Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №48 за 2020 рік

16 s. · 34 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 48 (1100), 26 listopada — 2 grudnia 2020 WOŁODYMYR BURBAN

Mija siedem lat od początku wydarzeń, które nazwano początkiem Euromajdanu i Rewolucją Godności. Siedem długich lat. A zapach dymu czuć do dziś. I oczy, które patrzą z portretów na Alei Niebiańskiej Sotni z pytaniem: czy wszystko nie było na próżno? Nie, nie na próżno. Chociaż daleko nie wszystko, o czym marzono, się spełniło i wielu mówi, że ofiary okazały się daremne… Mówią ci, których tam nie było. A my wszyscy, którzy przeżyliśmy Majdan(y), dokładnie wiemy — Ukraina się zmieniła. Przestaliśmy się bać. Zdobyliśmy poczucie własnej godności. Staliśmy się Narodem, a ci, którzy nie przeżyli – nie! Jeśli ludzie powstali i wyszli na Majdan, żeby obronić prawo narodu, to drogi powrotnej już nie ma. Dzisiaj na Ukrainie jest podobna sytuacja – rewanżyści, którzy zlecieli się na Ukrainę przy obecnej „zielonej władzy”, próbują zawrócić nas w przeszłość — w czasy przedmajdanowe. Ale nas – nie da się zawrócić! Naród, społeczeństwo idzie naprzód, dorasta. To długa i ciężka droga. Krok po kroku, Majdan po Majdanie. Szesnaście lat temu wyszliśmy na Pomarańczowy Majdan, czując w sobie siłę, by zmusić władzę do życia według honoru, a nie według bezprawia. Siedem lat temu zrobiliśmy ogromny krok naprzód na Euromajdanie. I nawet jeśli po tym tymczasowo ustąpiliśmy w ostatnich dwóch latach, znów będziemy poruszać się naprzód. Rozczarowanie i zwątpienie przychodzą do tych, którzy oczekiwali absolutnego rezultatu od razu. Ale tak nie bywa. Władza nigdy nie będzie bez skazy i dlatego zawsze będziemy gotowi do Majdanu, żeby zmuszać władzę do przestrzegania Konstytucji i euroatlantyckiego kursu państwa, zapisanego w niej! Właśnie dzięki Majdanowi Ukraińcy rozumieją, że mają władzę i odpowiedzialność. Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka NADIJA HUMENIUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

My — zwyciężyliśmy!

21 listopada w Ukrainie obchodzi się Dzień Godności i Wolności. Tego dnia, w odstępie 9 lat, w Ukrainie rozpoczęły się dwie rewolucje: Pomarańczowa Rewolucja w 2004 roku i Rewolucja Godności w 2013 roku. Święto jest następcą Dnia Wolności, który w latach 2005–2011 obchodzono 22 listopada i który był poświęcony Pomarańczowej Rewolucji, lecz został zniesiony przez prezydenta Wiktora Janukowycza. 13 listopada 2014 roku prezydent Petro Poroszenko swoim dekretem ustanowił Dzień Godności i Wolności, obchodzony 21 listopada. W przeciwieństwie do Pomarańczowej rewolucja 2013–2014 roku zapisała się w pamięci ostrymi starciami między protestującymi a oddziałami specjalnymi, a kulminacją walki Ukraińców o europejski wybór państwa stały się masowe mordy uczestników Majdanu dokonane przez „berkutowców”. I być może właśnie wtedy, na zakrwawionym Majdanie zimą 2014 roku, ugruntowało się współczesne państwo ukraińskie. ność za kraj. U nas nie będzie sytuacji takiej jak w Rosji czy na Białorusi — to najbardziej pozytywny wniosek z Majdanu. Ukraina zmieniła się po Majdanie. Bardzo wielu ludzi zaczęło cenić swój kraj, mówić po ukraińsku, interesować się historią. Gdyby nie było Euromajdanu, nie byłoby dzisiejszej naszej Ukrainy. To była nasza szansa na obronę europejskiego ukraińskiego państwa — i skorzystaliśmy z niej! Każdy z uczestników Euromajdanu i Rewolucji Godności przeżył na Majdanie własną osobistą historię. Ludzie robili pozornie niezauważalne i zwyczajne rzeczy, które odegrały wielką rolę w biografii Ukrainy. Historia dzieje się właśnie teraz, na naszych oczach i naszymi rękami. Rewolucję robili zwykli ludzie i był to heroizm prostych ukraińskich obywateli. Podczas zimowego starcia, zwłaszcza 20 lutego 2014 roku, najstraszniejsze było to, że nieuzbrojeni, niewyszkoleni, niedoświadczeni ludzie, zwykli Ukraińcy, stanęli do walki z dobrze uzbrojonymi i wyposażonymi, starannie wyszkolonymi i doświadczonymi rosyjskimi specnazowcami, którzy spokojnie i bezkarnie strzelali do ludzi, jakby w tirze. Jacy śmieszni wydawali się wtedy majdanowcy rosyjskim snajperom ze swoimi plastikowymi hełmami i drewnianymi pałkami w porównaniu z ich karabinami, hełmami i kamizelkami kuloodpornymi. Pewnie śmiali się z nas spod przyciemnianych szyb swoich hełmów. Ale my – zwyciężyliśmy! I nadal zwyciężamy, choć niektórzy już chronią nas z Niebios... – choć wciąż musimy wywalczać swoją wolność i niepodległość rodzinnego kraju z bronią w ręku! I zwyciężymy. Za materiałami strony Dzień Godności i Wolności

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Apel

do naszych czytelników, prenumeratorów, prośwician. Przyjaciele! Tygodnik „Słowo Proświty” — jedna z niewielu istniejących obecnie wysp niezależnego ukraińskiego słowa w informacyjnym morzu — przy pewnym „wsparciu” naszej władzy znalazł się na granicy zakończenia swojego istnienia. I tylko my sami — ci, którzy kochają, szanują i cenią ukraińskie prawdziwe i obiektywne słowo, możemy pomóc tygodnikowi. Każde wsparcie finansowe wydawnictwa to ważny wkład w ukraińską sprawę. Dlatego podajemy Państwu nasze dane bankowe: AT „Alfa-Bank”, r/r UA 30 300346 0000026002016994001; odbiorca: GO „Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki; kod EDRPOU/INN: 00031756. Cel płatności wypełnia płatnik tak, aby przekazać pełną informację o płatności. W minionym tygodniu na naszą prośbę o pomoc dla gazety „Słowo Proświty” odpowiedzieli: 1. KU „Centrum Kultury i Sztuki” ZOR — 2. Honczarenko Kateryna Ołeksandriwna — 3. Sytnyk Wiktor Tymofijowycz — 1000 hrywien.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Rewolucja, godność, wolność

I wszyscy oni w mojej pamięci Wysocy... Walentyna DAWIDENKO, Kijów Dzisiaj obeszłam miejsca, które mają swój wyraźny obraz w pamięci. I nastrój, który determinuje parzystą liczbę róż 21 listopada, co roku i niezmiennie. Dla Ustyma i innych aniołów Niebiańskiej Sotni. Dla nieznanego mi młodzieńca, którego widziałam wtedy tylko przez kilka minut z okna swojej redakcji na Placu Europejskim. Za każdym razem piszę o nim i nadchodzi nowe zrozumienie tego bolesnego, chwilowego i, niestety, nie filmowego kadru. Biegł przez plac, ratując się przed tłumem berkutowców i już niedaleko chodnika zatrzymał się i gwałtownie odwrócił do nich twarzą, czekając na swoją ostatnią walkę. I był to gest niezwykle odważnego człowieka, bohatera, który walczył do końca, demonstrując swoją męstwo i nieustępliwość wobec hordy. Zawsze kładę różę w tym świętym miejscu, ale dzisiaj Chreszczatyk był otwarty dla transportu, więc zostawiłam ją bliżej chodnika. Rzeczywiście, dzisiaj było zimno i smutno. Zgromadzenie przy steli Bohaterów Majdanu Z kwiatami i zniczami połtawianie uczcili Bohaterów. Do steli przyszli nowo wybrani radni miejscy, rejonowi i obwodowi Mykoła Kulczynski, Andrij Karpow, Julija Horodczanina, Jewhen Jankewycz i inni. Radny miejski, proboszcz cerkwi św. Mikołaja Prawosławnej Cerkwi Ukrainy ks. Ołeksandr Dediuchin odprawił panichidę za Bohaterów Niebiańskiej Sotni. Wydarzenie transmitowano w sieci społecznościowej Facebook w trybie on-line. Mówiono o wydarzeniach sprzed 7 lat w Połtawie i Kijowie, o obecnych wyzwaniach. Głos zabrał przedstawiciel Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej (UIPN) Ołeh Pustowhar, który podkreślał głęboką istotę wszystkich trzech Majdanów najnowszej historii ojczystej jako kontynuację walki o odzyskanie państwowości (Rewolucja na Granicie, wiece i demonstracje Ruchu), a potem jej zachowanie (podczas Pomarańczowych wydarzeń i Rewolucji Godności). „Wszystkie trzy majdany to walka o niepodległość, to strategiczne kroki ukraińskiego Narodu na drodze „Precz od Moskwy!”, — powiedział O. Pustowhar. Opublikował Oświadczenie UIPN w sprawie przeszukań w Narodowym Muzeum Rewolucji Godności. „Przeszukania odbyły się bezpośrednio przed Dniem Godności i Wolności oraz rocznicą wydarzeń na Majdanie. Z tego jednoznacznie skorzystają antyukraińskie siły, które próbują zdyskredytować Rewolucję Godności”, — podkreślono w Oświadczeniu tego centralnego organu władzy wykonawczej. Telewizyjne pokazy i internetowe przeglądy filmów dokumentalnych o Rewolucji na Granicie Z inicjatywy Północno-Wschodniego międzyregionalnego oddziału UIPN odbyły się telewizyjne pokazy i internetowe przeglądy dokumentalnych filmów o Rewolucji na Granicie. Na połtawskich kanałach telewizyjnych „IRT” i „Misto+” oraz oficjalnej stronie na Facebooku Połtawskiej Obwodowej Biblioteki dla Młodzieży im. Olesia Honczara zaprezentowano nowy wideoklip Instytutu Pamięci Narodowej. Został on wykonany wspólnie z Bober Film Studio na 30-lecie Rewolucji na Granicie. W klipie wystąpili uczestnicy pierwszego ukraińskiego Majdanu: Ołeś Donij, Jarosław Ruszczyszyn, Mychajło Kanafoćkyj, Anżelika Rudnyćka, Wiktor Roh, Ludmyła Hrydkoweć i Ołeh Wehera. A na oficjalnej stronie na Facebooku instytucji komunalnej „Obwodowe Centrum Młodzieżowe” pokazano film dokumentalny „16 dni. Rewolucja na Granicie” (produkcja Divaki production, 2011 rok). „To opowieść o tym, jak ukraińscy studenci w 1990 roku obronili prawo do godności, wolności, do własnego państwa. Film opowiada o studenckiej akcji obywatelskiej na Ukrainie w październiku 1990 roku — głodówce studentów na Majdanie Niepodległości (wtedy — plac Rewolucji Październikowej). Właśnie to wydarzenie stało się początkiem końca radzieckiej rzeczywistości”, — zaznaczyli pracownicy instytucji młodzieżowej. „Z inicjatywy UIPN 30. rocznica Rewolucji na Granicie w tym roku obchodzona jest na szczeblu państwowym zgodnie z Uchwałą Rady Najwyższej o datach pamiętnych i jubileuszach w 2020 roku. Dlatego nasze pokazy telewizyjne i internetowe poświęciliśmy tej ważnej dacie pamiętnej oraz Dniu Godności i Wolności. Te filmy dokumentalne przenoszą widza w tamte czasy, dają możliwość poczucia atmosfery akcji i historycznego znaczenia tamtych wydarzeń”, — poinformował regionalny przedstawiciel UIPN w obwodzie połtawskim Ołeh Pustowhar. Północno-Wschodni międzyregionalny oddział UIPN „Jeszcze nie w każdym sercu odbył się Majdan” 21 listopada, w Dniu Godności i Wolności, lwowianie uczcili poległych na Majdanie oraz wszystkich bojowników o wolność Ukrainy, — poinformowano w służbie prasowej Lwowskiej Rady Miejskiej. Na polu honorowych pochówków nr 67 Cmentarza Łyczakowskiego zatroskani złożyli kwiaty na grobach Bohaterów, zapalili znicze i wspólnie się pomodlili. Modlitwę za Bohaterów odmówił władyka Stepan Sus, biskup kurii Kijowsko-Halickiego Wyższego Arcybiskupstwa UKGK. „Jeszcze nie w każdym sercu Ukraińca odbył się Majdan i Rewolucja Godności. Jeszcze wielu Ukraińców potrzebuje naprawdę dobrego przykładu, umiejętności uwierzenia w to, że ten świat i to życie można zmienić, jeśli pracować i być uczciwym, jeśli szanować pamięć Bohaterów i brać na siebie odpowiedzialność. Życzę nam wszystkim żyć godnie, dokładać wszelkich starań, aby nasz kraj i świat wokół nas stawał się innym, lepszym, nie takim, jak był kiedyś. Niech Bóg nam wszystkim pomaga w tym”, – zaznaczył władyka Stepan Sus. Przy pomniku Tarasa Szewczenki na Prospekcie Wolności przez cały dzień działała ekspozycja i wystawa fotograficzna „Euromajdan: siła epoki”. W Kropywnyckim krzyczeli przez megafon, kim jest „OPZZ” Zoja KRASIŃSKA Minęły lata, nadzieje w dużej mierze się nie spełniły. Jednak nie wszyscy je stracili. Ci, którzy wierzą w postępowy rozwój Ukrainy i są gotowi go wspierać, zebrali się w Kropywnyckim na placu Bohaterów Majdanu. Wśród nich – działacze społeczni Jurij Mytrofanenko, Ołeh Kokulenko, Dmytro Sinczenko (moderator wydarzenia), członkowie partii „Swoboda”. Uczestnicy akcji przypomnieli, że zdobycze obu majdanów znajdują się pod zagrożeniem i jako przykład podali niedawne przeszukania w muzeum Rewolucji Godności w Kijowie oraz... “Siedem lat temu właśnie ten namiot został ustawiony na Prospekcie Swobody przez Bractwo Studenckie Ziemi Lwowskiej, stał się on symbolem Lwowskiego Euromajdanu. Symbolem jedności, solidarności i zwycięstwa. Członkowie Bractwa Studenckiego Ziemi Lwowskiej w 2014 roku jako jedni z pierwszych wyszli na ulice miasta, by wyrazić swoje stanowcze stanowisko w kwestii europejskiego rozwoju Ukrainy, a później stanęli na czele Lwowskiego Euromajdanu – mówią organizatorzy wystawy fotograficznej. – Majdanowa beczka, kamizelki kuloodporne, hełmy i inne elementy samoobrony – to niewielka część eksponatów Muzeum Godności”. W porze obiadowej przy Memoriale Pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni (skrzyżowanie ulic Krywonosa i Zamkowej) odbyła się akcja artystyczna “Rozmowa przy ogniu i barykadzie”. O godzinie 17.00 spod pomnika Stepana Bandery wyruszył Marsz Godności, który przeszedł pod pomnik Tarasa Szewczenki. Przeprowadzano również bezpłatne wycieczki po Memoriale Pamięci Niebiańskiej Sotni. zaocznego aresztowania byłego prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza. Mówcy podkreślili również, że obecna władza jest “podkładką” między ukraińskim kursem euroatlantyckim a ekspansjonistycznymi zamiarami Rosji i że Federacji Rosyjskiej opłaca się usunąć „zielonych”, aby potem na ich miejsce przyszły te siły, które uosabia partia “OPZZ”. Jak wiadomo, opowiada się ona za ścisłą integracją z Rosją. W warunkach, gdy Federacja Rosyjska zaanektowała Krym i jest stroną krwawego konfliktu w Donbasie, takie zamiary poniżają godność Ukrainy jako państwa i stanowią zagrożenie dla jej wolności. Jednak w ukraińskim społeczeństwie jest niemało ludzi, którym “kakaja raznica” (wszystko jedno), w jakim języku rozmawiać, byle tylko ten język był “jazykiem” i chcą, żeby przyszedł ktoś silny i urządził życie. Rosja a priori jest silna dwoma parametrami – wielkim terytorium i bronią jądrową, a w żadnym wypadku poziomem życia narodu poza Moskwą oraz stopniem swobód demokratycznych, do których Ukraińcy już przywykli. Lecz nawet jeśli na świecie są potężne i przyjazne nam państwa, to jednak warto posłuchać wielkiego myśliciela Jeana-Jacques’a Rousseau: “Każdy, kto zależy od innego i nie ma swoich wewnętrznych środków, nie może stać się wolnym. Sojusze, umowy, zaufanie ludzi – to może przywiązać słabego do silnego, ale nie silnego do słabego”. Dzień Godności i Wolności w Połtawie: pokazy filmów na 30-lecie Studenckiej rewolucji na granicie oraz zgromadzenie przy steli Bohaterów Majdanu 21 listopada z okazji Dnia Godności i Wolności patriotyczna społeczność Połtawy zebrała się przy pamiątkowej steli Bohaterów Majdanu obok Obwodowej Administracji Państwowej, a na połtawskich kanałach telewizyjnych i w mediach społecznościowych zaprezentowano filmy dokumentalne poświęcone 30. rocznicy Studenckiej rewolucji na granicie. …Niskie gęste chmury, sina mgła, zmierzch już niemal po południu i pojedynczy przechodnie na ulicach – tak wyglądała miniona sobota w Kropywnyckim. Mimo pogodowej szarości, ten dzień w kalendarzu jest kolorowy. 21 listopada – dzień Godności i Wolności. W tym czasie w 2004 roku na Ukrainie trwała pokojowa Pomarańczowa rewolucja, a w 2013 zaczęły się wydarzenia, które teraz znane są jako Majdan. Zakończył się on rozstrzelaniem powstańców przeciwko antyukraińskiemu reżimowi Janukowycza, Niebiańską Sotnią i nadziejami na moralne oczyszczenie społeczeństwa z korupcji, a także na dalszy ruch Ukrainy w stronę Europy jako ostoi wartości demokratycznych, przestrzegania praw człowieka i wysokiego poziomu życia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

7. rocznica Euromajdanu i Rewolucji Godności

Heorhij ŁUKIANCZUK Kijów. W siódmą rocznicę Euromajdanu w całej Ukrainie odbyły się uroczystości, koncerty, wystawy oraz flash moby. W cerkwiach odprawiano nabożeństwa w intencji Niebiańskiej Sotni, a Ukraińcy składali kwiaty i zapalali znicze pod pomnikami poległych uczestników Euromajdanu. Działacze państwowi i społeczni również odnotowali w swoich wystąpieniach tę ważną w historii ojczystej datę. Z okazji Dnia Godności i Wolności Ukraińców pozdrowił Metropolita Prawosławnego Kościoła Ukrainy Epifaniusz. Zaznaczył on, że obecnie wielu chce odebrać nam fundamentalną wartość – wolność. „Dziś wspomnijmy o wszystkim, co osiągnęliśmy i co mamy. Nie zapomnijmy podziękować naszym obrońcom, którzy w tej chwili bronią nas przed rosyjskim agresorem, a także naszym najnowszym Bohaterom, którzy oddali własne życie w imię zachowania naszej wolności, pomódlmy się za ich krewnych i bliskich, którzy doznali niepowetowanych strat” – powiedział zwierzchnik Kościoła. Piąty prezydent Ukrainy Petro Poroszenko w swoim pozdrowieniu skonstatował, że walka jest jeszcze daleka od zakończenia. „Musimy znów się jednoczyć, aby obronić przyszłość Ukrainy. Haniebne zwolnienie „berkutowców” z ławy oskarżonych na żądanie Putina, zdjęcie zaocznego aresztu z Janukowycza, niedawne przeszukania w muzeum Niebiańskiej Sotni, wszczynanie spraw karnych przeciwko liderom Majdanu za rzekomy „zamach stanu” – władza Zełenskiego po raz kolejny dosłownie powtarza oficjalną retorykę Kremla. Wszystko to są wyraźne oznaki ofensywy Antymajdanu, rewanżu sił prorosyjskich i prawdziwe drwienie z wyczynu Bohaterów Niebiańskiej Sotni. I jest to groźba zbankrutowanej władzy wobec każdego z milionów aktywnych uczestników Rewolucji Godności” – czytamy w oświadczeniu. Prezydent Ukrainy Wołodymyr Zełenski wystąpił tego dnia z wideoprzesłaniem. Zdaniem Zełenskiego Rewolucja Godności wydarzyła się dlatego, że nie zrealizowano większości tego, co zadeklarowano w 2004 roku. W imieniu prezydenta na Alei Bohaterów Niebiańskiej Sotni w Kijowie złożono wieniec kwiatów pod krzyżem pamiątkowym w miejscu śmierci aktywistów Majdanu, a premier Ukrainy Denys Szmyhal złożył kwiaty pod memoriałem Bohaterów Niebiańskiej Sotni w Kijowie. Mer Kijowa Witalij Kliczko również wystąpił z pozdrowieniami z okazji Dnia Godności i Wolności. „Dziś czcimy pamięć naszych Bohaterów, którzy broniąc wolności, niepodległości i europejskiego wyboru Ukraińców, oddali życie na Majdanie i na Wschodzie Ukrainy” – podkreślił. Do życzeń z okazji Dnia Godności i Wolności dołączyła się również Ambasada USA w Ukrainie, publikując filmik na Facebooku. Ambasada USA w Ukrainie wyraziła wsparcie dla Ukrainy w dążeniu do stworzenia skutecznej gospodarki i państwa prawa. W Kijowie odbyło się od razu kilka akcji. Po południu rozpoczął się wiec na Majdanie Niepodległości, zorganizowany przez patriotyczne organizacje stolicy. Ulicą Niebiańskiej Sotni przeszła marsz „Nie traćmy Godności! Obrońmy Wolność!”. Akcja zjednoczyła różnych ludzi – aktywistów, uczestników tamtych wydarzeń oraz rodziny poległych, którzy trzymali w rękach kwiaty oraz niebiesko-żółte i czerwono-czarne flagi. Uczestnicy akcji rozpoczęli marsz z Majdanu Niepodległości i przeszli przez kluczowe miejsca Rewolucji Godności. Pochód zatrzymał się na alei pamięci Bohaterów Niebiańskiej Sotni, gdzie odbyła się modlitwa za Ukrainę oraz nabożeństwo żałobne za poległych uczestników Rewolucji Godności. A na moście przy zegarze kwiatowym, Pałacu Październikowym i memoriale Bohaterów Niebiańskiej Sotni pojawił się plakat z napisem „Rosja rozpoczęła wojnę tutaj”. Również w Kijowie na Chreszczatyku 36 transmitowano tematyczne materiały wideo i fotograficzne poświęcone Euromajdanowi, w centrum stolicy prowadzono programy wycieczkowe, a wokół Pomnika Niepodległości rozstawiono projekt wystawowy „Stulecie Niezłomnych”. W Narodowym Muzeum Historyczno-Architektonicznym „Twierdza Kijowska” otwarto wystawę fotograficzną „Majdan – siła ducha”, a w czytelni Państwowego Archiwum Kijowa można zapoznać się z dokumentami archiwalnymi „Na Dzień Godności i Wolności”, zaś w Bibliotece Publicznej imienia Łesi Ukrainki zobaczyć ekspozycję książkową „Chwała Bohaterom!”. 25 listopada w Ukraińskiej Narodowej Agencji Informacyjnej „Ukrinform” odbyła się prezentacja dramatu wojennego „Matka Apostołów”. Narodowe Muzeum Rewolucji Godności wraz z partnerami zaplanowało na koniec listopada otwarcie wystawy „Barwy wolności. Majdan malowany przez dzieci”. Wystawa rysunków stworzonych przez dzieci pod wrażeniem opowieści o Majdanie – dzieła dziecięce, znamienne szczerością, bezpośredniością i symboliką obrazów, oprócz tego, że mają wartość artystyczną, emanują również optymizmem i wiarą w zwycięstwo dobra. Eksponowane będą prace dzieci z Kijowa i obwodu połtawskiego, a także kilka rysunków stworzonych przez dzieci dla wsparcia majdanowców podczas Rewolucji Godności, ze zbiorów Muzeum Majdanu. Wystawa będzie otwarta do 15 lutego 2020 roku. Również na początku grudnia ma odbyć się prezentacja drugiego tomu książki „Majdan. Mowa bezpośrednia” – zawiera ona wywiady nagrane z uczestnikami i świadkami wydarzeń Euromajdanu w Ukrainie. To druga książka z serii historii mówionych, zapoczątkowanej przez Narodowe Muzeum Rewolucji Godności. Od 2020 roku w przestrzeni informacyjnej Ukrainy nasiliły się przypadki używania przez niektórych ukraińskich polityków, politologów i dziennikarzy sformułowania „zamach stanu” na określenie wydarzeń z listopada 2013 – lutego 2014 roku. Wraz ze sformułowaniem „faszystowska junta” podobne przekazy dotyczące Rewolucji Godności i władzy postmajdanowej płynęły głównie z kanałów propagandowych Kremla. Niepokojące jest to, że w ostatnich latach podobna retoryka przeniknęła również do ukraińskiej przestrzeni medialnej i zaczęła się w niej rozprzestrzeniać. Zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, a mianowicie artykułem 109 Kodeksu karnego Ukrainy, zamach stanu jest przestępstwem karnym, którego fakt musi ustalić sąd. Wiadomo, że takiego orzeczenia instancje sądowe Ukrainy nie wydały. Głównymi cechami zamachu stanu są jego niekonstytucyjność, brutalny charakter, niewielka liczba organizatorów i uczestników, przejęcie władzy jako główny cel. Skutkami zamachu stanu są brak demokratycznych wyborów, prześladowanie opozycji, tłumienie instytucji społeczeństwa obywatelskiego, uzurpacja władzy. Wydarzenia z listopada 2013 – lutego 2014 roku pod żadnym względem nie podpadają pod definicję zamachu stanu. Z punktu widzenia współczesnych dyscyplin społecznych wspomniane wydarzenia są rewolucją w nowoczesnym rozumieniu tego terminu, ukierunkowaną na obronę demokratycznych rządów, praw obywatelskich i wolności oraz na demokratyzację społeczeństwa. Rewolucja ta miała charakter głównie pokojowy, była masowa i zyskała poparcie demokratycznego świata. Zgodnie z głównymi postanowieniami Konstytucji Ukrainy jedynym źródłem władzy w Ukrainie jest naród, który sprawuje władzę bezpośrednio i przez organy samorządu lokalnego (artykuł 5). Prawo do określania i zmiany ustroju konstytucyjnego w Ukrainie należy wyłącznie do narodu Ukrainy i nie może być uzurpowane przez państwo, jego poszczególne organy lub urzędników (artykuł 5). W artykule 39 Konstytucji Ukrainy obywatelom zagwarantowano prawo do wolności pokojowych zgromadzeń. Także w przeddzień Dnia Godności i Wolności, 19-20 listopada, odbyło się forum naukowe „Rewolucja Godności: na drodze do historii” (online). Już drugi rok z rzędu Narodowe Muzeum Rewolucji Godności wraz z szeregiem partnerów aktywizuje i synchronizuje wysiłki różnych instytucji oraz poszczególnych naukowców na rzecz utrwalenia tematu Rewolucji Godności w dyskursie historycznym. Tematem przewodnim tegorocznego forum były „Rewolucje doby postmodernizmu: Majdan w kontekście światowych ruchów protestacyjnych końca XX – początku XXI wieku”. Jednocześnie Państwowe Biuro Śledcze prowadzi dochodzenie w 60 sprawach Majdanu, a 86 spraw jest już rozpatrywanych w sądach. Poinformowała o tym z okazji 7. rocznicy Euromajdanu w wideoprzesłaniu prokurator generalna Iryna Wenediktowa. Podczas Euromajdanu ucierpiało 2,5 tys. osób, 108 z nich zginęło. Z czasem poległych uczestników akcji protestacyjnych zaczęto nazywać Niebiańską Sotnią. Ponadto, według danych MSW, od 18 lutego do 2 marca 2014 roku podczas wykonywania obowiązków służbowych w centrum Kijowa zginęło 17 funkcjonariuszy sił bezpieczeństwa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Dlaczego Rewolucja Godności nie jest zamachem stanu

Apel Narodowego Muzeum Rewolucji Godności do Krajowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii oraz innych organów władzy państwowej, mediów internetowych, drukowanych i audiowizualnych. Warunkami realizacji tego prawa jest pokojowy charakter zgromadzeń, brak broni oraz wcześniejsze powiadomienie organów władzy wykonawczej lub samorządu terytorialnego. Wolność pokojowych zgromadzeń jest również zagwarantowana w Europejskiej konwencji praw człowieka, która zgodnie z artykułem 9 Konstytucji Ukrainy stanowi część ustawodawstwa Ukrainy. Warto przytoczyć także punkt 3 Preambuły Powszechnej deklaracji praw człowieka, zgodnie z którym prawa człowieka powinny być chronione przez rządy prawa „w celu zapewnienia, by człowiek nie musiał uciekać się do buntu przeciwko tyranii i uciskowi jako do ostatecznego środka”. Zatem zgromadzenia obywateli w listopadzie 2013 r. – lutym 2014 r. odbywały się w pełnej zgodności z Konstytucją Ukrainy i nie były sprzeczne z żadnym z wymienionych artykułów. Natomiast działania Wiktora Janukowycza jako gwaranta Konstytucji, począwszy od 2010 roku, podważyły jego legitymację jako prezydenta Ukrainy i były ukierunkowane na uzurpację władzy. Siłowe rozpędzenie protestujących w nocy 30 listopada 2013 roku, „dyktatorskie ustawy” z 16 stycznia 2014 roku, które ograniczały prawa i wolności obywateli, dalsza eskalacja konfliktu oraz rozstrzelanie pokojowych protestujących w styczniu i lutym 2014 roku, zainicjowane i dokonane przez reżim Janukowycza, stanowią naruszenie artykułów 22, 27, 28, 39 Konstytucji Ukrainy. W Preambule Konstytucji Ukrainy zagwarantowano „ukraińskiemu narodowi, całemu narodowi ukraińskiemu prawo do samostanowienia”. Odmowa podpisania umowy stowarzyszeniowej z UE oznaczała powrót Ukrainy do sfery wpływów Federacji Rosyjskiej, do radzieckiego modelu społeczeństwa i przekreślała perspektywę rozwoju Ukrainy jako niepodległego państwa europejskiego. Stało się to również naruszeniem artykułu 18 Konstytucji, który przewiduje ukierunkowanie działalności polityki zagranicznej Ukrainy na ochronę jej interesów narodowych i zapewnienie bezpieczeństwa. Dlatego rozpowszechnianie twierdzeń, w których wydarzenia z listopada 2013 r. – lutego 2014 r. nazywa się „zamachem stanu”, z jednej strony jest narzędziem wojny hybrydowej, którą prowadzi Rosja przeciwko Ukrainie w celu zdyskredytowania Rewolucji Godności jako ważnego etapu budowania państwa i uzyskiwania niepodległości, a z drugiej – nosi znamiona dyskryminacji osób, którym państwo nadało status Bohatera Ukrainy (Niebiańska Sotnia), poszkodowanego uczestnika Rewolucji Godności lub status osoby z niepełnosprawnością w wyniku ran, okaleczeń, kontuzji lub innych uszczerbków na zdrowiu, odniesionych podczas Rewolucji Godności. Używanie określenia „zamach stanu” w odniesieniu do Rewolucji Godności jest antypaństwowym i antyhistorycznym propagandowym sloganem. Jego stosowanie jest ukierunkowane na podział społeczeństwa ukraińskiego, delegitymizację władzy, deprecjację europejskich i euroatlantyckich dążeń Ukraińców i odpowiada interesom głównego wroga niepodległej Ukrainy – Federacji Rosyjskiej. Przeciwstawienie się planom Kremla umożliwia nam dalsze wszechstronne przemyślenie Rewolucji Godności, zachowanie pamięci narodowej o ruchach wyzwoleńczych, bezstronne śledztwo w sprawie bezprawnych działań wobec pokojowych protestujących oraz terminowa sprawiedliwość – osądzenie i ukaranie winnych śmierci Niebiańskiej Sotni oraz zbrodni na Majdanie. Wzywamy ukraińskich polityków, politologów i dziennikarzy, aby nie uciekali się do manipulacji i nie nazywali przewrotnie „zamachem stanu” najbardziej masowego w nowoczesnej historii Europy pokojowego protestu, aby nie poniżali historycznego znaczenia i doświadczenia społecznego wydarzenia, które zmieniło Ukrainę, aby nie szargali pamięci poległych uczestników Rewolucji Godności. Żądamy od Krajowej Rady ds. Telewizji i Radiofonii oraz innych organów władzy państwowej zdecydowanego reagowania na podobne przypadki w ukraińskiej przestrzeni medialnej. Hrynczenko-inform. Strony przygotowane na podstawie materiałów z Facebooka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

W Wiedniu założył „Proświtę”

Zdjęcie zbiorowe przy grobie J. Żelechiwskiego. 18 listopada 2020 r. paniuka i Jarosława Iwasyszyna, który właściwie odnowił wygląd rodzinnego grobowca i wraz z członkiem zarządu stowarzyszenia, architektem Orestem Iwasykiem, wykonał i zainstalował na szczycie pomnika nowy krzyż. Za czasów ukraińskiej niepodległości w Iwano-Frankiwsku przemianowano wiele ulic, wśród nich, jak zaznaczyła N. Synycia, są teraz i nazwane na cześć tegoż Jewhena Żelechiwskiego, Wołodymyra Janowycza oraz Juliana Olesnyckiego, którzy w różnym czasie kierowali stanisławowską „Proświtą”. Zarząd miejskiej „Proświty” w Iwano-Frankiwsku na czele z Mariją Hucol w bieżącym roku zwrócił się do władz miejskich z prośbą o zainstalowanie na początku ulic tablic pamiątkowych z krótką informacją o działalności tych przewodniczących towarzystwa. Wzmianka o obchodach 135. rocznicy śmierci Jewhena Żelechiwskiego pozostanie nie tylko w pamięci obecnych, ale także w postaci dwóch krzewów kaliny, które wykopała w swoim obejściu i przekazała aktywistka-proświcianka, przewodnicząca obwodowej organizacji społecznej „Bojkiwszczyna” Darija Petreczko – posadzili je po obu stronach ścieżki mer miasta Rusłan Marcinkiw, przewodnicząca miejskiego stowarzyszenia „Proświta” Marija Hucol, jego sekretarz odpowiedzialny Natalija Synycia oraz zastępca przewodniczącego obwodowej „Proświty” Mychajło Siczka. W imieniu wszystkich prośwician miasta M. Hucol szczerze podziękowała R. Marcinkiwowi i radnym rady miejskiej za wsparcie działalności towarzystwa oraz współpracę przy przeprowadzaniu proświciańskich wydarzeń. Iwan HAWRYŁOWYCZ, zastępca przewodniczącego miejskiego stowarzyszenia „Proświty” w Iwano-Frankiwsku, członek NSPU i NSŻU, Natalija SYNYCIA, sekretarz odpowiedzialny stowarzyszenia. P.S. Od prośwician z Iwano-Frankiwska – szczere podziękowania dla redakcji „Słowa Proświty” za wydrukowany w numerach 44 i 46 esej lwowskiego pisarza Ilka Kołodija „W poszukiwaniu skarbów słownych” o Jewhenie Żelechiwskim. Kserokopie tej publikacji podczas uroczystości w Skwerze Pamięci miasta rozdawaliśmy wszystkim chętnym i zachęcalmy ich do prenumeraty „Słowa Proświty” na przyszły rok. Sądzimy, że zarówno autor eseju, jak i wielu czytelników czasopisma, potraktuje tę naszą relację o obchodach w Iwano-Frankiwsku 135. rocznicy śmierci założyciela i pierwszego przewodniczącego stanisławowskiej „Proświty” jako swego rodzaju kontynuację tamtego tekstu. ukraińska diaspora. W tym numerze – z dużym wywiadem o Iwanie Bahrianym występuje największy u nas badacz życia i twórczości pisarza-patrioty, przedstawiciel Międzynarodowej Fundacji imienia Iwana Bahrianego na Ukrainie Ołeksandr Szuhaj. Diaspora – to także artykuł „Natalena Korolewa: hiszpańska hrabina literatury ukraińskiej”. Literatura światowa reprezentowana jest przez takie nazwiska jak Zweig, Remarque, Maupassant. Świat literatury także w publikacjach gazety: „Noblowskie labirynty Ukrainy”, „Samwydaw społeczeństwa totalitarnego”, „Co stało za stworzeniem Związku Pisarzy Ukrainy”, „Tajemnice pisarskich szuflad: detektywistyczna historia literatury ukraińskiej”. Pierwszy numer wyszedł „uderzeniowo” – na 20 stronach. W przyszłości wydawca planuje drukować ją na 16 stronach, raz w miesiącu. Przecież kontynuuje on także wydawanie swojej głównej gazety „Swit-info”, która od 6 lat jest w prenumeracie i gdzie przez wszystkie te lata w każdym numerze znajduje się strona literacka, publikacje artystyczne. Teraz jest na to także osobna gazeta. Jej twórca proponuje włączać się do takiej działalności wydawniczej także w innych obwodach. Wzywa do tego dziennikarzy, pisarzy, mecenasów, którzy mogą wesprzeć takie wydawnictwa. Nasz kor.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

ANTYANGLICYZM Ireny Farion. Odcinek 11

Chyba najtrafniej swego czasu wyśmiał zapożyczony z obcego, dziś tak powszechnego anglicyzmu „klub” w języku rosyjskim Taras Szewczenko. Jego spostrzeżenie idealnie pasuje do dzisiejszego angielskiego surżyka w różnych środowiskach: „Rosyjscy ludzie ?…? wiele czego pożyczyli od Europejczyków; pożyczyli też słowo «klub». Ale to słowo nie pasuje do rosyjskiego człowieka. Lepiej byłoby im pożyczyć podobne słowo od Chińczyków czy Japończyków, takie słowo zapewne istnieje w języku chińskim. A tymczasem porzucili swoje rodzime słowo „posidiełki”, a ono znacznie lepiej pasuje do rosyjskich szlacheckich zebrań. U Europejczyków klub ma wielkie znaczenie polityczne, a u rosyjskich szlachciców to wcale nie są zebrania obywatelskie, lecz po prostu „posidiełki”. Schodzą się, by posiedzieć przy stołach do gry w lombera, pomilczeć, pojeść, popić, a jeśli trafi się szczęśliwa okazja, to i przyłożyć sobie nawzajem po mordzie” (z „Dziennika” Tarasa Szewczenki). Co nowego wnoszą do naszego języka niżej wymienione anglowarwaryzmy? Czy stają się terminami dla nowych pojęć, które poszerzają horyzonty naszej wiedzy? Czy wzbogacają język precyzją nazewnictwa (nominacji), a choćby brzmieniem? Czy nie są one jedynie przelotną modą, na którą łakomi są przede wszystkim słabi i zależni? Pytania są retoryczne, najlepiej potwierdzić je słowami klasyka: stworzono żargon, w którym każde świństwo jest tak wyrażone, „że od niej wieje zupełnie nie smrodem, lecz wonią”. „Платформа з трафіком” – traffic: wieloznaczna leksema o zawężonym znaczeniu 1. (uliczny) „ruch, transport, komunikacja”; 2. „przewóz ładunku, obrót”; 3. „handel”; 4. „liczba przewiezionych pasażerów (ładunków) w określonym czasie”; „fracht, ładunki” itd. (WAUS); „ruch”, „transport”, „handel” (ARS, s. 779), traffic „objętość informacji odbieranej przez komputer z sieci i wysyłanej z niego do sieci”, traffic – potok, ruch, objętość; „tréningi z psykholohiji S. Rojz” – training 1. „wychowanie”; 2. „nauczanie”; „przygotowanie”; 3. „trenowanie”; 4. „zajęcia z przygotowania fizycznego”; 5. „dresura”; 6. „wytrenowanie, przygotowanie”; „forma sportowa”; 7. bot. „kształtowanie drzew owocowych” (VAUS), „specjalne krótkoterminowe szkolenie, prowadzone w celu treningu”, training – wyszkolenie, nauczanie; „foresight jako narzędzie tworzenia modelu” – foresight 1. „przewidywanie”; 2. „przewidywalność”; 3. wojsk. „muszka” (VAUS); „przewidywanie” (ARS, s. 300), foresight „systematyczna próba spojrzenia w długoterminową przyszłość społeczeństwa w celu zidentyfikowania nowych wysokich technologii, obdarzonych największym potencjałem ekonomicznym i społecznym”, foresight – przewidywanie. Od redakcji: Prosimy czytelników o kierowanie pytań do Iryny Dmytriwny Farion, profesor, doktor nauk filologicznych, stałej autorki „Słowa Proświty”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Na Przykarpackiej ziemi

“…Jeśli żyję na ojczystej ziemi, to wrósłem korzeniami wielkiej miłości i nikt nie odważy się ich ściąć, bo będę ich bronił do końca”. Jewhen Żelechiwski. W dniach pamięci listopada w Iwano-Frankiwsku uczczono pamięć pierwszego przewodniczącego stanisławowskiego oddziału „Proświty” Jewhena Żelechiwskiego (1844–1885) z okazji 135. rocznicy jego śmierci. Z okazji tej pamiętnej daty władze miejskie, na prośbę zarządu miejskiej „Proświty”, zadbały o wyłożenie płytkami ścieżki od głównej alei Cmentarza Memorialnego do grobowca, w którym pochowany jest ten wybitny ukraiński językoznawca, folklorysta, pedagog i działacz społeczno-kulturalny. Wyczynem jego krótkiego życia było opracowanie dwutomowego „Słownika małorusko-niemieckiego” (małoruskim nazywano wówczas język ukraiński). Zaproponowana przez pana Jewhena w tym słowniku pisownia otrzymała nazwę „żelechiwka” i była używana w Galicji od 1895 do 1922 roku, a częściowo nawet do 1939 roku. Przy grobie J. Żelechiwskiego księża Orest Putko i Ihor Saczkow odprawili nabożeństwo żałobne. Prowadząca uroczystość – przewodnicząca miejskiego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Maria Hucol zaprosiła obecnych do złożenia kwiatów i opowiedziała o wielkiej roli wykładowcy języka ukraińskiego i języków klasycznych w miejscowym gimnazjum, profesora J. Żelechiwskiego, w założeniu w 1877 roku w Stanisławowie oddziału najstarszego ukraińskiego towarzystwa patriotycznego oraz prowadzeniu przez nie pracy oświatowej wśród ludności. Na posiedzeniach „Proświty” pan Jewhen wielokrotnie podkreślał: „Jesteśmy Ukraińcami, jesteśmy Słowianami, jesteśmy dziećmi wielkiej cywilizacji. I właśnie to powinno nas łączyć”. W języku ukraińskim widział czynnik, który łączy naród, bo gdy znika język – narodu już nie ma. Oddział „Proświty” pod przewodnictwem J. Żelechiwskiego aktywnie walczył z moskalofilstwem. M. Hucol przypomniała, że przewodniczenie Żelechiwskiego w „Prośvicie” trwało zaledwie osiem lat, a przerwała je wczesna (41 lat!) śmierć. Mer miasta Rusłan Marcinkiw podkreślił, że swoją działalnością J. Żelechiwski, jego współmyśliciele i następcy przyczynili się do przebudzenia świadomości narodowej Ukraińców i tworzyli fundament pod walki wyzwoleńcze w Galicji oraz na terenach Ukrainy Naddnieprzańskiej w XX wieku, bez których nie byłoby naszego obecnego niepodległego państwa. O znaczeniu dla historycznego rozwoju ukraińskiego społeczeństwa tej doprawdy odważnej misji obywatelskiej, którą w czasach panowania władzy austriackiej na Przykarpackiej ziemi dobrowolnie wzięli na siebie stanisławowscy proświcianie, mówili także zastępcy przewodniczącego miejskiej „Proświty”: ksiądz kapelan Orest Putko, poeta i dziennikarz Iwan Hawryłowycz oraz członkini zarządu zjednoczenia Hałyna Terłećka. Jak powiedziała w swoim wystąpieniu sekretarz odpowiedzialna zjednoczenia Natalija Synycia, jeszcze w 2014 roku członek jego zarządu, znany krajoznawca świętej pamięci Mychajło Hołowatyj, zwrócił uwagę prośwician i całej społeczności miasta na to, że pomnik na grobie J. Żelechiwskiego jest bardzo uszkodzony. Dlatego miejska „Proświta”, dzięki mecenasowi panu Petrowi Pshykowi (pochodzącemu z obwodu lwowskiego, mieszkającemu w USA), zakupiła niezbędne materiały i zwróciła się o radę oraz pomoc do artystów Wasyla Kor- Przyjemna wiadomość w naszej, delikatnie mówiąc, niezbyt nasyconej ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, zwłaszcza w dziedzinie prasy. W Czernihowie 11 listopada ukazała się gazeta literacko-artystyczna „Struna”. Stworzył ją dziennikarz Petro Antonenko. Jest on w prasie od ponad 40 lat: gazeta rejonowa, stworzenie pod koniec 1992 roku wraz z towarzyszami z Ruchu i „Proświty” gazety obwodowej „Siwerszczyna”, swego czasu – jednej z najbardziej poczytnych gazet ruchowskich i proświciańskich Ukrainy. Przez ponad 12 lat Petro Antonenko był jej redaktorem. 8 lat pracował jako dziennikarz także w naszej gazecie „Słowo Proświty” (2006–2014). W lutym 2012 roku P. Antonenko stworzył i zaczął wydawać w Czernihowie obwodową gazetę ogólnospołeczną „Swit-info”. I oto nowe wydanie. O przyczynach i motywacji jego stworzenia założyciel i redaktor mówi tak: „Po pierwsze – ogólnie dobrze, gdy pojawiają się nowe ukraińskie wydania. Bo niestety, w ostatnich latach wiele czasopism i gazet jedynie znika, zwłaszcza w dziedzinie humanistycznej – literackie, artystyczne, krajoznawcze. Jeszcze pracując w „Słowie Proświty”, widziałem ten proces i to, jakie ogromne obciążenie przypadało w związku z tym na tę gazetę, jedną z głównych i niewielu ogólnoukraińskich gazet w tej dziedzinie. Tutaj tyle proponuje się do druku i tyle się drukuje, ale

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Struny słowa i muzyki. W Czernihowie ukazała się literacko-artystyczna gazeta „Struna”

nie mogą przecież te kilka gazet objąć całej narodowej przestrzeni kulturalnej. Tym bardziej, że w regionach prawie nie ma takiej prasy. Drugą przyczyną jest właśnie ubóstwo, jeśli nie powiedzieć – niemal brak materiałów literackich właśnie w prasie lokalnej, w tym na Czernihowszczyźnie. Znaleźć tu poezję, prozę, opowiadania o literaturze – to prawie daremne zajęcie. Nie lepiej jest z tematyką artystyczną. A przecież Czernihowszczyzna ma bogate tradycje literackie i artystyczne. Dlatego, mając już doświadczenie w tworzeniu i wydawaniu gazet, wziąłem się za tę potrzebną sprawę”. Redaktor i wydawca sam ma też związek z literaturą. Wydał trzy książki w Czernihowie, przy czym pierwsze dwie – w „Proświcie”. To książki prozatorskie, a w dwóch ostatnich – trochę poezji. „Czernihowszczyzna. Ukraina. Świat” – tak określona jest tematyczna, „geograficzna” orientacja nowej gazety. Świadczy o tym już pierwszy numer. Znajdują się w nim proza i poezja rodaków z Czernihowszczyzny, wielu z których znanych jest również na Ukrainie: są to Walentyna Mastjerowa, Ljubow Ponomarenko, Tetiana Czerep-Peroganycz, Wasyl Czuchlib, Wołodymyr Szkwarczuk, Mykoła Kłoczko, Wołodymyr Fryz. Gazeta będzie również otwierać nowe nazwiska. Debiutuje ciekawą nowelą dyrektorka miejskiej centralnej biblioteki, kierowniczka Bezpłatnych kursów języka ukraińskiego Ludmiła Zinewycz, i jest to w ogóle jej pierwsza publikacja literacka. W jubileuszowym roku Liny Kostenko gazeta poświęca jej stronę – opowieść o Linie Wasyliwnie i jej poezji. W gazecie obowiązkowo będzie ukr-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

ale odchodzi. Po moich dwuletnich wysiłkach we współpracy z osobami o podobnych poglądach departament stanu Nowy Jork uznał język ukraiński za jeden z języków nowożytnych, za których znajomość uczniowie otrzymują odpowiednie preferencje. Po ostrej walce politycznej społeczności ukraińskiej, której przewodziłem, temat Hołodomoru w Ukrainie został włączony do programu nauczania szkół średnich stanu, a departament edukacji wydał podręcznik o tym tragicznym wydarzeniu… – Kilka słów o swojej rodzinie, druhu Mychajle. – Moja żona Ałła (z domu Łehka) pochodzi z Hadziacza. Jej rodzice, przodkowie – to postępowi, uczciwi, pracowici ludzie. Jest biologiem. Ałła jest nie tylko wierną i kochaną żoną, ale także moją pomocnicą, doradczynią, osobą o podobnych poglądach. Wiele dobrych spraw społecznych i charytatywnych zainicjowała samodzielnie. Mamy syna Jurija, córkę Roksanę (oboje mają wyższe wykształcenie), wnuki Lesyka (oficer armii USA), Sofijkę (studentka uniwersytetu). A ogólnie ród Hereciów w USA liczy prawie 100 osób. – Drogi daleki bracie. Wiem, że Panu, tak jak i mnie, wszystkim ludziom z ukraińską duszą jest niespokojnie, bo nad Ukrainą zawisło realne zagrożenie ze strony naszego odwiecznego wroga-nienasycieńca. Z wysokości przeżytych lat, głębi wiedzy i mądrości, doświadczenia, jakie jest wyjście z tej sytuacji? – Pytanie jest zbyt głębokie, wieloaspektowe, można o tym mówić długo i wiele. Ale jest na nie także prosta odpowiedź: zacznijcie wreszcie realnie wypełniać Konstytucję narodu ukraińskiego, którą zostawił nam wielki prorok T. H. Szewczenko. Sławić go się nauczyliśmy, a testamentów nie wypełniamy. Nie próbujcie udobruchać Moskala. On rozumie tylko język siły i naszej odwagi. Nie dajcie się złapać, jak karasie, na atrakcyjną przynętę politycznych oszustów, głosujcie rozumem, a nie emocjami. Uświadomcie sobie wreszcie: jesteśmy wielkim narodem, ze sławną historyczną przeszłością. Armia, język, wiara, godność, konsolidacja społeczności międzynarodowej na rzecz oporu wobec putinowskiej Moskowii – to główna magistrala działań ukraińskiej władzy. – Dziękuję, drogi nasz rodaku! Wielu i błogich Panu lat! Do następnego jubileuszu! Andrij BONDARCZUK, pisarz, dziennikarz, deputowany ludowy Ukrainy I kadencji, honorowy obywatel Wołynia, Łucka, rodzinnej wsi. m. Łuck problemów historii Ukrainy, etnologii, historii kultury ukraińskiej. Pryncypialny, wymagający i demokratyczny charakter zorganizowanego przez niego procesu dydaktyczno-wychowawczego, miłość i szacunek do studentów przyniosły profesorowi P. M. Czernezi zasłużone uznanie wśród kolegów oraz młodzieży studenckiej. Jest ceniony i szanowany jako naukowiec, kolega, mądry kierownik i mentor. Wysoko oceniona została wieloletnia wytrwała i niestrudzona praca Petra Makarowycza na niwie edukacyjnej, jego profesjonalizm został wyróżniony tytułem Zasłużony Pracownik Oświaty Ukrainy. Swoją aktywną postawą uczonego i człowieka profesor P. Czerneha przyczynia się do utwierdzania prawd naukowych, odrodzenia narodowego dziedzictwa historycznego i etnologicznego, rozwoju rodzimej edukacji i nauki. Zespół Katedry Etnologii i Krajoznawstwa Wydziału Historycznego NPU imienia M. P. Drahomanowa szczerze gratuluje profesorowi P. M. Czernesze jubileuszu, życzy dużo zdrowia, życiowej energii, sukcesów zawodowych i twórczych, dobrobytu oraz długich lat szczęśliwego życia!

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

W USA jest „stan” Ukraina. Ekskluzywny wywiad z duchowym bratem

– Sława Ukrainie, drogi bracie, panie Mychajle! Z okazji jubileuszu życzę Panu wszystkiego najlepszego! Rodzima ziemia życzy Panu zdrowia i sił, przesyła szczerą wdzięczność za wszystko, co Pan zrobił dla Ukrainy. Gdybyśmy dziś mieli choćby jedną trzecią ludzi Pana pokroju, byłaby ona taka, o jaką Pan i Pana towarzysze z UPA walczyli z bronią w ręku... – Bohaterom sława, druhu Andriju! Wielkie serdeczne podziękowania dla rodaków z Wołynia, dla wszystkich Ukraińców za życzenia, ukłon w stronę mojej rodzinnej ziemi, która na zawsze zaszczepiła w moim sercu miłość do Ukrainy. Deficyt oddanych jej ludzi odczuwało się zawsze. Jest on skutkiem tyranii i polityki odwiecznego wroga – Moskwy, od którego Ukraina i świat cierpią do dziś. Lecz mimo wszystko patriotów mieliśmy niemało. Bez nich Ukraina nie stałaby się niepodległa, nie powstrzymalibyście w 2014 roku moskiewskiego nienasyconego agresora. Żyje w nich duch kozactwa, UPA. – Poczuliśmy, że takich ludzi jest niemało także w Ameryce. Oni również pomagali utrzymać obronę, udzielając wszelkiej możliwej pomocy naszym batalionom ochotniczym, armii. Wirtualnie uzbierałby się z nich cały stan, a może i dwa. Wśród nich jesteście Pan, Pana współmyśliciele, rodzina. Realna i ważna była ich pomoc jednostce wojskowej, w której walczył mój wnuk. A kiedy w zeszłym roku nadział się na minę, nie zostawili go w potrzebie. Najszczersza wdzięczność dla Was wszystkich. Cieszy, że w pomoc wojskową dla Ukrainy coraz ściślej angażuje się państwo amerykańskie. – Tak powinno być. Tylko solidarność ludzi dobrej woli, wzajemna pomoc ich państw mogą pokonać tak zuchwałego agresora, jakim jest putinowska Rosja. – Nie jest tajemnicą, że większość ludzi za jedyny cel życia stawia dobrobyt osobisty, rodziny, rozwój zawodowy czy awans. Tak, to ważne. Pan to osiągnął. Ale należy Pan do grona pasjonatów. Mimo Pana czysto zawodowej działalności, Pana aktywność społeczna nie może nie dziwić. Dzięki temu wszedł Pan już do grona osobistości, które stały się znane jako te, które przez długie lata, nawet jeszcze przed ogłoszeniem Niepodległości, pomagały, aby Ukraina stała się taka, jaka jest. Stworzywszy, jak to mówią, samego siebie, nie przyszło Panu do głowy poświęcić reszty lat na komfortowy emerytalny nurt życia? – Wiecie, nie. Jak w swoim czasie mówił wasz parlamentarny kolega, znany reżyser, dramaturg Łeś Taniuk – tylko martwa lub niemrawa ryba płynie z prądem. Powołaniem człowieka na ziemi jest czynienie dobra. Rozumie się, nie tylko dla siebie, rodziny, kariery. Niektórzy myślą, że w Ameryce wszystko przychodzi łatwo, duże pieniądze płacą niemal za darmo. Muszę rozczarować: aby odnieść sukces, trzeba ciężko i uczciwie pracować, mieć do czegoś talent, zdolności, cierpliwość. Jeśli chodzi o mnie, to ja, jako żołnierz UPA, wraz z naszą rodziną w 1944 roku zmuszeni byliśmy opuścić Wołyń, trafiliśmy do Niemiec. Pracowałem tam jako tokarz. Przeżyliśmy przerażające bombardowania w Dreźnie. Wiedząc o represjach, w USRR postanowiliśmy nie wracać. W obozie dla przesiedleńców ukończyłem ukraińskie gimnazjum. W 1949 roku rodzina wyjechała do USA. Pracowałem jako zwykły robotnik i uczyłem się, uczyłem. Zdobyłem stopień inżyniera budownictwa, w 1962 roku – kandydata nauk w tej dziedzinie. Budowlane „autografy” według moich projektów znajdują się w miastach Albany, Nowym Jorku i innych miastach stanu. Brałem udział w wielu wydarzeniach społecznych i charytatywnych. Zakładałem i kierowałem kilkoma organizacjami społecznymi. Dziesięć lat kierowałem Fundacją Badawczą im. O. Olżycza, w tym czasie udzieliła ona pomocy Ukrainie na kwotę 460 tysięcy dolarów. Obecnie jestem członkiem Dyrekcji. Kieruje nią Roman Heletkanycz. Z powodzeniem kontynuuje ona kulturalno-oświatowy program pomocy Ukrainie. Dwie ostatnie książki o wielkim głodzie z lat 1946–1947 również sponsorowała Fundacja. Zdobyły one międzynarodowe uznanie. – A warto jeszcze wspomnieć o potężnym wsparciu odrodzenia historycznej Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej (obecnie Prawosławna Cerkiew Ukrainy) ze strony Towarzystwa św. ap. Andrzeja Pierwszego Powołanego w USA, o organizacji „Amerykanie na rzecz demokracji na Ukrainie”, o wysiłkach na rzecz zwrotu z Rosji fresków Soboru św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach, poszukiwaniu grobowca i szczątków Jarosława Mądrego oraz wielu innych. To cała skrzynia dobrych uczynków. – Tak, co nieco zrobiono. Dla UACP Towarzystwo wydało niemało literatury liturgicznej, książek o treści religijnej, udzielono znaczącej pomocy na rzecz materialno-technicznego wzmocnienia uczelni duchownych. 105 tysięcy dolarów poszło na odbudowę Monasteru św. Michała Archanioła, 16 tysięcy – dla Soboru Zaśnięcia Matki Bożej w Połtawie, 10,8 tysiąca – na odbudowę seminarium duchownego w Łucku, udzielano pomocy poszczególnym wspólnotom religijnym we wsiach, dla Łuckiego Bractwa Podwyższenia Krzyża Świętego, którego honorowym członkiem wybrali mnie bracia. – Niedawno wołyniacy otrzymali od Pana jeszcze jeden wspaniały prezent: dla Wołyńskiej Obwodowej Uniwersalnej Biblioteki Naukowej im. O. Pczilki przekazał Pan niemal całą domową bibliotekę, którą gromadził Pan przez całe życie. To także unikalne książki o Ukrainie, wydane poza jej granicami. Z nich utworzono imienny „Fundusz Ałły i Mychajła Hereciów”. Nie żal było rozstawać się z tym duchowym bogactwem? – Nie. Duchowym bogactwem trzeba dzielić się z ludźmi. Ja już z niego skorzystałem i oddaję je rodakom. Książka powinna pracować, być tam, gdzie przyniesie największą korzyść. Biblioteka jest właśnie takim miejscem. – Wiecie, kiedy po raz pierwszy rozmawiałem przez telefon z Pana żoną, panią Ałłą, poczułem się, jakbym zaczerpnął świeżej źródlanej wody – tak czysty i nieskażony sowietami był język ukraiński w jej wymowie. Wasi wnukowie Łesyk i Sofijka, którym poświęciliście swoją książkę, tak jak i Wasze dzieci, mówią językiem słowiczym. Jest on u Was rodzinny? – Tak. Nasze pokolenie święcie go strzeże, całą historię Ukrainy, jako najcenniejszy skarb. Niestety, wo- Mychajło Hereć, obywatel USA, urodzony we wsi Lubiaź w rejonie lubieszowskim na Wołyniu, były żołnierz UPA, jest nie tylko moim duchowym bratem. Jest nim dla wszystkich tych, którzy żyją Ukrainą. Historia naszego braterstwa jest dość niezwykła: w życiu nigdy osobiście się nie spotkaliśmy, choć się widzieliśmy. 22 sierpnia 1992 roku wraz z żoną Ałłą w składzie delegacji przybył na uroczyste posiedzenie Rady Najwyższej Ukrainy, aby wziąć udział w przekazaniu przez Mykołę Pławiuka pełnomocnictw prezydenta Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie nowo wybranemu prezydentowi Ukrainy Łeonidowi Krawczukowi. Tym samym nasze państwo zaświadczyło, że stało się kontynuatorem tradycji URL, jej następcą prawnym. A nasze więzi zapoczątkowywały się i krzepły na niwie pokrewnej działalności: pan Mychajło kierował w USA Towarzystwem św. ap. Andrzeja Pierwszego Powołanego, ja w Łucku – bractwem o tej samej nazwie (później Łuckim Bractwem Podwyższenia Krzyża Świętego). Jak to nie paradoksalnie, ale nasza korespondencyjna znajomość i kontakty zawodowe okazały się trwalsze i bardziej dobroczynne niż niektóre osobiste. O chwalebnych czynach naszego rodaka wiemy co nieco. Szerzej opowiedziała o nich jego interesująca książka „W świat szeroki z Ukrainą w sercu”, do której miałem zaszczyt napisać przedmowę. 4 grudnia w imiennym kalendarzu mojego brata, członka rządu URL na uchodźstwie, wybija 95 lat. Jednak on nawet teraz utrzymuje aktywną formę działalności społecznej.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Uczony z charyzmą

10 grudnia 2020 r. obchodzi swój 75-letni jubileusz znany ukraiński uczony, zasłużony pracownik oświaty, doktor nauk historycznych, profesor, akademik Akademii Wyższej Edukacji Ukrainy, kierownik Katedry Etnologii i Krajoznawstwa Wydziału Historycznego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Dragomanowa Petro Makarowycz Czernega. monografiach, 8 podręcznikach pomocniczych we współautorstwie z znanymi uczonymi, ponad 200 artykułach, komunikatach i opracowaniach metodycznych redagowanych przez niego, 18 zbiorach prac naukowych, w tym w periodyku katedry „Ukraina w etnokulturowym wymiarze stuleci”, 11 aspirantach i doktorantach, którzy pod jego kierownictwem naukowym uzyskali stopnie naukowe kandydatów nauk historycznych. Poza tym jest jednym z pierwszych uczonych, którzy zapoczątkowali na uniwersytecie proces aktywnej międzynarodowej współpracy naukowej z wyższymi uczelniami i naukowcami Polski, Czech, Białorusi, Słowacji i Węgier. Warto też wspomnieć o nawiązaniu współpracy z instytucjami badawczo-naukowymi i wyższymi uczelniami, w tym z Instytutem Badań Politycznych i Etnonarodowych im. I. F. Kurasa NAN Ukrainy, Instytutem Historii Ukrainy NAN Ukrainy, KNU im. T. H. Szewczenki, muzeami i szkołami średnimi Ukrainy. Wspólnie, do tej pory, prowadzona jest znaczna praca badawcza, ukierunkowana na popularyzację wiedzy historycznej, odrodzenie narodowo-kulturowe i wychowanie narodowo-patriotyczne młodzieży, jednym z przejawów której jest organizacja i przeprowadzenie ponad 20 międzynarodowych i ogólnoukraińskich konferencji naukowych oraz „okrągłych stołów” na aktualne

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

tak, wymarł on w ustach narodu — umarł i naród”. Ukraińcom do dworu, to znaczy przyjemni i akceptowalni, są ci zagraniczni intelektualiści, światła kultury ogólnoludzkiej, których idee są związane z miłością do wolności, zasadami humanizmu, braterstwa. Idee, które nie rozmijają się z Szewczenką: Boże miły! Jak chce się żyć I kochać twoją prawdę, I cały świat objąć! Wołodymyr Burban nazwał Iwana Bunina rosyjskim patriotą Ukrainy. Tego samego, który był przekonany: “Nie ma na świecie piękniejszego kraju niż Małorosja”. Być może właśnie za takie przekonanie I. Bunina tak nienawidzili bolszewicy. Wielką przyzwoitość wobec Ukrainy okazywał Lew Tołstoj. Odnosił się ze szczególną sympatią do narodu ukraińskiego, pamiętając, najwyraźniej, o swoich “małorosyjskich” korzeniach, był zachwycony poezją T. Szewczenki, interesował się twórczością H. Skoworody, był osobiście znajomy z Marko Wowczok, D. Jawornyckim, M. Zańkowiecką. Na spotkaniu z grupą studentów wyraził się: “Szczęśliwi jesteście, że urodziliście się wśród narodu o tak bogatej duszy, który umie odczuwać swoje radości i tak cudownie przelewać swoje myśli, swoje marzenia, swoje uczucia skryte. Kto ma taką pieśń, ten nie musi się obawiać o swoją przyszłość”. Nie tylko pisarzem wysokiego poziomu kunsztu artystycznego, ale i postacią głęboko ludzką, godnym obywatelem Połtawy, patriotą Ukrainy jawi się Wołodymyr Hałaktionowycz Korolenko w szkicu Wołodymyra Burbana “Człowiek stworzony do szczęścia”. Wołodymyr Korolenko zdecydowanie protestował przeciwko totalnej czekistowskiej wściekłości, zwracał się do Lenina i komisarza oświaty Łunaczarskiego z usilnymi żądaniami i błaganiami o uwolnienie więźniów z czekistowskich katowni, o zaprzestanie szaleństwa walki klasowej na Ukrainie. Tutaj właśnie ujawniała się wieloraka fałszywa humanitarność i podstępnie zbrodnicza przewrotność “wodza pracujących”, “najbardziej ludzkiego z ludzi”: listy protestacyjne Wołodymyra Korolenki pozostawały bez odpowiedzi. W drugim rozdziale książki (“Z horyzontów światowych”) W. Burban przedstawił szereg wykwintnych, artystycznie wysublimowanych portretów działaczy kultury zachodnioeuropejskiej (i światowej): George’a Gordona Byrona, Victora Hugo, Jacka Londona, Émile’a Verhaerena, Conana Doyle’a, Antoine’a de Saint-Exupéry’ego, a także — Mihaia Eminescu, Bogdana Jasińskiego… Etiuda Ałły Burban “Żeby piękno nie opuszczało ziemi (wspomnienie o artyście Wiktorze Zareckim)” niejako obramowuje, oprawia całe bogactwo myśli i uczuć, które przepełniają książkę. Wydaje się, że autorka, kładąc słowa na papier, robiła to między uderzeniami serca — tak subtelnie i serdecznie, szczerze i porywająco odtworzyła ona swoje spotkania z Pięknem. A to Piękno — w dwóch postaciach: w obrazie stworzenia Pańskiego (przyroda) i w obrazach ręką stworzonych, objawionych nam przez wyobraźnię artystyczną Serhija Hryhorjewa i Wiktora Zareckiego. Będąc zaproszoną przez W. Zareckiego do pozowania, Ałła Iwaniwna odtworzyła niezapomniane wrażenie ze spotkania rodziny Burbanów z tymi oryginalnymi mistrzami w ich penatach — w Konczy-Ozernej… Ogólnie rzecz biorąc, książka Wołodymyra Burbana służy pomnożeniu Siły Ukraińskiego Ducha.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

DROGA MLECZNA, czyli Samouświadomienie Ukraińców jako Narodu

Ivan SHPYTAL Mowa o książce znanego literaturoznawcy i publicysty, językoznawcy i kulturologa „Obrazki i sylwetki” (Kijów: „Silśki wisti”, 2020. — 376 s.). To literacko-artystyczne wydanie połączyło w wielką książkową rodzinę artykuły, szkice i eseje, pokrewne pod względem doskonałości formy i treści, które swego czasu były drukowane w publikacjach wyróżniających się pod względem moralno-etycznym: gazetach „Literaturna Ukrajina”, „Dzerkało tyżnia”, „Silśki wisti”, czasopismach „Kyjiw”, „Naukowyj swit” oraz wielu innych. Co zatem widzimy pod „teleskopem” Wołodymyra Burbana? Cały świat! Ukraiński świat. Obfity w kwiaty i wielobarwny. Oryginalny, niepowtarzalny w swojej mentalności. Wyłania się on w obrazach sześciu dziesiątek sławnych rodaków. To myśliciele i gospodarze (też, rzecz jasna, myślący), uczeni i dowódcy wojskowi, pisarze różnych gatunków i wydawcy książek, językoznawcy i pedagodzy, śpiewacy operowi i kompozytorzy, reżyserzy i aktorzy teatru oraz kina, dyrygenci, organizatorzy chórów, kulturolodzy, teolodzy… To kwiat ukraińskiego intelektu, nierzadko bardziej znany za granicą niż w domu. I okazuje się, że nie mamy powodów do narzekania: nie jesteśmy aż tak ubodzy wobec cywilizowanego świata. A jeśli być bardziej prawdziwym, to i cywilizowany świat nie znajduje się gdzieś tam, za Cisą, a raczej w nas samych. Bo przecież my, Ukraińcy, nie przespaliśmy Świtu Ludzkości. Jak powiedział poeta Ołeh Oracz, przed świtem historii wstali i stali się ludzie między ludźmi. Jak inne etnosy, zrywali się z posłania wcześniej niż przedświtowe koguty, kuli miecze i lemiesze, siali żyto i pszenicę, proso i grykę, pisali książki i innych uczyli pisać oraz czytać, tworzyli arcydzieła kultury materialnej i duchowej o znaczeniu światowym. I jak wieki nie przeszkodziły, tak nie przeszkodzą i tysiąclecia tym radosnym realiom, że obecna, tak już cywilizowana Europa w średniowieczu bardzo, bardzo pragnęła bratać się właśnie z nami — z Rusią! Tak, tak, były czasy, kiedy my, Ruś, byliśmy rozpoznawani nie tylko po szczęku mieczy, tarcz i włóczni haralużnych, ale także po wysokim rozumie państwowym Kijowa oraz po materialnej i duchowej wielkości całego trójjedynego imperium (Kijów, Czernihów, Perejasław). Zatem przed nami luksusowa plejada duchowych przewodników, którzy w różnych czasach, w różnych okolicznościach zdecydowanie przeciwstawiali się zewnętrznemu i wewnętrznemu antyukraiństwu, bezinteresownie, aż do samopoświęcenia, wywalczali Ukraiński Świat, jego naturalne prawo do Państwowej Samodzielności. Takich orędowników, budzicieli ukraińskiej Świadomości Narodowej, Wołodymyr Burban połączył w rozdziale „Z Ukrainą w sercu”. Rozdział „Z horyzontów światowych” to około dziesięciu portretów literackich wybitnych osobistości z pochodzenia nieukraińskich, ale rozgrzanych falą ich ukraińskiego patriotyzmu, lub pokrewnych Ukraińcom ideami, sposobami twórczości czy cechami podobieństwa w mentalności. Co szczególnie znamienne, to wyrazistość kobiecych imion na firmamencie ukraińskiej kultury. Nie każda światowa literatura i sztuka mogą równać się pod względem jasności talentów Łesi Ukrainki i jej matki Ołeny Pczilki, Marko Wowczok (Dusza poślubiona Ukrainie) i Natalii Kobrynskiej (Pierwsza ukraińska feministka), Marusi Czuraj i Liny Kostenko (Jako lustro ukraińskiej mentalności), Marii Zańkoweckiej (Melpomena ukraińskiej sceny) i Sołomii Kruszelnyckiej (Czarodziejka śpiewu), Natalii Użwij (Księżna Ukraińskiego teatru) i Chrystyny Alczewskiej (Beregini rodu, ludowa oświatowiec)… Ukraińskie kobiece orędownictwo to fenomen o znaczeniu światowym. Ukrainki rzeczywiście z ostatnich sił podnosiły wielki naród z upadku, razem z mężczyznami, a nierzadko jeszcze potężniej kuły z niego świadomy naród. A to była (i jest do dziś!) katorżnicza praca! Długie wieki ukraińska świadomość narodowa przebywała pod lodowym całunem niewolnictwa (A. Hercen)! Zamrożona wieczną zmarzliną rusyfikacji, ukraińska dusza jeszcze teraz nijak nie odtaje… I w czasy białocarskie, i w Sojuz-koncentracyjnym (ZSRR), i w nasze „niezależne” dni ukraińska świadomość narodowa była i pozostaje najstraszniejszym niebezpieczeństwem dla naszych wrogów. Oni się do tego przyznają otwarcie. Jak pisał rosyjski filozof i historyk Gieorgij Fiedotow (1886-1951) w artykule „Czy Rosja będzie istnieć?”, „Problem Ukrainy jest zbyt skomplikowany, aby można było mówić o nim więcej niż aluzją. Ale od jego właściwego rozwiązania zależy samo istnienie Rosji. Nasze zadanie formułuje się tutaj tak: nie tylko utrzymać Ukrainę w ciele Rosji, ale i zmieścić ukraińską kulturę w kulturze rosyjskiej” („Alma mater. — Wiestnik wysszej szkoły. — 1992). Swoją zaś, imperialną, świadomość narodową G. Fiedotow radził „hodować, chronić, rozgrzewać”. Mając przed sobą takie cele, wrogowie Ukraińskiej Państwowej Wolności bezlitośnie niszczyli na Ukrainie najmniejsze oznaki Świadomości Narodowej, Honoru, Dumy, Godności. Taka polityka odbiła się także na losach wybitnych Ukraińców, przedstawionych w książce Wołodymyra Burbana: Serhija Jefremowa, Ahatanhela Krymskiego, Wasyla Stusa… A także zabitych przez komunistyczny reżim Ałły Horskiej, Wałerija Marczenki, Jurija Łytwyna, Ołeksy Tychiego, Wasyla Symonenki… Ileż torturowano, złamano, okaleczono talentów, które nie rozwinęły się z pełną siłą, zakończyli życie w nędzy i upokorzeniu! Jednym z najbardziej typowych literackich okaleczeń jest los Iwana Semenowicza Neczuja-Lewickiego. To symbol ukrzyżowania talentów w imperium przedpaździernikowym. Nawiasem mówiąc, Wołodymyr Burban jest laureatem literacko-artystycznej nagrody imienia Neczuja-Lewickiego za publikacje artykułów o ukraińskich pisarzach, wysokoartystyczne, oryginalne ucieleśnienie ukraińskiego charakteru narodowego. Wzbogacono naszą wiedzę o ukraińskich patriotach, których imiona poprzednie reżimy szkalowały lub po prostu przemilczały. To herold ukraińskiego odrodzenia Pawło Czubynski, obrońca języka ukraińskiego Sydir Worobkewycz oraz jego brat Hryhorij. Ze szczególną życzliwością Wołodymyr Burban pisze o pisarzach, których w poprzednich czasach spychano w zapomnienie. Są to Ołeksandr Storożenko, Archyp Tesłenko, Jurij Fedkowycz, Marko Czeremszyna… Dobrą stroną talentu Wołodymyra Burbana jest jego tolerancyjny stosunek do ludzi nieukraińskiego pochodzenia, innej wiary, poglądów, zwyczajów, kultury (czy bezkultury). Szczególnie starannie — bezstronnie i sprawiedliwie — temat ten opracowano w portretach literackich Łesi Ukrainki oraz Ołeny Pcziłki jako redaktorki czasopisma „Ridnyj kraj” (1908-1916), które w ostry polemiczny sposób naświetlało „najniewygodniejsze” kwestie stosunków ukraińsko-żydowskich. Przerzucając most do naszych dni, Burban przekonująco mówi, że długogrająca płyta „ukraińskiego antysemityzmu” jest absolutnie bezpodstawną prowokacją. Twierdząc to, Wołodymyr Jakowycz powołuje się na własne doświadczenie swojej rodziny w ratowaniu dwóch żydowskich dziewczynek-uchodźczyń podczas faszystowskiej okupacji Ukrainy. Jako filolog z wykształcenia i praktykujący nauczyciel, Wołodymyr Burban ze szczególną serdecznością odnosi się do klasyków pedagogiki. Na najwyższej półce szacunku znajduje się u niego imię i idee reformatora edukacji szkolnej, założyciela rodzimej pedagogiki naukowej K. D. Uszynskiego. W rozprawie „Gdyby nas uczyli tak, jak trzeba… Kostiantyn Uszynski” autor gruntownie i wszechstronnie analizuje współczesne czynniki, które zgubnie wpływają na poziom edukacji ogólnoszkolnej i wyższej. „Co zawładnęło naszymi sercami i duszami? — z bólem i oburzeniem pyta autor. I konstatuje: — Produkcja brutalnej kultury ekranowej, moralna swawola, władza pieniądza, permanentna korupcja i totalne złodziejstwo, upadek moralny niemal za każdą ścianą, widmo terroryzmu, a teraz jeszcze perspektywa znalezienia się w komorze gazowej „starszego brata”. A w ostatnich latach doszła jeszcze hipnotyczna siła Internetu, doprawdy epokowego odkrycia współczesnej cywilizacji…” Oprócz tego obniża się treść edukacji, podstawowe dyscypliny są rozdrabniane w mozaice wymyślonej wieloprzedmiotowości. Pełnowartościową edukację, wcześniej dostępną praktycznie dla wszystkich, zaganiają do rezerwatu „elitarnej” szkoły — dla „górnych dziesięciu tysięcy”. Edukacja zaś w szkole masowej sprowadza się do minimum. Dzisiaj, kiedy NIEukraińskie urzędnictwo władzy na usługach oligarchatu próbuje wybić spod nóg Ukraińców ich najświętsze bogactwo — ziemię, oraz zniszczyć największe bogactwo duchowe — język, Wołodymyr Burban ze wszystkich sił nawraca nas do krzycząco aktualnego Kostiantyna Uszynskiego. Co możemy zabrać w drogę w jutrzejszy dzień z jego spuścizny? I szeroko cytuje Kostiantyna Dmytrowycza za błyskotliwym artykułem w „Ridnym słowie”: „Język narodu — najlepszy, nigdy nie więdnący i wiecznie na nowo rozkwitający kwiat całego jego duchowego życia, zaczynającego się daleko poza granicami historii. W języku uduchowia się cały naród i cała jego ojczyzna… Język jest jej żywym, najbardziej obfitym i trwałym związkiem, łączącym minione, żyjące i przyszłe pokolenia narodu w jedną wielką historyczną żywą całość. On nie tylko wyraża sobą żywotność narodu, ale i jest samym tym życiem. Kiedy znika język narodowy — narodu już nie ma!.. Odbierzcie język — i naród nigdy już nie stworzy go. Nową ojczyznę nawet może stworzyć naród, ale języka — nigdy”. Tak jak astrolodzy w bezmiarze Wszechświata wyodrębniają pewne, szczególnie jasno świecące skupiska gwiazd (Droga Mleczna na przykład), tak Wołodymyr Burban na firmamencie kultury ogólnoludzkiej, spośród innych etnosów, ze względu na jasność świecenia zwraca naszą uwagę na Drogę Mleczną czysto ukraińskiej duchowości. Dokładniej, na długie-przedługie i ciężko bolesne drogi samoświadomości Ukraińców jako Narodu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

publicysty. Nił stanął na czele politycznej i propagandowej grupy UPA-Północ. Kierował drukarnią powstańców, redagował gazetę „Do broni”. Jako artysta grafik projektował satyryczne czasopisma „Ukraiński Pieprz” i „Chrzan”. Na cześć Nila Chasewycza świadczy fakt, że został wybrany członkiem centralnego i krajowego kierownictwa OUN oraz Ukraińskiej Główne Rady Wyzwoleńczej (UHWR) — podziemnego parlamentu. Było to oczywiście wyrazem głębokiego szacunku i zaufania wobec „zwykłego podziemnego”, jak skromnie nazywał siebie artysta-grafik. Choć wojna się skończyła, ukraińscy powstańcy kontynuowali walkę. Dorobek artystyczny Nila Chasewycza z okresu wojny i po jej zakończeniu jest znaczny — ponad 150 drzeworytów, które zostały wydane za oceanem w dwóch albumach: „Wołyń w walce” oraz „Grafika w bunkrach UPA” (lata 1950–1952). Sumienie płomiennego patrioty nie pozwoliło Nilowi odejść z oddziałami UPA na Zachód. Postanowił stanowczo pozostać w ojczystym kraju dla dalszej walki. Mijały lata pełne niepokoju, poniewierki i nadziei. Gdy grafiki z głębokiego podziemia trafiły w ręce delegatów sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ i zagranicznych dyplomatów, ze stolicy ZSRR, Moskwy, nadeszło stanowcze żądanie — „natychmiast zaprzestać działalności antyradzieckiej”. Od tego czasu czekiści rozpoczęli „polowanie” na Bej-Zota. Pomógł im przypadek. W jednej kryjówce znaleźli dokumenty. Po ich odszyfrowaniu zrozumieli, że ktoś komuś zamówił 5 kg papieru i drewno wiśniowe. Domyślili się: takie rzeczy są potrzebne tylko artyście. Jak na złość podano też przybliżony adres — bunkier na obrzeżach wsi Suchiwci w rejonie rówieńskim. Poszukiwania powstańczego artysty nie trwały długo. Doprowadziły one do zagrody Ławrina Staciuka, gdzie urządzono bunkier. Rano 4 marca 1952 roku kryjówkę otoczyli enkawudziści. Znajdowali się w niej Nil Chasewycz i dwaj ochroniarze. Powstańcy nie myśleli o kapitulacji. Do akcji poszły granaty operatywników. Tak mężnie stawili czoła godzinie śmierci utalentowany grafik i jego towarzysze — Antin Melnyczuk (pseudonim Hnat) oraz Wiaczesław Antoniuk (Matwij). Jasną pamięć o nieustraszonym rycerzu wolności Nilu Chasewyczu dziś pielęgnują jego ziomkowie. 25 listopada 1995 roku, z okazji 90. rocznicy urodzin artysty-bojownika, w Diuksynie na podwórku wiejskiej szkoły odsłonięto stelę, wykonaną z polesiańskiego bazaltu (architekt Myrosław Marczyszyn), na której odtworzono autoportret grafika. W Suchiwcach, położonych 12 kilometrów od Kliewania, gdzie zginął artysta, z inicjatywy Rówieńskiej Rejonowej Organizacji Krajoznawczej (przewodniczący Mykoła Fedoryszyn) wzniesiono pomnik, na którym wyryto słowa: „Wolność człowiekowi, wolność narodom! W pięćdziesiątą rocznicę Ukraińskiej Armii Powstańczej”. W mieście Równe wzniesiono pomnik artysty. Być może wyrażę myśl wielu mieszkańców Kostopola, jeśli powiem, że w centrum Kostopola, na placu Niepodległości, warto postawić pomnik wybitnemu artyście-bojownikowi Nilowi Chasewyczowi, który złożył swoje życie na ołtarzu naszej wolności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Nił Chasewycz – legendarny rycerz wolności. Z okazji 115. rocznicy urodzin

Anatolij KARPIUK, miasto Kostopol, obwód rówieński „Nie mogę walczyć bronią, ale walczę dłutem i rylcem. Ja, kaleka, walczę w czasie, gdy wielu silnych i zdrowych ludzi na świecie nawet nie wierzy, że taka walka w ogóle jest możliwa… Chcę, żeby świat wiedział, że walka o wyzwolenie trwa, że Ukraińcy walczą… Taka jest moja myśl, myśl zwykłego podziemnego bojownika. Sława Ukrainie!..” Ніл Хасевич Mając doskonałe wykształcenie, mógł być odnoszącym sukcesy artystą, żyć dostatnio, lecz on stał się bojownikiem o wolność, wstępując w szeregi ukraińskich powstańców podczas II wojny światowej, wybrał podziemną kryjówkę z prymitywnymi środkami drukarskimi, z uciążliwościami codziennego życia i stałym niebezpieczeństwem. Sława przyszła do niego dopiero po jego bohaterskiej śmierci. Dzieła artysty-bojownika przez niejedną dekadę leżały bowiem w specjalnych zbiorach bolszewickich czekistów, w archiwach wołyńskiego NKWD. O legendarnej postaci wybitnego artysty z Obwodu Rówieńskiego Nila Chasewicza wydano już wiele książek. Już w 1994 r. reżyser filmowy Mykoła Tkaczuk stworzył interesujący film dokumentalny o wymownym tytule „Zdobyć albo nie być”, w którym na podstawie dokumentów archiwalnych i wspomnień starożytnych mieszkańców jaskrawo ukazano działalność Nila Chasewicza w warunkach głębokiego podziemia. W Obwodzie Rówieńskim jest wieś o zagadkowej nazwie – Diuksyn. Rozciąga się ona nad błękitną wstęgą Horyni, 45 km od Kostopola. W Diuksynie w rodzinie diakona Antona Iwanowicza Chasewicza 25 listopada (według nowego stylu) 1905 roku urodził się drugi syn, któremu nadano imię Nil. Wczesne dzieciństwo upłynęło wśród wiejskich dzieci. Początkowej edukacji udzielał mu ojciec. Później była seminarium w Żytomierzu i prywatne gimnazjum ukraińskie w Równem. Przyszło żyć w niespokojnych czasach: kończyła się I wojna światowa, a zaczynała tzw. wojna domowa (a dokładniej – bolszewicko-ukraińska). Wydarzenia, jak nigdy wcześniej, kalejdoskopowo się zmieniały. W latach młodzieńczych (w 1918, a według wspomnień samego Nila – w 1922 r.) stał się kaleką: na przejeździe kolejowym w Orżowie wpadł wraz z matką pod pociąg (konie się przestraszyły). Matka zginęła. Lewej nogi chłopca nie udało się uratować. Po długim leczeniu Nil przez kilka lat uczęszczał do pracowni artysty Wasyla Reńa w Równem. I to właśnie, najwyraźniej, przesądziło o przyszłym losie malarza i grafika. W 1925 r. eksternistycznie zdał egzamin i otrzymał świadectwo ukończenia gimnazjum, a w 1926 r. był już wolnym słuchaczem Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych. Niskiego wzrostu, biednie ubrany, z laską w ręku (zamiast nogi – drewniana proteza) najpierw zapisał się na wydział malarstwa, a nieco później przeszedł na graficzny. Już wtedy młody artysta postrzegał grafikę jako potężny czynnik propagandowy. Można nią „rozmawiać” z ogromną widownią bez tłumacza. Uczy się sumiennie, choć musi znosić niedostatek. Bo cóż weźmiesz z domu rodzicielskiego, skoro na utrzymaniu ojca-wdowca był jeszcze najmłodszy syn Anatol… Od pierwszych lat nauki Nil Chasewicz wykazał się jako wytrwały i zdolny słuchacz. Już w pierwszym semestrze otrzymał nagrodę pieniężną. Jednak dopiero w 1930 r. został przyjęty jako pełnoprawny student Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych (po zdaniu polskiej matury). Miał szczęście uczyć się pod kierunkiem wysoko wykwalifikowanych profesorów – Miłosza Kotarbińskiego, Mieczysława Kotarbińskiego i Władysława Skoczylasa. Nie mógł pozbyć się biedy i niedostatku. Karty jego akt osobowych pełne są próśb (kserokopie materiałów archiwalnych przesłał mi znajomy Polak Józef Waszkiewicz): „Sam się utrzymuję, — pisano w jednym z podań, — znajduję się w krytycznej sytuacji materialnej… Proszę o przyznanie mi stypendium krajowego…”. I studentowi pomagano. Prawda, nie zawsze. Tak, na podaniu z 1 października 1931 roku widnieje podpis dyrektora: „Nie zasługuje”. Przyczyna jest niezrozumiała, jeśli wziąć pod uwagę fakt, że większość egzaminów Nil Chasewicz zdał z oceną „bardzo dobrze”. Chasewicz był zmuszony szukać przypadkowych zarobków. Często przychodziło mu z pomocą Ukraińskie Towarzystwo Studentów w Warszawie, które wyjednało mu bezpłatne mieszkanie w internacie. Natchniony wsparciem, dużo pracuje, doskonali swoje umiejętności, eksperymentuje. Poszerza swój horyzont, poznaje ukraińską sztukę ludową, studiuje ceramikę i tkactwo. W Warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych studiowali wychodźcy z Wołynia i Galicji. Wraz z jednomyślnymi studentami Nil Chasewicz w 1927 r. założył krąg artystyczny „Spokij”, który istniał aż do 1939 r. Aktywnie uczestniczy w konkursie prac studenckich. Obraz „Pranie” w 1931 r. został uhonorowany nagrodą. A w 1932 r. za portret hetmana I. Mazepy otrzymał dyplom honorowy. Znawcy sztuki zaczęli mówić o Nilu jako o utalentowanym artyście. W swoich referatach, zwłaszcza napisanym w 1933 r., 24 lutego, Chasewycz cytuje słowa Mejsonera: „Rysunek jest prawdą absolutną, a język prawdy trzeba uczyć wszędzie i zawsze. Uczyniłbym rysunek podstawą nauczania we wszystkich szkołach. To jedyny język, którym można wyrazić wszystko”. Istniało przekonanie, że M. Chasewycz w 1933 r. ukończył akademię sztuk pięknych. Jednak Daria Darewycz we wstępnym artykule do książki „Życie i twórczość Niła Chasewycza” (wyd. „Litopys UPA”, Toronto–Lwów, 2011), opierając się na polskich źródłach archiwalnych, stwierdza: „Ale kiedy nie otrzymał zwolnienia (zwolnienia z opłat za naukę. — Uwaga A. K.), zdołał po raz ostatni zapłacić jesienią 1932 roku, a następnie, nie ukończywszy Akademii, odszedł i zabrał dokumenty 13 marca 1933 roku. Lecz przedtem, 24 lutego 1933 roku, N. Chasewycza dopuszczono w Akademii do egzaminu pisemnego na nauczyciela rysunku w szkołach średnich, zdał go pomyślnie i został przez komisję zwolniony z dalszych egzaminów praktycznych. Uzyskany dyplom dawał mu prawo zostania nauczycielem rysunku w szkołach średnich Polski, lecz otrzymanie pracy w zawodzie, będąc Ukraińcem, było praktycznie niemożliwe. W latach 30. ubiegłego wieku wołyńskiego artystę znała niemal cała Europa. Wszak w okresie przedwojennym grono artystyczne „Spokij” organizowało liczne wystawy z udziałem Niła Chasewycza. Jego prace graficzne i malarskie oglądali mieszkańcy Pragi, Warszawy, Berlina, Łucka, Lwowa, Równego, Krzemieńca… A najlepsze drzeworyty eksponowano w Los Angeles, Chicago, gdzie otrzymały wysoką ocenę fachowców. A to świadczy o tym, że przyszło do niego uznanie. Tuż przed samym początkiem II wojny światowej w Warszawie (1939) ukazał się album „Ex libris Niła Chasewycza”. Autor prac pokazał się jako niezrównany mistrz ex librisów. W połowie lat 30. ubiegłego wieku N. Chasewycz przebywał w rodzinnej wsi Diuksyn, gdzie jego ojciec pracował jako diakon przy cerkwi św. Michała. Uczył w miejscowej szkole, śpiewał w chórze cerkiewnym, którym kierował brat Anatol. Malował ikony, które potem stawały się ozdobą wiejskiej cerkwi. O nim, jako o niezwykłym człowieku, szczerze wspominają starzy mieszkańcy Diuksyna. Przez kilka lat Hryhorij Sudak razem z Nilem uczęszczał do chóru cerkiewnego. Według jego opowieści, tak czytać Apostoła, jak robił to Chasewycz, nikt we wsi nie umiał. Kiedy Nił wchodził do cerkwi i słychać było skrzypienie protezy, panowała idealna cisza: czekali na niego parafianie. Ciepłe wspomnienie o artyście zachowała w pamięci Olha Kryszczuk. Według jej słów, nie tylko pięknie malował, ale także tkał i haftował. Za czasów polskich we Lwowie ukazywał się kalendarz „Rilnyk”. Tej mieszkance Diuksyna szczególnie utkwił w pamięci rysunek na okładce, pod którym zamiast nazwiska autora widniały inicjały „N.Ch.” Warto pamiętać, że bracia Chasewyczowie byli związani z podziemiem OUN, którego kierownikiem od połowy lat 30. na Kostopolszczyźnie był mieszkaniec wsi Zwiazdiwka Hryhorij Rybak — człowiek wykształcony i świadomy, prawdziwy patriota Ukrainy. Gdy nad Europą zgromadziły się ciemne, złowieszcze chmury i wybuchła wojna polsko-niemiecka we wrześniu 1939 roku, nad Ukrainą Zachodnią, zwłaszcza nad Równszczyzną, zawisło zagrożenie okupacją. 17 września Armia Czerwona przekroczyła granicę, by wziąć „pod opiekę” ludność Wołynia. O tajnym porozumieniu dwóch międzynarodowych drapieżników – Hitlera i Stalina – jeszcze nie wiedziano. Pod bacznym okiem nowej władzy znalazła się przede wszystkim patriotycznie nastawiona inteligencja. Wiele twórczych zamierzeń miał Nił Chasewycz, lecz o swobodnym ich urzeczywistnieniu nie można było nawet myśleć. Dlatego był zmuszony pracować jako nauczyciel w rodzinnej wsi i dorabiać jako księgowy w spółdzielni spożywców. Druga wojna światowa, której początek datuje się na 1 września 1939 roku, przerodziła się w tak zwaną Wielką Wojnę Ojczyźnianą. W lipcu 1941 roku okupowano Równszczyznę. Wielu Ukraińców marzyło o odnowieniu samodzielnego państwa. Pod redakcją Hryhorija Rybaka ukazało się kilka numerów gazety „Samostijnist”. Lecz redakcja była zmuszona zmienić jej nazwę na „Kostopilski wisti”. W planach faszystów Ukrainie przeznaczano los niemieckiej kolonii. W Równem Stepan Skrypnyk i Ułas Samczuk zorganizowali wydawanie czasopisma „Wołyń”. Do współpracy zaproszono Niła Chasewycza. Na łamach gazety występował również jako autor artykułów publicystycznych. O tym, że podczas okupacji Nił Chasewycz przez pewien okres pracował jako sędzia pokoju w Derażnem, świadczy wiadomość w „Kostopilskich wistiach” z 29 listopada 1942 roku. Począwszy od 1942 roku wznowiono działalność oddziałów „Proświty”, zlikwidowanej za „pierwszych sowietów”. Ich działaczami zostali bracia Chasewyczowie – Nił i Anatol. O tym dowiadujemy się z gazety „Kostopilski wisti” z 22 marca 1942 roku. Nadzieje patriotów na odzyskanie niepodległości państwowej Ukrainy rozbiły się o okrutną rzeczywistość. „Nowy porządek” przyniosła brunatna zaraza z Europy Zachodniej — aresztowania, znęcanie się, egzekucje niewinnych ludzi… A gdy w kwietniu 1943 roku na Wołyniu zaczęto masowo tworzyć oddziały UPA, Nił Chasewycz przyłączył się do podziemia, a nawet został bliskim przyjacielem Klima Sawura (Dmytra Kliaczkiwskiego) – dowódcy UPA-Północ, którego sztab mieścił się w Hutwinie (kilkadziesiąt kilometrów na północ od Kostopola). Tylko wąski krąg ludzi wiedział, kryje się pod takimi pseudonimami, jak Bej, Zot, Rybalko, Lewko… Rozpoczął się nowy etap w biografii artysty — przez prawie dziesięć lat. Będąc inwalidą, Nił Chasewycz nie mógł trzymać broni w rękach. Zamiast broni służyły mu rylec, dłuto i namiętne słowo

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Nadia HUMENIUK. Gwiazda jak malwa. I malwa jak gwiazda

Nadia Humeniuk jest autorką ponad czterdziestu książek: poezji, prozy, słuchowisk radiowych, utworów dla dzieci. Laureatka nagrody Gabinetu Ministrów Ukrainy im. Łesi Ukrainki oraz nagród literackich „Błahowist”, im. Ołeksandra Olesia, im. Ahatanhela Krymskiego, „Zwuk pawytynky” (im. Wiktora Blyznecia), im. rodziny Kosaczów. Otrzymała cztery nagrody Międzynarodowego konkursu literackiego „Koronacja słowa”: dyplomy laureata za powieści „Anioł w szarości” oraz „Enna”, specjalne wyróżnienie za książkę dla dzieci „Rodenija, czyli Podróż za tęczę” oraz Pierwszą nagrodę za powieść „Wrzosowe miody”. Laureatka Międzynarodowego konkursu literackiego prozy ukraińskojęzycznej „Dnipro-Book-Fest-2020”, zwyciężczyni Narodowego konkursu „Książka roku” (kategoria „Świat dzieciństwa”), ogólnoukraińskich konkursów literackich „Odrodzimy zapomniany gatunek” (za najlepsze słuchowisko radiowe), „Złoty bocian”, „Jarosławów Wał”, „Książkowy tołok”… Zasłużona dziennikarka Ukrainy, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Mieszka w Łucku. Noc w Surami Przed śmiercią Łesia Ukrainka nie jadła niczego, oprócz jeżyn. Te jagody, które przypominały jej o rodzinnych wołyńskich lasach, zbierała dla niej w gruzińskich górach siostra Izydora. Nie na darmo w „Pieśni leśnej” Łukasz prosi błąkającą się po jesiennym lesie Dolę, by podała mu choć gałązkę jeżyny… Noc w Surami – jak dojrzała jeżyna. A po niebiańskiej strunie Gwiazda-pielgrzymka zeszła z Ukrainy I cicho płonie przy oknie. Gwiazdo moja! Samotnie-wysoka! Siostro moja złota! Ciepła jeżyna skapuje sokiem Na nieposłuszne usta. I płyną z Wołynia wiatry-wichry, I studzą ogień na czole. I szeleszcze między jeżynowym światłem Rodzinny niczymnieński las. Lulajże-lulu, biały mój bólu… Słyszysz? Gdzieś gra Łukasz. Dwoje stoi pod starą wierzbą Przy dźwięcznym strumyku. Lulajże-lulu… Jakże on gra! Jak szeleści trzcina!.. Serce wzruszone łapczywie chłonie To, co nigdy nie umrze. W górach Surami pachną jeżyny. Rwie się niebiańska struna. Tylko pielgrzymka-gwiazda z Ukrainy Cicho płonie przy oknie. * * * Kilinom łatwiej. Choć bywa różnie, Choć czasem tęsknie i zdradliwie – Są to niewiasty czepne jak trawa, I zdaje się, szczęśliwe. Możliwie… Co dla nich główne? W polu – ziemniaki, w piecu – treściwy barszcz wiecznie żywy, Oraz by mąż w nocy na ramieniu, Porządny i w miarę pijący. By dzieci posłuszne i teściowa nie zła, Na święto – placek i nowa szata, I by w oborze koniecznie była Rasowa dojna krowa. Kilinom łatwiej… Ten świat – dla kilin, W nim i porządek kilinowy. A ty… Skąd, mawko, z jakich praotchłani Objawiłaś się w ten las wołyński? Cała utkana z wiatru, z rosy, z tajemnicy, Ze światła i wierzbowej krwi, Po co stałaś pośród wiosny Obnażonym nerwem miłości? Bagienne królestwo… Jego nie przejść… Ono przecież nie puści, ty wiesz, Tego, kto do siebie nie zdołał dorosnąć. Kogo ty, czego wyglądasz? Jak boleśnie paluszek sierp rozciął… Jak boleśnie serce melodia kraje… Ty duch, co rozbudza dusze ze snu, Ty marzenie, co je opromienia. Niespodziewanie zejdziesz w zadumę lasów, migniesz wśród nich, jak znamię gorące, I któraś z kilin pośród ziemniaków i barszczów Spojrzy w niebo i zapłacze. Ręcznik Taras Szewczenko chciał, żeby na jego weselu był ręcznik z kogucikami. Po wielu latach Łykera, ostatnia miłość poety, wyhaftowała go białym na białym i przyniosła na grób poety. Przeprowadziła się do Kaniowa, zmarła w samotności i pochowana jest niedaleko od Góry Mnichów. Cała w czerni, niczym zakonnica, Przy Górze Mnichów… A noc głęboka, jak studnia, Taka, że choć z Bogiem rozmawiaj. I z nikim więcej… Na całym świecie – Ani ciepłych rąk, ani ciepłych słów. Płoną topoli wysokie świece W kandelabrach rdestu. A białe koguciki przycupnęły Na płótnie i dziobią lata. Taras czekał ich na wesele – Ona zaś przyniosła na krzyż. I zaniemówiła, i skamieniała. Ręcznik – jak biała pektorał. Co wyhaftowano na nim białym? Jego miłość? Jej smutek? Czy samotność, jak Boża kara? Czy skruchy bezgłośny krzyk? Łza spadła w Kaniów I potoczyła się na ręcznik. I białe koguty drgnęły, I zdawało się nagle: jak kiedyś, Jego dłonie rąk dotknęły: „Moja ty miłości! uśmiechnij się…” * * * Na drodze – od świtu w zmierzch (I nigdy jeszcze nie na odwrót!) – Uściskujemy zwyczajnie dłonie obecnym, Zaciskamy gniew w pięści. W grupie razem śmiejemy się często, Płaczemy w samotności – i kto gdzie, Zabłąkani w labiryntach czasu, Co na chwilę trafili tutaj. Kim jesteśmy dla siebie, w istocie, Ulepieni z tych samych niebiańskich glin? Gniewni prokuratorzy i sędziowie? Poszukiwacze porażek i win? Wieczne światobójstwa i wendety… Fałszywi prorocy dzisiaj i zawsze… Już odkryto sieci i planety. Panie, odkryj wreszcie nas! * * * Kogo szukasz na tym rumowisku, ptaku? Nie ma już nawet ściany – przytulić zmokłe skrzydło. Okopcona ławka czernieje za płotem – jak szafot, Lecz odłamki gwiazdy w popiele odbija szkło. Tylko wiatr ten sam. Niepowstrzymany, żarliwy i rączy, Antonówkę młodą całuje i chwyta za talię. No cóż mu wojny? On wieszczy, on wieczny i wolny, On prowadzi w ogrodzie zapalczywy płatkowy taniec. Ekspresja tańca! Przyłącz się i ty, lekkoskrzydła, Rzucaj się z wyroczni prosto w ten biały wir – Nad pustką podwórza, gdzie ty kiedyś chatkę zostawiłaś, Gdzie dzisiaj trąbi rozdrażniony „gradem” kraniec. Tańcz, moja jaskółko! Wierz – jutro będzie, jak zawsze: Ty ulepisz gniazdo i skrzydłami podbarwisz błękit. A tam ponad stepem uwieńczona kulą pętla Do tańca twego, niczym proca przez przełęcz, leci. Taniec nad tańcem… Lot – między zimą i latem. Tańcz, jaskółko, – nad bujnością ognia i ziela, Ponad pogorzeliskiem, nad strachem, nad bólem, nad kwiatem, Bo po coż ci te dwa niebieskie, jak niebo, skrzydła?! * * * Jak on na spotkanie do niej biegnie! Niech doczeka się… Niech zaczeka… Ślubna noc im chorały śpiewa. Czas, jak w kadrze, zatrzymał się na chwilę. Panie! Jak on do niej biegnie! Jak oni razem boso biegną, Dwoje zakochanych młodych tułaczy! Koniki w trawach łaskoczą ich palce, Schodzi na ziemię z niebios łaska. Jak oni radośnie razem biegną! Jak on ją przygarnia i niesie! Jak on całuje: szczęśliwy – szczęśliwą! Milkną w trawie świerszcze hałaśliwe, Księżyc na jabłoni pisze esej. Jak on ją przygarnia i niesie! Ranek. Szpital. Żółty słonecznik we łzach. W pamięci „grady” i miny – synchronicznie. Nogi… zostały… pod hałdą… Jak on biegnie, jak wzlatuje w snach! Jak on ukochaną niesie na rękach… * * * Mój wczesny raj przy gwiazdozbiorze Malwy… Tajemny rytm studziennej wody. Magiczne fale księżycowej magmy. Pszczelich magów słoneczne miody. Mój południowy, z letniego zenitu… Już piołunową ledwo nadpito istotę. Lecz tyle jeszcze niewypowiedzianego świata! I malwy niewypowiedzianie jeszcze kwitną. A ty, wieczorny… Gdzie ciebie czekać?.. Gwiazdozbiorem cichym świecisz się we mnie. I grzeją duszę malwy przy chacie, Okno do słońca, i mama przy oknie. * * * Niebo dla wszystkich otwarte, Zamknięte na głucho my. Nad czynnymi i przyczynowymi Gasną święte psalmy. Spadają, jak deszcz na gotyk, Jak liście na senny świątynię. Jakiego jeszcze, Boże, dotyku Potrzeba tym zamkom? Jakiego jeszcze trzeba tchnienia, Żeby nagle zapragnęliśmy Dotknąć niebios choć spojrzeniem, Jeśli nie można skrzydłami? * * * Głębokie śniegi zaległy ponad pamięcią chaty. Czemu w nich błądzę? Czego ja szukam i po co? Oto noc za plecami już oddycha czarno i wieszczo: – Pora wyruszać. Słyszysz? Pora wyruszać… Upadła łza i śniegi te na wskroś przepaliła. I palce zmarznięte się ogrzały, i serce się ucieszyło. Kolędo! Świąteczne moje jaskółeczko białe! Wybacz, że małą kiedyś ciebie tutaj zgubiłam. Nic poza tobą w drogę nie zdołam zabrać – Zostaną wody i trawy, drzewa i kamień. I tylko we dwoje już będziemy ponad latami. – Wpuśćcie, Panie Boże, i pozwólcie pokolędować. * * * Została cienka struna, Nie złamana na wietrze, I pieśń – tylko jedna jedyna, Jak łza na ostrzu. I wyboru już nie ma – W piersi celuje zima I szczerzy sine oko. I ty – całkiem sama, jedna, Jak ta nie złamana struna, Jak niebo samotne. Okno zasłania mrok. Lecą z wiatrem wiersze. Nie ma wyboru. Nie ma… A wybierać po co? Dotknie pieśń czoła I przy sercu stanie: Ona pierwszą była, Ona też tobie – ostatnia. * * * U babci Oli – jeleń na ścianie. Na rogach u niego słońce wschodzi. Skoczyłby, pewnie, już na chodnik* I przepadł w niebieskim oknie, I zatrąbił gdzieś z wiatrem w unisonie, I szalałby od upojnej wolności. Ale ładnie tak u babci Oli Wśród wyszywanek oraz ikon. Tam w piecu rozbłyska ogień, I duch sosny mu łaskocze nozdrza, I na szyję szorstkawa czułość Schodzi z ciemnych babcinych dłoni. Dni takie krótkie i pieśni. Wieczory srebrzysto-kudłate. Gwarzą o czymś sobie w chacie Babcia Ola i jeleń na ścianie.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Szkice do nierozwiązanych kodów ukraińskiego malarstwa

* * * Nie przyjmuję ani proroctw, ani mentorstwa – Wszystkie one wątpliwe i smutne. Biedronkę z dłoni wypuszczam – Niech drogę wskazuje mi. Powitam jaskółkę i mrówkę, Pokłonię się stokrotce i trzmielowi. Boże! Nie uwalniaj mnie od strachu, Że nie usłyszę tych, których kocham. * * * Niech będą przyjaciele! I niech będą wrogowie… I uczciwa walka, i chwilowe odwroty. Niech pali duszę płomień pragnienia, Lecz nie zsyłaj nam, losie, połowiczności. Półprzyjaciel, półwróg – gdzie u nich znak granicy? Półmiłość z półnienawiścią równe. Półswoi – to znaczy: nie obcy. A jednak… A jednak nie bliscy. Niech będzie na pół czas ciężkiej biedy. Niech będą na pół radość i powinność, Jeden suchar, jeden łyk wody. Lecz nie zsyłaj nam, losie, połowiczności! * * * Księżyc zajrzał do chaty: – Pozwólcie pokolędować! A kobieta tylko cicho wzdycha – Syna czeka. Gwiazda błysnęła do chaty: – Pozwólcie pokolędować! A kobieta nie odpowiada – Córkę czeka. Zamieć puka do chaty: – Pozwólcie pokolędować! A kobieta ją wygania – Wnuków czeka. Patrzy z kąta chaty Boleściwa Jezusowa Matka. A noc czarnym woskiem spływa. Kobieta czeka… * * * Tamborek upadł. Na paluszku krew. Drętwieją cierpliwe dłonie. Boże, pozwól jej zrobić choć krok Po złotym nasłonecznieniu! Po młodziutkich mniszkach w podwórzu, Po rdestach przy chacie. Kto to tak smutno westchnął w górze – Ptaszyna czy anioł skrzydlaty? Jęknęły hamulce starego wózka I zaraz przestraszone ucichły. W igłę nawleka uparcie ręka Białą fantazję nitki. Krew czy łza w płótno przeszła – Po co komu o tym wiedzieć? Wyszyje kobieta sobie dwa skrzydła I będzie w niebo wzlatać. * * * W tymiankowej niewoli, Pomiędzy parującymi otawami, Niby u Boga na dłoni, Mały aniołek zdrzemnął się. Lekko kołysze lilia, Za nią dzwonek – w unisonie, I słońce skapuje przez rzęsy W jego przeczysto-biały sen. Pod gruszą czatuje chata I oknami wodzi: gdzie Kwitnie koszulka w kratę? Gdzie piegi rude? Jemu jeszcze wierzą, jak mesjaszowi, Zielony konik w tymianku, Mróweczka w kielichu lilii I ciepła biedronka na policzku. Klekoczą bociany na nasłonecznieniu I przyglądają się z oddali: W sen z Bożej dłoni Leci zadarte aniołczątko. * * * Biała banda mgły… Trzciny rude… Ranek bandażuje ranę Kaczuszce na wodzie. Ktoś, może, i nie zauważy Czy jest ona czy nie ma – Jutrzenka prześwieci, W nory ucieknie ciemność, Zrzucą drzewa szaty, Ucichnie trawa smutna, Rzeka, już bez rzęsy, Wychłodzi się do dna, Wiatr jasnowłosych branek Z północy naniesie. Ale dzisiaj ranek Chce zmienić wszystko. Ciepły pocałunek lata… W trawach lekkie ślady… Ptaszyna, jak Afrodyta, wyfrunie z wody. Wyżej, coraz wyżej i wyżej, Ze słoneczkiem na skrzydle. I dzień, niby późna wiśnia, Stoczy się do ziemi. * * * Zgubiły gęsi skrzydła Wśród sytego podwórza, Kiedy łapami miesiły Snop owsianego gwiazdozbioru. Skrzydłom niebo zabolało… Skrzydła skrzywdzone westchnęły, Pod gwiazdy poleciały – Gęsi nawet nie usłyszały. Lecz kiedy mgły sine Jesień podniesie, jak żagle, Coś ćmi, ćmi na plecach, Tam, gdzie wyrastają skrzydła. * * * Gwiazda, jak malwa. I malwa, jak gwiazda. I sylwetka samotnej topoli Na wieży żółtego milczenia latarni, Pod spojrzeniem zmrużonego losu. Zamarła noc na niebieskich kotwicach. Lecz trzy nadzieje rosną sobie powoli: W gwieździe, jak malwie, w malwie, jak gwieździe, Pod sercem roztrzęsionym topoli. * * * Świta. W wierszu – pierwsze randez-vous. Wita go wiśni biały czubek. Nie poturbuj. Przysłuchaj się. Słyszysz, Jak ciepłe rymy skapują w trawę? Już rozlano rosiste wino. Pręcik kwiatu mrok rozcina, A słońce odzywa się wzajemnie I stawia młody promień w strzemię. Zza horyzontu wylewa się dzień! Niebieskie rytmy, muzyka i rymy… I ktoś, wysoki, wieczny i niewidzialny, Przez biały kwiat nas w biały świat prowadzi. ______________ * Poleski tkany dywanik Jarosław TRINCZUK Cywilizację stworzyły dwa czynniki – sztuka i dążenie człowieka do szczęścia. I ten proces jest permanentny. Zmieniają się tylko poglądy na szczęście oraz – jego oczekiwania. Ale szczęście jest niemożliwe bez zrozumienia go. A zrozumienie szczęścia jest niemożliwe bez zrozumienia siebie. Najlepiej takiemu zrozumieniu sprzyja sztuka. To, co budzi fantazje, pomaga człowiekowi zajrzeć w głębiny własnej duszy, zrozumieć Wszechświat i swoje miejsce w nim, skłania do mądrzenia się. Taki niezgłębiony wzajemny związek… Niezrozumiałe człowiek stara się nie wpuszczać do świadomości – ono drażni. Niezrozumiała sztuka drażni jeszcze bardziej – ona przeszkadza JA być takim, jakim JA jestem. Czyli, żyć bez pytań… A treściwa sztuka zawsze stawia pytania… I bardzo rzadko można na nie odpowiedzieć. Kiedy nie ma odpowiedzi – będzie odrzucenie. Dlatego artysta, poeta, muzyka, których ogół nie przyjmuje, są skazani. Pomimo tego, że właśnie oni są kręgosłupem narodu… Dobrze rozumieli to faszyści i bolszewicy… Van Gogh za swojego życia sprzedał jeden obraz – „Portret doktora Gacheta”. Za bezcen. Po prostu doktor pożałował artystę i kupił swój wizerunek. Ostatnia znana mi informacja – to dzieło nabył japoński miliarder za 70 milionów dolarów. Nie kupowano u Van Gogha obrazów za życia z prostej przyczyny – tam jest zbyt dużo bólu… Kiedy artysta zmarł, to i bóle swoje zabrał ze sobą. Ludziom zostawił doświadczenie jego komunikacji ze światem i z Bogiem. To doświadczenie okazało się bezcenne… Zagadkowego Georga Pinzla, najwyraźniej, tak i nie zrozumiano by nigdy. A jego dzieła – stuprocentowe arcydzieła. Po nich deptano, je niszczono. Po prostu tak. Borys Woźnicki wyrwał jedną rzeźbę Pinzla z ognia w ostatnim momencie. Uczniowie z drużynową przygotowywali szaszłyki i już wrzucili w ogień niezrozumiały im kawałek drewna. I to – koniec XX stulecia… Zrozumiałe, Ukraina… W jednym splocie – dwa cywilizacyjne momenty: najwyższy wzlot ludzkiego ducha oraz infernalny przejaw dzikości. U jednego narodu. Nie można zapominać: ci, którzy są zdolni spalić sztukę, gotowi są spalić siebie nawzajem. I oni są wśród nas… Żaden z pretendentów do władzy w swoim programie nie powiedział, że będzie sprzyjał rozwojowi sztuki. Będzie dobijał się takich warunków socjalnych, przy których Ukraińcy będą kupować książki, obrazy u swoich artystów. Mówią: „wspierać kulturę”; rozumieją: „rozpylać państwowe pieniądze”. Cześć Marii Wład Maria POROCH, członkini Klubu Inteligencji im. I. Pełypiejka oraz RO „Proświta”, m. Kosów. Zdjęcia autora 29 października, w pogodny jesienny dzień, w Kosowie było niemało gości. Obok budynku redakcji gazety „Huculski kraj”, gdzie przez lata 1957-1970 pracowała jako dziennikarka „gazety rejonowej” Maria Wład, zebrali się przedstawiciele władzy, rodzina, proświcianie, pedagodzy, członkinie Związku Ukrainek, pisarze, dziennikarze, mieszkańcy Kosowa. „Dzisiaj jesteśmy tutaj, aby dotknąć naszą pamięcią, ciepłem serc jasnego wizerunku naszej krajanki, wybitnej ukraińskiej pisarki, dziennikarki, patriotki, działaczki społecznej Marii Mykołajiwny Wład”, — takimi słowami otworzyła wydarzenie (i prowadziła je) zasłużony pracownik oświaty Ukrainy, literaturoznawca, członek NSPU oraz NSJU Adela Hryhoruk. Adela Hryhoriwna krótko opowiedziała o życiowej i twórczej drodze Marii Wład, która urodziła się 25 sierpnia 1940 roku we wsi Roztoki na Kosowszczyźnie, pracę zawodową rozpoczęła jako nauczycielka klas początkowych w wysokogórskiej Snidawce, a później — jako korespondentka gazety rejonowej. Przeprowadziwszy się do Kijowa, pracowała jako dziennikarka, redaktorka czasopisma, prowadząca programów kulturoznawczych w ukraińskim radiu. Prowadziła aktywną pracę społeczną, pracowała w Kateryna Biłokur stworzyła model świata, którego jeszcze nie było. Świata, w którym nie ma strachu, że kwiat zostanie zdeptany, a człowiek skrzywdzony… Jednak to pierwszy przejaw… Inny – nikt nie wie, ile pod tymi kwiatami jest ludzkich kości… i ile łez Stwórcy… Jeśli poszukiwanie Boga jest jedną z kluczowych idei sztuki, to u Kateryny Biłokur idea ta przejawia się jak najbardziej treściwa symfonia barw, tonów, półtonów i, co najważniejsze – fantastyczny polilog kwiatów, traw, słońca, powietrza. W tych kwiatach zakodowana jest wieczność. W nich – duchowe doświadczenie przodków, ich radości i cierpienia, porażki i zwycięstwa, wola życia, afirmacja nieśmiertelności. Spośród kwiatów jakby z głębi tysiącleci wyrasta „Car-kłos”. Symbol niespotykanej siły, która wiąże czas, przestrzeń, wieczność. Kateryna Biłokur – alchemik ukraińskiego malarstwa. Przekształciła swój ból w fantazje o raju. Dziesiątki i dziesiątki ukraińskich talentów są zapomniane. Ich dzieła znajdują się w magazynach. Jeśli się zachowały. Tysiące i tysiące obrazów zniszczono. Szkoda, ale Ukraińcy nic nie wiedzą o swoim malarstwie. Czynnik, który podnosi człowieka ponad codzienność, jest przez naród ignorowany. Cieszy się on paplaniną politycznych niedouczonych. Pociesza jedno: polityczni niedouczeni – to jak przeziębienie społeczeństwa. Naród wysmarka się i oni znikną. Ludowym Ruchu Ukrainy, w komisji atestacyjnej Ministerstwa Obrony Ukrainy. Jest autorką ponad dwóch tuzinów bardzo dobrej, głębokiej, lirycznej, filozoficznej, chrześcijańsko-etycznej poezji i prozy. Była uczestniczką misji pokojowej w Bośni. Marija Wład została odznaczona oficerskim Krzyżem z mieczami, orderem księżnej Olgi, dziennikarskim wyróżnieniem „Złote pióro”, jest laureatką konkursu „Koronacja słowa”. Wdzięczni rodacy uwiecznili jej imię na tablicy pamiątkowej, którą umieścili na fasadzie redakcji gazety. Autorem tablicy pamiątkowej jest artysta-ceramik, rzeźbiarz, wykładowca Kosowskiego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Lubomyr Makar. Uroczyście zdjęli płótno z tablicy pamiątkowej inicjator tego wydarzenia – przewodniczący rejonowego towarzystwa „Huculszczyzna” Jurij Stefurak, brat i siostra Mariji Wład – Mykoła Mykołajowycz i Wita Mykołajiwna, autor płaskorzeźby – Lubomyr Makar. Ojciec Jurij Korpaniuk odmówił modlitwę i poświęcił tablicę pamiątkową. Obecni szczerze pomodlili się za duszę Mariji Wład. Przy ścianie zajaśniały wielobarwnością przyniesione dla pisarki jesienne kwiaty. Ciepłe, szczere słowa szacunku dla znanej mistrzyni pięknego pisarstwa, wspomnienia o niej wybrzmiały w wystąpieniach zastępcy naczelnika wydziału kultury, narodowości i religii Iwanofrankiwskiej Obwodowej Administracji Państwowej Myrosławy Korneliuk, przewodniczących Kosowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Petra Iwanyszyna oraz rady rejonowej Petra Wandżuraka, współpracowniczki i bliskiej przyjaciółki Mariji Wład, przewodniczącej Kosowskiej Rejonowej Organizacji Związku Ukrainek Anny Bohdan, byłej rektor Kosowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Stosowanej i Dekoracyjnej Kateryny Susak, przewodniczącego Kosowskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wasyla Szkurhana, członka NZPU poety Mykoły Blyzniuka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

Poznała nas Wołoszka

Halyna KYRPA Dmytro CZEREDNYCZENKO Zakończenie. Początek w nr 47 17 lutego 2016, 19:46:21 Dobry wieczór, drogi Dmytro Semenowyczu! Przeczytałem dziś rano dwa wykłady młodym damom i dżentelmenom, przyszedłem do domu, wypiłem jeszcze raz kawy i przeczytałem od razu Olesia Riazanowa. Przecudowne rzeczy. I jakże pięknie to brzmi po naszemu! Napisałem jakieś dziesięć dni temu niewielki szkic o tym, jak postrzegali czas nasi pisarze i filozofowie epoki baroku. Głęboko i przejmująco. Ale jednocześnie jakoś spokojnie-akademicko – czy coś. A u Riazanowa – z zewnątrz niby spokojnie, a za tym spokojem jakaś otchłań. Słowem, dziękuję Wam za dwie godziny prawdziwej wysokiej poezji. A jeszcze dziękuję za to, że opowiedzieliście Marijanie Sawce o Szewczenkowskiej encyklopedii. Chyba właśnie po Waszej opowieści Marijana zaproponowała mi ułożenie dla maluchów książki „Szewczenko – od A do Ja” – taką, jak książka o metropolicie Andrzeju. Zatem, jeśli książka wyjdzie, wiedzcie, że jesteście jej ojcem chrzestnym. Wasz L. U. Najcieplejsze pozdrowienia i dla Was, i dla wszystkich Waszych domowników od Ołeksandry. 12 lipca 2016, 00:58:22 Dobranoc, drogi Dmytro Semenowyczu! Dziękuję Wam za wieści. Pozdrówcie Hałynę Mykołajiwnę od nas z Ołeksandrą. Bardzo się z niej cieszymy. A ja od siódmego dnia miesiąca jestem na urlopie – tego dnia wieczorem przeczytałem wykład w galerii sztuki dla dam i dżentelmenów, którzy chcą zostać pisarzami. Mówiłem o tym, jak można pisać prosto o skomplikowanym. Teraz do końca lata niby jestem wolny. Trzeba pisać książkę o Skoworodzie w gatunku biografii intelektualnej – obiecałem ludziom skończyć ją do listopada. Materiał ogromny, a czasu mało. Zatem trzeba pracować z całych sił. Ołeksandrę też wydawcy zasypali pracą (lato!), więc ona już zaczyna po trochu narzekać na los, jak u Hrabowskiego: „Boże, czy długo jeszcze ciągnąć?”))) Do samego końca, droga, – mówię))) A jeszcze przez lato trzeba: 1) napisać referat na przeinteresujący temat: „Lew Tołstoj jako lustro ukraińskiej rewolucji futurystycznej” – to najłatwiejsze; 2) przygotować trzecie wydanie „pełnego” Skoworody w ramach programu „Ukraińska książka”; 3) wydać zbiór artykułów „Ukraina i Europa” (to, co napisałem przez ostatnie dwa lata). Niby wszystko))) Słowem, lato będzie wesołe. Niech będzie ono piękne i u Was! Zdrowia Wam, natchnienia, jasnej radości! I Wam, i wszystkim Waszym domownikom, włącznie z Hapoczką))) L. U. oraz Ołeksandra. 26 września 2016, 21:37:07 Dobry wieczór, droga Hałyno Mykołajiwno! Dziękuję Wam za list i za ciepłe słowa. Rzeczywiście, jak mówicie, dziwnie wszystko układa się na tym świecie. Napisałem pod koniec lata Wam i Dmytrowi Semenowyczowi krzepiący list, a jakieś trzy dni później, ni stąd, ni zowąd, dopadła mnie taka depresja, że musiałem wziąć urlop na własny koszt. Co to było – trudno powiedzieć. Chyba zmęczenie. Dzięki Bogu, teraz zaczynam po trochu dochodzić do siebie. Cztery dni temu po raz pierwszy wyszedłem do ludzi – czytałem na międzynarodowej konferencji referat „Lew Tołstoj jako lustro ukraińskiej rewolucji futurystycznej”. W czwartek – jeszcze jeden występ. A pod koniec października planuję przyjechać do Kijowa: stowarzyszenie „Nowy Akropol” prosi mnie o wygłoszenie wykładu na zamknięciu wystawy poświęconej ukraińskiej filozofii. Słowem, będziemy żyć))) Przekazujcie najcieplejsze pozdrowienia Dmytrowi Semenowyczowi. I trzymajcie się. Wasz L. U. 1 grudnia 2016, 18:27:49 Dobry wieczór, droga Hałyno Mykołajiwno! Rzeczywiście, nie ma nic lepszego, jak pogawędzić z przyjaciółmi. A ja w ostatnich dniach jakoś się rozbiegałem – przedwczoraj była specjalna rada, gdzie z wielką niechęcią pełnię obowiązki zastępcy przewodniczącego, wczoraj – znowu specjalna rada, a dziś – improwizowana konferencja poświęcona Skoworodzie, na której miałem niemały referat o tym, jak w latach 20. XX wieku nasi „lewicowi” intelektualiści próbowali iść drogą „od Skoworody do Marksa” i co z tego wyszło. I dzisiaj właśnie otrzymałem na poczcie Wasz cudowny prezent – „Sagę...”. Dziękuję Wam bardzo. Książka – jak laleczka! Ot, choćby teraz – jak w dzieciństwie – przycupnąć na kanapie, zawinąć się w pled i czytać sobie, zapominając o wszystkim. Chyba gdzieś bliżej nowego roku urządzę sobie takie święto. Wasz L. U. Najcieplejsze pozdrowienia ode mnie i od Ołeksandry dla Dmytra Semenowycza! 6 lutego 2017 Dobry wieczór, droga Hałyno Mykołajiwno! Dawno się do Was nie odzywałem. Jak Wy tam żyjecie? Jak Dmytro Semenowycz? Ot, wreszcie „Wydawnictwo Starego Lwa” planuje wydać na urodziny Szewczenki dziecięcą art-encyklopedię „Szewczenko od A do Ja”. Cudowna oprawa graficzna Nasti Stefurak, a część tekstowa moja. Któż wie, czy byłaby ta książka, gdyby swego czasu Dmytro Semenowycz nie wsparł „Mojej Szewczenkowskiej encyklopedii”. Nikt nie zrozumiał jej głębiej i lepiej od niego. Nikt. I jestem mu bezgranicznie wdzięczny. Wasz L. U. Najcieplejsze pozdrowienia od Ołeksandry. Droga Hałyno Mykołajiwno, Wasza „lwia” książka jest bardzo, bardzo piękna. Czytałem gdzieś o tym, że „lwy” planują ją wydać, ale okładki nie widziałem. Super! Uwielbiam piękne książki. Oto spójrzcie, jaką okładkę zrobił mi maestro Iwan Ostafijczuk. Od dawna marzyłem o czymś takim. To – egzemplarz sygnalny książki o „nieuchwytnym ptaku” Skoworodzie)) Ma wyjść w najbliższym czasie. Pokładam wielkie nadzieje w tej książce, bo raczej nie będę już nigdy pisał książek o Skoworodzie. To – swoiste podsumowanie moich studiów nad Skoworodą, które trwały trzydzieści z górą lat. Pisałem tę książkę na jednym oddechu, przeczytawszy przedtem dobrą tysiąc książek. I pisałem z takim zachwytem, że pod koniec lata miałem załamanie nerwowe – niech to szlag)) Jesteśmy z Ołeksandrą bardzo szczęśliwi, że Dmytro Semenowycz zdrowieje, a Wy macie dobry nastrój. Niech on zawsze taki będzie! L. U. 30 marca 2017 Dzień dobry, droga Hałyno Mykołajiwno! Dziś wreszcie mam możliwość wypić swoją poranną kawę i nigdzie nie biec, a po prostu usiąść do komputera i spokojnie popracować w domu. To – pierwszy raz od kilku ostatnich tygodni. I od razu przypomniałem sobie, że już dawno się do Was nie odzywałem. Jak Wy tam żyjecie? Gdzieś parę tygodni temu jeździliśmy z Ołeksandrą do Kijowa i Lwowa. W Kijowie była prezentacja książki o Skoworodzie, a we Lwowie czytałem wykład o Szewczence Leonid Uszkałow na Ukraińskim Uniwersytecie Katolickim i prezentowałem w księgarni „Je” dziecięcy alfabet-encyklopedię „Szewczenko od A do Ja”. W rozmowie z Marijaną Sawką wspominaliśmy dobrym słowem i Was, i Dmytra Semenowycza. A jeszcze podczas tej podróży wyklarowały się plany dalszej pracy. Spróbuję w najbliższym czasie popracować nad dziecięcą wersją bajek Skoworody, bo Skoworody przez prawie trzysta lat nigdy nie wydawano specjalnie dla dzieci – to byłaby cudowna książka. Oprócz tego, WSL zaproponowało przygotowanie książeczki „Skoworoda od A do Ja” – gdzieś już na przyszły rok. A najważniejsze (i najtrudniejsze) – spróbuję nieco później napisać dla „Ducha i Litery” książkę o Drahomanowie w gatunku biografii intelektualnej. Oto takie „napoleońskie” plany. Nie wiem, może coś uda się zrobić. Wasz L. U. Najcieplejsze pozdrowienia i dla Was, i dla Dmytra Semenowycza od Ołeksandry. 21 października 2018, 20:28:37 Dobry wieczór, drogi Dmytro Semenowyczu! Wspaniały dziś dzień. Jesień po prostu luksusowa. Bardzo lubię jesień, a zwłaszcza – kiedy jest taka, jak tegoroczna. W dzień pracowałem, a na wieczór zostawiłem sobie Waszą poezję – jasną, jasną. Dziękuję Wam, że pozwoliliście dotknąć Waszych „Dotyków”. Między innymi, dzisiejszy dzień jest dla mnie szczęśliwy również dlatego, że wydaje się, iż w końcu ukończyłem pisanie książki o Dragomanowie. Nazwałem ją „Urok energii: Mychajło Dragomanow”. Pisałem bardzo długo, ale z przyjemnością. I książka wyszła duża — cztery części, podzielone na 54 paragrafy (tyle lat przeżył mój bohater). Planowałem skończyć ją znacznie wcześniej, bo w kolejce czeka już góra pracy, ale Dragomanow to cała planeta, a do tego różne przygody, i przyjemne, i nie bardzo. Z tych „nie bardzo” — nakolędowałem sobie jaskrę, teraz trzy razy na dobę zakrapiam do oczu jakieś świństwo. I długo trzeba to robić? — pytam młodą panią doktor. „Do samego końca”, — mówi. Zaśmiałem się, i ona też)) Z poważaniem — L. U. 5 listopada 2018, 10:48:22 Dzień dobry, drodzy Dmytro Semenowyczu i Halyno Mykołajiwno! Dziękuję Wam serdecznie za ciepłe słowa. Jest mi bardzo miło. Dzisiaj w Charkowie słoneczny, słoneczny dzień. Zacząłem go od tego, że przygotowałem „raport o nauce” za 2018 rok (już władze wymagają!). Wygooglowałem, wyjaśniłem kilka ciekawostek. Na przykład, „Folio” wydało przygotowany przeze mnie „Kobziarz” (nazwali książkę „Testament”) i sprzedaje go po 3200 hrywien)) Nic sobie! — myślę... I jeszcze znalazłem kilka swoich książek, o których nie miałem pojęcia. Słowem, to skutki tego, że zerwałem kontakty ze światem, pisząc książkę o Dragomanowie. Wydaje się, że dopisałem. Teraz Ołeksandra redaguje i koryguje. Będzie wolna chwilka, spójrzcie na początek książki. Coś niby wyszło. Ale trudno mi o tym sądzić. Tak czy inaczej, będzie to pierwsza biografia Dragomanowa — nie tylko „biografia intelektualna”, a biografia jako taka, bo prawdziwej biografii nikt dotąd nie zdołał napisać. Przynajmniej musiałem wyjaśniać absolutnie wszystkie daty, zaczynając od dnia urodzenia. W końcu trzymam się zasady Ołeksandra Biłeckiego, który mawiał (nie ręczę za dokładność): „Gdyby sam Pan Bóg powiedział coś o stylu Czechowa, ja bym to mimo wszystko sprawdził”... Dziękuję Wam jeszcze raz! Z poważaniem — L. U. 30 listopada 2018, 14:39:03 Drogi Dmytro Semenowyczu! Pozwólcie nam z Ołeksandrą szczerze pogratulować Wam z okazji urodzin. Szczęścia Wam, zdrowia, ciepła. Dajemy Wam charkowskie jesienne kwiaty, które bardzo lubimy. Wydaje się, że dopiero wczoraj Ołeksandra je fotografowała, a dzisiaj już śnieg i mróz. I oboje (u nas wszystko na pół) zdążyliśmy gdzieś się przeziębić i położyć do łóżka)) Wasz — L. U. P. S. Na wczorajszym zdjęciu — ja w nowych okularach)) 1 lutego 2019 Dobry wieczór, droga Halyno Mykołajiwno! Dziękuję Wam za dobre słowa. Będziemy czekać na książkę Dmytra Semenowycza. Oj, jak by się chciało być kotem na przyzbie)) Ot, niedawno jedna koleżanka pyta: „Wiecie, jak Was studenci nazywają?”. „Nie, — mówię, — nie wiem”. „Kotem!” „No cóż, — mówię, — daleko kusemu do zająca, czyli mi do kota”. A potem nie wytrzymałem i „uszczypnąłem” lekko. „Widzicie, — mówię, — kiedyś przydomki profesorom dawano o wiele bardziej wymyślne. Na przykład, „lawirujący gemut”. Wiecie, co to oznacza?” „Nie”, — odpowiada. „O to właśnie chodzi)))”, — mówię. Przypomniałem sobie jeden szczegół z czasów studiów Dragomanowa na Uniwersytecie Świętego Włodzimierza. Wydawcy obiecują wydać moją książkę o Dragomanowie do Książkowego Arsenału. A ja zabrałem się za jeszcze jeden skomplikowany i duży projekt. Kiedyś (lat 15-16 temu) proponowałem przygotować wspólnie encyklopedię „Skoworoda”. Mówię, na 300-lecie filozofa będzie to wspaniała rzecz. Wszyscy kiwali głowami, ale nikt niczego nie robi. Więc chcę z Bożą pomocą zrobić to sam. Już zacząłem. Myślę, że za rok-dwa zrobię. Z poważaniem — L. U. Najcieplejsze pozdrowienia dla Was i Dmytra Semenowycza od Ołeksandry. Przy okazji, półtora miesiąca temu zostaliśmy z nią prawdziwymi dziadkami — urodził nam się wnuk Sasza)) 5 lutego 2019, 22:11:05 Dobry wieczór, drogi Dmytro Semenowyczu! Dzisiaj, kiedy czytałem wykłady na uniwersytecie, Ołeksandra pobiegła na pocztę i odebrała Wasze „Dotknięcia”. W drodze powrotnej otworzyła paczkę i na chybił trafił otworzyła książkę na 108. stronie (to nasza dawna zabawa otwierać książki „na szczęście”). I trafiła na taką Waszą miniaturę-„łuskę”: „Nie spiesz się / do złotego / wieku, / bo za nim — / przepaść”. Ołeksandra umieściła tę historię (razem z fotografią Waszej książki i pocztówki) na swojej stronie na Facebooku. Dziękuję Wam ogromnie i za ciepłe słowa, i za cudowną poezję — mądrą, jasną, lekką i płynną. Jak wyjdzie moja książka o Dragomanowie, koniecznie Wam podaruję. Fantastyczny był człowiek. Gdybyśmy spotkali się w czasie, na pewno bym się z nim przyjaźnił)) Z poważaniem — L. U. Najcieplejsze pozdrowienia dla Halyny Mykołajiwny. OSTATNI LIST 6 lutego 2019 Dzień dobry, drodzy Halyno Mykołajiwno i Dmytro Semenowyczu! Dziękuję za dobre słowa i za Waszych cudownych kotów-czytelników. Mam nadzieję, że książka o Dragomanowie im się spodoba. Wyszła grubaśna, mniej więcej taka, jak „Szewczenkowska encyklopedia”. Proszę zapoznać się także z naszym małym Saszkiem. Niedługo będzie miał dwa miesiące. Oto oni we własnej osobie ułożyli się na ręce ojca)) Z poważaniem — L. U. Najcieplejsze pozdrowienia od Ołeksandry! (w załączniku – zdjęcie małego Saszy)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Roman Wiktiuk: „Sztuka wzywa, sztuka ratuje, sztuka jest od Boga”

Mykoła Żułynski. Te słowa maestro wypowiedział w 2014 roku w wywiadzie dla Radia Swoboda. Bo teatr, uważał ten reżyser od Boga, to platforma startowa dla duszy, która rwie się, by wzlecieć na skrzydłach twórczej wyobraźni w wieczność. Lubił radować się, odwiedzając rodzinny Lwów, podwórko między rynkiem a ulicą Starozakonnych, gdzie on, chłopiec, wspinał się na drzewo z przywiązanymi do rąk miotłami i z krzykiem: „Mamo, lecę!” skakał z gałęzi na podwórze. Czyż nie wtedy młody marzyciel poczuł, że jego dusza jest powołana przez Pana do lotu w wieczność. Tam, we Lwowie, jako uczeń gromadził przyjaciół i kolegów z klasy, tworzył z nimi minispektakle, improwizował. I właśnie we Lwowie Roman Wiktiuk objawi się jako reżyser na scenie Lwowskiego Teatru Młodego Widza spektaklem według sztuki G. Szmielowa „Wszystko to nie takie proste”. To był 1965 rok. Za nim była nauka w Moskwie na wydziale aktorskim Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej w słynnym GITIS-ie, grał w spektaklach w Kijowskim i Lwowskim teatrach młodego widza, nawet zajmował się nauczaniem sztuki aktorskiej w studiu przy Teatrze imienia Iwana Franki w Kijowie… Ale właśnie we Lwowie, rodzinnym i drogim mu mieście dzieciństwa i młodości, twórczo energiczny Roman Wiktiuk zafascynuje się sztuką reżyserii teatralnej. Pojawiają się nowe jego spektakle „Miasto bez miłości”, „Don Juan” Moliera. A dalej… Poniosła go niepohamowana żądza eksperymentowania na scenie teatralnej do dalekiego Kalinina (Teatr Młodego Widza), później, po zwolnieniu ze stanowiska głównego reżysera tego teatru — do Wilna, gdzie również mianują go głównym reżyserem. Prawda, już nie młodego widza, a „dorosłego” teatru — Rosyjskiego Dramatycznego. Roman Wiktiuk wybiera do wystawienia nie nazbyt wtedy przyjemnych dla komunistycznego systemu autorów — Ludmiłę Pietruszewską, Michaiła Bułhakowa, Edvarda Radzińskiego… I, nie dziwcie się, Iwana Frankę. Wystawienie sztuki „Ukradzione szczęście” na tyle wzburzyło nastroje i uczucia widzów, że sam Oleg Jefremow przestraszył się, iż za ten spektakl mogą całą trupę „przesadzić”. Bo „Ukradzione szczęście” Roman Wiktiuk, ten „galicyjski banderowiec”, jak sam siebie nazywał, zadedykował 50-leciu utworzenia ZSRR. Tak było napisane w afiszu. A na 100-lecie Lenina wystawił spektakl również o symbolicznym tytule — „Intryga i miłość”. Swoją drogą, nie wiadomo przy jakim budynku, być może na drzwiach mieszkania Wiktiuka, którego okna wychodzą na Kreml, reżyser sfotografował się tak, aby było wyraźnie widać taki napis: „Teatr — plotka, przekształcona w rytuał. Franko”. Roman Wiktiuk szczególnie natchnienie eksperymentował w Teatrze Studenckim Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego, gdzie wystawił „Polowanie na kaczki” Aleksandra Wampiłowa, „Lekcje muzyki” Ludmiły Pietruszewskiej, i który, ostatecznie, po kilku latach zakazano. Właśnie w tym teatrze amatorskim rozpoczynał swoją karierę aktorską student profesora Wiktiuka ze szkoły estradowo-cyrkowej Jefim Szyfrin. Przypominam sobie, podczas jednego z przyjazdów na występy do Kijowa, po spektaklu „Służące” w dawnym Październikowym Pałacu Kultury, zaprosiłem Romana Wiktiuka, a on dołączył do naszego towarzystwa swojego przyjaciela Jefima Szyfrina oraz jednego młodego aktora, do siebie do domu w domu pisarzy przy ulicy W. Czkałowa (teraz Ołesia Honczara). Jeszcze nie zdążyłem „dojść do siebie” po emocjonalnym wstrząsie, który przeżyłem na tym spektaklu, w którym grali tylko mężczyźni — młodzi aktorzy. Obnażone ciała, wyrafinowana plastyka, demonstracyjna erotyczna epatacyjność, szalona ekspresja gry aktorskiej — wszystko to zachwycało, porywało i szokowało. Komu wtedy nie było wiadomo, że ten spektakl według sztuki J. Geneta, który Roman Wiktiuk wystawił na zaproszenie Konstantina Rajkina na scenie moskiewskiego teatru „Satyrykon” w 1988 roku, miał oszałamiający sukces. Reżyser z tej inscenizacji był niezwykle dumny, ale też stale ją udoskonalał, dopracowywał. Oczywiście, chciałem wypytać Romana Wiktiuka i o to przedstawienie, i o jego teatr — „Teatr Romana Wiktiuka”, który stworzył w 1991 roku i otworzył go również ekscentryczną interpretacją sceniczną klasycznej „Madame Butterfly”. W tamtym czasie jego teatr w Sokolnikach miał już własne pomieszczenie, budynek-zabytek architektury, status państwowego, miał też spragnioną scenicznego eksperymentalnego aktorstwa publiczność. Lecz na moje pytania Roman Wiktiuk nie reagował. Wypowie kilka zdań — i zrywa się z krzesła. Zaczyna opowiadać jakąś historię, anegdotę. I spogląda na piękność Raisę Nedaškiwską, która palcami zatyka uszy, bo dla Romana nie istniały nieprzyzwoite anegdoty. Jedynie Jefimowi Szyfrinowi udaje się zatrzymać niestrudzonego opowiadacza Wiktiuka. Oto Szyfrin, wspominam, chwycił z półki książeczkę „Młodość moja — komsomoł”, którą ja, pracując jako robotnik-giętacz rur w dawnej stoczni Putiłowskiej w Leningradzie, napisałem razem ze swoim rodakiem-spawaczem Omelianem Cymbalistym, i zaczął na głos czytać. Wszystko to brzmiało niezwykle śmiesznie, z ironią i sarkazmem. Trzeba mieć taki dar komiczno-ironicznego „przekształcenia” tekstu prasowo-publicystycznego w parodię. Ale mimo wszystko czasami udawało się przekierować niepowstrzymany potok fantazjowania Wiktiuka, przesypany seksualno-sprośnymi anegdotami, na nurt własnej twórczości, postrzegania przez niego roli i misji teatru, sztuki w ogóle. Roman Wiktiuk jakby otrząsnął się, wstał, złożył krzyżem ręce na piersiach, spojrzeniem „zanurzył się” w napełnionych zachwytem oczach Rai Nedaškiwskiej i zaczął… Mówił on, że nigdy nie czekał, aż go zrozumieją. Głównym było, aby widzowie lecieli, jak te świetliki do ognia, na jego twórcze płonięcie. Cóż, nie jeden przypali swoje skrzydełka, uczucia, ktoś nazwie go nawet seksualnym maniakiem, erotycznym głupcem, mówiąc, co to za taka biseksualna natura rozkoszuje się na jego scenie. Ktoś oburzy się tym, że on tak otwarcie obnaża ciało, wywraca na zewnątrz to w człowieku, o czym ona domyśla się, ale nie chce otwierać ludziom. A ktoś zainteresuje się, zastanowi nad sobą, i nad tym, że na scenie przez niego obnażona jest nie tyle ciało, co ludzka dusza: „Ja świadomie idę na prowokację, ale mój teatr nie jest dla bezmyślnych miłośników skandali i prowokacji, a dla duchowej elity. Epatowanie, twórcza prowokacja — to to światło, ten ogień, którym wabię świetlika — widza”. A wabił reżyser i dyrektor artystyczny „Teatru Romana Wiktiuka” mistrzowsko, z epatującym blaskiem i natchnioną improwizacyjną grą aktorów. Przypomnijmy tylko tytuły jego spektakli: „Dajmy się kochać” (zakazano jej pokazywania we Lwowie), „Lolita” według V. Nabokowa, „Filozofia w buduarze” według dialogów Markiza de Sade’a, „Salome” według Wilde’a, „Nasz Dekameron — XXI”, „Ostatnia miłość Don Juana”, „Służące”, „Małe małżeńskie zbrodnie”… Mówił wtedy, u mnie w domu, Roman Wiktiuk niedługo. Nagle zamilkł i usiadł. Prawie nic nie jadł, tylko upił wina. Wiktiuk alkoholu prawie nie spożywał, w jedzeniu również był niewybredny. Przypominam sobie, jakoś w Moskwie Roman wyznaczył mi spotkanie w Domu Literatów, w słynnej pisarskiej restauracji, do której dostać się było niezwykle trudno. Przynajmniej bez legitymacji członka Związku Pisarzy ZSRR było niemożliwe. Roman Wiktiuk wszedł do restauracji jako taki barwnie jaskrawy paw, dumnie omiatając szerokim spojrzeniem publiczność i wznosząc obie ręce w powitaniu. Wszyscy go tutaj znali. Zamówił od razu, nie pytając o moją zgodę, jakieś potrawy, ormiański koniak, ale przez cały wieczór ani do kieliszka, ani do potrawy tak i nie dotknął. Do niego podbiegali przywitać się znajomi, kim oni byli, tak i nie dowiedziałem się, ale Wiktiuk z każdym demonstracyjnie głośno mówił w języku ukraińskim, próbował przedstawiać mnie im. Przedstawiał mnie jako znanego ukraińskiego pisarza, od czego czułem się zakłopotany i próbowałem wyprzeć się tego tytułu, ale na mnie, dzięki Bogu, nikt z nich nie zwracał uwagi. Wszystkie spojrzenia i ręce do powitania — na słynnego Wiktiuka. Próbowałem później wypytać, kim są ci jego znajomi, na co Roman uśmiechnął się i odpowiedział: „Czyż ja pamiętam ich nazwiska? O, ilu ich jest. A ja tutaj jestem jeden taki — Roman Wiktiuk”. Sława i popularność Romana Wiktiuka były niezwykłe. Wystawiał spektakle nie tylko w Rosji i w Ukrainie, ale w Łotwie, Litwie, Finlandii, Włoszech, USA, Grecji, Izraelu… Ze spektaklem „Służące” reżyser objechał pół świata i wszędzie ta jego twórcza praca wywoływała zachwyt, prasa szalała, a Roman Wiktiuk zdobywał światowe uznanie. Nie przypadkiem w USA jego imię zostało włączone do listy „50 ludzi świata, którzy wpłynęli na drugą połowę XX wieku”. Miał moralne prawo oświadczyć: „Jestem obywatelem świata”, ale ja jakoś nigdy nie słyszałem od niego: „Jestem obywatelem Rosji”. W wywiadzie dla Radia Swoboda w 2014 roku Wiktiuk na pytanie, czy podziela opinię, że naród rosyjski to Putin, a Putin to naród, ostro zaprzeczył: „Jakiż Putin to naród? On jest od czarta”. To była zdecydowana reakcja słynnego artysty na agresję putinowskiej Rosji w Donbasie. Swoje ukraińskie pochodzenie, swoje narodowe uczucia i przekonania stale podkreślał. I szczycił się tym, że jest Ukraińcem, podkreślał: „Jestem ukraińskim reżyserem”. Wspominał, że zaraz po Pomarańczowej rewolucji, przebywając na występach w USA, gdzie postrzegano go jako rosyjskiego reżysera, wyszedł w Nowym Jorku na scenę i z dumą ogłosił: „Jestem ukraińskim reżyserem”. I sala wstała, zaczęła klaskać. I kiedy ja po mianowaniu mnie przez prezydenta Wiktora Juszczenkę przewodniczącym Komitetu ds. Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki zadzwoniłem do Romana Hryhorowycza do Moskwy i zaprosiłem go do wejścia w skład Komitetu, ten, ku mojemu zdziwieniu, od razu się zgodził. Myślałem, że trzeba będzie namawiać, bo nawet ja w pełni nie mogłem sobie wyobrazić, w jakim twórczym i wyjazdowym niepokoju on przebywa. Chętnie przyjeżdżał na posiedzenia Komitetu, zresztą na własny koszt, osiedlał się znowuż za swoje ciężko zarobione; wysyłaliśmy mu do Moskwy książki kandydatów do Nagrody Szewczenkowskiej, bywał na przeglądzie nominowanych do nagrody spektakli, filmów. W jeden z jego przyjazdów do Kijowa ostrożnie zapytałem, czy nie myśli o otwarciu teatru swojego imienia we Lwowie czy Kijowie. „Myślisz, że to możliwe? Wątpię. Wiesz, mnie tutaj niejednoznacznie, delikatnie mówiąc, postrzegają. Nie spodziewam się. Chociaż chciałoby się. Szczególnie w moim rodzinnym Lwowie”. Ale ja zapaliłem się do tej idei, zaprowadziłem do przewodniczącego miasta Kijowa Ołeksandra Omelczenki, którego przygotował do spotkania z Romanem Wiktiukiem kierownik miejskiego departamentu kultury, aktor i poeta Ołeksandr Bystruszkin. „To trzeba specjalne pomieszczenie, nie gorsze niż w Moskwie, — w końcu rozgadał się Ołeksandr Omelczenko. — Chyba że dobudujemy teatr lalek, tam pod górą, za biblioteką na ulicy Kirowa. Będą tam sale na 300 i 150 widzów. Wygodnie. W centrum”. Wspomnieli jeszcze pomieszczenie kienesy karaimskiej, ale tak do niczego konkretnego nie doszli. Jednak my z Romanem rzeczywiście podeszliśmy do budynku akademickiego teatru lalek — spodobał się Wiktiukowi i sam budynek, i miejsce malownicze, w parku. Dopiero po pięciu latach, w 2005 roku, w końcu odbyło się otwarcie budynku Państwowego Akademickiego Teatru Lalek. A rok później, w 2006 roku, jednemu z najbardziej znanych na świecie reżyserów teatralnych Romanowi Wiktiukowi przyznano tytuł „Ludowy Artysta Ukrainy”. Szczycił się on tym tytułem, chociaż nigdy nie dążył do jakichś nagród, premii, tytułów. Nie pozwalał wystawiać swoich spektakli do zdobycia nagród teatralnych, bo uważał, że najwyższym sędzią jego twórczej sprawy jest widz. Przypominał słowa francuskiego pisarza André Malraux, który uważał, że tylko dwie rzeczy są zdolne wynieść człowieka do mistycznego zrozumienia istoty ludzkiego życia. To — „seks i śmierć, niebyt”. Wierzył, że po śmierci jego dusza powróci na ziemię, bo gdzieś na nią czeka pokrewna dusza, napełniona miłością i błogosławieństwem wobec radosnej niemożności zrozumienia tajemnicy świata. Obecnie zaś ciało tego kultowego reżysera, alchemika sceny, z niepohamowanym pragnieniem twórczego samorealizowania się artysty, wybitnego Ukraińca Romana Wiktiuka powróciło do Ukrainy — do rodzinnego grobowca na Cmentarzu Łyczakowskim, a dla jego duszy otwiera swoje objęcia Wieczność. Bohdan Stupka, Bronisław Omeciński, Roman Wiktiuk, Myrosław Skoryk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Jak wybitny archiwista stworzył unikatową kronikę smutnego życia genialnego humorysty

Wołodymyr MELNYCZENKO, doktor nauk historycznych, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki. Charkowskie wydawnictwo „FOLIO” wydało na świat imponującą książkę (Ostap Wysznia. Niewesołe życie. Dokumentalna biochronika / oprac. S. A. Hałczenko. Charków : Folio, 2020. 784 s.), nad którą literaturoznawca i archiwista Serhij Hałczenko pracował ponad trzy dziesięciolecia. Zawarto w niej ogromną masę dokumentów, listów, wspomnień, zapisków dziennikowych, utworów literackich, donosów tajnych agentów, memoriałów wyspecjalizowanych organów, które w latach 1922–1955 śledziły Ostapa Wysznię. Wszystko zaczęło się w 1989 r., czyli w roku obchodów stulecia urodzin ukraińskiego pisarza i humorysty, kiedy badacz przeprowadził (najwyraźniej jako jedyny z ukraińskich uczonych) ekspedycję archeograficzną do odległego Zapolarza, gdzie odbywał dziesięcioletnią katorgę pisarz. I tam, w archiwach MSW Komi ASRR w mieście Uchta (dawniej Czyb'ju — stolica Uchtpeczłagu), Serhij Hałczenko odnalazł kompleks dokumentów i rękopisów Ostapa Wyszni, które weszły do tej książki. Zwłaszcza zdołał doprowadzić do tego, by pokazano mu kartotekę ewidencyjną więźnia Hubenki Pawła Michajłowicza, na której odnotowano daty jego przemieszczeń między poszczególnymi obozami Uchtpeczłagu. Ostatni zapis na tej karcie brzmi następująco: „Wybył do wewnętrznego więzienia NKWD ZSRR w Moskwie 29/IV–43”. Za bezlitosnymi lakonicznymi wpisami kryły się kilkusetkilometrowe etapy przez bezdroża tundry, w tym w warunkach srogiej zapolarnej zimy… Następnie badacz przez wiele lat pracował w państwowych archiwach Ukrainy oraz w rodzinnym archiwum humorysty. W toku pracy, począwszy od 1989 r., ukazywały się publikacje nieznanych materiałów o życiu Ostapa Wyszni oraz zakazanych utworów, które docierały do czytelnika. Bohdan Stupka opowiadał mi, że interesował się nimi, przygotowując się do roli pisarza w filmie J. Łanczaka „Z życia Ostapa Wyszni” (1991). Przyznał, że ta rola była mu bardzo bliska: „To tak niezwykła postać o ogromnej ludzkiej godności, która mimo wszystko wytrwała…” Aktor grał niemal bez makijażu i dosłownie przeżył życie swojego bohatera na ekranie. On nie grał — on był Ostapem Wyszniею! O Serhiju Hałczence powiem, że cała jego działalność zawodowa i naukowa jest związana z poszukiwaniem materiałów archiwalnych. Nawiasem mówiąc, mnie również przyszło stale zajmować się tym samym, ale kiedy zwykły badacz ogranicza się do wykorzystania tego, co znalazł w swojej pracy naukowej, to głównym celem Serhija Anastasijowicza jest włączenie nowych dokumentów do państwowego zasobu archiwalnego, stworzenie tam osobistego zespołu archiwalnego postaci szczególnie znanej na Ukrainie. Dla takich rzadkich archiwotwórców można by nawet ustanowić osobną nominację, bo bez nich podłoże kulturowe dla literaturoznawstwa i sztuki krytyki byłoby znacznie uboższe. Oczywiście rozumiem beznadziejność tej utopii… Z ciekawych opowieści i publikacji Serhija Hałczenki wiem, ile lat archiwista poświęcił kontaktom z rodziną Ostapa Wyszni. W rezultacie wnuczka Mar'jana i wnuk Pawło wypełnili wolę swojej matki Marii Jewtuszenko — córki niezapomnianej Warwary Ołeksijiwny Hubenko-Masłiuczenko — i przekazali cały rodzinny archiwum pisarza na przechowanie państwowe do Wydziału zbiorów rękopiśmiennych i tekstologii Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Właśnie tam przechowywane jest dziedzictwo rękopiśmienne niemal wszystkich ukraińskich klasyków — od H. Skoworody, I. Kotlarewskiego, T. Szewczenki, I. Franki, Łesi Ukrainki i Olhy Kobylanskiej aż po W. Symonenkę, W. Stusa i kilku naszych współczesnych. A wszystkimi tymi bezcennymi skarbami od wielu lat opiekuje się najbardziej kompetentny specjalista w dziedzinie źródłoznawstwa literackiego Serhij Hałczenko. Jego koncepcyjna przedmowa „Smutna kronika życia wielkiego rozśmieszacza” do tego kapitalnego wydania jest błyskotliwym esejem naukowo-publicystycznym, w którym czytelnik znajdzie przede wszystkim porywającą opowieść o historii nieustannych poszukiwań i niewyobrażalnych znalezisk archiwisty. Zaczyna się ona od czasów, gdy na świcie lat 80. XX wieku młody naukowiec podjął próbę odnalezienia charkowskiego archiwum Ostapa Wyszni, ale zostało ono już zniszczone przez krewnych, a Serhijowi Hałczence udało się wyprosić u potomków jedynie dwie zachowane pamiątki: stołową lampę i rzeźbioną drewnianą półeczkę, które przywiózł do Kijowa i przekazał do ekspozycji w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy. Chronologiczne ułożenie wszystkich materiałów w książce jest uzasadnione i daje czytelnikowi możliwość współprzeżywania razem z prawdziwym bohaterem i jego rodziną, która również doświadczyła niemałych cierpień, wszystkich strasznych perypetii lat 1933–1943. W szczególności dowiadujemy się o przyczynach dwóch aresztowań Ostapa Wyszni. Pierwszemu – po powrocie do Kijowa w 1920 roku – poprzedziła służba felczera Pawła Hubenki jako „zwykłego urzędnika” w Ministerstwie Dróg Centralnej Rady, z którą w 1919 roku wyjechał do Kamieńca Podolskiego. Tam w gazetach „Narodna Wola” i „Trudowa Hromada” zaczął drukować swoje felietony pod pseudonimem Paweł Hruński. W felietonie „Szowinizm” (Trudowa Hromada. 1920. 17 lutego) czytamy: „Ukraińcem być możesz, ale kochać Ukrainę – zась! Powieszą! I diabeł wie, dlaczego tak jest? Jak ja, na przykład, mówię: «Maja poszanowanije-s», lubię szti (czyli ros. „szczi” – W. M.), kiszoną kapustę, Puszkina, łaptuszki, w «izbie» brud, cielęta i wszy, i jak śpiewam «Wania Tanię pokochał» i za to wszystko idę i grabię, zabijam, wieszam, strzelam, duszę za gardło, żeby i drugi to samo śpiewał, to samo kochał – to to nie szowinizm!? A jak mówię «dzień dobry», lubię barszcz, Szewczenkę, białą chatkę, śpiewam «Księżycu, bladolicy» i nikogo za to nie zabijam, a tylko proszę: «Idźcie, dajmy na to, do swojej Iwierskiej Matki Bożej» – to to szowinizm!? I za to mnie przeklinają, i może za to biją, i za to wieszają! Mnie zaś co do tego! Nosz ty choćby łapcie na głowie nosił, nie tylko jadł, a nawet myłeś się tymi swoimi sztami – u mnie i za uchem nie zaswędzi. Diabeł cię weźmie! I tak kacapem zdechniesz! I nie pójdę do ciebie! Bo jesteś mi potrzebny jak piąte koło do wozu!” W wielkim rachunku te satyryczne wiersze Ostapa Wyszni po swojemu współbrzmią z wysokim naukowo-politycznym wnioskiem Michała Hruszewskiego o „odwiecznej naszej orientacji na Moskwę” i uwolnieniu się od „psiego obowiązku” wobec niej. Serhij Hałczenko daje możliwość przeczytania „kameralnej” autobiografii (napisanej w celi więziennej 31 grudnia 1933 roku), w której najpopularniejszy (po Szewczence) pisarz lat dwudziestych nakreśla (dla śledczego Bordona) etapy swojej biografii: „Dzieciństwo”, „Szkoła”, „Służba wojskowa”, „Praca na kolei”, „Rewolucja”, „Hetmanszczyzna”, „Dyrektoriat”, „Emigracja”, „Na terytorium radzieckim”, „Aresztowanie. 14 października 1920 roku aresztowała mnie Czeka za przynależność do eserów, jako współpracownika eserowskich gazet, i skazała na trzy lata obozu koncentracyjnego. Ale na prośbę Błakitnego nie wysłano mnie do obozu koncentracyjnego, lecz pozostawiono do pracy w redakcji gazety „Wiści WUCWK” jako tłumacza”, „Praca w «Wiściach WUCWK»”. Zwolniono mnie z aresztu w kwietniu 1921 roku i przyszedłem pracować do «Wiści»”, „Działalność literacka”, „Pamflety Chwylowego. Wystąpienia Szumskiego”, „Praca”, „1928 rok. Zachorowałem na wrzód dwunastnicy”, „1929 rok. Wróciłem z zagranicy. W tym czasie zacząłem już odczuwać na sobie oznaki kryzysu twórczego… W tym czasie zdołałem napisać tylko trzy sztuki: „Zaporożec za Dunajem”, „Wiaczesław”, „Mikado”. „Mikado” napisałem w dwóch wariantach: jeden dla «Berezola», a drugi dla Moskiewskiego Music-Hallu”. „Kwestia narodowa”, „Kwestia ludu, kwestia chłopstwa”. Z tego wykazu (zwłaszcza z ostatnich punktów) staje się zrozumiałe, jakiego kompromatu szukało śledztwo w biografii „króla nakładu i ukraińskiego humoru”. Najważniejszy był w tym interes zakulisowych reżyserów, którzy tworzyli nowy scenariusz zniszczenia ukraińskiej inteligencji. Niezwykle aktywny publicysta i felietonista Ostap Wysznia w latach 1919–1933 opublikował w prasie niemal półtora tysiąca uśmiechów, artykułów, reportaży, felietonów i nawet miniatur-„rep’jaszków”, które w większości w humorystycznym, a czasem i satyrycznym tonie przedstawiały ówczesne problemy, wśród których najostrzejszym był problem narodowy. Notabene, na początku lat 30. XX wieku również Tarasowi Hryhorowiczowi zarzucano, że „nie do końca pozbył się… elementów nacjonalizmu”, jednak aresztować go w żaden sposób nie można było. A pisarza Ostapa Wyszniu… W książce „Niewesołe życie” zamieszczono cztery autobiografie, z których dwie (z 1933 r. i 1943 r.) pisano w cele więzienne — pierwszą w Charkowie, a drugą („Основные этапы моей жизни и работы”) w Moskwie na Łubiance 6 czerwca 1943 r. Jeśli pierwsza z 1927 r. i czwarta z 1954 r. autobiografie są utworami literackimi, to druga i trzecia są dokumentami tamtej okrutnej epoki, gdy niewinna ofiara reżimu była zmuszona wyjaśniać-usprawiedliwiać swoje działania i czyny. W szczególności w moskiewsko-łubiankowym wariancie autobiografii Ostap Wysznia zaświadcza: „Czy miałem zamiar zorganizować zamach na życie byłego sekretarza KC KP(b)U POSTYSZEWA? I tu będę konsekwentny: podpisałem o tym także materiały śledztwa. Długo nie podpisywałem. Zaprzeczałem oskarżeniom. — Po co to, komu to potrzebne? — pytałem śledczego. Śledczy odpowiedział mi: — To potrzebne dla rewolucji! Podpisałem, nie zastanawiając się”. Ten podpis mógł kosztować życie, bowiem trójka sądowa przy Kolegium DPU URSR 23 lutego 1934 r. wystąpiła z wnioskiem do Kolegium OGPU „o zastosowanie wobec Ostapa Wyszni — Hubenki Pawła Michajłowicza — NAJWYŻSZEJ MIARY OCHRONY SOCJALNEJ — ROZSTRZELANIA”. Ale Kolegium OGPU 3 marca 1934 r. zamieniło ten wyrok na uwięzienie w obozie pracy poprawczej na termin 10 lat. Pełen zakres dokumentalnej biochroniki „Niewesołe życie”, o której mowa, przewyższa kilkukrotnie niewydaną „Tragiczną «dziesięciolatkę»” Ostapa Wyszni, i w tym zasługa nominata, który przez trzydzieści lat zbierał nowe materiały i wprowadzał je do obiegu naukowego, popularyzując twórczość Ostapa Wyszni w swoich artykułach i monografiach, w wydaniach utworów pisarza. W chronologicznej kanwie „Niewesołego życia” uwagę przyciągają strony jego obozowego dziennika „Czyb’ju” oraz listy z zesłania za 1935–1943 lata. Lektura pamiętnikowych zapisków Ostapa Wyszni z 1934 roku, odnalezionych przez Serhija Hałczenka, zwłaszcza tych dotyczących I Wszechzwiązkowego zjazdu pisarzy, pozwala wyobrazić sobie dramatyczną sytuację, w jakiej znalazł się klasyk literatury ukraińskiej. Przez pewien czas musiał nawet pracować w obozowej gazecie „Северный горняк”, pisać szkice do osobnej jubileuszowej książki „5 лет борьбы за недра тайги и тундры”. Z zaplanowanych 26 szkiców do tej gułagowskiej książki Serhijowi Hałczenkowi udało się odnaleźć już w 1989 roku 21 szkiców (autografy Ostapa Wyszni i maszynopisy) w Centralnym Państwowym Archiwum Republiki Komi w Syktywkarze. Jako badacz, któremu udało się także na początku tego stulecia „wydobyć” z państwowych moskiewskich archiwów akta Tarasa Szewczenki i Mychajła Hruszewskiego, mogę stwierdzić, że pod koniec ubiegłego stulecia Serhija Hałczenka zaprowadziła w dalekie rosyjskie światy zdumiewająca intuicja prawdziwego odkrywcy, który już wtedy wyczuł niezwykłym zmysłem archiwisty, że dokumenty ukraińskiego humorysty-obozowicza z czasem staną się dla nas niedostępne. Z publicznych wystąpień uczonego, zwłaszcza w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, można było dowiedzieć się znacznie więcej o jego podbiegunowych wędrówkach, ale mam nadzieję, że wszystko to opisze on z czasem w kolejnych wydaniach. Chronologiczna zasada budowy fundamentalnego wydania skłoniła Serhija Hałczenka do rozproszenia materiałów sprawy śledczej z lat 1933–1934 oraz sprawy-formularza z lat 1922–1955, co zapewniło konsekwentne przedstawienie poszczególnych najciekawszych epizodów biografii pisarza. To samo dotyczy także korespondencji rodzinnej, w której oprócz listów z obozu koncentracyjnego (literackich arcydzieł) samego Ostapa Wyszni drukowane są niezwykle pouczające i poruszające listy żony i dzieci — Marii i Wiaczesława. Nie mogę nie zacytować na koniec listu Ostapa Wyszni z 31 sierpnia 1936 roku do córki Warwary Oleksijiwny Marii (Muretoczki), która wraz z matką przyjechała na Północ, by żyć w warunkach obozu koncentracyjnego u wuja Pawła — najbliższej jej osoby: „Droga moja Muretoczko! Otrzymałem od ciebie list. Dziękuję, że nie zapominasz, że pamiętasz o mnie, że piszesz do mnie. Bardzo się cieszę, że uczysz się dobrze. Wiem, że nie było ci łatwo po ukraińskiej szkole przechodzić na język rosyjski, ale mimo to dałaś sobie radę, pokonałaś to — a to znaczy, że i dalej poważniejsze rzeczy będziesz tak samo pokonywać. Jednego nie zapominaj — nie zapominaj ojczystego języka, czytaj ukraińskie książki, pisz ćwiczenia po ukraińsku, tłumacz z języka rosyjskiego na ukraiński — a mama niech przegląda, sprawdza, poprawia. Trzeba, Muroczko, być dobrze wykształconym człowiekiem i znać doskonale swój język, kulturę, historię. Trudno, oczywiście, mieszkając w Archangielsku i ucząc się w rosyjskiej szkole, nie odstawać od ukraińskiego — mimo to trzeba pracować, nie składać rąk, dążyć do swego”. Chciałoby się i dziś szczerze powiedzieć — amen! Serhij Hałczenko kilkakrotnie był nominowany do Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, w tym dwukrotnie, gdy w latach 2010–2016 przypadło mi być członkiem Komitetu tej najbardziej prestiżowej nagrody w dziedzinie literatury i sztuki. Za każdym razem przedstawiał on absolutnie godne prace z szewczenkoznawstwa oraz o rycerzach rozstrzelanego ukraińskiego Odrodzenia: Wołodymyrze Sosiurze, Mychajle Driw-Chmarze, Hryhoriju Kosince. I za każdym razem nominowany spotykał się u części członków Komitetu z niezrozumieniem znaczenia jego cennych znalezisk archiwalnych i heurystycznych badań. To jest systemowe niedopatrzenie w ocenie najwyższych osiągnięć ukraińskiej publicystyki dokumentalnej i duchowej. Narodowa Nagroda Ukrainy im. Tarasa Szewczenki nabierze nowej, potrzebnej barwy, gdy wśród jej laureatów pojawi się Serhij Hałczenko.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Międzynarodowe webinarium „Jedenaste czytania korolenkowskie”

„Ten Łazarz żyje” (W. G. Korolenko) Kiedy Władimir Korolenko jako jeden z pierwszych zauważył, że pod koniec XIX wieku nagle zaczął pojawiać się romantyzm, i pisarz rzucił biblijną frazę, że „ten Łazarz żyje”, to powiedziano mu: po co, niby, ma Pan wskrzeszać tego Łazarza, skoro jest Pan całkowitym realistą i czuje się Pan w nim całkiem komfortowo. Badacze literatury rosyjskiej (zwłaszcza socrealiści) bardzo aktywnie akcentowali przynależność twórczości W. Korolenki do jej realistycznego skrzydła, jednak (jakby przy okazji) nie zapominali też dodać, że w jego utworach realizm czasami łączył się z romantyzmem. Dlaczego tak się stało – nikt, nawet autorzy akademickiej „Istorii russkoj litieratury” w 4 tomach (Leningrad, 1980), nie odważył się wyjaśnić. Radzą sobie przeważnie wypowiedziami samego Korolenki o tym, że pod koniec XIX wieku literatura będzie stanowić syntezę realizmu i romantyzmu, ponieważ dzieje się tak w samym życiu. I przytaczają przy tym taki jego cytat: „Odkryć znaczenie osobowości na gruncie znaczenia masy – oto zadanie nowej sztuki, która przyjdzie na zmianę realizmu”1. Wszystko niby poprawnie, ale nic nie powiedziano o korzeniu: dlaczego W. Korolenko, żyjąc praktycznie w epoce realizmu, która trwała od lat 50. XIX wieku do jego zakończenia, nie zapominał o romantyzmie. A odpowiedź jest niemal prosta: bo taka w Korolence była krew. A w człowieku nawet krew płynie językiem, mówił jeden z największych modernistów XX wieku, autor „Ulissesa” J. Joyce. A język – główny instrument pisarza-twórcy. Tak więc: u W. Korolenki ojciec był Ukraińcem, matka – Polką, a myślenie artystyczne w tych mentalnościach trzymało się i trzyma do dziś na romantycznych filarach. Ile by bliższej nam literatury ukraińskiej nie pchano w stronę realizmu, pozostawała ona i pozostanie z domieszkami romantycznej barwy. Najjaskrawszy przykład – twórczość M. Gogola. Chociaż pisał on w języku rosyjskim, a największy objętościowo foliał o jego twórczości nazywał się „Realizm Gogola” (autor G. Gukowski), to u samego Gogola żadnym realizmem nawet nie pachniało. Jeśli chodzi o Władimira Korolenkę, to u niego natrafiamy na realistyczne detale tylko w pojedynczych utworach, ale romantyzmu z niego żadnym „rozżarzonym żelazem” nie wypalisz. Ten, kto na przykład nazwie realistycznymi powieści „Ślepy muzyk”, „Bez języka”, „Dzieci podziemia”, opowiadania „Dziwna” czy „Rzeka gra”, nie ma zielonego pojęcia o tym, czym jest literatura. Nie mówiąc już o jego, Korolenki, „Migawkach” czy „Światełkach” – utworach absolutnie „czystego” romantyzmu. Chociaż, oczywiście, był to już nie klasyczny romantyzm, a neoromantyzm, którym zaczynał się w literaturze całkiem nowy kierunek artystyczny, który otrzyma nazwę „modernizmu”; neoromantyzm jawił się w nim jako jeden ze składowych stylowych obok symbolizmu, ekspresjonizmu, impresjonizmu itd. Władimir Korolenko zauważył go jako jeden z pierwszych wśród rosyjskojęzycznych Ukraińców. I właśnie jemu należy się ten okrzyk: „Etot Łazar – żyw”, który stoi w tytule mojego wystąpienia. W swoim „Dzienniku” W. Korolenko zapisał, że w prawdziwej sztuce nie wystarczy osiągać jedynie całkowitej rzeczywistości; ważniejsze jest osiągnięcie „możliwej rzeczywistości, czyli ideału”2. Ta myśl niemal całkowicie zbiega się z wyobrażeniem o twórczości Arystotelesa czy Dowżenki, którzy byli przekonani: w sztuce głównym pozostaje odtworzenie nie tego, co jest w rzeczywistości, a tego – co bywa, co jest możliwe. A ludzie, o których pisarz pisze, bywają tacy (pisał Arystoteles), jak my, lepsi od nas lub gorsi od nas. W. Korolenko przedstawiał „lepszych od nas” i dlatego pozostawał wierny romantyzmowi i jako jeden z pierwszych zauważał, że on, romantyzm, nagle odrodził się pod koniec XIX wieku. Znana jest również myśl M. Gorkiego w sprawie twórczości ówczesnego (końca XIX wieku) Antona Pawłowicza Czechowa. W liście do niego (Gorki, być może, nie wiedział, że znaczna część krwi Czechowa była, jak i u Korolenki, ukraińską) pisał (proszę o wybaczenie za szkolną lekturę): „Wiecie, co Pan robi? Zabija Pan realizm. I zabije Pan go wkrótce – na śmierć, na długo. Ta forma przeżyła swój czas – fakt!.. Realizm Pan wykończy. Jestem z tego niezmiernie rad. Dość już! Niech go diabli!.. Prawda, nadszedł czas potrzeby heroizmu: wszyscy chcą czegoś pobudzającego, jasnego, takiego, wiecie, żeby nie było podobne do życia, a było wyżej od niego, lepsze, piękniejsze”. Chodziło zatem o odrodzenie w literaturze romantyzmu (neoromantyzmu) w jego odnowionej formie. Przejawiał się on w dramacie lirycznym I. Franki „Zwiędłe liście”, o nim w formie naukowo-refleksyjnej Iwan Jakowycz mówił w studium „Stare i nowe we współczesnej literaturze ukraińskiej”, a Łesia Ukrainka, jak wiemy, napisała o tym zjawisku w związku z twórczością młodego Wołodymyra Wynnyczenki. Neoromantyczne były faktycznie wszystkie jej dramaty z antycznymi czy wczesnochrześcijańskimi wątkami, a zwłaszcza jej baśń „Pieśń lasu”, która stworzona została z ukraińskich motywów mitologicznych i folklorystycznych i była najbliższa temu, co można nazwać wczesnym narodowym modernizmem Ukrainy. Rozważania Korolenki w tej sprawie były zgodne z rozważaniami Iwana Franki czy Łesi Ukrainki i jeszcze raz zaświadczyły, jaką ważną rolę w twórczości odgrywa narodowa krew twórcy. W naszym przypadku, jak mówiłem, krew ojca Korolenki była ukraińską, a krew matki – polską. Dlatego nie mógł odejść od romantyzmu, ile by go nie ciągnęli w realizm czy w inny typ twórczości. Między innymi, i jego trylogia wspomnieniowa „Historia mojego współczesnego” (nieukończona, niestety) pełna jest różnych romantycznych pasaży, o czym mówiłem swego czasu w referacie o ukraińskim żywiole we wspomnianej „Historii mojego współczesnego” oraz w późniejszym referacie „Narodowe archetypy w twórczości Władimira Korolenki”. Będąc człowiekiem swoich czasów, mógł on oczywiście publicystycznie wyrazić coś imperialnie lekceważącego wobec ukraińskości („chochłackoje sierdce” itp.), ale kiedy brał się za artystyczne pióro, to pisało ono u niego ukraińską (i częściowo – polską) krwią. Kto chce dowiedzieć się więcej o wszystkich tych rzeczach, odsyłam do wspomnianych moich referatów, które brzmiały na poprzednich czytaniach korolenkowskich w różnych latach, i do swojej książki „Epos romantyczny. Efekt romantyzmu i literatura ukraińska”. Pierwsze wydanie jej wyszło w akademickim wydawnictwie „Naukowa dumka” jeszcze za czasów radzieckich (1988), a drugie wydało „Centrum Wydawnicze „Proświta”” (2000) już bez radzieckich nalepek i w tym samym roku zostało ono rekomendowane przez Ministerstwo Oświaty jako podręcznik dla wyższych uczelni Ukrainy. Ale to już temat innej, nieco szerszej rozmowy. Jeśli u kogoś pojawią się pytania na ten temat, to jestem gotów na nie odpowiedzieć. __________ 1 „Istorija russkoj litieratury. W 4-ch t. – T. 4. – Leningrad: Nauka, 1983. – S. 146. 2 Korolenko W. Połnoje sobranije soczinienij. Dniewnik. – S.-Pietierburg: Iz-stwo Marksa, 1914. – T. 1. – S. 100. 3 A. M. Gorkij, Sobr. socz. w 30 tomach, t. 28, GICHŁ, M. 1953. Odbyło się ono zdalnie 11-12 listopada 2020 r. na Połtawskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym imienia Wołodymyra Korolenki. Rektor uniwersytetu, profesor Mykoła Stepanenko, otwierając webinarium, podkreślił humanistyczną treść i stylistyczną różnorodność twórczości pisarza, którego znaczna część życia związana jest z Ukrainą, w szczególności z Połtawą. Moderatorka webinarium – profesor, kierowniczka katedry literatury światowej uniwersytetu Olha Nikołenko mówiła o ideowo-tematycznych związkach twórczości M. Gogola i W. Korolenki. Różne aspekty twórczości W. Korolenki i procesu literackiego jego czasów naświetlili w swoich referatach docent Uniwersytetu Hokkaido (Japonia) Daisuke Adachi, profesor T. Matwiejewa (Charków), profesor O. Jemeć (Chmielnicki), aspirant Uemura Masayuki (Japonia), magistrantka Kateryna Nikołenko (Połtawa), pracownicy naukowi Połtawskiego Muzeum Literacko-Memoriałowego W. Korolenki L. Olchowśka i O. Hołowko, docenci i asystenci katedry literatury światowej Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. Korolenki i inni. Moderatorka webinarium Olha Nikołenko „ilustrowała” wystąpienia prelegentów wydaniami badań naukowych o twórczości W. Korolenki oraz eksponatami uniwersyteckiej auli przyjaźni ukraińsko-japońskiej „Sakura”. W szczególności pokazała zdjęcia z ceremonii nadania tytułów honorowego profesora uniwersytetu profesorom ze Szwecji, Japonii i Ukrainy. Referat dyrektora Centrum Twórczości Literackiej Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, honorowego profesora Połtawskiego Uniwersytetu Pedagogicznego, profesora Mychajła Najenka poświęcony był charakterystyce stylistycznej prozy W. Korolenki w kontekście neoromantycznej tradycji literackiej, która rozwinęła się w literaturze ojczystej na przełomie XIX i XX wieku. W. Korolenko jako jeden z pierwszych zauważył odrodzenie stylu romantycznego w literaturze tego okresu. Mówił, że „ten Łazarz” (czyli romantyzm) jest żywy, ale ze swoimi osobliwościami. Ta jego myśl korelowała z przemyśleniami i twórczością I. Franki, Łesi Ukrainki i innych pisarzy. Po zakończeniu webinarium jego uczestnicy odwiedzili Muzeum W. Korolenki. Wydarzenie odbywało się online na platformach e-Tutorium i Google Meet. Platformy te dały możliwość „widzom” webinarium nie tylko słuchać, ale i zostawić na czacie swoje opinie o wystąpieniach prelegentów. W szczególności o referacie honorowego profesora Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. Korolenki Mychajła Najenka: „Szczerze cieszymy się, widząc naszego drogiego i szanowanego Mychajła Kuźmicza! Każdy jego referat to bezcenna lekcja Mistrza” (Dmytro Łebid, reżyser transmisji webinarium). „Szczerze dziękujemy Panu za wspaniały i pożyteczny referat, za możliwość zdobycia nowej wiedzy” (Ołena Piterska, nauczycielka szkoły w Białej Cerkwi, aspirantka zaoczna Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. Korolenki). „Mychajle Kuźmiczu! Serdecznie dziękujemy za piękny referat! Uczymy się od Pana!” (Hanna Horkowenko, profesor). Proponujemy czytelnikom tygodnika referat wygłoszony na webinarium przez profesora Mychajła NAJENKA. Prelegent prof. M. Najenko i moderatorka prof. Olha Nikołenko. Organizatorzy webinarium odwiedzili Połtawskie Muzeum Literacko-Memoriałowe W. Korolenki. Honorowi profesorowie Połtawskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. Korolenki z Japonii, Ukrainy i Szwecji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Ołeksandr PECZERYCIA: „Zawsze gram siebie”

W czterdziestym piątym numerze „SP” z 2020 roku pisaliśmy o premierze spektaklu „Tramwaj zwany pożądaniem” według sztuki Tennessee Williamsa, której premiera odbyła się na Scenie Kameralnej imienia Serhija Danczenki Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. Rolę Mitcha w spektaklu wykonuje znany aktor teatralny i filmowy, zasłużony artysta Ukrainy Ołeksandr Peczerycia. Dzisiaj pan Ołeksandr jest gościem „SP”. — Czy do udziału w projekcie zaprosił Pana reżyser? — Tak, do roli Mitcha zaprosił mnie reżyser Iwan Urywśkyj. Jestem mu bardzo wdzięczny za zaufanie. Z twórczością Tennessee Williamsa jestem zaznajomiony od dawna. Ten pisarz jest bardzo głęboki, to interesujący autor, którego uważam za amerykańskiego Czechowa. Jest w piątce najlepszych dramaturgów tego kontynentu. Bardzo fajnie jest popracować w takim zespole, z taką dramaturgią. Miałem niesamowite szczęście. To już nasza druga wspólna praca z Iwanem. Wcześniej pracowaliśmy nad „Łymeriwną” Panasa Myrnego, której premiera również odbyła się na scenie kameralnej naszego teatru. Zawsze interesująco pracuje mi się z tym reżyserem. Ma on swoisty czujnik. Dopiero pod koniec spektaklu w całości można zobaczyć, czego chce, jakie obrazy buduje, co stoi za tymi historiami, tymi mizanscenami. Taka dramaturgia i ten spektakl z jego rozwiązaniem plastycznym (scenograf Petro Bohomazow) są dzisiaj bardzo na czasie. U nas na scenie jest bardzo ciasny przyczepa-dom, tutaj widzimy pewną duszną przestrzeń naszego dzisiejszego dnia poprzez wydarzenia związane z wojną, rehabilitacją naszych chłopaków, którzy wrócili ze Wschodu, sytuacją w kraju, pandemią. W społeczeństwie nagromadziły się brak wolności, zaduch, z których chce się wyrwać, przywrócić sobie zwykły porządek życia. W spektaklu jest przestrzeń, którą trzeba było opanować drogą niemego kina. Sama historia wyszła bardzo filmowa pod względem formatu, środków wyrazu. Ciekawie było opanowywać właśnie taką przestrzeń, kiedy masz jedno duże okno i jedno małe okno. Jakbyśmy podglądali cudze życie. Mitch to zbiorowy obraz ludzi z kompleksami, którzy z pewnych okoliczności nie odnaleźli siebie, którzy nie mają wiary w siebie, we wszystkim szukają winnych. Płyną z prądem, nigdzie się nie ruszają, żyją dniem dzisiejszym, nie mają jakichś celów, nie dążą do czegoś. Ale mają w sobie mnóstwo samouwielbienia. Z czasem tacy stają się ślepi i okrutni. Koledzy ze sceny – Tetiana Michina, Tetiana Szlachowa, Wira Zinewycz, Switłana Kosołapowa, Mychajło Kukujuk, Dmytro Rybałewśkyj i Dmytro Czernow – to moi przyjaciele, moja teatralna rodzina. To daleko nie pierwszy nasz wspólny projekt. Z jednej pracy do drugiej przechodzimy niemal w tym samym składzie. Jestem w nich zakochany, w ich energię, ich chęć rozwijania się, próbowania siebie w nowych barwach, odkrywania w sobie nowych oblicz. Mamy dwa składy, więc mam szczęście oglądać spektakl także jako widz. Za każdym razem zachwyca mnie gra moich kolegów. Spektakl jest niesamowicie ludzki, niesamowicie subtelny. Jest o mnie, moich lękach, przeżyciach, mojej sztywności, pragnieniu wyrwania się, odnalezienia siebie. Dopiero co wypuściliśmy spektakl. Będzie on jak dziecko rósł, dorastał. Mam nadzieję, że z czasem nabierze jakichś nieoczekiwanych tonów. Praca trwa. — Od wielu lat gra Pan w spektaklu „Samotna dama”. Jak przez ten czas zmieniła się Pana postać? — Teatr nie stoi w miejscu. Zmienia się tak jak my, jak i świat dookoła. Moja postać dorosła razem ze mną. Kiedy zaczynaliśmy pracę nad spektaklem, było ciekawie i trudno. Od razu nie mogliśmy znaleźć wspólnego języka z wykonawczynią głównej roli, narodową artystką Ukrainy Hałyną Hylariwną Jabłonśką. Jesteśmy przedstawicielami dwóch różnych pokoleń, dwóch absolutnie różnych szkół teatralnych, różnego sposobu wyrazu, różnych rytmów. Wyznajemy inny teatr. Długo docieraliśmy się nawzajem. Ale dzięki tej odmienności wydarzyła się jakaś magia, ponieważ połączyły się dwa światy, powstał tandem dwóch absolutnie różnych epok. Być może w tym tkwi tajemnica długiego życia tego spektaklu. Spektakl wyreżyserował Petro Ilczenko. Właśnie u tego reżysera debiutowałem na scenie teatru Franki w spektaklu „Szelmenko-dorszczyk”, w którym z przyjemnością gram do dziś. — W tym samym czasie jeszcze jeden spektakl z Pana udziałem – „Dzienniki Majdanu” – nie utrzymał się w repertuarze zbyt długo. — Ten spektakl nie mógł długo być grany. To była pewna refleksja, nasze postrzeganie wydarzeń, które miały miejsce. Rozmawialiśmy o nich kilka miesięcy, rok. Potem te pytania przestały być aktualne dla samych wykonawców. Już zaczęła się wojna, inne procesy, które poruszają mózg i serce. A teatr musi być nowoczesny. — Zapewne przełomową dla Pana stała się rola księcia Myszkina w spektaklu „Idiota” według Fiodora Dostojewskiego? — Ta praca to zapewne mój krzyż. Jest trudna i niejednoznaczna. Za każdym razem jest to dla mnie wyzwanie. Są role, postacie, w których nie ma podłogi, dachu, są nieskończone. Nie można po prostu wziąć i zagrać. Zbyt długo przygotowuję się do tego spektaklu. Jeszcze tydzień wcześniej zaczynam czytać nie tylko sztukę, ale i powieść. Pamiętam odczucie tej powieści, ten nadton, z jakim ona do mnie mówi, czuję ten temat. Przychodzi czas i pamiętam tylko sam spektakl, jakieś zadania, z którymi musi poradzić sobie moja postać, a to za mało. Tam jest jeszcze jakaś historia, jakaś atmosfera, energia, które jestem zmuszony za każdym razem przypominać sobie, czytając powieść. Tam jest wiele odpowiedzi. Oczywiście, każdy aktor gra samego siebie, tak samo jak autor pisze powieść o sobie. Nie mogę zagrać cudzych cech charakteru, jeśli o nich nie wiem. Dotyczy to wszystkich moich ról, w tym także w „Idiocie”. — Jedną z Pana nowych prac stała się rola Mykoły Zadorożnego w spektaklu „Ukradzione szczęście”. Czy widział Pan, jak tę rolę wykonywał Bohdan Stupka? — Tak. I nawet grałem w tym spektaklu. Co prawda tylko w statystowaniu. To był dla mnie jakiś kosmos. Za każdym razem patrzyłem zza kulis. Ten spektakl odkrył dla mnie genialnego Bohdana Sylwestrowycza Stupkę, od którego nie mogłem oderwać oczu. Pamiętam, z jakim bólem niósł tę historię. To było jak ranne dziecko, które nie wiedziało, za co jest męczone. Cały czas brzmiało pytanie: „Za co jestem ukarany?”. Oczywiście, wielką odpowiedzialnością jest grać tę rolę po Bohdanie Stupce, tak samo jak księcia Myszkina po Jakowlewie i Mironowie. Oczywiście, nie zamierzam grać jak Bohdan Sylwestrowycz i nie ma takiej potrzeby. Ale mimo woli pojawiają się lęki, przecież ludzie i tak będą porównywać. Odganiam od siebie te myśli, kontynuuję pracę nad postacią. Staje się moim przyjacielem, dzieckiem, którym się opiekujesz, próbujesz usprawiedliwić. Jestem niezmiernie wdzięczny losowi za spotkanie z reżyserem Dmytrem Bohomazowem, to spotkanie jest przełomowe, jestem zachwycony, każda praca to niesamowita i ciekawa podróż. czerpię z tego przyjemność, uczę się wielu rzeczy w tej podróży i widzę, ile jeszcze muszę się nauczyć !!! — A jak los zetknął Pana z Teatrem im. Franki? — Tak naprawdę to dość prosta historia. Byłem studentem uniwersytetu teatralnego. Na pracę dyplomową przyszedł do nas Bohdan Sylwestrowycz Stupka. Zaprosił nasz kurs na przesłuchanie. W teatrze w tym czasie odbywał się konkurs na obsadzenie wakatów. Przeszedłem go. Od 2004 roku służę na tej błogosławionej scenie. Nie można grać w teatrze i nie kochać tej pracy. Każda postać to jakby ty, tylko w innych zaproponowanych okolicznościach. Gdybym wychowywał się w takich wartościach, jak mój bohater, żył w tamtym czasie, zapewne też stałbym się taki. To znaczy, przeżywam jego życie. Te role, które są niezwykle trudne, są dla mnie najcenniejsze. Dlatego, że je wyhodowałem, wypielęgnowałem, wycierpiałem. Mam na myśli spektakle „Idiota”, „Ukradzione szczęście”, „Samotna dama”, „Morituri te salutant” i ostatni na dzień dzisiejszy spektakl „Tramwaj zwany pożądaniem”. Marzę, by zagrać jakąś negatywną postać. W teatrze taką rolę zagrać prościej, a w kinie bardzo duże znaczenie ma typ urody. Na negatywne role w kinie nie zapraszają nawet na przesłuchania. Ale w perspektywie wciąż mam nadzieję zagrać taką rolę. — Jak w Pana życie przyszło kino? — Zakochałem się w kinie dzięki filmom z udziałem Jackiego Chana. Na początku lat 2000., kiedy byłem studentem, zacząłem grać w filmach. W ten sposób dorabiałem. Przecież wtedy dla studenta mieć dodatkowe 20-30 dolarów to były duże pieniądze. Gram w filmach i dzisiaj. Czekam na role w wielkich metrażach kina repertuarowego, strasznie chcę tego dotknąć. Właśnie w kinie zacząłem grać bohaterów. Do tego czasu takich ról nie było i w teatrze, dopóki tam nie zacząłem grać w spektaklach „Trzej towarzysze” oraz „Idiota”. — Zapewne wielu zapamiętało czteroodcinkowy serial „Stulecie Jakowa”, który wyszedł na kanale „1+1”. — Rola w tym serialu jest dla mnie znacząca. Od niej zaczynała się epoka ról historycznych. Już potem były „Saga” i „Zniewolona”. Bardzo podoba mi się mój bohater – Tymisz. Spróbowałem tutaj swoich sił w roli bohatera. Wcześniej był film Mychajła Illjenki „Tołoka”, którego premiera odbyła się całkiem niedawno. Tutaj gram charyzmatycznego bohatera z męskim charakterem. Niewielki, ale wyrazisty epizod. Zrozumiałem, że mi to odpowiada, mnie to porusza, chce mi się to grać. Również znaczącym stał się kanadyjski projekt „Gorzka żniwa”, który został nakręcony przez Brytyjczyków częściowo na Ukrainie, częściowo w Brytanii i poświęcony tematowi Hołodomoru. Nowy serial „Saga” wyszedł na kanale telewizyjnym „Ukraina”. Mój bohater początkowo wierzył w bolszewickie idee, ale szybko się w nich rozczarował. To analogia, która cały czas się powtarza. Początkowo w coś wierzymy, bijemy się o to. A potem… Niestety, nie uczymy się na swoich błędach. To, co dzieje się w naszym kraju dzisiaj, też jest częścią zapomnianego, co już przeszliśmy. Nie trzeba do tego więcej wracać, a my wracamy. Zapewne historia ma swoje koła. Mam nadzieję, że kiedyś będziemy mogli uczyć się na błędach. Kiedy zaproponowano przesłuchania, od razu spodobał mi się serial „Saga”. Zrozumiałem, że to będzie ciekawy projekt – nakręcony przez Ukraińców o Ukraińcach. Wartość jego w tym, że tutaj badamy siebie, własną historię, swoją duszę. To niewielki ekskurs w historię, jaką była przez ostatnie 100 lat. Musimy tego uczyć nasze dorastające pokolenie. — Wspomniał Pan o serialu „Zniewolona”, którego dwa pierwsze sezony pokazał kanał STB. Jakie, Pana zdaniem, są przyczyny popularności tego serialu? — U podstaw fabuły leży ciekawa historia. Jest bardzo wyrazisty, kostiumowy, profesjonalnie nakręcony, piękny obraz, wspaniali aktorzy. To historia, w którą wierzysz i od razu zaczynasz współodczuwać. Pracował nad serialem zespół ludzi o podobnych poglądach. Myślę, że w jego popularności nie ma nic dziwnego. Dystrybucja „Zniewolonej” bardzo udanie przeszła w Polsce. Przez kwarantannę na pewien czas zdjęcia wstrzymano, teraz w przygotowaniu jest trzeci sezon, w którym ja, jeśli nic nie przeszkodzi, będę grał. Kiedy zaczynaliśmy kręcić serial, w Teatrze im. Franki trwała praca nad spektaklem „Idiota”. I dlatego, chciał czy nie chciał, Panas ze „Zniewolonej” wchłonął w siebie niektóre cechy księcia Myszkina (uśmiecha się) – tak samo mądrego, dobrego, wszystko wybaczającego, napełnionego miłością bohatera. Ukraińscy i zagraniczni widzowie przez media społecznościowe często pytają mnie, kiedy będzie kontynuacja. — Zapewne jest specyfika zdjęć w warunkach kwarantanny? — Dzisiaj ten proces idzie trudniej. Wszystko ciągle się zmienia. Bardzo zalezę od swojego grafiku w teatrze. Przez to, że ludzie chorują, często zmieniają spektakle. A na zdjęciach te same ograniczenia, co wszędzie – reżim maseczkowy, dystans itp. — Czy brał Pan udział w międzynarodowych projektach? — Tylko we wspomnianym już filmie „Gorzka żniwa”. To było dla mnie niesamowite doświadczenie, uświadomienie sobie, jaki poziom ma angielskie kino, jak u nich wszystko to jest zbudowane. Byłem tam w studiach, na tych lokacjach, w tych pawilonach. U nich jest wyższy poziom tego niż u nas. My do tego poziomu dopiero dążymy. Ale nasze dzisiejsze kino bardzo szybko się rozwija. I to mnie bardzo cieszy. Oczywiście, sama branża tam jest rozwinięta bardziej. U nich jest więcej projektów na rynek wewnętrzny. — O czym Pan marzy, czym się Pan pasjonuje? — Marzę, by popracować z zagranicznymi reżyserami, którzy wyznają inną kulturę, spróbować czegoś dla siebie absolutnie nowego. Myślę nad tym, co zmusza człowieka do zajmowania się twórczością. Każde dzieło sztuki rodzi się przez przeżycia jego autora. Teraz oglądam filmy Tarkowskiego. To wspaniałe! Mam pasje, ale nie mam na nie czasu. Na przykład, lubię grać w piłkę nożną, ale nie gram i z tego powodu strasznie cierpię. Bardzo kocham swoją żonę Anastasiję (też aktorkę), cały wolny czas spędzam ze swoją rodziną, wychowujemy syna, któremu właśnie skończyło się sześć miesięcy. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO Zdjęcie ze strony teatru

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

...bezład”. Spektakl powstawał w bardzo krótkim czasie. Na poznanie materiału i próby był zaledwie miesiąc. To, na co pozwoliliśmy sobie w ramach tego przedstawienia, moim zdaniem przeszło bardzo dobrze. Co do mojej postaci, to bardzo nie chciałem, żeby wyglądała jak transwestyta, żebyśmy nie przekroczyli pewnej granicy brutalności. Myślę, że nam się udało. Moja Donna Agata jest wesoła, kłótliwa, nazwałbym ją odeską bandersznią. Zrobiła wszystko, by pokazać siebie i uratować córkę. To rola komiczna, a partia Leporella w „Don Juanie” jest już dramatyczna, szczególnie w finale, choć z elementami komedii. Śpiewałem tę partię tylko raz w życiu, wiele lat temu. Trzeba było uczyć się wszystkiego prawie od zera. Długo się wzbraniałem. Kiedy Witalij Palczykow wystawiał tę operę w Narodowej Filharmonii Ukrainy, zapraszał także mnie, ale wtedy byłem za granicą. A tym razem już się zgodziłem. Myślę, że po raz kolejny poruszyliśmy muzyczny Kijów. Jeśli dalej będę pracował nad tą operą, to… ...w zespole, naprawdę godne uwagi. To wyjątkowe zjawisko zarówno dla naszego teatru, jak i dla teatru w ogóle. To jedyny mechanizm i jeden organizm, zupełnie nowa technologia istnienia na scenie aktorów Młodego Teatru. Oni starają się nie wysuwać siebie jako osobowości aktorskie, lecz dodawać się do wielkiej całości. To niczym wielki zegarowy mechanizm, który napędza jedna mała zębatka. Wszyscy grają w masówkach, ale to potężni aktorzy, którzy mają w swoim arsenale wiele głównych ról. I każdy swoją barwą maluje to płótno, każdy dąży do tego, by grać głównego bohatera. Wszyscy ci aktorzy przyszli do teatru w czasie, gdy nim kieruję. Wszyscy są połączeni miłością, zaufaniem, wspierają się nawzajem, to naprawdę twórczy ludzie, prawdziwy zespół. Jestem z nich dumny. Jako z scenografem pracuję w twórczym tandemie z Borysem Orłowem od wielu lat. Dziś nawet nie potrafię dokładnie powiedzieć, ile spektakli razem wystawiliśmy. Czujemy siebie nawzajem. Dużo rozmawiamy w okresie zamysłu spektaklu, a kiedy już się umówimy, pracę nad scenografią oddaję w ręce Borysa. To jego płótno, na którym maluje. Musieliśmy stworzyć iluzję Broadwayu i, oczywiście, nie mogliśmy sobie pozwolić na uwspółcześnienie kostiumów, zrobiliśmy stylizację w duchu XIX wieku. Ważną pracę przy świetle wykonała artystka Maria Akopian, która zdołała zagrać na instrumencie wymyślonym przez Orłowa. To wiele lamp i będę jeszcze szukał w Leporellu czegoś od siebie, by go jakoś urozmaicić. Na tym etapie jestem zadowolony ze swojej pracy mniej więcej w 90%. Przyznaję, że jak na życie każdego śpiewaka, na mnie kwarantanna wpłynęła bardzo negatywnie. Bo podczas kwarantanny siedzisz w domu, nie masz możliwości kontaktu z widzem na sali, z orkiestrą, z partnerami. Jesteśmy – artyści, muzycy – „narkomanami”, bardzo uzależnionymi od ludzkiej energii, uzależnionymi od świateł rampy, poczucia sceny, kulis. Tęsknię też za występami gościnnymi. Występowałem w wielu krajach. Jeśli jesteś przekonujący na scenie, nie ma żadnych pytań dotyczących publiczności. W każdym kraju ona ci klaska. Teraz o marzeniach. Jak każdy bas chcę zagrać Borysa Godunowa, Mefista. Ogólnie jednak, ponieważ repertuar operowy jest prawie nieobjęty, trudno cokolwiek wyodrębnić. Choć znam bardzo wiele partii, ciągle muszę uczyć się czegoś nowego. Zdjęcie: Marii WOŁKOWEJ lustra, które zdołała ożywić i wypełnić życiem. Ogromnym wyzwaniem, sprawdzianem wytrzymałości dla teatru stała się kwarantanna. Ale, podobnie jak teatry na całym świecie, staramy się pracować w nowych warunkach. Jesteśmy zmuszeni się dostosowywać – w razie potrzeby robimy odwołania, zamiany spektakli, pilne wprowadzenia zastępstw, a ich mamy wiele, bo aktorzy chorują. Obecnie nie mamy możliwości wypuszczania nowych przedstawień. Odbyły się u nas tylko dwie premiery („Moment” i „Lekarstwa dla Lee”?), które były gotowe jeszcze w poprzednim sezonie. Ale z tego samego poprzedniego sezonu nadal nie wypuszczono czterech spektakli. I dopóki będą istnieć ograniczenia liczby widzów, nie będziemy mogli wypuszczać nowych premier. Ale zespół pracuje. Trwa praca nad dużym projektem „Warsztaty Młodego. Dramaturg”. Robimy czytania sztuk, to już drugie takie warsztaty. Do Nowego Roku powinniśmy zakończyć cykl-maraton czytania współczesnej dramaturgii. Już teraz widzimy, że w tym roku mamy dość ciekawe sztuki. Trzy z pierwszych warsztatów już wystawiliśmy w Młodym Teatrze. Mamy nadzieję, że coś wystawimy także z drugich warsztatów. Studenci z mojego kursu reżyserskiego, którzy studiują na Narodowym Uniwersytecie Teatru, Filmu i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego, wspólnie z aktorami teatru przygotowują dwa przedstawienia na podstawie opowiadań amerykańskich autorów. Zdjęcie: Ołeksija TOWPYHY Materiały przygotował Eduard OWCZARENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W poszukiwaniu Don Juana

W Operze Kijowskiej (Kijowskim Miejskim Akademickim Teatrze Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży) odbyło się koncertowo-sceniczne wykonanie opery Wolfganga Amadeusza Mozarta „Don Juan”, które w istocie stało się pełnowartościowym spektaklem. – Do twórczości Mozarta zwróciłem się po raz pierwszy – wyznał reżyser spektaklu, główny reżyser teatru Witalij Palczykow. – On jest geniuszem, aby go wystawiać, trzeba się z nim przyjaźnić. To samowystarczalny kompozytor, który pisząc opery, już czynił je spektaklami. Zebrał się nasz zespół – śpiewacy, dyrygent Serhij Hołubnyczyj i zrozumieliśmy, że nadszedł czas, by wystawić Mozarta. Pomysł poparł dyrektor–artystyczny kierownik teatru Petro Kaczanow. Pokaz był zagrożony, ale Petro Fedorowycz pozwolił odłożyć o pięć dni wprowadzenie w teatrze kwarantanny i zdążyliśmy pokazać spektakl. Właściwie ten zamysł powstał jeszcze trzy lata temu. Wtedy zaczęliśmy bardzo owocnie współpracować z Andrijem Bondarenką. Przyjechał z zagranicy i w pewnym momencie zapytał: „Dlaczego w Ukrainie nie jest wystawiany „Don Juan”?” (To już teraz wystawiła go Opera Lwowska). Ta muzyka, która przechodzi przez wieki i przez światy, musiała zabrzmieć także w Kijowie. W styczniu 2019 roku odbyło się koncertowe wykonanie „Don Juana” w Narodowej Filharmonii Ukrainy. A w minionym sezonie teatralnym, w maju, planowaliśmy zrobić w Operze Kijowskiej tydzień Mozarta. Mieliśmy po raz pierwszy w Ukrainie wykonać trzy opery Mozarta: „Czarodziejski flet”, „Don Juan” i „Wesele Figara”. Ale ograniczenia kwarantannowe nie dały nam możliwości zrealizowania tego ambitnego projektu. Jednak nie porzuciliśmy tego pomysłu i już częściowo go zrealizowaliśmy. „Wesele Figara” jest prezentowane w repertuarze teatru, a do pracy nad „Czarodziejskim fletem” musimy zaangażować reżysera Andrija Masłakowa. Od razu zdecydowaliśmy, że wykonanie „Don Juana” będzie półkoncertowe. Ale odnaleźliśmy taką formę, aby to właśnie aktor wychodził na pierwszy plan. Widzowie widzą wszystkie emocje, wszystkie perypetie fabularne dzięki profesjonalizmowi wykonania partii, które napisał kompozytor. Próby trwały przez tydzień. Wykorzystaliśmy kostiumy zbliżone do współczesnych. I nie jest to dziwne, wszak poruszone przez Mozarta kwestie nie straciły swojej aktualności i dzisiaj. Kto powiedział, że Don Juan nie mógłby istnieć dzisiaj? Są tacy sami Leporello, takie same dziewczyny jak Donna Anna, Donna Elvira czy Zerlina. Uważam, że mamy po prostu genialny skład śpiewaków. Przede wszystkim są to wykonawcy głównych ról Andrij Bondarenko (Don Juan) i Andrij Honiukow (Leporello), a także solista Opery Narodowej, artysta ludowy Ukrainy Taras Sztonda, który z zachwytem przyjął naszą propozycję zaśpiewania partii Komandora. Zaprosiliśmy także solistkę Opery Lwowskiej, wspaniałą wykonawczynię, zasłużoną artystkę Ukrainy Ludmyłę Ostasz (Donna Elvira). Cudownie zaśpiewała i trafnie ukazała postać Daria Mykołenko (Zerlina). Także wspaniale poradzili sobie ze swoimi zadaniami Julia Pohrebniak (Donna Anna), Serhij Bortnyk (Don Ottavio), Ołeksandr Charłamow (Masetto). Takiego składu śpiewaków mógłby pozazdrościć znany Festiwal w Salzburgu. Za granicą ludzie płacą duże pieniądze, aby posłuchać takich wykonawców. Jeszcze jednym ważnym składnikiem tej inscenizacji stał się Narodowy Zespół „Kijowscy Soliści”, którego muzycy bezbłędnie wykonali partyturę Mozarta pod batutą Serhija Hołubnyczego. Tworzenie spektaklu z takimi profesjonalnymi artystami to prawdziwa przyjemność. Spektakl wyszedł bardzo organiczny, gdyż wykonanie i reżyseria dopełniały się nawzajem. Finał, jak dla mnie, był bardzo dramatyczny i poruszający. Szczególnie chcę zaznaczyć twórczą pracę nad spektaklem utalentowanej scenografki Marii Hrabczenko. – Moje życie sceniczne rozpoczynało się od współpracy z Witalijem Palczykowem – wspomina laureat międzynarodowych konkursów, wykonawca roli Leporella Andrij Honiukow. – Jeszcze kiedy byłem studentem, Witalij podszedł do mnie i zaproponował zaśpiewanie w operze „Gianni Schicchi” G. Pucciniego – początkowo przy fortepianie, a potem z orkiestrą w Studiu Operowym Narodowej Akademii Muzycznej. Potem była „Mądra” Carla Orffa, inne projekty. Witalij Palczykow to myślący reżyser, on jasno wyznacza priorytety i jasno daje zadania. Bardzo komfortowo mi się z nim pracuje, jeszcze nie zdarzyły się takie momenty, żebyśmy mieli nieporozumienia. Naszą poprzednią wspólną pracą była opera komiczna „Viva la mamma (Niech żyje mama!), albo Porządki teatralne oraz

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Muzyczny dialog z Gogolem

– W moim reżyserskim portfolio znajduje się pewna liczba klasycznych dzieł, które interesują mnie od samego dzieciństwa i które jeszcze dwadzieścia lat temu zaplanowałem wystawić – opowiada reżyser-inscenizator, kierownik artystyczny teatru Andrij Biłous. – Stopniowo realizuję ten plan, przyszła kolej i na Gogola. Z każdym autorem, którego wystawiam, wchodzę w dialog, staram się czegoś od niego nauczyć. Dzisiaj ja, moi przyjaciele, znajomi stykamy się z tymi samymi problemami, które niepokoją Akakija Akakijewicza. Dlatego inscenizacja stała się aktualna. Był bardzo długi okres przygotowawczy. A same próby trwały nieco krócej niż pół roku. Początkowo zrobiłem inscenizację, tłumaczenie na język ukraiński, potem tę inscenizację trzeba było przerabiać pod libretto, ponieważ zdecydowałem się zrobić spektakl w gatunku musicalu. Pracowaliśmy zespołowo nad stworzeniem materiału muzycznego. Staraliśmy się maksymalnie zachować tekst Gogola. W naszym teatrze są bardzo muzykalni aktorzy. Razem tworzyliśmy spektakl, a na finałowym etapie dołączyliśmy do pracy nad nim kompozytora Useina Bekirowa. Mając już wariant muzyczny, mogliśmy przystąpić do prób choreografii, którą wspaniale wcieliła w życie Nina Kolesnikowa. Bardzo lubię gatunki muzyczne. W moich spektaklach jest dużo muzyki, dużo śpiewu. To muzyczne spektakle „Szczęście”, „Żar”, „Sen nocy letniej”. Ale w gatunku musicalu dotąd jeszcze nie pracowałem, chociaż bardzo lubię klasyczny broadwayowski musical. Byłoby ciekawie wystawić także operę. Pierwszym wykonawcą roli Akakija Akakijewicza był artysta ludowy Ukrainy Stanisław Wołodymyrowycz Bokłan, który pracował nad stworzeniem tego spektaklu, bez niego po prostu nie mógłby się on odbyć. Ale odszedł z teatru, zagrawszy w „Płaszczu” zaledwie trzy razy. Początkowo Borys Orłow nie był planowany do tego spektaklu, a pracował przy nim jedynie jako plastyk. Ale był maksymalnie zaangażowany w proces twórczy, znał wszystkie niuanse zamysłu, dużo z nim rozmawialiśmy na temat spektaklu. Ponadto Borys to unikalny aktor, który był zdolny to zagrać, przygotować rolę w bardzo krótkim czasie. Zatem wybór padł na niego. Całą pracę wykonał samodzielnie, odbyły się tylko dwie próby z innymi aktorami. Jestem bardzo zadowolony z rezultatu, który mamy na dzień dzisiejszy. Spektakl żyje dalej, nie tylko nie stracił swoich walorów artystycznych, ale też zagrał nowymi barwami. W spektaklu trzeba mówić nie o aktorach, a nawet nie o wykonawcy głównej roli, lecz o zespole. To, jak młodzi aktorzy grają – Jedną z najjaśniejszych premier Kijowskiego Narodowego Akademickiego Młodego Teatru w 2020 roku stał się spektakl „Płaszcz” według powieści pod tym samym tytułem autorstwa Mikołaja Gogola. Inscenizację stworzono w formie musicalu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Zachowaj pamięć – przekaż prawdę

Muzeum Hołodomoru uruchomiło społeczną kampanię informacyjną z okazji 87. rocznicy Hołodomoru-ludobójstwa. Rozwiązanie wizualne stworzył znany ukraiński klub ilustratorów. Reklama społeczna wzywa do zachowania pamięci o swoich bliskich oraz o zbrodni ludobójstwa narodu ukraińskiego poprzez przekazanie spisanych świadectw, starych fotografii i rodzinnych relikwii w celu wzbogacenia ekspozycji drugiego etapu budowy Muzeum Hołodomoru. Główne hasła tegorocznej kampanii informacyjnej: Zachowaj pamięć – przekaż prawdę. Zachowaj pamięć – przekaż do Muzeum. „W naszej reklamie społecznej kładziemy nacisk na to, że każdy Ukrainiec może włączyć się w zachowanie pamięci i prawdy o Hołodomorze, o zbrodni ludobójstwa narodu ukraińskiego” – mówi dyrektor generalna Narodowego Muzeum Hołodomoru-ludobójstwa Ołesia Stasiuk. Opowiedz historię rodziny, zapisz świadectwo swojego dziadka lub babci, zbadaj rodzinne archiwum fotograficzne i relikwie – przekaż je do muzeum. Aby podzielić się historiami i rodzinnymi przedmiotami pamięci, napisz na muzealną skrzynkę [kontakt ukryty]. Informacja: Czwarta sobota listopada to dzień, który jednoczy Ukraińców poprzez wspólną przeszłość – Dzień Pamięci Ofiar Hołodomoru. W tym roku Ukraina i świat będą czcić niewinnie zamordowanych głodem Ukraińców 28 listopada. Tradycyjnie o godzinie 16:00 zapalimy świece w oknach swoich domów lub przy pomnikach pamięci ofiar Hołodomoru-ludobójstwa w całej Ukrainie i za granicą. Jest to ogólnoogarniająca akcja „Świeca w oknie”, którą w 2003 roku zainicjował badacz Hołodomoru James Mace. W samym ZSRR przez dziesięciolecia istniał zakaz pamięci o ofiarach Hołodomoru – żadnych publicznych rozmów, żadnego czczenia pamięci niewinnie zabitych. Obecnie mamy możliwość mówić i szerzyć prawdę, aby ta zbrodnia nigdy się nie powtórzyła. Muzeum Hołodomoru to jedyne na świecie muzeum, które opowiada o ludobójstwie Ukraińców. Uczymy przeciwstawiać się nienawiści i łamaniu praw człowieka, ostrzegamy społeczeństwo przed powtórzeniem zbrodni ludobójstwa poprzez gromadzenie i rozpowszechnianie wiedzy o Hołodomorze.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Żarna komunistycznej zbrodni

Walentyna KOWALENKO, pisarka. Ten pomnik jeszcze za czasów radzieckich stworzył mieszkaniec wsi Wiktoriwka, położonej na Czerkaszyźnie, Ołeksij Kowalenko. Zebrał on razem wszystkie żarna z podwórek, gdzie ludzie pomarli podczas Hołodomoru. Żarna, jako symbol tego, że wtedy stały się one niepotrzebne, bo nie było co mleć... Pomnik dziadek Ołeksij ustawił na cmentarzu, ponieważ ówczesna władza nie pozwoliła stawiać go we wsi. Ale ścieżka tutaj nigdy nie zarasta i zawsze leżą żywe kwiaty. Teraz trudno sobie wyobrazić, że do czasu uznania Hołodomoru kolejne pokolenia nic nie wiedziały o głodzie, a kto wiedział, mówił szeptem... Pod groźbą śmierci komuniści wykorzeniali z pamięci straszne wspomnienia tych ludzi, którzy byli świadkami Hołodomoru. Nie można wybaczyć, że Ukraińcom ukradziono nawet pamięć i niewypłakane łzy... Dzięki trzeciemu prezydentowi Ukrainy Wiktorowi Juszczence, w Kijowie jest muzeum Hołodomoru. Są tam i księgi zmarłych dla każdego obwodu, i księgi strasznych wspomnień... I wideo... I przedmioty codziennego użytku z tamtego tragicznego czasu... I mnóstwo fotografii. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2 0 2 1 Koszt prenumeraty TYGODNIKA OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA “PROŚWITA” (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Kod pocztowy — 30617. Strona w katalogu — 74

Redaktor dyżurny Olga ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Poligraf”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

ZAPOWIEDŹ

Szef redakcji Pawło MOWCZAN Odpowiedzialna za wydanie Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) na 1 miesiąc 21 hrywien 43 kopiejki na pół roku 115 hrywien 58 kopiejek.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

na rok 225 hrywien 96 kopiejek.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn