teczka z jego papierami. Zostawiliśmy ją wtedy tam, a potem już nie mogliśmy jej znaleźć. We sąsiedniej wsi zatrzymaliśmy się prawie na dwa miesiące i dopiero w styczniu 1944 roku wróciliśmy do Kijowa. Na drzwiach naszego mieszkania ktoś przylepił karteczkę „Mieszkanie zajęte przez radzieckiego oficera”. Mieszkanie było trochę splądrowane, ale całe. Kilka dni później poszedłem do szkoły nr 92 do szóstej klasy. Mama najpierw pracowała w szkole nr 67, rok później przeszła do 57., gdzie przepracowała prawie 40 lat. Szkoła, do której chodziłem, mieściła się w budynku dawnego Kolegium Pawła Gałagana. Kiedyś było tam kościół, w którym brał ślub Iwan Franko. W swoim czasie mieścił się tam Narodowy Komisariat Symona Petlury, w tych murach uczył się Ahatanhel Krymski. Tak więc tam zachował się duch kolegium. W 1947 roku wstąpiłem na Uniwersytet Kijowski.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Rok Mychajła Krawczuka

Zoja HOŁOTA, Kijów W październiku i listopadzie tego roku odbyła się seria licznie uczęszczanych imprez z okazji 120. rocznicy urodzin wybitnego ukraińskiego matematyka, akademika Mychajła Pylypowycza Krawczuka. Na Wołyniu, ojczyźnie znanego całemu światu uczonego, we wsi Czownyca w rejonie kiwerciwskim odbyła się konferencja naukowo-praktyczna poświęcona jubileuszowi. Jej celem jest nie tylko uczczenie jasnej pamięci wielkiego matematyka. Wspólna wielka idea zawsze łączy mądrych i odważnych, wlewa wiarę i optymizm, otwiera nowe możliwości. Dlatego takie twórcze spotkanie miejscowych władz, naukowców, pedagogów i działaczy społecznych stało się dla każdego lekcją patriotyzmu, dobra, wiary i nadziei, wysokiej moralności, gdyż prawdziwym nosicielem tych ludzkich cnót był sławny uczony. W pracach konferencji wzięli udział naukowcy, działacze społeczni, pedagodzy, rodacy wybitnego uczonego oraz naukowcy z Instytutu Matematyki NAN Ukrainy. Z interesującymi referatami o życiowej i twórczej drodze akademika Krawczuka wystąpili m.in. członkowie delegacji kijowskiej: matematyk, docent NTUU „KPI” W. O. Hajdej, działacze społeczni Z. J. Hołota – członek Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, H. P. Kuceńko – przewodnicząca Kijowskiej Organizacji Więźniów Politycznych i Represjonowanych. Każdej jesieni, w dniach upamiętnienia jasnego imienia akademika Mykoły Krawczuka, wielkiego patrioty Ukrainy, do uroczystości pamięci przyłącza się młodzież studencka. Są to nie tylko studenci Kijowskiej Politechniki, których od dziesięcioleci organizuje i angażuje natchnienie oraz popularyzatorka, kontynuatorka i niestrudzona badaczka życiowej i naukowej spuścizny sławnego uczonego, profesor Nina Opanasiwna Wirczenko, ale także studenci innych uczelni, młodzież proświtiańska. Na Placu Muzealnym NTUU „KPI”, gdzie wśród innych wznosi się wspaniały pomnik akademika Krawczuka, tradycyjnie zbierają się studenci, wykładowcy, proświtianie, aby oddać hołd światowej sławy uczonemu, pedagogowi, działaczowi społecznemu. Najlepszym studentom wydziału fizyki i matematyki, stypendystom imienia Mykoły Krawczuka, laureatom Międzynarodowej Olimpiady Studentów z Matematyki wręcza się dyplomy oraz książki „Wybrane prace matematyczne Mykoły Krawczuka”, „Rozwój idei matematycznych Mykoły Krawczuka”. Niestety, w czasach sowieckich na Ojczyźnie imię akademika Krawczuka było zakazane, a jego wyniki naukowe rozwijano przede wszystkim za granicą, gdzie były znacznie szerzej wykorzystywane. Obecnie prace Mykoły Krawczuka, opublikowane przede wszystkim w latach 2000., stają się przedmiotem badań i wzorem do naśladowania w twórczych poszukiwaniach młodych naukowców, którzy aktywnie uczestniczą w Mię-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Odsłonięcie pomnika matematyka Jermakowa

Na grobie Wasyla Pietrowicza Jermakowa (1845—1922) odsłonięto pomnik. Wybitny ukraiński matematyk i pedagog, profesor Uniwersytetu Kijowskiego i Instytutu Politechnicznego, członek-korespondent Petersburskiej Akademii Nauk spoczywa na cmentarzu Łukianiwskim w Kijowie (działka nr 21). Wcześniej na grobie W. P. Jermakowa była jedynie skromna tabliczka z niepozornym napisem. Pomnika nie było, ponieważ uczony zmarł w ciężkich dla naszego kraju czasach (1922 r.). Inicjatywę Kijowskiego Towarzystwa Matematycznego zebrania środków na pomnik poparli ukraińscy matematycy. Wasyl Pietrowicz Jermakow — jeden z koryfeuszy nauki matematycznej na Ukrainie. Absolwent Uniwersytetu Kijowskiego im. św. Włodzimierza, został delegowany za granicę w celu pogłębienia wiedzy, słuchał wykładów w Berlinie i Paryżu. Każdemu, kto uczy się matematyki wyższej, znane jest kryterium zbieżności szeregów Jermakowa. Szczególne układy zwyczajnych równań różniczkowych są na świecie dobrze znane pod nazwą układów Jermakowa. Ukształtowanie nauczania przedmiotów matematycznych i prac badawczych na Uniwersytecie Kijowskim w znacznej mierze zawdzięcza działalności Jermakowa. Przygotował on szereg podręczników i pomocy naukowych z różnych dyscyplin matematycznych, których wykładał. Jermakow wykładał także na Wyższych Kursach Kobiet. Jest jednym z założycieli Towarzystwa Fizyczno-Matematycznego z 1889 roku, twórcą (1884 rok) i redaktorem jedynego w Cesarstwie Rosyjskim popularnonaukowego czasopisma matematycznego — „Журнала элементарной математики”. W uroczystości wzięli udział pracownicy i absolwenci Narodowego Uniwersytetu Kijowskiego im. Tarasa Szewczenki, Narodowego Uniwersytetu Technicznego Ukrainy „KPI”, Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Mychajła Drahomanowa, Instytutu Matematyki NAN Ukrainy, członkowie Kijowskiego Towarzystwa Matematycznego, pracownicy Muzeum Pedagogicznego i Państwowego Muzeum Politechnicznego, dziennikarze. Uczestnicy uroczystego zgromadzenia złożyli kwiaty przy pomniku. Z przemówieniem o życiu i drodze twórczej wybitnego uczonego wystąpił doktor nauk fizyczno-matematycznych W. O. Dobrowolski, autor dwóch książek o W. P. Jermakowie. Kijowskie Towarzystwo Matematyczne

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ludowość, doskonałość formy, melodyjność…

— Nazywają Pana „ostatnim romantykiem ukraińskiego melosu”. Co wpłynęło na kształtowanie się Pana myślenia muzycznego? — Mam dobrą szkołę kompozytorską. Mój pedagog to kompozytor L. Rewucki. W ogóle w tamtych powojennych czasach katedra kompozycji naszej konserwatorium była niepowtarzalna i wysoce profesjonalna. B. Latoszynski, H. Taranow wykładali instrumentację, M. Werykiwski — harmonię, M. Skorulski — czytanie partytur, M. Wiliński prowadził analizę form muzycznych. Moja muzyka to przede wszystkim melodyjność. Bardzo ważne, aby harmonia była ciekawa, bogata w środki języka muzycznego (modulacje, przejścia do różnych tonacji), aby była swobodna polifonia. Moją bazą, oprócz opanowania klasycznej romantycznej współczesnej muzyki, zarówno ukraińskiej, jak i rosyjskiej oraz zachodnioeuropejskiej, na równi z kwestią kunsztu, jest ludowość. A poza tym pasjonowałem się teatrem, sztukami plastycznymi, literaturą. Napisałem ponad 100 romansów do poezji T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki, M. Rylskiego, P. Tyczyny, A. Malyszki, A. Nimenki, Natalki Pokład, także utwory chóralne, romanse do słów J. Goethego, M. Tanka, J. Kołasa, J. Kupały i innych. — Ale źródła wszystkiego, co najlepsze, zaczynają się w dzieciństwie… — Wychowałem się na pieśniach ludowych. Kiedy urodziła się siostra, słyszałem, jak mama śpiewała kołysanki. Mój tata był miłośnikiem muzyki. W jakiejkolwiek wsi byśmy mieszkali, organizował zespoły chóralne. Słuchałem opracowań pieśni ludowych M. Łysenki, M. Łeontowycza, K. Stecenki, M. Werykiwskiego, P. Kozyckiego. Za to, że ojciec kierował chórem w naszej wsi Szyroke w obwodzie dniepropetrowskim, kierownictwo partyjne oskarżyło go o „cerkiewszczyznę”, bo w ich rozumieniu chór to coś, co śpiewa się w cerkwi. Dlatego ojciec zmuszony był przeprowadzić się do wsi Mohyliw na Dniepropetrowszczyźnie, gdzie również zorganizował chór wiejski, ale kierownictwo partyjne nie dawało mu spokoju. Tata przeprowadził się do Caryczanki, a potem na Połtawszczyznę do miasta Kobielaki. Nut nauczył mnie mój tata, kiedy nie miałem jeszcze siedmiu lat. W domu mieliśmy amerykańską fisharmonię i skrzypce. Ojciec w Dnieprodzierżyńsku zdążył rok czy dwa pouczyć się w technikum muzycznym. Znał elementarną teorię muzyki, uczył się gry na fortepianie i skrzypcach, ale była to mała, nieprofesjonalna szkoła. Rozwijałem się już jako samouk, z wielkim trudem ogrywałem utwory chóralne, utwory salonowe, które miał ojciec. W Kobielakach nauczyciele, którzy wykładali w szkole średniej, bardzo dobrze znali się na muzyce. W domach mieli biblioteki nutowe, a te utwory wypraszałem i przepisywałem na papier nutowy: przepisałem wszystkie walce, mazurki, preludia Chopina, romanse M. Glinki, P. Czajkowskiego, M. Łysenki, J. Stepowego. To ogromna praca. To przepisywanie nauczyło mnie co nieco o prowadzeniu głosów. Dlatego kiedy wstąpiłem do konserwatorium, szybko opanowałem prowadzenie głosów i polifonię (to podstawa podstaw dla kompozytora). — Jakie były Pana ścieżki w świat twórczości muzycznej? — Kiedy Kijów wyzwolono od niemieckich okupantów, poradzono mi, bym wysłał swoje utwory do Komitetu do spraw Sztuki. Miałem wtedy tylko siedem klas wykształcenia. Utwory wysłałem i po tygodniu czy dwóch nadeszła odpowiedź z Komitetu: „Pańskie utwory rozpatrzono, radzimy wstąpić do szkoły muzycznej”. Ale jaka może być szkoła muzyczna, jeśli miałem 17 lat. Wtedy pojechałem do Połtawy, a stamtąd dotarłem pociągiem do Kijowa. I ruszyłem szukać Komitetu do spraw Sztuki, bezpośrednio do P. Kozyckiego. Dla mnie zobaczyć kompozytora — to było coś niewiarygodnego. Spotkał mnie nadęty urzędnik (był taki muzykolog Michajłow) i zaczął wypytywać, czego potrzebuję i skąd jestem. Rzucił szorstko: „Mamy ważniejsze sprawy! Proszę przyjść innego dnia!”. Powłóczyłem się trochę i wróciłem, usiadłem w kącie czekać. I wtedy zawołał mnie do gabinetu P. Kozycki, wypytał o wszystko i zaprosił, bym przyszedł do niego do domu na egzamin ze swoimi nutami. Posadził mnie przy fortepianie i poprosił, bym coś zagrał. Wszystko sprawnie wykonałem. Spodobało mu się. I zapewnił, że będę uczył się w konserwatorium. Ale jeszcze przez trzy miesiące konserwatorium przebywało w ewakuacji, P. Kozycki poradził szefowi zespołu pieśni i tańca przy zarządzie politycznym 1. Frontu Ukraińskiego, by przyjął mnie do pracy. Tak mnie przyjęto, czy to jako wychowanka, czy to jako koncertmistrza. Zapoznałem się z orkiestrą symfoniczną, po raz pierwszy zobaczyłem puzon, fagot, wiolonczelę, bo do tego czasu poza skrzypcami i trąbką nie znałem niczego. Nie miałem przecież żadnych dokumentów o wykształceniu średnim czy szkole muzycznej, czy szkole muzycznej II stopnia, tylko świadectwo z wyróżnieniem za siedem klas. Właśnie na podstawie tego świadectwa mnie przyjęto. — W Pana dorobku jest pięć oper. Jaki jest ich los sceniczny? — Pierwsza opera „Pieśń leśna” (napisana w 1957 r.) została wystawiona w Teatrze Lwowskim (reżyser — Borys Tiahno, dyrygent — Jewhen Woszczak). Grano ją ponad dziesięć lat. W 1960 roku wystawiono ją w studiu operowym Konserwatorium Kijowskiego. Na gościnne występy „Pieśń leśną” wożono do Moskwy, gdzie odniosła niemały sukces. Także „Pieśń leśną” wystawił w Zaporożu amatorski teatr operowy. Dwa lata po sukcesie mojej pierwszej opery napisałem balet „Cienie zapomnianych przodków” (według powieści o tym samym tytule Mychajła Kociubynskiego), balet „Wiedźma” (według poematu Tarasa Szewczenki), balet dramatyczny „Orgia” (według dramatu Łesi Ukrainki). Opera „W niedzielę rano” (według tragicznej powieści O. Kobylańskiej) też dość długo była grana. Opera „Wernisaż na jarmarku” (według sztuki H. Kwitki-Osnowjanenki) niedługo była grana w studiu operowym (reżyser — Dmytro Hnatiuk). Potem zafascynowałem się humorystyczno-fantastycznym dramatem I. Koczerhy „Marko w piekle”. Ta opera była nowym zwrotem w mojej twórczości, bo miała charakter groteskowo-satyryczny. A premiera ostatniej opery „Bojarynia” (według utworu o tym samym tytule Łesi Ukrainki) odbyła się w wykonaniu koncertowym, czyli bez dekoracji i bez kostiumów (2008). Z czasem wystawiono ją po raz drugi, na tym wszystko się skończyło i obecnie na scenie jej nie zobaczysz. — Teraz kompozytorom, jak zresztą pisarzom, malarzom i innym artystom, trudno jest prezentować swoje utwory ukraińskiemu ogółowi… — W propagowaniu mojej twórczości pomogła poetka Zoja Rużyn, do jej słów napisałem muzykę dla chórów żeńskich, męskich i mieszanych, niektóre z nich nawet są wykonywane. Moje utwory chóralne wykonuje grupa „Błahowist” (kierownik artystyczny Tetiana Kumanska). Zwracałem się do kapeli „Dumka”, chórów „Chreszczatyk”, „Kijów” — nic a nic! W ich repertuarze są głównie utwory M. Skoryka, J. Stankowycza itd., a utworów, na przykład M. Łysenki, K. Stecenki w ich repertuarze nie znajdziecie. Także owocnie współpracowałem ze śpiewaczką I. Andrijasz, akompaniowałem jej. — Czy wszystkie Pana utwory docierają do naszego słuchacza? — Nasz słuchacz zna kilka moich symfonii, uwertur, poemat na forte- Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki fortepian z orkiestrą i wariacjami symfonicznymi, które wykonała pianistka Iryna Szesterenko. Cztery rapsodie fortepianowe, wariacje na tematy ludowe, dumy, słowem, około setki utworów fortepianowych, jak i romansów. Utwory na skrzypce, wiolonczelę, altówkę, instrumenty dęte. Koncert skrzypcowy wykonywał niezapomniany skrzypek Ołeksij Horochow. Podwójny koncert na skrzypce i wiolonczęlę z orkiestrą (brałem przykład z Brahmsa). Niestety, moje utwory symfoniczne, jak i większości kolegów, ukraińskich kompozytorów, wykonywane były bardzo rzadko na festiwalach lub na zjazdach kompozytorów. Dziwi mnie, dlaczego orkiestry symfoniczne u nas grają przeważnie X symfonię D. Szostakowicza, z zachodnich z jakiegoś powodu tylko utwory G. Mahlera, a z ukraińskich kompozytorów utworów L. Rewuckiego, W. Kosenki w repertuarze prawie nie spotkacie. Przez dwadzieścia lat żadna symfonia P. Majborody nie była wykonywana. Z muzyki rosyjskiej nie są wykonywane utwory Głazunowa, a jakie on ma symfonie, utwory fortepianowe! Nie ma ani utworów fortepianowych, ani symfonicznych O. Skriabina. Zapomniane są utwory muzyczne N. Miaskowskiego. — Jak Pan odnosi się do współczesnego języka muzycznego, współczesnej sztuki wykonawczej, repertuaru?.. — Nie wywołuje to żadnej satysfakcji estetycznej, ponieważ brakuje melodyki i harmonii, język muzyczny jest atonalny, nie czuć akordyki. Niech to będzie skomplikowana akordyka i skomplikowane momenty modalne, ale przecież O. Skriabin — jaka to złożoność! Albo jak skomplikowany język muzyczny ma A. Ladow, a jaka świeża i skomplikowana harmonia jest u L. Rewuckiego, na przykład II symfonia, stworzona na tematach ludowych. A jaka przyjemna jest mowa muzyczna u N. Miaskowskiego! Szczególnie rozczulają mnie utwory J. Bacha, M. Łysenki, P. Czajkowskiego. Rozmawiała Uliana WOLYKOWSKA To główne zasady kompozytorskie twórczego „ja” Witalija KYREJKI, któremu lada chwila stuknie 86 lat. Artysta jest zanurzony w klasyczno-romantycznych fundamentach ukraińskiej muzyki akademickiej. Melodyka jego utworów jest zbliżona do pieśni ludowych, a cały dorobek (około 280 różno-gatunkowych utworów muzycznych) wypełniony jest ideami humanizmu i oświecenia. Witalij Dmytrowycz niepokoi się niemało z powodu upadku ukraińskiej duchowości… Witalij Dmytrowycz KYREJKO — kompozytor, krytyk muzyczny, kandydat nauk o sztuce, laureat nagród artystycznych imienia M. Łysenki, I. Neczuja-Łewyckiego, L. Rewuckiego. Autor pięciu oper („Pieśń lasu”, „W niedzielę rano”, „Marko w piekle”, „Wernisaż na jarmarku”, „Bojarynia”), czterech baletów („Cienie zapomnianych przodków”, „Wiedźma”, „Orgia”, „Słoneczny kamień”), 10 symfonii, utworów na chór z orkiestrą, oratoriów, kantat, utworów instrumentalnych, około pół setki utworów fortepianowych, 100 romansów. Stworzył koncerty na skrzypce, wiolonczęlę, altówkę, podwójny koncert na skrzypce i wiolonczęlę, kompozycje na wszystkie instrumenty orkiestrowe i ludowe itp. Premiera opery „Pieśń lasu”, która została wyróżniona dyplomem laureata „Pierwszej ukraińskiej wiosny teatralnej”, odbyła się na scenie Lwowskiego Teatru Opery i Baletu imienia Iwana Franki (1958). W 1966 r. Witalij Kyrejko został zasłużonym działaczem sztuki Ukrainy, w 1977 r. — artystą ludowym USRR. Od 1978 r. — profesor Kijowskiego Konserwatorium Państwowego. W 1985 r. — laureat nagrody imienia M. Łysenki. Charakterystyczną cechą stylu kompozytorskiego W. Kyrejki jest wyraziste narodowe zabarwienie muzyki. W twórczości artysty naturalnie połączyły się osiągnięcia narodowe i europejskie. W. Kyrejko podniósł do poziomu uogólnień filozoficznych fundamentalne cechy narodowego odczuwania świata i światopoglądu w „Opracowaniach pieśni z Połtawszczyzny” oraz innych utworach, w których wykorzystywane są zdobycze poezji ludowej (w operze „Pieśń lasu”, balecie „Cienie zapomnianych przodków”, utworach wokalnych i instrumentalnych). Badaniem twórczości W. Kyrejki zajmowali się W. Antoniuk, O. Hubko, M. Hordijczuk, O. Dawydowa, A. Kałenyczenko i inni. NOTA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ołeh ZUJEWSKI (1920—1996) Punktacja zapisu tajemnego

Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKI Wszystkie cienie splatają się w cienie Tych samych nadziei i pragnień I w ich ciągłym splocie Granica ciasno zachodzi za granicę… O. Zujewski * * * Ten zbiór — to drzewo: przy nim Nie gwar śłał swą drogę, Niby wspomnienie i znajomą Wesołość na ustach, On jeszcze o wiośnie nieprzekwitłej W szczodrości gałęzi uniósł I światłem polany przywitanie nam Ogrzał i rozchmurzył dnia. Tak nieodgadnienie, jak na trawach To wszystko, co nieśliśmy, W pierwszych rozkwitach ognistych — Okiennice z mgły, I dni dorobek niezniszczalny Pilnuje szat wszystkim, Gdzie czujne zielone ściany Wznieśli nam rodzinny dom. 1951 * * * Kamienna zgoda starego domu Jeszcze złotym skrzydłem w parku wisi. Chodźmy do stawu: tam, uwierz, nikomu Nie ma odmowy. Chyba umyślnie Szyiasty łabędź wzburzy wodą, I spłynie wspomnienie echami drżącymi, Niby o tym, jak z dziwów obfitego kroju Swego stroju cieszyła się panna, mimo Drzew tych przechodząc. O niej Zapomnieliśmy, jak staw, jak wiatru bezruch… Mowa codzienności — to triumf jednolitości. Może być malownicza i bezbarwna, obrazowa i protokolarna, ale jej dominanta — związki znaczeniowe — są nienaruszalne. Kiedy jednak zostają naruszone, świadomie zaciemnione, nierzadko można usłyszeć: “Nie kręć, mów prosto”. To reakcja na nieprzestrzeganie reguły. Zujewski łamie reguły inteligentnie i tak naturalnie, że naruszenie staje się normą. Znakiem przebywania we własnym żywiole. Dlatego imperatyw — “mów prosto” — w zastosowaniu do niego traci sens. Adeptom mowy prostej lepiej machnąć na niego ręką, odejść w pokoju od jego stołu i skosztować innych potraw. Poetyckie potrawy Zujewskiego obliczone są na smakoszy, zdolnych rozróżniać nieuchwytne dla zwykłych konsumentów kulinarne zapachy i posmaki. I tylko spojrzenie twoje, gdzie róg alei, W żalu zatrzymywało się na wieżach belwederu. 1948 Nostalgia Chociaż i niepojęta ta umiejętność Wchodzenia w najgłębszy bród, W to rozkołysane sklepienie, Gdzie promień słoneczny pobladł, Ale w ogrodzie, w naziemnej willi, Pielgrzymom gdzie nie ma zajęć, Oni u palm na nowym miejscu Tak, oczarowani, stoją I pragną oczy otwierać Przez przeszkodę w piasek, I śledzić dwugarbne szaty, I marzyć o chłodku, Aż póki fal przeboje Przez fale legną do końca I widma ziemi starej Przejdą uśmiechem lica. 1965 Wzór Z dymu ciemnych włosów Naraz w niepodrabialny mur Głębią zaplotło się I od słońca abażur Przez oczu powabne plamy I jego obfitych braci Szczodrymi wokół knotami Rozpocząć promienny śpiew Aż do wspomnienia o drodze Obok kamieni i strumieni Oraz o podskokach nagłych Dla kokieteryjności Na życia wesołym święcie Dla hucznych u niego scen Bez wydatków bogatych Bez warunku o zysku. 1981 Zabawka Na bazarze choć dużo towaru, A dla ciebie tylko i wybór jest — Oglądać zabawkę tę samą, Co niby z wyobraźni powstaje. I twoja za każdym razem gorzka odmowa Najbardziej wybrednym sprzedawcom, Bo, zdaje się, szukana nowość — To dla ciebie niedostępny towar. Niby ty usłyszałeś kiedyś w żarcie, W złośliwym śnie jakiegoś mędrca, Że twoje oszczędności nie są warte Zabawki takiej, jak ta. Dlatego i przytulasz ty nieśmiało Całą ją do serca i do skroni, Czując, jak marznie w tobie ciało I gaśnie w sercu ogień. I nie ma dniowi twojemu końca, Po zawisłym aż na krawędzi, Żeby upaść nagle w trumnę, Zabrawszy i zabawkę swoją. Jubileusz Jej nie ma w ciszy: To zagadka straszna dla mnie, Niby pasieka poza krzakami I liście, co latają z nami. Ty widziałaś go kiedyś W jesiennych zaciszach mgły, Która nie zna rozpaczy I powitaniu wierzą ręce? Wtedy rośnie widmo marzeń Jeszcze w niepojętości swojej, Gdzie powabne jabłka czerwone Czekają lata rano na słońcu. A ja ten aromat gwiazd Wspomniałem, jak pierwszy liść zżółkł, Bo czub twój nimi pachniał, odkąd Ja znałem jeszcze kwiaty maciejki. 1983 Kasjopeja Drogę całą bez marzeń obczyzny Ty w zieleni bogatej przywitałaś: Ty widziałaś gwiazdozbiory z głębi I ich białe pokrywy. Ty słuchałaś, jak płomienne słowa Podobieństwo szczere nazywały losu, I ich prawda, namiętnością żywa, Tobie otworzyła się powoli. Ale godzin zazdrosny kręto-bieg, Co świat zawichrzył z przodu, Noc nietrwałą zręcznie zwyciężył I ukradł nadzieję — Andromedę. I żeby w piersiach naszych zachowało się Przestworze przestraszonej miłości, Mogłyby chyba zaradzić jakoś Perseusza wyczyny bajkowe. Album z Maktakwak-Ladżu W tym albumie powiązało Zdjęcia wieczornych pól I jaskółek, co wiją się udanie Nad trawami zewsząd, I wspomnienia o Filomeli, Naiwne Rylskiego słowa, Rozmowę przyjazną i wesołą, Niby pieśń zbiorową, Twarz tę, co będzie w nim Płynąć, jak księżyc, aż do chmur Cały wieczór przytulnego domu I odnawiać kalendarz, Liczbę dodając niespodziewaną Świątecznym, na ozdobę, dniom, Co każdy rok między nimi przejrzy Jej rozpromienionym imieniem I cnotą, co zakuć Zdołała jej uśmiech, jak zbroję, Płomiennych oczu nieuchwytne szaty I pieszczotę drżących dłoni. Tajemnica Czy tajemnica powtarzalna Wśród wyuczonych imion: Jej, niby rzeczom przed oczami, Obojętności rośnie trend, I tylko w szczęściu przypadkiem, Jak czysty diament, ona Uwagi włada okiem, Swoje zdobywszy imiona, I bez końca je wyróżnia Słowami i karbami myśli, Bo u niej nadmiaru nie ma, W którym stygnie chłodek, I chociaż cechy nieustanne W te same tłoczą się słowa, Ona, jak hymny na organach, Rośnie w podziękę bóstwa. 1978

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

— usprawiedliwiony), to oznacza to, że poeta i on rzeczywiście „rozmawiają różnymi językami”. Taka diagnoza od J. Szewelowa. Jego „Wielki artykuł o małym wierszu” (nim otwiera się ten wybór poety) to wzorzec studium jednego wiersza. Napisany wtedy, gdy Zujewski jeszcze tylko „nabierał wprawy”, on, pomimo antyhistoryzmu ataków wobec neoklasyków i poszczególnych dyskusyjnych sentencji, uwarunkowanych polemiką w emigracyjnym środowisku literackim tamtych czasów, — i teraz zachwyca zarówno dowodowością myśli, jak i jej pomysłowością w szukaniu dowodów. Szewelow bodaj pierwszy zwrócił uwagę na składnię poety jako potężny środek przeciwstawienia się inercji frazy. Wymyślił nawet swój termin fluktuacjonizm (od francuskiego fluctuer — zmieniać się, marszczyć się, przelewać się — J. Sz.) dla określenia podobnego stylu. Ars poetica Wąskie drogi wiodą do słów, Bo w nich sama twoja możność, A ta kusząca droga, Którą byś obejść chciał, Wysiłkami starych mistrzów, Co długa ich była oblężenie, Pootwierała się, rozległa Dla każdego z wszystkich końców; Ale, kiedy taka troska — To tylko nieugięta cnota Przez przemądry świat wokoło. To i myśli szlak (jego budowla) Przemknąć nieobcym skrzydłem, Jak ucho igielne dla wielbłąda. 1978 Z dawnych brudnopisów To tam, gdzie nie dojrzały szaty, Niezmiennie lekkim samolotom W jedynym kole krążyć Do wieczora późnego nam. A w rytmie stałym kołysze Tę bajkę dziecięca wiosna, Wszak nad rozhukanym krajem Umówione spotkanie ono, Żeśmy się nie wyrzekli i prawem, Szanując słowo przysięgi, Gdzie pokonany zachód łunom I mkną samoloty-gołębie, Gdzie rąk twoich biała ułuda Słońcami ogrzała ich rój, A ty cała bliska i kochana Wspomnieniami w tłumie gwarnym. 1966 Wierzchołek Brzegowym rozłogom pól Niech daruje czas odmiany, A w tym pokoju zewsząd Nie zdradzi lustro białe ściany, Choć po zachwycie w cudze Wpatrywało się spojrzenia bez liku, Ono, jak nieba straże, Będzie świecić z dostatkiem wieku, I w tym związku przeciwstawił poezję Zujewskiego poezji wczesnej Andijewskiej, która, jego zdaniem, czyni przemoc nad językiem: „nie jest sztuką to, co idzie przeciwko swojemu materiałowi”. Szewelow nie uważa drogi Zujewskiego za magistralną dla ukraińskiej poezji. Ale dla niego to droga, którą porusza się literacka Europa. Musimy zauważyć z dystansu nagromadzonego doświadczenia i rodzimego epigoństwa: europejska droga przyczyniła się nie tylko do pozytywów, ale i do wielu anomalii. Wiersz Zujewskiego jest przeważnie krótki, oszczędny w środkach, powściągliwie-zadumany. Czy nie najczęściej używany — trzyzwrotkowy. Przy czym rzadko kiedy rozerwany kropkami, strofa płynnie, przez przecinek przelewa się w inną z pomocą zdań podrzędnych czy nawet bez nich. Czasami — wzorzec wiersz „Wzorzec” — to w ogóle jedno zdanie — egzotyka w ukraińskiej poetyckiej Aby dla świata zachować Wierzchołek, podwójną kiść owocu I najcenniejsze paszporty Temu, co połączyło urodę, Zdawało się, na krótką chwilę, Jak dziwny blask meteoru, Co na odbiciu płonie, Nie opuszczając przestrzeni. 1978 L. K. Osiągi twoje tracą granice, Los lepszy spośród lepszych losów: Czeka cię na dalekim wybrzeżu Wiarą zamarzona Assol. Runie fala na rozbite skały, Żeby do nóg jej padać prędzej, A jej droga do domu Wije się tak, jakby wzywający wiersz. Tylko byś nie uległ namowie Zazdrością przejętych wrogów I w jej zaniepokojonym słowie Najszczerszą prawdę zrozumiał, Jak dla niej w grzmot i błyskawice, Co i tobie dały dostatek sił, Wypełni przystań mnóstwo, niczym ptaki, Nie krwawych, radosnych żagli. 1978 Vana Gloria* Oto zamknęła się twoja możność, Gdzie pancerz tylko światło dla obrazów I głośna dzieciarnia boso Nierobi muzyki godny czyn. Wtedy za bramę wyjścia nie ma, Bo ciało tam zwiędnie, jak wieniec. Ty widzisz niebo sine i bezkresne, I w nim gromada ściele się chmurek. One odpłyną białymi mewami Do wyroju swego bez przeszkód, Tobie oznajmiwszy w okienne ramy Niezmienny twój i niepowtarzalny sen: A ty w łodzi, i to twoja droga, Gdzie wody wszystkie przejrzyste do głębin, I głośna dzieciarnia boso Nierobi muzyki godny czyn. * Próżny trud (łac.). praktyce, jeśli nie brać pod uwagę wiersza wolnego. Żeby tak nabrać wprawy, trzeba nastawić się na daleki punkt orientacyjny, uzgodniwszy zamysł z techniką chwytu na końcowy rezultat. Zujewski jakby umyślnie zaciera ślady, aby ukryć ten rezultat przed obcym okiem. Przy zewnętrznej demokratyczności, wiersz Zujewskiego jest zamknięty i z zaskoczenia — nieprzebity. Gołymi rękami go nie weźmiesz: potrzebny jest klucz. Ale klucza poeta nie daje, on tylko wskazuje, jak już powiedziano, kierunek poszukiwań. Zrobić krok naprzeciw czytelnikowi — oznaczałoby zniszczyć zamysł. Czytelnik musi polegać tylko na sobie. Zdobywać prawdę kosztem własnych wysiłków. Nie tylko wracać do tekstu, to prawie nieuniknione, ale i w razie potrzeby zaglądać do odpowiedniej literatury po to, by odświeżyć czy uzupełnić pamięć. Zauważył to I. Kostecki. I on też pisał o „zazębieniu symbolicznych detali” w obrazach Zujewskiego, o odkryciu przez niego językowych możliwości, literackim dekorze i przeplataniu się w jego pisarstwie różnych stylów. Nawet nazywał Zujewskiego narodowym poetą, który, korzystając z nieukraińskich środków, tworzy rzekomo koncepcję ukraińskiej duszy — przesada, sprowokowana zachwytem. Ten poeta choć nie stroni czasami od opisów, mimo wszystko na wszelkie sposoby ich unika. Nie interesuje go to robić. Mamy nie tyle obiekt kontemplacji, co jego odbicie. Kontemplacja jest podmieniana efektem kontemplacji. Cała praca przygotowawcza już się odbyła, poeta wie o kim i o czym mowa. A ponieważ czytelnik jest mu obojętny, stawia akcent tam, gdzie uważa za konieczne. Wzburzony masyw materiału pozostaje nienaruszony. Uruchomiona jest tylko jego część. Równo tyle, ile potrzeba dla wcielenia- Zaczarowane morze Obleśne widma płyną Z tyłu, jak podwójne kwiaty, I łódź ta składa drogę Obojętnej na niej Judyty, Co na jej nogach orzeł W koszyku wyjada oczy, A na torach wodnych źródeł Zasnęły głowy dziewczęce, I tło dla niej dal pusta, Zimna po nieustającej burzy, Gdzie smutkiem stała się samotność W swojej wieczornej uniformie. 1980 Między drzewami cytrynowymi Kiedy znudzi się śpiewać Ptactwu w zwierzęcym ryku, Drogę on weźmie pod szaty I rzekę pokaże koniowi, Gdzie nagle dwa kamienie czarne Na miesiącu pojawią się w oczach, W jasno rozdmuchanym palenisku Dla zbitych podków na poboczu, Bo im brakować będzie blasku, Jak zacznie nad ranem świtać, I spojrzy w uciszoną kołyskę Do ciebie uśmiechnięta matka. 1981 Koniec Hemingwaya Wszystkie cienie splatają się w cienie Tych samych nadziei i pragnień, I w ich stałym splocie Granica ciasno wchodzi za granicę Po to, by myśli swawola Zamknęła ich żar chwytliwy, Jak bila bilardowego pola I wprawnie ustawiony kij, Żeby znów, o niechybne widmo, Splotła się ty w dzwonie swoim I w zarysach Kilimandżaro, I w szczęścia rozdarciu, jak grzmot! 1980 nia zamierzonego. Taki punktowy ruch duszy. Niedopowiedzenia przy takim podejściu są nieuniknione nie dlatego, że poeta nie chce się wygadać, a dlatego, że inaczej nie potrafi. Logika braku logiki, która wynika z wieloznaczności symbolu. Inna droga — droga obca, choć kusząca, “atrakcyjna”, jak wyraził się poeta. Jakoś Zujewski “pożałował” czytelnika i zrobił przypis, że wiersze “Wierność” (są w tym wyborze) i “Porównanie” tematycznie związane są z cyklem poezji Auguste’a Villiersa de l’Isle-Adama “Opowieść miłosna”. I stracił przy tym, rozczarował, ostudził. Bo to nieokreślone liryczne “ty” mogło być jeszcze Ukrainą. Wszakże w tym tkwi atrakcyjność tej poetyki, że drażniąc swoim szyfrem, ryzykowną z punktu widzenia gramatyki konstrukcją frazy, daje czytelnikowi pełną swobodę myślenia, co tylko zechce. Błędy mimoida Jak muzyka nocna Drży w szklance, Tak dziewczyna jedna Smuci się w tańcu. Nie upaść drugiej twarzą W beznadziei, Bo u niej z pastorałów Powstały żmije. Mojżesza widzielibyśmy Przy faraonie, Lecz cud: dywany Płoną czerwone. 1982 Do nieznajomej Ja waszymi nocami czekałem Swojego niebezpieczeństwa I w pamięci przewiązałem Aż dwie biblioteki: Jedną o kąpielach swoich W szczerym piegu, A drugą tę, którą wyście Wznieśli w jednej minucie, Gdzie wszystkie książki — pożegnania śpiew I nazwy zagadkowe, Które ja kiedykolwiek spotkałem W cudzoziemskim języku. 1983 Wierność Dusza moja piła z kieliszka Mocną truciznę tylko jedną. Ona jej bajką brzmiała Jeszcze w niezapomnianą starożytność, Kiedy ty, zmęczona bez końca, Lękasz się życia w żalu, Ja łatwo radość zwracam Swoją radością tobie. A w czasie, gdy ty spieszysz do mnie Przegonić smutek mój także, Od serca płomień szalony Dla ciebie ja przygotowuję z róż. 1986

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Borys Olijnyk: „Musimy przeprowadzić skoworodynizację całej Ukrainy”

— Borysie Illiczu, u nas mówią: „Skoworoda, geniusz, światło…”. Kanonizowali go jak Szewczenkę. A jakie żywe znaczenie ma Skoworoda dla Ukrainy? — Jego znaczenie nabiera siły zwłaszcza dzisiaj, w tym okresie cynizmu, kiedy wszyscy krzywo uśmiechają się na to, że człowiek, powiedzmy, za własne pieniądze zbudował pomnik. Głupi, mówią, nie znalazł, gdzie włożyć pieniądze. A ten człowiek, który wydał się na pomnik wielkiemu rodakowi, pamięta, że był Skoworoda. I dzięki Bogu, że tacy ludzie są, że u nas są Skoworoda i Szewczenko, bo już dawno wrócilibyśmy do neolitu albo wyskoczylibyśmy na drzewa. Bezpośredni kontakt moralnych pouczeń Skoworody z obecnym czasem znajdujemy we wszystkich utworach Hryhorija Sawycza — traktatach, dialogach, poezjach. I zawsze przez materialne przejedzenie poszczególnych regionów planety Skoworoda rzuca ludzkości kolczaste, bezkompromisowe pytanie: „Dlaczegoż ty bogactwa pragniesz jak szczęścia?”. Przede wszystkim dotyczy to „złotego miliarda” ludzkości, obsypanego dobrami cywilizacji w morzu biedy, niedoli. Nasza planeta już nie wytrzymuje szalonego obciążenia produkcyjnego dla zaspokojenia materialnych potrzeb bez myśli o przyszłych pokoleniach. Gdzież wyjście? We wprowadzeniu zrównoważonego rozwoju społeczeństwa, w głoszonym przez Skoworodę „wstrzemięźliwym życiu”. Jego przykazanie bezpośrednio wpisuje się w program współczesnego zrównoważonego rozwoju, w jego ekonomiczną i moralną istotę: „Pozbycie się wszystkiego niepotrzebnego, po to, aby nabyć to, co najpotrzebniejsze”. Musimy przeprowadzić kulturową, duchową, moralną skoworodynizację całej Ukrainy, a poprzez zrównoważony rozwój wnieść ludową naukę Skoworody w gospodarkę i sferę socjalną. — Biograf Skoworody Kowalynski pisze o Nauczycielu: „Wstawał bardzo wcześnie, jadł raz dziennie, bez mięsa i ryb, był zawsze wesoły, silny, ruchliwy, ze wszystkiego zadowolony, dla wszystkich dobry, wszystkim gotowy posłużyć. Szanował i kochał dobrych ludzi bez różnicy ich stanu, odwiedzał chorych, pocieszał smutnych, dzielił się ostatnim z tym, kto nic nie miał”. W jakim stopniu te cechy są właściwe Panu? — Byłoby wielką niepoprawnością porównywać siebie, surowego, z tym świętym człowiekiem. Hryhorij Sawycz Skoworoda — zjawisko nieziemskie, figura mistyczna. On wiedział coś takiego, czego my do dziś nie możemy pojąć, to człowiek przyszłości. Zresztą, jako najlepszy uczeń w seminarium był dopuszczony, mówiąc współczesnym językiem, do „specchranu”, a więc czytał i zakazane książki w rodzaju Campanelli, Galileusza, Kopernika. To był głęboko intelektualny człowiek, który znacznie wyprzedził swój czas. Skoworoda, można powiedzieć, nasz współczesny. Według definicji profesora Wołodymyra Erna (monografia o Skoworodzie z 1912 roku) w rzędzie geniuszy — Arystoteles, Sokrates, Platon i jeszcze kilku, potem — lakuna, po której Hryhorij Skoworoda kontynuuje rząd nieśmiertelnych. Więc to światowa wielkość, i my jesteśmy dumni i szczęśliwi z tego, że on — nasz, Ukrainiec. A mnie tym bardziej przyjemnie, bo Skoworoda jeszcze i połtawiec. On był, że tak powiem, barometrem i sejsmometrem. Jakoś w Charkowie gubernator zaproponował mu objęcie parafii. Skoworoda odpowiedział: „Wysokodostojny panie, gdybym poczuł, że teraz trwa wojna rosyjsko-turecka i tam potrzebna jest moja szpada, już bym był nie tutaj, a tam. Więc dziękuję Tobie, Boże, że wszystko użyteczne uczyniłeś nam lekkim, a wszystko ciężkie niepotrzebnym”. Skoworoda był chodzącym uniwersytetem i dzięki niemu nie opuściliśmy się poniżej linii wodnej, bo u nas wtedy rozpoczęło się poddaństwo, nadciągnęła ciemność ignorancji. Chociaż Ukraina do Katarzyny II była wykształcona, Francuz Beauplan pisał: „Tam wszyscy piśmienni i wszyscy charakternicy”. Oto z takiego kozackiego rodu i sam Hryhorij Sawycz Skoworoda, który dotarł do Rzymu i, zapewne, z niektórymi filozofami miał dyskusję. Dzięki Bogu, że on u nas był. Przecież my, z jednej strony, przy całej swojej niezdarności i zaściankowości, lubimy kochać Ukrainę, z drugiej — płaczemy w piwnicach (żeby nikt nie usłyszał): „Oj, przepadła Ukraina…”. A wielki Poprzednik szedł pięknie, na widoku całego świata i nikogo się nie bał. Dla mnie świeci jego wysoka mądrość: „Lepiej być osłem z lwią psychologią, niż lwem z oślą psychologią”. — Pod koniec lat 70. XVIII wieku, po konfliktach z władzą, Hryhorij Skoworoda wybrał nowy i nieznany dotąd styl życia — wędrówkę. I ta wędrówka trwała aż do samej śmierci, prawie trzydzieści lat. Była ona pełna przygód, owiana podaniami i legendami. Sława o nim szła wszędzie i każdy, czy to pan, czy chłop, chciał go zobaczyć i usłyszeć. Więc audytorium jego było bardzo liczne i różnorodne, i wszyscy rozumieli go — rzecznika wielkiej prawdy. Znowu prowadzę paralelę. Wiadomo, że Pan przez swoje życie najeździł się za kilku. Wędrówki w Pana naturze, czy to była praca, konieczność? — Konieczność. Nie jestem miłośnikiem biegania po krajach. Ale musiałem, bo to była praca. Do tego uważałem za obowiązek pomagać, gdzie można. Coś się udało, zwłaszcza kiedy rozpadał się Związek. Przeszedłem wszystkie gorące punkty. Czasami nawet zatrzymywałem rzeź, wyzwalałem zakładników. Graniczne sytuacje zdarzały się. — Pod celownikami był Pan? — Różnie bywało. Stawaliśmy zapalić, a dookoła obstępowali żołnierze, zasłaniając nas sobą. Widziałem trupy, odcięte głowy, złożone w stos… Komuś trzeba było gasić konflikty. — Radziecka system wszędzie płonął? — Ona, może, przetrwałaby, gdyby jej z zewnątrz i od wewnątrz nie walili (i do dziś na nią walą). Ona sama miała odrodzić się, przeobrazić, otworzyć więcej demokracji. A oto obecna demokracja — mordercza. W radzieckim systemie były niewybaczalne rzeczy, my tego nie zapominamy, ale tam było więcej człowieczeństwa, byliśmy bliżsi jeden drugiemu, bardziej wierzyliśmy bliźnim, nie byliśmy takimi cynikami. Dla nas pieniądze, jak obecnie dolar, nie zasłaniały wszystkiego, bo jeszcze była normalna przyjaźń. Spójrzcie, co dzieje się obecnie. Was mogą sprzedać najbliżsi przyjaciele, merkantylny interes zasłania niebo. Ja wyznaję lewą ideę, wyznaję socjalizm, zawarty w dziesięciu przykazaniach Pańskich. Idea nie jest winna, że ją zdeformowali, winni ci, którzy zdeformowali. Nie mieliśmy takiej okrutności i irracjonalnej nienawiści, niewytłumaczalnej słowami, jak obecnie w niektórych regionach. Ale uczciwi, życzliwi ludzie są i będą. Cechy narodowe odzwierciedlał Skoworoda. Był to jasny i obdarzony poczuciem humoru ciekawy filozof, jego aparat pojęciowo-kategoryczny obejmował język biblijny i prosty język wiejski, jednakowo łatwo porozumiewał się z uczonymi i prostakami. Skoworoda akumulował prawdziwy charakter narodowy, w szczególności kozacki. Bo poczucie humoru, męstwo, uprzejmość i rycerskość najbardziej koncentrowały się w Kozakach. Kozacy, kiedy brali do niewoli, nie męczyli tak, jak torturowano ich: na dybach, na palach, na ogniu i tak dalej. Nie było takiej praktyki. A w walce ścinali głowy, nie ma pytań. I w niewoli trzymali się godnie! Nie bardzo lubię swoich obecnych rodaków, którzy tylko płaczą. Idźcie w swoje dali — do przodków, aby połączyć się z głębią filozofii i niezłomnością-jasnością Skoworody. — Skoworoda nie rozstawał się z Biblią, fujarką i pismami. Z czym Pan nigdy się nie rozstaje? — Jestem z zawodu dziennikarzem, więc nie rozstaję się z notatnikiem i długopisem. Jeszcze raz powtórzę: nie stawiam siebie w parze z człowiekiem świętym. — Sława o Skoworodzie szła tak daleko, że dowiedziała się o nim także caryca Katarzyna II i zapragnęła go zobaczyć. Przez swojego porucznika Potiomkina wysłała Skoworodzie zaproszenie do przeniesienia się z Ukrainy do Petersburga. Posłaniec carycy zastał Skoworodę na poboczu drogi, gdzie odpoczywał i grał na flecie, a niedaleko pasła się owca tego gospodarza, u którego filozof się zatrzymał. Posłaniec przekazał mu zaproszenie carycy, ale Skoworoda, patrząc prosto i spokojnie w jego oczy, oświadczył: „Powiedzcie carycy, że nie opuszczę Ukrainy — dla mnie dudka i owca droższe od carskiego wieńca”. Miał Pan możliwość ciepłego urządzenia się w Moskwie. Dlaczego Pan tego nie zrobił? — Taka propozycja nadeszła od naszego wtedy najwyższego naznaczonego. Odpowiedziałem: „Nie, ja już umrę na swojej rodzinnej radiacyjnej ziemi”. Proponowano mi objęcie jakiegoś nowo tworzonego czasopisma, napomykano o mieszkaniu w Moskwie. Odpowiedziałem: „To nie jest mój żywioł. Gdzie się urodziłem, tam będę pracował”. Nie jestem dumny, rodzinna ziemia to wszystko. Ludziom nieprzywiązanym, o kosmopolitycznym usposobieniu jest wszystko jedno, gdzie żyć: ubi bene, ibi patria — gdzie dobrze, tam ojczyzna. Ta zasada nie jest dla mnie. — Jak Pan rozumie skoworodyńskie „Świat łowił mnie, lecz nie złowił…”? — Codziennie żyć, chodzić po świecie dla Skoworody oznaczało być wolnym. Być wolnym — tworzyć, rozmawiać z Bogiem. Być szczęśliwym — oznaczało dla Skoworody przede wszystkim być wolnym w wyborze drogi, życiowego dzieła, swojej przyszłości. On stanowczo, a czasem i ostro odmawiał propozycji i natarczywych zaproszeń biskupów, gubernatorów, ławrowych księży do zajęcia miejsca godnego jego talentów i uczoności — skłonienia się do „znanego stanu”, otrzymania „dostatku i szczęśliwego życia”, stania się „filarem cerkwi”. Nie dali się skusić na panów. Tak samo, jak i Szewczenko, który, nawiasem mówiąc, był jednym z najbardziej wykształconych Ukraińców w imperium i trzymał się swoich korzeni. W istocie Szewczenko to skoworodyjczyk, on oczywiście był społecznie bardziej napięty, ostrzejszy, bo pańszczyzna za Skoworody jeszcze tak nie gnębiła. Dla nich obu najwyższą wartością jest wolność. — Borysie Illiczu, był Pan przez długi czas u władzy, pozostając z nią w konflikcie. Jakie konflikty, jakie opory były najbardziej brzemienne w skutki? — Nie postrzegałem siebie jako władzy, która mnie wysuwała. Dla mnie najważniejsze jest uczciwe wykonywanie swojej pracy, nawet tej, którą narzucono. Władza to coś przejściowego, dzisiaj jedni, jutro inni. Kilka razy leciałem głową w dół. Ale byłem spokojny, bo kiedy wracałem do swoich, wykrzykiwali: „O, nareszcie syn marnotrawny powrócił na łono cerkwi”. Złośliwości zazwyczaj nie było, choć nie obywało się bez zazdrośników, to odwieczna kategoria. Jednak nie było żadnych tragedii, że wszystko wzięło w łeb. Nasz czas jest burzliwy, czasem trafiasz prawie na tamten świat. Ale są przyzwoici ludzie, nie wszyscy uciekają przed tobą pod stół, a w miarę możliwości ratują, pomagają wygrzebać się z pajęczyny intryg. Naszym gościem jest poeta-akademik, laureat Nagrody Szewczenkowskiej, Bohater Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury Borys Olijnyk. Ponieważ rozmowa odbyła się w przeddzień obchodów 290. rocznicy urodzin wielkiego Ukraińca Hryhorija Skoworody, a Borys Olijnyk jest przewodniczącym Komitetu Społecznego wielkiego projektu „Hryhorij Skoworoda—300”, to zdeterminowało charakter pytań, sformułowanych, że tak powiem, w świetle postaci genialnego filozofa-wędrowca.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Przez dziesięć lat byłem sekretarzem komitetu partyjnego Związku Pisarzy Ukrainy, na prośbę-rozkaz Ołesia Honczara. Powiedziałem mu: „Przecież ja nigdy tym się nie zajmowałem”. — „Trzeba zatkać dziurę, wiemy, że z natury nie jesteś partyjnym bossem, ale tam wepchną kogoś takiego, że nie daj Boże, będzie nieszczęście”. Namówili mnie na dwa lata. A wyszło dziesięć. Jestem dumny z tego, że przy moim „komisarzowaniu” nikogo nie wsadzono, chociaż główny kagiebista Ferdynand, czyli Fedorczuk, mówił Jewhenowi Marczukowi (opiekunowi Związku, którego pamiętam jeszcze jako kapitana): „Dlaczego nie ma donosów ze Związku Pisarzy?”. Tamten odpowiadał: „Tam nie ma sprzętu do powielania, nie zauważono broni (i tak dalej)…”. — „O, wy z Oliinykiem nauczyliście się załatwiać sprawy. Tam jest gniazdo nacjonalistyczne. A ten swoim autorytetem ich osłania”. O tym opowiedziano mi później. Zdarzały się jednak sytuacje na granicy. Od tego czasu wiem, że najstraszniejsze zło to donosiciele. Trzeba było walczyć z innym absurdem, zwłaszcza z najazdem przemysłowych potworów. Szczególnie ciężko przyszło Kaniów. Trzeba było wpaść na taki pomysł — na lewym brzegu Dniepru, naprzeciwko Tarasowej Góry, budować przedsiębiorstwo szkodliwe dla środowiska, i to jeszcze z kominem wyższym niż pomnik Szewczenki. Wtedy szedłem jak na amboks — premier był zmuszony podpisać zarządzenie o zakazie budowy. I wtedy razem z gromadą powstrzymaliśmy szalony projekt przerzucania skażonych wód Dunaju do Dniepru, zmusiliśmy do wstrzymania budowy elektrowni atomowych na Krymie i w Czyhyrynie… — Skoworoda uważał: „Aby poznać Boga, trzeba poznać samego siebie. Dopóki człowiek nie zna Boga w sobie samym, próżno szukać Go w świecie”. „Wierzyć w Boga nie znaczy wierzyć w Jego istnienie, lecz oddać się Mu i żyć według Jego prawa”. „Świętość życia polega na czynieniu dobra ludziom”. Jakie są Pana stosunki z Bogiem? Czy bliskie Panu są przytoczone myśli Skoworody? Pana rozumienie Boga? — Skoworoda był wierzącym, ale nawet autorzy cerkiewni podkreślają: „Wolny myśliciel cerkiewny”. Uważał, że nie trzeba koniecznie chodzić do Boga do cerkwi, najważniejsze, by był w sercu. Dlatego też nie zbyt cenił sług kultu. Dążył do bezpośredniego obcowania z Bogiem. Szkoła wychowała mnie na ateistę. Więc pewnego razu w domu, zebrawszy matkę i babkę, powiedziałem: „Słuchajcie, powiem wam teraz coś takiego”. — „No, no, cóż takiego, dziecko?”. — „A wiecie, że Boga nie ma?”. Babka nastroszyła się: „Co, co, no powtórz”. — „Boga nie ma”. — „Ach ty, gnido! — trzepnęła mnie witką. — No powtórz!”. Po tym zaprzestałem antyreligijnej agitacji. Nie przyjmowałem sakramentów cerkiewnych, ale ponieważ pochodzę z rodziny chłopskiej, z rodu prawosławnego, wyznaję wszystkie jego zasady, bo są bardzo chlubne. Gdybyśmy ich przestrzegali, nie mielibyśmy takiego rozłamu w społeczeństwie. Chociaż katolicy zarzucają nam: „Spójrzcie uważnie, we wszystkich krajach katolicy są bogaci, a prawosławni biedni”. „Chwała Bogu, — mówię, — bo mamy chleb duchowy, oprócz chleba powszedniego. Wy macie więcej chleba powszedniego. No, dajcie wam Boże zdrowie. A my tacy jesteśmy”. Głęboko szanuję wiarę ojców i wiem, że jest coś wyższego, czego nie potrafię określić: czy to skupisko energii-materii, czy to Pan Bóg na obraz i podobieństwo człowieka. Oblicza Boga-Ojca jednak nikt nie widział, może poza apostołami. Ale wierzę, że istnieje coś świętego. Szanuję wiernych, cerkiew, jej rolę w społeczeństwie i oświacie. Głęboko cenię wiarę, zwłaszcza w jej prawosławnym kształcie, lecz nie znaczy to, że odrzucam inne religie, po prostu jest mi ona najbliższa. — U Skoworody przyjaźń jest źródłem radości, a stąd — zdrowia duchowego. Jednak wybierać przyjaciół trzeba bardzo ostrożnie, omijając pochlebców i obłudników. Kim są Pana przyjaciele? Czy wielu od Pana odpadło zdrajców? — Wpadałem w trudne sytuacje, ponieważ nie wyrzekałem się swoich poglądów. Najbardziej krzyczeli na mnie ci, którzy wiernie i prawdziwie służyli reżimowi. Od Związku Pisarzy na ukos mieścił się KC Komunistycznej Partii Ukrainy, tam koledzy „donosili”: „Oliinyk coś przesadza ze swoim ukraińskim”. A potem ci sami, w czasie pierestrojki, dopytywali: „Przecież kochacie Ukrainę?”. Reagowałem: „A w czym jest problem?”. Cóż innego mogłem powiedzieć przewrotnym. — W jednym z późniejszych listów Skoworoda opowiada o spotkaniu z mnichem, którego strasznie dręczy demon smutku, czyli diabeł melancholii. „Udzielając rad temu człowiekowi, sam ledwie nie przepadłem. Bardzo ważne znaczenie ma to, z kim codziennie się przestaje i kogo się słucha. Bo dopóki my ich słuchamy, wchłaniamy w siebie ich ducha”. Jaka jest Pana „technologia” walki ze sceptycyzmem i pesymizmem? — Nie mam czasu na te psychologiczno-psychiczne stany, bo codziennie są troski, wydarzenia. Ale kiedy deszczowa pogoda się przeciąga, bywa bardzo smutno — za odległym światem dzieciństwa i młodości. Rozpaczy jednak u mnie nie ma, bo wiem: zwyciężymy. — W wielu pouczeniach Skoworoda porównuje duszę i ciało oraz ich funkcje: „Koniecznie i właśnie codziennie wrzucaj w duszę, jak w żołądek, słowo lub wyrażenie”, „…to, co zobaczysz i usłyszysz, przekształcaj w pożywny i zbawienny sok”. O rozmowach z różnymi ludźmi mówi: „Pokarm jest dobry, ale cóż z tego, jeśli nie smakuje twojemu żołądkowi”, i tak dalej. A w jaki sposób w społeczeństwie zanieczyszczonym surżykiem wzbogacał Pan swój poetycki język? Jaka jest Pana lektura? Kto z współczesnych karmił lub karmi Pana zasób słownictwa? — Zawsze czytałem klasykę i swoich kolegów. Babka, dziadek, ojciec, matka i całe otaczające środowisko kształtowały mowę. Wychowałem się na Ukrainie jako Ukrainiec. Chociaż od dzieciństwa znałem także język rosyjski, bo rodzice się przeprowadzali, więc trzeba było porozumiewać się różnie. Ale dla mnie nie było problemu z ojczystym językiem, bo tym powietrzem oddycham. Być może mam bardziej rozwinięte receptory językowe niż inni. Taki zawód. I nie tylko zawód, to moje życie. — Kiedy czuję, że środowisko językowe się deformuje, sięgam po utwory Kociubyńskiego, Hryhira Tiutiunnyka, poetów, i one przywracają mi poczucie języka. A do jakich nazwisk Pan się zwraca? — Żywioł językowy Panasa Myrnego kładzie mi się na sercu, bo pochodzi z poltawskich stron. Kociubyński to, oczywiście, najwyższa klasa. Interesujący aspekt językowy ma Wasyl Zemlak, barwny wariant, inny aromat. Andrij Hołowko — wspaniały szereg językowy, płynie bez wysiłku, bez kombinowania. U Ołesia Honczara język jest rozległy, nieskrępowany konwencjami i ozdobnikami. U Mychajły Stelmacha — soczysty. A Hryhir Tiutiunnyk, jestem pewien, wchodzi, jeśli nie do piątki, to do dziesiątki najlepszych światowych nowelistów. Na lapidarnej przestrzeni czuje się taką głębię! W jednym opowiadaniu można dostrzec historię narodu, i jego perspektywę także, choć napisano tam niewesoło. Jewhen Hucało — językowy olbrzym, jego utwory są przetykane metaforami i przysłowiami. Wołodymyr Drozd — prawdziwy pisarz. Walerij Szewczuk. U nas literatów najwyższego gatunku — daj Boże. Wszystkich nie wymienię. Pokolenie szістdziesiątników dało wzory, które po pauzie-luzie trwającej 20—40 lat nadały nowy impuls literaturze ukraińskiej, zwłaszcza językowy. — Jak Pan zdołał w poważnym wieku pisać tak mocno młodą, intelektualno-emocjonalną poezję, która nieustannie nabiera wysokości? — Kiedy kwitli poeci-szістdziesiątnicy, oddałem się dziennikarstwu, a to była sublimacja energii (śmieje się). Dlatego teraz poezję wydaję na gorąco. Niektórzy moi rówieśnicy trochę słabną, być może nie trzeba wszystkiego oddawać do druku, niech poleży. A może stracili bezpośredniość uczuć. Ja nie byłem przesycony taką swobodą, jak oni, więc nagromadziła się we mnie energia, nie zaniedbałem siebie. — Czy coś świeżego jest w drodze? — Ma wyjść książka nowych wierszy. Oto z niej wiersz „Honorarium”: Młoda żmijka na słońcu Brzuszkiem do góry się ułożyła. Właśnie w porze obiadowej Natknął się poeta na nią w twórczej bezsenności. Zaśpiewał pean gibkiemu ciału, Wszystkie jej pochwały wyśpiewał, młodej, Aż żmijka z rozkoszy omdlewała: — Ukąsiłabym cię za te słowa i miody, Lecz powiedz: dokąd? — Ukąś go, kumo, w język, — Wychylił się wąż i za krzakami zniknął. — Jaka jest sytuacja z wysunięciem Pana do Nagrody Nobla? Przecież Pan na nią zasługuje… — No, czyżby tylko ja zostałem z poczuciem humoru?! Co Państwo? Tym bardziej, po co tak zabiegać o tę nagrodę? Przyznaje się ją głównie określonej kategorii ludzi, często według przynależności narodowej. Pasternak ją otrzymał, poeta filologiczny Brodski otrzymał. Szymborska… A po wybitnych Szołochowie i Buninie w odniesieniu do siebie lepiej przemilczę. Oni to wielkości! Do Nagrody Nobla trzeba podchodzić weselej, tym bardziej że mieliśmy prawdziwych kandydatów. Wołodymyr Wynnyczenko był nominowany, i to byłby prawdziwy noblista. Mykoła Rudenko pod każdym względem się nadaje. Lina Kostenko. Ja oczywiście dałbym ją Hryhirowi Tiutiunnykowi. Zatem mamy godnych pisarzy. A my — ogół, pracujemy według swoich sił i możliwości na rzecz ojczystego słowa, które jest nieśmiertelne, a my w nim śmiertelni. Kiedy wokół mnie zakręciła się historia, najpierw nie zrozumiałem. Potem z ulgą westchnąłem: pożartowali — i tyle. Ale! Podanie o nagrodę podpisał, jak się okazało, sam Paton — oto dla mnie nagroda najwyższej próby. Początkowo tego nie wiedziałem. Wyjaśniło się, że sprawa jest poważna. Doczekać się szacunku od Patona, to naprawdę wyróżnienie! Bo to olbrzym. — A kto Pana rekomendował do Związku Pisarzy Ukrainy? — Wołodymyr Mykołajowicz Sosiura, uważam go za klasyka. Poza tym rekomendacje do Związku dali mi Pawło Usenko, krytyk Jurij Burlaj. A do literatury wprowadzał mnie Pawło Hryhorowicz Tyczyna. On jest przekonanym skoworodystą; spośród jego poematów najbardziej fundamentalną można uznać symfonię „Skoworoda”, wydaną pośmiertnie w obszernej książce. Pisał ją przez niemal całe swoje twórcze życie. Rozmawiał i fotografował Wołodymyr KOSKIN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Czekolada z posmakiem goryczy

Maksym STRICHA, doktor nauk fizyczno-matematycznych Zatem firma o eksporcie w wysokości około 400—450 milionów dolarów rocznie (o czym z dumą poinformował ów sam W. Moskalewski) pożałowała groszowych kosztów na opakowania i pudełka dla własnych rodaków. Trzeba przyznać: w tym nie jest odosobniona. Nie kupuję cukierków zbyt często. Ale teraz specjalnie zajrzałem do najbliższego minimarketu, aby się upewnić: w dziale cukierniczym język ukraiński już prawie zniknął. Dawno już nie ma go na etykietach donieckiego „AWK” (kiedyś, zdaje się, były one przynajmniej dwujęzyczne), nie używa go zasadniczo nowy i aktywnie promowany dniepropetrowski „Lubimow”, a oto teraz także produkcja rodzimego „Ro-shen” jest oznakowana językiem „zrozumiałym i tam, i tam”. (Więc ostra reakcja właśnie na „Roshen” wyjaśnia się chyba tylko tym, że jego bywalcy ukraińskich sieci uważali go za „swój”, w odróżnieniu od wspomnianych „AWK” i „Lubimowa”. A do zdrady „swoich” zawsze podchodzi się emocjonalnie). Na razie utrzymują się jedynie „Korona” i lwowski „Switoczi”. Czy na długo? W. Moskalewski powołuje się na konieczność sprzedawania produkcji w różnych krajach. Kto temu przeciwny? Ale jeśli mówić o światowej praktyce, dlaczego duńskim czy holenderskim firmom (które szeroko wchodzą na rynki angielski, francuski czy niemiecki) nawet na myśl nie przychodzi zastąpić u siebie w kraju duńskie czy holenderskie etykiety „ogólnie zrozumiałymi”? Przyczyna — poziom ogólnej kultury (Duńczycy i Holendrzy, w przeciwieństwie do wielu naszych rodaków, szanując siebie, mogą nawet bojkotować produkcję w obcym języku). A do tego — prawo narodowe, które stoi na straży praw (także językowych) własnych konsumentów. U nas natomiast mamy ustawę Kiwałowa—Kolesniczenki, która oddaje wszystko na pastwę różnych Lubimowów i Moskalewskich (chociaż „Roshen”, jak wynika z wywiadu jego prezesa, zdążył się zrusyfikować już w maju — czyli wyprzedził parowóz, bo ta niesławna ustawa weszła w życie dopiero 10 sierpnia). Lubimowowie i moskalewscy właśnie to wykorzystują — przecież „Ukraińcy zrozumieją także po rosyjsku”… W. Moskalewski z obrzydzeniem nazwał tych, którzy dziś w mediach społecznościowych wzywają do bojkotu zrusyfikowanego „Roshen”, „trollami”, i wezwał do operowania wyłącznie kategoriami ekonomicznymi. Cóż, porozmawiajmy także o tym. Przecież język to także ekonomia. Kupiony tego samego dnia przez moją żonę w dobrym sklepie niemiecki blender (okazał się niezdatny do użytku!) w instrukcji wśród kilkunastu języków europejskich nie zawierał już języka ukraińskiego. Zatem jakiś absolwent-tłumacz z kijowskiej, lwowskiej czy charkowskiej uczelni nie zarobił na to tłumaczenie ani grosza. Zarobił natomiast (za tłumaczenie na rosyjski) wyłącznie jego moskiewski albo petersburski kolega. Bo niemiecki kolega W. Moskalewskiego też chce oszczędzać. I jeśli państwo ukraińskie nie wymaga od niego instrukcji po ukraińsku, to ich nie będzie drukował. „Zrozumieją i po rosyjsku”. A zaawansowani – także po angielsku. Zasadami dla zagranicznych eksporterów powinno zajmować się Ministerstwo Rozwoju Gospodarczego, na którego czele wciąż stoi (ostatnie przedparlamentarne dni?) szef W. Moskalewskiego, Petro Poroszenko. Ale nasz znany czekoladowy oligarcha zajmował się najwyraźniej innymi sprawami, jak choćby zdobywaniem funduszy na kampanię większościową na Winnicczyźnie. A tamtejsi letni chłopi, jak wiadomo, głosują za gryką, a nie za językiem na etykietach… W zasadzie w cywilizowanych państwach dla Moskalewskiego i Poroszenki (którzy zawsze dążą do oszczędzania na opakowaniach) istnieje jeden jedyny bodziec – prawo. Wtedy od razu znalazłyby się pieniądze na pudełka z napisami po ukraińsku, na których teraz widnieje „Ассорти” czy „Шоколадный замок”. I nie doprowadziłoby to nawet do jakiegokolwiek zauważalnego pogorszenia dobrobytu wspomnianych dostojników, którego poziom wielokrotnie, w dziesiątki i setki razy, przewyższa dochody jakiegoś ukraińskiego fizyka czy lekarza. Ale w najbliższym czasie (mimo całej determinacji chłopaków ze „Swobody”) porządnej nowej ustawy językowej raczej nie możemy się spodziewać: arytmetyczna większość przycisków pod palcami regionałów z komunistami. Zatem ratunek dla języka ukraińskiego – rzeczywiście wyłącznie sprawa społeczeństwa i zależy od codziennej postawy każdego z nas. Dlatego w wspomnianym już minimarkecie odstawiłem na bok opakowanie „Муки пшеничной” (choć być może nieco ładniej wykonane) i wrzuciłem do plastikowego koszyka skromniej wyglądające „Борошно”. Zatem do wiadomości Wiaczesława Moskalewskiego i Petra Poroszenki: dopóki nie zmienią swojej polityki językowej, „Roshen” z pewnością nie kupię. Będę wspierać innego krajowego producenta. Tego samego „Świtocz” albo „Koronę”. Które dotąd odnoszą się do mnie z szacunkiem. A przede wszystkim – jeszcze jeden czysto ekonomiczny argument. Jedną z najbardziej udanych kampanii w niepodległej Ukrainie stała się swego czasu kampania „Купуй українське!”. Była ona fachowo zbudowana, trafiała w czułe punkty i rzeczywiście pozwoliła wyprzeć z rynku (przede wszystkim spożywczego) otwarcie kiepskie towary naszych sąsiadów. Wątpię, by ta kampania była równie skuteczna, gdyby jej główne hasło brzmiało po rosyjsku: „Покупай украинское!”. Byłaby w tym taka sama nieszczerość, jak w wyraźnie rosyjskojęzycznych billboardach ruchu „Украинский выбор”. Ale pomińmy projekt polityczny, co do pozaukraińskiego pochodzenia którego nikt nie ma wątpliwości. I miejmy nadzieję, że (przy pomocy społeczeństwa) naszym czekoladowym i innym królom wystarczy wreszcie rozumu, by pamiętać o własnym konsumencie. Który na poziomie emocjonalnym raczej nie odczuje istotnej różnicy między rosyjskojęzycznymi pudełkami „Ассорти” produkcji tego samego „Roshen” – a także rosyjskojęzycznym produktem eksportowym z Białorusi, który coraz szerzej zalewa ukraiński rynek (z którego kiedyś kampania „Купуй українське!” wyparła Polaków).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

ССккооввооррооддииннссььккииммии ш шлляяххааммии СССллооббоож жааннщ щииннии

3 грудня минає 290 років від дня народження видатного українського просвітителя, філософа і поета Григорія Савича Сковороди. Народився він у селі Чорнухи на Полтавщині, тут минуло його дитинство. Та друга половина його життя (майже 35 років) пов’язана з Харковом і Харківщиною. Саме тут він сформувався як філософ і письменник, написав більшість своїх літературних і філософських творів. Раїса ТАНАНА, завідувач відділу Шевченківського національного заповідника, заслужений працівник культури України Про переселення Григорія Савича на Слобожанщину й про вступ на посаду вчителя в Харківському колегіумі напише його перший біограф і учень М. Ковалинський: “…Сковорода вступив на посаду вчителя поезії в Харківській школі 1759 року. Його думки різко відрізнялися від звичайних, його світогляд, життя швидко звернули на себе увагу всього місцевого суспільства. Одягався він звичайно… для сну відділяв від свого часу не більше чотирьох годин; прокидався до зорі і коли дозволяла погода, завжди ходив пішки за місто прогулятися на свіжому повітрі… Завжди веселий, бадьорий, легкий, рухливий, балакучий, …поштивий до кожного стану людей… відвідував хворих, поділяв останнє з убогими”. Харківський колегіум, куди прийшов працювати Григорій Савич — “це славетний тоді колегіум… В ньому викладалися не лише духовні, але й світські науки, старі й нові мови…” У цьому колегіумі Григорій Сковорода пропрацював чотири роки (з перервами). Студенти його дуже поважали. Та все-таки Григорій Савич змушений був покинути роботу в колегіумі, адже за існуючими правилами тут могли працювати священики або ченці, а він відмовився приймати духовний сан. Решту свого життя він провів як філософ-мандрівник, поет, учитель простого люду. Найбільше мандрував філософ Харківщиною. Він сходив її з краю в край в останню третину свого життя. “Україну Слобідську він ставив вище Малоросії за повітря і воду. Річки майже всі цвітуть у Малоросії, чому й повітря гниле. Він, звичайно, називав Малоросію матір’ю, бо родився там, а Україну Слобідську — тіткою, тому що мешкав у ній і любив її”, — писав М. Ковалинський. На Харківщині Григорій Савич побував у багатьох місцях: Мерефі, Куряжі, Основі, Бабаях, Вільшані, Пан-Іванівці (тепер Сковородинівка), Довжику, Валках, Великому Бурлуці, Куп’янську, Богодухові. Одним словом сходив майже всю Харківщину. Та найчастіше зупинявся він у селі Бабаях (тепер селище міського типу за 15 км від Харкова). Тут він бував у свого друга і учня по колегіуму Якова Правицького. Саме в Бабаях виник гурток послідовників Сковороди, які любовно переписували його твори, заборонені царською цензурою. У цьому селі Сковорода написав філософські трактати “Разговор дружеский о душевном мире”. А 1774 року уклав збірку “Басни Харьковские”, які ввійшли в історію літератури як перші українські байки. Саме Бабаї вважають батьківщиною української байки. Усе краще зі свого поетичного й філософського доробку Григорій Савич створив серед природи, на берегах річок, біля джерел. Зокрема і в Бабаях у нього було улюблене місце в лісі біля невеличкого джерела. Тепер на тому місці стоїть криниця, яку люди називають “Холодна Сковородинська”. Мені пощастило неодноразово там бувати, адже після закінчення Харківського педагогічного інституту ім. Сковороди (тепер університет) за направленням я працювала вчителем української мови і літератури в Бабаївській середній школі. І завжди, буваючи з дітьми в лісі на екскурсії, ми захоплювалися тією чарівною природою, яка оточувала улюблене місце видатного мислителя. Там ростуть могутні дуби, розлогі клени, плакучі верби. Можливо, саме про це місце Григорій Савич напише: Стоит явор над водою Все кивает головою, Буйны ветры повевают, Руки явору ломают, А вербочки шумят низко Волокут меня до сна. Тут течет поточок близко, Видно воду аж до дна. (Г. С. Ско& ворода. Повне зібрання творів у 2-х томах. Т. 1. — К. — 1973. — С. 76.) Є в Бабаях ще одне місце, пов’язане з життям видатного філософа. У центрі селища стоїть колишній будинок Якова Правицького, а на ньому меморіальна дошка з написом: “У цій садибі жив у 70-х роках ХVІІІ ст. український філософ Григорій Савич Сковорода”. У Бабаївській середній школі є кімната-музей, присвячена видатному філософу. Вона створена за ініціативою та активною участю колишнього директора цієї школи Марії Іванівни Романенко та її чоловіка Леоніда Петровича Романенка (нині покійних). Та й не тільки в школі вони організували кімнату-музей. Леонід Петрович допоміг свого часу в організації фотовиставки до ювілею Г. С. Сковороди у музеї Кобзаря в Каневі, надіславши низку цікавих світлин. Остання пристань філософа-мандрівника — село Пан- Іванівка (тепер Сковородинівка), розташоване за 50 км від Харкова. У цьому селі жив Андрій Іванович Ковалевський, батько учня Сковороди по колегіуму Петра Ковалевського, що на все життя зберіг любов і повагу до Григорія Савича, довго переховував його рукописи. У родині Ковалевських, серед чудової природи Григорій Савич забував про всі свої негаразди і працював над останніми притчами, укладав збірки своїх філософських творів. І працював він, як і скрізь, не в будинку, а в парку на природі. Улюбленим його місцем була стара липа і крислатий дуб. Він так любив ці дерева, що навіть просив, аби після смерті його поховали під тією липою. І, очевидно, що саме цьому паніванівському парку Григорій Савич присвятив такі рядки: Пропадайте думы трудны, Города премноголюдны! А я с хлеба куском Умру на месте таком. (Сад Божественных песен. Песнь 13). У Пан-Іванівці 10 листопада 1794 року Сковорода й помер. Виконуючи його волю, друзі поховали Григорія Савича в парку біля улюбленої липи. Про останній день життя і смерті українського філософа збереглася в народі поетична згадка, Дуб%велетень, під яким любив працювати Г. Сковорода яку протягом багатьох років розповідав добровільний екскурсовод заповідника старий колгоспник Юхим Семенович Деряга. І я мала нагоду слухати розповіді цього чоловіка. Адже народилася і виросла за 2 км від Сковородинівки. І щоразу після закінчення навчального року ми класом ходили до Сковородинівки вклонитися могилі філософа-мислителя. Та найбільше мені запам’яталося, як ми всім класом (9 учнів) заходили в дупло дуба, у якому свого часу переховувався Григорій Савич від “злого ока”. Завжди коло нього фотографувалися. Надовго закарбувалися в моїй пам’яті розповіді того дідуся, який мав прекрасну пам’ять, знав байки та вірші Сковороди. Пізніше, навчаючись у Харківському педагогічному інституті ім. Г. С. Сковороди, я знову мала нагоду бувати в Сковородинівці, яка змінювалася на очах. Працюючи в Шевченківсько- Могила філософа му національному заповіднику, мені теж доводилося бувати тут. 2007 року я брала участь у Всеукраїнській науковій конференції “Григорій Сковорода: глобальне і національне”, яка відбувалася в Літературно-меморіальному музеї Г. С. Сковороди. Через три роки в цьому ж музеї відбувалася п’ята Всеукраїнська наукова конференція “Григорій Сковорода: на зламі епох”, на якій я виступила з повідомленням “Вшанування пам’яті Г. С. Сковороди на батьківщині Т. Шевченка”. Востаннє я побувала там навесні цього року, коли їздила у рідне село. У глибокій шанобі схилила голову біля могили філософа. А вона дуже скромна: на ній лежить гранітний камінь із написом: “Мир ловил меня, но не поймал”. На надмогильній плиті завжди лежать живі квіти. По доріжці від могили пішла до 700-річного дуба, де колись фотографувалися з однокласниками. Звичайно, більша частина його вже суха. Він обгороджений металевою сіткою, на якій прикріплена табличка з написом: “Дуб-велетень, під яким любив працювати Григорій Сковорода”. Стежечкою, обсадженою з обох боків липами, пішла від дуба до колишнього будинку А. І. Ковалевського, в якому створили літературно-меморіальний музей філософа. У чотирьох кімнатах представлено експонати, що розповідають про життєвий і творчий шлях Григорія Савича. Особливе враження справляє відтворена меморіальна кімната, у якій жив і помер філософ. Тут невеличка книжкова шафа, у якій лежать рукописи, книги, гусячі пера. У кімнаті стоїть дерев’яне ліжко, накрите домотканим рядном, скриня Ковалевських, якою користувався Сковорода. На стіні — селянська свита. Споглядаючи експозицію, здається, що Григорій Савич ненадовго вийшов із цієї кімнати і ось-ось повернеться. Неподалік від музею стоїть бронзове погруддя видатного філософа. Обличчям він повернутий до сільської вулиці, до кожного, хто приходить до Сковородинівки. Приходить, щоб віддати шану світлій пам’яті українського філософа-просвітителя, пройтись стежками, якими колись ходив він, перейнятися любов’ю до людей, яку він носив у своєму серці. Садиба, в якій у 70%х роках XVIII ст. мешкав Григорій Сковорода Криниця в лісі, яку люди називають “Холодна Сковородинська”
Strona · s. 13strona oryginału ↗

«Miasteczko Brusiłów i jego okolice»

Wasyl STASZUK, pisarz, kierownik Brusiłowskiego Muzeum Historycznego im. I. Ohijenki. 11 lat temu, w 2001 roku, z inicjatywy M. S. Tymoszyka zapoczątkowano biblioteczną serię fundacji imienia Metropolity Iłariona (Ohijenki) „Zapóźniony powrót”. Od tego czasu światło dzienne ujrzały prace Ohijenki: „Ukraińskie mnisiarstwo”, „Taras Szewczenko”, „Ukrzyżowany Mazepa”, „Bohdan Chmielnicki”, „Ratowanie Ukrainy”, „Historia ukraińskiego języka literackiego”, „Ukraińska kultura”, „Słowo o wyprawie Igora”, „Język ojczysty” — łącznie ponad dwadzieścia wydań, które stały się fundamentem budowy ukraińskiej kultury i duchowości. Nowe wydanie zawiera szkice historyczno-krajoznawcze Ohijenki o małej ojczyźnie, które drukowano w języku rosyjskim w gazecie powiatowej „Radomyszlanin” w ciągu 1913 roku. Jak zaznacza redaktor, wybór przez przyszłego uczonego tej gazety do publikacji swoich tekstów krajoznawczych nie jest przypadkowy. Była to gazeta prorządowa. Dlatego autor miał nadzieję, że urząd cenzury nie będzie tak drobiazgowo i podejrzliwie odnosił się do sprawdzania publikacji, na dodatek w prowincjonalnej oficjalnej gazetce, jak robił to w przypadku prasy ukraińskiej: „Hromadśkiej dumki”, a potem „Rady”. Jak Ohijenko kochał rodzinny kraj, świadczą jego słowa: „Nie ma dla człowieka nic droższego nad swoją Ojczyznę, nad swoją rodzinną ziemię! Gdzie kto się urodził, gdzie spędził swoje beztroskie dziecięce lata, do tej ziemi przywiązuje się on całą duszą na całe życie. A kto zmuszony bywa oderwać się od swojej rodzinnej ziemi, ten marzy zawsze o niej, jak o świętości największej. I wielu ludzi, umierając na obczyźnie, prosi włożyć im do trumny choćby grudkę rodzinnej ziemi ze świętej Ojczyzny…”. W tych słowach kryje się ból i nostalgia za rodzinnym krajem, za dawną ziemią przodków, które nie opuszczały go przez całe życie. Na starożytność powstania Brusiłowa wskazuje, między innymi, jedno z uroczysk — Batyjowe. Tutaj, według podań, zostało zniszczone podczas tatarskich najazdów dawne ruskie osiedle. Margarita DOWHAŃ, m. Kijów. W naszym niespokojnym czasie, kiedy, według słów Łiny Kostenko „Znowu poszła Ukraina po kole, znowu i znowu, jeszcze raz w nigdy?!” — w tym czasie bardzo ważne jest każde słowo pamięci, przypomnienie o naszych poetach — nosicielach ukraińskiego ducha, ukraińskiej idei. W czasie, gdy „wszystko obsiadły chamy”, gdy „ani honoru, ani języka, ani zgody” (Ł. Kostenko), ktoś musi prowadzić naszą ukraińską ludność szlachetnymi drogami, być dla niej symbolem wolności, źródłem sił do walki o odnowienie, zachowanie i utwierdzenie Ukrainy czasów nowożytnych… I oto przede mną książka „I wejść do świątyni wolności. Twórczość Zenowija Krasiwskiego i ks. Jarosława Łesiwa: dyskurs tożsamości narodowej” (Towarzystwo Wydawniczo-Poligraficzne „Wik”, Kołomyja, 2012). Autorką książki jest Marija Jakibczuk, wnikliwa filolog, osoba o filozoficzno-artystycznym i jednocześnie naukowym myśleniu. Po długich rozmyślaniach, wśród innych, nie mniej godnych imion, wybrała te dwa. Połączył je czas i tragiczny los. Cała ich poezja to prawdziwe wezwanie do ukraińskiej ludności: bądźmy wolni w sobie — zdobędziemy wolność Ukrainie! Nie po prostu hasła, nie! W ich. Bezsprzecznie, nazwę Brusiłów tłumaczy się różnie. Jedni wskazują, że to miasto, „od dawna pokryte wiekowymi lasami”, prowadziło szeroki handel belkami i w ogóle materiałami leśnymi — oto od tych belek (brusów) miasto zostało nazwane Brusiłowem. Są też inne wyjaśnienia nazwy: właśnie obecny Brusiłów był kiedyś zbudowany na palach, na belkach (czasami i teraz znajduje się je podczas wykopalisk) — oto od tych belek miasto otrzymało swoją nazwę. Ale, jak twierdzi Ohijenko, bardziej prawidłowym wydaje się takie wyjaśnienie: otrzymało swoją nazwę od pierwszego właściciela o nazwisku Brusiłowski. Przewracając strony książki, widzimy swoją historię, którą tworzyli nasi dalecy przodkowie. Musimy pamiętać, że 8 lutego 1585 roku przywilejem polskiego króla Stefana Batorego Brusiłowowi nadano prawo magdeburskie, co pozwoliło podwoić liczbę jarmarków w roku — mieć ich cztery zamiast poprzednich dwóch, targi pozostawały, jak wcześniej, cotygodniowe. Samemu Butowiczowi, który był właścicielem w Brusiłowie, Batory nadał prawo pobierania na swoją korzyść cła ze wszystkich towarów i produktów, które przywożono na sprzedaż do Brusiłowa. Oprócz tego Batory zwolnił tych, którzy osiedlili się w Brusiłowie, od wszelkich podatków na 18 lat. Brusiłów został uratowany. Przywilej ulgowy przyciągnął ludzi i miasteczko, zrujnowane przez Tatarów, wkrótce ponownie zasiedlono. I. Ohijenko niemało stron poświęcił Koliszczyźnie, która bezpośrednio dotknęła także Brusiłowszczyznę. Zainteresowany czytelnik znajdzie opowieści o przywódcach powstania: Żeleźniaku, Nieżywym, Szwaczce, Bondarence, o którym wspomina się także w twórczości T. H. Szewczenki, który swego czasu również przebywał w Brusiłowie. W książce można znaleźć ciekawe opowieści o okolicach Brusiłowa, w szczególności o Osiwcach, Ozerianach, Karabaczynie, Wodotyjach, Bolaczowie, Morozówce, Sołowijówce, Dywinie, Dubrówce… Od dawna w Brusiłowie mieszkali ludzie, którzy wierzyli w Boga, żyli, jak przystało chrześcijanom. Przez podział miasteczka na dwie części w Brusiłowie od dawna były cerkwie Wniebowstąpienia i Zmartwychwstania. Obecna cerkiew Zmartwychwstania jest starsza od cerkwi Wniebowstąpienia. Kiedy ją zbudowano — nie wiadomo. Prawdopodobnie jeszcze od czasu założenia Brusiłowa. Jak pisze Ohijenko, obecna cerkiew została zbudowana w 1711 roku — przed dwoma laty minęło jej dwieście lat. Wiele świadczy o tym, że kiedyś była unicka. Między innymi, z czasów unickich zachowała się złota czara z polskim napisem. Cerkiew wzniesiono w starym ukraińskim stylu. Parafian unii było około 1700. Ludność w Brusiłowie w większości była wykształcona. Wszak tutaj od dawna istniały dwie szkoły brackie. Szkoła bracka przy cerkwi Zmartwychwstania mieściła się na prawo od dzwonnicy, przy cmentarzu, na ziemi wolnej od powinności dworskich. Zbudowano ją jeszcze w 1738 roku. Szkoła utrzymywała się kosztem bractwa cerkiewnego, a także sławnego „Bractwa Młodzieńczego”. Druga szkoła bracka, przy cerkwi Wniebowstąpienia, znajdowała się na południowym rogu cmentarza przy cerkwi Wniebowstąpienia. Była to niewielka chata z komorą przez sień. W szkole tej urzędował diak, który uczył dzieci modlitw i przykazań, a także czterech symboli wiary. Oto te dwie szkoły brackie zaspokajały pragnienie brusiłowian do edukacji. Szkoły były całkowicie wolne. Diak zależał tylko od bractwa, od którego otrzymywał także wynagrodzenie za swoją pracę. Sami uczniowie za naukę nic nie płacili, szkoła była ogólnodostępna, bezpłatna. Organicznym uzupełnieniem uporządkowanej przez M. S. Tymoszyka kolejnej książki Ohijenki jest dorobek dziennikarski autora z czasów jego współpracy z „Hromadśką dumką” i „Radą”. W tym rozdziale znajdują się ciekawe materiały o tym, jak w Brusiłowie czytano Szewczenkę, o ukraińskiej samoświadomości chłopów, o kronice ruchu strajkowego na Brusiłowszczyźnie itp. W ten sposób mamy wspaniałą okazję, by na przykładach z życia Brusiłowa i jego okolic dowiedzieć się o szerokim, a co najważniejsze, wiarygodnym obrazie życia ukraińskiej wsi początku XX wieku. A badania historyczno-krajoznawcze dostarczają wiele ciekawego materiału z biografii prowincjonalnego miasteczka jeszcze z zamierzchłych czasów. Zatem książka Ohijenki przyda się wszystkim, którzy nie wypierają się i szanują swój ród, którym nie jest obojętna rodzinna strona, a co najważniejsze — przyszłość naszego państwa. ta “Niewolnicze płacze”, fotografie jego ukochanej żony Ołenki Antoniw — dobrego anioła i pomocnika. Dziękuję Pani, Marii Jakibczuk, za mądrą i świetlaną książkę o dwojgu niezłomnych Ukraińcach, poetach-dysydentach, których dominantą życia była Wolność i walka o nią. Oni zaiste weszli do Świątyni. I oni nam świecą… Najwyższy sąd — własne sumienie… Onkowycz D. Sumienie. — K., 2011. — 168 s. Wołodymyr BUZEJCZUK Nieczęsto zdarza się czytać wiersze, które sprawiają wrażenie aforyzmów, przepełnionych dobrocią i życiową mądrością. Do takich wierszy zaliczyłbym poezje Dmytra Onkowycza ze zbioru, który otrzymał wymowny tytuł “Sumienie”. Wydanie zbioru ma ciekawą historię. Miał on szansę ukazać się drukiem wcześniej kosztem jednego sponsora. Książka wraz z kilkoma innymi była już przygotowana do druku, ale Dmytro Julianowycz, dowiedziawszy się, kto będzie finansował wydanie, odmówił publikacji. Nie chciał za nie wiadomo w jaki sposób zdobyte pieniądze wydawać “Sumienia”… A i w samej książce można znaleźć wyjaśnienie takiego postępku: Tysiące naiwnych obdarł I tylko jednemu w czapkę publicznie rzucił. I zamiast tego, “żebyś ty, złodzieju, zginął”, Ktoś “dobroczyńcą” go nazwał! Nie lubił Dmytro Onkowycz nieuczciwych ludzi. Nie lubił “przyjaciół”, którzy nie byli przyjaciółmi, a jedynie oportunistami, zdolnymi zdradzić w każdej chwili. Temu tematowi — przyjaźni, przyjaciołom, relacjom między ludźmi — poświęcona jest znaczna część wierszy opublikowanych w zbiorze. Czyż nie są mądre oto takie słowa: Stu przyjaciół, I to niezawodnych, Szczerych. Czego chcieć, póki nie umrę?! Jeśli nie stu, Cóż, To chociaż czterech — Tych, co wyniosą trumnę… I takie podejście do przyjaciół, w ogóle do ludzi, współbrzmi z twardym przekonaniem poety, że “Najwyższy sąd — to własne moje sumienie”. Bo zbyt wielu pojawiło się ludzi z zanikłym sumieniem. Najbardziej przykre, że i wśród starszego pokolenia, które powinno własnym przykładem wychowywać młodzież. A okazuje się, że dobra materialne są ważniejsze od duchowości… Był poeta, I poety nie stało — Posmarowali usta Poecie słoniną… I już poeta dogadza władcom czy oligarchom… Trudno wyobrazić sobie w takiej roli Dmytra Onkowycza. I — jakże te wersy rezonują ze słowami jeszcze jednego porządnego człowieka — Anatolija Dimarowa: “Pisarz powinien być w opozycji do władzy, zawsze. Nawet do najlepszej władzy powinien być w opozycji”. Wiele wierszy spośród tych, które weszły do zbioru, poświęconych jest dziecięcym wspomnieniom. Dmytro Julianowycz był “dzieckiem wojny”, na jego los przypadły ciężkie czasy II wojny światowej, głód 1947 roku. Ciężkie wspomnienia i nie mniej ciężkie wersy… Ale właśnie takie poezje — w pierwszej osobie, gdzie mówią serce i dusza — dają możliwość poczuć i uświadomić sobie przeszłość swoich przodków, swojego narodu. Wspomnieć rodziców… Pomyśleć o mamie… Mama — jedna z głównych bohaterek utworów Dmytra Onkowycza. Mamie poświęcone są i poszczególne wiersze, i poematy. I taką ciepłotą wieje od tych wersów, taką miłością, że ręka mimo woli sięga po telefon: zadzwonić do mamy, zapytać o zdrowie, powiedzieć, że kocham… Poezja Dmytra Julianowycza Onkowycza — wyrafinowana i barwna, melodyjna i przystępna — zdolna jest wywołać u czytelnika prawdziwe, niepodrobione emocje, chwycić za serce i zmusić do myślenia. Myślenia o tym, co Poeta utwierdzał każdym wersem, każdym słowem — prawdę, przyjaźń, człowieczeństwo, przyzwoitość… Tak nazywa się książka szkiców naszego wielkiego rodaka I. I. Ohijenki (Metropolity Ilariona), która niedawno ujrzała światło dzienne dzięki wieloletniej i wytrwałej pracy Fundacji jego imienia. Książkę uporządkował i skomentował pierwszy laureat Ogólnoukraińskiej nagrody imienia I. Ohijenki, profesor M. S. Tymoszyk. A wyszła ona dzięki wsparciu jednego z krewnych Ohijenki, prezydenta Narodowego Komitetu Olimpijskiego, mistrza olimpijskiego, Bohatera Ukrainy S. N. Bubki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Oni świecą nam…

Słowo — wędrówka przez katusze i cierpienia ku Światłu. O dziesięcioleciach cierpień w więzieniach, obozach koncentracyjnych i zesłaniach mocniej, niż powiedział ksiądz — poeta Jarosław Lesiw (1945—1991), i nie powiesz: Matko, dusza moja — rana rozpiętego Zbawiciela. Ale także w czarnych, beznadziejnych czasach poeci pracowali i walczyli: A uparcie kamień pcha Syzyf, Choć na szczycie wznosi się krzyż, Pod nim rozpalone ognisko, A ponad wszystkim — wielki mit. („Ludzkość”. Zenowij Krasiwski, lata życia 1929—1991) Książka napisana jest zwięźle. Ale zawarto w niej tak wiele! I wszystko to zostało przelane na papier sercem autorki, która dobrze znała i Zenowija, i ojca Jarosława. Są tu problemy ukraińskiej tożsamości narodowej w latach 60.—80. XX wieku, poszukiwanie przez wymienionych poetów tożsamości narodowej i osobistej, rozumienie ich twórczości jako życiowego wyczynu, liryka niewolnicza i religijna, tematy Ojczyzny, domu, ojczystego języka, wreszcie wieczny temat Miłości, liryka intymna, bez której trudno wyobrazić sobie poezję. Po tragicznej śmierci ukochanej żony Olenki Antoniw 2 lutego 1986 r. Zenowij napisał: Modlę się. W smutku palę świece. Ciebie nie ma. Jak straszno! Jak okrutnie! Stoję jak palec — bezmiernie samotny I kapię, jak te świece! Jak napisała autorka książki, w tym wierszu poeta chyba bardzo zbliżył się do Boga… W intymnej poezji J. Lesiwa pani Maria subtelnie dostrzegła atmosferę niepokoju, poetycką gotowość rzucenia się w wir walki: Ja jeden, ty jedna, Sto rozłąk i strat, Za krzyżami okna — Czarny kwadrat nieba, Uciekam w sen — Woła okno, Sercem biję na przełaj — Nie rozbić. Nie dano! Książkę wzbogacają dobre, ciepłe fotografie. Są tu portrety Zenowija i Jarosława, w tym portret Krasiwskiego autorstwa Opanasa Zalywachy, jedna z jego ilustracji do książki po-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Krótkie teksty objaśniające do ilustracji to charakterystyczne cechy takich dzieł. Jaskrawym przykładem jest eksponowany w sali sztych „Zabójstwo francuskiego króla Henryka III przez mnicha Jacques’a Clémenta”. Z historii wiadomo, że Clément działał pod wpływem Ligi Katolickiej i za błogosławieństwem kierownictwa klasztoru. Arkusz składa się z 4 kompozycji. Po prawej u góry przedstawiono Jacques’a Clémenta (1567–1589) – mnicha zakonu dominikanów, który wchodzi do świątyni, otrzymuje błogosławieństwo po spowiedzi i przyjmuje komunię od przeora klasztoru. Scena u góry po lewej przedstawia fatalną audiencję Jacques’a Clémenta w zamku Saint-Cloud, którą uzyskał, aby rzekomo przekazać królowi wieści z ogarniętego powstaniem Paryża. Podczas gdy Henryk III czytał list, mnich ugodził go zatrutym nożem. Straż na miejscu zasztyletowała zabójcę. Trzeci epizod – w sypialni śmiertelnie rannego króla, który wkłada koronę Francji na głowę swojego następcy Henryka Burbona. Wśród świadków wyróżniono faworyta Henryka III, zwanego „półkrólem” – księcia d’Épernon, dobrze znanego współczesnej publiczności jako postać z „Hrabiny de Monsoreau”. Czwarta kompozycja – ćwiartowanie ciała Jacques’a Clémenta. Na pierwszym planie po lewej – stos, na którym spalą szczątki. Okrucieństwo, które przeraża współczesnych widzów, było zjawiskiem powszechnym w czasach wojen hugenockich. Dopiero królowi Henrykowi IV udało się przerwać krąg przemocy i przywrócić francuskie społeczeństwo do pokojowego życia. Jednocześnie w XVI wieku obok autorskiej powstała grafika reprodukcyjna, której mistrzowie odtwarzali cudze oryginały. Jeden z najważniejszych etapów rozwoju tego rodzaju sztuki był związany z działalnością wielkiego flamandzkiego malarza Petera Paula Rubensa (1577–1640), który dobrze rozumiejąc możliwości grafiki powielanej dla popularyzacji własnej twórczości w Europie, zapoczątkował specjalną szkołę grawerską przy swojej pracowni w Antwerpii. Nie grawerował własnoręcznie, jednak zdołał wychować utalentowanych mistrzów-reprodukcjonistów i – co najważniejsze! – wskazał sztuce grafiki nowe drogi rozwoju.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

„Tajemnice starych płyt”

Ołena SZOSTAK, kierownik działu grafiki Narodowego Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków. Kolekcja europejskiej grafiki Narodowego Muzeum Sztuki im. Bohdana i Warwary Chanenków jest znacząca pod względem ilości i jakości. Ponieważ podstawą grafik jest papier, a niszczy się on pod wpływem światła, ten rodzaj sztuk pięknych nie może stale znajdować się na ekspozycji. Dlatego muzeum zapoznaje swoich zwiedzających z tą częścią zbiorów na wystawach czasowych. Taki format pozwala za każdym razem odkrywać inną — historyczno-sztuczną, historyczną czy kulturoznawczą — tematykę, a nie prezentować grafikę, powiedzmy, według epoki czy kraju pochodzenia, jak przyjęto w ekspozycjach muzealnych. Zawsze zauważaliśmy szczególne zainteresowanie zwiedzających sztuką grafiki. Najczęściej pytają o technikę wykonania arkuszy. Łatwo to zrozumieć, gdyż przyglądając się odbitce na papierze, tylko specjalista widzi, jakie procesy wykonywał rytownik. Zatem to właśnie widzowie podsunęli pomysł stworzenia wystawy „Tajemnice starych płyt” i poświęcenia jej bezpośrednio sztuce grafiki XVI—XVIII wieku: jej historii, odmianom, przeznaczeniu, technice wykonania. A także pokazania arcydzieł z kolekcji muzeum: światowej sławy dzieł Albrechta Dürera, Łukasza z Lejdy, Agostina Carracciego, Hendrika Goltziusa, Jacques'a Callota i niezrównanego Rembrandta. Za grafikę uważa się odbitkę na papierze z formy drukarskiej, obrobionej różnymi sposobami. Formy te nazywane są „płytami”, niezależnie od materiału (drewno, metal, linoleum, kamień itp.), z którego zostały wykonane. Wszystkie odbitki (w zależności od techniki może ich być do 1000) są oryginalnymi autorskimi dziełami sztuki. Istnieje niemało różnorodnych sposobów obróbki płyt i mnóstwo technik, które powstawały na pewnych etapach rozwoju myśli artystycznej, a po pewnym czasie prawie znikały, by odrodzić się później w zmienionej, wzbogaconej formie. Ten ruch — powstawanie, rozpowszechnianie i wypieranie przez inne techniki — był podyktowany potrzebą nowych środków wyrazu oraz zmianą gustów artystycznych. Na szczególną uwagę zasługuje papier, gdyż jego historia jest ściśle związana z rozwojem sztuki graficznej. Dzisiaj zdumiewa wspaniały wygląd arkuszy, których wiek przekracza 500 lat, gdyż wszystkim wiadomo, jak łatwo i szybko niszczy się ten materiał. Ale papier, którego używali rytownicy w dawnych czasach, był zupełnie inny niż współczesny: produkowano go nie z drewna, a z rozdrobnionych lnianych szmat. Mistrzowie bardzo poważnie podchodzili do wyboru jego gatunku, gdyż od tego w znacznym stopniu zależał ogólny wygląd ich dzieł. Gęsty, sztywny, mocny papier z biegiem czasu nabierał lekkiego, przyjemnego dla oka koloru kości słoniowej lub szarawego odcienia, który nadawał graficznemu arkuszowi szczególnej wykwintności. Pod względem różnorodności funkcji i gatunków grafika znacznie wyprzedza inne rodzaje sztuki. Chociaż niektóre grafiki były bliskie malarstwu; zdobiono nimi niezbyt bogate wnętrza, kolekcjonerzy przechowywali je w tekach lub wklejali do albumów. Tematyka dzieł graficznych bardzo często pokrywała się z malarskimi, szczególnie w tej grupie wyróżniają się arkusze autorskie, czyli wyryte przez mistrzów według własnych kompozycji. Historia sztuki zna kilka okresów rozkwitu autorskiej grafiki. Pierwszy z nich przypadł na początek XVI wieku, kiedy w Niemczech pracował wielki Albrecht Dürer (1471—1528). Na obecnej wystawie zaprezentowana jest jego grafika „Wielka Fortuna, czyli Nemezis”, która należy do sławnej grupy kompozycji o tematyce alegorycznej — o złożonej treści oraz wieloznacznych, a nawet zagadkowych detalach. Swoją tematykę arkusze te zawdzięczają włoskiemu malarstwu i literaturze renesansowej, ale forma wyrazu jest w nich inna, w pełni stworzona przez Dürera. Nemezis w mitologii greckiej była boginią zemsty, śledziła podział dóbr wśród ludzi i karała winnych naruszenia prawa. W czasach średniowiecza i odrodzenia często postrzegano ją jako boginię Losu. Na grafice widzimy postać kobiety, bardzo dalekiej od klasycznego ideału piękna: wcale nie przypomina antycznej dziewczyny-sportsmenki; raczej jest to matka kilkorga dzieci. W jednej ręce bogini trzyma drogocenną czaszę (symbol nagrody), w drugiej — uzdę i wędzidło (obraz kary), czym potwierdza, że ludzi czeka różny los. Przedstawiony z wysokiego punktu widzenia górski krajobraz — o złożonym reliefie i licznych detalach: domkach w dolinie i drzewach na zboczach — podkreśla monumentalność skrzydlatej postaci. Prawdopodobnie wykorzystano tu alpejskie szkice pejzażowe, wykonane przez Dürera podczas podróży do Włoch. Innym przeznaczeniem grafiki jest artystyczna i naukowa ilustracja książkowa: już w XVI wieku drukowane są księgi religijne, atlasy geograficzne (na wystawie zaprezentowano arkusze Fransa Hogenberga (1540—1590) z pierwszego w europejskiej historii atlasu map miast), prace z teorii i historii sztuk pięknych oraz architektury, badania historyczne itp. Mało kto wie, że ten sam sławny kartograf Frans Hogenberg stał się prekursorem europejskiej grafiki prasowej. Burzliwe wydarzenia reformacji doprowadziły do pojawienia się ulotek politycznych z obrazkami, które były obliczone na mało wykształconych ludzi. Od 1570 roku ilustracje do takich ulotek zaczął tworzyć Hogenberg. Zrozumiały język artystyczny, szczegółowa opowieść, podzielona na oddzielne epizody dla większej przejrzystości, oraz ko- Bohdan i Warwara Chanenkowie przez cztery dekady zbierali i kształtowali jako muzeum kolekcję dzieł sztuki, aby podarować ją wraz z posiadłością kijowskiej społeczności. Są oni kimś więcej niż mecenasami-działaczami i patriotami, których działalność jest przesiąknięta duchem oświecenia. I choć w czasach radzieckich kolekcja została częściowo rozproszona, jednak była ona uzupełniana. Narodowe Muzeum Sztuki imienia Bohdana i Warwary Chanenków dzisiaj święcie strzeże i rozwija główną ideę swoich fundatorów — zapoznawania przede wszystkim rodaków z arcydziełami światowej sztuki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Zainspirowani światłem. Refleksje na wystawie „Dzień Wolności”

Artysta Ołeksandr Melnyk zatrzymał się, oczyszczając ziemię pod przyszłe kwietniki, spokojnie wbił łopatę w zaspę śnieżną: oto już nadchodzi córka z naręczem bzów, więc młode pokolenie będzie kontynuować dzieło ojca. Wtedy uważnie spojrzał w salę imienia Ołeny Zamostian Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, zobaczył wszystkich, którzy zebrali się na otwarcie wystawy „Dzień Wolności” i, przekroczywszy ramę, spokojnie zszedł ze swojego płótna na białą podłogę i przywitał się z nami. Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury. Tutaj byli już artyści-patrioci, kierownicy i studenci Mohylanki, pisarze, dziennikarze, goście z Sankt Petersburga, działacze społeczni. Zaskoczyła ciekawie zbudowana ekspozycja. Wydawało się, jakby dzieła sztuki wewnętrznie wolnych ludzi bez udziału osób trzecich, według własnego uznania, rozmieściły się w sali i rozmawiały między sobą, zyskując samodzielne, oddzielne od autorów życie. Mistyczny pomarańczowy jeździec na płótnie („Wiestnyk” Wołodymyra Harbuzia), niczym z ciemnej mgły wyłaniający się, i jakby z białego nieba — w realny świat na rączym koniu odmłodzony Łeonid Hopanczuk („Jesteśmy wolni…” odpowiedź Jerzemu Hoffmanowi) witali się nawzajem. Kozak Mamaj na obrazie „Pora” Wasyla Zabashty sprawdzał, czy szabla jest ostra, jego brat w pędzlu Wasyla Kopajhorenki oraz „Zalizniak” Teodozjusza Humeniuka snuli niewesołą dumę — o naszej z wami wolności. Każdy — i w życiu, i w twórczości — jest wolny, więc interpretuje pojęcie „Wolność” na swój sposób. Bohdan Tkaczuk przyjechał z Tarnopola na otwarcie tej wystawy i przekonał się, że jego obraz „Wokół miasteczka Beresteczka…” leczy nas z zapominalstwa. Po to właśnie jest nauka historia, aby z tego, co najstraszniejsze, poznawszy to, ludzkość wyciągała właściwe wnioski. „Ślepcy” Ołesia Sołowia (1996 r.) do dziś, niestety, są aktualni. Czas już społeczeństwu przejrzeć na oczy, a ono wciąż jeszcze się miota, próbując pokonać nawałę kłamstwa, mimo że znak sierpa i młota ustąpił Tryzubowi. Nie pokonano strachu, wciąż nie ma zjednoczenia, które wyróżni, zrodzi jasnego, silnego, bezinteresownego lidera, zdolnego poprowadzić naród drogą Światła. Na otwarciu wystawy. Ołes Szewczenko i Ołeksandr Melnyk. Przyурочена до дня початку Помаранчевої революції wystawa „Dzień Wolności”, stworzona na ciche wezwanie Ołeksandra Melnyka, — to świadoma okazja, by przemyśleć przeszłość i teraźniejszość. Istnieje nawet wersja, jakoby Pomarańczowa rewolucja była technologią polityczną, aby pod żadnym pozorem ludzie już nie wyszli na majdan. Niespełnione oczekiwania, oszukana nadzieja na pozytywne zmiany w społeczeństwie (nie ma co ukrywać) rodzą zwątpienie. Pesymiści podejrzewają, że uruchomiono generatory do manipulowania ludzką świadomością, tak jak wcześniej pracowały one przy Sofii, by wywoływać zamieszki, aż do momentu, gdy rekonstrukcja placu usunęła podejrzane kioski z kablami, które prowadziły pod ziemię — i nie wiadomo dokąd. Ale w namiotach na zimnym Chreszczatyku panowała wtedy prawdziwa Miłość, było niepodrobione Braterstwo. Głodnego, przemarzniętego donieczanina otoczyli pomarańczowi rówieśnicy, przyprowadzili do swojego ogniska, nakarmili, ktoś dał swój sweter, ktoś — kurtkę. Chociaż różne poglądy i upodobania przywiodły ich Ołeksandr Melnyk. „Pora”. 2005 r. na Majdan, ale stworzyć barykady między młodymi rodakami żadnym technologom politycznym się nie udało. Zadziwiający portret „Dziadka Liksandra (Melnyka)”, stworzony przez M. Storożenkę w 1976 roku, ma co powiedzieć potomnym. Mądrość ludowa — synonim wszechwidzenia — jest w jego oczach. Tak, stalinowskimi wielkimi głodami i katowniami GUŁAG-u zniekształcono kod genetyczny narodu — ale nie zniszczono go! Prześladowany do dziś naród nie stracił zdolności kochania i myślenia, bronienia swojej obywatelskiej postawy oraz rodzenia, wychowywania wolnych ludzi — dlatego żyje obecnie i będzie żył w przyszłości. Maryna Soczenko przypomniała obrazem „Dzień wyroku”, że o wolność należy walczyć, inaczej… Nie, nie powtórzy się „Bykownia” (po to właśnie pracuje artysta Petro Małyszko), nie będzie więcej „Świętej góry zasianej łuskami” (obraz Niny Denysowej), wszak znacząco utrwalone w dziele sztuki, pozostają one w historii i nie będzie powrotu do tamtych wydarzeń. Wieloskrzydle trzepocze „Ptak” Anastasiji Melnyk, zachwycają się jasnymi błyskami na niebie nowożeńcy („Salut nad morzem” Mykoły Danczenki) i kroczą w prawdziwie jasną przyszłość dusze-postacie na obrazach Petra Honczara, Ołeksandra Olijnyka, w rzeźbach Mykoły Bilyka, Wasyla Byka, Mychajła Horłowoho, a nawet na gobelinie Marii Łytowczenko. Bo my jesteśmy „Niezłomni”; to dzieło Wałerija Franczuka jest znaczące nie tylko przez swoją artystyczną wyrazistość, ale i materiał: z resztek drewna, ścinków z krosien powstały obrazy ludzi — świadectwo naszej niezniszczalności. …Wszakże rozmawiały nie tylko Wasyl Zabashta. „Pora... Przebudzony Mamaj”. 2011 r. te dzieła. Przed obrazem „Ziemskie i niebiańskie (Boże Narodzenie)” Wiry Barynowej-Kułeby, jakby opierając się o niego niewidzialnymi skrzydłami, zwracali się do siebie nawzajem i do całej wspólnoty dorośli mówcy, radzi z takiej okazji szczerego porozumienia. A tymczasem uczeń Myrosław Soczenko narysował sobie Tarasową Mogiłę — wspomnienie niedawnej podróży na Górę Czerniecza, i bawił się między eksponatami. Myślało się, patrząc na młodego artystę, że właśnie tak (na radość Aniołowi) podrośnie niemowlę, które jego mama pieści w polu pod stogiem siana — tak żywo i utalentowanie namalowała owo Boże Narodzenie W. I. Barynowa-Kułeba. Czytelnicy „Słowa Proświty” znają „Dziennik drzewa” Kateryny Tkaczenko: ze stygmatów na rękach i nogach, z samego serca przebiły się kwitnące pędy, żeby piękniejsza, weselsza stała się ojczysta ziemia. Owa chrześcijańska ofiarność młodej artystki to przejaw jednego z kosmicznych praw. Kosmos na wystawie „Dzień Wolności” jest obecny poprzez bezpośrednie odwołanie. „Ostatni promień” Kostiantyna Kosarewskiego i „Pulsar” Wasyla Korczynskiego (wraz z jego zdumiewającymi wycinankami na temat kultury trypolskiej) dziś można postrzegać także jako uogólnienie przejściowej epoki kosmicznej. Póki niektórzy interpretują kalendarz plemienia Majów, artyści rejestrują zakończenie epoki ciemności. Ruch ciał niebieskich odbywa się siłą Miłości. Zmienia się wraz z nim i Człowiek. Tegoroczny dyptyk Jarosława Zadwornego „Metagalaktyka” ujawnia nowe zdolności człowieka do podróżowania poza ciałem i poza Układem Słonecznym. Królu Niebieski! — jak Nieprzedmiotowe Światło zdołał artysta oddać farbami olejnymi! Z rdzenia metagalaktyki idzie do nas nowe i przed- czerwone. Trzeba go „Czekać” i przyjmować — mówi dziś obrazem Natalija Mełes; Hanna Furs jeszcze w 2009 roku wyłowiła i ucieleśniła ten nowy „Oddech” i „Ruch”. Pomimo nawału informacyjnej agresji — tych drgawek ludzkiej warstwy tchórzy, dla których Światło jest straszniejsze niż piekielny ogień — nowe pokolenie jest zdolne myśleć wyższymi kategoriami i odczuwać jaśniejszymi uczuciami. Nie, to nie Najwyższy przesiewa ludzi — kogo dokąd po zakończeniu ziemskiej drogi. To nasze myśli i czyny określają dalsze pozaziemskie ścieżki. Kto się potknął, temu dostępne jest „Okazanie skruchy” (obraz Wołodymyra Pasiwenki), a kto świadomie odstąpił, przedkładając ciemność nad Promienną Ludzkość, ten wiecznie będzie niósł ciężar własnych czynów. „Dzień Wolności” nie mógł nie powstać w sali imienia Oleny Zamostian. To unikalne miejsce mocy. Według jednego z przekazów jeszcze w epoce przedchrześcijańskiej na brzegu Poczajny zbudowano drewnianą cerkiew — dla kupców i misji dyplomatycznych — na cześć świętego Mikołaja, biskupa Mir Licyjskich (teraz znajduje się tu w budowli ukraińskiego baroku cerkiew Mikołaja Nabrzeżnego Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, dzwonnica wyświęcona jako świątynia Świętych Nowomęczenników Ukraińskich). Obok — tuż naprzeciwko wejścia do sali wystawowej — cerkiew św. Eliasza, pierwsza z cerkwi wzniesionych na rozkaz księcia Włodzimierza-Chrzciciela. Pośrodku między nimi kamienny krzyż z napisem: „Tym, którzy złożyli życie na ołtarzu Ukrainy” — pierwszy w czasach Niepodległości znak pamięci, ustanowiony przez Ukraiński Fundusz Kultury. Dotyka go gałęziami potężny dąb — z tego żołędzia, który spoczął w ziemi 24 sierpnia 1991 roku. Na fali wymarzonej Wolności odrodzona wysiłkami wielu patriotów Akademia Kijowsko-Mohylańska jest symbolem i ośrodkiem światowej kultury ukraińskiej. Wystawa „Dzień Wolności” — jeden z konsekwentnych, niezłomnych projektów Ołeksandra Melnyka — to doprawdy jasne i pocieszające wydarzenie w powyborcze dni. Przecież dzisiaj, kiedy „Pan Dukat” próbuje panować nad nauką, produkcją, rolnictwem, na świecie Ukraina może szczycić się sztuką i artystami — malarzami, muzykami, śpiewakami, pisarzami — czyli ludźmi wewnętrznie wolnymi, których serca w każdych okolicznościach pulsują „dalekim gwiazdom: Wolności wiecznie nie pokonać!” Leonid Hopanczuk. „Jesteśmy wolni...” odpowiedź Jerzemu Hoffmanowi. 2002 r.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

Передплата триває. Долучайтесь!

Микола ЦИМБАЛЮК, завідувач відділу культури “Мені подобається “Слово Просвіти”…”, — читаємо в соціальних комп’ютерних мережах. І кількість тих, хто надсилає нам ці сигнали споріднених душ, щодня тільки збільшується. Чи не вперше за останні двадцять років (після початку 1990-х) довіру до друкованого слова ми, журналісти, відчули й побачили влітку цього року під час “мовного майдану”. І не стільки взагалі до ЗМІ, скільки безпосередньо до нашого тижневика “Слово Просвіти”. Учасники акції протесту і голодування біля Українського дому проти антиконституційного, антидержавного закону “Про засади державної мовної політики” не просто переглядали наше з Вами, шановний читачу, “Слово”, а перечитували від першої до останньої сторінки. І це не тільки збіг обставин. Зрештою, тижневик став — і завжди був — найпослідовнішим і незмінним захисником української мови, національної культури й духовності. І хоча на першій шпальті під логотипом значиться “культурологічний”, будь-який читач завжди знаходить у розумних межах цікаві й ґрунтовні публікації на теми політики, соціальні, економічні, міжнародного життя тощо. “Слово Просвіти” незмінно тримає руку на пульсі національного життя, цураючись “жовтизни”, дешевого популізму та продажності. Це засвідчує й редакційна пошта. Щодня редакція отримує з різних куточків України, а нерідко й з-за кордону по кілька десятків листів поштою від читачів, не враховуючи сотні тих, що надходять на електронну адресу. Тож політику нашого видання формують не лише програмні засади просвітянської організації, а й смаки і вподобання наших передплатників. Наприклад, ще тільки-но злощасний законопроект “Про засади антиукраїнської антидержавної мовної політики”, як охрестили його українці, зареєстрували у Верховній Раді, як тижневик із числа в число почав друкувати думки, відгуки, оцінки, прогнози пересічних громадян, експертів, політиків, відомих науковців. Такої об’єктивної, глибокої, різноманітної інформації щодо акту зради національних інтересів, що готувався тоді провладною більшістю, не друкувала жодна газета України. Для мудрої влади це могло б послужити вагомою підставою для мудрого рішення. Але, на жаль, “понятія” і “мудрість” мають різну природу. Остання категорія пов’язана з широкою, з домінуючою часткою національної, культурою. У цьому можна пересвідчитися на нашому читацькому загалові. Він, наш читач, як один розумний, активний, невтомний на ниві духовної праці, небайдужий, справжній патріот свого народу й держави. І не може мовчати, не може бути безсловесним споглядачем. Такими, наприклад, є в житті і постають на сторінках нашої газети Марія Олійник із Донбасу, Світлана Орел із Кіровоградщини, Володимир Семистяга з Луганщини, Володимир Ференц з Івано-Франківщини, Олег Гринів зі Львова, Святослав Васильчук із Житомирщини, професор Іван Ющук і академік Любомир Пиріг із Києва й сотні інших наших найактивніших авторів. У їхніх публікаціях, як у краплині води, віддзеркалюється все розмаїття нашого непростого життя. Завдяки їм “Слово Просвіти”, а відтак і наш читач постійно отримує найсвіжішу, неупереджену інформацію з перших рук, допомагає кожному перебувати не на узбіччі, а в епіцентрі, у вирі життя. Тижневик заслужено завоював славу видання, що дає широку панораму культурно-мистецького життя України. Зрештою, серед відомих і шанованих культурних, науково-педагогічних, громадських, та й, ніде правди діти, — політичних діячів немає жодного, хто не вважав би за честь виступити чи зустрітися з нашими читачами на сторінках “Слова Просвіти”. У році, що минає, тижневик неодноразово публікував Івана Драча, Михайла Слабошпицького, Наталку Поклад, Миколу Жулинського, Павла Гриценка, Василя Овсієнка, Івана Зайця, Ярослава Кендзьора та багатьох інших. У році наступному, 2013-му, ця традиція зберігатиметься і розвиватиметься. Широкий і схвальний відгук у наших читачів дістала вже традиційна рубрика “Стріла”, де публікуються справжні перлини української поезії. Упорядник і автор літературно-критичних розвідок, що завжди передують добіркам віршів, лауреат Національної премії ім. Т. Шевченка Володимир Базилевський їх продовжить. Більше того, редакція “Слова Просвіти” запланувала видати у бібліотечці “СП” наступного року вже опубліковані матеріали у цій рубриці окремою книжкою. Це буде така собі розкішно-вишукана антологія української поезії, яку матиме змогу отримати наш читач. До речі, у серії “Бібліотека “Слова Просвіти”, яка отримала гарячу підтримку її шанувальників, цьогоріч видані книжки журналіста, літературного критика Анатолія Шевченка “Глухий кут малоросійства” (публіцистика, спогади); “Лицар української національної ідеї” Олексія Микитенка (присвячена відомому українському громадському і державному діячеві, науковцю й педагогу, публіцисту й письменнику Анатолію Погрібному); “Іудин гріш” Євгена Дударя (куди увійшли не лише найновіші “Хроніки хутора “Мозамбік”). Ці та інші книжки Ви, шановний читачу, можете отримати в подарунок, передплативши “СП”. Не менш насиченими будуть наступного року публікації “Слова Просвіти” про презентації найновіших книжкових видань, мистецькі виставки, музично-концертні прем’єри і фестивалі. Цікавими і такими, про що не довідатися в інших виданнях, залишатимуться краєзнавчі публікації з усіх куточків нашої України. Але про це та багато іншого, про що допіру не розповіси (який же матеріал без інтриги), наші читачі довідуватимуться обов’язково. Звичайно, за умови, що наша словопросвітянська читацька спільнота не лише збережеться, а й подвоїться.., а краще — удесятериться. Одне слово, примножуватиметься. П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 33 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetyana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeksyj JASCZUK 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 Email: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w listopadzie — 18 800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powoływanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 4 8 Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn