Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №49 за 2005 рік

16 s. · 37 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 37 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» IM. TARASA SZEWCZENKI

Drodzy Ukraińcy, proświatianie niepodległej Ukrainy, sympatycy i przyjaciele Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświata” im. Tarasa Szewczenki! 8 grudnia „Proświata”, matka ukraińskich organizacji społecznych i narodowo-patriotycznych zrzeszeń minionych czasów i dzisiejszych, kończy 137 lat. Jest to najstarsza organizacja społeczna nie tylko w naszym państwie, ale także jedno z najstarszych oświatowych zrzeszeń w Europie. Działalność „Proświaty” zawsze, od dnia jej założenia we Lwowie w 1868 roku, miała wielki cel: niepodległość Ukrainy, państwowość narodu, zjednoczonego dążeniem do zachowania i pomnażania własnej duchowości, ojczystego języka, historii i kultury. To właśnie za to ją uznał, pokochał i ocalił rodzimy naród, za to ją prześladowali i niszczyli wrogowie, z tego powodu zaciekle, agresywnie i podstępnie działają również dzisiejsi jej przeciwnicy, którzy nie mogą pogodzić się z tym, że „Proświata” żyje i działa, nie tylko rodząc idee na poziomie państwowym, ale także występując jako ich konsekwentny realizator. Obce wpływy — polskie, austriackie, niemieckie, rosyjskie — zawsze przeciwstawiały się „Proświacie”, ponieważ dobrze rozumiały, że określenia: świadomy patriota, Ukrainiec, pewny swego rodu i narodu, budowniczy państwa — są synonimami tytułu proświatianina, a członkostwo w „Proświacie” to tytuł wojownika i nauczyciela, oświatowca i pracownika. Przypomnijmy dziś ukraińskie organizacje patriotyczne pierwszej połowy XX wieku: „Sielskyj Hospodar” („Gospodarz wiejski”), „Związek Ukrainek”, „Rodzima Szkoła”, „Płast”, „Sokił”, „Sicz”, „Centrosojuz”, „Masłosojuz” — wszystkie one powstały z proświatiańskich inicjatyw naszych poprzedników. Imiona Kornyła Suszkiewycza, Michaiła Kossaka, Pawła Swiencickiego, Anatola Wachniańina, Omelana Partyckiego, Julijana Romanczuka, Michaiła Hruszewskiego, Dmytra Jawornyckiego, Mykoły Arkasa, Borysa Hrinczenki, Andrej Szeptycki, Mykoły Komarowa, Zofii Rusowej i Michaiła Kociubynskiego oraz dziesiątki, setki, tysiące ukraińskich imion, które zajaśniały w dzielnych OUN i UPA, należały do tych synów i córek Ukrainy, którzy, według słów J. Zajaczkiwskiego, trzymali się swojego narodu, strzegli go „przed obrzydliwym kosmopolityzmem, który jest zgubą dla każdej narodowości”. Słowa te jednego z założycieli „Proświaty” były zawsze aktualne: i wtedy, gdy organizacja działała w podziemiu lub na terytorium okupowanym, i w półoficjalnym, wrogim stanie, i wbrew chochłom-giętkoszyjom oraz ukrainofobom wszelkiej maści. „Proświata” przekroczyła granice własnego terytorium i rozrosła się we wszystkich krajach świata, gdzie osiedlili się Ukraińcy, wygnani wiatrami historii: organizacja narodowa, niczym pępowina, trzymała i trzyma ich związek z ojczyzną. Wydawałoby się, że w niepodległej Ukrainie idea proświatiańska bezwarunkowo zajmie należne jej miejsce, lecz, oglądając się na przebytą drogę, kohorta współczesnych proświatian ocenia ją jako czas nieustępliwej walki o ukraińską Ukrainę, o utwierdzenie ideałów Matki-„Proświaty” w ojczystym państwie. To droga, którą możemy nazwać drogą osiągnięć i strat, zwycięstw i rozczarowań, lecz ta droga jest budująca narodowo, umacniająca państwowość, oświatowa, i nigdy się jej nie wyrzekniemy. Imiona Marii Olijnyk (Donieck), Wasyla Czepurnego (Czernihów), Wiktora Kosiaczenki (Czerniowce), Stepana Wołkowieckiego (Iwano-Frankiwsk), Jarosława Pitka, Romana Iwanyczuka (Lwów), Wołodymyra Zaremby (Dniepropetrowsk), Wołodymyra Semystyhy (Ługańsk), Iwana Juszczuka, Ołeksandra Ponomariowa, Anatolija Pohribnoho, Mykoły Nesterczuka (Kijów), tak samo jak dziesiątki, setki imion moich kolegów-proświatian, których po prostu nie mam możliwości wymienić, stały się równie sławne i uznane, jak imiona ich poprzedników. Czy odrodzenie „Proświaty” w państwie jest dziś potrzebne? Potrzebne, jak nigdy dotąd. Potrzebne tak samo, jak narodowi potrzebne są jego wartości duchowe i język, jego niezniekształcona historia i przyszłość, zorientowana nie na kwiecisty liberalizm czy wszechpożerający globalizm, lecz na ukraińską ideę narodową jako mobilizujący początek samoidentyfikacji każdego Ukraińca, jako twórcze zasady w obronie ukraińskości na świecie. „Proświata” jest wreszcie obrońcą Ustawy Zasadniczej unitarnego państwa, funkcjonowania jego języka we wszystkich sferach, oporu wobec całkowitej rusyfikacji w każdym obszarze państwowego i społecznego życia. Oporu wobec stałego zagrożenia dwujęzycznością, którą narzucają nam siły prorosyjskie, nie licząc się z potrzebami etnicznych Ukraińców. Zwolennicy drugiego języka państwowego rozchwiewają Ukrainę, bo rozumieją, że język to ta obręcz, która trzyma i jednoczy wspólnotę państwową. Ponieważ kwestia językowa jest bardzo ściśle związana z gospodarką z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

7 grudnia — sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. 8 grudnia — zakończający koncert IV Ogólnoukraińskiego Festiwalu Zespołów Artystycznych «Proświty». O wszystkim tym przeczytacie w następnym numerze naszej gazety.

państwa, o jego perspektywie, o porozumieniu i konsolidacji narodu. Jestem przekonany, że właśnie chwiejna pozycja państwowego języka ukraińskiego jest przyczyną zarówno braku należytego poziomu szkolnictwa średniego i wyższego, jak i upadku kinematografii oraz wydawnictw książkowych, wegetacji narodowych zespołów artystycznych i teatru, utraty przestrzeni informacyjnej, przewagi mediów rosyjskojęzycznych. Dopóki Ukraińcy przejmują się bólem o Ukrainę, dotąd będzie potrzebna «Proświta». Stabilność naszego państwa, realizacja jego jako godnego, o najwyższych standardach kraju, jest niemożliwa bez prawdziwie ukraińskiej władzy — ustawodawczej, wykonawczej, sądowniczej. I oczywiście bez rozwiązania kwestii językowej, bo czynnik językowy w procesach kształtowania narodu jest najpotężniejszy. Dziś u steru władzy na Ukrainie stoi Wiktor Juszczenko, i on rozumie te potrzeby i te wyzwania, na które odpowiadała odrodzona na Ukrainie «Proświta» — utwierdzenie narodowej historii, przeciwstawianie się kolonialnemu totalitaryzmowi, idea jedności narodowej, uznanie Hołodomoru 1932—1933 lat ludobójstwem, upamiętnienie pamięci narodowych bohaterów, tworzenie świątyń na ruinach i przywracanie z niebytu narodowych wartości. Ale chcielibyśmy, by narodowe programy, zaproponowane przez patriotów, w tym także przez «Proświtę», były realizowane bardziej zdecydowanie. W pełni wykorzystując doświadczenie poprzedników, przebyliśmy drogę od zjednoczenia podobnie myślących do potężnej siły społecznej, współpracując ze wszystkimi partiami politycznymi, które popierają i rozwijają ideę narodową i państwo. Teraźniejszość podyktowała nam nowe formy, strategię i taktykę naszej działalności, lecz, podobnie jak nasi znakomici założyciele, szanujemy hasło «Swój do swego, po swoje», nie unikamy ukraińskich problemów, zakorzenionych w przeszłości. Nasze działania stymulują ogólnonarodowe interesy — oto dlaczego «Proświta» była i będzie: wczoraj, dziś, zawsze! Z waszym świętem, drodzy bracia i siostry! Bądźmy razem! Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 746 718 hrywien 68 kopiejek

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

WIADOMOŚCI OD NIEŁASKAWEGO MAJORA

KONFERENCJA PRASOWA MELNICZENKO NALEGA, ŻE TO WŁAŚNIE ON PROWADZIŁ NAGRANIA W GABINECIE L. KUCZMY Były major ochrony państwowej Mykoła Melniczenko oświadcza, że posiada niepodważalne dowody na to, że to właśnie on prowadził nagrania w gabinecie byłego prezydenta Ukrainy Leonida Kuczmy. Na konferencji prasowej 5 grudnia w agencji „Interfax-Ukraina” M. Melniczenko włączył nagranie, które jego zdaniem ma świadczyć o tym, że to on ustawiał i zdejmował dyktafon w gabinecie L. Kuczmy podczas przeglądu pomieszczenia. Były deputowany ludowy Ołeksandr Jeliaszkewycz, obecny na konferencji prasowej, oświadczył: „Melniczenko nagrywał, ryzykując własnym życiem każdego dnia, odwracając uwagę swoich kolegów, instalował dyktafon i zdejmował dyktafon”. Jednocześnie odsłuchanie nagrania zaprezentowanego przez byłego majora utrudniają szumy. Na konferencji prasowej obecne były osoby, które M. Melniczenko nazwał swoimi byłymi kolegami z ochrony państwowej. Jeden z nich, który przedstawił się jako zastępca komendanta Administracji Prezydenta pułkownik Wołodymyr Kosar, oponując M. Melniczence w kwestii możliwości prowadzenia nagrań, powiedział: „No, jak ty wchodziłeś tam?.. Przecież ciebie tam nie było, w ochronie prezydenta, ty jesteś technikiem”. Były major włączył również epizod nagrania, na którym rzekomo W. Łytwyn mówi: „Nie, niech Krawczenko zadziała innymi metodami”. W odtworzonym na konferencji prasowej fragmencie nagrania, według słów M. Melniczenki, słychać rozmowę L. Kuczmy i W. Łytwyna o próbach wpłynięcia na relacjonowanie w mediach faktu zaginięcia H. Gongadzego. Został również odtworzony fragment, na którym, według twierdzeń M. Melniczenki, Ołeksandr Wołkow rozmawia z L. Kuczmą w sprawie „podjęcia działań” po wystąpieniu Myrosławy Gongadze i Ołeny Prytuły na kanale telewizyjnym „1+1”. M. Melniczenko i O. Jeliaszkewycz oskarżyli również niełaskawego rosyjskiego biznesmena Borysa Bieriezowskiego o to, że „przeprowadzał skupowanie kompromatów, aby kontrolować sytuację na Ukrainie”, i podkreślili, że nagrania przekazane przez szefa Fundacji Obywatelskich Inicjatyw Ołeksandra Goldfarba są sfałszowane. „Mamy tyle dowodów, że nie wpłyną one na bieg historii” – powiedział O. Jeliaszkewycz, zaznaczając, że część informacji znajduje się w dyspozycji Prokuratury Generalnej Ukrainy. M. Melniczenko, odpowiadając na pytania dziennikarzy, zaznaczył również, że posiada „udokumentowane rozmowy Marczuka” i będzie „udzielał informacji i odpowiadał na pytania (Prokuratury Generalnej. — IF)”. Według słów O. Jeliaszkewycza, „udokumentowano również próby władz sprowadzenia odpowiedzialności za zabójstwo Gongadzego... do poziomu Krawczenki”. W szczególności, jak podkreślił M. Melniczenko, w otoczeniu prezydenta Wiktora Juszczenki „są nieuczciwi ludzie”. Opowiadając o takich osobach, M. Melniczenko wspomniał Ołeksandra Tretiakowa i poinformował o rzekomych próbach ze strony O. Tretiakowa „odwrócenia odpowiedzialności od Łytwyna”. Odpowiadając na pytania dziennikarzy o to, dlaczego, mając do dyspozycji wszystkie informacje, M. Melniczenko nie ostrzegł o zamiarach zabicia dziennikarza, M. Melniczenko powiedział: „Nie było wyraźnego wskazania na to, żeby zabić”. Po konferencji prasowej M. Melniczenko udał się do Prokuratury Generalnej na przesłuchanie w charakterze świadka w sprawie zabójstwa H. Gongadzego. M. MELNICZENKO: „NIE MAM ZAMIARU KANDYDOWAĆ DO PARLAMENTU W 2006 R.” Były major ochrony państwowej Mykoła Melniczenko oświadcza, że nie ma zamiaru kandydować do parlamentu w wyborach w 2006 roku. „Nie mam ochoty być w Radzie Najwyższej i widzieć Wołodymyra Łytwyna, Ołeksandra Wołkowa, Hryhorija Surkisa i twarze jeszcze 283 deputowanych” – powiedział na konferencji prasowej w agencji „Interfax-Ukraina”. Obecny na konferencji prasowej członek frakcji parlamentarnej Partii Socjalistycznej Iwan Bokyj oświadczył, że w SPU nie omawiano kwestii włączenia M. Melniczenki do listy wyborczej partii. „Jeśli mowa o Partii Socjalistycznej, to ta kwestia nie była omawiana. Mówię to szczerze, tak jak jest” – powiedział deputowany, zaznaczając, że wszystkie rozmowy o uprawnieniach deputowanych byłego majora dotyczą wykonania decyzji Europejskiego Trybunału o przywróceniu M. Melniczenki na listę SPU w wyborach do Rady Najwyższej w 2002 roku. Jak informowano, w wyborach parlamentarnych w 2002 roku M. Melniczenko został włączony do listy wyborczej SPU pod numerem 15. 26 stycznia 2002 roku CKW postanowiła odmówić rejestracji kandydatów na deputowanych ludowych w wielomandatowym okręgu wyborczym, włączonych do listy wyborczej Partii Socjalistycznej Ukrainy, w tym M. Melniczenki. Tę decyzję SPU zaskarżyła w Sądzie Najwyższym, który swoją decyzją z 8 lutego 2002 roku pozostawił skargę bez zaspokojenia, a wspomniane postanowienie CKW — w mocy. Postanowienie CKW i decyzję SNU M. Melniczenko 23 kwietnia 2002 roku zaskarżył w Europejskim Trybunale Praw Człowieka, który 19 października 2004 roku potwierdził dyskryminacyjny charakter działań ukraińskich organów władzy, w wyniku których został pozbawiony prawa do rejestracji. 14 lipca 2005 roku Sąd Najwyższy w wykonaniu wniosku Europejskiego Trybunału podjął decyzję na korzyść M. Melniczenki, jednak CKW postanowieniem z 28 października 2005 roku ponownie odmówiła zaspokojenia wniosku M. Melniczenki o rejestrację jako kandydata na deputowanego ludowego w wyborach parlamentarnych 31 marca 2002 roku. Izba Sądowa ds. Administracyjnych Sądu Najwyższego Ukrainy swoją decyzją z 15 listopada 2005 roku uznała za niezgodny z prawem punkt 2 decyzji CKW z 26 stycznia 2002 roku w sprawie odmowy rejestracji jako kandydata na deputowanego ludowego M. Melniczenki. CKW w poniedziałek rozpatrzyła kwestię rejestracji M. Melniczenki i odmówiła uznania go za kandydata na deputowanego ludowego z listy wyborczej SPU z 2002 roku. STAN NADZWYCZAJNY kury. Gospodarze, którzy zawczasu zniszczyli chore ptactwo, pozostali bez rekompensaty. Pieniądze otrzymują tylko ci, którzy mieli na podwórku żywe lub martwe ptactwo od pierwszego grudnia. Trzy tysiące sztuk drobiu w rejonach objętych kwarantanną zostało już zniszczonych. Jednak wieśniacy z żywym ptactwem rozstają się niechętnie, nie ukrywają niezadowolenia z wysokości rekompensaty: 15 hrywien za kurę, 24 – za kaczkę, 36 – za gęś, 90 – za indyka. Mówią: państwo postanowiło zaoszczędzić na ich nieszczęściu, przecież wykarmienie ptactwa kosztowało znacznie więcej. Mieszkańcy rejonu przy-siwaskiego są w rozpaczy, bo do pojawienia się w gospodarstwie nowych kurcząt jeszcze pół roku. Wielu wieśniaków wypuszcza ptaki na ulicę, utrudniając odłów kurcząt przez oddziały kwarantannowe. Narzekają ludzie również na nieprzygotowanie medyków, przecież we wsiach szczepienia mieszkańców rozpoczęły się z opóźnieniem. Szczepienia populacji przeciwko ptasiej grypie mają zakończyć się do 12 grudnia. Rada Najwyższa autonomii na naradzie operacyjnej zebrała przedstawicieli organów samorządu lokalnego ze wszystkich regionów półwyspu, gdzie zobowiązano ich do skończenia z lekkomyślnością niektórych urzędników, wezwano do pracy z ludnością i mediami, prowadzenia wyjaśnień i żądania wykonania wszystkich środków bezpieczeństwa. Dlaczego alarm podniesiono dopiero po dwóch miesiącach od masowego padnięcia ptactwa, wyjaśnia prokuratura krymska. Ustala się, kto jest winny: organy kontroli weterynaryjnej, służba sanitarno-epidemiologiczna, władze na miejscach czy wszyscy razem? Wiktor CHOMENKO, Krym

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

DWA CZY ŻADNEGO?

TYDZIEŃ INFORMACYJNY * * * 1.12.2005 roku w Kijowie odbył się szczyt, na którym, według słów Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, dokonano najważniejszego — podjęto decyzję polityczną o przyznaniu naszemu państwu statusu kraju o gospodarce rynkowej. W szczycie „Ukraina—UE” wzięli udział premier Wielkiej Brytanii Tony Blair, przewodniczący Komisji Europejskiej José Manuel Barroso, sekretarz generalny Rady Unii Europejskiej Javier Solana. Ukraina spełniła wszystkie niezbędne wymogi techniczne do uzyskania statusu kraju o gospodarce rynkowej i po dopełnieniu procedur technicznych, związanych z formalnym przyznaniem statusu rynkowego, za miesiąc lub dwa będzie mogła w pełni z niego korzystać. * * * „10 lat w Radzie Europy” — tak nazywała się międzynarodowa konferencja w Kijowie, którą uczczono ten jubileusz na Ukrainie, która wciąż pozostaje pod monitoringiem Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy. Przewodniczący delegacji parlamentarnej Rady Najwyższej w ZP RE przewiduje, że po wyborach parlamentarnych w 2006 roku, jeśli dowiodą one, że zmiany demokratyczne w naszym kraju są nieodwracalne, można poważnie liczyć na zniesienie monitoringu. Nawiasem mówiąc, 51% Europejczyków z sześciu krajów, w których przeprowadzono badanie opinii publicznej (na zlecenie niezależnej międzynarodowej organizacji YES), opowiedziało się za przystąpieniem Ukrainy do Unii Europejskiej. * * * 2.12.2005 roku senat USA zarekomendował uchylenie poprawki Jacksona-Vanika. Premier Ukrainy Jurij Jechanurow wyraził nadzieję, że nastąpi to w przyszłym roku. * * * Od 1 stycznia przyszłego roku mieszkańcy Andory, Watykanu, Islandii, Monako, Norwegii oraz Republiki San Marino będą mogli swobodnie odwiedzać Ukrainę, jeśli termin ich pobytu nie przekroczy 90 dni. Zgodnie z dekretem Wiktora Juszczenki, ruch bezwizowy obowiązuje już dla krajów Unii Europejskiej, Szwajcarii, USA i Japonii. Środki te sprzyjają zacieśnianiu kontaktów naszego państwa ze światem i przynoszą znaczące korzyści ekonomiczne. * * * W Kijowie przebywał politolog, profesor amerykańskiej polityki zagranicznej Zbigniew Brzeziński na zaproszenie Centrum Studiów Europejskich i Międzynarodowych. W wywiadzie dla gazety „Dzerkało tyżnia” znany politolog powiedział: „Przyszłość waszego kraju jest w rękach Ukraińców. Po raz pierwszy! Po raz pierwszy w całej ukraińskiej historii… Nie patrzcie na Moskwę, nie patrzcie na Waszyngton, po prostu róbcie wszystko, by być państwem europejskim”. * * * 4.12.2005 roku w Kijowie zakończyło się pierwsze Forum „Wspólnota Wyboru Demokratycznego”, na które odpowiedziały 23 kraje. Dziewięć z nich było reprezentowanych przez najwyższe osoby — prezydentów. Są to liderzy Litwy, Łotwy, Estonii, Rumunii, Mołdawii, Słowenii, Macedonii, Gruzji, Ukrainy. Po raz pierwszy od lat niepodległości nasze państwo przyjmowało taką reprezentację, a wszyscy Ukraińcy mieli okazję obserwować, jak nasz Prezydent swobodnie rozmawia z liderami wspólnoty międzynarodowej, prowadząc szczery dialog między zwolennikami idei wspierania demokracji i rządów prawa, tworząc atmosferę wzajemnego wsparcia na szczeblu rządowym i pozarządowym. W podsumowaniu pierwszego forum prezydenci podpisali deklarację Wspólnoty Wyboru Demokratycznego, w której ogłosili dążenie do demokracji w regionie, wyznaczonym przez terytorium między Morzem Bałtyckim, Czarnym i Kaspijskim, a także zadeklarowali otwartość tego międzyrządowego klubu dla innych krajów. Kolejne spotkania forum odbędą się w Bukareszcie, a następnie w Wilnie i Tbilisi. Rosja na kijowskie forum oddelegowała radcę ambasady Federacji Rosyjskiej na Ukrainie, a rosyjska prasa skomentowała kijowskie zgromadzenie jako skierowane przeciwko rosyjskim interesom. Jak powiedział Valdas Adamkus, prezydent Litwy, przyszła współpraca zależy od tego, „czy Rosja uświadomi sobie swoją rolę partnera, a nie patrona”. DOKUMENT Sąd rejonowy dzielnicy Peczersk m. Kijowa w swoim postanowieniu z 1.12.2005 r. wstrzymał wykonanie Dekretu Prezydenta Ukrainy z 4 listopada 2005 roku „O mianowaniu Ołeksandra Medwedźki Prokuratorem Generalnym Ukrainy”. Publikujemy oświadczenie służby prasowej Prokuratury Generalnej Ukrainy. W związku z opublikowaniem w środkach masowego przekazu komunikatu o postanowieniu sądu rejonowego dzielnicy Peczersk m. Kijowa, służba prasowa Prokuratury Generalnej Ukrainy oświadcza, że dane postanowienie, wydane przez sędzię Ostapczuk T. W. z jawnym przekroczeniem uprawnień władczych, rażąco lekceważąc wymogi Kodeksu postępowania administracyjnego Ukrainy, którego artykuł 24 przewiduje rozpatrywanie spraw dotyczących decyzji, działań lub zaniechań Prezydenta Ukrainy wyłącznie przez kolegium w składzie trzech sędziów. Ponadto przy podejmowaniu decyzji dopuszczono się innych rażących, oczywistych naruszeń prawa. Niniejsze postanowienie w trybie przewidzianym przez prawo zostało dzisiaj zaskarżone. Służba prasowa Prokuratury Generalnej Ukrainy oświadcza również, że zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, Prokuratorem Generalnym Ukrainy może być osoba mianowana Dekretem Prezydenta Ukrainy za zgodą Rady Najwyższej Ukrainy. Taką osobą, czyli Prokuratorem Generalnym Ukrainy, jest Medwedźko Ołeksandr Iwanowycz. Służba prasowa Prokuratury Generalnej Ukrainy 05.12.2005 Pomimo tego oświadczenia i nie czekając na decyzję Sądu Apelacyjnego w Kijowie, Swiatosław Piskun przeprowadził konferencję prasową i oświadczył, że przystępuje do pracy. Ogłosił, że zwolnił kilku pracowników Prokuratury Generalnej i mianował

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ptasią zarazę przespano

Krym przejmuje się problemami ptasiej grypy zorganizowanie. Pracownicy MNS-u mają nadzieję zniszczyć i zutylizować ptaki do końca tygodnia. Ognisko zakażenia udało się zlokalizować, teraz próbuje się nie dopuścić do rozprzestrzenienia się niebezpiecznego wirusa w inne regiony. Kwarantanna w trzech rejonach Prysywaszu potrwa 40 dni. Wszystkie maszyny są tu obrabiane i dezynfekowane całodobowo, wywożenie ptaków jest surowo zakazane. Zakażonych ludzi nie wykryto. Prezydent Ukrainy, pilnie odwiedziwszy region wybuchu ptasiej grypy, zarządził zwolnienie głównego lekarza weterynarii Ukrainy oraz kierownictwa weterynaryjnej służby Krymu. Zdaniem Wiktora Juszczenki, państwowa służba weterynaryjna, mimo licznych ostrzeżeń, okazała się nieprzygotowana na wybuch ptasiej grypy i popełniła poważne błędy zawodowe. Miejskie władze oskarżają ludność o ukrywanie faktów śmierci drobiu domowego, natomiast chłopi oświadczają, że na ich sygnały o zarazie długo nie reagowano, oburzają się tym, że prawdziwą przyczynę ptasiego pomoru przed nimi zbyt długo ukrywano, wyrażają niezadowolenie z bezczynności miejscowych władz, ponieważ masowa śmierć ptaków rozpoczęła się już dwa miesiące temu. Przez cały ten czas wiejskie i rejonowe służby sanitarne oraz weterynaryjne uspokajały wszystkich, którzy sygnalizowali niebezpieczeństwo, i nie reagowały na nie na czas. Ludzie utylizowali zdechłe ptactwo sami, jak kto mógł. W workach wynosili je na obrzeża, do kanałów i nielegalnych, samorzutnych wysypisk. Stamtąd rozciągały je psy i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

imiona wszystkich urzędników i gubernatorów — w pierwszej dwudziestce, — nie mogłem tego zrozumieć: Omelczenko (mł.) opuścił „Naszą Ukrainę” w najbardziej odpowiedzialnym momencie, nie słychać go ani z trybuny Rady Najwyższej, ani w Komitecie, a stoi na liście przed I. Juchnowskim, M. Żułynskim, przed Poliszczukiem… Kiedy to zobaczyłem, zrozumiałem, że postąpiłem słusznie, pisząc oświadczenie. W nim wszystko wyjaśniłem, ale napisałem: „Przyszedłem do was cicho i cicho odchodzę”… Nie będę trzaskał drzwiami, bo mam nadzieję na zjednoczenie, choćby i po wyborach, bo nie mamy innego wyjścia. — Być może pomarańczowa drużyna dokonuje zmiany pokoleniowej, wykluczając z zespołu ludzi, którzy po kilka razy zwyciężali w okręgach jednomandatowych, przeszli wielkie próby, tak jak Pan? Nie będę wyliczał kamieni milowych Pana drogi, jest ona wszystkim znana, w pierwszym rzędzie, oligarchiczny brzuch — naprzód! — i… „rozstąpcie się, nieprzyjaciele podstępni…” Wszystko to leży na powierzchni. — Kosiw, Filenko, Bondarenko, Sobolew, Jaworiwski, Stećkiw — działające szable, których nie zauważono, tak jak Asadczewa, Pawłyczka… To, delikatnie mówiąc, dziwi… A jeśli wspomnieć, kogo przyprowadzi Janukowycz?.. — Doskonale rozumiemy, kto w jego falandze przyjdzie do parlamentu… — Kostusew, Zwiagilski, Kuszniariow, Zasucha, inni separatyści, milioner Achmetow — można wyliczać całą listę i nie pomylisz się, gdy powiesz, że to nie tylko oponenci obecnej władzy, ale i władzy ukraińskiej w ogóle… — Oni nie tylko są ludźmi zjednoczonymi, oni są ludźmi rozgoryczonymi. To przyjdą nie politycy, którzy będą bronić swojego stanowiska, a ludzie gotowi bronić siebie i swoich klanów, z ogromnymi pieniędzmi, z ogromnymi ambicjami, — to idzie antyukraińska kolumna. Będzie i dwujęzyczność, i podwójne obywatelstwo, i Jednolita Przestrzeń Gospodarcza, — to niebezpieczeństwo dla Ukrainy większe niż siła komunistyczna. Bo to — zaciekli antyukraińcy. A potem — przyjdą „brygadziści”. Czuję, co to będzie za Rada Najwyższa, — to przyjdzie uzbrojony oddział deputowanych, który wykona wszystkie polecenia z Rosji. To — antyukraińska horda, której ukraińskie interesy są dalekie. — A jaki jest los Pana partii — PRP? — PRP, powiedzmy wprost, „zawisła”. Julia Tymoszenko stawia pytanie, żeby Pynzenyk dokonał wyboru między rządem a partią. Ja na miejscu W. Pynzenyka wybrałbym partię albo zawiesił swoje członkostwo w niej po to, żeby do parlamentu przeszli politycy: M. Kosiw, W. Filenko, T. Stećkiw… Oni są tam niezbędni, tak jak członkowie Ukraińskiej Partii Ludowej, — bez nich nie można wyobrazić sobie naszego parlamentu. Nie można, żeby zamiast nich przyszła Zasucha. Chcę, żeby czytelnicy „Słowa Proświty” zrozumieli, że wielu naszych ludzi po pomarańczowej euforii wpadło w rozczarowanie i wielu robi to na złość — o tym świadczy rankingowy triumf Janukowycza i to, jak zagania on do swoich partii i partię Zasuchy, i Kuszniariowa, i Kostusewa… Ale wierzę, że rozpocznie się kampania wyborcza i te rankingi się zrównoważą. I Janukowycz będzie miał mniej procent niż miał, ale to wciąż niebezpieczne dla ukraińskiego parlamentu. — 7 grudnia odbędzie się zjazd BJuT. Będzie Pan na zjeździe? Swoją drogą, był Pan we Lwowie razem z J. Tymoszenko? — Nie, nie byłem, ale wiem, że ma ona bardzo wielu sympatyków, że na wiecu we Lwowie zebrało się około 20 tysięcy ludzi. A na zjeździe BJuT będę. Przewiduję, że odbędzie się on spokojnie, bez skandali. Drużyna Julii Tymoszenko jest dość monolityczna, nie ma w niej postaci detonatorów, które, powiedzmy, są w NSNU. Zatem: ta kampania wyborcza znów jest taką, gdzie na szali postawiono los Ukrainy. Gorzko, ale ile lat — jakieś maksymalistyczne oczekiwania, niepokój, ciągłe stawianie na krawędzi — na poziomie łez i krzyku… Nie powiedzieliśmy z Panią, pani Lubo, o zjednoczeniu antyukraińskich sił N. Witrenko, które też mogą trafić do parlamentu. O Partii Socjalistycznej Moroza, który nie będąc maszynistą pomarańczowego pociągu, wskoczywszy do ostatniego wagonu, zyskał korzyści więcej niż sami pomarańczowi. Nasuwa się pytanie: jak socjaliści zachowają się po wyborach? Będą mieli złotą kartę, potrzebną dla większości, i nie wyklucza się, że tą złotą kartą będzie fotel speakera. Ciąg dalszy na s. 4

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

WOŁODYMYR JAWORIWSKYJ: WYJŚCIE NA DYSTANSE MARATOŃSKIE

L. H.: Pierwsze dni grudnia były bardzo nasycone, a Pan brał aktywny udział we wszystkich wydarzeniach, które miały miejsce tutaj, w Kijowie. Oczywiście warto zacząć od tych, w których wyraźnie przejawiła się międzynarodowa działalność Prezydenta W. A. Juszczenki. W. J.: Nie jestem politologiem, który daje panoramę wydarzeń w sposób bezosobowy. Państwo zapewne pozwolą mi mieć własny pogląd i nie będę pretendował do tego, że jest on wyczerpujący i że każdy Państwa czytelnik musi się z nim zgodzić. — Właściwie na tym polega nasz zamysł: wyrazista osobowość komentuje wyraziste wydarzenia… — Cały okres popomarańczowy przeżyłem z poczuciem, że W. Juszczenko szuka jakiejś swojej indywidualnej formy prezydenckiego bytu. To jest on jakiś zbyt zamknięty — powiedzmy, przewodniczący związków twórczych Ukrainy przez te dziewięć miesięcy nijak nie mogą do niego trafić, ten, kto rozdziela jego czas, z jakiegoś powodu nie pomyśli o tym, że spotkanie z twórczą inteligencją potrzebne jest nie tylko artystom, ale i samemu Prezydentowi… A w tym okresie, o którym mówimy, z częstymi najazdami wysokich rangą urzędników — nasz Prezydent przejawił się bardzo wyraziście. Taki pochód na Ukrainę świadczy o tym, że przyglądają się nam, by powiedzieć dokładniej — badają nas: czymże ono jest, to ukraińskie tło? Szczególnie wymowne — dołączyłbym je do wszystkich wymienionych spotkań międzynarodowych — były przesłuchania prezydenckie, które przeprowadzono tutaj, u nas. Bardzo poruszyło mnie wystąpienie przedstawiciela Ukraińców z Syberii. Był w jego wystąpieniu bardzo ciekawy szczegół. Powiedział dosłownie tak: „Oto wy tutaj siedzicie w sali, śmiejecie się, żartujecie, klaszczecie, czujecie się swobodnie, siedząc obok Prezydenta. A my, obywatele Rosji, nie wyobrażamy sobie, że możliwe byłoby tak siedzieć obok prezydenta Putina i tak swobodnie się czuć…” — Tak, nasz Prezydent to bardzo ciepła, otwarta, ludzka osobowość… — Tak, wydaje się, że Juszczenko znalazł i zaproponował swoją wersję swojego zachowania… Jego wystąpienie bardzo mi się podobało, choć były w nim właściwe samemu Juszczence sprzeczności — nagle mu się wyrwało (wierzę, że właśnie wyrwało), że możemy nawet troszeczkę ustąpić ze swojej suwerenności. Ależ to niedopuszczalne! Na Majdanie jednoznacznie mówiono, że Jednolita Przestrzeń Gospodarcza to zdrada interesów narodowych. Nie możemy ustąpić z suwerenności ani na jotę, bo zbyt drogo nas ona kosztowała i zbyt jest chwiejna, by choć okruch od niej odłamywać! Bardzo ciekawy okres, który z Państwem omawiamy: wszystko, co działo się na świecie, tak czy inaczej projektowało się na Ukrainę. Powiedzmy, przyjazd Nursułtana Nazarbajewa na Ukrainę. Wiecie, że po raz trzeci wygrał wybory, choć nie całkiem przejrzyście — taki sobie azjatycki wariant. Ale jego przyjazd na Ukrainę nie jest przypadkowy: właśnie tutaj zademonstrował swoje osiągnięcia — powiedzmy, że i to im się udało, i tamto — choćby wprowadzenie testów przy wstępie na uczelnie, i pewna przechwałka wybrzmiała — powiedzmy, przyjedźcie do nas i pouczcie się. Nie będę dawał ocen, ale jestem pewien, że przyjechał do nas w przededniu wyborów dlatego, że w Kazachstanie jest ogromny segment Ukraińców, rozbudził ich nostalgiczne nastroje i przejął ich sympatie, chwaląc się dokonaniami tutaj, na ich Ojczyźnie. Wspomnijmy problem gazowy, który jest szeroko omawiany. Rosji wyraźnie nie w smak ta uwaga wobec Ukrainy. Jej komentarze dotyczące NATO. I wyjazd dużej grupy twórczej inteligencji do Brukseli — byłem w tym składzie, ale nie mogłem pojechać z powodu dni sesyjnych w Radzie Najwyższej — zaproszeni zostali Łeś Taniuk, Dmytro Hnatiuk i Wołodymyr Jaworiwski w celu zapoznania się z NATO. Zaproszeni zostali nasi artyści, którzy mogliby potem transmitować to, co zobaczyli, na ukraińskie społeczeństwo w kwestii standardów natowskich, zasad natowskich, bo u nas zbyt wiele legend krąży wokół tego, na tym budują politykę wyborczą i Witrenko, i komuniści, i reszta… Wydarzenia międzynarodowe były bardzo ciekawe i ważne. Ta uwaga wobec nas to nie jakaś laboratoryjna uwaga: popatrzeć przez mikroskop; w tej uwadze czuć już charakter partnerstwa i to bardzo cieszy. — Chcę doprecyzowania z pierwszej ręki. Na czytaniach prezydenckich Prezydent jasno sformułował swój stosunek do ukraińskich bolesnych problemów: języka i książki. Pragnąc odtworzyć cytat na łamach „Słowa Proświty”, rzuciłam się na oficjalną stronę prezydencką, ale niczego podobnego nie znalazłam. Może Pan nam to przekaże? — Akcentował, że język ukraiński jest konstytucyjnie jedyny — z ust prezydenckich nabiera to szczególnego brzmienia. A jeszcze szeroko mówił o ukraińskiej książce, co jest bardzo ważne. Powiedział, że oczywiście ulg dla wydawców książek robić nie będą, ale zrobimy inaczej: będziemy wydzielać duże środki tym wydawnictwom, które specjalizują się w wydawaniu ukraińskiej książki, a przede wszystkim w wydawaniu literatury pięknej. Mnie, jako przewodniczącego Narodowego Związku Pisarzy, bardzo to poruszyło — na podstawie konkursów, ale celowo będzie wspierana ukraińska książka. To akceptowalny sposób. — Tak, mnie też miło to słyszeć. Ale dlaczego taka informacja jest filtrowana przez otoczenie prezydenta?! Zatem przejdźmy do następnego punktu: drugi etap zjazdu „Naszej Ukrainy”, przedwyborcza lista NSNU jako lustro otoczenia Prezydenta i Pana wyjście z szeregów „Naszej Ukrainy”. — Mnie na razie, — podkreślam: na razie, — chce się wierzyć, że to niedopatrzenie, że tak ważny blok z prezydenckiego wystąpienia został usunięty. Przecież same przesłuchania były bardzo otwarte i krytyczne. Mam nadzieję, że to niedopatrzenie. O ZJEŹDZIE NSNU ORAZ INNYCH WYŚCIGACH PARTYJNYCH. Na początku roku, kiedy Ukraina była jeszcze dosłownie przesycona pomarańczowym powietrzem, pomarańczową odwagą i nastrojami, poczuciem takiej absolutnej rekreacji czasu! — wtedy ta idea, która dosłownie krążyła wśród ukraińskiej inteligencji, ukraińskiego patriotycznego politycznego środowiska — stworzenie ukraińskiej megapartii — wydawała się bliska realizacji jak nigdy! Stworzyć wreszcie jedną wielką partię, która demonstrowałaby większość sił patriotycznych w polityce, — podkreślam tę myśl: większość w polityce, bo nigdy jej nie mieliśmy. Zawsze mieliśmy jakieś fragmenty: czy ruchowski, czy PRP, czy upowski, czy kunowski… I wreszcie realnie pojawiła się możliwość wszystkich zjednoczyć w partię Juszczenki. Taka partia faktycznie została stworzona podczas wyborów. Z takimi nadziejami szliśmy na pierwszy zjazd tej partii do Kijowskiego Pałacu Sportu. Ale przybywszy na zjazd, odkryliśmy, że tam już siedzieli ludzie. Póki my marzliśmy na Majdanie, oni już się tam ogrzali i czekali, aż my przyjdziemy. I wtedy dla mnie stało się jasne, że ta partia była robiona pod kilka osób, że faktycznie my nie jesteśmy im potrzebni — ukraińscy narodowi demokraci — byliśmy im obcy. Przybywszy na obecny zjazd NSNU (sobota, 3 grudnia) i wysłuchawszy kilku wystąpień, zrozumiałem, że jestem tam białą wroną. I że miałem rację w swoich ostrych wystąpieniach na poprzednich zjazdach, kiedy powiedziałem, że „wieszacie się na szyi Prezydenta, uczepiliście się jej i zacisnęły wam się palce, myślicie, że on wszystkich zaniesie do parlamentu…” To przecież absolutnie oczywiste. A potem — podpisanie przez Juszczenkę Memorandum z Janukowyczem, który był już na progu politycznego niebytu. Gdyby nie to Memorandum, to frakcja „Regiony” zachowywałaby się inaczej, — tam jest wielu biznesmenów, muszą przeżyć, nie pchaliby się na rożen. Wydaje mi się, że Juszczenko, jako honorowy przewodniczący partii, powinien był poradzić się partii — czy warto podpisywać Memorandum, czy nie. Swoją drogą, rada partii podjęła decyzję o pójściu na zjednoczenie, na stworzenie bloku Juszczenko—Tymoszenko. A dzień po tym R. Bezsmertny oświadcza, że pójdziemy na zjednoczenie, jeśli J. Tymoszenko zrezygnuje z idei premierostwa. Z takimi nastrojami idzie się na wojnę. Dlatego byłem rozczarowany na Majdanie. Wyjaśniam to, dlaczego podjąłem swoją decyzję — wyjść z NSNU. Swoje oświadczenie napisałem 22 listopada w dzień Majdanu, kiedy wierzyłem, że będzie ręka w rękę. Zobaczywszy listę, na której jest trzech Juszczenków, dwóch Omelczenków (przy jednym z nich stoi „mł.”), a co z Pana doświadczeniem — czyż nie jest ono potrzebne? A doświadczenie członków zespołu PRP, a UNP? Czy ich nie bardzo zapraszano do NSNU? Co właściwie się stało? — Gdybym tylko nie był przekonany, że jesteśmy im niepotrzebni — tej grupie ludzi, których nazywam „ojcami NSNU”, którzy ją wykrawali pod siebie, dla swojego politycznego przetrwania, a to oczywiste. Bo kiedy mówiłem, że wszyscy pragnęliśmy zjednoczenia, to rozumiałem, że nie jestem sztabowcem. Jestem graczem polowym. Gram otwartą publiczną grę, jestem wśród ludzi, tak jak moi polityczni współmyśliciele. Okazało się, że ci, którzy zajmowali się sprawami sztabowymi, znaleźli się na najważniejszym miejscu, zajęli je. Nawet nie wyobrażam sobie, kto z nich dzisiaj jest w stanie wyjść do publiczności, choćby tysięcznej, — i trzymać cios, bo oni są partią władzy, a partia władzy musi się bronić, bo sukcesów nasz naród na razie nie widzi… Dlatego to nie jest zmiana pokoleń, a usunięcie poszczególnych nazwisk. Okazało się, że ani Jurij Kostenko, ani Iwan Zajeć, ani Pawło Mowczan, ani Iwan Dracz, — mogę kontynuować szereg — nie są im potrzebni. Bo przy tych politykach czuliby się drugorzędni. A tutaj oni w Informacyjny tydzień współczesnej Ukrainy jest tak nasycony, że czasem zespół tygodnika z żalem konstatuje: nie zdążyli napisać o wydarzeniach, które miały miejsce, brakuje materiałów oceniających i analitycznych. Tak pojawił się pomysł nowej rubryki, a dokładniej — odnowienia i połączenia dwóch starych: „Komentarz-spojrzenie”. Komentatorami wydarzeń będą znani politycy. W szczególności redakcja porozumiała się w sprawie takiej współpracy z autorytatywnym politykiem publicznym Wołodymyrem JAWORIWSKIM. To on otwiera dzisiaj naszą rubrykę, komentując wydarzenia, które miały miejsce w naszej Ojczyźnie w dniach 1—6 grudnia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

«SŁONECZNIK» WYRZUCAJĄ NA ULICĘ

Nina DEMCZENKO, Pierwszy kanał Radia Narodowego: — Jedyny magazyn skierowany do dzieci, który zachęca je do pisania, tworzenia. Inne promują konsumpcję. Tutaj rozmawia się z dziećmi jak z równymi — z szacunkiem i poważaniem. Przykro, że nikogo z władz nie obchodzi ratowanie tego wydawnictwa. Zirka MENZATIUK, pisarka dziecięca, autorka bajek, prowadzi w magazynie rubryki edukacyjne: — „Słonecznik” to swoiste laboratorium kadr. Młodzi artyści, którzy współpracują z magazynem, z czasem stają się znanymi artystami, młodzi pisarze, którzy zaczynali tu publikować, teraz pracują w literaturze dziecięcej. Wydaje się, że we władzach wszyscy oślepli, jeśli nie widzą, co robi magazyn — dzięki poświęceniu, przy braku środków. Bracia KAPRANOWI: — Jakie będzie w przyszłości centrum Kijowa, jeśli wszystko, co kulturalne, wywozi się na peryferia lub w niebyt, jak w przypadku „Słonecznika”? Dzieci nie wolno krzywdzić, nawet jeśli jest to opłacalne. Dzieci są święte nawet dla wojskowych i bandytów. Mykoła GROCH, dyrektor studia artystycznego przy Centralnym Domu Artysty: — Wypychanie „Słonecznika” to kolejne antykulturowe działanie w szeregu tych, które mają miejsce w Kijowie. Taką sprawę, jaką prowadzi Łesia Woronina, mogą prowadzić tylko pasjonaci. A kiedy patrzę podczas posiedzenia Rady Miasta Kijowa na naszych wybrańców, jak błyszczą im oczy, gdy dzielą ziemię, lokale, to nie ma żadnych nadziei, że którykolwiek z nich ruszy palcem, aby przyznać „Słonecznikowi” nowy lokal. Katia SHTANKO, artystka magazynu: — W porównaniu z innymi wydawnictwami dziecięcymi, które działają w nurcie stereotypowych, mentorskich tonów, tutaj wrażenie jest zupełnie inne. Łesia Woronina to osoba otwarta na eksperymenty. Z punktu widzenia artystycznego, w „Słoneczniku” grafika jest ostra i nowoczesna. Byłoby zbrodnią stracić jedyny ukraiński magazyn, który posiada nowoczesne tendencje w dziedzinie grafiki prasowej. Anatolij WASYLENKO, artysta: — Często publikowałem w tym magazynie. Boli, że trwa tendencja niszczenia wydawnictw dziecięcych. Zniknęło już „Perczenia”… „Słonecznik” zasługuje na lepszy los. Iryna BALBEK, projektantka „Słonecznika”: — To potrzebny magazyn, jakościowy, bo utrzymuje wysoki poziom artystyczny i literacki, jest tu wspaniały język ukraiński. Przez 15 lat „Słonecznik” wychował swoich stałych czytelników. Wspomniana akcja stała się kulminacją długotrwałych perypetii i negocjacji z władzami. Swoje słowo w obronie „Słonecznika” powiedzieli deputowani ludowi Wołodymyr Jaworiwski i Pawło Mowczan: zwrócili się listownie do władz miejskich. Pożądanego rezultatu to nie dało. W liście odpowiedzi na zapytanie deputackie Pawła Mowczana Kijowska Administracja Miejska, powołując się na Ustawy Ukrainy „O samorządzie lokalnym na Ukrainie” oraz „O własności”, twierdzi, że jest właścicielem wspomnianego lokalu i „według własnego uznania włada, korzysta i rozporządza należącym do niego mieniem”. Dlatego zgodnie z decyzją Kijowskiej Rady Miejskiej, „magazynowi „Słonecznik” odmówiono przedłużenia terminu obowiązywania umowy najmu w pomieszczeniach budynku niemieszkalnego…”. Urzędnicy dają nadzieję, że będą szukać lokalu dla „Słonecznika”. List podpisał zastępca mera miasta, p. I. Łysow. Ostatecznie Pawło Mowczan zaadresował osobiście do mera Kijowa, Ołeksandra Omelczenki, już trzeci list z prośbą o udzielenie informacji o tym, dokąd władze miejskie planują przenieść redakcję magazynu. Sądzę, że od teraz tej odpowiedzi będą oczekiwać wszyscy nasi czytelnicy — aby nie przerzucać spraw ochrony naszych narodowych, duchowych wartości na barki Łesi Woroniny, osoby, która z natchnieniem dba o wychowanie ukraińskich dzieci. Albo na barki jednego czy dwóch deputowanych: bez wsparcia narodu — jeden w polu nie wojownik. Łesia TKACZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «WOŁODYMYR JAWORIWSKYJ: WYJŚCIE NA DYSTANSE MARATOŃSKIE», s. 3

WOŁODYMYR JAWORIWSKI: WYJŚCIE NA DYSTANSE MARATOŃSKIE

KOMENTARZ-SPOJRZENIE. Zakończenie. Początek na s. 3. Blok Łytwyna to ten blok, który będzie wygarniać głosy i od NSNU, i od BJuT, i od socjalistów, i od UNP… Ale nad Łytwynem zawisło kolosalne zagrożenie — przyjazd Melnyczenki. Jego oświadczenia to silny cios, a blok trzyma się na Łytwynie, na jego osobowości, i jeśli ranking się zachwieje, to i blok będzie przegrywał. — Jeszcze nie powiedzieliśmy o dwóch skandalach tygodnia… — Prokurator generalny, który miał zdemaskować Kołesnikowa, teraz będzie siedział z nim w jednej ławie w parlamencie… To nie jest śmieszne, bo w ten sposób rozchwiewa się państwo. Któż będzie wierzył w siłę i niezależność prokuratora generalnego?! Sądy uchylają ukazy Prezydenta, — te skandale odrzucają nasze społeczeństwo w tył, oddalają od europejskich standardów. Melnyczenko dla politycznie świadomych Ukraińców nie jest nowością. Ale to, że pojawia się na ekranach i że słyszy go przeciętny obywatel, — to odegra fatalną rolę. Skandale będą towarzyszyć parlamentarnej kampanii wyborczej, — niektóre są przygotowywane, opracowywane, czekają na swój czas. Będą rozkręcane wokół każdego polityka — Juszczenki, Tymoszenko, Łytwyna, Moroza… Ale istotnych zmian nie będzie. Dobrze byłoby, gdyby Prezydent pozostał „ponad pojedynkiem” — nie kierował NSNU w wyborach, nie byłby celem dla politycznych spekulacji. Będą rozkręcać temat Bierezowskiego, ale jako poseł ludowy, który wchodzi w skład komisji śledczej, powiem, że dowodów faktycznie nie ma. — O Pana zapytanie poselskie na ręce szefa SBU Ihora Dryżczanego, w którym prosi Pan o sprawdzenie informacji o posiadaniu przez Ukrainę broni psychotropowej: co właściwie stało się powodem zapytania? — W trakcie mojej działalności politycznej, począwszy od 1989 roku, zwracają się do mnie ludzie, których początkowo można wziąć za nieadekwatnych. Przyznam, że na początku tak właśnie traktowałem ich skargi, — nie upubliczniałem ich. Obecnie masa tych ludzi stała się bardzo duża i ja, jako poseł, chcę mieć odpowiedź od Służby Bezpieczeństwa. Oczywiście nikt nie wyjawi mi tajemnic państwowych, ale wiem, że w tej radzieckiej machinie były laboratoria. Na kim przeprowadzano doświadczenia? Chcę wiedzieć, czy istnieje dioksyna na Ukrainie? Musimy wiedzieć, jak społeczeństwo czy państwo stosowało technologie psychogenne? Ale chcę mieć w rękach dokument państwowy, aby wykonać kolejny krok. U nas w społeczeństwie nikt o tym nic nie wie. Chcę usłyszeć odpowiedzi na te pytania i nagłośnić je. — Najważniejsze wydarzenia przyszłego tygodnia? Pana prognozy. — To będzie przyjazd Condoleezzy Rice. To wybitna postać w światowej polityce, ważna jest dla nas jej przychylność. I, oczywiście, zjazd BJuT. — Dziękuję. Do następnych komentarzy! Rozpytywała Lubow HOŁOTA. DO UWAGI! Komuś, jak sól w oku — redakcja czasopisma dla dzieci „Soniasznyk”. Bo miała nieostrożność osiedlić się w pomieszczeniu w centrum Kijowa, które dla pożeraczy duchowości jest obiektem strategicznym. Przyszli najemcy kilku pokoików, które obecnie zajmuje redakcja, — a to firma „ZowniszEkspoBiznes” — już wyznaczyli termin eksmisji: dwa tygodnie. „Atakiem klonów” nazywają to władcze samowolstwo pisarze i wydawcy bracia Kapranowie, którzy między innymi wzięli udział w akcji poparcia dla „Soniasznyka”, która odbyła się 6 grudnia w redakcji czasopisma. NIE DAJMY ZNISZCZYĆ CZASOPISMA DLA DZIECI! W walce o prawo do istnienia „Soniasznyka” panią Łesię Woronynę, redaktorkę, i zespół twórczy czasopisma przyszło wesprzeć wielu ludzi o podobnych poglądach. Ta akcja — to swoisty sygnał „SOS” dla wszystkich, którym nie jest obojętna kwestia wychowania dorastającego pokolenia duchowych, dobrych i mądrych, erudycyjnych i narodowo świadomych obywateli. Łesia WORONYNA, redaktorka czasopisma „Soniasznyk”, podkreśla, że pomimo wszystkich tych problemów z pomieszczeniem, CZASOPISMO BĘDZIE WYCHODZIĆ NADAL, nawet jeśli będzie musiała przenieść redakcję do siebie do domu. „8 lat wynajmujemy to pomieszczenie, ani razu nie byliśmy dłużnikami. I oto otrzymaliśmy pismo od władz o zakończeniu terminu najmu. Wychodzi na to, że jedną ręką państwo nam pomaga (udzieliło wsparcia finansowego), a drugą — wyrzuca na ulicę”. Panią Łesię dziwi paradoksalność sytuacji, kiedy w 15. roku Niepodległości Ukrainy pierwsze nowoczesne ukraińskie czasopismo dla dzieci, które wychowuje patriotów państwa, trzeba będzie tworzyć w podziemiu. Mówią uczestnicy akcji. 6 GRUDNIA — DZIEŃ SIŁ ZBROJNYCH UKRAINY

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

PAN CZERWONENKO NIE ORIENTUJE SIĘ W

Niedawno w telekanale „1+1” gościem programu „Idę na was” był były minister transportu i łączności Jewhen Czerwonenko. W ubiegłym roku, podczas pomarańczowej rewolucji, pan Czerwonenko zarekomendował się jako człowiek odważny i zdecydowany. Niestety, do tych godnych cech nie dołączyło się elementarne poczucie etyki ani taka sama elementarna znajomość historii Ukrainy. W telewizyjnym wystąpieniu były minister pozwolił sobie na krwawe podsycanie tematu ukraińskiego antysemityzmu. Jakoby Bohdan Chmielnicki niemal własnoręcznie prucie brzuchy ciężarnym Żydówkom… Redakcja „Słowa Proświty” zwróciła się o komentarz do kandydata nauk historycznych Andrija BULŁWIŃSKIEGO. — W XVII wieku na Ukrainie toczyła się poważna walka społeczna i właśnie przez ten pryzmat należy rozpatrywać wydarzenia tamtej epoki. Oczywiste jest, że podczas wojny ginęli ludzie. Między innymi Żydzi. Ale wojsko kozackie nigdy nie prowadziło specjalnych akcji przeciwko ludności żydowskiej. Zemsta miała charakter społeczny. O tym, że ze strony kozackiej wierchuszki nie było specjalnej polityki antysemityzmu, świadczą różnorodne fakty. Nap- z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

NASZ GENERAŁ

Poznajcie: generał armii Ukrainy Witalij Hryhorowycz RADECKI. Komendant Narodowej Akademii Obrony Ukrainy, w której oficerowie przechodzą szkolenie, aby stać się budowniczymi i dowódcami Sił Zbrojnych Ukrainy. Miałem szczęście spotkać go na wieczorze Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” z okazji Dnia Piśmiennictwa w Centralnym Domu Oficerów SZ Ukrainy. — Witaliju Hryhorowyczu, co Pan powie o obecności wojsk rosyjskich na Ukrainie oraz ukraińskich formacji wojskowych w innych krajach? — Obecność wojsk rosyjskich na Ukrainie jest uwarunkowana odpowiednią umową między Ukrainą a Rosją na zasadach dzierżawy. Ale Rosja musi rzetelnie wypełniać te warunki. W przypadku ich naruszenia rząd Ukrainy może przedterminowo wypowiedzieć umowę i zaproponować Rosji natychmiastowe opuszczenie terytorium Ukrainy przez jej wojska. Status obecności ukraińskich formacji wojskowych w państwach obcych jest określony odpowiednimi umowami międzypaństwowymi zgodnie z rezolucjami ONZ oraz ratyfikowanymi przez Radę Najwyższą Ukrainy. Najlepiej byłoby, gdyby rząd przestrzegał Konstytucji, zgodnie z którą rozmieszczenie obcych wojsk na terytorium Ukrainy nie jest przewidziane. I synowie Ukrainy nie powinni składać swoich głów na obczyźnie. — Czy możliwy jest powrót Ukrainy do statusu państwa z bronią atomową? — Ukraina była pod względem potęgi nuklearnej trzecim państwem na świecie, po USA i Rosji. Po ogłoszeniu niepodległości państwowej zadeklarowała swój bezatomowy status i pozbyła się broni atomowej. Tym samym Ukraina zapoczątkowała proces uwalniania całej ludzkości od broni atomowej. I wielkim niedociągnięciem ukraińskiej dyplomacji jest to, że nie wymaga ona od wszystkich państw nuklearnych zniszczenia ich arsenałów atomowych. — Czy warto, aby Ukraina przystąpiła do NATO? — Tak. Ukraina jest państwem bezatomowym i pozablokowym. Zagwarantowano jej bezpieczeństwo i suwerenność. Jednak rzeczywistość pokazała, że istnieje zagrożenie utraty suwerenności przez agresywnych sąsiadów. Wszystkie wiodące państwa świata są w NATO. Do tego bloku, przy pierwszej okazji, wstąpi również Rosja. — Jaka jest Pana ocena Pomarańczowej Rewolucji: czy spełniły się nadzieje narodu, a co za tym idzie, także wojskowych, i w jakim stopniu? — Rewolucja to wydarzenie, w wyniku którego powinna zmienić się władza w całej pionowej strukturze. Wydarzenia ubiegłego roku to zryw przebudzonej godności narodu i jest to tylko kolejny etap w historii Ukrainy do Rewolucji Narodowej. Nowa władza w ciągu roku nie zdołała spełnić żadnego z postulatów Majdanu. Gdzie jest ukraińska przestrzeń informacyjna? Czy rozdzielono władzę i

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

REPLIKA / ROZMYŚLANIA O OCZYWISTYM

REPLIKA Nasz Prezydent nie szczędzi nagród — dobrze pokazał to pierwszy porewolucyjny Dzień Niepodległości. Jednak masowe wyróżnianie przypominało raczej coś w rodzaju moralnej rekompensaty dla tych organizatorów i aktywnych uczestników rewolucji, którym zabrakło rządowych tek… Długoletni bojownicy o niepodległość Ukrainy „doczekali się swojej kolejki” na rocznicę Pomarańczowej Rewolucji. Prezydent podpisał Ukaz o uhonorowaniu państwowymi odznaczeniami Ukrainy byłych więźniów politycznych i represjonowanych — „za znaczący osobisty wkład w narodowe i państwowe odrodzenie Ukrainy, poświęcenie w walce o utrwalenie ideałów wolności i niepodległości, aktywną działalność społeczną”. Wśród nagrodzonych jest niemało znanych nazwisk. Tak, Order Jarosława Mądrego V klasy otrzymał dysydent Bohdan Horyń; „Za Zasługi” I klasy — przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa Byłych Więźniów Politycznych i Represjonowanych Jewhen Proniuk. Orderem „Za Zasługi” II klasy odznaczeni zostali Mychajło Horyń, Mykoła Płachotniuk… Wśród wyróżnionych dysydentów są też byli żołnierze UPA. Tak, Orderem „Za Zasługi” III klasy Prezydent odznaczył byłego głównodowodzącego UPA Wasyla Kuka. Co prawda, w oficjalnym sformułowaniu figuruje on jedynie jako „członek rady Ogólnoukraińskiego Związku Weteranów”. Właściwie OUN-UPA nie jest wspominana także w innych sformułowaniach. Na przykład aktywna uczestniczka działań bojowych po stronie OUN-UPA Rozalia Wasyliwna Prystupa, odznaczona Orderem Księżnej Olgi III klasy, nazwana została tylko „członkiem organizacji społecznej więźniów politycznych i represjonowanych”… Ogólnie rzecz biorąc, logicznie ten krok zrozumieć trudno: Prezydent nagradza państwowymi odznaczeniami żołnierzy armii, której w żaden sposób nie może uznać na szczeblu państwowym. „Czy jest to właściwie państwowe uznanie?” — z takim pytaniem zwróciliśmy się do jednego z nagrodzonych, byłego głównodowodzącego UPA Wasyla KUKA. — Tego nie można uważać za państwowe uznanie, dopóki żołnierze OUN-UPA nie zostaną uznani za bojowników o niepodległość Ukrainy. Ja tego po prostu nie rozumiem: jak można nagradzać, jeśli nie uznaje się samej organizacji? Do tej nagrody wysunęło mnie Ogólnoukraińskie Związek Weteranów, któremu przewodniczy Ihor Juchnowski. Zgodziłem się przyjąć ją z ich rąk jako członek rady tej organizacji. — A rzeczywiście, w sformułowaniu tylko tak Pana określono… Ale przecież Ukaz podpisywał Prezydent, wiedząc zapewne, kim jest Wasyl Kuk. Czy zgodzi się Pan przyjąć nagrodę z jego rąk? — Nie. Dopóki UPA nie zostanie uznana na szczeblu państwowym. Oto takie niezrozumiałe wykręty państwowej myśli. Przypomina się anegdota o pierwszym Prezydencie Ukrainy Łeonidzie Krawczuku, któremu nawet parasol w deszcz nie jest potrzebny — przejdę, powiada, między kroplami… ROZMYŚLANIA O OCZYWISTYM Niedawne wydarzenia we Francji zmusiły starą Europę do zastanowienia się nad problemem włączania mniejszości narodowych w nowoczesne społeczeństwo obywatelskie państw demokratycznych. Płonące przedmieścia Paryża i dużych miast, setki spalonych samochodów, bezsilność policji, która skłonna jest porównywać masowe zamieszki z wojną domową. Nikt nie mówi na głos, że przyczyną kryzysu stał się leniwy europejski liberalizm. O wiele łatwiej było pozostawić wspólnoty imigrantów zarobkowych samym sobie, dając im pełną swobodę gotowania się w kotle własnych problemów, aniżeli wdrażać poważny program asymilacji i włączania w pełnoprawną wspólnotę obywatelską. Ktoś może pomyśleć, że Ukrainie francuski wariant buntu wspólnot narodowych nie zagraża. Rzeczywiście, liczba osadników z krajów Afryki i świata muzułmańskiego jest nieznaczna. Jednak bardzo szybko może ona gwałtownie wzrosnąć w wyniku „przezroczystych” wschodnich i lepiej chronionych zachodnich granic. To zagrożenie przyszłości, ale kto spróbował ocenić niebezpieczeństwo teraźniejszości? Ukraina to nie Francja, ale przyczyną starć jest tworzenie się zwarcie rozmieszczonych grup etnicznych, które żyją w odosobnieniu i nie włączają się w rdzenną wspólnotę. Zasadniczo nie ma żadnego znaczenia, w jaki sposób powstały podobne wspólnoty. Ukraina ma duże zwarte osiedla wspólnot etnicznych, politycznie kultywowany problem językowy i problem jedności obywatelskiej, dojrzałości obywatelskiej. W kontekście francuskim Ukraina najprawdopodobniej przypomina konglomerat mniejszości narodowych, a wśród nich równi z równych etniczni Ukraińcy z formalnym tytułem. Maria ŁYTWYN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

PRASA JAKO CZYNNIK NARODOTWÓRCZY

DO DATY 12 listopada 1905 roku w Łubniach jako pierwsza pojawiła się gazeta „Chliborob” — dzięki żarliwej odwadze Mykoły Michnowskiego oraz braci Mykoły i Wołodymyra Szemetów. Kserokopie 5. numeru „Chliboroba” rozdawano w sali konferencyjnej. Wczytując się w artykuły redakcyjne, uchwały zebrań wiejskich, doniesienia z różnych zakątków ówczesnego imperium, wiersze, czuje się, jak duszę ogarnia gorące uczucie miłości do swojego narodu, do ukraińskiego chłopstwa i ukraińskiej inteligencji — tych dwóch warstw, które nie pozwoliły utopić Ukrainy w sztormach XX wieku. W tym roku po raz pierwszy hołd tym, którzy stali u źródeł ukraińskiej prasy narodowo-demokratycznej, oddawany jest na szczeblu państwowym: Rada Najwyższa przyjęła uchwałę w tej sprawie. A oto Rada Obwodowa w Połtawie, gdzie wciąż nie brakuje dawnych wielkich naczelników — „homo sovieticusów” do szpiku kości — powołując się na formalne przyczyny, odmówiła ustanowienia jubileuszowej nagrody z okazji 100-lecia „Chliboroba” dla wyróżnienia dziennikarzy i pisarzy, którzy w nowych czasach wnieśli znaczący wkład w hartowanie ducha narodu. Jednak Zarząd ds. Prasy i Informacji Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, na którego czele stoi młody „pomarańczowy” naczelnik Ołeh Pustowhar, nie stracił rezonu i ten konkurs przeprowadził — wspólnie z obwodową organizacją Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy oraz Fundacją imienia Wołodymyra Małyka, której przewodniczy syn pisarza, łubieński lekarz Ołeksandr Syczenko. Do dobrej sprawy dołączył także Ludowy Ruch Ukrainy i jego przewodniczący Borys Tarasiuk. Dlatego nagrodami z okazji 100-lecia wydania gazety „Chliborob” wyróżniono gazety „Łubenszczyna” i „Zoria Prydniprowja” (m. Hłobyne), dziennikarkę Tetianę Denysko oraz dziennikarza i pisarza Jurija Antypowycza — za sztukę „Ostatnia noc Mazepy” i inne dramaty o tematyce z historii Ukrainy. Witając studentów, którzy przybyli na konferencję, przewodniczący obwodowej organizacji Towarzystwa „Proświta” i Połtawskiej organizacji miejskiej „Związku Ludowego »Nasza Ukraina«”, deputowany ludowy Mykoła Kulczynski powiedział: — Imperium dbało o to, by ukraińskie słowo nie wychodziło na powierzchnię. A ono wyszło, nie pytając o pozwolenia, nie zważając na zakazy. Obchodząc 100-lecie „Chliboroba”, składamy hołd wyczynowi ukraińskiej inteligencji, braciom Szemetom, którzy ciężko pracowali, aby w warunkach niewiarygodnej presji Imperium Rosyjskiego ukraińskie słowo zyskało jednoczącą siłę. To była tytaniczna praca, umierali młodo, ale zrobili wszystko, żebyśmy to słowo dzisiaj mieli, bo większego bogactwa niż język ojczysty żaden naród nie posiada. I chciałbym, żeby młodzi ludzie nie wstydzili się języka swojego narodu, nie przechodzili poza audytorium, w akademiku czy na ulicy na obcy język, bo wtedy tracą własną godność, zdradzają pamięć o tych, którzy ciężką, pełną poświęcenia pracą zachowali to słowo i podnieśli je na wyżyny. Nie wyrzekajcie się swojego nigdy i nigdzie. z Naczelnik Zarządu ds. Prasy i Informacji Połtawskiej OAP, przewodniczący obwodowej organizacji LRU Ołeh Pustowhar, poinformowawszy o wszystkich działaniach, które odbędą się na Połtawszczyźnie z okazji jubileuszu, podkreślił, że wszystko to stało się możliwe „dzięki dojściu do władzy Prezydenta Wiktora Juszczenki, który obrał kurs na odrodzenie narodowe”. Podczas konferencji zaprezentowano książkę „Potężna siła ojczystego słowa”. Jak opowiedziała doktor nauk filologicznych Natalia Sydorenko, jest to chrestomatia, w której przedstawiono publikacje z gazet „Chliborob”, „Hromadska dumka” oraz czasopisma „Ridnyj kraj”. Mówiąc o dzisiejszych problemach ukraińskiej prasy i druku książek, pani Natalia szczerze podziękowała Zarządowi ds. Prasy i Informacji Połtawskiej OAP, który udzielił wsparcia finansowego wydaniu książki „Potężna siła ojczystego słowa”, włączając ją do planu wydawniczego literatury o znaczeniu społecznym. Na posiedzeniach plenarnych i sekcyjnych konferencji odbyła się gruntowna rozmowa o ukraińskich czasopismach początku XX wieku, ich roli w politycznym, gospodarczym i kulturalnym życiu Ukrainy oraz kształtowaniu się narodu. W Łubniach z okazji jubileuszu odbyło się seminarium krajoznawcze. Na grobie Mykoły Szemeta ustawiono krzyż. z Hanna NAZARENKO, m. Połtawa odważają się szczerze rozmawiać z obywatelami o języku państwowym. To jednoznacznie świadczy o faktycznej dominacji rosyjsko-centrycznej integracji ukraińskiego narodu. Wezwania do zalegalizowania drugiego języka państwowego brzmią coraz głośniej i są odbierane jako zjawisko powszechne, a miasta na czele ze stolicą są zrusyfikowane. Podczas wyborów Ukraińcy muszą leżeć na łopatkach, spokojnie znosząc językowe niesprawiedliwości i pamiętając francuską lekcję. A co będzie po wyborach, kiedy Ukraińcy znów staną na nogi, by przekonać się o potrzebie samodzielnego dochodzenia konstytucyjnych praw do języka i odrębności? Nawet według najbardziej optymistycznych prognoz, w nowo wybranym parlamencie etnicznych Ukraińców może znów okazać się za mało, by liczyć na sprawiedliwe rozwiązanie nabrzmiałych problemów Ukraińców. Za to jakiekolwiek radykalne żądania Ukraińców dotyczące praw ustawowych mogą stać się tymi przypadkowymi impulsami, które naruszą równowagę przechylonej ukraińskiej łodzi. Dlatego władzy, politykom, ukraińskiej elicie warto dokonać uczciwej analizy stanu ukraińskiego społeczeństwa w kontekście wydarzeń we Francji i znaleźć sposób zapobieżenia podobnej klęsce na naszej ziemi. Oczywiście, podczas wyborów trudno podejmować pozytywne kroki, ale możemy zrobić maksimum, wybierając do władzy jak najwięcej świadomych własnej odpowiedzialności etnicznych Ukraińców dowolnej orientacji politycznej. A ten, kto spróbuje manipulować kwestią językową i oglądać się na obce państwa, od Ukraińców nie powinien otrzymać ani jednego głosu, ani jednego wsparcia. Teraz od działania każdego z nas zależy o wiele więcej niż od wysiłków władzy. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk W Połtawie odbyła się Ogólnoukraińska konferencja naukowa „Ukraińska prasa początku XX wieku jako czynnik narodotwórczy”, poświęcona 100-leciu wydania na Naddnieprzańskiej Ukrainie pierwszych ukraińskojęzycznych publikacji — gazet „Chliborob” i „Hromadska dumka” („Rada”) oraz czasopisma „Ridnyj kraj”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

FRANCUSKI SYGNAŁ DLA UKRAINY

autochtonów. Stosunki językowo-etniczne dalekie są od norm Konstytucji, trudne położenie języka i kultury ukraińskiej, ukraińskiej tożsamości. Sytuacja wymaga zmian, ale to właśnie te zmiany kryją w sobie potencjalne niebezpieczeństwo konfrontacji i w ten sposób z czasem wszystko dość szybko wejdzie w ślepy zaułek, do końca napinając sprężynę konfliktu interesów. Ukraińcy nie mogą być zadowoleni ze swojego położenia, a jednocześnie, paradoksalnie, niezadowoleni są obywatele pochodzenia rosyjskiego i rosyjskojęzyczni — z przyzwyczajenia. Na razie wszyscy przywykli do tego stanu, ale to nie znaczy, że konflikt interesów ludności rosyjskojęzycznej i ukraińskojęzycznej nie istnieje. A zatem konfrontacja ma pewne prawdopodobieństwo i jej skutki mogą być nie mniejsze niż wydarzenia we Francji. Wszyscy to doskonale rozumieją, dlatego społeczeństwo instynktownie nie bardzo popiera wezwania polityków do drugiego języka państwowego, a Ukraińcy demonstracyjnie ustępliwi przy wyborze języka, nikt nie prześladuje tych, którzy chcą spekulować kwestią językową podczas wyborów. Ukraina unika konfliktu wyłącznie dzięki nadmiernie liberalnej polityce, pozostawiając język państwowy na pastwę losu. W rezultacie zamiast integracji Rosjan w społeczeństwo ukraińskie zachodzi dziwna asymilacja samych etnicznych Ukraińców w rosyjską mniejszość, i to w znacznym tempie. Taka jest cena ukraińskiej „błogości” stosunków etnicznych, ale prędzej czy później etniczni Ukraińcy poważnie odczują zagrożenie dla swojego bytu i uruchomi się instynkt samozachowawczy, a u Ukraińców jest on bardzo silny. Francuski narodowy liberalizm i wymuszony ukraiński są jednakowo nieskuteczne w rozwiązywaniu problemu integracji mniejszości i jedynie odraczają konflikty wielkiej siły. W pewnym stopniu demokratyczny świat jest winny nie tylko własnych problemów z emigrantami — wyeksportował on błędne idee do wyzwolonych państw. Gdyby Ukraińcy nie przejmowali ślepo tak zwanych wartości europejskich, a bardziej dbali o własne odrodzenie, położenie języka, kultury i tożsamości ukraińskiej nie byłoby tak zagrożone, a francuskie niebezpieczeństwo nie wiązałoby rąk politykom i prezydentowi. Syndrom francuski — to właśnie konflikt niezgodności konstytucji z realnymi stosunkami międzyetnicznymi, fakt nierówności obywateli wobec podstawowego prawa życia państwa. We Francji konflikt powstał z powodu bezczynności państwa, jego liberalnej obojętności. Na Ukrainie konfliktu typu konfrontacji nie ma, ponieważ wszystko zaszło zbyt daleko i przekroczyło granicę możliwości naturalnego uregulowania, nawet drogą konfrontacji. To przypomina sytuację z dziurawą łodzią. Małą dziurę można załatać wielkim wysiłkiem, ale jeśli sprawy są gorsze, łódź się porzuca. Ukraińcy nie mają dokąd uciec z własnej łodzi, dlatego jakoś udało się przechylić łódź, aby woda nie wlewała się do środka, i pasażerowie znoszą ciasnotę, pamiętając, że najmniejsza próba wyprostowania może naruszyć ratunkową równowagę. Ale ratunek jest w rękach tych, którzy są w łodzi — pomoc z zewnątrz nie uratuje. Los ukraińskiej łodzi jest w rękach ukraińskich obywateli, ale jej równowaga zależy przede wszystkim od etnicznych Ukraińców, ukraińskiej elity i wszystkich pełnoprawnych obywateli. Pełnoprawni obywatele to nie nawet tak zwani świadomi obywatele, lecz ci, którzy rozumieją Konstytucję i przestrzegają zarówno praw, jak i obowiązków obywatela. To nie jest trudne — czytać Konstytucję i żyć według niej, sceptycznie ignorując politycznych ekstremistów i manipulantów, nie zazdroszcząc innym narodom i nie rzucając się w obce braterskie objęcia dla iluzji przyjaźni narodów. Problem w tym, że brak wyraźnego ukraińskiego rdzenia pozbawia sensu integrację nie tylko Rosjan, ale również emigrantów z Afryki, Azji, Chin. Mniejszości realnie integrują się w najbardziej wpływową wspólnotę rosyjską (według cechy językowej). To oznacza, że w warunkach dominacji języka rosyjskiego i rosyjskiego czynnika władzy rosyjski rdzeń na Ukrainie staje się dominującym centrum integracji, a w tych warunkach konstytucyjna integracja narodu i proces asymilacji mniejszości są niemożliwe. Każde stymulowanie integracji mniejszości w społeczeństwo może realnie zaowocować uzupełnieniem ich szeregów odrębnej wspólnoty rosyjskojęzycznej i tym jeszcze bardziej pogorszyć sytuację. Ukraina znalazła się w ślepym zaułku na drodze budowy społeczeństwa obywatelskiego: potrzebna jest szybka integracja narodu, a jednocześnie bez dominacji ukraińskiego centrum jedności jest to niemożliwe. Aktywnych Ukraińców irytuje jawna obojętność władzy wobec problemów narodu ukraińskiego, brak poważnej pracy nad stymulowaniem integracji mniejszości w społeczeństwo ukraińskie, urzędnicy i Prezydent nie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

TENDENCJA

Słowo kryje w sobie ogromną siłę tworzenia, przemian i niszczenia. Gorbaczow wymyślił słowa „pieriestrojka” i „głasnost”. Stały się one kodami informacyjnymi przebudowy ZSRR w to, czym jest obecnie. A jeszcze wcześniej Lenin wymyślił słowo „ekspropriacja”, „kontra” i podobne obcojęzyczne magiczne neologizmy, które bardzo ułatwiały niszczenie ustalonej władzy i życia ludzi. Komunizm oznacza jedność, faszyzm ma podobne znaczenie, a ile światowych manipulacji one podsycają — rzucone w świat popularne terminy! Ciekawe, że dojrzałe cywilizowane narody łatwo uwalniają się od magicznego wpływu kodowych słów zniszczenia, mając na to naturalną odporność. Czy taką odporność ma Ukraina? Zdobywa ją, a wszystko zależy od zrozumienia odpowiedzialności tego momentu przez ukraiński politykierstwo, od działań i słów Prezydenta. Zaledwie powierzchowna analiza zgodności treści większości terminów, których używają politycy i urzędnicy, pozwala wyciągnąć wniosek, że w przestrzeni informacyjnej Ukrainy działa swoista technologia zamiany pojęć, która metodycznie niszczy instytucję władzy. Manipulowanie niekonkretnymi terminami, które nie odpowiadają istocie rzeczy, ma ogromną niszczycielską siłę. Technologia ruiny polega na zachęcaniu i prowokowaniu narodu własnymi rękami do niszczenia własnej władzy, jakiejkolwiek władzy, nieufania żadnej władzy jako niepoprawnemu wrogowi i winowajcy wszystkich krzywd każdego człowieka. Nie wiem skąd, ale w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej coraz częściej rozbrzmiewają zgubne dla narodu wezwania, które popychają naród na drogę walki z jakąkolwiek władzą jako z wrogiem, niepoprawnym korupcjonistą i złodziejem. Wszyscy wiedzą, że takie kamienowanie władzy ogólnymi pretensjami jest walką bez wygranej, ale ta beznadzieja jest jeszcze reklamowana, przedstawiana jako demokracja. W rzeczywistości demokracja to odpowiedzialność obywateli za władzę i za stałą kontrolę nad władzą. Kiedy naród przyzwyczaja się do ciągłego łajania władzy, nie myśląc, jak ją poprawić — to nie demokracja, a droga do ruiny władzy. Światowa demokracja wystrzega się używania słowa „kolonia”, ale wszyscy rozumieją pod tym ruinę samodzielnej władzy, dokonaną rękami zdezorientowanego społeczeństwa. Zniszczywszy potęgę swojej, będziemy cierpieć cudzą władzę państw i kapitału, obwiniając za to swój rząd. Politycy są odpowiedzialni za władzę każdym słowem, manierą zachowania i sposobem życia. Nawet wtedy, gdy nie są u władzy. Proste szkalowanie władzy obraca się przeciwko narodowi, populizm i bezdowodowe ogólne oskarżenia obracają się przeciwko całemu politykierstwu i wtedy polityków można wciągać w zły PR dyskredytacji jakiejkolwiek władzy w państwie. Nie wszyscy politycy czują granicę dozwolonego i nie zawsze ważą własne słowo, ukołysani uwagą mediów. Obwinianie samych mediów o przeciąganie technologii ruiny to niewdzięczna i niebezpieczna sprawa. Po prostu na każde pytanie trzeba odpowiadać wtedy, gdy istota pytania stanie się w pełni zrozumiała dla wszystkich, w pierwszej kolejności dla słuchaczy, widzów, czytelników. W tym sensie wzorowe jest komunikowanie się z dziennikarzami posła Jurija Kluczkowskiego. Jego ostatnie wystąpienie przyniosło prawdziwą satysfakcję. Czasami dziennikarze zadają takie pytania, które same wywołują wiele pytań... Nic nie poradzisz, ale jeśli nazywa się to wolnością słowa, to w każdym przypadku musi znaleźć się człowiek, który tak samo swobodnie i od razu wyjaśniłby możliwe konsekwencje każdego PR-aktu aż do wpływu na dobrobyt obywatela, jego spokój i pewność jutra. W gruncie rzeczy w państwie musi być własna służba standaryzacji, która śledziłaby błędne lub tendencyjne używanie terminów w ukraińskiej przestrzeni informacyjnej i dawała natychmiastowe oraz obowiązkowe wyjaśnienia. Konstytucyjna władza. Każdy rozumie to po swojemu i wykorzystuje do nacisku na władzę. Po co wymyślać na własną głowę to, czego nie ma w Konstytucji? Przejrzystość władzy — to co, show „Za szkłem”? Czy władza ma być przejrzysta jak szkło lub galareta, i odpowiednio takiej samej wytrzymałości? Obywatele, traktujmy władzę poważnie, jako swoją, utrzymywaną z własnych podatków! Zmieniajmy władzę sami, ona bez nas się nie zmieni. A publiczne rozbieranie i biczowanie władzy w ogóle — to droga do ruiny. O tym powinni pamiętać dziennikarze i politycy. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. „POLLITRA” — W CALE NIE TO, COŚCIE SOBIE POMYŚLELI. W Połtawie odbyła się prezentacja strony „Literacka Połtawszczyzna” (www.pollitra.pi.net.ua). Jak widzicie, „pollitra” to skrót od „połtawska literatura”. Ten nowy zasób internetowy stworzono przede wszystkim dzięki młodym kierownikom: Ołehowi Pustowharowi, naczelnikowi Zarządu ds. prasy i informacji Połtawskiej Obwodowej Administracji Państwowej, przewodniczącemu Połtawskiej organizacji obwodowej Ludowego Ruchu Ukrainy (NRU), oraz Ołenie Haran, przewodniczącej organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Techniczne kłopoty związane ze stworzeniem strony wzięła na siebie obwodowa komunalna agencja informacyjna „Nowiny Połtawszczyzny” — na zamówienie i przy wsparciu wspomnianego Zarządu. Strona to żywy organizm, codziennie jest uzupełniana. Dziś jeszcze nie wszystkie jej działy są gotowe, bo jest ich niemało: tutaj historia literatury Połtawszczyzny od Skoworody aż po współczesnych młodych autorów, wirtualne muzeum literackie, współczesna literatura regionu, kalendarz literacko-artystyczny, księgarnia, wirtualna biblioteka... Organizacja pisarska Połtawszczyzny w przyszłym roku będzie obchodzić swoje 50-lecie, więc to dobry prezent na jubileusz. Być może to ta jaskółka, która zaświadcza, że organizacja po długim okresie zastoju, kiedy „każdy, kto żywy, w kim myśl powstała”, musiał uciekać do stolicy, aby nie utonąć w swarach i nie udusić się od braku tlenu, — zaczyna nowy, wznoszący etap swojego rozwoju. Znowu jest kogo czytać — Lubow Ponomarenko i Natalię Fursę, Ołenę Haran i Serhija Osokę, Ołeksija Kacaja i Nadię Kałenyczenko... Chyba mało kto wie, że jeszcze w 2000 roku był Ukaz Prezydenta „O środkach dotyczących rozwoju narodowego komponentu globalnej sieci informacyjnej Internet oraz zapewnienia szerokiego dostępu do tej sieci na Ukrainie”. Mało co robiono w tym kierunku w naszym regionie za starej władzy, zwłaszcza w odniesieniu do pierwszego kierunku — rozwoju narodowego komponentu. W sierpniu tego roku przyjęto rozporządzenie przewodniczącego obwodowej administracji państwowej „O wsparciu działalności związków twórczych, wspieraniu popularyzacji utworów lokalnych autorów w sieci Internet”. I oto już mamy pierwsze owoce. Wniosek: trzeba powyciągać spod sukna wszystkie ukazy, programy, postanowienia dotyczące rozwoju kultury, edukacji, języka, nauki, które pod to sukno powpychali urzędnicy epoki Kuczmy, i zacząć wreszcie je wykonywać, jak to robi się dzisiaj na Połtawszczyźnie. Hanna DENYSKO, dziennikarka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

ŚWIATEŁKO DALEKO W STEPIE

Fragment pektorału B. Mozolewskiego. Sąd wydaje interpretacje ustaw, a o to, by bardzo ważne dla życia narodu rzeczy nazywać po imieniu, nie dba nikt (przynajmniej nie ma takiego systemu), i pojedyncze wysiłki stają się niezauważalne. Bardzo rozpowszechnione są całkowicie błędne interpretacje pojęcia „język państwowy”. Nawet tak zwyczajne słowa-terminy jak „demokracja”, „otwartość władzy”, „wolność słowa”, „prawa człowieka”, „prawa i obowiązki obywatela” wymagają interpretacji. Trzeba to robić stale i przy każdej okazji. A interpretacja narodowi jego własnej Ustawy Zasadniczej? Niedawno ktoś puścił w obieg nowy termin — „przezroczystość”. CZASOPISMO. Wieczorem 10 listopada w sali konferencyjnej stołecznego Domu Pisarzy zapalano świece. Odbyła się tu prezentacja literacko-artystycznego almanachu „Swiczado”, który wydawany jest w Dnieprze. Na Wschodzie i Południu ukraińskie życie wyniszczano głodomorami, represjami, ekspansją języka rosyjskiego i kultury. Ale wydawanie w zrusyfikowanym Dnieprze ukraińskiego almanachu świadczy o tym, że całkowicie zrobić tego się nie udało. Materiał w „Swiczadzie” podawany jest w harmonijnej jedności literackiego dorobku znanych pisarzy i pierwszych „prób pióra” początkujących. Drukuje się zarówno prozę, jak i poezję. Almanach odzwierciedla proces rozwoju myśli literacko-krytycznej na Ukrainie. W rubryce „Artystyczne horyzonty Naddnieprza” opowiada się o festiwalu „Dzwoni banduro”, Dnieprowskim chórze miejskim itp. Publikowane są też przekłady, publicystyka… Wielka uwaga poświęcana jest pisarzom Naddnieprza. Ale drukowani są też autorzy z innych obwodów. Przynoszą swoje utwory młodzi prozaicy i poeci. Pierwsze numery „Swiczada” miały po 50 stron. Obecnie objętość wzrosła do półtorej setki stron, a od zeszłego roku almanach wychodzi kwartalnie. Wydawanie „Swiczada” zapoczątkowano przy wsparciu Funduszu Wspierania Demokracji Ambasady USA na Ukrainie. Almanach wspierają też krajowi darczyńcy. Brak pomocy tylko ze strony państwa ukraińskiego. Anatolij ZBOROWSKI. UKRAINA. ARBAT, 9. na Ukrainie, która przeszła w cerkwi św. Archanioła Michała. Wzięli w niej udział pracownicy Ambasady Ukrainy w Rosji oraz Centrum Kultury, przedstawiciele ukraińskiej diaspory w Moskwie. Bolesne kwestie tragedii Głodomoru zostały poruszone na prezentacji monografii zbiorowej „Ukraina i Rosja w retrospektywie historycznej” (redaktor odpowiedzialny dyrektor Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, akademik Wałerij Smolij). W prezentacji, która odbyła się w ramach projektu „Ukraina przez wieki”, wzięli udział autorzy pracy doktor nauk historycznych Stanisław Kulczycki i członek korespondent NAN Ukrainy Wiktor Danyłenko. Ścisłe kontakty z czołowymi naukowcami są ważnym elementem działalności naukowej Centrum, które bada pobyt Tarasa Szewczenki i Mychajła Hruszewskiego w Moskwie, w ostatnich latach wydało światu kilka monografii, a także — historię Arbatu i budynku nr 9, w którym mieści się Centrum. Miesiąc zakończył się otwarciem 30 listopada unikalnej wystawy Ukraińskiego funduszu charytatywnego imienia Mychajła Bułhakowa (Kijów). Po raz pierwszy w Moskwie eksponowana jest nowa kolekcja rękopisów, afiszy, książek oraz przedmów, które należały do Bułhakowa i jego najbliższego otoczenia. W ciągu miesiąca otwarte były wystawy książkowe „Na dzień pamięci ofiar głodomorów i represji politycznych” oraz „Dni pamiętne jesieni 2004 r. oczami naukowców i publicystów”, przeszła dokumentalna wystawa wideo plakatu „Nie podlega zapomnieniu — kronika komunistycznej inkwizycji na Ukrainie 1917—1991”. Łącznie w listopadzie odwiedziło nas ponad 1 tys. zwiedzających. Nieprzypadkowo w poinformowanych kręgach moskiewskiej inteligencji już dawno uznano, że Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie pod względem skali i intensywności pracy znacznie przewyższa analogiczne instytucje innych państw. Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

PAMIĘTNA JESIEŃ-2005

W listopadzie najpierw zwrócił uwagę Dzień Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego, który z inicjatywy Pawła Mowczana i Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” stał się w 1997 roku świętem państwowym. Ze słowem o języku ukraińskim wystąpił ukraiński poeta i literat Iwan Szyszow. Następnie Lwowski Teatr im. Leszka Kurbasa pokazał symfonię dramatyczną „Marko Przeklęty, czyli Wschodnia legenda”. Kierownik artystyczny teatru Wołodymyr Kuczynski podkreśla, że „oczywista jest wyjątkowa rola, jaką w dalszym kształtowaniu się języka ukraińskiego odegra poezja Wasyla Stusa”. Tego dnia, 9 listopada, przyszło do nas około 300 osób, a wśród nich było wielu młodych ludzi. 10–11 listopada w Centrum Kulturalnym odbyła się VIII Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Diaspora ukraińska w Rosji”, poświęcona 10-leciu powstania Ukraińskiego Klubu Historycznego w Moskwie. Współpraca Centrum z klubem historycznym, którym kieruje W. Idzo, stała się już tradycyjna i może służyć za model dla innych organizacji społecznych Moskwy. Zwróciły uwagę referaty o miejscu ukrainistyki w systemie edukacji Ukrainy i diaspory, dawnym i współczesnym filozoficznym oraz religijnym światopoglądzie diaspory ukraińskiej w Rosji, historii wzajemnych stosunków Ukraińców w Rosji i Rosjan na Ukrainie, politycznych poglądach ukraińskiego kozactwa i innych. Wielkie zainteresowanie wzbudziło uroczyste zgromadzenie poświęcone rocznicy Pomarańczowej Rewolucji, na którym referat wygłosił deputowany ludowy Ukrainy, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. kultury i duchowości Les Taniuk. Do uczestników zgromadzenia przemawiali Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Mykoła Biłobłocki, współprzewodniczący Związku Ukraińców Rosji i Federalnej Narodowo-Kulturalnej Autonomii „Ukraińcy Rosji” profesor Wasyl Babenko (Ufa), przewodnicząca sztabu przedwyborczego Prezydenta Ukrainy w Moskwie Chrystyna Kaszuba. W rocznicę Pomarańczowej Rewolucji w Centrum rozbrzmiewał hymn państwowy Ukrainy, wspominano też modlitwę Tarasa Szewczenki, który prosił Wszechmogącego dla nas wszystkich o „jednomyślność i braterską miłość”, a także jego słowa napisane 160 lat temu: „…Bracia, nie poddawajcie się smutkowi, lecz módlcie się do Boga i pracujcie rozumnie, w imię matki naszej Ukrainy...” Pod koniec zgromadzenia pokazano film dokumentalny Natalii Ficzycz „Pomarańczowa rewolucja”. W Centrum otwarto także wystawę fotograficzną „Pomarańczowy Majdan”, którą obejrzały już setki zwiedzających. W ramach zakrojonego na szeroką skalę projektu „Diaspora” 15 listopada odbyło się święto kultury ukraińskiej rejonu puszkińskiego obwodu moskiewskiego. Stamtąd do Centrum przyjechało ponad sto osób. Wszystko zaczęło się od biznesowego „okrągłego stołu” z udziałem pracowników kierowniczych organów kultury rejonu i obwodu oraz Narodowo-Kulturalnego Zjednoczenia Ukraińców „Krynica”, na którym określono kluczowe kwestie ich współpracy z Centrum Kulturalnym. Następnie otwarto wystawę obrazów ukraińskich artystów rejonu puszkińskiego, a zespoły amatorskie dały wielki koncert świąteczny. Następnego dnia w Centrum wystąpił zespół śpiewu etnicznego „Kraj” (Ihor, Alla, Ksenia Tymczuk, Jehor Krawczenko, Gabor Tot), który wykonał archaiczne pieśni słowiańskie. Projekt „Dialog kultur” (realizowany we współpracy z innymi państwami) wzbogacił się o wieczór muzyczny poświęcony 120. rocznicy urodzin austriackiego kompozytora Albana Berga. Został zorganizowany wspólnie z Austriackim Forum Kulturalnym Ambasady Austrii w Federacji Rosyjskiej. Już trzeci rok w Centrum realizowany jest wspólny projekt „Młode talenty nowego stulecia” wraz ze Związkiem Twórczym ds. wychowania estetycznego młodzieży „Muzyczna młodość” Komitetu ds. Kultury Moskwy. W tym miesiącu abonament zaproponował koncert „Dajmy ziemski glob dzieciom” (pieśni, rytmy i instrumenty muzyczne narodów świata). 25 listopada odbyła się poruszająca panichida za ofiary Hołodomoru w Ukrainie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

NIEWOLNICTWO XXI WIEKU

Zdjęcie z archiwum „SP” zmuszając do zażywania alkoholu i narkotyków, przy czym narkotyki podaje się nawet dożylnie. Przyczyny handlu dziećmi są różne. Najważniejsza to wykorzystywanie seksualne. Dzieci są wrażliwe, niepoinformowane o systemie ochrony, łatwiej je zastraszyć: można nastraszyć milicją, więzieniem, bo dzieciom wydaje się, że to najgorsze, co może się zdarzyć. Oprócz tego sami rodzice sprzedają dzieci w celu wykorzystywania seksualnego. Były przypadki, gdy matki na Krymie chodziły po plaży i oferowały chłopców. Na Krymie opowiadają, że przypadki, kiedy dzieci są oferowane przez własnych rodziców za niewielkie pieniądze, a potem zarobek jest przepijany lub odkładany na zimę, stały się powszechne. Druga przyczyna to istnienie kategorii gwałcicieli, którzy preferują dzieci. Jeśli dorosły mężczyzna nie ma poukładanego życia, to porównując się z dzieckiem, czuje, że jest silniejszy, bardziej skuteczny, może krzyknąć, nastraszyć i nie otrzymać ciosu zwrotnego. Trzecia przyczyna to przekonanie, że dzieci nie mają takich chorób jak HIV/AIDS, syfilis, rzeżączka, ponieważ w odróżnieniu od prostytutek nie miały kontaktów seksualnych. Co więcej, zgodnie z wierzeniami mieszkańców Zjednoczonych Emiratów Arabskich i Indii, seks z dzieckiem dodaje sił, energii, leczy choroby. Istnieje nawet błędne przekonanie, że HIV/AIDS podczas seksu z dziewicą zostaje wyleczony. To popycha chorych na AIDS mężczyzn do szukania młodych dziewcząt, zwłaszcza dziewic. Są gotowi płacić duże pieniądze, by wyzdrowieć. W rzeczywistości jednak dzieci są bardziej podatne na choroby. Ich organizm nie jest uformowany i dlatego dziecko szybciej złapie infekcję. Piąta przyczyna to handel dziećmi w celu wykorzystania w sprawach kryminalnych: przewożenie narkotyków, broni itp. Uważa się, że dorośli będą przeszukiwani, a dziecka nikt nie będzie dotykał. Właśnie w celu przewożenia i rozprowadzania narkotyków wywożono dzieci do Mołdawii. Szósta przyczyna to wykorzystywanie fizyczne. W Azji Środkowej, Kirgistanie, Tadżykistanie, Uzbekistanie dzieci sprzedaje się jako siłę roboczą: te dzieci wywozi się w góry, gdzie trudno je znaleźć organom ścigania. Dzieci żyją jak w niewoli: pasą owce, ciężko pracują w gospodarstwie tylko za jedzenie. O nauce nie ma nawet co pytać. Na Ukrainie dzieci najczęściej wykorzystuje się w handlu. Były przypadki, gdy trzynasto-, czternastoletnie mołdawskie dziewczęta znajdowano na ukraińskich bazarach. Zamiast chodzić do szkoły, pracowały. Tak samo w Mołdawii znajdowano nasze dziewczęta i chłopców. Najczęściej Cyganie zabierali je od rodziców-alkoholików. Niedawno, gdy wszyscy krewni stracili już nadzieję, w Rosji znaleziono jedenastoletniego chłopca, porwanego przez Cyganów w wieku siedmiu lat. Obecnie zyskuje na popularności nowy rodzaj handlu dziećmi — handel niemowlętami w celu żebractwa. (O nim była mowa w poprzednim artykule). W celu identyfikacji dziecka „Ecpat International” proponuje, aby przy urodzeniu w metryce zaznaczać grupę krwi, co pomoże ustalić, czy matką dziecka jest kobieta, która wykorzystuje malucha do żebractwa. Dzieci, które ucierpiały z powodu handlu ludźmi i wróciły do normalnego środowiska, potrzebują dłuższej rehabilitacji niż dorośli. Dorośli mają jednak pewne wykształcenie, zawód, dom, są samodzielni. Natomiast dzieci, które nie mają możliwości uczęszczania do szkoły i prowadzenia zdrowego trybu życia, mają poważniejsze problemy z nauką i zdrowiem. Jeśli nastolatek ma już 15 lat, a ostatni raz był w szkole w wieku 10 lat, to do trzeciej klasy nie pójdzie. Z takimi dziećmi trzeba pracować indywidualnie, pomóc zdobyć zawód. Dziś Ukraina podejmuje kroki w celu zapobiegania handlowi ludźmi, a w szczególności dziećmi: organizowane są komitety, rady narodowe, rząd opracowuje Narodowy program przeciwdziałania handlowi ludźmi, gdzie zamieszczono cały rozdział dotyczący dzieci. Na Ukrainie wstrzymano proces adopcji dzieci za granicę do czasu opracowania pewnych regulacji i aktów normatywnych. Prawda jest taka, że warto byłoby popracować także nad Kodeksem Karnym. W dawnym Kodeksie Karnym handel ludźmi określano jako moment przekazania, bez uwzględnienia międzynarodowego handlu, w nowym zaś uwzględniono tylko międzynarodowy aspekt handlu. To faktycznie sprzyja temu, że sprzedaż w granicach kraju nie karze przestępców z tego artykułu. I nam wszystkim trzeba pamiętać o tym, że do rozwiązania tego złożonego problemu nie wystarczą wysiłki tylko państwa. Trzeba również zmieniać świadomość obywateli. Po pierwsze, milicja nie powinna być postrzegana jako organ karzący i nie trzeba zastraszać dzieci milicją. Po drugie, społeczeństwo musi reagować na naruszenia praw dziecka i w porę zgłaszać takie przypadki. Nie możemy stać z boku problemów handlu dziećmi choćby dlatego, że ich ofiarami mogą stać się także nasze własne dzieci. się na poziomie państwa. Moja złotówka im nie pomoże. Zdjęcie I. Pyłypenki Wołodymyr Seliwanow, 35 lat: — Ja osobiście daję pieniądze. Boli mnie patrzenie na ich żałosne położenie. Materiały przygotowała Olha SKRYPKINA Warto wiedzieć Szanowni Czytelnicy, w numerze 46 „SP” z 2005 r. proponowaliśmy Waszej uwadze artykuł poświęcony problemowi dziecięcego żebractwa. Rozmowę prowadziliśmy z Olgą Szwed — przedstawicielką międzynarodowej organizacji „Ecpat International” na region WNP, która pracuje na rzecz likwidacji dziecięcej pornografii i handlu dziećmi w celu wykorzystywania seksualnego. Dziś poruszymy kwestię handlu dziećmi. Wzywamy Was, abyście nie pozostawali obojętni, brali udział w dyskusji.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

BEZDOMNE DZIECI I DZIECI-SIEROTY ŁUCKA

Na Ukrainie mieszka ponad 103 tysiące dzieci-sierot, z czego 30 tysięcy (czyli 29 %) przebywa w internatach. Każdego roku liczba niemowląt, od których rezygnują rodzice, wynosi około 900. Od nich odmawiają nie tylko samotne matki, lecz także mężatki, ponieważ nie mają odpowiednich warunków społeczno-ekonomicznych do wychowania dziecka. Jak poinformowała zastępczyni głównego lekarza ds. neonatologii Łuckiego Domu Położniczego Olena Kurak, dziś rodziny nie są gotowe przyjąć dziecko. Przyczyną tego są zazwyczaj niski poziom zabezpieczenia materialnego oraz brak odpowiedzialności u mam i tatusiów. Ostatnie dotyczy zwłaszcza mężczyzn. Począwszy od 2001 roku w Łucku obserwuje się zmniejszenie liczby porzuconych niemowląt: w 2001 r. — 15; w 2002 r. — 12; w 2003 r. — 5; w 2004 r. — 3; w 2005 — 1. „Z reguły od dzieci odmawiają matki z przeciętnych rodzin, samotne”, — stwierdza Olena Kurak. Jednym z najważniejszych kroków w rozwiązaniu problemu jest wdrożenie w Łuckim Domu Położniczym nowoczesnych technologii okołoporodowych. Chodzi o rzeczywistą pracę psychologów i lekarzy z przyszłymi mamami oraz kobietami, które właśnie urodziły. „Kiedy kobieta, która przyszła rodzić, oznajmia, że chce zostawić dziecko, nie zabieramy jej maleństwa, lecz od razu przykładamy do piersi, — opowiada Olena Iwaniwna. — Dzidziuś przebywa z mamą także przez kolejne trzy doby. I tu zadziałał moment psychologiczny: bezpośredni biologiczny kontakt, rozmowa z dzieckiem od pierwszych chwil po narodzinach prowadzą do tego, że mamy nie porzucają niemowląt”. Lecz mimo zmniejszenia liczby porzuconych dzieci potrzeba domów dziecka pozostaje. Według starszej wychowawczyni Wołyńskiego Obwodowego Specjalistycznego Domu Dziecka Halyny Owanesjan, wcześniej w tej placówce przeważały dzieci z wielodzietnych rodzin oraz od matek samotnych, które oddawały je na czasowe wychowanie, a później zabierały. Dziś natomiast dominują dzieci kobiet prowadzących amoralny tryb życia, nadużywających alkoholu, narkotyków… Z reguły nie piszą one rezygnacji, lecz po prostu zostawiają dzieci w domu położniczym, a później w szpitalu dziecięcym. Stabilnie wysoki pozostaje poziom bezdomnych dzieci i dzieci-sierot. Obecnie w Łucku jest ich 180–190 osób, a każdego roku do schroniska trafia 45–50 dzieci. W ostatnich latach sąd miejski pozbawił praw rodzicielskich: w 2001 r. — 15 rodziców (wobec 24 dzieci); w 2002 r. — 24 (wobec 25 dzieci); w 2003 r. — 21 (wobec 27 dzieci); w 2004 r. — 18 rodziców (wobec 23 dzieci). Przyczyny — pijaństwo i niechęć do zajmowania się własnymi dziećmi. Na podstawie materiału „Bezdomne dzieci i dzieci-sieroty: problem każdego z osobna czy problem społeczny?” Łuckiego Klubu Prasowego Reform lutsk.cure.org.ua

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

CZY PRZEJDZIEMY OBOK? Zazwyczaj takie dzieci siedzą w przejściach i wyciągają rękę. One proszą o jałmużnę. Mówią, że są głodne… Czy wierzymy im?

SPOJRZENIE OD WEWNĄTRZ Problem handlu ludźmi (przekazywania człowieka za pieniądze) na Ukrainie zaczęto poruszać w 1997 roku. Ale w tamtym czasie chodziło jedynie o handel kobietami. Po kilku latach zaczęto mówić już o mężczyznach. Uderzał, na przykład, fakt eksploatacji ukraińskich mężczyzn w cywilizowanych Czechach, kiedy zmuszano ich do pracy na budowie, wyrębu lasów i trzymano jak więźniów obozu koncentracyjnego, pilnując z automatami. I dopiero w ostatnim roku państwo zwróciło uwagę na problem traffickingu dzieci. Trafficking obejmuje działania związane z werbunkiem lub przemieszczaniem (lokalnym czy międzynarodowym) ludzi, stosowaniem oszustwa, przymusu lub przemocy, niewolnictwem za długi lub oszustwem w celu poddania człowieka przemocy lub eksploatacji, takiej jak prostytucja z przymusu, wykorzystywanie jako niewolnika, bicie lub okrutne traktowanie, wyczerpująca praca lub eksploatacja w charakterze służby. Trasy traffickingu zmieniają się w zależności od lokalnych warunków, popytu i podaży. Dlatego nie można twierdzić, że ofiary handlu przyjeżdżają z krajów biedniejszych do bogatszych. Tak, Ukraina jednocześnie jest krajem tranzytu (przez Ukrainę wiozą dzieci), krajem-dostawcą (z Ukrainy wywożą) i krajem, do którego dostarczają. 10—20 % nieletnich prostytutek na Krymie i w Odessie to te, które przywieziono: młodziutkie dziewczęta z Rosji, Mołdawii, Białorusi. Najwięcej ich przywożą na Krym w okresie letnim. Wywieźć dzieci z Ukrainy dzisiaj jest trudniej. Jeśli wcześniej z krajów WNP wywożono dzieci na podstawie metryki, gdzie zaznaczano imię i wiek, to teraz trzeba mieć osobny dokument podróży, faktycznie paszport, w którym, oprócz innych informacji, podana jest fotografia. Co prawda, pozostał moment podrabiania dokumentów. Tak, kilka lat temu z Odessy kobieta wywoziła cały wagon dziewcząt i jednego chłopca. Przekraczali granicę Mołdawii. Pogranicznicy zwrócili uwagę na dwie okoliczności: na liczbę dziewcząt i na wskazany w paszporcie wiek pasażerów — 22—23 lata, podczas gdy dziewczęta wyglądały na 13—14-letnie. Przy sprawdzeniu okazało się, że dokumenty są fałszywe. Dlatego cenzus wieku mimo wszystko ograniczy wywóz dzieci. Na dzień dzisiejszy ze wszystkich krajów WNP tylko z Rosji można wywozić dzieci na podstawie metryki. I jeśli problem wywozu dzieci za granicę Ukraina mniej więcej rozwiązała, to problem sprzedaży dzieci w granicach kraju pozostaje ostry. Ze wsi, powiedzmy, obwodu czerniowieckiego, gdzie rozmawiają po rumuńsku i nie znają ani ukraińskiego, ani rosyjskiego, mogą przywozić dzieci do Doniecka, Jałty, Symferopola, gdzie panuje język rosyjski, i dzieci gubią się. Dziecko trafiło w inne środowisko: duże miasto, obcy język. Takie dziecko bardzo łatwo oferować do seksu. Dzieci zastraszają, biją, jeśli nie zgadzają się, wprowadzają w stan półświadomości, zmus- VOX POPULI Zdjęcie I. Pyłypenki Wasyl Popowycz, 21 lat: — Niedawno w sklepie podeszło do mnie dziecko i poprosiło o pieniądze na jedzenie. Widać, że dziecko jest bezdomne, i dałem. To znaczy, pieniądze takim dzieciom daję: czy hrywnę, czy pięć. Kiedy kupuję coś do jedzenia. Zdjęcie I. Pyłypenki Natalia Nesterenko, 30 lat: — Jeśli bezdomne dzieci proszą na jedzenie, daję pieniądze. Żal mi ich. Chociaż, oczywiście, rozumiem: te środki dzieci komuś oddają. O takim kryminalnym biznesie dużo mówiono, pisano. W ogóle zaś tymi dziećmi powinno opiekować się państwo: tworzyć odpowiednie ośrodki rehabilitacyjne itp. Państwo powinno ponosić odpowiedzialność za dzieci. Jeśli dążymy do Unii Europejskiej, to musimy rozwiązać ten problem. Lubow Wasyljewa, 50 lat: — Tymi dziećmi powinni opiekować się albo rodzice, albo opiekunowie. Ja zawsze mówię takim dzieciom: proszę, zwracajcie się do swoich rodziców. Skierować ja je mogę albo do milicji, albo do rodziców. Takie pytanie powinno być rozwiązy-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

„PROŚWICIE” —

Wieczór w Domu Oficerów, poświęcony pamięci Bohaterów Krut, oraz wiec na mogile Askolda. „Okrągły stół” w sprawie problemów utrwalania języka państwowego w Domu Pisarzy z okazji Dnia Konstytucji Ukrainy. Na prezentacji książki „Duchowa wielkość Ukrainy”. Zwycięzcy konkursu literacko-artystycznego „Szewczenko”. Wystawa wydawnictw proświtańskich pisarza Jewhena Biłousowa. Wystawa prac zwycięzców konkursu literacko-artystycznego „Cud kalinowy” imienia D. Biłousa oraz sami uczestnicy obok zastępcy przewodniczącego Towarzystwa „Proświta” M. Nesterczuka i przewodniczącego jury konkursu, poety W. Wasylaszki (w centrum).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

DAROWIZNY NA CERKIEW TARASA

Członkowie zarządu „Proświty” prowadzą tradycyjny wiec 9 marca pod pomnikiem T. Szewczenki. Prezentacja płyty kompaktowej „Kobziarz”. Uroczysty pochód na Górę Czerniecza 22 maja 2005 roku. Szkoła średnia w Błażowie, rejon samborski, obwód lwowski (przez J. M. Juzwiaka) 131,00. Szkoła średnia w Nikłowicach, rejon samborski, obwód lwowski (przez J. A. Hrymaliaka) 151,00. Szkoła muzyczna nr 1, miasto Kałusz, obwód iwanofrankiwski (przez L. O. Kyryłowycz) 623,70. W. K. Kowal, miasto Lwów 100,00. I. J. Kopotijenko, miasto Dniepropetrowsk 10,00. W. T. Kanewski, miasto Charcyzk, obwód doniecki 40,00. P. P. Kowal, miasto Czortków, obwód tarnopolski 10,00. O. W. Samewycz, miasto Żydaczów 30,00. I. M. Dykun, miasto Stryj, obwód lwowski 20,00. M. P. Jursewycz, miasto Berdyczów, obwód żytomierski 100,00. D. Błażkewycz-Piatkowska, wieś Denysiw, rejon kozowski, obwód tarnopolski 50,00. L. P. Bobrynska i dzieci Wołodymyr, Tetiana, Lilija, miasto Zaporoże 200,00. O. A. Krywuk, miasto Charcyzk, obwód doniecki 100,00. O. D. Kuczerska, miasto Charcyzk, obwód doniecki 200,00. Społeczność wsi Kosmacz, rejon kosowski, obwód iwanofrankiwski (przez O. I. Kuszniczuka) 143,00. A. M. Tyłyk, miasto Krzemieńczuk 20,00. T. J. Pysmenna, miasto Dniepropetrowsk 10,00. W. F. Mykuliak, miasto Iwano-Frankiwsk 100,00. L. S. Medwedczuk, miasto Krzemieniec, obwód tarnopolski 100,00. L. A. Jarmoluk, wieś W. Młyniwci, rejon krzemieniecki, obwód tarnopolski 100,00.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

PRZY WSPARCIU „PROŚWITY” DO JUBILEUSZU WYSTAWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

POEZJA PRZEZ «MUSZLĘ»

Kameralna sala stołecznego Muzeum Łesi Ukrainki urządzona jest jak salon. Między niewielką sceną a widzami prawie nie ma przestrzeni. Widać każdy ruch, słychać każde słowo. W takiej atmosferze stołeczny teatr poezji „Muszla” przedstawił spektakl według utworów Mykoły Winhranowskiego „Zapowitne”. Premiera spektaklu odbyła się w październiku w Doniecku — właściwie na prośbę miejscowej inteligencji został on stworzony. A po Kijowie pojedzie do Połtawy... Jak opowiada reżyser Serhij Archypczuk, teatr był pomyślany jako wędrowny, ale któż wiedział, że wyjdzie tak dosłownie: teatr istnieje już czwarty rok, a stałego dachu nad głową nie ma, próby trzeba przeprowadzać w Centrum Twórczości Dziecięcej „Switanok”, czasem daje schronienie także Kongres Ukraińskich Nacjonalistów. A ten spektakl w Muzeum Łesi Ukrainki stał się możliwy dzięki wsparciu samego muzeum oraz towarzystwa „Proświta”... Obserwując widowisko, przypomniałam sobie debiutancki spektakl tego teatru (wtedy miał jeszcze nazwę „Słowo”) kilka lat temu na scenie Domu Pisarzy. Był to spektakl według wierszy Natalki Kłymenko „W palącej muszli słowa”. Reżyser Serhij Archypczuk podzielił duszę lirycznej bohaterki na spektra, wcielało się w nie osiem aktorek. Wszystkie ubrane na czarno — aby nie odwracać uwagi od emocji. Dopiero pod koniec spektaklu wszystkie dziewczyny zakładają na ciemne „tło” barwne ukraińskie chusty. Właściwie taki zabieg reżyser wykorzystał także w inscenizacji „Zapowitne” według utworów Mykoły Winhranowskiego. Pięć kobiet w czerni (narodowa „struna” brzmiała w czerwonych wstążkach i koralowych naszyjnikach) ucieleśniało różne oblicza uczuć i dążeń artysty (Lida Poryćka, Hanna Połtaweć, Nadija Bazarowa, Marta Szpak i Olha Kostracz). One, jak strumyki w rzece, schodziły się w samym poecie w śnieżnobiałej koszuli — grał go znany prowadzący pomarańczowego Majdanu, aktor teatru „Suzirja” Jewhen Nyszczuk. „Aktorzy nie grają ról, oni są tylko obnażonymi obrazami, które przepuszczają przez siebie poezję” — wyjaśnia reżyser Serhij Archypczuk. Podstawę spektaklu stanowiły wiersze poety ze zbioru „Tę kobietę kocham”. Poezja przeplatała się z pieśnią: „Oj letili żurawli”, „Pocizuł mia, mij myłeńkyj”, „Oj na hori roman cwite”, „Ja w seredu rodyłasia”... Pieśń „błądziła” przez cały spektakl, to nagle wrywając się w kanwę wierszy, to tak samo niespodziewanie milknąc... I mimo wszystko, moim zdaniem, pomimo udanych rozwiązań reżyserskich, właśnie staranna „praca” aktorów na scenie chwilami przeszkadzała w odbiorze poezji Mykoły Winhranowskiego. Synchroniczne, przemyślane ruchy, konfiguracje na scenie, gesty, mimika nierzadko zagłuszały głos samego poety, odwracały uwagę od jego potężnego, w końcu — samowystarczalnego słowa. Zresztą i nasycenie spektaklu poezją, kiedy wiersze błyskawicznie zmieniały jeden drugi za ruchami duszy lirycznego bohatera, nie uwzględniło specyfiki słowa Mykoły Winhranowskiego — jego gęstości, metaforycznego nasycenia, które potrzebuje przestrzeni dla myśli, przemyślenia... W każdym razie to subiektywne wrażenia, które nie odpowiadają tej owacji, jaką zgotowali widzowie po obejrzeniu spektaklu: sala szalała od oklasków, wywoływała artystów „na bis”... Dobrą myśl o inicjatywie młodego teatru wyraziła także żona pisarza Ołeksandra Winhranowska, która była obecna na spektaklu. Marija ŁYTWYN Zdjęcie Anatolija STEPANOWA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

I ZNOWU PORZĄD — PIĘKNO

W Ługańskim Narodowym Uniwersytecie Pedagogicznym im. Tarasa Szewczenki z inicjatywy i przy skutecznym wsparciu Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki otwarto wystawę prac ługańskiej rzeźbiarki Jelwiny Maksymiwny Można­jewej. Wystawę otworzył rektor uniwersytetu, znany w regionie proświtianin Witalij Kurylo. Wyraził nadzieję, że możliwość stałego urządzania podobnych wernisaży w uczelni będzie doskonałą formą wychowania estetycznego studentów. Na powitanie Jelwiny Maksymiwny przyszli krewni, najbliżsi przyjaciele, koledzy po dłucie i pędzlu. Były też życzenia poetyckie (w imieniu studentów Instytutu Kultury i Sztuki wiersze ukraińskich poetek odczytała studentka pierwszego roku Hanna Kowalczuk) oraz muzyczne (ukraińskie pieśni ludowe i pieśni do słów Tarasa Szewczenki wykonała solistka obwodowej filharmonii, laureatka Międzynarodowego konkursu „Złote trombity” Natalia Kołomojcewa). Kwiaty i Dyplom Honorowy wręczyła naczelnik Zarządu Kultury i Sztuki Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej Hanna Owczarenko. Rok 2005 jest dla artystki E. M. Można­jewej znaczący tym, że obchodziła ona swój 75. jubileusz, a kilka dni temu minęło 35 lat od przyjęcia jej do Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Wtedy, w 1970 roku, również wystawiała swoje prace w ówczesnym jeszcze instytucie pedagogicznym w Ługańsku. E. Można­jewa jest uczestniczką wielu ogólnoukraińskich wystaw twórczych i konkursów, w tym konkursu projektów najlepszego pomnika „Niepodległa Ukraina”; miała trzy wystawy indywidualne (1970, 1986, 2000); na ostatniej eksponowano 107 dzieł. Na tegorocznej wystawie widzom proponuje się około 60 prac, wśród których obok rzeźby sztalugowej są prace akwarelowe; fotostendy z monumentalistyką (kompozycje rzeźbiarskie, pomniki, znaki pamiątkowe). Szczególnie zaznaczył się talent rzeźbiarki w gatunku portretu i kompozycji tematycznej. Najbardziej znaczące są portrety poetów — Łesi Ukrainki, Tarasa Szewczenki, Michaiła Lermontowa; bliskich duchowo artystce ludzi — rzeźbiarzy M. Można­jewa, W. Muchina, malarki T. Jabłońskiej, architekta W. Diesiatniczuka. Szczególne miejsce w twórczości E. M. Można­jewej zajmuje tematyka szewczenkowska. Wielki Kobzarz przedstawiony jest w różnych ipostasiach i za każdym razem na nowo: surowy, zamyślony, lub w porywie twórczym, a jednak współczesny, jakby był obok nas. Szewczenkiana E. M. Można­jewej to jedno z najcenniejszych twórczych osiągnięć w artystycznym odtworzeniu postaci Kobzarza przez rzeźbiarzy Ługańszczyzny. Bez wątpienia wystawa prac ługańskiej artystki jest ważnym wydarzeniem w kulturalnym życiu regionu. Zainteresowała ona zarówno studentów, jak i uczniów oraz młodzież. Centrum prasowe Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

OBUDZIĆ MIŁOŚĆ DO SWOJEGO

Proświta w Mariupolu wkrótce obchodzić będzie setną rocznicę istnienia. Obecnie proświtianie starannie zbierają materiały do napisania historii swojego oddziału. Pierwsza jego część — „PROŚWITA” W MARIUPOLU: PIERWSZA POŁOWA XX WIEKU” — jest już gotowa do druku. Każdy proświtianin jeszcze raz i jeszcze raz przegląda swoje domowe archiwa, pracuje w magazynach bibliotecznych, przegląda roczniki gazet minionych lat, aby znaleźć choćby jeden epizod, w którym mowa o miejscowej „Proświcie”, jej sprawach i ludziach. Czasem trafiają się materiały, które mają znaczenie nie tylko lokalne, ale i ogólnoukraińskie. Byłoby grzechem nie podzielić się tym materiałem z czytelnikami „Słowa Proświty”. Gdzieś w 1918 roku do Mariupola nadeszło kilka egzemplarzy broszurki „Co ma robić „Proświta” na wsi”. Jeden egzemplarz tego wydania zachował się u działacza mariupolskiej „Proświty” Mykoły Rudyka. Książkę opracował i napisał do niej przedmowę Hnat Chotkiewycz — znany pisarz, aktor, pedagog, historyk sztuki, aktywny działacz „Proświty” od czasu jej założenia na Podnieprzu. Przytoczymy kilka fragmentów wstępu do proświtiańskiego wydania z 1918 roku, zachowując osobliwości stylu i pisowni tamtych czasów. Sądzę, że czytelnicy nie tylko z ciekawością wsłuchają się w głos, który dociera do nas z głębi minionego stulecia, ale też znajdą coś pouczającego dla siebie i dla pracy społecznej. „Tak poruszył się naród, rzucił się do »Proświty«: tu i tam zakładają się nasze towarzystwa, nasza nadzieja. Sami, bez „kazionnych” zapomóg, z inicjatywy samego narodu — i w tym wielki sens. Ale założyć »Proświtę« to jeszcze za mało, trzeba ją postawić jak należy, trzeba zrobić tak, by spełniała swoje zadanie, i to jak najlepiej, by istotnie była »Proświtą«... TRZEBA WRÓCIĆ DO PIEŚNI OJCÓW SWOICH, A TĘ MOSKIEWSKĄ ŁAPONINĘ WYRZUCIĆ, JAK ŚMIECI, Z CHATY. Zadaniem kółka będzie więc obudzić miłość do swego. ...Teraz trzeba oświecać lud, pokazywać mu drogę, że jest Ukraińcem, by znów nie zabłądził na inną drogę i nie zabłąkał się na jakieś dwieście–trzysta lat. A do tego służą czytanie, te publiczne zebrania z wcześniej przygotowanymi programami, odczyty, dobre książki — oto główna praca. ...Każdemu członkowi „Proświty” starajcie się powierzyć jakąś pracę. Choćby małą — byle go przyciągnąć do sprawy. I w tym okaże się rozum rzeczy — oto kiedy zdoła każdemu dać zajęcie, rozpoznać, do czego kto jest zdolny, zainteresować. ...I wszędzie musi „Proświta” być na pierwszym planie, wszędzie musi pokazywać drogę, dawać początek. Wtedy i u nas, tak jak w Galicji, stanie się najbardziej szanowanym towarzystwem, do którego wszyscy zwracają się z miłością. ...Kiedy praca tak się ułoży — wtedy »Proświta« będzie naprawdę siać oświatę. Nie mówcie, że nie ma u was ludzi, z kim pracować — to wszystko próżne. Ludzie się znajdą, byle tylko zdołali dać impuls, zapalić. A do tego trzeba samemu płonąć. Płonąć miłością do rodzinnego kraju, pragnieniem dobra dla niego i dla swego narodu. Wtedy od twego ognia zapalą się i inni...” z Pawło MAZUR, nauczyciel, m. Mariupol

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

NIC NIE JEST W STANIE ZŁAMAĆ UKRAIŃSKIEGO DUCHA

18 listopada społeczność obwodu chersońskiego świętowała stulecie „Proświty” — najstarszej organizacji społecznej Kraju Taurydzkiego. A historia chersońskiej „Proświty” zaczęła się od utworzenia w 1885 roku ukraińskiego kółka pod kierownictwem Ołeksandra Rusowa. Skupił on wokół siebie ukraińskie siły twórcze i już od 1886 roku kółko zaczęło wydawać czasopismo „Step”, które ukazuje się do dziś, a w 1905 roku zainicjowało powstanie „Proświty”, która stała się mocnym kręgosłupem życia duchowego Ukraińców w tym regionie. Istniała ona do 1908 roku, została odrodzona w 1917, ale znów na krótko... Obchody 100-lecia rozpoczęto otwarciem w przeddzień 18 listopada wystaw książkowych w siedmiu bibliotekach rejonowych obwodu. Konferencja prasowa, która odbyła się w Chersońskim Uniwersytecie Państwowym, zgromadziła dziennikarzy i studentów. Rozmawiali z nimi: Mykoła Nesterczuk — sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, Ołeh Ołeksiuk — przewodniczący obwodowego zjednoczenia „Proświty”, Mykoła Bratan — honorowy przewodniczący obwodowej organizacji towarzystwa, znani poeci-proświcianie — Wałerij Kułyk, Wasyl Żurakiwski, Wasyl Zahorodniuk — przewodniczący komórki „Proświty” w Chersońskim Uniwersytecie Państwowym, a także goście z Odessy i Kirowohradu. Młodzież proświciańską przyszło przedstawić mnie. Uczestnicy konferencji prasowej opowiedzieli o osiągnięciach i perspektywach „Proświty”, odpowiedzieli na pytania. Obchody kontynuowano uroczystym koncertem w pomieszczeniu Chersońskiej Szkoły Muzycznej. Występuje zespół folklorystyczny „Swiczado”. Najlepsi proświcianie zostali nagrodzeni podziękowaniami mera Chersonia, zarządu kultury, a także medalami „Budowniczy Ukrainy” i dyplomami honorowymi od Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, które wręczył Mykoła Nesterczuk. Ołeh Ołeksiuk i Anatolij Szczerbyna zostali nagrodzeni podziękowaniami Chersońskiej Rady Obwodowej. W koncercie wzięły udział znane zespoły artystyczne Chersońszczyzny: Zinaida Kolisnyczenko, Charis Szarinski, Iryna Dowhopola, Natalija Lełeko, Wiktor Hurba, zespół „Czerwona kałyna” i inni. Przyszłość „Proświty” jest w młodzieży. Taki wniosek wyciągnęli występujący na święcie. Dlatego duże zainteresowanie wzbudziło również spotkanie młodych prośwician, które odbyło się następnego dnia. Prowadziła je przewodnicząca Chersońskiej Obwodowej Komórki Ogólnoukraińskiej Młodzieżowej Organizacji Społecznej „Młoda Proświta” Nadija Jacenko. Wiele planów ma niedawno zarejestrowana na Chersońszczyźnie „Młoda Proświta”. Już wkrótce ujrzy światło dzienne pierwszy numer gazety „Młodzież Chersońszczyzny”, przeprowadzone zostaną spotkania literacko-artystyczne ze studentami. Prawdziwie niezaoranym polem dla sprawy odrodzenia narodowego Ukrainy są regiony południowe. Ale kiedy widzi się, z jaką ciekawością i entuzjazmem w obwodzie chersońskim ludzie różnych pokoleń biorą się za tę niełatwą sprawę, to rozumie się, że nic nie jest w stanie złamać ukraińskiego ducha, nawet w najbardziej problematycznych dla jego szerzenia zakątkach Ukrainy. Dlatego szczerze pragnę pogratulować proświcianom Chersońszczyzny święta i życzyć wszelkich sukcesów oraz osiągnięć twórczych w ich niełatwej pracy. Jewhen BUKET

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

HISTORIA JEDNEGO PORTRETU

Już dziesięć lat nie ma wśród nas człowieka, którego słusznie można nazwać przewodnikiem i symbolem narodu. 9 grudnia skończyłby 80 lat. Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Wołodymyr wielką wagę przywiązywał do słowa: „Chciałbym powiedzieć takie słowo, które żywi obumarłe serca, które sprawia, że ślepi zaczynają widzieć, a umarłych podnosi z niebytu” (Wasyl Romaniuk, z cyklu poezji obozowych). Jego Świątobliwość Wołodymyr odszedł w niebyt w locie, pozostawiając po sobie więcej pytań niż odpowiedzi na nie. Jego życie jest świadectwem tego, że za każdym sukcesem człowieka i ziemską sławą stoi ciężka praca i tragiczny los. A za zewnętrzną, błyszczącą biografią kryją się głębokie wewnętrzne kataklizmy. Nieproste są też losy ludzi, którzy w taki czy inny sposób byli związani z Patriarchą. O niezapomnianych spotkaniach z Patriarchą Wołodymyrem opowiada gość naszej redakcji, autor jego ostatniego za życia portretu, artysta malarz Leonid HOPANCZUK. — Jak zrodził się pomysł namalowania portretu Patriarchy Wołodymyra? — Nie znałem Patriarchy Wołodymyra i po raz pierwszy zobaczyłem go na ekranie telewizora. Bardzo poruszył mnie jego wizerunek i poczułem jakby wewnętrzne zadanie: namalować portret tego człowieka. Z czasem skontaktowałem się z Patriarchatem, gdzie mieszkał Władyka, przyjechałem tam, spotkałem się z jego synem, ojcem Tarasem, i umówiliśmy się na spotkanie z Patriarchą Wołodymyrem. — Czy Patriarcha Wołodymyr był człowiekiem dostępnym? — Był niezwykle dostępny. Nawet wspominam taki przypadek, kiedy na jedną z sesji zabrałem ze sobą kolegę, który właśnie przyjechał z Anglii. Patriarcha przymierzał różne szaty (wtedy jeszcze szukałem wizerunku) i po zakończeniu pracy jakoś nawet po dziecięcemu bezpośrednio zaproponował nam herbatę (nawiasem mówiąc, on tam sam wszystko sobie przygotowywał). Zaczęliśmy nieśmiało odmawiać, a on w tym czasie szukał czajnika, przygotowywał stół, żeby nas poczęstować. Mój kolega był po prostu zszokowany tym, co zobaczył i usłyszał. Nie mógł uwierzyć, że człowiek takiego formatu może być tak dostępny w komunikacji i na poziomie codziennym. — Jak przebiegały sesje? I co najbardziej zapadło Panu w pamięć? — Chcę zacytować słowa z informacji prasowej mojej wystawy indywidualnej, gdzie po raz pierwszy wystawiono portret Patriarchy — właśnie w nich przelały się moje ówczesne wrażenia: „Niezapomniane rozmowy z Patriarchą Wołodymyrem podczas pracy nad jego portretem. Zmęczone spojrzenie nagle rozbłyska przy słowach „Bóg”, „Ukraina”, „przyszłość”. Jakże chciał służyć liturgię wielkanocną w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie. Nie pozwolili. Z wysiłkiem podnosi się ręka, błogosławiąc mnie, gdy podchodziłem do drzwi. Czyż wiedziałem, że widzę go po raz ostatni”. W ciele tego 70-letniego mężczyzny, wycieńczonego obozami, żyła dusza osiemnastoletniego młodzieńca. Te spotkania były dla mnie niezwykle interesujące, bo wcześniej takiego człowieka nie spotkałem, chociaż malowałem portrety wielu znanych osób. Nie miał żadnych pretensji ani do władzy, ani do organów ścigania, które zabrały mu najlepsze lata życia. Był to człowiek, który płonął miłością do Ukrainy i w którym żyła młoda, pełna życia dusza, chociaż ciało, wycieńczone, zmęczone, chore — dawało o sobie znać. Ostatnie błogosławieństwo artysty przez Patriarchę. 1995 r. Zdjęcie L. Hopanczuka — Dlaczego zdecydował się Pan przedstawić Patriarchę Wołodymyra właśnie na tle Oranty z Soboru Mądrości Bożej w Kijowie? — Pierwsze nasze spotkania miały miejsce właśnie przed świętami wielkanocnymi i opowiadał mi, że prowadził negocjacje z władzami miejskimi o to, by służyć liturgię wielkanocną w Soborze Mądrości Bożej w Kijowie. Bardzo kochał tę świątynię i właśnie tam odbyła się jego intronizacja, poświęcenie, kiedy wybrano go na Patriarchę. Jednak za życia nie pozwolono mu odprawić tej służby, dlatego urzeczywistniłem jego pragnienie na portrecie. — Czy praca nad portretem trwała długo? — Miałem sześć sesji-spotkań z Patriarchą Wołodymyrem, które mogę nazwać okresem twórczych poszukiwań. Przemyśliwałem kompozycję, robiłem szkice. Rozpoczętą pracę przerwała nagła śmierć Patriarchy i wydarzenia „czarnego wtorku”. Byłem na pogrzebie Patriarchy i na własne oczy widziałem wszystko, co działo się pod murami Soboru Mądrości Bożej w Kijowie. Te wydarzenia mniej więcej na półtora miesiąca wybiły mnie z rytmu i po prostu nie mogłem pracować, bo to, co zobaczyłem, stało mi przed oczami. Z czasem wróciłem do portretu i namalował się bardzo szybko. — To potwierdza myśl, że artysta, kiedy maluje, zżywa się z wizerunkiem i wczuwa się w niego. Dlatego proszę spróbować przez pryzmat swojego światopoglądu wskrzesić wydarzenia „czarnego wtorku”. — Po prostu zszokowało mnie to, co zobaczyłem. Zwłaszcza to, że tak zwane struktury siłowe deptały chorągwie, ikony, dumę naszego państwa — niebiesko-żółte sztandary, było to dla mnie po prostu niezrozumiałe i dzikie, nie mogłem tego przyjąć duszą, moja dusza była wzburzona i protestowała przeciwko temu wszystkiemu. — Pewnie w tym też była niezgłębiona zagadka jego życia — ziemskiego i po śmierci. A jak, Pana zdaniem, Patriarcha Wołodymyr odnosił się do innych wyznań? — Był to człowiek, który myślał o całym narodzie ukraińskim. Doskonale rozumiał, że religijny spór międzywyznaniowy i rozbicie wyrządzają ogromną szkodę narodowi jako całości. Ku mojemu zdziwieniu, planował spotkanie z metropolitą Wołodymyrem (Sabodanem) i chciał mu powiedzieć: „Nie mamy już po dwadzieścia lat i wkrótce staniemy przed Sędzią Niebieskim, który zapyta nas: „Co zrobiliście z Ukrainą i narodem ukraińskim?” I będziemy musieli udzielić odpowiedzi”. Dlatego starał się, jeśli nie zjednoczyć, to przynajmniej porozumieć ze wszystkimi wyznaniami chrześcijańskimi, aby było to z korzyścią dla narodu i całego narodu ukraińskiego. — 10 lat od dnia śmierci Patriarchy Wołodymyra… Tyle samo — portretowi Patriarchy. Wiemy o życiowych trudnościach tej wybitnej osobistości. Ale nieprosty jest też los samego portretu… — Tak, portret przez pewien czas przechowywany był w cerkwi św. Mikołaja Nabereżnego, kiedy tam była nieprosta, sporna Jedno z ostatnich zdjęć za życia. Zdjęcie L. Hopanczuka na sytuację, i on, w dosłownym tego słowa znaczeniu, był jej opiekunem. W refektarzu, gdzie stał portret, nocowali parafianie, a historyczka sztuki Hanna Kozaczenko, która tam była, opowiadała, że w środku nocy obudziła się, ponieważ Patriarcha odprawiał nabożeństwo w świątyni. Portret znajdował się tam dopóty, dopóki sytuacja się nie ustabilizowała. Podczas Pomarańczowej Rewolucji, kiedy na duszy było bardzo niespokojnie i trwożnie, wystawiłem portret w pracowni na sztaludze i stał tam przez cały czas. Dlatego jestem pewien, że ma on moc, a Patriarcha Wołodymyr jest z nami — tacy ludzie nie umierają. — Jak Pan uważa, gdzie powinien być przechowywany ten portret? — Swego czasu chciał go mieć w swojej ekspozycji Narodowy Muzeum Historyczne Ukrainy, ponieważ właśnie tam znajdują się rzeczy, w których malowałem Patriarchę. Ale myślę, że miejsce portretu jest jednak w Narodowym Muzeum Sztuki Ukraińskiej, mam nadzieję, że u nas zostanie stworzona galeria portretów wybitnych działaczy Ukrainy. — Reprodukcja portretu Patriarchy została umieszczona w podręczniku „Język ukraiński w komunikacji duchowej”. Kiedy wyszła książka, człowiek, który się na tym zna, kładąc rękę na portrecie, zauważył, że bije od niego potężna energia. Mówią, że to potężna energia osobowości, która jest przedstawiona na portrecie. Wychodząc z tego, proszę powiedzieć, jak wpłynęła właśnie na Pana praca nad portretem? — Kontakt z Patriarchą to jasna i niezapomniana karta mojego życia. Spojrzeliśmy sobie w oczy, zaczęliśmy z nim rozmawiać tak, jakbyśmy znali się co najmniej trzydzieści lat. Rozumiałem, że tak może mówić albo człowiek naiwny, albo taki, który wszystko widzi. Naiwnym go nazwać nie mogę. To był człowiek, który w oczach zobaczył wszystko i wszystko zrozumiał. Swoją drogą, jeszcze jeden ciekawy moment. Już kiedy pracowaliśmy, powiedziałem: „Władyko, a dlaczego mnie Pan nie zapytał, kim jestem, do jakiego patriarchatu należę? Wychowywałem się w rodzinie z tradycjami protestanckimi”. Odpowiedział, że nie widzi w tym nic strasznego, bo kiedy był w Jakucji, to przyjaźnił się z rodziną niemieckich protestantów. To było jedyne miejsce, gdzie mógł odetchnąć i znaleźć wspólny język oraz modlitwę. Nawet po śmierci Patriarchy czułem jego bezpośrednie kierownictwo nad pisaniem portretu. Portret pisał się łatwo, farby kładły się za pierwszym razem stuprocentowo. Twarz namalowałem od razu za jednym razem. Co więcej, zazwyczaj bywa trudno zakończyć pracę, a tutaj jakbym usłyszał jego głos: „Wszystko, dość. Zrobiłeś wszystko, co miałeś zrobić”. Odłożyłem pędzle i więcej nie dotykałem portretu. Zatem czułem jego bezpośrednie kierownictwo nad całym procesem twórczym. — 9 grudnia przypada 80. rocznica urodzin Patriarchy. I właśnie w te dni nasuwa się pytanie: czy jego sprawa jest kontynuowana, czy wcielane są w życie jego dążenia? — Bez wątpienia takie życie i takie działanie prędzej czy później wykiełkuje. Być może początkowo nie tak, jak by się chciało. Ale jestem pewien, że jego droga życiowa jeszcze da bardzo silny impuls dla ukraińskości, dla narodu, zjednoczenia, miłości, szacunku do swojej Ojczyzny. Nie mam co do tego wątpliwości. Im dalej, tym bardziej czuję głębię tej osobowości. Jestem pewien, że on nadal będzie miał wpływ i na politykę, i na życie religijne, i w ogóle na ukraińskiego ducha. Takie rzeczy nie mijają, bo ziarno zostało zasiane i ono obowiązkowo wykiełkuje błogosławieństwem. Rozmawiała Iryna OLIJNYK. Ojciec Taras Romaniuk z artystą Leonidem Hopanczukiem przy portrecie ojca

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Urodziłam się 27 września 1923 roku we wsi Mały Bakaj w rejonie reszetyliwskim obwodu połtawskiego w rodzinie chłopskiej, jestem Ukrainką. Mój ojciec, Hnydan Jewdokym Omelianowycz, urodził się w 1891 roku na chutorze Dupłane (wieś Mały Bakaj) w rejonie reszetyliwskim, matka — Kolinko Natalka Romaniwna, urodziła się w 1892 roku na chutorze Derkaczi (wieś Podił) w rejonie wełykobahaczanskim obwodu połtawskiego. Moi rodzeni bracia i siostra: Mykoła — ur. w 1922 r.; Hanna — ur. w 1924 r.; Mychajło — ur. w 1925 r.; Ołeksandr — ur. w 1927 r.; Wołodymyr — ur. w 1932 r. Dziadek i babcia ze strony mamy — Kolinko Roman i Priska. Dziadek ze strony taty — Omelian. Rodzeni bracia i siostry mamy: Sofija, Hanna, Pantełejmon i Mełanka. Rodzeni bracia i siostry taty — Jalysej i Marfa. Moi rodzice mieli dwa i pół hektara ziemi, jednego konia, osiem owiec, jeden wóz, sanie i sprzęt rolniczy — pług, bronę, obsypnik. Mieszkaliśmy w prostej ukraińskiej chacie o powierzchni 96 m kw., zbudowanej przez całą wspólnotę wsi w roku moich narodzin. Chata składała się z sieni, izdebki i właściwie samej izby. Dach wysoki, słomiany, ściany gliniane. Za podłogę służyło zwykłe klepisko z gliny, wyścielone słomą. Światło przenikało przez cztery okna w izbie i jedno w izdebce. Zimą mróz malował je białymi wzorami. Zimą całą rodziną mieszkaliśmy w izbie. Była skromnie umeblowana: wykonane przez miejscowego stolarza dwie długie ławy, stół o prostokątnym kształcie, skrzynia i drewniane łóżko. W skrzyni — równiutko złożony odświętny ubiór, wojskowa czapka koloru błękitnego, nowe czarne chromowe trzewiki mamy na średnim obcasie. Bywało, założę niebieskie pończochy, włożę trzewiki, pobiegam po podwórzu, potem wejdę do izby i znowu wszystko włożę do skrzyni. Na pokuciu — ikony Jezusa Chrystusa i Świętej Marii, Biblia i „Kobziarz” T. Szewczenki, lampka, którą tata zapalał w świąteczne dni. A w centrum wnętrza izby — ukraiński piec, który nas karmił i ogrzewał. Naprzeciwko pieca wisiała półka na naczynia, a pod nią stało wiadro z wodą. Wśród naczyń przeważały gliniane miski, dzbany, drewniane łyżki, drewniane wiadra, garnki: kasznik, płyskun, polewany, warownik. Spaliśmy na piecu. Rodzice wstawali wcześnie. Tata krzątał się przy gospodarstwie na podwórzu, a mama rozpalała w piecu i przygotowywała jedzenie. My z braćmi i siostrzyczką, jeszcze nie rozbudzeni, czuliśmy przyjemne ciepło przypiecka, ale trzeba było już wstawać na śniadanie. Palono w tamtych czasach słomą, igliwiem sosnowym, drewnem, łodygami słonecznika. A kiedy mama piekła chleb, to i płytkami, które wyrabiano latem z obornika, a potem suszono na słońcu. Na podwórzu po okolicy rozchodził się z dymem smakowity zapach świeżego chleba i barszczu. Z wielką radością oczekiwaliśmy Bożego Narodzenia i Starego Nowego Roku, gdyż tylko wtedy mogliśmy usłyszeć, jak pod oknami kolędują i szczodrują dzieci. I my mieliśmy okazję pokolędować i poszczodrować u krewnych i sąsiadów. Na Wigilię mama brała z pokucia uwar i kutię, postawione tam przez tatę, podawała nam na stół i wszyscy smakowaliśmy je drewnianymi łyżkami. Wiedzieliśmy, że kutię mama ugotowała z pszenicy, którą razem z tatą wyhodowali i zebrali na własnym polu. Na Wielkanoc mama piekła pachnące paschy i farbowała w wywarze z cebuli kraszanki. W drugi dzień Wielkanocy chodziliśmy z podarkami do chrzestnego i chrzestnej w gości i mówiliśmy: „Chrystus zmartwychwstał!” Oni nam od- Po lewej stoi Natalka Romaniwna, matka Ołeny Jewdokymiwny

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

W SNIE WIDZĘ CHATĘ MOJEGO DZIECIŃSTWA Wspomnienia Ołeny Jewdokymiwny Wowk, wieś Małyj Bakaj, rejon reszetyliwski, obwód połtawski

odpowiadali: „Zaiste zmartwychwstał!”. My, ukraiński naród, powinniśmy nisko pokłonić się ludziom wiejskim za to, że zachowali ukraińskie słowo, kulturę i duchowość. Wiosna. Topnieje śnieg i płynie dźwięcznymi strumykami. Powracają do domu z ciepłych krajów szpaki, dzikie kaczki i gęsi, bociany. Budzi się przyroda: pszczoły noszą do swoich uli pierwszy, wierzbowy pyłek. Wiosna jest i w naszych dziecięcych duszach, jesteśmy w oczekiwaniu czegoś nowego, biegniemy na Buzową. Na północnych stokach wzgórza, po którym zimą zjeżdżaliśmy na sankach, wciąż leżał śnieg; na dole wartko płynęła wiosenna rzeka, której źródła zaczynały się przy wsiach Łyman i Krochmalci. Południowe stoki, już wolne od śniegu, cieszyły nasz wzrok białymi i niebieskimi przebiśniegami. Nacieszywszy się do syta wiosennymi krajobrazami, wracaliśmy do domu, gdzie tata i mama kończyli już odstawiać od ścian chaty trzcinowe maty, które chroniły nasze mieszkanie przed zimowymi wiatrami i mrozami. Na początku lata mama przechodziła gotować do chatki. Nie było tam mebli, jedynie stały rohatyny z łopatą w pogrzebaczach, którymi mama krzątała się przy piecu. W ciepłej porze, aż do pierwszych jesiennych chłodów, wszyscy spaliśmy rzędem na klepisku, pokrytym świeżym, pachnącym sianem. Szczególnie przyjemnym aromatem napełniała się chata na święto Trójcy lub, jak mówią w ludzie, Zielonych Świątek. Pachniało lubczykiem, tymiankiem, piołunem i łąkowym zielskiem. W sieniach zawsze było dużo jabłek, gruszek, orzechów, śliwek. Na strychu przechowywano ziarno i sól w korytku. Na belce stropowej wisiała w worku słonina. Na podwórzu była duża stodoła, a w niej — koń, owce, świnia z prosiętami, kury. Obok — studnia i wysoki stóg siana. Za chatą rósł duży sad. Każdego lata zbieraliśmy plony jabłek, gruszek, śliwek, kaliny, moreli, orzechów, wiśni, czereśni. Spożywaliśmy sami, częstowaliśmy ludzi. W słoneczne letnie dni chowaliśmy się w cień pod rozłożystymi gałęziami drzew. A w czerwcu po obfitym deszczu w wiśniowym sadzie pojawiały się borowiki — „podwiśnie”. Mama smażyła je na oleju. Jakie one były smaczne! W naszej wsi jest malowniczy zakątek przyrody, nazywają go Brzegiem. Latem rosną tam wysokie trawy, z których wyglądają „kosacce”. Dalej, na łące — barwny „dywan” z krwawnika, mniszka, cykorii, koniczyny, lucerny, tasznika, rumianku, piołunu, kocanek. Wiosną w gęstych zaroślach wikliny wczesnym rankiem wywodzą swoje melodie słowiki. A latem niekiedy zakuka kukułka. Na osice dzięcioł wystukuje dźwięczne rytmy. Prawie pod samą strzechą przemknie dudek, usiądzie gdzieś między gęstymi gałęziami olchy i zaśpiewa swoje „u-dudu”… Ukraińska przyroda w całej swojej wielkości i pięknie... Zawsze czuliśmy się jej nieodłączną cząstką. Pod okazałymi wierzbami mieliśmy własny staw. Tam wiodła się ryba i było jej dużo. Latem tata zwykłym rzeszotem łowił karasie, liny, karpie. Zimą zaś dobrze łowiły się piskorze. W pogodne letnie dni do naszego stawu często przylatywały bociany, parami chodziły po płytkiej wodzie. A już jak wzbiją się w błękitne niebo — oto piękno! A jesienne smutne klangor odlatującego w ciepłe kraje żurawiego klucza... *** Nic, zdawałoby się, nie zwiastowało nieszczęścia, lecz dwa zbrodnicze totalitarne reżimy wykonały swoją czarną robotę. Stalinowscy satrapowie zniszczyli samo życie w tej chacie, wprowadzając sztuczny hołodomor, a hitlerowscy faszyści kontynuowali... Oni spalili, zrujnowali moją rodzinną chatę. Często śni mi się, że mieszkam w chacie mojego dzieciństwa, gdzie czuję takie szczęście, taką radość, której nie da się wyrazić słowami. Duszą jestem zawsze tam, w domostwie moich najdroższych rodziców... 1929 r. rozpoczęła się kolektywizacja, a równolegle — likwidacja wiejskich gospodarzy, którzy zrogowaciałymi rękami karmili swoje rodziny i całe państwo. Stalinowska piekielna maszyna niszczyła mądrego pracownika, dlatego że nie wpisywał się w marksistowsko-leninowskie dogmaty o komunie. W aktywistów, z reguły, szli ci, którzy do pracy nie bardzo się brali, a chcieli komenderować współmieszkańcami. Pomagali im pełnomocni „przedstawiciele klasy robotniczej”. 1930—1931 rr. Do kołchozu wstąpił i mój tata. Ale, przyglądnąwszy się porządkom nowej władzy, wystąpił z niego: samymi dniami pracy rodziny nie nakarmisz, a chleba powszedniego w kołchozie zarobić było niemożliwe. Wtedy władza zaczęła nakładać na tatę i innych indywidualnych rolników dostawy zboża. Pierwszą i drugą dostawę zboża tata wykonał, a trzecią nie, zostawił chleb dla dzieci: nas było sześcioro. Zaczęły się prześladowania taty. Często wzywali do rady wiejskiej, tam torturowali, zaciskali mu palce w drzwiach. Ojciec nie mógł długo znosić takiej zniewagi, zaczął się ukrywać. Prawie każdej nocy przychodzili do nas enkawudziści, szukali taty. Trwało to mniej więcej rok. Tata zmęczył się ukrywaniem, a i niby Jewdokym Omeljanowycz, ojciec Ołeny Jewdokymiwny trochę ucichło — wrócił do domu. Ale o spokoju można było tylko marzyć. 1932 r. Pamiętam, jakoś po Bożym Narodzeniu mój starszy brat Mykoła siedział na piecu, a my wszyscy rodziną na podłodze. Kiedy słyszymy, coś puka na przyczółku w drzewo. Tata mówi: „Co ty tam, Mykoło, pukasz?”. To pukał ptak, dawał znak, ostrzegał tatę. Po jakimś czasie przyszli i aresztowali go, skazali na dwa lata. Ojciec nie skrzywdził żadnego człowieka, nie wziął ani okrucha cudzego. Do siódmych potów pracował na ziemi. W Podczas pierwszej wojny światowej był dzielnym żołnierzem. Za czyny bojowe otrzymał odznaczenia wojskowe. Razem z tatą służył w armii mieszkaniec tej samej wsi, Łewko Herasymowycz. Opowiadał mi wiele o moim tacie, o ich wojskowej codzienności. Po demobilizacji, pełni młodzieńczego zapału i wiary, wzięli do rąk pług, zaczęli wieść spokojne życie rolników. Z czasem spotkali swoje wybranki, pobrali się z nimi i założyli szczęśliwe rodziny. Łewko Herasymowycz ciężko przeżywał bezprawne uwięzienie swojego wiernego towarzysza, lecz nic nie mógł poradzić. Pod koniec lat 20. i na początku lat 30. cały system państwowy działał przeciwko ukraińskiemu rolnikowi-gospodarzowi. W arsenale walki z pracowitym chłopem wykorzystano wszystkie metody przymusu: zastraszanie, aresztowania, rekwizycje żywności, masowy głód. W 1932 roku poszłam do pierwszej klasy miejscowej szkoły i uczyłam się, dopóki można było chodzić boso. Zimą moja nauka została przerwana z powodu braku ciepłej odzieży i obuwia. W pierwszych miesiącach odbywania niesprawiedliwej kary tata pisał do nas z Kamieńska (być może z Kamieńca Podolskiego w obwodzie chmielnickim). Z czasem listy przestały przychodzić i o tacie do dziś nic nie wiadomo. Jestem pewna, że został rozstrzelany przez enkawudzistów. Na każdą rocznicę przewrotu październikowego przypadało kolejne rozstrzeliwanie ludzi. Miliony zamęczonych nie mają własnego grobu, do którego mogłyby przynieść kwiaty ich dzieci, wnuki i prawnuki. Wśród nich jest mój tata. Gdzie są jego prochy? Kto poniesie karę za zbrodnie przeciwko narodowi? …Wraz z aresztowaniem taty znęcanie się nad naszą rodziną nie skończyło się. Aktywiści zabrali cały chleb, kasze, ziemniaki, konia, uprząż, sprzęt rolniczy, osiem owiec. W 1933 roku rozpoczął się głód w naszej rodzinie, tak jak w całej Ukrainie. Pierwszymi, którzy zmarli z głodu, byli moi bracia Wołodymyr, Sasza, Mychajłyk i siostra Hala. W „głodnej” chacie zostały mama, ja i mój starszy brat Mykołka. Ta straszna tragedia się rozwijała. Pewnego majowego dnia Mykoła poszedł do sadu Ilki — tam dojrzewała morwa. Wszedł na drzewo, spadł, potłukł się i zmarł. Mama leżała wycieńczona na piecu. Potem mówi do mnie: „Ołenko, pomóż mi przejść z pieca na łóżko, bo będę umierać”... Zostałam w wieku dziewięciu lat sierotą zupełną. Żadnymi słowami nie da się opisać mojego żalu i żadnymi łzami nie sposób go wypłakać. W rozpaczy biegnę do ciotki Hanny, siostry mamy, powiedzieć, że zmarła moja ukochana, najlepsza na świecie mama, ale za sadem zemdlałam. Długo leżałam, potem z Bożą pomocą odzyskałam przytomność... Ciotka, usłyszawszy nowinę, zapłakała, ale nocowałam sama ze zmarłą mamą. Pochowaliśmy mamę bez trumny, w płótnie pod sklepieniem, tak jak moich braci i siostrę. Nikogo to nie obchodziło, wszyscy ludzie byli wycieńczeni głodem, a władza szalała. Z powodu Hołodomoru, zorganizowanego przez stalinowski rząd, zmarło do dziesięciu milionów ukraińskich chłopów i ich dzieci. Temu strasznemu ludobójstwu przeciwko ludziom musi zostać nadana ocena w międzynarodowym sądzie. Musi w końcu dojść do „Norymbergi-2”, na której organizatorzy Hołodomoru w Ukrainie ponieśliby zasłużoną karę, choćby w kontekście historycznym. Zakończenie na s. 12. Ten szkic poprowadzi dramatycznymi i do bólu tragicznymi ścieżkami historii ukraińskiej wsi, na których spotkacie się z uczciwymi, pracowitymi, duchowo bogatymi ludźmi. Nie bili się w piersi i nie mówili, że są patriotami, a spokojnie robili ukraińską sprawę na przekór wyzwaniom losu. Uprawiali ziemię, wychowywali dzieci, rozmawiali w ojczystym języku, zachowywali i przekazywali następnym pokoleniom swoje talizmany. Totalitarna władza niszczyła fizycznie i moralnie ukraińskiego rolnika, ale on przetrwał i kontynuuje obsiewanie błogosławionego łanu wybornymi ziarnami. Przez każdy konkretny los przechodzi historia narodu, a w historii narodu — los każdego człowieka.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

w naszej wsi drogę o twardej nawierzchni. Współmieszkańcy zaczęli kupować rowery, niektórzy motocykle. Lecz ogólnie w latach 50.–60. ludzie żyli w nędzy. Zimowa odzież — buty kirzowe z onucami, watowana kufajka, u mężczyzn skórzana czapka uszanka, u kobiet — wełniana chusta. W 1962 r. urodziła się córka Kateryna. Ochrzczona przez prawosławnego księdza w osiedlu typu miejskiego Reszetyliwka. Rodzice chrzestni: Wowk Mykoła Pyłypowycz, Łewczenko Iwan Petrowycz, Wereszczaka Tetiana Kłymiwna, Hałyna Semeniwna. Na wsi był zwyczaj: ludzie częstowali się nawzajem produktami mlecznymi i świeżym mięsem wieprzowym. Szczególnie cieszyły się z takich prezentów dzieci. Smakowały domową kiełbasą, kaszanką, skwarkami, słoniną z musztardą, serem, mlekiem, masłem, śmietaną. W tamtym czasie były to prawdziwe przysmaki. Świnie bito, z reguły, po święcie Chrztu Pańskiego, a krowy zaczynały się cielić przed Wielkanocą. Zimowa, zaśnieżona wieś napełniała się przyjemnymi zapachami opalanej szczeciny i dymem ze spalonej słomy. Wieprzowina szybko się rozchodziła, do lata zostawała tylko zasolona słonina i domowa kiełbasa zalana smalcem. Krówka zaś była żywicielką od wczesnej wiosny do połowy zimy. Mój syn jeszcze od dzieciństwa był zachwycony cudownymi, górzystymi krajobrazami naszej wsi. Jak tylko pierwszy śnieg pokrywał ziemię, wracał do domu dopiero pod wieczór i opowiadał, jak na sankach zjeżdżał z góry i śmiało pokonywał na nartach śnieżne zaspy. Uważnie słuchałam syna i przypominałam sobie swoje dzieciństwo, które błyskawicznie urwało się w strasznym trzydziestym trzecim. Syn przyjaźnił się z sąsiedzkim chłopcem Hryszą. Latem razem paśli krowy, jeździli na rowerach, karmili króliki, przewracali siano w pokosach, chodzili nad staw się kąpać. A w zimowy niedzielny dzień robili z wikliny kije — i heja na staw, skuty lodem, grać w hokeja. Łyżew nie było, biegali w kirzowych butach. Z nadejściem Świąt Bożego Narodzenia kolędowali i szczodrowali. Dla dzieciaków było to szczególne widowisko, czuły swoją przynależność do wspierania i kontynuowania ukraińskich tradycji oraz obrzędów, otrzymanych w spadku od dziadów i rodziców. Każda chata we wsi oczekiwała na kolędników i szczodrowników, każdy gospodarz i gospodyni byli im radzi. W powojennych latach aż do przejścia na emeryturę pracowałam w kołchozie, przy warzywach. Sadziliśmy, pieliliśmy i zbieraliśmy plony cebuli, ogórków, pomidorów, buraków ćwikłowych, bakłażanów, słodkiej papryki, marchwi... Ładowaliśmy skrzynie z plonami na samochody i odwoziliśmy do kolei na stację „Reszetyliwka”. Odznaczona medalami: „50 lat zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”, „50 lat wyzwolenia Ukrainy”. My z mężem pamiętamy testament naszych przodków, godnie wychowaliśmy swoje dzieci. Daliśmy im wyższe wykształcenie i powiedzieliśmy słowa pożegnalne, aby siali dobro, kochali ludzi i samo życie, ono dane jest na tym świecie tylko jeden jedyny raz. Zapisał ze słów matki Wasyl WOWK, Kijów. „I dokądś szaleńczo leci życie, nie zostawia godziny, by zastanowić się nad tym, co najważniejsze. Dokądże ono zmierza? Czy my prowadzimy je, czy ono prowadzi nas? Czy człowiek coś znaczy? Czy jest pasażerem ślepego statku, który pędzi naprzeciw nocy”. Ołeś Terentijowycz Honczar

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «W SNIE WIDZĘ CHATĘ MOJEGO DZIECIŃSTWA Wspomnienia Ołeny Jewdokymiwny Wowk, wieś Małyj Bakaj, rejon reszetyliwski, obwód połtawski», s. 11

W SNАCH WIDZĘ CHATĘ MOJEGO DZIECIŃSTWA Wspomnienia Ołeny Jewdokymiwny Wowk, wieś Małyj Bakaj, rejon reszetyliwski, obwód połtawski

Zakończenie. Początek na s. 11. Latem 1933 roku znów zaczęłam chodzić do szkoły, do pierwszej klasy. Brakowało podręczników, zeszytów. Ale partyjna propaganda działała doskonale: papieru na gazety, partyjne broszury zawsze było pod dostatkiem — na nich, między drukowanymi wierszami, kreśliliśmy swoje pierwsze litery. Pragnienie wiedzy było nieodparte. Jestem bardzo wdzięczna wrażliwym, oddanym swojej pracy nauczycielom: Jelizawecie Dmytriwnie Wowk, Herasymowi Romanowyczowi Mostowemu, Musijowi Josypowyczowi Wowkowi, Mykole Tarasowyczowi Zahrebelnemu, Iwanowi Antonowyczowi Kywie, Iwanowi Illiczowi Browczence, Jefrosynii Iwaniwnie Wusyk, Paraskewie Nykyforiwnie. Robili wszystko, abyśmy wyrośli na wysoko wykształconych, szczerych, humanitarnych, duchowo bogatych ludzi. W 1940 r. ukończyłam siedmiolatkę w Horiance i wstąpiłam na pierwszy rok Połtawskiego Technikum Rolniczego, jednak moja nauka trwała tylko do grudnia. W przededniu 1941 r. wyszło rozporządzenie stalinowskiej „ludowej” władzy o opłatach za naukę. Swoją drogą, ukraiński chłop nie dość, że pracował za darmo w kołchozie, musiał jeszcze zapłacić podatek mięsem, podatek za każde drzewo z własnego sadu, a do tego wykupić za gotówkę coroczne obligacje pożyczki państwowej. Większego jarzma dla radzieckiego kołchoźnika nie można było wymyślić. Młodzi ludzie wszelkimi sposobami opuszczali swój rodzinny, kwitnący, lecz niewolniczy kraj i wyjeżdżali do Donbasu. Tam pracowali w głębokich kopalniach węgla, gdzie tracili zdrowie, a często i życie. Do domu nie wracali, ponieważ tam płacili pieniądze, a w domu panowało poddaństwo. Kołchoźnicy nie mieli nawet prawa otrzymać dowodu osobistego. Za rok nauki w technikum trzeba było zapłacić 150 karbowańców. Takich pieniędzy nie miałam, ponieważ stypendium (56 karbowańców miesięcznie) ledwo starczało na wyżywienie. Podczas nauki żyłam w niedostatku, chleba dawali w stołówce po 200 g dziennie, a w mieście produktów spożywczych w wolnej sprzedaży w ogóle nie było, sprzedawano na kartki. Skąd sierota miała wziąć pieniądze na naukę? Kołchoz odmówił pomocy. Musiałam wrócić do domu, aby pracować w miejscowym kołchozie. To wydarzenie tak mnie dotknęło, że kiedy szłam od technikum rolniczego do dworca kolejowego w Połtawie, płakałam tak bardzo, że zgubiłam drogę. Dobrzy ludzie podpowiedzieli, dokąd iść... Przyjechałam do domu, ukończyłam reszetyliwskie miesięczne kursy wychowawców przedszkola. Pracowałam jako wychowawczyni w przedszkolu w kołchozie. Mieszkałam w rodzinnym domu. Kupiłam sobie cielną jałówkę i zaczęłam gospodarować. Miałam już siedemnaście lat. 1941 r. Podczas wojny omal nie wywieziono mnie do Niemiec jako darmową siłę roboczą. Dzięki sołtysowi wsi, Swyrydonowi Wasylowyczowi Tumce, nieszczęście mnie ominęło. 1943 r. faszyści, wycofując się, zabrali moją żywicielkę-krowę, chatę spalili. I zostałam bez niczego, i zaczęłam tułać się po obcych ludziach. 1944 r. razem z mieszkańcami wsi odbudowywałam rolnictwo, zniszczone przez wojnę. Odbudowywały głównie kobiety. Mężczyźni zginęli na froncie, a żywi nie byli jeszcze zdemobilizowani. Kołchoz trzymał się na kobiecych barkach. Zboże młócono za pomocą kieratów. Zaprzęgano trzy pary koni do kieratu, kopano wąski rów w dużym kole, stawiano w tym rowie żelazne koło, na którym mocowano szeroki pas, połączony z kieratem. Poganiacz chodził za końmi, konie poruszały koło, a koło wprawiało w ruch maszynę-młocarnię, która młóciła snopy. Tak zdobywano chleb przed wojną i po wojnie. Później pojawiła się parowa młocarnia. Parowóz pracował na słomie. Maszyna była połączona szerokim pasem z parowozem. Przy młocarni stał jeden mężczyzna, odbierał od czterech kobiet snopy uwolnione z powróseł i wrzucał je do bębna. Wszystko — jak w niemym kinie. Parowa młocarnia wymagała szybkich ruchów obsługującego personelu. Szczególnie trzeba było być bardzo ostrożnym przy bębnie. Przyszło i mnie pracować przy nim. Wiosną młóciliśmy wielkie jak chaty stogi pszenicy. Pracowaliśmy ciężko od rana do wieczora. W jednej wsi kończymy młóckę, dalej przeciągamy maszynę własnymi rękami za pomocą lin do innych wsi. Wszystkie siły i wolny czas oddawaliśmy kołchozowi, a w zamian co? Przypominam sobie, jeszcze przed wojną, aby naprawić chatę, za własne pieniądze kupiłam u leśnika drzewo i przywiozłam do domu. Na drugi dzień do mnie, sieroty, przychodzi przewodniczący kołchozu i zabiera to drzewo. Jakim prawem? Ale o jakim prawie wtedy można było mówić! Kołchoźnicy byli bezprawną siłą roboczą. 1946–1947 r. Znowu głód. W chacie tylko sól i woda. W kołchozie dawali po siedemnaście sztuk bobu dziennie na pracownika: póki doszłam do domu, zjadłam. Rano znów idę do pracy głodna. Pewnego razu poszczęściło się, my z mieszkańcami wsi znaleźliśmy wykreślone z ewidencji kołchozowe doły z zgniłymi ziemniakami. To było nasze ocalenie, żywiąc się nimi, przeżyliśmy do nowych zbiorów. Choć głód szalał z całą mocą, jednak od pracy nikt nas nie zwalniał. Pracowaliśmy nie tylko w kołchozie, ale i u ludzi, w ramach pomocy sąsiedzkiej. Całą wspólnotą budowaliśmy chaty, mieszaliśmy glinę, robiliśmy cegłę-surówkę, z której potem miejscowi mistrzowie stawiali piece, wylewali z cementu i piasku kręgi do studni, młócili cepami żyto, pszenicę, jęczmień. Wspólnymi siłami — w trzy-cztery dni — budowaliśmy chaty. A po zakończeniu pracy, po kolacji, zaczynaliśmy śpiewać. W czasach mojej młodości nie było dostatku. Żyliśmy biednie, w niedostatku, ale byliśmy weseli i szczerzy, nasze dobre, szlachetne myśli były otwarte dla ludzi. Swoją pracą staraliśmy się przybliżyć lepszą przyszłość, która, jak miraż, zawsze chowała się przed nami za horyzontem. 1950 r. Budowaliśmy drogę o twardej nawierzchni Kijów-Charków. Ja tam woziłam ziemię, dwa miesiące wyrównywaliśmy drogowe „płótno”. 1952 r. Zwerbowano mnie z kołchozu do wyrębu lasu w Komi ASRR, gdzie przy czterdziestopięciostopniowym mrozie piłowaliśmy las. Mieszkaliśmy w barakach, a do pracy chodziliśmy osiem kilometrów pieszo po śniegu wysokim do pasa. „Dom” nasz z zewnątrz przypominał długą oborę. Ściany z okrągłych kłód, przekładane mchem, aby nie przenikał mróz i nie zawiewał wiatr. Na dachu mocowano krokwie, pokryte szlifowanymi deskami. Wewnątrz gładka drewniana podłoga i sufit, podbity struganymi deskami. Ogrzewaliśmy się „kozami”, które opalano drewnianymi klockami. Takie same drewniane klocki zamiast benzyny wykorzystywano też w samochodach ciężarowych. Ścięty i oczyszczony z gałęzi las ciągnikami zwożono do spławu do rzeki, tam kłody układano w stosy. Wiosną, jak tylko pękł lód w rzece Peczora, zaczynano spławiać las w dół z prądem do półwyspu Kanin. Dalej ładowano do wagonów towarowych i wysyłano koleją do miejsca przeznaczenia. Nie kobieca to sprawa — pracować w tajdze. Ale taki surowy był czas. Nie było dla nikogo litości — ani dla kobiety, ani dla starego, ani dla małego. Popracowawszy rok w ciężkich warunkach klimatycznych, podważyłam swoje zdrowie na całe życie. W 1953 r. powróciła z Północy w rodzinne strony, ale nie do własnego domu, bo leżał w ruinach, spalony przez niemieckich faszystów. Mieszkała u kuzynki, Nadiji Denysiwny Wowk. Pracowała ona wtedy w miejscowym punkcie felczerskim i wychowywała dwoje swoich dzieci: Ołeksandrę i Mykołę. W tym samym roku wyszła za mąż za Ołeksija Kyryłowycza Wowka. Początkowo mieszkali w ciasnym domu razem z rodzicami męża, Kyryłem Matwijowyczem i Olhą Antoniwną, oraz jego siostrą Oryną z córką Mariją. Po naszym ślubie wszystkie prace domowe od razu przeszły w moje ręce. W 1954 r. urodził się syn Wasyl. Pamiętam, jak niosłam na rękach małego syna cztery kilometry do chrztu w cerkwi, która znajdowała się we wsi Bałady. Naszą drewnianą cerkiew władze zburzyły. Syna chrzcił wysoki, rumiany pop, ubrany w piękną, lśniącą złotem szatę, w obecności rodziców chrzestnych: Pawła Zacharowycza Bezpałka i Marfy Kyryliwny Wowk. Później i tę prawosławną świątynię zniszczyli nowocześni wandale. W 1956 r. zbudowaliśmy własny dom. Podziękowaliśmy tacie i mamie za dach nad głową i przenieśliśmy się do własnego domu. Tak przewróciliśmy jeszcze jedną ważną stronę w naszym życiu rodzinnym. Podczas długich zimowych wieczorów przy kaganku wyszywałam krzyżykiem ręczniki, przędłam nici, tkałam na krosnach dywany, którymi potem przykrywaliśmy podłogę. Dom zdobyliśmy ciężką pracą, brakowało materiałów budowlanych, ale byli dobrzy ludzie, którzy nam pomagali. Wśród nich stolarz, Machtej Opanasowycz Sribnyj. Wykonał dla nas ławę, stół, półkę na naczynia i jeszcze wiele niezbędnych w gospodarstwie rzeczy. Skrzynia, jako dobra pamiątka po moich rodzicach, do dziś służy nam wiernie. Światowy postęp dopiero nieśmiało zaczynał wkraczać do naszych domostw. W 1960 roku podłączono radio, w 1967 r. podłączono elektryczność, a dopiero w połowie lat 70. zbudowano w

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

KOŁYSKA JEJ WIELKIEJ MIŁOŚCI 7 grudnia przypada 105. rocznica urodzin Kateryny Biłokur

Ziemia rodzi kwiaty, aby kwiaty rodziły wielkich artystów. Ta myśl prześladuje mnie zawsze, gdy zachwycam się surowymi wzorami Hanny Weres i nasyconymi — Hanny Wasyłaszczuk (jak różne są kwiaty Polesia i Przedkarpacia, tak różny jest i koloryt tych mistrzyń), luksusowymi obrazami Hanny Sobaczko i uogólnionymi, doprowadzonymi do symboli wizerunkami sióstr Homeniuk, plastycznymi dziełami Marii Buriak i jubilersko wyrafinowanymi pracami graficznymi Kosti Łysokobyłki. A zwłaszcza wtedy, gdy zachwycam się wirtuozerią pędzla Kateryny Biłokur, jej głęboko poetyckimi obrazami i... listami. Będąc już uznaną artystką, pisała: „...może jesteście niezadowoleni z mojej pracy, że maluję tylko kwiaty? Tak jakże ich nie malować, skoro one są takie piękne! Ja sama, jak zacznę malować jakiś obraz kwiatów, to myślę: oto jak ten skończę, wtedy już będę malować cokolwiek z życia ludzkiego. Ale póki skończę, to w głowie zrodzi się cały szereg obrazów, jeden od drugiego piękniejszy, a wszystko to kwiaty. Oto wam takie coś. A jak przyjdzie wiosna i zazielenią się trawy, a potem i kwiaty zakwitną! Oj Boże mój! Jak spojrzysz wokoło, to ta piękna, a tamta jeszcze lepsza, a ta jeszcze cudowniejsza, i jakby aż pochylały się ku mnie i jakby przemawiały: „Kto nas wtedy będzie malował, jak ty nas porzucisz?”. To ja wszystko na świecie zapomnę i znów maluję kwiaty. Oj, nie gniewajcie się na mnie, moi bliscy i dalecy przyjaciele, że maluję kwiaty, bo z kwiatów obrazy są piękne” (Listy cytowane za prywatnym zbiorem Mykoły Kaharlyckiego). Z kwiatów obrazy są piękne, z kwiatów i ludzie wyrastają piękni uczuciami i myślami, wysocy duchem, bogaci życiową siłą. Twórczo przemyśliwując kwiatowe obrazy (kwiat — to przede wszystkim estetyczna doskonałość i jutrzejszy owoc, to i produkt pracy człowieka, i wychowawca), artystka podkreśla organiczną jedność człowieka i przyrody, wielką harmonię wszystkiego, co jest na ziemi. Choćbym nie przyjeżdżał do Jahotyna, do skromnego kącika Kateryny Biłokur w Muzeum Historycznym im. T. H. Szewczenki, nie mogę się nadziwić jednej z jej wczesnych prac, tak silnej i tak impresyjnej, artystycznie wyrafinowanej i głęboko metaforycznej pracy „Sen”. Niebieski nastrój, jak niebieska noc, kiedy świecą gwiazdy, a księżyc zatrzymał się gdzieś tam w górze, na koronach drzew, i tylko migocze jego światło nad kołyską w lesie. Lekkimi, lekkimi plastycznymi półtonowymi „Bociany przyniosły dziecko”. Lata 50. XX w. pociągnięciami pędzla wyłania się z nocy dziecię w koszulce (pewnie białej, pewnie — bo wszystko w niebieskich półtonach), narzuta, lekka-lekka, aż przezroczysta, zwisa z kołyski (konopne sznurki i powróz — kołysać, przed chwilą ktoś je ukołysał), dziecię się rozrzuciło — rączki, nóżki widać. Świeżo i dobrze spać. I — wolno! A dobrze się śpi, to i sen piękny się śni. Mówią, że dziecię nie widzi snów, niech mówią. Ono widzi takie, jak nikt: bo patrzy oczami wielkiej artystki. Mówią, jakoby to artystka namalowała swojego bratanka i jakoby był bardzo podobny. Ale nie to jest ważne. Cenne jest to, z jakim potężnym, oryginalnym talentem, jak fantastycznie stworzono niepowtarzalny obraz artystyczny. Przesunięcie płaszczyzn, czasu, przestrzeni (kołyska — w lesie, ktoś ją kołysał — z chaty; ludzie, kwiaty, motyle nocne, ważki dzienne, paproć; zabieg, do którego jeszcze nie raz zwróci się Kateryna Biłokur (wspomnijmy jej arcydzieło „Jabłka z Bohdaniwki”!), nadało obrazowi źródlanej świeżości, wysokiej poetyckiej siły. Realne i bajkowe współistnieje w jednym obrazie bardzo ściśle, jako jednolita całość. To pomogło artystce bardzo dokładnie wyrazić swoje myśli — rodzinna ziemia wychowuje i pielęgnuje swojego syna, kocha płomiennego patriotę. Z obrazem „Sen” współbrzmi inny, nie mniej doskonały i wzruszający — „Bociany przyniosły dziecko” („Szczęście”, 1951). Wykonany jest w innej, wyraźnie zaznaczonej gamie, bardziej dekoracyjnie, ale także ma swoją głęboko poetycką treść. Dwa bociany, niczym trębacze, zwiastują: narodził się człowiek. Trzeci — z zaciekawieniem przygląda się, co przyniósł. A w kwiatowej kołysce, jak w luksusowym gniazdku, dziecię leży, nóżkami, rączkami przebiera, jakby w szeroki świat się rwało. Oczy wielkie — dziwi się, jak to pięknie wokoło, jaka piękna jest ziemia. I róże, i piwonie, i malwy, i lilie, i szałwia, i bratki, i bez, i miłek — ileż tych barw! A słoneczniki — z ludzkimi twarzami — aż jaśnieją z radości. Kompozycję rozwiązano wianuszkiem, ulubionym zabiegiem artystki (czasami — z przesuniętym środkiem). Na dole, jako węzeł całego wieńca — półsłonecznik, jak pół słońca; wychodzi na to, że druga połowa słońca — to właśnie dziecię, to ono zeszło na ziemię, jak poranny promień, i rozweseliło świat. Ono — w centrum „Wróbelki”. Koniec lat 40. XX w. uwagi zarówno kompozycyjnie, jak i pod względem nasycenia koloru oraz celowo podkreślonej dorosłości. To nie bezradny ślepy kociak, któremu jest wszystko jedno, gdzie się urodził, a zdrowy i silny człowiek, piękny fizycznie i duchowo, człowiek, który przyszedł na świat, by utwierdzać radość życia. I na próżno niepokoiła się Kateryna Wasyliwna, kiedy w liście do Lidii Petriwny, żony Pawła Hryhorowycza Tyczyny, chwaliła się swoim niepowodzeniem: „Otóż kilka lat wszystko w głowie mi się snuło, żeby namalować obraz-bajkę. No, tak się zabrałam i namalowałam, jak to dawniej mówiono takie przysłowie: i podkusiło też diabła makiem zagoić. To tak i mnie podkusiło namalować ten obraz-bajkę. Poświęciłam mu dużo czasu, a pożytku z niego żadnego. Bajkę tę nazwałam „Bociany dziecko przyniosły”. I wszystko w niej niby jest w porządku: i bujnie kwitną słoneczniki i inne kwiaty, i bociany stoją i latają, i różne wzory. A tu to psotne dziecko (żeby ono duże wyrosło!). Myślałam ja, myślałam: namalować takie, jak tylko bociany przyniosą — to nie jest zbyt ciekawe. Daj, myślę, namaluję już trochę podrośnięte. Tak namalowałam i przesadziłam, jak to mówią, z miodem. Piszę do Kijowa, aż się chwalę: „Tak, mówię, i tak: przyjeżdżajcie i przyślijcie samochód, ja już skończyłam obraz-bajkę i takiej czarnej urody nikomu nie powierzę, odwiozę sama”. Jak przyjechali z Kijowa historycy sztuki i jak spojrzeli na to moje dzieło, to aż jęknęli: „Co to wy, — mówią, — Kateryno Wasyliwno, wywinęliście! To, — mówią, — spójrzcie i popatrzcie! Czyż takie dziecko bociany przyniosą? To trzeba konia albo woły zaprzęgać, żeby je przewieźć. Patrzę i ja razem z nimi. I prawda: dzieciątko takie, że gdyby zeskoczyło z płótna, to już do stawu i gęsi przegoniłoby!... Oto taka to moja praca...” Cóż, wybaczcie tym historykom sztuki nieudolny żart („Czyż takie dziecko bociany przyniosą?”) — czas rozsądził po swojemu i dzisiaj już nikt tego nie powie. Bo każdy widzi, jak umiejętnie i po mistrzowsku dowcipnie korzystała Biłokur z najróżniejszych wyrazistych środków artystycznych — w danym przypadku z hiperboli. Upodabniając się do tamtych historyków sztuki, można by zarzucić artystce, że kompozycję rozwiązała dekoracyjnie, a elementy kompozycji — i kwiaty, i bociany, i dziecko — wymalowała przestrzennie, niemal naturalnie. Ależ to jej styl, jej światopogląd, jej wyobraźnia twórcza — to to, co wyróżnia ją spośród wszystkich artystów świata. A to już potężny, niepowtarzalny talent. Właśnie tutaj warto byłoby zatrzymać się nad charakterystyczną cechą jej twórczości. Uderza nas skrupulatność, z jaką wymalowywała każdy kwiatek, każdy listek, do jakich subtelności odtwarzała formę, cienie i odcienie, tony i półtony wszystkich detali. Może powstać wrażenie, że artystka przenosiła widziane na płótno fotograficznie. Lecz przyjrzyjmy się jej pracom, a zauważymy: w jednym obrazie są kwiaty z pola, ogrodu, lasu, łąk, są kwiaty, które kwitną wiosną, latem, jesienią; wysokie — na dole, przyziemne — na górze itd. Ona sama tworzy swój kwietnik według modeli natury, taki, jaki podpowiada jej bezgraniczna fantazja, wysoki potencjał poetycki, intuicja artystyczna. „... To naiwne, — pisała Biłokur w jednym z listów, — ale wydaje mi się, że żyć w lesie — to raj, bo we wszystkie cztery pory roku można go malować, a jak wiosną i latem — ile w nim różnych cudownych kwiatów kwitnie, że gdyby namalować bukiet, to patrzyłoby się i nie napatrzyło...” Tutaj artystka łączy wszystkie kwiaty lasu, które kwitną wiosną i latem, w jeden bukiet. W tym, zapewne, klucz do zrozumienia jej stylu twórczego. A co z jej własnym podpisem „Malowała z natury Kateryna Biłokur”? Sądzę, że odpowiedź znajdziemy w słowach znanego artysty Mychajła Derehusa. Kiedy go zapytano, jak pracuje nad obrazami — czy z natury? — to Mychajło Hordijowycz odpowiedział: „Nigdy. Zapamiętuję ludzkie twarze, ruchy, mimikę podczas rozmowy, spotkania, a to i po prostu na ulicy. Bywa, jadę tramwajem i tak się zapatrzę, że zapomnę o wszystkim, aż dopóki sąsiad nie szturchnie mnie w łokieć. A podczas pracy pamięć sama wybiera potrzebny typ postaci. Z natury zaś maluję tylko poszczególne detale: but, podniesiona ręka itp.”. Ostatnie słowa są szczególnie zrozumiałe, gdy oglądamy rzeczy osobiste Kateryny Biłokur, które są eksponowane w Jahotyńskim Muzeum Historycznym: własnoręcznie robione pędzelki (z włosia tchórza), nożyk, farby, paleta z kawałka szkła, na której nałożone są farby (fabryczna — czysta, nietknięta), skrawki futra i... skrzydełka motyli, ptasie skrzydła, brzozowe klocki z korą. Oto te detale, które malowała artystka z natury. Tak, zapewne, było i z kwiatami, ale one się nie zachowały. Za to ich czar i powab widzimy i odczuwamy w wielu dziełach jej niezrównanej sztuki. Wspomnijmy jej unikalne prace — „Kwiaty we mgle”, „Kwiaty polne”, „Kwiaty wieczorem”, „Dalie”, „Kwiaty na błękitnym tle”, „Kwiaty dekoracyjne”, „Bujna”, „Piwonie” (1946, 1948 i 1958 roku), „Kwiaty z orzechami”, „Car-kłos”, „Kwiaty ogrodowe”, „Kwiaty i brzózki wieczorem”, „Róże”, „Bukiet kwiatów” (oba z 1959 r.), „Róże i róże”, „Kwiaty i kalina” oraz inne — a przed nami stanie niewyczerpane bogactwo ojczystej ziemi, niestrudzona energia i fantastyczna wirtuozeria talentu wielkiej artystki, która wyrosła na tej żyznej glebie piękna. I staną się wtedy bliskie i zrozumiałe jej słowa: „... kwiaty, w ogóle, wszystkie są piękne, i oddając jakikolwiek kwiat... to ja nijak nie mogę się na niego napatrzeć, nie upiję się jego pięknem, nie zmęczę się, tworząc, oddawać jego piękno...” I jeszcze takie: „A kwiaty będę malować i malować, bo tak lubię nad nimi pracować, że słów nie znajdę, by wyrazić te uczucia do ich miłości, mojej wielkiej miłości...” „Znając cenę ludzkiej pracy, — pisał Ołeś Honczar, — Kateryna Biłokur raduje się warzywami i płodami ziemi, z czułością opiewa chleb, oddaje poezję płodności. Świeżość porannej rosy, najdelikatniejsze przelewy nieba i prosta łagodna ludzka twarz — wszystko w niej wywoływało nastrój twórczego uniesienia”. Z tego punktu widzenia warto byłoby uważniej przyjrzeć się także portretom, które wykonała artystka. A ile przejrzystości, lekkości, wiosennego przebudzenia jest w cudownych pejzażowych akwarelach Kateryny Biłokur! To jest to, co zniewala wrażliwą duszę niestrudzonej orędowniczki, to jest to, co nie może nie zniewolić serca tak samo niestrudzonego współczesnego człowieka. I wtedy staje się zrozumiały ten niepowstrzymany wyraz uczuć, z jakim kobieta, która ukwieciła nasze życie swoimi arcydziełami, mówi o radości tworzenia: „Oj jak radośnie, gdy jest możliwość „Piwonie”. 1946 r. codziennie pracować: nie czuje się ani starości, ani samotności, bo spod waszego pędzla każdego dnia na płótnie wyrasta coś nowego, pięknego i cudownego”. I wtedy uświadamiamy sobie wagę jej nieocenionego wkładu do skarbca światowej kultury. “Córka Ukrainy, — pisał Ołeś Honczar, — ludowa artystka republiki Kateryna Biłokur przyciągnęła powszechną uwagę do swoich płócien, zachwycając najbardziej wybrednych znawców i koneserów jaskrawą oryginalnością, poetycką siłą swoich dzieł. Zdawała się opowiedzieć światu, jak utalentowany jest jej naród, jak głęboko rozwinięte jest w nim poczucie estetyczne, jak wrażliwa jest jego dusza na wszystko, co piękne w życiu”. I jeszcze na najżyczliwsze słowa zasługuje wieloletnia praca wspaniałego pisarza Mykoły Kaharłyckiego nad uwiecznieniem pamięci tej oryginalnej wielkiej artystki, w szczególności jego unikalne wydania: “Kateryna Biłokur. Będę artystką!” (Kijów, 1995) oraz “Kateryna Biłokur oczami współczesnych” (Kijów, 2001). To swoista dylogia, w której potężny orędownik Mykoła Kaharłycki przedstawia światu coraz to nowe rysy do portretu genialnej artystki. Dmytro CZEREDNYCZENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

«ЧОРНА ДІРА» РАДЯНСЬКОЇ СИСТЕМИ — 40 РОКІВ ПОТОМУ...

РЕФЛЕКСІЯ Видавничий дім “Києво-Могилянська академія” нещодавно перевидав працю Івана Дзюби “Інтернаціоналізм чи русифікація?” — до 40-річчя оприлюднення. Написана 1965 року, вона мала надзвичайний вплив на розвиток національного руху в Радянській Україні та набула широкого розголосу за кордоном. Іван Дзюба аналізує радянську національну політику в Україні, підкріплюючи свій аналіз панорамою живописних та бездоганно аргументованих фактів. Нове видання доповнено документами, автобіографією та резюме автора. Ця праця розкриває гниль і лицемірство комуністичної системи. У книжці — свідчення не тільки українських дисидентів, культурологів, а й західних учених: Джона А. Армстронга з Вісконського університету, Пітера А. Томи з Арізонського університету, Дж. Ньютона з університету Глазго. У їхніх оцінках — не стільки вияв поваги до автора, скільки прагнення донести до наукової еліти Заходу правду про стан, у якому опинилася мова 40-мільйонної (на той час) європейської нації. Дзюба в передмові до книги написав: “Праця “Інтернаціоналізм чи русифікація?” вийшла з-під пера не якогось спеціального “дисидента” (як я не люблю це слово!), а з-під пера людини, яка була (а почасти, може, й залишається) продуктом (може, все-таки не найгіршим) системи, органічно з неї виросла, пройшла довгий і складний шлях до критичної переоцінки цієї системи...”. Перевидання в наші дні праці Івана Дзюби “Інтернаціоналізм чи русифікація?” стало своєчасним, оскільки чимало проблем, порушених у цьому памфлеті, зокрема й мовна, на жаль, є нагальними і дотепер. Під час нестачі державних важелів, коли разом з усіма іншими національними цінностями українську мову та культуру кинуто на дикий, неврегульований ринок. Держава втрачає український інформаційний та культурний простір. Так, нещодавно в Києві з’явилися біґ-борди з зображенням голови Антимонопольного комітету України О. Костусєва та написом “С нами Бог и Россия!” Крім того, політична партія “Союз” та її лідер Олексій Костусєв беруть участь у політичних акціях, під час яких використовують російські державні прапори та антиукраїнську риторику. Що це: інтернаціоналізм чи русифікація? …Як відреагувала система на запитання Івана Дзюби, відомо: його праця свого часу була оголошена антирадянською, а сам автор опинився за ґратами. А через сорок років, готуючи твір до перевидання, Іван Дзюба, який навіть у страшні репресивні часи радянщини не втрачав надії на відродження української духовності, в передньому слові написав: “Не хочеться більше говорити про українську мову. Печаль. Стидоба. І часто — безнадія”. Проте тут же уточнює: “А втім — говорити доводиться. Попри безнадію. І не тільки, звичайно, про мову. Болить багато що”. За мовними проблемами сьогодні насправді стоїть абсолютно інша площина — глибока й фатальна. За словами професорки Оксани Пахльовської, “сьогодні кордон між двома Українами проходить не між Україною українськомовною та Україною російськомовною. Поділ не етнічний, не мовний, не релігійний. З одного боку — вульгарний покруч лоботомізованого суспільства, жадібний споживач фальшивих ідеологем, інертний транслятор енергії насилля. А з другого — всі інші: українці, росіяни, євреї, татари, греки — кожен, хто має свою культуру й відтак поважає культуру інших. Це молода Україна і це стара Україна. А головне — це Україна європейська, в якій свідомість, солідарність і взаємоповага стають підвалинами громадянського суспільства”. Натомість в Україні й досі існують віруси малоросійської свідомості. Євген Маланюк свого часу дуже точно визначив діагноз: “Малоросійство — це хвороба, спричинена кількома століттями чорної ночі бездержавності”. Іще Маланюк зазначає: “У нас малоросійство було завжди хворобою не лише півінтелігентською, а й передовсім — інтелігентською, отже, поражало верству, що мала виконувати роль мозкового центру нації. І в цім — суть проблеми”. Іван Дзюба вистояв. Його не вдалося інфікувати. Він сказав своє Слово проти системи антилюдяності, жорстокості та блюзнірства. “Інтернаціоналізм чи русифікація” — видання, на якому є екслібрис Історії ХХ століття. Ця праця, написана 1965 року, мала надзвичайний вплив на розвиток національного руху в Радянській Україні. Памфлет витримав більше сорока видань українською, англійською, італійською, китайською мовами. Але чи пам’ятаємо ми про те, що проти кожного, хто читав чи бодай тримав у руках цей памфлет, висувалося політичне звинувачення — як діагноз! У передмові до нового видання книжки І. Дзюба пише: “І ось минає 40 років з часу написання “трактату”, як його іронічно називали в КДБ. Світ разюче змінився. Разюче змінилася Україна. Змінилися ми самі. Не змінилося одне. Та тяжка хвороба, яку було означено терміном “русифікація”. Вона стала ще глибшою. І, може, слушніше було б говорити вже не про русифікацію, а про зрусифікованість, майже довершену. То що: вже не бути нам народом з повноцінною національною культурою? Не житиме українська мовна стихія на вулицях міст, у студентських аудиторіях, у виробничих колективах? Не буде українець забезпечений українською книжкою, українським кіно-і телеекраном, “споживчим кошиком” сучасної інформації рідною мовою? Чи, може, погодимося стати російськомовною нацією, а українській мові надамо статус мови національної меншини і рятуватимемо її за допомогою Європейської хартії про захист таких мов?” Те, чим ця праця (або, якщо хочете, пояснювальна записка до листа, адресованого тодішнім можновладцям — першому секретареві ЦК КПУ, членові Президії ЦК КПРС Шелесту та голові Ради Міністрів Української РСР Щербицькому!) стала для українців, дуже влучно висловився письменник Валерій Шевчук. “…Праця “Інтернаціоналізм чи русифікація?”… була серед найпопулярніших і… поклала основу для появи та зростання нового руху опору супроти насильницької русифікації… Цю рукописну книжку вилучали як антирадянську й нещадно переслідували її читачів”, — наголошує письменник, який у часи судів над Іваном Дзюбою та його працею вже був таврований владою. Ця книга стала причиною суспільно-політичних рухів і змін. Праця стала “скринькою Пандори” для радянської тоталітарної системи, руйнуючи основи її устрою. Так і чорна діра засмоктує і знищує все — від альфи до омеги. От що цікаво: нещодавно вчені-астрофізики довели, що такі величезні чорні діри можуть стати рятівниками для малих зірок, руйнуючи і поглинаючи матерію старих. Праця “Інтернаціоналізм чи русифікація?” зруйнувала цвіль радянської псевдоматерії, захистивши пуп’янок нової чистої і могутньої сили. Україна була врятована. Процес поглинання антиречовини розпочався саме після виходу цієї праці й тривав майже 30 років до падіння системи і ще 10 років — до руйнації матерії на рівні інфікованої свідомості. Така праця як “Інтернаціоналізм чи русифікація?” — це, радше, історичний факт, а не тільки літературознавче полотно. Філологи завше з цікавістю вивчають шлях автора від першої до останньої редакції тексту, вони люблять переглядати різні його варіанти. Це дійство часто має назву критики чернеток. Щоб зробити критику чернеток або версій, потрібно мати різні рукописні фази того самого твору. Тунелів і надбудов там багато, але вони всі — немовби “кротові нори”. Так астрофізики називають місця часу-простору із викривленою гравітацією. Тобто, це своєрідні міжчасові переходи. Немає значення, коли вони з’явилися, має вагу інше — в який час/вимір спрямовано вихід. І як відмежувати такі переходи від чорних дір, що поглинають і знищують у небутті антиматерію? Праця Івана Дзюби — це та чорна діра, що зламала, поглинула, розчинила основи радянської системи. “Інтернаціоналізм чи русифікація?” — постріл у самісіньке серце псевдосистеми цінностей, що намагалися заперечити реальність, якої й так на той час майже ніхто не розумів. Система прагнула встановити новий стандарт мислення, і, таким чином, виховати-вихолостити нового гомо совєтікуса. Радянська влада прагнула здійснити глобальний за своєю онтологічно-філософською глибиною прожект — вибудувати систему політичних зомбі, а радше безхребетної покірливої маси радянського населення, таких собі середньоарифметичних в’язнів. У природі подібного й бути не могло, — усе це відбувається лише у збудженій уяві кількох політичних лідерів історії, які мусили піти проти законів природи, оскільки хотіли встановити власні закони розвитку. Шістдесятництво — природний супротив. І це потрібно нам зрозуміти сьогодні, коли ми змогли дистанціюватися в часі, гортаючи памфлет “Інтернаціоналізм чи русифікація?” Івана Дзюби. z Дмитро ДРОЗДОВСЬКИЙ, студент НаУКМА, м. Київ НОВЕ ВИДАННЯ Шістдесяті роки ХХ століття... Це був вибух нового покоління, яке повстало проти антилюдяної системи. Доля шістдесятників пов’язана з хворобливою деструкцією ідеалів, наростанням внутрішнього невдоволення, ідейними фрустраціями. У результаті це покоління витворило не тільки плеяду просвітлених письменників, поетів і художників 1960-х років, а й надихнуло тих, хто на межі 1980— 1990-х зіграв вирішальну роль у повороті суспільної свідомості в бік остаточної відмови від традицій “червоних революцій” і “розвинутого соціалізму”... Шістдесятники починали на спустошеному, знелюднілому, зденаціоналізованому полі й інтуїтивно прагнули передусім, як слушно зауважив у своїй нобелівській лекції Йосип Бродський, до “відтворення неперервності культури”. Такою людиною є шістдесятник Іван ДЗЮБА.
Strona · s. 14strona oryginału ↗

ŻEBY PAMIĘTALI…

Ciężkie lata połowy XX wieku na zawsze stały się bolesną raną dla Ukrainy. Ziemia ukraińska, przesiąknięta krwią po Drugiej wojnie światowej, dopiero zaczęła goić rany, a za pierwszym ciosem nie zwlekał drugi: podczas gdy na wschodzie szalał Hołodomor, na zachodzie płonął prawdziwy płomień powstańczy. Lata stalinowskiego terroru, niczym burza, niewiele różniły się od wojennych. Ludzi wywożono wagonami na Syberię, na Ural, na Sołowki. Ukraina traciła córki i synów i, jak samotna wdowa z wierszy Szewczenki, szukała schronienia w pustkach wystygłych wiejskich chat. A gdzieś na kołymskich mrozach tęskniły jej dzieci, i tylko iskry narodowo-patriotycznego ognia ogrzewały duszę. Dopiero po śmierci tyrana część wygnańców mogła wrócić na Ukrainę. To właśnie ich los opisano w pierwszym rozdziale książki Marii Mazepy „Mamie przyśniło się żyto”. Celem autorki jest odtworzenie dawno zapomnianych wydarzeń, bez których historia Ukrainy byłaby niepełna. Dziennikarkę do wzięcia pióra skłoniły smutne świadectwa prawdziwych ludzi — jej wieśniaków, mieszkańców rejonu wyżnickiego obwodu czerniowieckiego. Niestety, jej rodzinę także dotknęło nieszczęście ze strony sowietów: zginęli jej stryjowie Pawło i Wasyl Turczakowie. Niewielu ominął ciężki los. Ludzi aresztowano „za miłość do Ojczyzny, za haftowaną koszulę, za ojczystą mowę, za to, że podczas rewizji znaleziono «Czarną Radę» albo jakąkolwiek inną ukraińską książkę”. Według słów Marii Mazepy, w ZSRR Ukraina nie była postrzegana jako samodzielna jednostka administracyjno-terytorialna. Władza moskiewska nie poprzestawała na politycznym panowaniu, miała cel — wytępić pamięć narodową, tradycje, obyczaje, język. Szkice nie tylko opowiadają o wydarzeniach tamtych lat, one przekazują sam ducha epoki. Sprzyjają temu dobrze dobrane fotografie z tamtego czasu. W drugim rozdziale mowa jest o ludziach, którzy po proklamowaniu Niepodległości Ukrainy prowadzili wielką pracę wyjaśniającą wśród ludności; „osobistym przykładem pokazywali, jak trzeba pracować nad szerzeniem idei narodowej, wychowywać młode pokolenie w duchu szacunku dla historycznej przeszłości Ukrainy, miłości do niej”. Książka jest napisana prosto i bez udziwnień, swobodnie przenosi czytelnika do ukraińskiej wsi. Czytając wiersze szkiców Marii Mazepy, wyobrażamy sobie wiejską chatę, a obok niej dziadka czy babcię na ławie, którzy powoli opowiadają o swoim życiu, o tysiącach takich jak oni, których los był okrutny. I robi się tak smutno i strasznie, że chce się płakać. Znajdźmy więc wolną godzinę w naszym pełnym pośpiechu czasie i przekartkujmy żółto-niebieską okładkę książki Marii Mazepy. Uczcijmy pamięć tych, na których kościach wyrosła niepodległość współczesnej Ukrainy. z Olesia DZYRA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Na pierwszy rzut oka Taras Fediuk emanuje optymizmem, dowcipem, racjonalizmem... I to w dużych dawkach, jakby należał do tego typu ludzi, którym na tym świecie pisane jest tylko rządzić... Ale Taras kategorycznie odżegnał się od podobnych przypuszczeń. Mówi, że poezja i polityka się nie przyjaźnią. Mimo wszystko Fediuk niedawno kierował Stowarzyszeniem Pisarzy Ukraińskich, a dziś jest kuratorem serii poetyckiej „Zona Owidiusza” w wydawnictwie „Fakt”. W trakcie rozmowy zrozumiałam, że wrażenie całkowitego optymizmu było nie tylko powierzchowne, ale i złudne. Nie lubi Fediuk rządzić... To przecież, wiecie, jak wiąże ręce i nogi? Niewola... Ale o tym nieco dalej. Przede wszystkim — o poezji. „Złoto Inków”, „Tajna loża” i ostatni zbiór „Oblicze pustyni”... — Myślę, że to zmiana miejsca tak wpłynęła. Zasiedziałem się w Odessie i dlatego tutaj, w Kijowie, zaczęło się inaczej pisać. Przez sześć lat życia w stolicy wydałem trzy zbiory. To bardzo dużo. Mój przyjaciel Wasyl Herasymjuk, który cały czas oburza się na szybkie pojawianie się nowych książek, był tolerancyjny: „Nie, ty pisz, jeśli się pisze...”. Nawet świadomie spróbowałem nie pisać. Latem zatrzymałem ten twórczy potok. Potem okazało się, że ze szkodą. Traci się formę. Bardzo trudno wracać do poprzedniej atmosfery... Czy jak... — Swoistą medytację... — Tak, właśnie swoistą. Są dwie drogi pisania wierszy. Bywa, że on jakby spada na głowę, brzmi w tobie. I czujesz, że oto teraz usiądziesz i napiszesz. Po tylu latach jesteś w stanie zrozumieć to uczucie, ten stan. A może być inna droga. To wtedy, gdy sam siebie nakręcasz, wprowadzasz w trans. Szamanizm to wszystko, szamanizm... — W ostatnim zbiorze jest dużo morza... — Jest on w duchu bardzo południowy. Przeżywszy prawie całe życie na południu, tego już pozbyć się niemożliwe: morze, limany, stepy, piaski weszły we mnie... Potem te piaski wysypują się... Nie odbierajcie dosłownie — to metafora. W Owidiopolu, na brzegu limanu dniestrowskiego, mam niedokończoną daczę. Właśnie naprzeciwko Akermanu, teraz to Białogród nad Dniestrem, a tam jest ten znany piaskowiec. Czyli brzegi z piasku. Wrażenie, jakby antyk absolutny, jakby zabłądził w czasie... Twierdza Akerman stała w najwęższym miejscu limanu i zapewne regulowała jakieś wojskowe potoki, a nawet handlowe... — Dobrze, a dlaczego właściwie „Oblicze pustyni”? — Nic nie poradzisz: z tytułami książek mam problemy. Wszystkie nazwy zbiorów nie są moje. Wymyślają przyjaciele. Kiedyś — za darmo, a raz kupiłem nazwę za butelkę koniaku. Kiedy gdzieś już połowa książki jest napisana, czuję, że warto zastanowić się nad tytułem. Do ostatniego zbioru zaproponowano mi dwa warianty: „Oblicze nocy” i coś tam „pustyni”. Oba nie spodobały się. Więc połączyłem je w „Oblicze pustyni”. A jeszcze, zapewne, wpływ wewnętrznego stanu... Dlatego że z czasem czujesz jakąś pustkę. Jakby przed tym, jak cię zabrać, Bóg zabiera wszystko, co jest wokół ciebie. Najpierw rodzice, potem przyjaciele odchodzą... — Znikają jakieś emocje. Możliwie, radość pierwotna... Tak? — Ale staje się więcej wolności. Możliwie, kosztem tego, że wywietrzało pragnienie zbijania się w stado. Jak to bywało kiedyś... Jeśli ty cały czas walczysz o własną wolność, to prędzej czy później jest jej więcej. Prawda, wtedy (zdaje się, Brecht powiedział): „Absolutna wolność prowadzi do absolutnej samotności”. I w tym jest prawda: obowiązki wobec kogoś i czegoś zniewalają. Przecież człowiek, który jest obok ciebie, potrzebuje uwagi, czasu. Możliwie, trochę grubo nakreśliłem, schematycznie... — Ależ nie, normalnie... Oto tylko mało kto pragnie takiej „czystej” wolności... — Oczywiście, są ludzie, którzy ciężko znoszą samotność. Ale mi bardzo komfortowo w takim przebywaniu. Ja sam żyję. Chociaż w każdej chwili, za pragnienia, mogę spotkać się z przyjaciółmi. — Może po prostu wiek już? — Za młodu oddałem ogromny hołd towarzystwom i imprezom. Artyści, pisarze, dziennikarze... Wszystkiego było bardzo dużo. Trochę, zapewne, zmęczyłem się tym. Imprezy, stada — to sprawa młodych. Oni mają potrzebę grupowania się. A po 40 latach powoli zaczyna się rozpad. W tym jest coś nawet biologicznego. Jak u zwierząt... Na przykład kot, zwłaszcza stary — on po prostu idzie i umiera w samotności. — Pan jakoś tak wesoło o tym opowiada... Jakby uczucie smutku a priori nie istniało... — E nie. To powierzchowne wrażenie. Życie — rzecz smutna. Jak tylko się urodziłeś, jesteś skazany na śmierć. Skończoność własnego życia i wszystkiego dobrego, co w nim jest, i nawet uczucie apokalipsy... Nie wiem, to zawsze istniało we mnie, jeszcze z dzieciństwa. Przypominam sobie, najbardziej strasznie rozczarowałem się, kiedy zapytałem mamę: „A kiedy ludzie umierają, śnią im się sny?”. I mama powiedziała, że nie. Horror, bo w dzieciństwie jednak była mała nadzieja. I ta przepadła... — I darmo. Czyż nam coś dokładnie wiadomo: czy żyjemy, czy nam się to śni?.. — Moi rodzice przynajmniej w wychowaniu dzieci wtedy byli ateistami... Oni wszystko próbowali materialistycznie wyjaśnić. Zapewne nie spodziewali się, że od tych słów we mnie jakaś beznadzieja i smutek zamieszka... — Znowu żartujesz? Czy nie żartujesz... Wtedy powiedz takie: czy prześladowało Pana uczucie, że czas przyspiesza? Szaleństwo czasu poczułam gdzieś po dwudziestym roku życia, a do tego była rajska wieczność... — Mam wspaniały przepis. Jeśli błyskawicznie obejrzeć się, mówiąc, oto ty niedawno uczyłeś się w szkole, a teraz masz już ho-ho... To czas rzeczywiście nabiera szalonego tempa. Ale jeśli stopniowo odkręcać taśmę i przeglądać, co przez ten czas wydarzyło się, to będzie bardzo długo. Bardzo... „Ja tak długo żyję...” — napisał Brodski, kiedy skończył 55 lat. Ja go rozumiem. Przecież tyle wszystkiego: ciekawego i nieciekawego, wesołego i smutnego — cała epoka minęła. Upadek imperium, czasy odwilży zmieniały się dokręcaniem śrub, pierestrojka, kampanie antyalkoholowe, akt Niepodległości... — Nie wiem... Kobiety inaczej postrzegają czas. One nie mają społeczno-politycznych zahaczeń. Im nie za bardzo interesująco w taki sposób trenować pamięć... Dobrze... Teraz logicznie byłoby zapytać Pana o przestrzeń poetycką... W jakich współrzędnych ona jest usytuowana? — Mam ich kilka. To przede wszystkim południowa przestrzeń. Ale Odessy tam mało. Choć bardzo długo tam przeżyłem, samo miasto — „perła u morza” — nigdy nie było mi bliskie. Za to morze, limany, stepy, ten klimat morski, słony — wszystko moje... Inna przestrzeń kojarzy się z Chmielniczyzną. Mój ojciec z tamtego kraju. Teraz ja tam sam gospodaruję. Las, rzeka... Ryby łowię. Tam zupełnie inna przestrzeń i ona także jest obecna we mnie. Mówią, że moje wiersze stają się coraz bardziej miejskimi. Zapewne... Ja sam zauważam. Wielu moich przyjaciół, którzy urodzili się na wsi, ale życie rzuciło w wielkie miasto, chcą na starość wrócić na wieś. A ja zrozumiałem, że nie chcę i nie będę mógł. Tam komfortowo czuję się miesiąc. A dalej chce się wszystko porzucić i uciekać do Kijowa. Myślę, że i moi przyjaciele bardziej grają słowami, niż realnie są zdolni stale żyć na wsi. To w nich mówi swoiste zmęczenie miastem i lekceważenie rzeczywistości. Dlatego że zimą wieś jest zupełnie inna. Piecyk, drewno, kury, gęsi, ogród. To wcale nie idylla, jak się wydaje... Chociaż są artyści, którzy całe życie przeżyli na wsi. Na przykład Midianka. Takiemu intelektualnemu poecie tam niełatwo. Może raz albo dwa razy w roku on wyrywa się ze wsi. — W kontekście przestrzeni poetyckiej z jaką roślinnością kojarzy się Pana Południe? — Kolczaste krzewy: tarnina, dzika róża, akacja. Jego pierwotność jest nieco zniekształcona przez chruszczowskie nasadzenia. Te pasy leśne, wielkie zalesianie jarów. Tego kiedyś nie było. Tylko step z kolczurką i ostnicą... Jeszcze jako dzieci ją zrywaliśmy i malowaliśmy. — Wspominał Pan o skojarzeniach z antykiem... A dlaczego nie ma oliwek? — A tam są dzikie oliwki. Ale takie drobne, niekultywowane. Duża pestka i skórka. A miąższu bardzo mało. Ale my jako dzieci je jedliśmy. I kwiat akacji także. Wiele było różnych dzikich tajemnic: wiedzieliśmy, co można jeść, a czego nie można. Oto taka przestrzeń. Ona jeszcze nakładała się na czasy powojenne, kiedy można było wyjść za miasteczko w pole i zwyczajnie natrafić na jakiś pocisk. Ślady wojny, a dzieci, jak zawsze, — pirotechnicy. Zbieraliśmy naboje, rozpalaliśmy ogniska i wrzucaliśmy je w ogień. Wielu chłopców zginęło. Tę dziecięcą bezstraszność jeszcze można było jakoś ograniczyć, ale powstrzymać — nie. Od trzech lat można było biegać, gdzie się chciało. Trochę inne życie było. I rodzice nie tak się martwili, jak teraz. To i nie dziwne: w totalitarnym państwie, które bandyckie funkcje przejmuje na siebie i nie daje nikomu więcej zajmować się bandytyzmem, było dość spokojnie... — Jak Pan myśli, czy poeta nadaje się do wyszkolenia, nabywania z wiekiem pewnych oznak profesjonalizmu?.. Czy to w ogóle realne? — To zależy od tego, jak poeta odnosi się do tego, co robi. Są poeci wybuchu. Na przykład, dla mnie takim poetą jest Mykoła Winhranowski. W ostatnich latach on już praktycznie nie pisał wierszy. Są poeci, którzy stają się lepsi z czasem. A są i czysto techniczne rzeczy, kiedy wyrabia się ręka i już unikasz kłucia... Znacznie bardziej wykształcone i intelektualne niż moje. Dlatego, myślę, nie warto narzekać na ukraińską literaturę. Ona zaczęła swobodnie i spokojnie się rozwijać. — W końcu, z poezją u nas nigdy szczególnych problemów nie było... Ot proza... Nijak nie możemy wyhodować swojego noblisty... — Ja i nad tym się zastanawiałem. I zrozumiałem, że nam to nie jest zbyt potrzebne. Przede wszystkim trzeba dbać, żeby była pełnokrwista, pełnoformatowa literatura. A nie tak, jak w czasach radzieckich, kiedy prozę sztucznie zagoniono w tematykę wiejską. I do reszty gatunków odnoszono się tak ostrożnie, że nawet prozę historyczną ledwie przyjmowano. Nie mówię już o tym, że u nas nie było romansu kobiecego, kryminału, fantasy. Nigdy nie było elitarnej powieści intelektualnej... Teraz te gatunki po trochu się wypełniają. — Wspomniał Pan o romansie kobiecym... Niech będzie, lekkie czytadło do metra w języku ukraińskim powinno istnieć. A co z “kobiecą poezją”? Ona istnieje? — Poezja albo jest, albo jej nie ma. Dlatego żadnego podziału według “płci” ja nie uznaję. W końcu, konkurentów w poezji nie ma. Miejsca dla wszystkich wystarcza. Latajcie sobie i nie dziopcie się nawzajem. Nie ma sensu: czas wszystko ustawi na swoje miejsca. Pouczającym przykładem dla mnie jest historia życiowa. Był taki poeta Walerian Poliszczuk. Dzisiaj mało kto o nim pamięta. On był fantastycznie popularny na Ukrainie. Noszono go na rękach, imię nie schodziło z ust i łamów gazet. I w tym samym czasie pisał Swidzynski, o którym nikt nie wiedział. On nawet nie był zaangażowany w literackie towarzystwa. I oto teraz gdzie Poliszczuk, a gdzie Swidzynski? M-da... Jak mawiał poeta Brodski: “Głównym zadaniem pisarza jest dobrze pisać”. Krótko i zwięźle. — Mimo wszystko mówi Pan o mniej więcej piśmiennych pisarzach. A co z otwartymi grafomanami? — Oni także mają swoją przestrzeń. I byłoby wszystko w porządku, gdyby nie ich aktywność. W odróżnieniu od naszego przyjaciela poety Ochrymowycza, którego ja po prostu fizycznie nie mogę sobie wyobrazić w tej zabawnej roli, oni przychodzą do szkoły i czytają dzieciom swoje wiersze. A to już otwarta szkoda! Co więcej: oni “wchodzą na uszy” niepsutym smakiem nauczycielkom i te stają się współuczestniczkami oszustwa. Od dzieci wymagają umownych 5 hrywien na zakup literackiego “arcydzieła”. Uczniowie czytają i myślą, że to właśnie jest ukraińska poezja. Niektórzy wysokopostawieni grafomani wydają grube książki swoich utworów. A jeszcze “zaklejają” własnymi fotografiami: imię i nazwisko w krótkich spodenkach, imię i nazwisko z profilu, imię i nazwisko z Juszczenką... A wszystko przez to, że u nas nie ma pełnowartościowej krytyki literackiej. Byłoby bardzo dobrze specjalnie przejrzeć ich “twórczość” i wydrukować gdzieś w centralnej prasie. I tak, wiecie, po prawdziwemu, z listą wszystkich imion. Oni tego bardzo się boją... jakichś wyraźnych wpadek. Ale w poezji najważniejsza nie jest technika, a żeby było o czym pisać. Oczywiście, według logiki, poeta powinien pisać coraz lepiej i lepiej, ale... — Wiecie, życie różnie się układa... Kogoś prowadzi, kogoś łamie... Czy może pisać wiersze zdegradowany poeta? — Ja o tym dużo myślałem. I doszedłem do wniosku, że nie. Bóg daje, ale pilnuje tego, jak ty zarządzasz talentem. W pewnym momencie Bóg może wszystko zabrać. I tutaj bardzo ważne jest żyć i czuć, jak idzie twój los... Aby nie przekroczyć granicy. Najstraszniejsze, kiedy Pan zabiera zdolność ocenienia siebie, zobaczenia własnej żałosności z boku. Ludzie piszą, i piszą, i piszą, a to jest takie, że strach... Trzeba nauczyć się wsłuchiwać. Z czasem, wiecie, lepiej słyszysz... Wybaczcie grę słów... Dawno temu jeden człowiek mi radził: staraj się w życiu maksymalnie robić to, co chcesz, i maksymalnie nie robić tego, czego nie chcesz. Oczywiście, w ideale nie wychodzi. Ale trzeba dążyć. Nadepnąć na gardło własnej pieśni — oto co najstraszniejsze... — Dlatego, być może, i w politykę nie poszedłby Pan? — Nigdy. Gdyby mnie to interesowało, to już mógłbym być deputowanym ludowym. Ale polityka mnie interesuje coraz mniej i mniej. Już prawie, jak Kuczma: “Telewizora nie oglądam, gazet nie czytam”. Mnie bardziej interesuje sytuacja twórcza z serią “Strefa Owidiusza”. Szczególnie młodzi pisarze. To dla mnie nowe, mało zrozumiałe i zagadkowe pokolenie. Piszą wiersze — i nic, oprócz bólu głowy, za to nie mają. Mieszkania, jak kiedyś, nie dadzą, samochodu bez kolejki — także. Pytanie: i po co im te wiersze? Bardzo interesujące po- Ulana HLIBCZUK

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

CZŁOWIEK — WSZĘDZIE CZŁOWIEK

Zakończenie. Początek w nr 47, 48 za 2005 r. WŚRÓD PAPUASÓW NOWEJ GWINEI z Papuaskie piękności w czasie wolnym Maria WLAD Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Maria ŁYTWYN 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 279-49-47 Redaktor literacki Tamara MART 279-49-47 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http:// slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301249 Nakład ogólny — 30800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny. na 3 miesiące — 9,59 hrywny. na 1 rok — 37,86 hrywny. dziedziny życia Papuasów. Nieocenione są jego badania w dziedzinie antropologii i świata roślinnego. Lecz szczególny był jego wpływ na życie tubylcze i pomoc bezbronnym mieszkańcom Nowej Gwinei. Z tym apelował do rządu Australii, do władców i uczonych świata. Obrzucano go błotem. Szczególnie w Rosji. Znany czarnosetnik i ukrainożerca Suworin — redaktor gazety „Nowoje wriemia” — zamieszczał artykuły z takimi nagłówkami i epitetami, jak „Papuaska Maklandia”, „Ogłupianie Papuasów”, „Odezwa papuaskiego króla Maklaja Pierwszego”. W tej gazecie był też artykuł z pogróżkami: „Maklaj musiałby znać prawo o głównej odpowiedzialności karnej za namawianie rosyjskich poddanych do emigracji”. Uczony, który poznał, mógł komunikować się z mieszkańcami wioski Bongu i sąsiednich wiosek. Wszędzie witano go jak najlepszego przyjaciela. A on leczył ich, dawał noże, siekiery, lusterka. A kiedy przyjechał do nich po raz trzeci, przywiózł kozę, byczka i krowę. Na krowę mówili, że to świnia z dwoma wielkimi kłami na głowie. Wszystko to dodawało Papuasom pożywienia, a uczonemu autorytetu. Pewnego razu Maklaj poszedł z Garagasi do wioski Bongu porozmawiać z ludźmi w buambramri — budynku publicznym. Przywitano go życzliwie. Z zainteresowaniem wypytywali o wszystko, czego nie wiedzieli. Tym razem o gwiazdy, o morze, o życie za morzami. Do Maklaja podszedł jego przyjaciel Saul. Łagodnie położył rękę na ramieniu, zapytał: — Powiedz, Maklaju, czy ty możesz umrzeć? Wszyscy Papuasi przestali żuć odurzające orzechy betelu i uważnie czekali na odpowiedź. Sytuacja, którą opisuje pisarz Dmytro Czub w książce „Śladami Mikłucho-Maklaja”, nie należała do łatwych, Papuasi przyzwyczaili się słyszeć od Maklaja tylko prawdę. Powiedzieć im, że może umrzeć, to będą wiedzieli, że Maklaj jest tak samo śmiertelny, jak i oni, Papuasi. Ale mówić, że nie umrze, nie chciało się, żeby nie stać się kłamcą, gdyby nagle coś mu się stało. Dotąd nie mówił im nieprawdy. Maklaj wziął ze ściany włócznię i podał Saulowi. — Zobaczymy — spokojnie powiedział — czy Maklaj może umrzeć. Nagle do Maklaja rzucili się przestraszeni Papuasi z krzykami: — Aren! Aren! (Nie! Nie!) Ołeksandr Iwanczenko przez wiele lat badał szlaki Maklaja. Później w swojej książce „Drogami Maklaja” szczegółowo opowiedział, jakim szacunkiem wśród Papuasów cieszył się Maklaj i jak ogromny wpływ na nich wywierał. Razem nazwali rzekę Hohol na cześć przyjaciela kozackiego rodu Maklaja. Ponad siedemdziesiąt nazw w języku ukraińskim naliczył w Nowej Gwinei Iwanczenko już w obecnych czasach. W wielu osadach tubylcy zbudowali chaty specjalnie dla Maklaja, żeby miał gdzie nocować. Dzięki niemu w tych okolicach ustały wojny między zwaśnionymi osadami. Pod wpływem uczonego zmieniały się tysiącletnie zwyczaje. Na przykład dziewczyna, dzięki naleganiom Maklaja, już nie musiała wychodzić za mąż za wybrańca jej rodziców, a za kogo sama pragnie. Bierzemy pod uwagę całą pożyteczną pracę naukową uczonego o różnych drogocenną spuściznę Mykoły Mikłucho-Maklaja. Na Ukrainie w Dniepropietrowskim Muzeum Historycznym są także przedmioty z kolekcji Mikłucho-Maklaja. Wdowa po uczonym przekazała szereg cennych eksponatów wybitnemu ukraińskiemu uczonemu, badaczowi kozaczyzny Dmytrowi Jawornyckiemu. Była to przeważnie broń: tarcza z pancerza żółwia, tarcza ze skóry krokodyla, z ucha słonia, włócznie, strzały, dwa kołczany z krokodylej głowy oraz łuki obciągnięte skórą. Ten podarunek stał się wyrazem szacunku rodziny Mikłucho-Maklajów do znanego badacza kozaczyzny. Z nim Maklaj osobiście spotkał się w pracowni malarza I. Repina, kiedy artysta malował z Jawornyckiego pisarza do obrazu „Zaporożcy piszą list do tureckiego sułtana”. Wiele słyszał Maklaj o Jawornyckim, a spotkał się dopiero w 1887 roku po drugiej podróży do Nowej Gwinei. „Rozmowa trwała do późnej nocy — opowiada w książce wspomnień o Jawornyckim „W poszukiwaniu skarbów” ukraiński historyk Iwan Szapował. — Kozacki potomek Mykoła Mikłucho-Maklaj i kozacki badacz Dmytro Jawornycki mieli o czym rozmawiać...”. Wielki Maklaj pozostawił światu 160 prac poświęconych antropologii, anatomii porównawczej, meteorologii, geografii, zoologii, a także życiu i obyczajom ludzi. Udowodnił, że i Papuasi pod względem umysłowym i moralnym nie stoją niżej niż Europejczycy. Papuasi Nowej Gwinei do dziś uważają Maklaja za swojego. Rosjanie twierdzą: rosyjski uczony. Anglicy, Indonezyjczycy mówią: nasz, to widać po nazwisku, rozpowszechnionym u nas — „Maklaj”. Chatka na drzewie. Tubylcy budują chaty także na drzewach, żeby nie dostał się niepożądany gość Ekspedycja do Morza Czarnego była jedynie przygotowaniem do dalszych podróży Mikłucho-Makłaja. Pragnął on uzupełnić swoje badania naukowe poznaniem wpływu środowiska naturalnego i społecznego na człowieka. Powraca do znienawidzonej imperialnej Rosji. Przewodniczący Towarzystwa Geograficznego w Rosji i Ministerstwa Floty książę Konstanty pomaga Makłajowi uzyskać pozwolenie na udział w wyprawie na pokładzie wojskowej korwety „Witiaź”, która odpływała na wyspy Oceanu Spokojnego. 8 listopada 1870 roku korweta „Witiaź” odpłynęła z Rosji, z portu w Kronsztadzie. Dostarczyła ona Mikłucho-Makłaja na Nową Gwineę. Swoim pojawieniem się w pobliżu brzegów osad Gorendu i Bongu wzbudził wielki strach wśród ludzi — półdzikich Papuasów. Marynarze korwety zbudowali dla niego niewielką chatę na mierzei Garagasi. Po kilku dniach korweta odpłynęła. Makłaj pozostał z dwoma służącymi: polinezyjskim tubylcem Bojem i szwedzkim marynarzem Ulsonem. Stało się to 8 września 1872 roku. Dla Makłaja i tubylców rozpoczął się złożony proces współistnienia i wzajemnego poznawania. Tubylcy początkowo z rezerwą, pojedynczo przynosili Makłajowi różne produkty żywnościowe. Był to przejaw ich tradycji obrzędowych. Uczony w zamian częstował ich tytoniem, darował czerwone wstążki materiału. Lecz nie wszystko było tak pokojowe i przyjazne. Mając zaledwie dwadzieścia pięć lat, uczony odważył się wyruszyć w tak niebezpieczne miejsca i żyć wśród dzikusów. Ileż niespodzianek na niego czekało! Papuasi początkowo wypuszczali w jego stronę roje strzał, krzyczeli i pokazywali gestami, żeby wynosił się tam, skąd przyszedł. Nigdy wcześniej nie widzieli białego człowieka. Był on dla nich najwyraźniej odrażający, a zarazem wrogi. Grozili mu śmiercią. Ale nic Makłaja nie przestraszyło. Zwyciężył swoją stanowczością, mądrością, ale najbardziej — człowieczeństwem. Mówiono o nim, że potrafi czynić cuda: zapalić wodę i ziemię, latać, zatrzymać deszcz i tym podobne. Plotki rosły i obrastały nowymi zmyśleniami. A do tego pokazał swoją strzelbę. Strzałem zabił ptaka na wierzchołku palmy. Wtedy już jego siła i autorytet w oczach tubylców stały się niepodważalne. Po pół roku Mikłucho-Makłaj Rzeka Gogol na Nowej Gwinei. Tak ją nazwał Makłaj. Jeszcze wiele nazw i ukraińskich słów pozostawił uczony Papuasom niepoznane, chciał podzielić się z całym światem. Piękno nowogwinejskiej przyrody przypominało mu Ukrainę, jej krajobrazy, słowicze noce. Chciał, aby ukraińscy Poleszucy osiedlili się kolonią w ziemskim raju, który odkrył i pokochał. I pisał do rosyjskiego cara o pozwolenie na przesiedlenie. Ale nie poparto go, a nawet wyśmiano. Lecz nie wszyscy tak źle odnosili się do wielkiego uczonego i humanisty. Lew Tołstoj przeczytał fragmenty dziennika Makłaja. Był zachwycony jego działalnością wśród Papuasów, pracą naukową i humanitaryzmem. Lew Tołstoj pisał do Makłaja: „...wzrusza i zachwyca w waszej działalności to, że... wy pierwszy, bez wątpienia, doświadczeniem udowodniliście, że człowiek — wszędzie jest człowiekiem, to znaczy dobrą, towarzyską istotą, w kontakt z którą można i należy wchodzić dobrem i prawdą, a nie armatami i wódką. I udowodniliście to wyczynem prawdziwej odwagi, która tak rzadko zdarza się w naszym społeczeństwie...” To bardzo podbudowało naukowca-badacza. Pomimo ciężkiego stanu zdrowia, za radą Tołstoja, dalej pracował nad swoim dziennikiem. A kiedy choroba na pewien czas ustępowała, występował z publicznymi wykładami. Sale były przepełnione słuchaczami. W sumie władał trzynastoma językami. Niestety, wspaniały dziennik Mikołaja Mikłucho-Makłaja „Wśród dzikusów Nowej Gwinei” ukazał się już po śmierci uczonego. Nie tylko malaria, na którą zachorował na Nowej Gwinei, ale także ignorowanie i szykanowanie skróciły mu życie. Makłaj opuścił świat w 42. roku życia. Był żonaty z pięknością Małgorzatą Robertson, córką australijskiego premiera. Urodziła mu dwóch wspaniałych synów — Włodzimierza i Aleksandra. Po stracie męża mieszkała jakiś czas na Ukrainie, w rodzinnym gnieździe Makłajów w Malinie. Kochała Malin, ukraińską łagodną przyrodę, oczy matki Makłaja, Katarzyny Siemionowny, które przypominały jej oczy ukochanego męża. Wnuki uczonego i wszyscy potomkowie w Australii strzegą do- A sam Makłaj tak powiedział o swoim pochodzeniu australijskiemu dziennikarzowi, korespondentowi sydnejskiej gazety „Sydney Morning Herald” w 1884 roku: „Moja osoba jest żywym przykładem tego, jak szczęśliwie połączyły się trzy odwiecznie wrogie siły. Gorąca krew zaporoskich kozaków pokojowo zlała się z krwią ich, wydawałoby się, nieprzejednanych wrogów, dumnych Lachów, rozcieńczoną krwią zimnych Niemców. Czego w tej mieszance jest więcej, czy który z jej składników jest u mnie najznaczniejszy, sądzić byłoby nierozważnie i raczej niemożliwe. Bardzo kocham Ojczyznę mojego ojca, Ukrainę, ale ta miłość nie umniejsza szacunku do dwóch ojczyzn rodziców mojej matki — Niemiec i Polski”. Cud w piórach. (Bogaty tubylec w piórach ptaków rajskich, obwieszony drogimi muszlami-kina. Od nich pochodzi nazwa państwowej jednostki monetarnej — „kina”). Zdjęcie Ołeksija Oniszczuka, Pyłypa Wakulenki oraz z dokumentów archiwalnych M. Mikłucho-Makłaja.

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn