Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy artykułu «W SNIE WIDZĘ CHATĘ MOJEGO DZIECIŃSTWA Wspomnienia Ołeny Jewdokymiwny Wowk, wieś Małyj Bakaj, rejon reszetyliwski, obwód połtawski», s. 11

W SNАCH WIDZĘ CHATĘ MOJEGO DZIECIŃSTWA Wspomnienia Ołeny Jewdokymiwny Wowk, wieś Małyj Bakaj, rejon reszetyliwski, obwód połtawski

Слово Просвіти, №49 за 2005 рік

Zakończenie. Początek na s. 11. Latem 1933 roku znów zaczęłam chodzić do szkoły, do pierwszej klasy. Brakowało podręczników, zeszytów. Ale partyjna propaganda działała doskonale: papieru na gazety, partyjne broszury zawsze było pod dostatkiem — na nich, między drukowanymi wierszami, kreśliliśmy swoje pierwsze litery. Pragnienie wiedzy było nieodparte. Jestem bardzo wdzięczna wrażliwym, oddanym swojej pracy nauczycielom: Jelizawecie Dmytriwnie Wowk, Herasymowi Romanowyczowi Mostowemu, Musijowi Josypowyczowi Wowkowi, Mykole Tarasowyczowi Zahrebelnemu, Iwanowi Antonowyczowi Kywie, Iwanowi Illiczowi Browczence, Jefrosynii Iwaniwnie Wusyk, Paraskewie Nykyforiwnie. Robili wszystko, abyśmy wyrośli na wysoko wykształconych, szczerych, humanitarnych, duchowo bogatych ludzi. W 1940 r. ukończyłam siedmiolatkę w Horiance i wstąpiłam na pierwszy rok Połtawskiego Technikum Rolniczego, jednak moja nauka trwała tylko do grudnia. W przededniu 1941 r. wyszło rozporządzenie stalinowskiej „ludowej” władzy o opłatach za naukę. Swoją drogą, ukraiński chłop nie dość, że pracował za darmo w kołchozie, musiał jeszcze zapłacić podatek mięsem, podatek za każde drzewo z własnego sadu, a do tego wykupić za gotówkę coroczne obligacje pożyczki państwowej. Większego jarzma dla radzieckiego kołchoźnika nie można było wymyślić. Młodzi ludzie wszelkimi sposobami opuszczali swój rodzinny, kwitnący, lecz niewolniczy kraj i wyjeżdżali do Donbasu. Tam pracowali w głębokich kopalniach węgla, gdzie tracili zdrowie, a często i życie. Do domu nie wracali, ponieważ tam płacili pieniądze, a w domu panowało poddaństwo. Kołchoźnicy nie mieli nawet prawa otrzymać dowodu osobistego. Za rok nauki w technikum trzeba było zapłacić 150 karbowańców. Takich pieniędzy nie miałam, ponieważ stypendium (56 karbowańców miesięcznie) ledwo starczało na wyżywienie. Podczas nauki żyłam w niedostatku, chleba dawali w stołówce po 200 g dziennie, a w mieście produktów spożywczych w wolnej sprzedaży w ogóle nie było, sprzedawano na kartki. Skąd sierota miała wziąć pieniądze na naukę? Kołchoz odmówił pomocy. Musiałam wrócić do domu, aby pracować w miejscowym kołchozie. To wydarzenie tak mnie dotknęło, że kiedy szłam od technikum rolniczego do dworca kolejowego w Połtawie, płakałam tak bardzo, że zgubiłam drogę. Dobrzy ludzie podpowiedzieli, dokąd iść... Przyjechałam do domu, ukończyłam reszetyliwskie miesięczne kursy wychowawców przedszkola. Pracowałam jako wychowawczyni w przedszkolu w kołchozie. Mieszkałam w rodzinnym domu. Kupiłam sobie cielną jałówkę i zaczęłam gospodarować. Miałam już siedemnaście lat. 1941 r. Podczas wojny omal nie wywieziono mnie do Niemiec jako darmową siłę roboczą. Dzięki sołtysowi wsi, Swyrydonowi Wasylowyczowi Tumce, nieszczęście mnie ominęło. 1943 r. faszyści, wycofując się, zabrali moją żywicielkę-krowę, chatę spalili. I zostałam bez niczego, i zaczęłam tułać się po obcych ludziach. 1944 r. razem z mieszkańcami wsi odbudowywałam rolnictwo, zniszczone przez wojnę. Odbudowywały głównie kobiety. Mężczyźni zginęli na froncie, a żywi nie byli jeszcze zdemobilizowani. Kołchoz trzymał się na kobiecych barkach. Zboże młócono za pomocą kieratów. Zaprzęgano trzy pary koni do kieratu, kopano wąski rów w dużym kole, stawiano w tym rowie żelazne koło, na którym mocowano szeroki pas, połączony z kieratem. Poganiacz chodził za końmi, konie poruszały koło, a koło wprawiało w ruch maszynę-młocarnię, która młóciła snopy. Tak zdobywano chleb przed wojną i po wojnie. Później pojawiła się parowa młocarnia. Parowóz pracował na słomie. Maszyna była połączona szerokim pasem z parowozem. Przy młocarni stał jeden mężczyzna, odbierał od czterech kobiet snopy uwolnione z powróseł i wrzucał je do bębna. Wszystko — jak w niemym kinie. Parowa młocarnia wymagała szybkich ruchów obsługującego personelu. Szczególnie trzeba było być bardzo ostrożnym przy bębnie. Przyszło i mnie pracować przy nim. Wiosną młóciliśmy wielkie jak chaty stogi pszenicy. Pracowaliśmy ciężko od rana do wieczora. W jednej wsi kończymy młóckę, dalej przeciągamy maszynę własnymi rękami za pomocą lin do innych wsi. Wszystkie siły i wolny czas oddawaliśmy kołchozowi, a w zamian co? Przypominam sobie, jeszcze przed wojną, aby naprawić chatę, za własne pieniądze kupiłam u leśnika drzewo i przywiozłam do domu. Na drugi dzień do mnie, sieroty, przychodzi przewodniczący kołchozu i zabiera to drzewo. Jakim prawem? Ale o jakim prawie wtedy można było mówić! Kołchoźnicy byli bezprawną siłą roboczą. 1946–1947 r. Znowu głód. W chacie tylko sól i woda. W kołchozie dawali po siedemnaście sztuk bobu dziennie na pracownika: póki doszłam do domu, zjadłam. Rano znów idę do pracy głodna. Pewnego razu poszczęściło się, my z mieszkańcami wsi znaleźliśmy wykreślone z ewidencji kołchozowe doły z zgniłymi ziemniakami. To było nasze ocalenie, żywiąc się nimi, przeżyliśmy do nowych zbiorów. Choć głód szalał z całą mocą, jednak od pracy nikt nas nie zwalniał. Pracowaliśmy nie tylko w kołchozie, ale i u ludzi, w ramach pomocy sąsiedzkiej. Całą wspólnotą budowaliśmy chaty, mieszaliśmy glinę, robiliśmy cegłę-surówkę, z której potem miejscowi mistrzowie stawiali piece, wylewali z cementu i piasku kręgi do studni, młócili cepami żyto, pszenicę, jęczmień. Wspólnymi siłami — w trzy-cztery dni — budowaliśmy chaty. A po zakończeniu pracy, po kolacji, zaczynaliśmy śpiewać. W czasach mojej młodości nie było dostatku. Żyliśmy biednie, w niedostatku, ale byliśmy weseli i szczerzy, nasze dobre, szlachetne myśli były otwarte dla ludzi. Swoją pracą staraliśmy się przybliżyć lepszą przyszłość, która, jak miraż, zawsze chowała się przed nami za horyzontem. 1950 r. Budowaliśmy drogę o twardej nawierzchni Kijów-Charków. Ja tam woziłam ziemię, dwa miesiące wyrównywaliśmy drogowe „płótno”. 1952 r. Zwerbowano mnie z kołchozu do wyrębu lasu w Komi ASRR, gdzie przy czterdziestopięciostopniowym mrozie piłowaliśmy las. Mieszkaliśmy w barakach, a do pracy chodziliśmy osiem kilometrów pieszo po śniegu wysokim do pasa. „Dom” nasz z zewnątrz przypominał długą oborę. Ściany z okrągłych kłód, przekładane mchem, aby nie przenikał mróz i nie zawiewał wiatr. Na dachu mocowano krokwie, pokryte szlifowanymi deskami. Wewnątrz gładka drewniana podłoga i sufit, podbity struganymi deskami. Ogrzewaliśmy się „kozami”, które opalano drewnianymi klockami. Takie same drewniane klocki zamiast benzyny wykorzystywano też w samochodach ciężarowych. Ścięty i oczyszczony z gałęzi las ciągnikami zwożono do spławu do rzeki, tam kłody układano w stosy. Wiosną, jak tylko pękł lód w rzece Peczora, zaczynano spławiać las w dół z prądem do półwyspu Kanin. Dalej ładowano do wagonów towarowych i wysyłano koleją do miejsca przeznaczenia. Nie kobieca to sprawa — pracować w tajdze. Ale taki surowy był czas. Nie było dla nikogo litości — ani dla kobiety, ani dla starego, ani dla małego. Popracowawszy rok w ciężkich warunkach klimatycznych, podważyłam swoje zdrowie na całe życie. W 1953 r. powróciła z Północy w rodzinne strony, ale nie do własnego domu, bo leżał w ruinach, spalony przez niemieckich faszystów. Mieszkała u kuzynki, Nadiji Denysiwny Wowk. Pracowała ona wtedy w miejscowym punkcie felczerskim i wychowywała dwoje swoich dzieci: Ołeksandrę i Mykołę. W tym samym roku wyszła za mąż za Ołeksija Kyryłowycza Wowka. Początkowo mieszkali w ciasnym domu razem z rodzicami męża, Kyryłem Matwijowyczem i Olhą Antoniwną, oraz jego siostrą Oryną z córką Mariją. Po naszym ślubie wszystkie prace domowe od razu przeszły w moje ręce. W 1954 r. urodził się syn Wasyl. Pamiętam, jak niosłam na rękach małego syna cztery kilometry do chrztu w cerkwi, która znajdowała się we wsi Bałady. Naszą drewnianą cerkiew władze zburzyły. Syna chrzcił wysoki, rumiany pop, ubrany w piękną, lśniącą złotem szatę, w obecności rodziców chrzestnych: Pawła Zacharowycza Bezpałka i Marfy Kyryliwny Wowk. Później i tę prawosławną świątynię zniszczyli nowocześni wandale. W 1956 r. zbudowaliśmy własny dom. Podziękowaliśmy tacie i mamie za dach nad głową i przenieśliśmy się do własnego domu. Tak przewróciliśmy jeszcze jedną ważną stronę w naszym życiu rodzinnym. Podczas długich zimowych wieczorów przy kaganku wyszywałam krzyżykiem ręczniki, przędłam nici, tkałam na krosnach dywany, którymi potem przykrywaliśmy podłogę. Dom zdobyliśmy ciężką pracą, brakowało materiałów budowlanych, ale byli dobrzy ludzie, którzy nam pomagali. Wśród nich stolarz, Machtej Opanasowycz Sribnyj. Wykonał dla nas ławę, stół, półkę na naczynia i jeszcze wiele niezbędnych w gospodarstwie rzeczy. Skrzynia, jako dobra pamiątka po moich rodzicach, do dziś służy nam wiernie. Światowy postęp dopiero nieśmiało zaczynał wkraczać do naszych domostw. W 1960 roku podłączono radio, w 1967 r. podłączono elektryczność, a dopiero w połowie lat 70. zbudowano w

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn