Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 10strona oryginału ↗

HISTORIA JEDNEGO PORTRETU

Слово Просвіти, №49 за 2005 рік

Już dziesięć lat nie ma wśród nas człowieka, którego słusznie można nazwać przewodnikiem i symbolem narodu. 9 grudnia skończyłby 80 lat. Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Wołodymyr wielką wagę przywiązywał do słowa: „Chciałbym powiedzieć takie słowo, które żywi obumarłe serca, które sprawia, że ślepi zaczynają widzieć, a umarłych podnosi z niebytu” (Wasyl Romaniuk, z cyklu poezji obozowych). Jego Świątobliwość Wołodymyr odszedł w niebyt w locie, pozostawiając po sobie więcej pytań niż odpowiedzi na nie. Jego życie jest świadectwem tego, że za każdym sukcesem człowieka i ziemską sławą stoi ciężka praca i tragiczny los. A za zewnętrzną, błyszczącą biografią kryją się głębokie wewnętrzne kataklizmy. Nieproste są też losy ludzi, którzy w taki czy inny sposób byli związani z Patriarchą. O niezapomnianych spotkaniach z Patriarchą Wołodymyrem opowiada gość naszej redakcji, autor jego ostatniego za życia portretu, artysta malarz Leonid HOPANCZUK. — Jak zrodził się pomysł namalowania portretu Patriarchy Wołodymyra? — Nie znałem Patriarchy Wołodymyra i po raz pierwszy zobaczyłem go na ekranie telewizora. Bardzo poruszył mnie jego wizerunek i poczułem jakby wewnętrzne zadanie: namalować portret tego człowieka. Z czasem skontaktowałem się z Patriarchatem, gdzie mieszkał Władyka, przyjechałem tam, spotkałem się z jego synem, ojcem Tarasem, i umówiliśmy się na spotkanie z Patriarchą Wołodymyrem. — Czy Patriarcha Wołodymyr był człowiekiem dostępnym? — Był niezwykle dostępny. Nawet wspominam taki przypadek, kiedy na jedną z sesji zabrałem ze sobą kolegę, który właśnie przyjechał z Anglii. Patriarcha przymierzał różne szaty (wtedy jeszcze szukałem wizerunku) i po zakończeniu pracy jakoś nawet po dziecięcemu bezpośrednio zaproponował nam herbatę (nawiasem mówiąc, on tam sam wszystko sobie przygotowywał). Zaczęliśmy nieśmiało odmawiać, a on w tym czasie szukał czajnika, przygotowywał stół, żeby nas poczęstować. Mój kolega był po prostu zszokowany tym, co zobaczył i usłyszał. Nie mógł uwierzyć, że człowiek takiego formatu może być tak dostępny w komunikacji i na poziomie codziennym. — Jak przebiegały sesje? I co najbardziej zapadło Panu w pamięć? — Chcę zacytować słowa z informacji prasowej mojej wystawy indywidualnej, gdzie po raz pierwszy wystawiono portret Patriarchy — właśnie w nich przelały się moje ówczesne wrażenia: „Niezapomniane rozmowy z Patriarchą Wołodymyrem podczas pracy nad jego portretem. Zmęczone spojrzenie nagle rozbłyska przy słowach „Bóg”, „Ukraina”, „przyszłość”. Jakże chciał służyć liturgię wielkanocną w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie. Nie pozwolili. Z wysiłkiem podnosi się ręka, błogosławiąc mnie, gdy podchodziłem do drzwi. Czyż wiedziałem, że widzę go po raz ostatni”. W ciele tego 70-letniego mężczyzny, wycieńczonego obozami, żyła dusza osiemnastoletniego młodzieńca. Te spotkania były dla mnie niezwykle interesujące, bo wcześniej takiego człowieka nie spotkałem, chociaż malowałem portrety wielu znanych osób. Nie miał żadnych pretensji ani do władzy, ani do organów ścigania, które zabrały mu najlepsze lata życia. Był to człowiek, który płonął miłością do Ukrainy i w którym żyła młoda, pełna życia dusza, chociaż ciało, wycieńczone, zmęczone, chore — dawało o sobie znać. Ostatnie błogosławieństwo artysty przez Patriarchę. 1995 r. Zdjęcie L. Hopanczuka — Dlaczego zdecydował się Pan przedstawić Patriarchę Wołodymyra właśnie na tle Oranty z Soboru Mądrości Bożej w Kijowie? — Pierwsze nasze spotkania miały miejsce właśnie przed świętami wielkanocnymi i opowiadał mi, że prowadził negocjacje z władzami miejskimi o to, by służyć liturgię wielkanocną w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie. Bardzo kochał tę świątynię i właśnie tam odbyła się jego intronizacja, poświęcenie, kiedy wybrano go na Patriarchę. Jednak za życia nie pozwolono mu odprawić tej służby, dlatego urzeczywistniłem jego pragnienie na portrecie. — Czy praca nad portretem trwała długo? — Miałem sześć sesji-spotkań z Patriarchą Wołodymyrem, które mogę nazwać okresem twórczych poszukiwań. Przemyśliwałem kompozycję, robiłem szkice. Rozpoczętą pracę przerwała nagła śmierć Patriarchy i wydarzenia „czarnego wtorku”. Byłem na pogrzebie Patriarchy i na własne oczy widziałem wszystko, co działo się pod murami Soboru Mądrości Bożej w Kijowie. Te wydarzenia mniej więcej na półtora miesiąca wybiły mnie z rytmu i po prostu nie mogłem pracować, bo to, co zobaczyłem, stało mi przed oczami. Z czasem wróciłem do portretu i namalował się bardzo szybko. — To potwierdza myśl, że artysta, kiedy maluje, zżywa się z wizerunkiem i wczuwa się w niego. Dlatego proszę spróbować przez pryzmat swojego światopoglądu wskrzesić wydarzenia „czarnego wtorku”. — Po prostu zszokowało mnie to, co zobaczyłem. Zwłaszcza to, że tak zwane struktury siłowe deptały chorągwie, ikony, dumę naszego państwa — niebiesko-żółte sztandary, było to dla mnie po prostu niezrozumiałe i dzikie, nie mogłem tego przyjąć duszą, moja dusza była wzburzona i protestowała przeciwko temu wszystkiemu. — Pewnie w tym też była niezgłębiona zagadka jego życia — ziemskiego i po śmierci. A jak, Pana zdaniem, Patriarcha Wołodymyr odnosił się do innych wyznań? — Był to człowiek, który myślał o całym narodzie ukraińskim. Doskonale rozumiał, że religijny spór międzywyznaniowy i rozbicie wyrządzają ogromną szkodę narodowi jako całości. Ku mojemu zdziwieniu, planował spotkanie z metropolitą Wołodymyrem (Sabodanem) i chciał mu powiedzieć: „Nie mamy już po dwadzieścia lat i wkrótce staniemy przed Sędzią Niebieskim, który zapyta nas: „Co zrobiliście z Ukrainą i narodem ukraińskim?” I będziemy musieli udzielić odpowiedzi”. Dlatego starał się, jeśli nie zjednoczyć, to przynajmniej porozumieć ze wszystkimi wyznaniami chrześcijańskimi, aby było to z korzyścią dla narodu i całego narodu ukraińskiego. — 10 lat od dnia śmierci Patriarchy Wołodymyra… Tyle samo — portretowi Patriarchy. Wiemy o życiowych trudnościach tej wybitnej osobistości. Ale nieprosty jest też los samego portretu… — Tak, portret przez pewien czas przechowywany był w cerkwi św. Mikołaja Nabereżnego, kiedy tam była nieprosta, sporna Jedno z ostatnich zdjęć za życia. Zdjęcie L. Hopanczuka na sytuację, i on, w dosłownym tego słowa znaczeniu, był jej opiekunem. W refektarzu, gdzie stał portret, nocowali parafianie, a historyczka sztuki Hanna Kozaczenko, która tam była, opowiadała, że w środku nocy obudziła się, ponieważ Patriarcha odprawiał nabożeństwo w świątyni. Portret znajdował się tam dopóty, dopóki sytuacja się nie ustabilizowała. Podczas Pomarańczowej Rewolucji, kiedy na duszy było bardzo niespokojnie i trwożnie, wystawiłem portret w pracowni na sztaludze i stał tam przez cały czas. Dlatego jestem pewien, że ma on moc, a Patriarcha Wołodymyr jest z nami — tacy ludzie nie umierają. — Jak Pan uważa, gdzie powinien być przechowywany ten portret? — Swego czasu chciał go mieć w swojej ekspozycji Narodowy Muzeum Historyczne Ukrainy, ponieważ właśnie tam znajdują się rzeczy, w których malowałem Patriarchę. Ale myślę, że miejsce portretu jest jednak w Narodowym Muzeum Sztuki Ukraińskiej, mam nadzieję, że u nas zostanie stworzona galeria portretów wybitnych działaczy Ukrainy. — Reprodukcja portretu Patriarchy została umieszczona w podręczniku „Język ukraiński w komunikacji duchowej”. Kiedy wyszła książka, człowiek, który się na tym zna, kładąc rękę na portrecie, zauważył, że bije od niego potężna energia. Mówią, że to potężna energia osobowości, która jest przedstawiona na portrecie. Wychodząc z tego, proszę powiedzieć, jak wpłynęła właśnie na Pana praca nad portretem? — Kontakt z Patriarchą to jasna i niezapomniana karta mojego życia. Spojrzeliśmy sobie w oczy, zaczęliśmy z nim rozmawiać tak, jakbyśmy znali się co najmniej trzydzieści lat. Rozumiałem, że tak może mówić albo człowiek naiwny, albo taki, który wszystko widzi. Naiwnym go nazwać nie mogę. To był człowiek, który w oczach zobaczył wszystko i wszystko zrozumiał. Swoją drogą, jeszcze jeden ciekawy moment. Już kiedy pracowaliśmy, powiedziałem: „Władyko, a dlaczego mnie Pan nie zapytał, kim jestem, do jakiego patriarchatu należę? Wychowywałem się w rodzinie z tradycjami protestanckimi”. Odpowiedział, że nie widzi w tym nic strasznego, bo kiedy był w Jakucji, to przyjaźnił się z rodziną niemieckich protestantów. To było jedyne miejsce, gdzie mógł odetchnąć i znaleźć wspólny język oraz modlitwę. Nawet po śmierci Patriarchy czułem jego bezpośrednie kierownictwo nad pisaniem portretu. Portret pisał się łatwo, farby kładły się za pierwszym razem stuprocentowo. Twarz namalowałem od razu za jednym razem. Co więcej, zazwyczaj bywa trudno zakończyć pracę, a tutaj jakbym usłyszał jego głos: „Wszystko, dość. Zrobiłeś wszystko, co miałeś zrobić”. Odłożyłem pędzle i więcej nie dotykałem portretu. Zatem czułem jego bezpośrednie kierownictwo nad całym procesem twórczym. — 9 grudnia przypada 80. rocznica urodzin Patriarchy. I właśnie w te dni nasuwa się pytanie: czy jego sprawa jest kontynuowana, czy wcielane są w życie jego dążenia? — Bez wątpienia takie życie i takie działanie prędzej czy później wykiełkuje. Być może początkowo nie tak, jak by się chciało. Ale jestem pewien, że jego droga życiowa jeszcze da bardzo silny impuls dla ukraińskości, dla narodu, zjednoczenia, miłości, szacunku do swojej Ojczyzny. Nie mam co do tego wątpliwości. Im dalej, tym bardziej czuję głębię tej osobowości. Jestem pewien, że on nadal będzie miał wpływ i na politykę, i na życie religijne, i w ogóle na ukraińskiego ducha. Takie rzeczy nie mijają, bo ziarno zostało zasiane i ono obowiązkowo wykiełkuje błogosławieństwem. Rozmawiała Iryna OLIJNYK. Ojciec Taras Romaniuk z artystą Leonidem Hopanczukiem przy portrecie ojca

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn