Witamy z okazji 143. rocznicy Matki «Proświty»!
Dziś, 8 grudnia, z tej okazji w Kijowie odbędzie się sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, okrągły stół w Ukrinformie oraz uroczysty wieczór literacko-artystyczny o godz. 18:00 w Domu Kina (ul. Saksaganskiego, 6). Przyłączajcie się, proświanie i sympatycy «Proświty»!
Tłumaczenie maszynowe
Jewhen BUKET
Zdjęcie autora
W Perejasławiu w 1654 roku zawarto ugodę perejasławską hetmana Bohdana Chmielnickiego z carem rosyjskim. Po tym na Ukrainę nałożono niewolnicze jarzmo, które przez ponad 300 lat niszczyło Ukraińców. I nie przypadkiem właśnie na ziemi perejasławskiej powstało wiele epokowych dzieł geniusza słowa ukraińskiego Tarasa Hryhoriowicza Szewczenki: «I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie posłanie», «Kaukaz», «Najemniczka», «Heretyk», «Chołodny Jar», «Psalmy Dawida», «Małej Maryni», «Mijają dni, mijają noce…» i «Testament». Opowiadają one o tragicznym dla Ukrainy związku z Moskalami: o nadziejach, które z nim wiązano, o niszczycielskich skutkach obcego poniewierania, które on wywołał, oraz o oczekiwaniu duchowego zmartwychwstania narodu ukraińskiego w przyszłości. Niektórzy badacze są przekonani, że ukraiński geniusz chciał właśnie w Perejasławiu odkupić grzech «pijanego Bohdana», zrzucić kajdany, w które podstępem zakuto wolny naród kozacki. A w nowożytnej epoce ukraińskiej państwowości to właśnie w Perejasławiu-Chmielnickim powstał i od dziesięcioleci gromadzi gorliwych miłośników słowa Szewczenki literacko-artystyczny festiwal «Perejasławska jesień Kobzarza».
Eliminacje IX konkursu młodych wykonawców spuścizny poetyckiej T. H. Szewczenki w ramach literacko-artystycznego festiwalu rozpoczęły się jeszcze w przededniu Dnia Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego i odbywały się we wszystkich ogólnokształcących szkołach miasta, w trzech etapach. A 2 grudnia w NCK «Zustricz» w Perejasławiu-Chmielnickim odbył się gala-koncert zwycięzców konkursu. Koncert został wyreżyserowany jak wielkie przedstawienie teatralne, w którym wzięli udział zarówno najmłodsi laureaci konkursu recytatorów, jak i znani w Perejasławiu aktorzy. Rolę Tarasa Hryhoriowicza Szewczenki zagrał Oleh Malyk — bandurzysta, deklamator, śpiewak. Wiersze Kobzarza ze sceny recytowali zwycięzcy konkursu: Anna Potapenko («Myśl»), Iryna Sudenko (fragment poematu «Katerina»), Maria Huba («Rozryta mogiła»), Nadija Tomczuk (fragment poematu «Sowa»), Wiktoria Kożewnikowa («Mijają dni, mijają noce…»), Wiktoria Czerneńka (fragment poematu «Czarownica»). Po zakończeniu wystąpień recytatorów i końcowej kompozycji muzycznej «Dumy moje…» w wykonaniu Olega Malyka, słowo powitalne wygłosili: zastępczyni mera Perejasławia-Chmielnickiego Walentyna Hubenko, odpowiedzialny sekretarz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk oraz przewodnicząca miejskiego i rejonowego zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» Perejasławia-Chmielnickiego Natalia Zaika. Mówcy podkreślali, że praca z dziećmi i młodzieżą jest najważniejszym zadaniem «Proświty». Wyrażali życzenia jednoczenia się w miłości do ojczystej ziemi, do naszej historii, do ojczystego słowa. Walentyna Hubenko, Mykoła Nesterczuk, Natalia Zaika, a także przewodnicząca jury konkursu, naczelnik wydziału kultury i turystyki rady miejskiej Antonina Kurylo wręczyli nagrody zwycięzcom.
Tegoroczny konkurs został przypadkowo zorganizowany w 143. rocznicę Towarzystwa «Proświta». Oprócz już tradycyjnych dyplomów i upominków od rady miejskiej oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki, zwycięzcy otrzymali także niewielkie nagrody od mecenasa, dyrektora firmy produkcyjno-handlowej «Ukrpromposcz—95» Serhija Dobroskoka. Ogółem wyróżniono 13 dzieci w czterech grupach wiekowych. Po zakończeniu uroczystości wspólnie zrobili sobie pamiątkowe zdjęcie.
Bardzo wzruszające jest to, gdy uczniowie przepuszczają przez swoje serce słowa Tarasa Szewczenki, gdy przejmują się jego wartościami światopoglądowymi, przeżywają jego uczucia. Niezwykle silna energia dzieł Wielkiego Kobzarza szczególnie ujawnia się w wykonaniu dzieci i młodzieży, które wkładają swoją cząstkę serca i duszy w jego wysoką poezję. Wielką miłość Szewczenki do Ukrainy, do ojczystego słowa dzieci i młodzież przyjęły i pronesą przez całe życie. I to cieszy i rozwesela, bo właśnie tak słowo i myśl Szewczenki będą żyć w przyszłych pokoleniach.
DROGA DO LUDZI I BOGA
ZAGADKA HRYHORA
CZY BYLIŚCIE KIEDYŚ W SMIŁHORODZIE?
12–13
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
W Wielkiej Brytanii wprowadzono uniwersalną legitymację prasową, która jest przepustką uznawaną przez policję i organy państwowe. W imieniu ukraińskich dziennikarzy wystąpili: Oksana Romaniuk, przedstawicielka „Reporterów bez granic” na Ukrainie, Jehor Soboliew, koordynator Biura Dziennikarskich Śledztw „Swidomo”, Serhij Huź, Jurij Łukanow z Niezależnego Związku Zawodowego Mediów, „legenda ulicznych akcji protestacyjnych” Ołena Biłozerska oraz inni. W dyskusji wziął udział niedawno mianowany naczelnik wydziału ds. kontaktów z opinią publiczną MSW Ukrainy, pułkownik milicji Wołodymyr Poliszczuk. Padła opinia, że źródło problemu tkwi nie tylko w strukturach milicyjnych, ale także we władzach. Nasilają się naciski na dziennikarzy, którzy w odpowiedzi powinni wywierać presję na władze poprzez sądy, manifestacje dziennikarskie, międzynarodowe organizacje dziennikarskie oraz jednoczyć się; odtworzyć grupy szybkiego reagowania złożone z profesjonalnych stołecznych dziennikarzy, aby móc mobilnie wyjeżdżać do regionów, gdzie nacisk na dziennikarzy jest jeszcze większy. Sami dziennikarze również muszą dbać o własne bezpieczeństwo i minimalizować ryzyko.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN Zdjęcie autorki W Światowy Dzień przeciwko Bezkarności za Zbrodnie wobec Dziennikarzy kilkudziesięciu naszych kolegów przeprowadziło briefing prasowy pod Administracją Prezydenta, ogłosiło petycję do Prezydenta jako gwaranta Konstytucji oraz do Prokuratury Generalnej. Trzymali plakaty z napisami: „W latach niepodległości zginęło 63 dziennikarzy. Winni nie zostali ukarani. Skończcie z bezkarnością”, portrety Georgija Gongadzego oraz innych poległych. Następnie w biurze Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy przeprowadzono okrągły stół. Przewodniczący NZDU Ihor Łubczenko poinformował, że jeszcze w 1998 roku na Kongresie Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy ze strony ukraińskiej delegacji po raz pierwszy wniesiono propozycję ustanowienia Międzynarodowego Dnia Pamięci Poległych Kolegów. Wtedy propozycji nie poparto. Po śmierci 32 dziennikarzy jednego dnia w 2009 roku na Filipinach to wydarzenie zaczęto obchodzić i żądać od władz każdego kraju pociągania do odpowiedzialności tych, którzy utrudniają profesjonalną działalność dziennikarzy. „Wielokrotnie jednoczyliśmy się, aby znaleźć zabójców naszych kolegów — powiedział Ihor Łubczenko. — Niestety, nie możemy pochwalić się, że są jakieś wielkie postępy. Nierzadko nasze organy ścigania wszystko sprowadzają do zwykłych tragedii domowych, nie zważają na fakty, które świadczą właśnie o wykonywaniu obowiązków zawodowych. NZDU i niezależny związek zawodowy mediów wnosiły propozycję rozpatrywania śmierci dziennikarza w niewyjaśnionych okolicznościach jako związanej z działalnością zawodową, dopóki co innego nie zostanie potwierdzone śledztwem sądowym. Jednak bardzo często śledztwem w takich sprawach zajmują się ludzie albo niezainteresowani, albo, przeciwnie, zainteresowani zamknięciem sprawy. Udowodnić, że zbrodnie przeciwko dziennikarzom zostały popełnione w związku z ich działalnością zawodową, jest niezwykle trudno”. Kierownik projektów Międzynarodowej Federacji Dziennikarzy Oliver Money-Kyrle opowiedział o wypracowanych rozwiązaniach tej struktury. Pochwalił pomysł stworzenia grupy roboczej z przedstawicieli MSW i dziennikarzy, przeprowadzania wspólnych szkoleń, treningów itp. „Policja nie ma prawa bić pokojowych demonstrantów, kimkolwiek by oni byli. Dziennikarze różnią się tylko tym, że ich obowiązkiem zawodowym jest uczciwe i bezstronne poinformowanie o wydarzeniu, dlatego dla nich muszą być stworzone warunki dostępu do takich miejsc”. Pan Oliver podzielił się doświadczeniem, że dla identyfikacji dzienni-
Tłumaczenie maszynowe
DRODZY WSPÓŁOBYWATELE! Tragiczna śmierć Hennadija Konopljowa wywołała niewypowiedziany ból w sercu każdego Ukraińca. W te ciężkie dni lwowska inteligencja, podobnie jak wszyscy uczciwi ludzie w naszym kraju, jest razem z wami. Dzielimy wasz smutek, szczerze współczujemy i oburzamy się na nieludzki stosunek władz do swoich obywateli. Zabijają w centrum rodzinnego Doniecka, na oczach ludzi, górnika-inwalidę tylko za to, że protestujący doprowadzony do rozpaczy bronił swoich praw socjalnych i ludzkiej godności. Władza ostatecznie przekroczyła granicę legalności i człowieczeństwa, otwarcie przeciwstawiła się całemu ukraińskiemu narodowi. To jeszcze bardziej powinno nas zjednoczyć, niezależnie od regionu, w jedną zgodną rodzinę. Tylko wspólnym wysiłkiem zdołamy powstrzymać samowolę władców i doprowadzić do ukarania winnych. Tragiczne wydarzenie w Doniecku — zabójstwo Hennadija Konopljowa — niech stanie się wezwaniem do jedności, braterskiej pomocy i wzajemnego zrozumienia. Pamięć o bohaterze-górniku Hennadiju Konopljowie zawsze będzie z nami.
B. Woznicki, przewodniczący Kongresu Inteligencji Ukraińskiej Obwodu Lwowskiego, Bohater Ukrainy; I. Kalynec, poeta, laureat Narodowej Nagrody im. T. H. Szewczenki, były więzień polityczny; I. Kalynec, pisarka, była więźniarka polityczna; W. Parubij, zasłużony pracownik kultury Ukrainy; L. Senyk, profesor, członek Związku Pisarzy Ukrainy; S. Helej, profesor; S. Wowkanycz, profesor; S. Trochymczuk, profesor; B. Biłyński, akademik NAN Ukrainy; M. Hercyk, członek-korespondent NAN Ukrainy; P. Szkrabiuk, profesor, doktor nauk historycznych, członek Związku Pisarzy Ukrainy; J. Panyszko, docent; W. Patyk, ludowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. H. Szewczenki; S. Szabatura, artystka, była więźniarka polityczna; M. Zwaryczewska, zasłużona nauczycielka Ukrainy, była więźniarka polityczna; Z. Popadiuk, były więzień polityczny, aktywnie uczestniczył we wspominaniu ofiar Hołodomoru, które miało się odbyć 26 listopada na całej Ukrainie. Zaraz po przemówieniu nieznani w czerni powalili członka Prezydium UVKR na ziemię i wepchnęli go do prywatnego mikrobusu. W drodze do Szewczenkiwskiego rejonowego wydziału nieznani znęcali się nad Ołeksandrem Uszynskim, a to trwało także w samym wydziale. Mimo upływu długiego czasu od incydentu, a także mimo wystąpień Prezydium UVKR, posłów ludowych, organizacji społecznych i samego Uszynskiego do organów prokuratury z żądaniem zbadania wydarzeń, które miały miejsce 22 listopada, i pociągnięcia winnych do odpowiedzialności — podejmuje się próby usprawiedliwienia sprawców w mundurach i oskarżenia samego O. Uszynskiego. Oświadczenia Głównego Zarządu Milicji w Kijowie o tym, że pan
Uszyński, już człowiek w podeszłym wieku, sam rzucał się na milicjantów i bił ich, a ci zachowywali się „profesjonalnie i tolerancyjnie” — to nic innego jak próba wybielenia sprawców wykroczeń. UWKR zdecydowanie protestuje przeciwko cynicznemu i brutalnemu pobiciu członka Prezydium, autorytetu społecznego działacza. Zwraca się do Prokuratora Generalnego z żądaniem wzięcia śledztwa w tej sprawie pod swoją kontrolę. Ukraińska Światowa Rada Koordynacyjna wzywa również ukraińskie organizacje społeczne za granicą, by wyraziły swoje stanowisko w listach i apelach do organów władzy ukraińskiej w tej sprawie.
Z poważaniem Michajło RATUSZNYJ, przewodniczący UWKR
Tłumaczenie maszynowe
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora
Środowisko naukowe Ukrainy jest zaniepokojone: pozostałości naszego bezcennego zabytku historyczno-architektonicznego — Dziesięcinnego kościoła w Kijowie — są zagrożone zniszczeniem. Konferencji prasowej w UNIAN, zorganizowanej przez kierownictwo Instytutu Archeologii Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, poświęcono właśnie ten temat.
Z informacjami wystąpili dyrektor Instytutu, akademik NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych Petro Tołoczko, zastępca dyrektora, kierownik Architektoniczno-archeologicznej Ekspedycji Hlib Iwakin, a także kierownik wydziału nieruchomego dziedzictwa kulturalnego Ministerstwa Kultury Bohdan Mocia oraz zastępca dyrektora Naukowo-Badawczego Instytutu Badań Konserwatorskich Ministerstwa Kultury Tymur Bobrowski.
Nasza gazeta wielokrotnie poruszała kwestię ochrony pozostałości Dziesięciny, pierwszej kamiennej świątyni Rusi Kijowskiej, zbudowanej przez Włodzimierza Wielkiego. Bezpośrednim powodem konferencji prasowej stała się katastrofalna sytuacja z obiektem: teren wykopalisk i badań archeologicznych znajduje się pod gołym niebem. Od śniegu, wody i mrozu pozostałości fundamentów świątyni ulegają nieodwracalnym zniszczeniom — oświadczyli naukowcy, przypominając, że aktywne badania pozostałości Dziesięciny Instytut Archeologii prowadzi od 2005 roku. Już pierwsze sezony polowe archeologów przyniosły poważne odkrycia naukowe dotyczące historii nie tylko świątyni, ale i Kijowa w ogóle.
Miejsce wykopalisk (2000 m²) było przykryte szklanym dachem, pawilonem. Jednak ta lichа budowla nie wytrzymała zeszłorocznej śnieżnej zimy: pawilon zawalił się i został rozebrany. Równocześnie z powodu braku środków praktycznie wstrzymano badania archeologiczne tej świątyni. Nie znaleziono też pieniędzy nawet na postawienie tymczasowego zadaszenia nad wykopaliskami w ubiegłym roku. Obiekt więc spędził ubiegłą zimę pod gołym niebem. Jeszcze jedna zima i pozostałości cerkwi po prostu nie przetrwają. Wyjście jest jedno — natychmiastowa konserwacja obiektu.
Niedawno w Dziesięcinie odbyło się spotkanie kierownictwa Instytutu z przewodniczącym Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandrem Popowem. Ten realnie ocenił zagrożenie dla zabytku historycznego i obiecał zrobić wszystko, by go uratować. Jednak naukowcy jeszcze raz zwracają się do władz miejskich, struktur rządowych i społeczeństwa z apelem o ocalenie świątyni. Przede wszystkim należy zakonserwować pozostałości świątyni — zasypać je piaskiem. A później, gdy zostanie rozstrzygnięty dalszy los Dziesięciny, wznowić badania archeologiczne. Cóż, trzeba będzie to zrobić jak najszybciej.
Jednak nawet przynależność świątyni pozostaje na razie nieokreślona. Choć teren należy do położonego w pobliżu Narodowego Muzeum Historii Ukrainy, ono odcina się od Dziesięciny i nie chce wziąć na bilans pozostałości świątyni. I nikt ich nie bierze — ani Ministerstwo Kultury, ani rada miejska, ani quasi-wirtualny Historyczno-kulturny rezerwat «Kijów starożytny».
A kolejną bolączką jest to, że wciąż nie określono koncepcyjnie, co ma stanąć w miejscu Dziesięciny. Nie zakończył się nic nieprzynoszący konkurs koncepcji dalszego losu Dziesięciny, przeprowadzony wiosną. Właśnie koncepcji, bo oprócz normalnej idei muzealizacji pozostałości świątyni i kontynuowania badań archeologicznych wciąż forsowana jest też idea odbudowy «odtworzonej cerkwi Dziesięcinnej» z cegły. Choć pierwotny wygląd świątyni jest nieznany. A przecież ogromna budowla na Starokijowskiej Górze zniszczyłaby historyczną panoramę dawnego centrum miasta.
Cóż, dopóki będą trwały bezprzedmiotowe dyskusje o losie świątyni, o tym, kto właściwie u nas jest gospodarzem zabytków historycznych, trzeba natychmiast ratować to, co można uratować.
Z OKAZJI POBICIA CZŁONKA PREZYDIUM UKRAIŃSKIEJ WSZECHŚWIATOWEJ RADY KOORDYNACYJNEJ, DYREKTORA STOWARZYSZENIA BADACZY GŁODÓW OLEKSANDRA USZYŃSKIEGO
22 listopada bieżącego roku o godz. 19.00 w Kijowie na Placu Niepodległości nieznani sprawcy pobili i pod przymusem doprowadzili do Szewczenkowskiego rejonowego oddziału milicji stolicy znanego działacza społecznego, dyrektora Stowarzyszenia Badaczy Głodów, członka Prezydium UWKR Oleksandra Uszyńskiego. Wszystko to wydarzyło się po tym, jak pan Uszyński pozdrowił uczestników zgromadzenia na Placu Niepodległości Dniem Wolności i wezwał kijowian, by wzię-
ЗЗААЯЯВВАА
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Czy pozwolił na działalność agentów „russkogo mira” przeciwko ukraińskim szkołom w Galicji? Czy za Juszczenki zbierano się pod Radą Najwyższą i na Bankowej, by wyznaczać tysiące osób pokrzywdzonych społecznie? Czy urządzał sądy nad opozycją? Czy zakazał Ukraińcom pokojowego przejścia 24 sierpnia ulicą, zagradzając im drogę przy pomocy berkutowców? Czy nie on przyzwalał na odrodzenie sowieckiej symboliki? I tak dalej. Czym więc różni się prezydent Juszczenko od swoich poprzedników i od obecnego prezydenta? Oto co mówią o nim fakty. Bez W. Juszczenki fakt ludobójstwa Ukraińców w latach 1932–1933 popadłby w niepamięć, a on stał się znany nie tylko całej Ukrainie, ale całemu światu. Bez niego Iwan Mazepa nadal figurowałby w historii jako zdrajca, a on go wywyższył; kiedyś hetmanowi na pewno zostanie postawiony pomnik. Obudził w uśpionej świadomości narodowej pamiętne wydarzenia związane z ruchami narodowowyzwoleńczymi i nadał im godną ocenę. Przywrócił pamięć o Baturynie i Chołodnym Jarze. Zapoczątkował tradycje obchodzenia znaczących dat i wydarzeń, takich jak upamiętnianie ofiar reżimu komunistycznego. Za prezydentury W. Juszczenki otwarto Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej, Muzeum Okupacji Sowieckiej, pomnik-muzeum ludobójstwa z lat 1932–1933. A ile warte są muzeum w Baturynie i Arsenał Artystyczny? Z jego inicjatywy utworzono Instytut Raka. W. Juszczenko zdjął kwestię języka z obrad Rady Najwyższej, a obecnie, działaniami ministra oświaty, za błogosławieństwem nowego prezydenta, z obejściem prawa realizowana jest polityka rusyfikacji Ukrainy. Wiele wysiłku włożył W. Juszczenko w przystąpienie Ukrainy do UE i NATO. Czynił on także dobre sprawy zarówno dla wspólnot, jak i dla poszczególnych ludzi, a jego niezależne stanowisko wobec Moskwy zasługuje na szacunek. W. Juszczenko zawsze był inicjatorem i uczestnikiem przedsięwzięć narodowo-patriotycznych, w przeciwieństwie do innych prezydentów. I teraz również aktywnie bierze udział w przygotowaniu wystawy znalezisk z Bykiwni w Arsenale Artystycznym, która ma pokazać cały horror tragedii bykiwnieńskiej. Jak poinformowała „Ukraina Moloda” (11.10.2011), dzięki prezydentowi Juszczence we wsi Rukomysz na Ternopolszczyźnie, obok jaskini, w której powstaniec UPA ukrywał się przez 20 lat, stanął pomnik. Wbrew złośliwym oszczerstwom mówimy: „Chwała Bogu, że Wiktor Juszczenko był u nas prezydentem, bo zrobił to, czego nie zrobił żaden prezydent przed nim i nie zrobi następny”.
Tłumaczenie maszynowe
Pierwszy Prezydent niepodległej Ukrainy. Człowiek, który tydzień po Ogólnoukraińskim referendum o niepodległość złożył swój podpis pod Białowieżskimi porozumieniami 8 grudnia 1991 roku, tym wyrokiem wydanym komunistyczno-radzieckiej imperii o nazwie ZSRR. Leonid Krawczuk w dniu 20-lecia referendum i przed rocznicą rozpadu Związku Radzieckiego udzielił konferencji prasowej w stołecznej agencji Ukrinform o historycznym znaczeniu tych wydarzeń.
Petro ANTONENKO
Te dwa tematy — referendum i likwidacja ZSRR — na konferencji prasowej splotły się ze sobą, bo rozdzielić ich po prostu nie sposób. To właśnie ogólnonarodowe zatwierdzenie w referendum Aktu o niepodległości Ukrainy dało nowo wybranemu prezydentowi młodego państwa wszelkie uprawnienia, by w Biłowieży jasno oświadczyć: Ukraina jest suwerennym państwem i o powrocie do związków nie może być mowy. I to właśnie proklamowanie naszego państwa położyło kres Związkowi, jeszcze raz dowodząc: bez aneksji Ukrainy imperium jest niemożliwe. „Wynik referendum — ponad 90 % obywateli za niepodległością — miał kolosalne znaczenie — powiedział Leonid Krawczuk. — I wczorajsza, i dzisiejsza, i przyszła Ukraina będą opierać się na tej woli obywateli. Ukrainę jako niepodległe państwo stworzył naród ukraiński!” Krawczuk skomentował także twierdzenia, że obecnie znacznie mniej naszych obywateli zagłosowałoby za niepodległością. „Mimo że kraj przeszedł przez tak ciężkie cierpienia, że ponad 70 % obywateli żyje dziś w biedzie i skrajnej biedzie, że przepaść między bogatymi a biednymi, niestety, się pogłębia, że nie wiadomo, w którym kierunku idziemy, to jednak większość i teraz zagłosowałaby za niepodległością. Bo prawo do samodzielnego budowania swojego życia jest najważniejsze. I w tym najwyższa siła narodu”. Co do problemów współczesności. Oto sądy Krawczuka o elicie politycznej. „Twierdzenie, że obecna elita polityczna odpowiada standardom europejskim, wartościom demokratycznym, rozumieniu procesów cywilizacyjnych, to wielka przesada. Niestety, do władzy doszli ludzie, którzy nie są gotowi rządzić demokratycznie”. O wektorach politycznych. „Niedawno oglądałem program telewizyjny z Włodzimierzem Pozniakiem, tam padła taka myśl: jakiekolwiek europejskie państwo zawarłoby umowę z Rosją, ta ostatnia zawsze będzie «wyższa i starsza» ze względu na swoją doktrynę polityczną. Dziś rozstrzyga się, z kim będzie Ukraina. Jesteśmy 60 lat za cywilizacją, za prawnymi wartościami europejskimi. Musimy zrobić krok ku Europie, aby zmienić tę sytuację. Nasz system prawny jest dziś ukierunkowany nie na ochronę człowieka, lecz na ochronę władzy”. O stosunkach ukraińsko-rosyjskich. „W ich podręczniku historii dla uczniów i studentów napisano, że Ukraina to «sztuczny twór bez jakiejkolwiek perspektywy». To samo twierdzą Europejczykom i Putin. Nas obrażają, a my stoimy na kolanach i mówimy, że bez Rosji nie możemy”. Pytanie od „Słowa Proświty”: „Obecnie mamy u nas rosyjską propagandę, u niektórych stała nostalgia za dawnym Związkiem Radzieckim. Mówi się: rozwalili tak wielkie państwo. Czym więc naprawdę był rozpad Związku — tragedią czy historyczną koniecznością?” Odpowiedź Leonida Krawczuka: „Niedawno wróciłem ze Szwecji, z międzynarodowego sympozjum, którego tematem był rozpad imperiów. Ja i moi koledzy z Biłowieży — Szuszkiewicz, Burbulis — braliśmy udział w pracach sekcji «Rozpad imperium Związek Radziecki». Gennadij Burbulis uważa, że rozpad Związku to tragedia, bo «straciliśmy ojczyznę». A ja uważam, że to nie tragedia, lecz wyzwanie czasu. Ponieważ Związek Radziecki nigdy nie był dla mnie ojczyzną. Nie mogę uważać za ojczyznę kraju, który zniszczył miliony ludzi w wielkim głodzie i represjach. Dla mnie ojczyzną jest Ukraina. A jest jeszcze moja mała ojczyzna — wieś, gdzie mieszkali i mieszkają moi krewni, gdzie mieszkali moi rodzice, dziadowie, pradziadowie, którzy wierzyli w Boga, chodzili do cerkwi, uprawiali ziemię. A porozumienia biłowieskie to wyjątkowy przypadek w historii, kiedy imperium rozpadło się pokojowo. Te porozumienia umożliwiły znaczne ograniczenie arsenałów jądrowych, a krajom Europy Wschodniej — stanąć na drodze budowy własnych demokratycznych społeczeństw”.
Antonina MATWIJENKO
Jeśli na człowieka wylewa się pud czarnej złości, to znaczy, że on sam coś takiego napsuł!.. Tym bardziej, gdy mowa o męży stanu, a konkretnie o byłym Prezydencie W. Juszczence, do którego swoją inwektywę kieruje O. Ponomariw („Słowo Proświty”, numer 39 z 2011 r.). Co zatem zarzuca mu Ołeksandr Danyłowycz? „Nie spełnił obietnic”. To szablon, który przykleja się każdemu wybrańcowi, a także osobom na czołowych stanowiskach. Dla Juszczenki oznacza to między innymi: nie wsadził bandytów za kratki. Hasło W. Czornowoła było tylko hasłem, to znaczy marzeniem, życzeniem, a nie konkretnym planem konkretnego działacza. Tylko Lenin, a później Stalin i Beria jednym machnięciem ręki rozkazywali: wsadzić i rozstrzelać tych… tych… tych. A w naszych czasach tak nie można, potrzebne są śledztwo, dowody, sąd itd. Zresztą kim są dziś „bandyci”? Ci, którzy okradają mieszkania, czy ci, którzy pożerają większą część budżetu, pozostawiając na potrzeby socjalne resztki? Ale to przecież zgodnie z prawem. Według O. Ponomariwa Juszczenko miał zlikwidować wszystkie nieporządki, które nagromadziły się na Ukrainie przez setki lat (począwszy od kozaczyzny), i to błyskawicznie. Można jedynie dziwić się niepoważności takiego myślenia. Bez komentarza. Nie zbudował ani jednej ukraińskiej szkoły — dalej autor wytyka byłemu Prezydentowi. A po co je budować? Budynków szkolnych nie brakuje. Swego czasu, jeszcze przed W. Juszczenką, większość rosyjskich szkół, także w Kijowie, przeszła na język ukraiński jako język nauczania. W takim statusie istnieją do dziś, dopóki D. Tabacznyk znów nie przywróci ich do statusu rosyjskojęzycznych. „Zdradził ideały Majdanu” — piękny patetyczny szablon, do tego nieprawdziwy. Majdan walczył o prezydenta, z którym wiązał swoje pragnienia demokracji. Kto powie, że on tego nie otrzymał? Za Juszczenki, pisze autor, na Ukrainę powrócił element kryminalny. Ołeksandr Danyłowycz pomylił się w czasie. Zjechali tu, gdy tylko prezydentem został W. Janukowycz, już z dwoma paszportami, i wreszcie przestały stać pustkami ich „chatki” w Koncza-Zaspie. I co jednak W. Juszczenko zrobił nie tak? Czy to on oddał Ukrainę w wotczynę moskiewskiemu Cyrylowi? Czy podarował Putinowi pół-
Tłumaczenie maszynowe
Świętował, bawił się kler Patriarchatu Moskiewskiego wraz z najwyższym kierownictwem naszego obwodu z okazji przyjazdu do kraju Patriarchy Moskiewskiego Cyryla (Gundiajewa). Do jego spotkania prowadzono niespotykane przygotowania: remontowano drogi, płoty, malowano wszystko, co można było pomalować wzdłuż drogi, którą wieziono gościa w towarzystwie wzmocnionej ochrony milicyjnej. Jednym słowem, wbrew zdrowemu rozsądkowi przygotowywano się do powitania, jak pisano na jaskrawych billboardach, „swojego patriarchy” — rzecznika „ruskiego miru”.
Ołeksandra POPELUK, honorowa przewodnicząca Czerniowieckiego oddziału Związku Ukrainek
Dwadzieścia lat na Bukowinie, pomimo agresywnego oporu duchowieństwa Kościoła Prawosławnego podległego Moskwie, odradza się rodzimy — UKP Patriarchatu Kijowskiego. Patriarcha Cyryl kłamliwie nazywa go raskolniczym, niełaskawym, niekanonicznym, chociaż nie ma takiego kanonu, zgodnie z którym Kościół odrębnego państwa można poddawać anatemie za jego usamodzielnienie. Jeszcze minister do spraw wyznań rządu hetmańskiego Ołeksandr Łotocki twierdził: „W samodzielnym państwie musi być samodzielny kościół”. Drogą usamodzielnienia poszły kościoły prawosławne Albanii, Serbii, Rumunii, Bułgarii i Rosji. Aby nazwać wszystko po imieniu i ocenić przyjazd patriarchy Cyryla, Czerniowiecko-Bukowińska eparchia UKP Patriarchatu Kijowskiego przeprowadziła konferencję prasową z udziałem Hałyny Mohyłnyckiej, pedagoga, pisarki, laureatki Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej imienia Wasyla Stusa. Każdemu myślącemu człowiekowi wiadomo, że patriarcha Cyryl przyjechał na Bukowinę nie z pokojem, nie dla duchowego zbawienia wiernych. Cel wizyty nie jest pasterski, a polityczny (było ich już pięć w bieżącym roku). Buduje on „kraj ruskiego miru”, innymi słowy, odradza więzienie narodów — Imperium Rosyjskie. Dzieje się to przy tym, że Kościół Rosyjski nie posiada na Ukrainie terytoriów kanonicznych. Potwierdzeniem tego jest oświadczenie pięciu najstarszych prawosławnych kościołów apostolskich świata o tym, że terytorium Ukrainy nigdy nie było i nie jest kanonicznym terytorium Patriarchatu Moskiewskiego. Ale ani konferencja prasowa, ani odezwy kobiecych organizacji społecznych do przewodniczącego Czerniowieckiej obwodowej administracji państwowej z prośbą o odmowę przyjazdu Gundiajewa na Bukowinę (bo to drwina z wiernych, którzy dobrze pamiętają zbrodnie krwawej moskiewskiej władzy w naszym kraju) nie wpłynęły na lokalną władzę. Choć przewodniczący administracji oświadczył przez radio, że Kościół jest oddzielony od państwa, to wraz z urzędniczym orszakiem p.o. mera miasta Mychajliszynem popędził na lotnisko witać gościa. A „ojciec miasta” nawet padł na kolana przed „ruskomirowcem” i ucałował go w rękę… Powinniśmy uczyć się od małej Mołdawii, która godnie zachowała się przed kadzidłem moskiewskiego „jedinonedielimca”. Mołdawianie przypomnieli mu, że są samodzielnym państwem, które nie wchodzi w skład Federacji Rosyjskiej i narzucać im „ruski mir” nie warto, Mołdawia nie jest kanonicznym terytorium Patriarchatu Moskiewskiego i w ten sposób Cyryla zwolniono ze składania kwiatów pod pomnikiem wojewody Stefana Wielkiego. Tak zachowują się ludzie, którzy mają własną i narodową godność. Oszukani, zaślepieni ludzie drogę od bramy do drzwi Soboru Świętego Ducha zamienili w żywy dywan z barwinka i kwiatów, na którym ułożyli słowa powitania. Po zakończeniu całonocnego czuwania chór zaśpiewał „Mnogaja leta” i „Mulți ani trăiască”, witano po rosyjsku i rumuńsku. Obyło się bez ukraińskiego, ale to nikogo nie dotknęło, nikogo nie zabolało. Na próżno ludzki korytarz czekał wzdłuż żywego zielonego dywanu — wytworu chłopskiej służalczości. Ale moskiewski gość zignorował ich. Przeważająca większość Bukowińczyków nie była zachwycona Cyrylem. Bukowinki zwróciły się do kierownika władzy wykonawczej kraju, ale ich stanowisko opublikowała tylko gazeta „Czas”. Odezwy rozesłano pocztą elektroniczną do wszystkich lokalnych czasopism, jednak patriotyczny apel Bukowińczyków przyciągnął uwagę zagranicznych wydawnictw. Ale ani oszukiwanie wiernych, ani manipulacje kanonami, ani bajki o „jedinym gosudarstwie” i „jedynym narodzie” — nic nie zmusi niepodległej Ukrainy do powrotu do więzienia — do Imperium Rosyjskiego. A patriarsze Cyrylowi warto byłoby bardziej przejmować się rosyjskimi problemami. Czas już coś zbudować i poświęcić w Penzie, Tambowie, Permie… Oto gdzie trzeba budować „ruski mir”. Wtedy potomkowie państwa Moskiewskiego przestaną bać się, że jeśli „ruskiego miru” nie będzie na Ukrainie i w Mołdawii, to w Rosji, według słów Cyryla, „zostaną tylko matrioszki i samowary”. Będzie sprawiedliwie, jeśli na Ukrainie będą żyły kolędy, pisanki, wyszywanki, w Rosji — czastuszki, matrioszki, samowary, w Mołdawii — swoje ludowe zwyczaje i tradycje. I w każdym niepodległym państwie — swoje. Tak jak powinno być. W przyszłym roku będziemy obchodzić 1160-lecie Rusi Kijowskiej — naszego państwa. Dlatego wstyd piecze za taką ukraińską władzę, która obecnie, po 20 latach niepodległości Ukrainy, nie może podnieść się z kolan, całując ręce nosicieli cienia drapieżnego dwugłowego orła.
Tłumaczenie maszynowe
Mykoła ŻULYNSKYJ, akademik NAN Ukrainy
I kochać. Bo wiara wyhodowuje się-dojrzewa na miłości do Boga, do rodziny, do rodzinnego kraju — Ojczyzny. Wiara napełnia człowieka szczególną energią samozachowania w nieludzkich warunkach istnienia i jednocześnie zapala ogniem wybuchowego poświęcenia. To jest właśnie ta chwila fatalnej gotowości, by złożyć swoje życie na ołtarzu wiary. Słyszę siłę oporu aż do bólu, Która mnie napełnia po brzegi: Albo zdobędziesz wymarzoną wolność, Albo godną wymyślisz śmierć! Tym wycierpianym, wywalczonym ideowo-światopoglądowym credo kierowała się autorka wiersza „Pobłogosław ogniem, a nie słowami…”, łączniczka UPA Kateryna Mandryk-Kujbida, w której losie walka o wolność Ukrainy i twórczość nie tylko połączyły się organicznie, ale i wzajemnie stymulowały. Ale jak wtedy zrozumieć te pierwsze wersy cytowanego wiersza, zaprzeczą mi, w których ogień ofiarnej walki jakoby przeciwstawia się słowu? W rzeczywistości żadnego aktywnego przeciwstawienia słowa i czynu, walki i twórczości w poglądach i losie Kateryny Mandryk nie ma. Jest tylko przestroga, by nie ukrywać za patriotycznymi hasłami i przysięgłymi zapewnieniami swojego odcięcia się od aktywnych działań, potępienie wszelkich prób uniknięcia osobistej odpowiedzialności za los rodzinnego kraju, za rozprzestrzenianie narodowowyzwoleńczej walki. Z czasem w „Pouczeniu dzieciom” obrazowo wypowie rolę i znaczenie ojczystego języka, ukraińskiego słowa w narodowym przejrzeniu każdego człowieka, w jednoczeniu naszego narodu na drodze do tworzenia Sobornej Ukrainy. Tylko wtedy będzie sprawiedliwą taka droga, która Wymoszczona Słowem Do ludzi i Boga… Co się tyczy wiersza „Pobłogosław ogniem…”, napisanego w 1946 roku, kiedy jej ojca enkawudziści przez dwa miesiące niemiłosiernie bili w bolechowskim więzieniu, wewnątrz wszystko poobijali i wreszcie, niczego nie wywiedziawszy, wypuścili umierać do domu, wtedy chyba po raz pierwszy Kateryna przeżyła głębokie tragiczne wstrząśnienie. Własnego domu, swojej chaty rodzina Mychajła Mandryka już w tamtym czasie nie miała — umierał okaleczony człowiek u obcych ludzi. Młoda dziewczyna z przerażeniem i nienawiścią przeżyła to tragiczne wydarzenie, bo zobaczyła, do jakiej okrutności dochodzą sowieccy okupanci, próbując poskromić ducha i wolność jej narodu. Tego samego 1946 roku latem Katerynie we śnie ukazał się Jezus Chrystus i przepowiedział: „Ja wzywałem ludzi, żeby pokutowali, żeby się modlili, a ty, dziecko, pamiętaj, że teraz 46 rok, a
Pawło MOWCZAN
Poetyckie słowo jako ludzkie zaklinanie biedy, jako pokonywanie czasu, jako wygłaszanie formuły i wiary w siebie, jako pokonywanie obcej czasoprzestrzeni. …Poetyckie słowo jako mantra, która wzmacnia w wierze, która uskrzydla, koncentruje na głęboko-archetypowym. Słowo jako boska substancja, która uzdrawia duszę, wzmacnia ją, czyni ją oddźwięczną na ojczyste słowo, które jeszcze słychać od pobratymców i sióstr w ogólnej strefie wyobcowania, którą dla milionów Ukraińców stała się „Syberia nieprzebrana”, gdzie oprócz komend, rozkazów, poleceń, wygłaszanych agresywnie obcym ty, dziecko, za 4 lata w 50 roku będziesz na strasznym sądzie”. I przez te wszystkie cztery lata, kiedy łączniczka UPA opiekowała się powstańcami — leczyła i pielęgnowała rannych, prała ich odzież, przynosiła jedzenie, przeprowadzała przez góry, dostarczała wiadomości, chodziła na zwiad, ona myślała, co też stanie się przepowiedzianego w 1950 roku. I rzeczywiście nastał ten straszny sąd — 25 października 1950 roku Katerynę Mandryk aresztowało rejonowe MGB i dopiero po 14 latach — po strasznych torturach, nieludzkich znęcaniach się, ponad siły ciężkich pracach i przerażających tułaczkach po stalinowskich łagrach ona w 1964 roku powróci na Ukrainę. Powróci jako inwalida drugiej grupy. Próba ogniem poświęcenia rozpoczęła się nie w 1946 roku — znacznie wcześniej, kiedy Kateryna szła w osiemnasty rok życia i dołączyła do narodowowyzwoleńczego ruchu. Wtedy też poczuła smak obrazowego słowa i pragnienie wypowiedzenia swoich myśli i przeżyć w wierszach. Uczucia, rozmyślania pragną uwolnienia i obrazowego wywierszowania — szukają odpowiedniej formy, w której mogłyby odnaleźć swoje artystyczne dopełnienie. Przychodzą w jej rodzinny kraj „drudzy sowieci” — okupanci w todze wyzwolicieli od hitlerowskiego nazizmu, ale dla Kateryny, jak dla dziesiątek tysięcy młodych ukraińskich patriotów to „wyzwolenie” szybko uobecnia się przerażającymi represjami i okrutnym stłumieniem narodowowyzwoleńczego oporu. Kateryna Mandryk ze szczególną emocjonalną wrażliwością reaguje na nosicieli „krwawych ideałów”, czuje niepohamowaną potrzebę walki, mszczenia się za śmierć swoich współmieszkańców i wojaków UPA oraz bronienia swojej Ukrainy. Złości krwawej prorocy, Co wypluwacie z gardła śmierć, Wy tu będziecie dopóki My gniewem napełnimy się po brzegi.
Przeinaczyć naszą naturę Nie uda się, nieludzie, i wam. My zachowamy miłość gorącą I wierność naszym chorągwiom! Ten wiersz z 1945 roku „Krwawe wasze ideały…” — swoista przysięga młodej patriotki, która w Wielki Dzień Zmartwychwstania Chrystusowego poświęca się na ofiarną walkę z radzieckim okupantem, błogosławiąc siebie na oczyszczenie ogniem odnowienia na najwyższej fali heroicznego poświęcenia. Wielki Dzień. Uroczyste dzwony Nasz duch wznoszą do niebios. My Ukrainę obronimy! Chrystus Zmartwychwstał! Chrystus Zmartwychwstał! To emocjonalne napełnienie swojego ducha wiarą w zwycięskość wyzwoleńczej walki jest gwarancją przetrwania wszystkich prób na okrutnych przełęczach losu. Dla młodej powstańki sowiecki okupant to niszczyciel ducha, ta agresywna siła, która próbuje przede wszystkim rozchwiać duchowe fundamenty narodu, osłabić i ujarzmić narodowego ducha, zrujnować moralne podstawy ukraińskiego narodu. Wiersz „Niszczyciele ducha”, napisany w 1947 roku, poraża symboliczno-alegorycznym wypełnieniem oraz ideowo-demaskatorskim ukierunkowaniem. Młoda poetka wychodzi na horyzont myślenia i zachowania radzieckiego agresora, który w szaleńczym zamiarze podporządkowania sobie całego świata szaleje od wszechwładzy i grandiozności przyszłych zwycięstw. Kateryna Mandryk-Kujbida ten rewolucyjno-agresywny szał, spowodowany pragnieniem dokonania całego świata, porównuje z nadejściem globalnej zimy, planetarnego oblodzenia, które zagraża zniknięciem wszystkiego, co żyje na ziemi. Już w tych wczesnych poezjach widać poetycki dar, który ciąży ku metaforycznemu i symbolicznemu ujawnieniu osobistych wizji, wrażeń, wyobrażeń, rozmyślań… Wyraźnie prześwituje w jej poezjach estetyczna emancypacja jasnej w swoich twórczych zamiarach indywidualności. Tego dążenia do twórczego samorealizowania Kateryna Mandryk nie ukrywa: Ukraino, sercu miła, Pieśni nieba i narodu — Czuję: prężą się skrzydła, Jestem gotowa do lotu. („Wsłuchując się w noc”) Obrazowe słowo występuje w jej wewnętrznej potrzebie estetycznej emancypacji jako decydujący środek. I im aktywniej Kateryna Mandryk wciąga się w walkę UPA o narodowe wyzwolenie, tym wyraźniej prześwituje w jej poezjach publicystyczny nurt, tym potężniejszy staje się obywatelski patos i patriotyczny głos. Możemy obecnie jedynie zgadywać, ile poezji, które rodziły się podczas leśnych przepraw powstańców czy w drodze ze Lwowa do Komi ASRS w bydlęcym wagonie, czy w zimne noce w barakach pod ziemią, nie wylało się na papier, zapomniało się-nie zapamiętało, ile obrazów nie znalazło swojej poetyckiej formy — czyż w tak niemiłosiernie ciężkich dla przetrwania warunkach było do twórczej pracy? Ale jeśli sądzić po wierszach, które nie mają
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
językiem, brzmi i twoja ojczysta. Można się tylko domyślać, jak młodzi Ukraińcy, upokorzeni przesłuchaniami, oskarżeniami, sądami, stłoczeni w wagonach towarowych, pokonawszy tysiące kilometrów, przyzwyczajali się do wszystkiego, co obce: ziemi, nieba, drzew, roślin, wody, codzienności, reżimu więziennego, niewolniczej pracy, samowoli konwojentów, a co najważniejsze — do obcego języka, w którym najostrzej i najbrutalniej pośród przekleństw i wyzwisk brzmiało „banderówka”, „zapadjenka”, „chochłuszka”… Można sobie tylko wyobrazić, jak młoda, cnotliwa, czysta, bogobojna dziewczyna z wyostrzonym poczuciem piękna, wewnętrznego i zewnętrznego, każdego dnia zanurzała się w błocie przemocy, okrucieństwa, upokorzenia, drażliwości, nieznośności, w którą nie tydzień, nie miesiąc, a dziesiątki lat wdeptywano czystą, Bogu oddaną ukraińską duszę… Tutaj, wydawałoby się, nie czas na wysokie uczucia, nie na lirykę, nie na pieśni, nie na recytatyw czy rym, który objawia wysoką harmonię ze wszechświatem, miłość do boskiego porządku świata, do wszystkiego tego, co zostało gwałtownie od ciebie oderwane: twoje horyzonty, twoje Karpaty, twoja wysoka bojkowska estetyka, do wszystkiego, co zwie się gniazdem rodowym i światem Pańskim… Szatan się wywyższa, szatan wszystko przekreśla, przemalowuje, przesuwa akcenty, szatan jest wszędzie: w portretach wodzów, psach stróżujących, szynelach i pagonach, karabinach, w strażnikach, w „mocnym” obcym słowie, szatan jest w strefie piekła. I trzeba było mieć, zachować wiarę i słowo. Wiarę, która skłaniała do modlitwy, do zrozumienia tego, że Bóg jest niepokonany, a miłość do niego, jak i do swojego ojczystego słowa, a zatem słowa Bożego, — to uczucia niewytrawialne: wiara w to, że to nie próba, że to piekło jest tymczasowe, że „kłamliwa zasłona”, która jest nad wszystkim, — rozerwie się. Właśnie dlatego wiara zawsze bierze górę nad rozumem: O drogi rozumie, czy nie poszedłbyś ty w las… Wokoło widzisz tylko ściany szare, I kroki słyszysz nie ludzi, a bestii… A nad wszystkim — kłamliwości zasłona. (str. 111). To właśnie dusza pojęła, że „nad wszystkim kłamliwości zasłona”, dlatego powstaje religijno-filozoficzny wniosek, który natychmiast uformował się w jasną sentencję: Słuchając, nie słyszymy Patrząc, nie widzimy, bo nie wierzymy (podkreślenie moje — P. M.) A ludzkiej duszy nie obmacać rękami. Choć, może, ty i Tomasz niewierny. (str. 121) Jak tu nie wspomnieć: „Wszystko daje się według wiary twojej”. I tutaj nieważne, w jakim stopniu talentu czy genialności jesteś obdarzony, jakie dla tego egzystencjalnego stanu nadają się rytmy, bo pisze się nie rozumem, który zawsze pragnie porównań i samochwalstwa, a duszą, która zawsze towarzyszy innym systemem miary: szczerością, otwartością, spowiedzią przed najwyższą siłą — siłą Pańską i zrozumieniem jej obecności w tobie… I można z pewnością stwierdzić, że Pan nie opuszczał tej niezwykłej kobiety — Kateryny Mandryk-Kujbidy, przeprowadzając ją nie przez jedno kręgi piekła, aby zahartować ducha, aby jej życiowy czyn stał się przykładem dla innych, przykładem niezłomnej wiary w Najwyższego, w jego porządek świata, w ojczyste słowo tobie przez niego darowane i w swoją ojczyznę jako szczególną strefę, gdzie zło pragnie wziąć górę nad ludzkimi cnotami, nad dobromyślnością i dobroczynnością. I los Kateryny Mandryk-Kujbidy jest najwyraźniejszą ilustracją tego, że wszystkie próby szataństwa, by podporządkować sobie człowieka, który zachowuje w duszy wysoki boski ład, są daremne. Od uświadomienia sobie tej boskiej zgodności można wykrzyknąć śladem niemieckiego poety:
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
dat napisania, to nieuchronnie utwierdzi się myśl, że Kateryna Mandryk-Kujbida była tak głęboko „naładowana” na myślenie obrazowe, że nawet na pograniczu życia i śmierci w jej świadomości pulsowały uczucia estetyczne. Kateryna Mandryk-Kujbida to niezwykle emocjonalnie wrażliwa natura, z natury obdarzona darem przewidywania. Tragiczny wstrząs, czy raczej uświadomienie-przeczucie tragicznej kolizji, tak głęboko przenika do jej duszy, do jej uczuć i przeżyć, że zyskuje ona dar szczególnego zmysłowego poznania. Jej wyobraźnia aktywizuje się tak skutecznie, że wykazuje zdolność wywoływania z irrealnego świata obrazów Jezusa Chrystusa, Matki Boskiej Hoszowskiej, nieodczuwania bólu, gdy torturowali ją śledczy, nieobawiania się niczego — „ani swoich katów, ani znęcania się, ani najcięższego wyroku”. Trzeba było mieć taką siłę duchową, aby uświadomić sobie i przekonać samą siebie, że odtąd jej Aniołem Stróżem jest Matka Boska Hoszowska. „Tak też się stało: z modlitwą do Boga dzielnie znosiłam wszystkie nieludzkie warunki etapów i obozów koncentracyjnych. Modlitwa do Boga pomogła mi przejść przez wszystkie męki komunistycznego piekła znęcania się” — będzie wspominać u schyłku swojego pełnego cierpienia życia Kateryna Mandryk-Kujbida. Oczywiste jest, że ta odważna, duchowo dojrzała, religijnie świadoma kobieta przeszła-przeżyła katarktyczną identyfikację — tragiczne wstrząsy spowodowały uwolnienie jej duszy, dzięki czemu jej dusza odzyskała wolność. A to jest możliwe pod warunkiem intensywnej pracy duchowej. Przypomnijmy los Wasyla Stusa, jego wewnętrzną walkę o uwolnienie własnej duszy od wszelkiej nieczystości i zdobycie pełnej wolności duchowej w warunkach totalnej fizycznej niewoli. Sama Kateryna Mandryk-Kujbida później podkreślała: „W tych nieludzkich okolicznościach pojawiała się szczególna potrzeba intensywnego życia duchowego. Tylko ono utrzymywało cię jako człowieka pomimo prób systemu, by zamienić każdego w zwierzę, które żyje tylko instynktami. Głębokie przeżycia religijne, poszukiwanie sensu właśnie w takim obozowym życiu, obowiązek kontynuowania walki w nowych warunkach, zwrócenie się ku twórczości pozwalało więźniom zachować siebie i przetrwać”. Zadziwiające, porywające wrażenie wywiera heroiczne życie i świat duchowy Kateryny Mandryk-Kujbidy! Rzadkie po- Zatrzymaj się, chwilo, błogosławiona! Wyrastają słoneczne ziarna. Kłosi się radość wszechstwórcza, Zatrzymując słoneczne żarna. (s. 110). Myśl moja się rozpędziła, by pokazać, jak zatrzymuje się „słoneczne żarna”, słowem szczerym i wycierpianym, kiedy pani Kateryna ucieka się do wspomnień, jednak boję się popaść w czczą gadaninę. Chcę jedynie przy okazji podziękować Wasylowi Kujbidzie za ten prezent, który niedawno od niego otrzymałem, książkę jego matki „Błogosławieni ogniem”. Książkę od jego rodzonej matki, która, jak i większość zachodnioukraińskiej młodzieży, biorąc udział w wyzwoleńczej walce UPA, później doświadczyła niesłychanych, niewidzianych więziennych udręk. I dopiero zapoznawszy się z tą książką spowiedzi, dochodzi się do zrozumienia, że każdy człowiek to nie tylko cielesna, że tak powiem, materialna substancja, ale także droga modeli-doświadczeń, które kształtują prawdziwe dusze. Złożoność i ciężar doświadczeń na tej drodze określają zarówno stan duszy, jak i jej krystalizację, jej wagę z tymi symbolami dobra, którymi się wypełnia, i nieskończonym dążeniem do doskonałości, która osiągana jest tylko jednym uczuciem — miłością, która skłania do twórczości. Wszak pociąg do twórczości w każdych warunkach człowieka wywyższa, podnosi go do poziomu Stwórcy Wszechświata, Który swoją miłością oświeca każdego z
Tłumaczenie maszynowe
Autograf wiersza “O języku”
połączenie poświęcenia w walce o wolność Ojczyzny i twórczej samorealizacji. Ta odważna patriotka Ukrainy zdołała zrodzić i wyhodować w swojej duszy wolność. Wolność wyboru swojego miejsca w narodowowyzwoleńczej walce oraz wolność twórczego samorealizowania się. Jakże więc nie zachwycać się tą bohaterką, jej walką o wiarę, o wolność rodzimego narodu, a zatem i o wolność jego słowa, jak nie dostrzec w jej losie woli Bożej Opatrzności?!
6–7 września 2011 r.
nas i unieśmiertelnia w samym akcie tworzenia. I ten akt jest nie tylko samowyrażeniem, ale także ważnym uzupełnieniem ogólnej panoramy świata. “Człowiek działający”, według definicji P. Florenskiego (a właśnie taką była Kateryna Mandryk-Kujbida), sam dla siebie sporządza listę pojęć dla rozpoznania zarówno świata, jak i siebie, pod warunkiem, że pragnie działać poprzez istotę pańską. Formuje własną wolę, której nikt nie jest w stanie ani przełamać, ani zachwiać. To nie twardość ideologicznej zasady, a nieugiętość wiary, którą kierowała się ta nietuzinkowa kobieta przez cały swój życiowy czyn, który twórczo przemyśliwała i zmieniała zarówno w codzienności, jak i w relacjach z otoczeniem oraz ze swoimi bliskimi. I słowo, jak widzimy, znaczyło dla niej bardzo wiele, znała jego cenę, jak twierdzi jej syn Wasyl, który, nawiasem mówiąc, odziedziczył po niej zarówno miłość do poetyckiego słowa, jak i twardość ducha oraz oddanie Bożym przykazaniom. Była małomówna, o czym świadczą jej wspomnienia, ale nieustannie promieniująca dobrem i światłem, tworząc duchową aurę, optymalizując swoją postawę, która właściwie odczytuje się ze wszystkich tekstów zachowanych dla nas jako przypomnienie o konieczności “trudzenia codziennie duszy”, mając od Najwyższego “błogosławieństwo ogniem”.
Natalia MARCZENKO
Każde dzieło Wołodymyra Rutkiwskiego, od pierwszych prób poetyckich aż po potężną beletrystykę historyczną ostatnich lat, tak czy inaczej przełamuje wewnętrzne bariery, niszczy stereotypy w ludzkiej duszy. I czyni to niezwykle subtelnie, mistrzowsko i rozważnie, ponieważ mowa o duszy najbardziej wrażliwej — dziecięcej. Głębokie przekonanie pisarza głosi, że aby pozbyć się ukraińskiego kompleksu niższości, współczesny nastolatek potrzebuje widzialnej heroiki przeszłości, która pozwala znaleźć własny punkt duchowego oparcia pośród złudzeń psychologii konsumpcyjnej, punkt odniesienia dla osobistego ruchu naprzód. Kluczową dla zrozumienia historyczno-artystycznej koncepcji W. Rutkiwskiego jest powieść „Sine Wody”, wydana po raz pierwszy bez skrótów przez wydawnictwo „Tempora” w 2011 r. Wydawcom udało się znaleźć wyrafinowane rozwiązanie artystyczne warstwy wizualnej książki. Śnieżnobiałe tło okładki niczym czysta karta Wieczności wyłania się (litery i obrazy są dosłownie wyczuwalne w dotyku!) błękitnym pociągnięciem tytułu, jakby nakreślonego ręką autora, oraz symbolicznym rysunkiem (czego wart sam hełm z splotów autorskiego tekstu!). A na końcu otwiera się dziecięco przekorna twarz pisarza, jakby naprędce naszkicowana przez niego wprost pośród wierszy własnego tekstu. Prace graficzne Maksyma Nimenki sąsiadują z fragmentami rękopisu W. Rutkiwskiego i wydają się nie być specjalnie przez kogoś dorysowane, lecz własnymi mimowolnymi dynamicznymi szkicami w trakcie pisania powieści. Powieść jest polifoniczna w zamyśle i formie realizacji, odważna w ideach i konceptualna wobec nowych faktów historycznych. U podstaw opowieści leży idea artystycznego odtworzenia pamięci historycznej Ukraińców. Jak pokazuje autor, bitwa nad Sinymi Wodami na długo przed bitwą na Kulikowym Polu dała początek wyzwoleniu ludów wschodniosłowiańskich spod panowania Ordy. W powieści W. Rutkiwskiego bitwa nad Sinymi Wodami to nie tylko pretekst do budowania fabuły, lecz symbol naszych zwycięstw i zdolności do tworzenia własnej historii oraz państwowości. Na poziomie artystyczno-etycznego pojmowania rzeczywistości pisarz wyjaśnia, co kierowało ludźmi w tamtych decydujących dla losów narodu czasach, gdy na rozjeżdżonych pod najazdem Ordy terenach dawnej Rusi Kijowskiej formowały się nowe ośrodki państwowości. Przed czytelnikiem stają elity władzy, wojownicy i prosty lud Rusinów, Litwinów i Tatarów, którzy stopniowo, w pracy i bojach, wytwarzają w sercu ówczesnego świata kulturowego nowy etniczny i polityczny zaczyn. Wododziałem w tej różnorodnej i zarazem zjednoczonej w dążeniu do znalezienia wspólnej prawdy oraz możliwości pokojowego współżycia społeczności występuje nie tyle przynależność etniczna czy wyznanie, co wewnętrzny wybór każdego w kwestii identyfikacji siebie z ukraińskimi ziemiami i lokalnym samorządem. W. Rutkiwski nie stara się upiększać przeszłości i nie tłumaczy się przed czytelnikiem z jej wielobarwności czy różnorodności przyjezdnych „niewolników” i „władców”: w artystycznej przestrzeni „Sinych Wód”, jak zresztą i w historycznej przeszłości, złodziei i rozbójników, poniżonych i wzgardzonych jest nie mniej niż porządnych, godnych ludzi, te charaktery różnie kształtuje czas i okoliczności. Lecz gdy w takie wielowektorowe, chaotyczne środowisko trafia nowa siła (Bobrok), nabiera ono nowej jakości, tworząc wspólnotę świadomą siebie i swojego miejsca w świecie: dawni rzezimieszki stają się rycerzami, skąpi chutorowi gospodarze — dalekowzrocznymi, przewidującymi zarządcami swojej ziemi, a przyjezdni władcy — oddanymi, mądrymi rządzącymi już swojego kraju. Centralną postacią powieści jest książę Bobrok. Jego historyczny pierwowzór Dmytro Mychajłowycz Bobrok-Wołyński (Koriatowicz) znany jest głównie jako wojewoda Dymitra Dońskiego. Nigdy nie zdradza siebie i osiąga cel jako przywódca, jednocześnie często okazuje się przegranym, ponieważ mimo wybitnego rozumu i siły, dziecinnie wierzy w taką samą, jak u niego, wrodzoną ofiarność innych władców. W rezultacie książę pojawia się w tekście jako samotny rycerz i ostatecznie rozpuszcza się w nurcie wydarzeń i ludzi, pozostając dla większości bohaterów powieści co najwyżej dobrym wspomnieniem. W istocie obraz Bobroka w powieści to swoista „średnia arytmetyczna” funkcji władzy na terenach ówczesnej Ukrainy. Jest jedynym, który może zaspokoić potrzeby w uporządkowaniu, upaństwowieniu życia wszystkich warstw społeczeństwa. Lecz jako postać artystyczna ustępuje rycerzowi Stepu Medowusi, istotowo ludowemu Kociubie, historycznie wiarygodnym i zarazem symbolicznym swatom Wasylowi i Achmetowi czy nastolatkom Petrykowi, Tymkowi i Zejnuli. Obrazy tych ostatnich, w odróżnieniu od utworów dziecięcych W. Rutkiwskiego, są w większości środkiem artystycznym dramatyzacji tekstu i swoistą miarą wartości idei czy zasad życiowych dorosłych postaci: bohaterowie-nastolatkowie z jednej strony skupiają na nich uwagę czytelnika, a z drugiej — wystawiają ich na próbę autentyczności najuczciwszą na świecie miarą — dziecięcą. Tak oto Petryk, znalazłszy się z woli losu obok księcia Bobroka, przechodzi skomplikowaną drogę dorastania — od absolutnej zależności od starszego towarzysza do szczerego oddania i troski o niego, a z czasem — świadomego służenia wspólnej sprawie i, ostatecznie, wątpliwości co do słuszności wybranej drogi. Pod koniec powieści, przyjechawszy z Moskowii na chutor Kociuby, bohater mimowolnie poddaje w wątpliwość postawy życiowe Bobroka, bo na poziomie życia konkretnego człowieka ukraińskie „chutorianstwo” okazuje się mądrzejsze, bardziej państwowotwórcze i bezsprzecznie bardziej ludzkie niż państwowo-imperialne myślenie sąsiadów. Natomiast los Tymka (od niesionej przez całe życie szczerej przyjaźni z Zejnulą do świadomego służenia tak samo nosicielowi idei pojednania i jedności, kobzarowi Iwanowi) przepełniony jest jednym niezłomnym sensem: ludzie rodzą się, by żyć w szczęściu i pokoju, szukać wolności nie w silnych książętach, a w sobie samych. Właśnie niezwykle pełnokrwisto nakreślone obrazy przyjaciół Wasyla i Achmeta oraz ich dzieci Tymka i Zejnuli są kluczowe dla zrozumienia etyczno-filozoficznych idei powieści. Kolorowi swaci, jakby wypisani na ludowym obrazku we wszystkich swoich anegdotycznych szczegółach, z zamaszystą niewiastą Ustyną, są zarazem głębokimi filozofami swoich czasów. To właśnie oni są podstawą tego etnicznego zaczynu, który stał się później ukraińskim typem stepowca. To właśnie ich wybór na rzecz jedności dał przyszłość tej nowej etnicznej wspólnocie. Węzłowymi momentami fabuły są zarówno perypetie osobistych losów postaci historycznych, jak i ważne dla zrozumienia przebiegu wydarzeń plany ogólne. Te ostatnie nieco obciążają tekst, ale tworzą historyczną głębię i perspektywę, dokładniej ujawniają wielowymiarowość i wielowektorowość ówczesnych konfliktów. W rezultacie czasoprzestrzeń powieści wykracza daleko poza granice lata 1362 r. i w wirze bitwy nad Sinymi Wodami odbijają się echem wydarzenia nad Kałką, książęce waśnie i historia Nadsulia, podbój Rusi przez Ordę oraz historia Księstwa Litewskiego, losy księcia Światosława i Iwana Berładnika, bitwa na Kulikowym Polu itd. Równie szeroka jest geografia powieści. Lecz jeśli ziemie litewskie, krymskie czy moskiewskie wspominane są pobieżnie, to Kijów, Perejasław, Kaniów, Czerkasy, jak i Naddnieprze, Nadsulie, Pobrzeże oraz Step stają przed czytelnikiem w rozpoznawalnej konkretności codziennego życia bohaterów i ich wrażeniach. Ostatecznie centralnym obrazem powieści staje się Ziemia Ojczysta, która na oczach czytelnika, wbrew, zdawałoby się, nieprzezwyciężonym okolicznościom, odradza się z popiołów i krwi w pierwotnym pięknie swoich przestrzeni i ludzi. Właśnie ten witalistyczny duch nieuchronnego zwycięskiego powrotu do pierwotnego porządku, do swojej prawdy, swojej władzy, swojego domu jest tym wewnętrznym aksjomatycznym sensem, który kieruje nurtem powieści, uparcie kierując czytelnika w wir codziennych i zarazem odwiecznych zmagań „o swoje”.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w naszej piersi, abyśmy nie ocenili pory doby; po cóż długą rozmową marnować czas tak drogi? Ruskie serce czuje zawsze to, co prawe, a uczciwy syn Sławy zna swoje dzieło! Do dzieła więc, bracia, do dzieła! A tym dziełem jest: świt na galicyjskiej ziemi, świt na tym ciemnym skrawku Rusi! Zmartwychwstanie narodowego życia! Zmartwychwstanie żywego jądra spod grobowej mogiły!..” Bezsprzecznie, ta mowa to wielki wkład w kształtowanie się narodowej świadomości galicjan. Być może właśnie przez tak niekompatybilne wektory rozwoju ukraińskiego i polskiego ruchów narodowych ukraiński nacjonalizm w Galicji był bardziej aktywny niż po tamtej stronie Zbrucza. W Naddnieprzańskiej Ukrainie nie było takiego starcia z Rosjanami, ponieważ nie było takich rozbieżności w kwestiach językowych i kościelnych. Oprócz swojej działalności politycznej, „Mikołaj z Mikołajowa” (jak często podpisywał się sam Mykoła Ustijanowycz) pozostawił nam swoją twórczość literacką. Jego wiersze „Hej, bracia opryszki”, „Wierchowyno, świecie ty nasz” stały się pieśniami ludowymi. Ustijanowycz publikował w wielu periodykach Wiednia, Lwowa. We Lwowie przez pewien czas był redaktorem popularnego „Halicko-ruskiego wiestnika”. Tutaj opublikował swoje utwory, które stały się prawdziwą ozdobą literatury ukraińskiego romantyzmu: „Stary Jefrem”, „Wielki Czwartek”, „Zemsta wierchowyncia”… Po przeniesieniu redakcji „Wiestnika” do Wiednia ks. Mykoła powraca do swojej parafii w Sławsku, gdzie już sprawował posługę od 1842 do 1848 r. W 1861 roku Mykołę Ustijanowycza wybrano posłem do Sejmu Krajowego Galicji. A w 1871 r. został honorowym członkiem Towarzystwa „Proświta”. Ostatnie 15 lat swojego życia ks. Mykoła był proboszczem na Bukowinie w m. Suczawa (obecnie Rumunia), gdzie zmarł 3 listopada 1885 r. komunistycznego aktywu oraz wojsk NKWD. Przewodniczący Ługańskiego Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki Wołodymyr Łytwyn zauważył, że niemal każda rodzina Ukraińców, którzy mieszkali na wsi, wniosła ofiarny wkład w tę tragedię. W obwodzie ługańskim w rejonach swatowskim, nowopskowskim, biłokurakyńskim, markiwskim i innych wymierały całe wsie. Student IV roku uczelni im. Szewczenki, przewodniczący Ługańskiej organizacji obwodowej „Młoda Proświta” Stanisław Szejnoha zaprezentował książkę „Zraniony naród” — utwory o wielkich głodach na Ukrainie pisarzy Ługańszczyzny, którą uporządkował nasz rodak, proświcianin Ołeksij Neżywyj. Przewodniczący Ługańskiej „Proświty” Wołodymyr Semystiaha odczytał apel do Prezydenta Ukrainy, rządu Ukrainy o uznanie Hołodomoru za ludobójstwo narodu ukraińskiego, otwarcie wszystkich archiwów, a nie ich zamykanie, jak to dzieje się dzisiaj. O godzinie 16 w oknach Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Widrodżennia”, akademikach Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, w domach mieszkańców Ługańska zapalono świece pamięci. Czcząc pamięć ofiar, nie zapominajmy, że nieukarane zło ma właściwość powracania… Centrum prasowe Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Tłumaczenie maszynowe
Mychajło HAŁUSZCZAK, m. Lwów “O Rusie piękna, biada ci, biada! O, zza Kaukazu przerwało się morze! Przez wąwozy lodowych skał Wcisnęło się, złamało połowców wał”. Mykoła Ustijanowycz. Markijan Szaszkewycz poświęcił mu wiersz “Pobratymcowi”. Iwan Franko w nekrologu nazwał go “budzicielem ducha narodowego”. Znany ukraiński zespół rockowy “Komu wnyz” położył do muzyki jego wiersz “Marsz Normanów”, ta piosenka jest bodaj najpopularniejszą w ich repertuarze. Jego słowa: “Lepiej raz wzlecieć sokołem w niebo, aniżeli wiecznie żyć w jarzmie”, — to epigraf do wielu nacjonalistycznych artykułów także dzisiaj. 7 grudnia, 200 lat temu, w rodzinie burmistrza miasta Mikołajów nad Dniestrem (obwód lwowski) urodził się Mykoła Ustijanowycz. Edukację podstawową i średnią zdobył we Lwowie. Od 1830 do 1832 roku studiował na wydziale filozoficznym Uniwersytetu Lwowskiego, następnie wstąpił do Lwowskiego Seminarium Duchownego i aktywnie włącza się w życie społeczno-polityczne Galicji, przyłącza się do rozwiązywania wielu kwestii politycznych i religijnych… Po trzech rozbiorach Polski (1772, 1793, 1795 r.) terytorium niegdyś potężnej Rzeczypospolitej podzielono między Prusy, Austrię i Rosję. Ziemie galicyjskie weszły w skład Królestwa Galicji i Lodomerii z centrum we Lwowie. Wywołało to niezadowolenie Polaków, którzy wciąż pamiętali sławne dni Rzeczypospolitej. W polskiej myśli politycznej powstaje teoria federacyjna, powołana do odrodzenia we wszystkich historycznych granicach państwa polskiego. Dokąd, bez wątpienia, powinny były odejść także ziemie galicyjskie. Ukraińska ludność Galicji krytycznie odniosła się do tych idei. Za Habsburgów jej życie zmieniło się na lepsze. Cesarzowa Maria Teresa i jej syn Józef II wprowadzili szereg reform, które istotnie uderzyły w dawne polskie porządki: zniesiono poddaństwo, zrównano w prawach Kościół Greckokatolicki z Rzymskokatolickim, wprowadzono system szkół podstawowych i średnich z nauczaniem w nich w języku ojczystym… Reformy austriackiego “oświeconego absolutyzmu” otworzyły dla galicyjskich Rusinów drogę do samorealizacji. Ale zrealizować się samemu w tak wielkim wielonarodowym imperium, a do tego pod ciągłym naciskiem nieugiętych Polaków, było bardzo trudno. Przełomowym momentem w wyborze wektora rozwoju galicyjskich Rusinów stały się wydarzenia lat 1830—1831. Kiedy w podrosyjskiej Warszawie wybuchło powstanie o niepodległość, jego fale dotarły także do ziem galicyjskich. Pamiętając dawne polskie porządki i stojąc przed groźbą ich powrotu, galicyjsko-ruska inteligencja (a są to przeważnie greckokatoliccy księża) zaczyna się aktywizować. Zatem nie dziwi, że pierwsza ukraińska organizacja literacko-polityczna w Galicji (“Ruska Trójca”) powstaje właśnie we Lwowskim Seminarium Duchownym (1832 r.). Jednym z najaktywniejszych członków tej organizacji był także Mykoła Ustijanowycz, którego nazywano “czwartym” w “Ruskiej Trójcy”. Kiedy organizacja rozpadła się w 1843 r. po śmierci jej lidera Markijana Szaszkewycza, drogi dwóch innych jej założycieli radykalnie się rozeszły. Poglądy polityczne Jakiwa Hołowackiego zaczęły nabierać wyraźnie moskalofilskiego charakteru, Iwan Wahyłewycz stał się zagorzałym polonofilem. I tylko “czwartemu” z “Ruskiej Trójcy” — Mykole Ustijanowyczowi — udało się utrzymać ideowy most między Markijanem Szaszkewyczem a Iwanem Franką. Trudno przecenić wkład ks. Mykoły w narodowo-kulturalne odrodzenie Galicji oraz jego wysiłki na rzecz zjednoczenia Ukraińców po obu brzegach Zbrucza. W twórczości Mykoła Ustijanowycz często zwracał się do epoki książęcej, kiedy Ukraińcy mieli swoje państwo. Wysławiał Ruś Kijowską, czyny książąt, próbował obudzić w Galicjanach uczucia narodowe (“Aby ożyło ruskie dziecię, Aby zakwitła ruska rodzina!”). Niemały wkład w kulturalne zbliżenie Ukraińców wniósł także rodzony brat Mykoły Ustijanowycza, Wasyl, który bodaj jako pierwszy przywiózł z Wielkiej Ukrainy do Galicji “Kobziarza” Tarasa Szewczenki. Wasyl był kupcem i mieszkał w Kijowie, więc często przywoził nowości naddnieprzańskiej literatury, wśród których był także “Czyhryński Kobziarz”. Ważny wkład w ustanowienie języka ukraińskiego na ziemiach galicyjskich Mykoła Ustijanowycz wniósł 14 października 1837 r. Tego dnia w trzech lwowskich cerkwiach ks. Mykoła wraz z księżmi Markijanem Szaszkewyczem i Julianem Wełyczkowskim po raz pierwszy w Galicji wygłosili swoje kazania w języku ukraińskim. Nieprzeciętną stroną w życiu Mykoły Ustijanowycza stały się wydarzenia “wiosny ludów” 1848—1849 r. Fala rewolucyjna przeniosła się ze Starej Europy na Cesarstwo Austriackie. Aktywna polska elita polityczna zwołuje 23 kwietnia 1848 r. we Lwowie Sobór Ruski dla wsparcia polskiej rewolucji. W przeciwwadze do tego już 2 maja galicyjsko-ruska inteligencja tworzy Główną Radę Ruską dla ochrony “całego 15-milionowego narodu ukraińskiego”. Aktywny udział w tej pierwszej organizacji politycznej Galicji bierze także Mykoła Ustijanowycz. 19 października 1848 r., z inicjatywy księdza Mykoły, Główna Rada Ruska zwołuje pierwszy zjazd oświatowy w Galicji — Sobór Uczonych Ruskich. 99 delegatów tego Soboru stworzyło szeroki program podniesienia i rozwoju ukraińskiej nauki, szkolnictwa, kultury. Centralnym wydarzeniem zjazdu stało się programowe przemówienie Mykoły Ustijanowycza: “…Rodacy! Aż nadto znacie wy nędzny stan narodu ruskiego, aż nadto wiąże was do niego miłość, hartowana długimi wiekami czarnej niewoli, i aż nadto wżarła się nam ta niewola w serce, abyśmy nie mogli godnie rozpoznać pięknych promieni słońca wolności; aż nadto długo rozkładała była tęsknota mieszkanie w”
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
...ta” im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Semystiah. Następnie duchowni UPC KP i UGKC na czele z biskupem sumskim i achtyrskim, p.o. biskupa ługańskiego i starobilskiego UPC KP — władyką Mefodijem odprawili modlitwę żałobną. Prowadzący uroczystość, członek zarządu obwodowego zrzeszenia prosvitiańskiego Walentyn Tkalicz opowiedział, jak podczas tej ukrainobójczej akcji umierających z głodu Ukraińców nie przepuszczano na terytorium sąsiednich rejonów Rosji, gdzie nie było hołodomoru, ustawiono specjalne posterunki milicji,
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
...tej B. Łepkoho, które są nadal aktualne. Ciekawie czyta się przemówienia B. Łepkoho, zwłaszcza „950 lat chrztu Rusi-Ukrainy”, „Wielka tradycja narodu ukraińskiego nie pozwoli mu zginąć”, prace naukowe, studia, badania. Książka zawiera także krytyczno-literackie oceny twórczości Bohdana Łepkoho (Swiatosław Hordynski, Leonid Biletski, Lew-Rostysław Łepkyj, Jar Sławatycz). Za wszechstronną popularyzację twórczości B. Łepkoho redaktorki wydania N. Bilyk i N. Hawdydu zostały nagrodzone dyplomami Rejonowej Administracji Państwowej i rady rejonowej. Wrażeniami z nowego wydania podzielili się na spotkaniu nauczycielka języka i literatury ukraińskiej w Szkole Ogólnokształcącej nr 2 Wira Kohut, pracownik naukowy Muzeum Książki, laureatka nagrody im. Braci Łepkich Jarosława Mazurak, zasłużona pracownica kultury Ukrainy, laureatka nagrody im. Braci Łepkich Nadija Wołynec i inni. Naukowcy zaplanowali przeprowadzenie w przyszłym roku w Tarnopolu Międzynarodowej konferencji z okazji 140-lecia urodzin B. Łepkoho.
1992 roku) zespół otrzymał tytuł „Ludowy zespół amatorski”. W 1996 roku otrzymał dyplom I stopnia na VI Huculskim Festiwalu „Jaremcze—96”, w 1997 roku został laureatem Ogólnoukraińskiej nagrody im. Braci Łepkich, w 1998 roku wziął udział w III Zjeździe chórów słowiańskich w Polsce. Wielokrotnie był laureatem międzynarodowych konkursów i festiwali, brał udział w pokazach twórczych obwodu tarnopolskiego w Kijowie, w akademiach świątecznych, różnorodnych imprezach, w szczególności w świętach szewczenkowskich, wyjazdach (miasto Kluczbork, Polska), corocznych festiwalach „Dzwony Lysoni”. W 2006 roku dokonano nagrania fonograficznego Boskiej Liturgii Jana Chryzostoma, wydano płytę kompaktową i kasety audio z pieśniami z ich repertuaru. W tym roku chórzyści na XIX Międzynarodowym Festiwalu Huculskim (miasto Kosów, obwód iwanofrankowski) zdobyli pierwszą nagrodę. Mamy nadzieję, że także w przyszłości ludowy zespół amatorski „Proświta” będzie radował nas nowymi treściwymi koncertami.
Materiały przygotowała Tetiana BUDAR, miasto Bereżany, obwód tarnopolski.
Tłumaczenie maszynowe
Bogatym w jasne wydarzenia w życiu społeczno-kulturalnym Tarnopolszczyzny był listopad. Najpierw obchodzono 200. rocznicę urodzin Budziciela naszego narodu Markijana Szaszkewycza, potem 139. rocznicę urodzin wybitnego pisarza, naukowca i działacza społeczno-politycznego Bohdana Łepkiego. Z okazji tych chwalebnych dat w obwodowym Muzeum Bohdana Łepkiego w Bereżanach odbyła się prezentacja drugiego tomu „Wybranych utworów” B. Łepkiego. Redaktorkami wydania są laureatki Ogólnoukraińskiej Nagrody im. Braci Łepkich: kandydatka nauk historycznych, docent Tarnopolskiego Narodowo-Ekonomicznego Uniwersytetu Nadija Bilyk oraz starsza pracownica naukowa muzeum Natalia Hawdyda. Nadija Bilyk podkreśliła, że wkład Bohdana Łepkiego w sprawę
W Bereżańskim Rejonowym Domu Ludowej Twórczości odbył się koncert sprawozdawczy laureata nagrody im. Braci Łepkich, Ludowego Chóru Amatorskiego „Proświta” (dyrygent chóru – zasłużony działacz kultury Ukrainy Zynowij Hołowacki). Wydarzenie, poświęcone świetlanej pamięci honorowego obywatela Bereżan, hojnego mecenasa, krzewiciela kultury i duchowości, inicjatora powrotu Ukrainie imienia i twórczości Bohdana Łepkiego, doktora Romana Smyka, pod hasłem „Na białych skrzydłach żurawia niech nasza pieśń płynie”, zorganizowały Wydział Kultury i Turystyki Bereżańskiej Administracji Rejonowej oraz rejonowe zrzeszenie WUT „Proświta” im. T. Szewczenki. Program koncertu świątecznego składały pieśni do słów B. Łepkiego, T. Szewczenki, współczesnych autorów oraz pieśni ludowe. W wykonaniu chóru wybrzmiewały „Bohorodyco Diwo”, „Czujesz, bracie mój”, „Żurawliku sywyj”, „I szumyt, i hude” oraz inne pieśni. Zespół żeński chóru zaprezentował utwór „Syn Opillia” (słowa W. Wychrusza, muzyka W. Podufałego), żeńskie trio wokalne w składzie Lilii Słobodnej, Ołeksandry Kołodijczuk i Iriny Pudłyk – „Rodzinny kraj” i inne. Widzów ucieszyli soliści-wokaliści: zasłużony działacz kultury Ukrainy Michajło Drap
przebudzenie świadomości narodowej naszego ludu można porównać do duchowego dziedzictwa Mychajła Hruszewskiego i Iwana Franki. W powrocie Bohdana Łepkiego na Ukrainę największą zasługę ma jego bratanek Roman Smyk. Do drugiego tomu „Wybranych utworów” weszły po raz pierwszy opublikowane w niepodległej Ukrainie publicystyczne artykuły, przemówienia, szkice naukowe i badania, rozprawy z zakresu historii sztuki, odnalezione w archiwach i bibliotekach Lwowa, Kijowa i innych miast. Wyraźnie świadczą one o szerokim zakresie i wielostronności Bohdana Łepkiego. Nie było ani jednej dziedziny życia społeczno-kulturalnego, w której by nie uczestniczył. O poszukiwaniach unikalnych materiałów B. Łepkiego do nowej książki oraz o pomocy w tej szlachetnej sprawie znanego działacza społeczno-politycznego naszego kraju Iwana Hawdydy opowiedziała jego żona, redaktorka Natalia Hawdyda. Młodym naukowcom bardzo trudno było otrzymać kopie unikalnych materiałów archiwalnych, dlatego zwracali się o pomoc do znajomych, wpływowych osób. W ten sposób udało się m.in. skopiować nowelę B. Łepkiego „Złamane skrzydła”, opowiadanie „Czarne diamenty” i inne. Drugi tom „Wybranych utworów” B. Łepkiego ukazał się w tym roku nakładem wydawnictwa „Smoloskyp” (616 s.) za zgodą Romana Smyka (USA) i przy finansowym wsparciu Kanadyjskiego Instytutu Studiów Ukraińskich Uniwersytetu Alberty (Fundusz im. rodziny Remezów). Do najobszerniejszego działu – „Publicystyka” – weszło wiele sta-
Tłumaczenie maszynowe
Wasyl ZAJEC
Wśród organizacji społecznych, powołanych do rywalizacji o należny rozkwit rodzimej kultury, znaczące miejsce przypada dobroczynnemu funduszowi im. Tarasa Szewczenki. Wokół niego skupiają się ludzie zdolni myśleć kategoriami przyszłości swojego narodu, toteż nie jest im obojętne, jaka wyrasta nasza młodzież. Szczególnego szacunku tacy entuzjaści zasługują także dlatego, że swoją twórczą działalność z powodzeniem łączą z aktywnym udziałem w życiu społecznym państwa. Ich wysiłki skierowane są na wychowanie młodego pokolenia w duchu patriotyzmu, miłości i szacunku dla swojej Ojczyzny, pragnienia lepszego poznania jej historii, umiejętności cenienia zwyczajów i tradycji swojego kraju. Nie czekając na pomoc od struktur państwowych, z własnej inicjatywy organizują dobroczynne festiwale-konkursy dziecięce i młodzieżowe. Świadectwem powszechnego szacunku dla ludzi, którzy wnieśli godny wkład w kulturę narodową, stało się ustanowienie nagrody funduszu im. Tarasa Szewczenki. Pierwszymi, którzy otrzymali tę wysoką nagrodę, byli honorowy prezydent Międzynarodowego Festiwalu-Konkursu „Duchowe źródła”, akademik UNESCO Iwan Szuliak, zasłużony artysta Ukrainy, solista Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu im. Tarasa Szewczenki Serhij Paszczuk, reżyser filmowy, narodowy artysta ZSRR, członek Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy, doktor sztuk o sztuce, laureat nagród im. Włodzimierza Wiernadskiego i im. Iwana Kotlarewskiego Walerij Stepanian. W stołecznym Domu Aktora odbyła się uroczystość uhonorowania laureatów. Do nominowanych z słowem powitania zwrócił się Bohater Ukrainy, narodowy artysta ZSRR i Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, laureat Państwowej Nagrody ZSRR, laureat Państwowej Nagrody Gruzji im. Zachariasza Paliaszwili, akademik Akademii Sztuk Ukrainy, profesor Dmytro Hnatiuk, który życzył laureatom dalszego twórczego wzlotu na skrzydłach miłości Tarasa do swojego narodu. Legendzie światowej sztuki przypadł zaszczyt rozpoczęcia świątecznego koncertu, a zaprezentowane przez mistrza pieśni-arcydzieła „Śmieją się, płaczą słowiki”, „Lecą jak mewy”, „Ach, ty, dziewczyno, z orzecha ziarno…”, „Gandzia” wzbudziły zachwyt. Prowadząca wieczór Tetiana Mychajlenko poinformowała, że na adres laureatów nadesłano życzenia wybitnych działaczy sztuki Federacji Rosyjskiej — narodowego artysty ZSRR Armena Dżigarchanjana, narodowych artystów Rosji Borysa Gałkina i Aleksandra Szyrwinda, wdowy po narodowym artyście ZSRR Jurije Bogatikowie Tetiany Bogatikowej. Hojnymi i szczerymi oklaskami goście wieczoru nagrodzili tango Astora Piazzolli z filmu „Zapach kobiety” w wykonaniu tria „Elegans” (Wioletta Niehoda, Lilija Burmij, Ludmyła Kryszczopa), „Pieśń z tajemnego ogrodu” Siergieja Rachmaninowa (skrzypce — Jana Niehoda, fortepian — Dawid Jarusz), dwie mazurki Fryderyka Chopina (zasłużony działacz sztuki Ukrainy Jewhen Puchlanko), „Country” Pawła Szelpuka oraz „Księżyc miłości” Aleksandro Sofino (laureat ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów — duet „Błogosławieństwo natchnienia” w składzie Dmytra i Iryny Hołowaczów).
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
…bik, wzorowy pracownik oświaty Ukrainy Orest Słobodian oraz ulubienica publiczności brzeżańskiej, laureatka Nagrody im. Salomei Kruszelnyckiej Lilija Słobodna. Koncert zakończyła pieśń „Osanna, Ukraino” (słowa B. Demkiwa, muzyka M. Szajnowycza, kierownik orkiestry Dmytro Zahorodnij, prowadząca Lesia Metelska). Z serdecznymi życzeniami do chórzystów „Proświty” zwrócili się przewodniczący Brzeżańskiej Rejonowej Administracji Państwowej Jarosław Trynka, zastępca przewodniczącego rady rejonowej Roman Wysocki, kierownik studia estradowego „Krok” Roksolana Wydysz, przedstawicielka rejonowego oddziału Wszechukraińskiego Towarzystwa „Łemkowszczyzna” Tetiana Tremba i inni. Twórcza biografia chóru „Proświta”, którego historia liczy niemal dwadzieścia lat, jest bogata i pełna wydarzeń. Już rok po założeniu (chór został zorganizowany w październiku
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
przyjemniej niż, powiedzmy, mieszkać w Łozowej czy Artemiwśku i czytać samemu księgę życia, nieupiększoną uczuciami i myślami pisarza. Dlatego radzi przeczytać powieść „Wir”, bo jest ona ludowa do łez, do homerycznego śmiechu i do wielkiego patosu. Z literatury współczesnej wyróżnia wiersz Jewhena Jewtuszenki „Spadkobiercy Stalina”, powieść B. Antonenki-Dawydowycza „Za parawanem”, po raz pierwszy opublikowane dzienniki Ołeksandra Dowżenki. O powieści A. Sołżenicyna „Jeden dzień Iwana Denisowicza” zauważa, że nie czytał i czytać nie chce. Całkiem niedawno, kilka lat temu, oklaskiwano „mądrą tyranię idioty”, wygwizdując rozum, a teraz szlochają, czytając, jak prawdziwie opisane jest więzienie, i oklaskują prawdziwe przedstawienie barbarzyństwa. „Nie, nie mam siły czytać „Jeden dzień…”. Czytałem „Wspomnienia z domu umarłych”. Po co się powtarzać?”. W liście z 27 lutego 1963 r. do Anatolija Kysłoho powiedziano o przekonaniach narodowych artysty, które budziły się i rozwijały przez całe życie: „I jeszcze jedno, ja, zdaje się, ostatecznie zdecydowałem: zwrócę się, chyba, do ojczystego języka, bo nie można o Ojczyźnie mówić nie ojczystym językiem. Zresztą życia rosyjskiego ja nie znam, bo w donieckim kraju żyją nie narody, a jakieś wywrotki, i zwyczaje tutaj są jednostajne do zgrzytania zębów: pić i przeklinać, robić i kląć”. „Teraz studiuję Hrynczenkę i tłumaczę na język ukraiński „Olesia”, „O zmierzchu” i „Głuszę”. Jeden [wątek] gruntownie przemyślany, opowiadanko byłoby takie: „Boże krówki” — o człowieku z odjętą nogą, który co niedzielę śmiga na protezie gdzieś za osadę w lasy, do rzeki, gdzie była kiedyś wieś i dom, a teraz na podwórzu zarośniętym chwastami leży kamień, przez który nitką snują się boże krówki. One żyją w przyzbie i nie opuszczają podwórza nigdy. Główna myśl — miłość nawet do źdźbła z rodzinnego gniazda. Oto i jest miłość do Ojczyzny”. Przy analizie tekstualnej możemy śmiało powiedzieć, że „Oles” — tak początkowo nazywało się opowiadanie „Dziwak”, pierwodruk w gazecie „Literaturna Ukrajina” (1 października 1963 roku). Jego główny bohater, chłopiec Oles, najbardziej lubił zimowy bór nad rzeką. Opowiadanie „Głusza” w pierwodruku („Żowteń”, 1965, nr 9) zaczęło nazywać się „Gwint”. Rozwiązaniem pierwszej nazwy jest kluczowe zdanie: „Wieś przestała być głuszą”. Wspomniane opowiadanie „Boże krówki” znane jest pod nazwą „Na zgliszczach” (pierwodruk — „Dnipro”, 1964, nr 5): główny bohater, nauczyciel historii Fedir Nestorowycz, idzie o kulach do rodzinnej wsi, zniszczonej przez wroga, i w błyskach pioruna „on ujrzał na tle chmury białe ściany swojej starej chaty, przechylonej, z popękaną niską przyźbą, po której zdezorientowane snuły się czerwonawe boże krówki, chowając się przed niepogodą w szpary przyźby”. Wszystkie te utwory literackie weszły do pierwszej książki „Zawiaz”. 24 stycznia 1963 r. w rodzinie Hryhorija i Ludmyły Tiutiunnyków urodził się syn Mychajło. Wykryliśmy i opublikowaliśmy listy Hryhorija Tiutiunnyka do teściowej — W. D. Koreckiej, ciotki N. I. Riabowećkiej oraz kuzynki W. F. Kułaczkinej, O. F. Czernenko, A. A. Kysłoho, gdzie z wielką radością i humorem świeżo upieczony ojciec opowiada o szczęśliwym wydarzeniu. Nieraz w listach dzieli się myślami o współczesnej literaturze, dość wrażliwie i jednocześnie krytycznie odbiera zmiany w życiu społeczeństwa. Najbardziej niepokoi, czy nie będzie powrotu do stalinowskiej despotii, znieważania twórczej osobowości i do utworów literackich w rodzaju „Kawalera Złotej Gwiazdy”, który obrzydł jeszcze w młodości. Dlatego też opowiadanie wkrótce nazwie „Śmierć kawalera”, a póki co — smutna przepowiednia literackiej przyszłości w liście do P. Kołenśkoho z 22 marca 1963 roku: „Z ogromnym niepokojem przeczytałem materiały spotkania pisarzy z siłą kierowniczą. Ty rozumiesz, do czego wszystko to było zaplanowane? Pierścień w ryj wkładali, żeby nie ryły. Ech!.. Znowu kajdany na słowo. A teorię to jaką wymyślili! Ci, powiadają, kto będzie narzekać-
na kierownicze posunięcia zwierzchnictwa, — to są filistrzy. Zaliczkowo, znaczy się, żeby etykietka była na wolnomyślicieli. Jakie to wszystko znajome z czasów tak zwanego kultu. U Panasa Myrnego, w „Czy ryczą woły, gdy żłoby pełne...” jest rozdział pod tytułem „Stare i odnowione...”. Opowiada on o tym, jak Czipka po spokojnym gospodarowaniu znów zaczął rozbójniczyć. Tak można nazwać niedawno rozpoczętą stronę współczesnej historii literatury. No cóż, niech idzie się tam, dokąd prowadzą. Zobaczymy, co tam za czarne zady przed nami. Trochę o sobie. 1). Solidnie wziąłem się za naukę języka ojczystego. Gryzę słownik Hrinczenki, tłumaczę. 2). Szkoła obrzydła, jak i cały Donbas w ogóle: pijaństwo, bójka, przekleństwa — zabiłbym!” Chyba najczęściej nauczyciel Hryhorij Tiutiunnyk korespondował z literaturoznawcą P. Hawryłowem. Tak, w połowie maja Tiutiunnyk opowiada o niedawnej podróży do Lwowa. Tam wyszedł tomik poetycki Hryhorija Tiutiunnyka „Żurawine klucze”, młodszy brat „zbierał go po jednym wierszyku, a bywało, że i po wersie, nadał mu tytuł i dlatego jest on dla mnie szczególnie bliski”. Więc i podczas czytania iluzja osobistego kontaktu z autorem była niezwykle silna. Znowu w liście brzmi szczere wyznanie niechęci do ówczesnej szkoły i swoista samoanaliza własnego świata duchowego. „Nauczycielować nie chcę. Uczyć — lubię, uczniów jeszcze bardziej. Obserwować, jak człowiek na twoich oczach zaczyna myśleć — to największe szczęście dla mnie. Ale nie cierpię szkolnej atmosfery. Tych głupich hierarchicznych relacji między nauczycielami, wicedyrektorem, dyrektorem, zbudowanych na czysto inteligenckich odpadkach moralności, nie lubię moralizować na temat uczęszczania do szkoły przez dorosłych ludzi (pracuję w wieczorowej), bo bardzo szanuję zasadę: każdy wie, czego mu potrzeba, a jeśli nie wie, to życie go nauczy lepiej niż sama najbardziej moralna moralność. …Teraz pozostaje mi złamać w sobie Ruska. To dla mnie, szanowny panie, cała rewolucja. Przecież przez piętnaście lat ziarnko po ziarnku zbierałem język rosyjski, czyściłem to ziarno, suszyłem i już zacząłem siać — niech niezdarnie, garścią i pod wiatr, ale zacząłem. Siać zacząłem na kamień, jak apostoł Piotr, bo rosyjski byt, rosyjski charakter znałem daleko gorzej niż ojczysty, ukraiński… Do tego trzeba znać język nie tylko potoczny, szyliwski, ale i literacki — ten język, który chcą zetrzeć jak ze stołu okruchy po obiedzie. I kto chce! Naród, sam naród… Czy zauważył Pan, że Ukrainiec, kiedy wyjedzie poza granice swojej wsi, powiedzmy do Donbasu albo Charkowa, obowiązkowo zaczyna się łamać i rusyfikować: „A po co ty, mamo, konopie trzepiesz, kiedy u nas w Popasnej płótna już nikt nie bierze?” — mówi on, myśląc, że to „kiedy” uczyni go człowiekiem wielce rozumnym i kulturalnym. A matka słucha i cieszy się: syn przyjechał w kapeluszu, a jeszcze „po rusku” tnie jak z nut. Miasto — nośnik kultury — zrusyfikowane, Donbas — dawno, jeszcze za Piotra I, wieś błaznuje rusycyzmami, zachód mówi językiem sprowincjonalizowanym do gwary… Można, oczywiście, o tym nie myśleć, pisać — i kropka. W każdym razie język nas przeżyje. A jednak ciężko, bo nie puchem to na serce kładzie się, a kamieniem. Oto Panu i sprawy twórcze”. Hryhorij Tiutiunnyk informuje, że znalazł aż dwie prace redaktorskie: we Lwowie i Kijowie, które obiecał Anatolij Dimarow, główny redaktor wydawnictwa „Radianśkyj pysmennyk”, a także redaktor i autor przedmowy do powieści „Wyr”. Pierwszy i jedyny rok pracy nauczycielskiej stał się jeszcze jednym motorem do ostatecznego utwierdzenia się w przekonaniu o języku ojczystym jako podstawowym w obrazowym postrzeganiu świata, a co za tym idzie — i w twórczości pisarskiej. Od 1988 roku w szkole ogólnokształcącej nr 12 miasta Antracyt w osadzie Szczotowe działa Muzeum Literackie Hryhira Tiutiunnyka. Teraz ma ono miano wzorowego. Na szkolnym podwórzu wzniesiono pomnik wybitnego twórcy, którego autorem jest ługański rzeźbiarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, artysta ludowy Ukrainy I. M. Czumak. W Ługańskim Narodowym Uniwersytecie imienia Tarasa Szewczenki od 1987 roku prowadzone są Tiutiunnykowskie czytania literackie, konferencje naukowe. Na 80-lecie od dnia urodzin laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, wybitnego ukraińskiego pisarza Hryhira Tiutiunnyka przeprowadzono Wszechukraińską konferencję naukową „Tekstologia, poetyka, metodyka badania twórczości Hryhorija i Hryhira Tiutiunnyków”.
Tłumaczenie maszynowe
Ołeksij NEŻYWYJ Na zawsze w literaturze ukraińskiej wyryte zostało imię pisarza Hryhora Tiutiunnyka. Zbliżyć się do rozwikłania jego niezrównanego talentu można tylko pod warunkiem głębokiego studiowania drogi życiowej i twórczej, która dla Hryhora Tiutiunnyka jest niepodzielną jednością, bo właśnie z jego jeszcze dziecięcego światopoglądu, wrażeń życiowych, zwłaszcza z dzieciństwa i młodości, wykrystalizowało się oryginalne artystyczne odczuwanie świata wybitnego ukraińskiego pisarza. Jeśli zaś mówić o indywidualnym obrazie świata artysty, to w znacznej mierze ukształtował się on również w latach dzieciństwa, osiągając w twórczości literackiej niemal wszechogarniającą identyczność z narodowym obrazem świata, który jest właściwy narodowi ukraińskiemu. Właśnie to podobieństwo, wewnętrzne pokrewieństwo określają prawdziwy talent (czy nawet genialność) i są dominującą cechą doskonałości artystycznej we wszystkich czasach, a w literaturze ukraińskiej jest to szczególnie odczuwalne w twórczości Tarasa Szewczenki, który siłą artystyczną połączył przeszłość, teraźniejszość i przyszłość Ukraińców. Niemal dziesięć lat życia wybitnego artysty związanych jest z Ługańszczyzną, wszak do osady Szczotowe, gdzie mieszkał wuj Fiłymon Wasylowycz Tiutiunnyk, trafił jeszcze jako sześciolatek w 1937 roku, kiedy w rodzinnej Szyliwce na Połtawszczyźnie represjonowano ojca. A ponadto H. M. Tiutiunnyk w obwodzie ługańskim pracował jako nauczyciel. O jednym roku nauczania, który stał się decydującym w jego losie twórczym, dzisiaj nasza opowieść. Zatem 19 maja 1962 roku odbyła się błyskotliwa obrona pracy dyplomowej z literatury rosyjskiej na temat „Psychologizm w twórczości Lwa Tołstoja”, którą wykonał student piątego roku Charkowskiego Uniwersytetu Państwowego H. M. Tiutiunnyk pod kierunkiem kierownika katedry literatury rosyjskiej profesora M. Łehawki. Rozkazem nr 117 w Woroszyłowskim rejonowym wydziale oświaty z 15 sierpnia 1962 r. Tiutiunnyk Hryhorij Mychajłowycz został mianowany nauczycielem języka rosyjskiego i literatury w szkole średniej dla pracującej młodzieży w Artemiwsku. Żonę Ludmyłę Wasyliwnę Tiutiunnyk — nauczycielem języka ukraińskiego i literatury. Uczniami byli w większości robotnicy kopalni, którzy często opowiadali o pracy, życiu codziennym i nie podejrzewali, że ich opowieści to źródło do przemyśleń, utworów literackich, wszak dla nich Hryhorij Tiutiunnyk był przede wszystkim nauczycielem, którego kochano i szanowano za życzliwość, prostotę i szczerość w kontaktach, umiejętność rozumienia i odczuwania rozmówcy. Czasami po lekcjach zbierali się razem, odpoczywali, zwłaszcza lubili słuchać, jak pięknie Hryhorij Mychajłowycz śpiewał ukraińskie pieśni ludowe. Spuścizna epistolarna Hryhorija Tiutiunnyka wyróżnia się mistrzowskimi opisami artystycznymi, gdzie wyczuwalne jest pragnienie tworzenia. W listach do przyjaciół nierzadko trafiają się filozoficzne rozważania, wrażenia o nowych książkach i, co najważniejsze, skąpe wiadomości o własnej twórczości. Tak samo, jak w latach studenckich, odrzuca on te książki, w których o życiu czytać 13 grudnia w Domu Pisarzy (ul. Bankowa 2) odbędzie się wieczór pamięci Hryhora Tiutiunnyka z okazji 80. rocznicy urodzin. Do udziału w wieczorze zaproszeni zostali Dmytro Pawłyczko, Iwan Dracz, Borys Olijnyk, Mykoła Żułynśkyj, Wiaczesław Briuchowećkyj, Wiktor Baraniw, Lubow Hołota, Pawło Mowczan, Serhij Halczenko, Wołodymyr Panczenko. Przewodniczy Mychajło Słaboszpyćkyj. Początek o godz. 17.00.
Tłumaczenie maszynowe
Pracownicy „Muzeum Szistdesiatnyctwa” przygotowali i przeprowadzili wieczór twórczości Wałerija Illi. Wydarzenie to, które odbyło się w muzeum Mychajła Hruszewskiego, nie było poświęcone okrągłej rocznicy urodzin czy śmierci, ani w ogóle żadnej dacie. Jedyny powód, moim zdaniem, bardzo ważny — wspomnieć poetę, zbliżyć się do jego zrozumienia. Poezje Illi czytali aktor Kyryło Bulkin, studenci i absolwenci uczelni wyższych Olha Sawynśka, Natalja Jesypenko, Maryna Smetana oraz inni jego wielbiciele. W harmonii z wierszami zabrzmiały pieśni w wykonaniu chóru kameralnego „Preobrażennja” Kijowskiego młodzieżowego prawosławnego Bractwa Borysa i Hliba. Gruntowną analizę twórczości Wałerija Illi przedstawił poeta Grupy Nowojorskiej, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Bohdan Bojczuk oraz inni jego koledzy. Wspomnieniami i refleksjami podzieliła się poetka, jego żona Wałentyna Otroszczenko. pisać i że prawdziwy poeta tworzy tak, jak naród mógłby napisać. Wałerij Illa w swojej głębokiej ludowości nigdy narodu nie stylizował, on go kontynuował. Teksty poety są współczesne, niezwykle tragiczne”. Ołeksandr Chomenko zaznacza również, że Wałerij Illa wywodzi się od Hanny Sobaczko-Szostak, ukraińskiego malarstwa ludowego. Jedna z jego poezji — na śmierć ukraińskiego malarstwa ściennego, w której utrwala fakt, że chat przestano malować. Jednocześnie jest to poeta, który opracował ogromny zasób kultury światowej, wchłonął w siebie takie postacie jak Lorca, Saint-John Perse, René Char… Kto czytał jego artykuły, ten widział, jak wiele faktycznego i duchowego materiału Illa przeżył, jakim potężnym instrumentarium musi władać człowiek, który pragnie zgłębić jego twórczość. Miał marzenie o wysokim stylu ukraińskiej literatury, budował taki styl od Kwitki-Osnowjanenki, tak lubianej przez niego Marusi Czuraj, przez Szewczenkę, Kulisza i aż do współczesnych autorów. Wyszukiwał ludzi, którzy mieli tę tradycję kontynuować. Obecnie nierzadko autorzy promują się poprzez różnorodne skandale. Wałerij Illa nigdy tego nie robił. duszy narodu, który nie ma granicy między zmarłymi a żywymi. Miejsce jej stawania się w relacji do wieczności, Boga, ostatnie schronienie jej na ziemi po śmierci pieśni ludowej, najwyższego przejawu poezji na świecie. Poeta w rytmie i melodii oddzielnej duszy w nierozerwalnej jedności z boskimi rytmami i melodiami duszy całego narodu. Postawić tak pytanie twórczości może tylko poeta wielkiej siły. Wałerij Illa urodzony nad Morzem Czarnym w Bałakławie, w zatoce symboli, w dawnym pałacu Woroncowa, gdzie w 1939 roku mieścił się szpital, dziecko młodego greckiego rybaka Pawła Illusa Illi, który rósł potem jak trawa, według jego własnych słów, w Trylisach na Kijowszczyźnie u babci i dziadka, we wsiach na Winniczyźnie, w Teremkach i Czabanach pod Kijowem. Był jednak zawsze świadomy swojego przeznaczenia: wiedziałem, że będę pisarzem. W życiu jego było wiele niezwykłego. W duszy jego żyły kozacka szabla i sierota. Taras Szewczenko przychylił mu do duszy wielką łzę. Ta łza — Szewczenko, jako cudowne dobro, którego żaden naród nie miał, jako kosmiczny duch Ukrainy, dusza historii Ukrainy. Zagłębienie w prahistorię, ukraińska pieśń ludowa stworzyły poetę „Swargi”, zbioru „Rozszerzonymi oczami” i autora szeregu głębokich artykułów z prahistorii zagadnień sztuki. Wałerij Illa na początku lat 60. XX wieku jako pierwszy zwraca się do poetyki wiersza wolnego. Te wiersze z cudowną czystością tonu, przejrzyste, lekkie i lakoniczne, z czasem zmieniają się w metaforyczne i symfoniczne pisanie o takiej gęstości i zwartości, przeważnie bez pośrednich niemetaforycznych struktur, że analogii do niego nie sposób znaleźć. Wiersz staje się często jednym godnym podziwu nierozerwalnym zdaniem z łańcuchem zdań podrzędnych, które przechodzą jedno w drugie i będąc każde metaforą, tworzą metaforę ogólną. Bardzo wymowny pod tym względem jest wiersz „Autoportret”. A tymczasem istnieje zakaz druku, nieprzyjęcie takiej poezji. Jak powiedział kiedyś Hryhir Tiutiunnyk, to prawdziwa wolna poezja. W tamtym czasie istniało przekonanie, że trzeba zaświadczyć, kim jesteście, czyli napisać „parowozy”, przyjąć istniejący standard wydawniczy, który zgubił niejednego poetę. Wałerij Illa takie pisanie rozpatrywał jako zbrodnię przeciwko narodowi, jako schlebianie prostym czytelniczym duszom. On, wytrwawszy w prawdzie, nie napisał ani jednego nieprawdziwego, fałszywego wersu, ani jednego słowa. I pierwszą książkę „Za mgłami kowale” zobaczył w wieku 50 lat. To był początek 1990 roku. (Swoją drogą, chciał ją nazwać „Rozszerzonymi oczami”, na co nie zgodziło się wydawnictwo). Druga jego książka „Swarga” napisana w po czarnobylskie trzy lata nad Sułą na Połtawszczyźnie, we wsi Biłowodka między Łochwicą a Romnami, w białej chacie z czerwoną przyźbą na wysokim brzegu, skąd otwierał się piękny widok na łęgi i daleki niebieski brzeg. Stała się ona naturalnym stopem nowoczesnych środków i głębokiej ludowości. Wałerij umiał się cieszyć. Umiał się dziwić i zachwycać. A jeszcze miał dar przewidywania. Wszystkie jego przewidywania, przepowiednie sprawdziły się. W pierwszej połowie lat 60. XX wieku mówił Jewhenowi Swerstiukowi: „Jewhenie, imperium upadnie jeszcze za naszego z tobą życia”. Swerstiuk wtedy mu mówił: „Wałeriju, to niemożliwe. Z taką represyjną machiną tego być teraz nie może”. Tak się stało. Tak samo przewidział pojawienie się różnego poziomu prac z prahistorii: „Minie kilka lat i one zaczną rosnąć jak grzyby po ciepłym deszczyku”. Wtedy, w latach 70., kiedy napisał „Ile tysięcy lat ma słowo „tato”, praktycznie nikogo nie znał z takich ludzi. Tak samo przewidział nadchodzącą pustkę w poezji, kiedy wszystko pochłonął tak zwany „postmodernizm”, który nie mając kręgosłupa, otacza tę pustkę zawijasami. O podobnym zjawisku nawet Błok kiedyś mówił. Odziedziczył po ojcu głęboki rozum, ogólną powściągliwą szlachetność, szlachetny stosunek do kobiet, nawet umiejętność pięknego picia kieliszka. Jako Grek był otwarty na komunikację. Jako poeta niby ustanawiał jakąś granicę, którą wielu odczuwało. Kiedy go zabrakło, zadzwonił do mnie pewien człowiek i powiedział: „On był nie taki jak wszyscy”. To prawda. Był tokarzem, betoniarzem, najlepszym wychowawcą w Artek. Otwierał i zamykał w centrum Kijowa fontanny (miał taką romantyczną pracę). Był stróżem w sadach Winniczyzny i Mołdawii, wychowawcą w internacie, pracownikiem muzeum w Pyrohowie i przewoził pierwszą chatę z Wołynia, pilnował łodzi na jeziorze Wydubieckim… Był „graczem” (nielegalnym taksówkarzem) i łapali go milicjanci itd. Ale on był zawsze poetą. Mówił, że wybacza wszystkim wszystkie grzechy, wybacza wszystko, ale nie wybacza grzechu wobec Ukrainy. Był poetą wielkiego uczucia i przeżywania — nie myśli i nie rozumowania. W „Dzienniku” Tarasa Szewczenki znajdujemy piękną rzecz, cudowne odkrycie. Mówi on, że człowiek ma Boski rozum — uczucie. Czyli Boski rozum jest uczuciem. Nazywano go genialnym. Wśród takich najlepszy nasz stylista w prozie Wiktor Miniajło, Mykoła Chołodnyj, który niestety nie utrzymał się na odpowiedniej wysokości, Mykoła Winhranowśkyj… Ale towarzyszyło mu przez całe życie i towarzyszy po śmierci milczenie, przemilczanie, jakaś walka. Z nim walczyli za życia, walczą i do dziś. Miał marzenie wydać dwutomnik, który sam ułożył. Pierwszy tom — poezja. Drugi — prace z filozofii poezji, historii, literaturoznawstwa itd.” — opowiedziała pani Wałentyna. Swoją drogą, na tym wieczorze wiersze brzmiały jak pieśń.
Tłumaczenie maszynowe
Nadia KYRIAN Zdjęcie autorki
Spotkanie otworzył kierownik muzeum Mykoła Płachotniuk. Opowiedział, jak zainteresował się twórczością Kijowskiej szkoły poetów, o której dowiedział się w drugiej połowie lat 60. XX wieku, będąc na wieczorze w Domu Nauczyciela. Ta poezja, której początkowo nie rozumiał, z czasem go urzekła. Ponieważ jest to zjawisko niełatwe, postanowił zaprosić specjalistów, badaczy twórczości Wałerija Illi. Dlatego wieczór zorganizowano w formacie okrągłego stołu. Wałerij Illa to zdumiewający poeta i niezwykły człowiek. On nie pisał wierszy, on nimi żył. O tym mogę zaświadczyć jako naoczny świadek. W żadnej rozmowie nie omijał tego tematu. Pamiętam, jak ważne było dla niego zdefiniowanie poezji. Długo do tego dążył i, jak świadczy Wałentyna Otroszczenko, ostatecznie określił to tak: „Poezja to obraz soborowej duszy narodu, który nie ma granicy między umarłymi a żywymi”. Ten obraz tworzył przez całe życie, ani razu nie ustąpił ze swoich przekonań. Znam wielu godnych ludzi, ale tylko podczas rozmowy z Wałerijem po prostu fizycznie czułam, że chcę wzrastać i jaśnieć duszą, stawać się uczciwszą, lepszą. Bohdan Bojczuk określił to, co najważniejsze: „Głównymi filarami, które podtrzymują twórczość Illi, są Szewczenko, kozaczyzna, religia oraz wiejski byt. Te główne motywy przeplatają się z podrzędnymi, przenikają niemal każdy wiersz i tworzą dziwną ogólną kanwę twórczości poety”. Warto przytoczyć wiersz, którym Bohdan Bojczuk się zachwyca i na przykładzie którego można zrozumieć twórcze zasady Wałerija Illi: wiatr kołysze kołyskę na kalinie matka bieli duszę pieśnią pochyliła się nad kołyską wyleciało z niej słowiczę w pieśń kołysze matka na kalinie puste gniazdeczko „Pierwsze, co rzuca się w oczy, to unikalny surrealizm, głęboko zakorzeniony w ukraińskiej tradycji, pieśniowej i rytualnej — uważa Bohdan Bojczuk. — Przez pryzmat tego surrealizmu Illa patrzył na byt, przez ten pryzmat przepuszczał swoją poezję. Widzimy w tym wierszu także tradycyjne paralelizmy (wiatr kołysze kołyskę — matka kołysze gniazdo) oraz pieśniowe zdrobnienia. I trzeba dłużej się zastanowić, by pojąć, o czym mowa w tym wierszu. Albo trzeba przeczytać motto. Oto ono: Hej! Lulaj, lulaj, dziecię moje, przy cerkwi miejsce twoje. Przy cerkwi na pagórku, dam ci bracie dolinkę. Zatem wiersz o śmierci dziecka — tak naturalny, spokojny, wszystko przyjmujący i rozświetlony od wewnątrz. Podobnego wiersza o śmierci nie spotkałem w żadnej poezji. Wiersz ten wskazuje także na nieomylnie indywidualny styl Illi. Jego z nikim innym pomylić nie można”. Ołeksandr Chomenko, autor artykułu o Wałeriju Illi, wydrukowanego w almanachu „Artanija”, uzupełnia tę charakterystykę. „Samą tą postacią otwiera się inny wymiar tradycji, tradycji twórczej, która ukraińską obyczajowość kontynuuje, a nie imituje. Kiedyś Kostomarow w pięknym eseju powiedział, że „Kobziarz” Szewczenki to rzecz, której naród nie napisał, ale mógłby napisać
Tłumaczenie maszynowe
Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału
bawił się, uważał to za tanie chwyty, godne co najwyżej showmana, a nie pisarza. Odpowiedzialny sekretarz czasopisma „Osnowa” Anatolij Zubar ujawnił wydawniczy aspekt działalności Walerija, opowiedział, że jednym z wyczynów Illi jest właśnie ten magazyn. Pod jego kierownictwem wydano 12 numerów od 1993 roku, choć znalezienie sponsorów nie było łatwe. Cieszył się udanymi znaleziskami. „Pamiętam, kiedyś powiedział: »Anatoliju, wie Pan, dziś u nas święto. Uzgodniłem z Wiktorem Mynjajłem, że da nam »Wiecznego Iwana«. To jedna z najlepszych powieści napisanych w tych czasach«. Drukowaliśmy go w siedmiu numerach. Później, w 1994 roku, ta powieść otrzymała Nagrodę im. Szewczenki”. Jasne, głębokie i szczere wystąpienie Walentyny Otroszczenko, które warto przytoczyć: „Wszystkie myśli Ducha Wszechświata znajdują ciche dopełnienie w duszy poety” — powiedział kiedyś Hölderlin. Skąd przychodzą i dokąd powracają prawdziwi poeci i dlaczego ich los jest tak gorzki i ciężki, najczęściej tragiczny — chyba nie możemy tego wiedzieć. Prawdziwe wiersze to modlitwy. Walerij Illja — poeta potężny. Samą poezję określa jako obraz sobor-
Tłumaczenie maszynowe
Halyna OSTROWSKA, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Odessa. Kontynuacja. Początek w numerze 48 z 2011 r.
Los języka mieszkańców Odessy — nie Żydów, a samych Ukraińców — jest znany: „Cała historia stosunków między Moskwą a Ukrainą… jest planowym, bezwzględnym, bezwstydnym, bezczelnym niszczeniem narodu ukraińskiego” (W. Wynnyczenko). Co prawda, Ukraińcom z Odessy nieźle się poszczęściło. Po pierwsze, to miasto nigdy nie zaznało pańszczyzny, czyli budowało się, rosło i rozwijało w warunkach, których nie miało żadne z miast carskiej Rosji — w warunkach samorządności; po drugie, kształtowało swoje zwyczaje, relacje i tradycje pod nadzorem NIE tępego, wyłysiałego, ale bardzo chciwego rosyjskiego urzędnictwa, a pod okiem takich ludzi, jakimi byli Józef de Ribas (Deribas), który rządził naszym krajem jeszcze wtedy, gdy Odessa nawet nie nazywała się Odessą; diuk (książę) Emmanuel de Richelieu, który postawił sobie za cel zbudować Odessę lepszą od jego rodzinnego Paryża; hrabia Aleksander Langeron, który przyszedł na miejsce diuka, ale trzymał się jego linii; Michaił Woroncow, wybitny administrator, który czasem i własnych pieniędzy nie żałował dla dobra kraju. Kupił na przykład w Anglii parowiec, który obsługiwał przeprawę Owidiopol—Akkerman (o tym opowiada historyk W. Łewczuk w książce „Owidiopolski rejon. Encyklopedyczny informator”). W atmosferze pracowitości, szlachetnego wzajemnego szacunku, odpowiedzialności za słowo honoru, którą pierwsi włodarze Odessy stworzyli wokół siebie, kształtowały się też główne cechy charakteru ludności młodego miasta — otwartość, życzliwość, gotowość pomocy każdemu, kto tego potrzebuje, gościnność, uprzejmość, umiejętność przyjęcia żartu i dowcipnego odpowiedzenia na niego, łagodny humor, który tylko bawi rozmówcę, a nie obraża go… Czy takimi byli też odescy Ukraińcy? Tak, ale tutaj trzeba dodać jeszcze jedno: Ukraińcy, w odróżnieniu od Żydów, mało cenili Moskali (jak zresztą wszyscy Kozacy nie ze starszyzny!) i języka rosyjskiego (moskiewskiego) przejmować nie spieszyli się. Przeciwnie, twardo trzymali się swego, czym budzili szacunek otoczenia, a nawet spotykali się z poparciem odeskich Rosjan. Jasna sprawa, nie urzędników o nastawieniu okupacyjno-imperialnym, nie podporządkowanego ziemskim carom prawosławnego duchowieństwa, które niemal za swój pierwszy obowiązek uważało rusyfikację. Po stronie Ukraińców Odessy występowała jej postępowa inteligencja. Widać to choćby z publikacji miejscowej periodyki. Lecz najpierw kilka słów o samej tej periodyce. Odesici strasznie się wywyższają, że pierwszą gazetą w ich mieście była gazeta francuska. I choć była mała-niewielka — zajmowała niemal dwudziestą część całej powierzchni gazetowej, ale przecież (i to wam nie byle co!) — francuska! Drukowała ceny chleba, informowała o odpłynięciu i przybyciu statków, dawała odrobinę kroniki z życia wyższych sfer. Przeznaczona była nie dla odesitów, a dla negocjantów z Francji, którzy uciekli od rewolucji w swoim kraju do Rosji, jak zresztą uczynił i sam Richelieu. Minęła doba jakobinów, doba Napoleona — nie stało i francuskiej gazety w Odessie: jej czytelnicy i prenumeratorzy wrócili do domu. Lecz pozostał przykład własnej — miejskiej, miejscowej — domowej gazety… Prawdziwym patriarchą takiej domowej prasy w Odessie i w tej części Ukrainy, która podlegała carskiej Rosji, stał się „Odesskij wiestnik” (wychodził od stycznia 1827 r. do stycznia 1894 r.). On też obsługiwał w pewnej mierze duchowe i kulturalne potrzeby odeskich Ukraińców: zapoznawał z utworami Hułaka-Artemowskiego, Kotlarewskiego, Szewczenki, a co najważniejsze — konsekwentnie dowodził, że małoruski język jest bogaty, wyrazisty i w pełni samodzielny. Takiego zdania były też inne gazety ówczesnej Odessy. Były one różnokierunkowe, niespójne, a nawet polarne w ocenie kardynalnych problemów bytu, ale w stosunku do ukraińskiej części odeskiej ludności pokazały się tolerancyjnymi. Ba, nawet więcej — życzliwymi i dziennikarsko solidarnymi ze swoim „patriarchą”. A on w 1892 r. opracował program ukraińskiej gazety, a nawet nazwę wymyślił — „Zemlerob”. Jasna sprawa, taki program władza imperialna zdusiła w zarodku. Ale idei samodzielności języka ukraińskiego, jego odrębności, osobności w warunkach frontalnej rusyfikacji zagłuszyć nie zdołała. Ona, ta idea, znalazła sobie grunt nawet w dobrze pilnowanych pod kątem lojalności wobec samowładztwa kręgach naukowych Uniwersytetu Noworosyjskiego (czytaj: Odeskiego). Jego pracownik M. Krasuski, prowadząc szerokie badania z zakresu językoznawstwa porównawczego, doszedł do wniosku, że: „1) Język małoruski jest nie tylko starszy od wszystkich słowiańskich, nie wyłączając tak zwanego (podkreślenie moje — H. O.) starosłowiańskiego, ale i sanskryckiego, greckiego, łacińskiego i innych aryjskich; 2) Kolebką plemion aryjskich nie była Azja Środkowa, lecz tak zwana równina sarmacka, czyli słowiańska; 3) Małoruski — to język rdzenny i dlatego wszystkie plemiona słowiańskie go rozumieją. Tak, Polak, Słowak, Czech, Serb i inni łatwiej rozumieją Małorusina, aniżeli Wielkorusa”. Te wnioski wzięto z pracy „Starożytność języka małoruskiego”, która jest, jak powiedziano w wyjaśnieniu autora, krótkim wyciągiem z obszernej pracy, przygotowanej do druku w języku polskim. Czy gdzieś ujrzała światło dzienne ta polska praca, nie wiadomo. A referat wyszedł w 1880 roku w Odessie. Cytując go, pozwoliliśmy sobie wnioski M. Krasuskiego ponumerować (dla wyraźniejszego wyłożenia), choć wzięto je z różnych stron wyciągu, a także pozwalamy sobie dodać po słowie „Wielkorusa” swoje zdanie, ugruntowane na współczesnych obserwacjach: Za to Wielkorus, choć na każdym kroku przysięga, że on — Słowianin, a na dodatek nie byle jaki, a starszy brat Ukraińca, nie może (czy nie chce?) zrozumieć młodszego bez tłumacza. Nie mówiąc już o tym, żeby swobodnie zacząć mówić po ukraińsku, jak Ukrainiec po rosyjsku (widzimy to na przykładzie języka naszego premiera). Zatem wyciąg na świat wyszedł. Ale nie miał żadnego rozgłosu. Że stało się to w carskiej Rosji, zrozumieć można: tam nie kryli się z myślą, że języka ukraińskiego jako takiego nie było, nie ma i nie będzie. A dlaczego „Starożytność języka małoruskiego” przemilczano (ściślej, po prostu pogrzebano w „specjalnych zbiorach”) w czasach radzieckich? Przecież języka ukraińskiego jako takiego nikt już, zdaje się, nie negował i nie zabraniał… Między wierszami. M. Krasuski, jak wynika z opisanego wyciągu, nie był zwolennikiem Ukrainy jako Polak, ale jako człowiek wychowany na zasadach 10 Przykazań, nie dopasowywał wyników swoich badań do własnych gustów. W odróżnieniu od współczesnych odeskich „inteligentów”, którzy wyrośli na „kodeksie budowniczego komunizmu”. Oni podło (i bez najmniejszych wyrzutów sumienia!) wykreślili z drugiego wydania „Starej Odessy” słowa A. Deribasa o języku ukraińskim. Jeszcze jedno. Przykład starożytności języka małoruskiego: łacina — liga (związek, połączenie, uwięź); język ukraiński — nalyhacz (uwięź, sznur do przywiązywania bydła za rogi). Krasuski uważał ukraińskie słowo w tej porównywanej parze za starsze. I nie pomylił się. Odkrycie kultury trypolskiej (1912 r.) potwierdziło to. I odkrycie nie gdzieś, a właśnie na równinie sarmackiej (słowiańskiej), gdzie też leży nasza Ojczyzna! Najciekawszym w przemilczaniu opisanej pracy jest to, że jego motywy i w carskiej, i w sowieckiej imperii były jednakowe. Niejednakowy był tylko słowny anturaż. I to do pewnego stopnia. Bo trudno zauważyć szczególnie wyraźną różnicę znaczeniową między twierdzeniami: a) jednoniedzielność — jedyna wspólnota; b) trzeci Rzym — trójjedność narodów słowiańskich (+ starszy brat). Lecz powróćmy do opowieści o nie przybitej pańszczyzną Odessie, gdzie jeszcze żyły echa europejskich tradycji. Było tak: jeśli nie udawało się wprowadzić w naszym mieście ukraińskiej prasy, wydawcy dawali miejsce ukraińskiemu słowu w rosyjskich gazetach, a w 1893 roku nabyli jeszcze prawo do wydawania czasopisma „Po moriu i susze”, które wychodziło przedtem w Kijowie. Kiedy jego dział literacko-artystyczny objął znany leksykograf M. F. Komarow, na stronach wydania ujrzały światło dzienne utwory B. Hrinczenki, P. Hrabowskiego, A. Tesłenki, S. Jefremowa, M. Kociubynskiego, A. Krymskiego, O. Pczilki i innych. Pod koniec 1897 roku cenzura tygodnik zamknęła. Śladem za nim padły i „Żyzń Juga”, gdzie publikowano utwory I. Franki, „Jużnyje zapiski”, uczestnikiem których występowała Łesia Ukrainka. Za to wkrótce zaczęły wychodzić nowe almanachy literackie: „Z-nad chmar i dołyn” (1903, redaktor — poeta M. Woronyj), „Bahattia” (1905, redaktor — pisarz I. Łypa), „Winok Szewczenkowi z wirsziw ukrainśkych, hałyćkych, rosijśkych, biłoruskych i polśkych poetiw” (1912, redaktor — M. Komarow), „Step” (redaktor — literaturoznawca A. Nikowśkyj). Jak widzimy, wbrew wszystkim carskim zakazom i represjom, ukraińskie Słowo w Odessie żyło. I brzmiało nawet ze sceny. W latach, kiedy w innych miastach teatr ukraiński nie miał publiczności, do Odessy, gdzie, jak pisał A. Puszkin: Tam wszystko Europą oddycha, wieje, Wszystko błyszczy południem i pstrzy się Różnorodnością żywą, — zaczynając od 1871 r., jeździli na występy i długo gościli ze swoimi trupami teatralnymi koryfeusze ukraińskiej sceny M. Kropywnycki, M. Zańkowiecka, bracia Tobilewycze. Na ich spektakle chodziła nie tylko ukraińska, ale i inna pracująca ludność wielojęzycznej Odessy. Nie stroniła od teatru ukraińskiego i postępowa rosyjska inteligencja. I nie krzywiła się przy tym, jak dzisiejsza przyjezdna, której do postępowej — jak do Kijowa pieszo, mówiąc, nie rozumiemy tego języka. A jeszcze wzmocniły się ukraińskie głosy w Odessie na początku XX wieku, kiedy tutaj na falach wydarzeń rewolucyjnych (1905 r.) faktem ukraińskiego życia kulturalnego stała się organizacja „Proświty”. Inicjatorami stworzenia tego towarzystwa byli M. F. Komarow, który jako prawnik, adwokat, notariusz miał kontakty z wieloma ukraińskimi wspólnotami; S. P. Szełuchin, prawnik, który z czasem został ministrem spraw wewnętrznych Ukraińskiej Republiki Ludowej; I. P. Łypa, lekarz, pisarz, który udostępniał we własnym domu pomieszczenie na posiedzenia towarzystwa, a w czasach Centralnej Rady był ukraińskim komisarzem w Odessie; I. M. Łucenko, z czasem członek Centralnej Rady; M. Je. Słabczenko, student Uniwersytetu Noworosyjskiego, z czasem znany historyk, represjonowany w 1930 roku — za udział w ZWU (Związku Wyzwolenia Ukrainy); A. W. Nikowśkyj, językoznawca, dziennikarz, działacz społeczny, z czasem minister spraw zagranicznych w rządzie URL, też absolwent Uniwersytetu Noworosyjskiego. Tylko w ciągu pierwszych siedmiu miesięcy działalności „Proświty” jej wieczory literackie, przedstawienia według sztuk B. Hrinczenki, T. Szewczenki, M. Kropywnyckiego, wykłady z historii Ukrainy, występy samoorganizowanego chóru itp. odwiedziło 7500 osób. Na tej fali wznoszącej powstały już i czysto ukraińskie gazety. Były to: „Narodnia sprawa” i „Wisti”. Występowały za „prawdą na ziemi i lepszą przyszłość narodu ukraińskiego, za równe prawa wszystkich uciemiężonych narodów Rosji, za szeroką samorządność w życiu miejscowym”. Pierwsza wyszła jeden raz, druga — cztery. I na tym koniec. Bo, jak z czasem pisał I. Babel, „w Odessie była bardzo zadowolona z siebie burżuazja i bardzo czarnosotnieńska rada miejska”, a M. Hruszewski (też wiele lat później) doprecyzowywał: Rosyjska demokracja zawsze kończyła się tam, gdzie zaczynała się ukraińska kwestia narodowa. Na początek XX wieku Odessa stała się drugim — po Petersburgu — portem Imperium Rosyjskiego, wrosła w sieć ogólnorosyjskich kolei, liczyła 486 przedsiębiorstw przemysłowych. Proporcjonalnie rosła i ludność. Przy tym szeregi odesitów zasilali przeważnie Rosjanie i Żydzi, więc wkrótce Odessa w składzie swojej ludności wśród wielkich miast Ukrainy miała najmniejszy odsetek Ukraińców. I mimo wszystko, jak zaznaczył nasz rodak, wybitny działacz syjonistyczny W. Żabotyński, „Odessa… nie była rosyjska, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę to, że połowa tak zwanych Rosjan była w rzeczywistości Ukraińcami, ludźmi na tyle odmiennymi od Rosjan, jak Amerykanie od Brytyjczyków lub Anglicy od Irlandczyków” (Rejestrując ludzi w carskiej Rosji (i w Odessie), pytano ich nie o narodowość, a o wyznanie. Dlatego odpowiedź „prawosławny” automatycznie oznaczała „Rosjanin”. A nazwisko zapisywano w miarę umiejętności pisania zapisującego. Na przykład nazwisko Semykin z dziada-pradziada było Semy-kiń. O tym autorowi artykułu opowiadała swego czasu sama pani Ludmiła Semykina, potomkini dobrego kozackiego rodu, artystka, laureatka Nagrody Szewczenkowskiej).
Ciąg dalszy nastąpi.
Tłumaczenie maszynowe
Swietłana OREL, m. Kirowohrad
W Kirowohradzie, w ramach podróży po miastach środkowej Ukrainy, gościła wybitna socjolingwistka, profesor Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Larysa Masenko. Nasza rodaczka, a jej korzenie sięgają stepowego kraju, spotkała się z młodzieżą w Kirowohradzkim Uniwersytecie Pedagogicznym, ze słuchaczami obwodowego instytutu dokształcania pedagogicznego imienia Wasyla Suchomlinskiego, z członkami miejscowego „Klubu Ukraińskiego”. Sakramentalne, a dla wielu, niestety, retoryczne pytanie — jaka to różnica, jakim językiem mówić — ma bardzo konkretną i naukowo uzasadnioną odpowiedź. Narody, które w niewoli zdołały zachować stabilność językową, znacznie szybciej wstępują na drogę postępu, cywilizacji, osiągają wyższy poziom życia. Czesi, Słowacy, Bałtowie, Gruzini — konkretne przykłady językowej stabilności, a zatem jedności, spójności w dążeniu do urządzenia własnego życia. Innym przykładem jest Białoruś, Kazachstan, Kirgistan. Ukraina gdzieś pomiędzy nimi. Ani „tak”, ani „nie”, wieczne „nie wiem” właśnie warunkuje nasze niezawidziane położenie i mnóstwo porażek. Jednym z naszych największych problemów, zdaniem wiodącej socjolingwistki Ukrainy, pozostaje rozdźwięk między językiem edukacji a językiem przestrzeni informacyjnej. Ostatnie monitoringowe badania najpopularniejszych kanałów telewizyjnych świadczą, że język ukraiński obecny jest tam jedynie w 28 %. Surżyk, dwujęzyczni prezenterzy konserwują nasz złamany kod językowy. Jednym z przejawów tego zgubnego zjawiska jest także niedawna zmiana w Kirowohradzie nazwy ulicy Lenina na Dworcową. Surżykowa nazwa po raz kolejny utrwala złamanie ukraińskiego kodu językowego, główną przyczynę naszego upadku społecznego.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
Towarzystwa im. T. Szewczenki”. Popularyzował życie i twórczość T. Szewczenki w działalności katerynosławskiej „Proświty”, był organizatorem i uczestnikiem szewczenkowskich świąt w Katerynosławiu. W redagowanym przez siebie tygodniku „Dniprowi chwyli” publikował artykuły o T. Szewczence. W 1911 roku, w 50. rocznicę śmierci Szewczenki, wygłosił referat na jubileuszowych uroczystościach zorganizowanych przez Katerynosławskie Towarzystwo Naukowe. W latach Rewolucji Ukraińskiej był redaktorem gazety „Żywe słowo” — wydania katerynosławskiego towarzystwa „Proświta”, którego pierwszy numer w całości poświęcono T. Szewczence. W. Bidnowowi należały w nim artykuły „Szewczenkowskie święta w Katerynosławiu” oraz „Wydania utworów T. H. Szewczenki w Katerynosławiu”. Do dziś nieznany jest los osobistego archiwum W. Bidnowa, ponieważ to, które przechowywano w Katerynosławiu, zabrało w 1930 roku NKWD podczas aresztowania jego żony; archiwum katerynosławskiej „Proświty”, pierwszego uniwersytetu, jego archiwum z czasów emigracji wraz z archiwum Ukraińskiego Instytutu Naukowego w Warszawie zniknęło podczas II wojny światowej. Według niepotwierdzonych danych, jego część przechowywana jest w Głównym Archiwum Akt Dawnych w Warszawie i do tej pory nie została uporządkowana. Archiwa praskich ukraińskich instytucji naukowych, kulturalnych i społecznych zostały wywiezione do ZSRR w 1945 roku. Część z nich znajduje się w Centralnym Państwowym Archiwum Wyższych Organów Władzy i Zarządzania Ukrainy. Są to listy, dokumenty urzędowe, akta osobowe, życiorysy, teksty referatów i wystąpień Bidnowa. Okazuje się jednak, że w historii z warszawskim archiwum nie wszystko jest beznadziejne. Na początku lat 90. w kijowskim antykwariacie na Chreszczatyku kupiłem „Kobziarza” T. Szewczenki pod redakcją W. Domanickiego (S.-Petersburg, 1907), na którego stronie tytułowej znajduje się własnoręczny napis W. Bidnowa w dwóch wierszach: „W. Bidnow / czerwiec, 1929 r.” oraz pieczątka „DAR PROF. W. BIDNOWA” (zob. zdjęcie), a na stronach 75, 133, 503 oraz na ostatniej stronie — pieczątka w czterech wierszach — „BIBLIOTEKA / Ukraińskiego Naukowego / Instytutu / w WARSZAWIE”. Niektóre poezje T. Szewczenki w tym „Kobziarzu” mają notatki jego dawnych właścicieli [3]. Zatem podczas II wojny światowej „Kobziarza” Szewczenki z warszawskiego archiwum W. Bidnowa ktoś przywiózł na Ukrainę, więc można mieć nadzieję, że także inne dokumenty z tego archiwum, czy przynajmniej jakaś ich część, znajdują się obecnie na ukraińskiej ziemi.
Tłumaczenie maszynowe
Ihor MARCINKOWSKI, przewodniczący Mikołajowskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Badając temat „Szewczenkiana Mikołajowszczyzny”, krajoznawcy odkryli wiele nowego i ciekawego. Temat ten wiąże się z życiem profesora Wasyla Bidnowa (1874—1935) — ukraińskiego naukowca, historyka, teologa, krajoznawcy, bibliografa, pedagoga, działacza oświatowego i społecznego, członka Ukraińskiej Centralnej Rady. Wasyl Bidnow urodził się w miasteczku Szyroke w guberni chersońskiej (obecnie centrum rejonowe w obwodzie dniepropetrowskim) w zamożnej rodzinie chłopskiej. Edukację początkową odebrał w szkole ziemskiej w Szyrokiem. W 1889 roku ukończył Chersońskie Seminarium Duchowne. Studiując w Odeskim Seminarium Duchownym, z polecenia starszych przedstawicieli odeskiej hromady (M. Komarowa, J. Czekałenki i in.) wiosną 1896 r. rozpowszechniał ukraińskie książki wśród chłopów. Naukę przerwała ospa, która niemal pozbawiła młodzieńca wzroku. Po ukończeniu seminarium przez dwa i pół roku mieszkał w Mikołajowie (wiosna 1896 — sierpień 1898), pracował tam jako nauczyciel w cerkiewno-parafialnej szkole początkowej, katecheta w pięciu szkołach ziemskich, a jednocześnie na zasadach wolontariatu wykładał w szkole niedzielnej dla dorosłych. Z czasem Bidnow studiował w Kijowskiej Akademii Duchownej (1898—1902), gdzie brał aktywny udział w działalności „Hromady Seminaryjnej”, która znajdowała się w sferze wpływów działacza społecznego O. Konyskiego. W latach 1902—1903 wykładał historię w Astrachańskim Seminarium Duchownym, od 1903 roku — w Jekaterynosławskim, pracował w uczonej komisji archiwalnej, redagował jej „Letopis”, publikując około 30 prac, współpracował z wybitnymi historykami D. Jawornyckim, D. Doroszenką, J. Nowyckim, W. Piczetą i in. Szczególnie interesował się historią kozactwa zaporoskiego, opublikował dokumenty z archiwum Siczy, w szczególności dotyczące ustroju cerkiewnego na Siczy, życia wewnętrznego społeczeństwa zaporoskiego, rozwoju rzemiosła i handlu, co pozwoliło uczonemu obalić twierdzenia o patriarchalnej prymitywności organizacji społecznej, życia gospodarczego i kulturalnego kozactwa zaporoskiego. W 1908 roku W. Bidnow wydał monografię „Prawosławna cerkiew w Polsce i na Litwie”, uzyskując za nią stopień magistra teologii. Był jednym z fundatorów Jekaterynosławskiej „Proświty”, jej przewodniczącym, członkiem rady. A także — członkiem rzeczywistym towarzystwa cerkiewno-historycznego przy Kijowskiej Akademii Duchownej, członkiem honorowym muzeum im. O. Pola w Jekaterynosławiu, członkiem Ukraińskiego Towarzystwa Naukowego, od 1910 roku wraz z D. Doroszenką wydawał tygodnik „Dniprowi chwyli”. Rada profesorska Kijowskiej Akademii proponowała przyznanie Wasylowi Bidnowowi katedry historii, wysuwała go na docenta, ale zagorzały szowinista profesor S. Hołubiew napisał do synodu donos i dołączył list W. Bidnowa, napisany w języku ukraińskim. Dowodem jego „nieprawomyślności” była nie treść, a język ukraiński oraz aktywna ukraińska działalność społeczna. Podczas Ukraińskiej Rewolucji Narodowowyzwoleńczej 1917—1918 lat Bidnow był członkiem Centralnej Rady. W latach 1918—1920 — profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Ukraińskiego w Kamieńcu Podolskim, potem — dziekan wydziału teologicznego. Był przewodniczącym Ukraińskiego Towarzystwa Pedagogicznego, Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Został aresztowany przez bolszewików i miał zostać rozstrzelany, ale atak wojsk ukraińskich uratował więźnia. Nie czekając na nowe represje, W. Bidnow z synem Arsenem wyemigrował za granicę. W latach 1921—1922 wykładał w seminarium duchownym w Krzemieńcu, potem, do 1928 roku — na Ukraińskim Wolnym Uniwersytecie w Pradze oraz jednocześnie w Ukraińskiej Akademii Gospodarczej w Podiebradach, z czasem — na Ukraińskim Uniwersytecie Pedagogicznym w Pradze. W. Bidnow był inicjatorem założenia w 1923 roku w Pradze Ukraińskiego Towarzystwa Historyczno-Filologicznego, jednym z fundatorów Muzeum Walki Wyzwoleńczej Ukrainy w Pradze. Od 1928 roku był profesorem wydziału teologicznego Uniwersytetu Warszawskiego. W. Bidnow był niezwykle dobrym człowiekiem, kochali go studenci. Jednak życie jego nie było łatwe. Na emigracji cierpiał z powodu nędzy i rozłąki z rodziną. W 1928 roku w Pradze utonął jego utalentowany syn Arsen, w 1930 roku w Charkowie została skazana w sprawie Związku Wyzwolenia Ukrainy jego żona, pisarka L. Bidnowa, potem ślad po niej zaginął. W. Bidnow zmarł 1 kwietnia 1935 roku w Warszawie. Jego grób zachował się do naszych czasów. Wielostronna była działalność W. Bidnowa także na niwie szewczenkowskiej. Jeszcze studiując w Kijowskiej Akademii Duchownej, pod wpływem O. Konyskiego stał się stałym współpracownikiem „Zapisek Naukowego Towarzystwa”.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana KROP. 170 lat temu po raz pierwszy ujrzał świat poemat Tarasa Szewczenki „Hajdamacy” — dzieło, które do dziś oceniane jest dość niejednoznacznie. Poemat udało się wydać nie gdzie indziej, a w Petersburgu — ówczesnej stolicy Imperium Rosyjskiego. „Miałem z nimi kłopot — pisał Szewczenko o wstrzymaniu zgody na wydanie „Hajdamaków” wiosną 1841 roku — z trudem wypuścił cenzuralny komitet, oburzające, i tyle…”. A jednak stało się to, co w ówczesnej Małorosji stać się zapewne nie mogłoby. Z tej okazji w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki otwarto wystawę „Synowie moi, hajdamacy!”. Jej eksponaty pochodzą ze zbiorów muzealnych i kolekcji prywatnych. W ramach projektu wystawienniczego, przygotowanego przez muzeum przy wsparciu finansowym Ministerstwa Kultury Ukrainy, po raz pierwszy zaprezentowano szerokie zestawienie licznych ilustracji do jednego z najpopularniejszych dzieł T. Szewczenki, a także wznowienia poematu z różnych lat i przekłady na języki narodów świata, prace krytyczne, literaturoznawcze i historycznosztuczne. Wysławianie wszechzwycięskiej woli narodu, który wreszcie powstał przeciwko ciemiężycielom, czy sławienie najbardziej odrażającej zbrodni? Zarówno pierwsza, jak i druga interpretacja dzieła miała zwolenników wśród polskich, rosyjskich i ukraińskich krytyków. Były też uwagi natury czysto literackiej. W szczególności Mychajło Drahomanow uważał, że poemat jest rozchwiany i nie zachowano w nim jedności tonu oraz nastroju. Podkreśliła to podczas otwarcia wystawy „Synowie moi, hajdamacy!” kierowniczka działu szewczenkoznawstwa Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Walerija Smilianska. Zauważyła ona, że w kulturze światowej znaczenie tej czy innej kultury narodowej tradycyjnie określała obecność w niej wielkiego utworu narracyjnego. Do takich należy poemat „Hajdamacy” — tragiczno-romantyczna epopeja, w której, zdaniem pani Walerii, bardzo umiejętnie przeplatają się dwie linie fabularne — wydarzenia historyczne powstania koliszczyzny oraz miłość Jaremy i Oksany. Lecz jakkolwiek oceniano by to dzieło, żyje ono już drugie stulecie i budzi zainteresowanie. Dlaczego? Do zastanowienia się nad tym pytaniem skłania ekspozycja wystawowa. Znajdują się w niej dzieła artystów różnych epok, począwszy od rysunku Tarasa Szewczenki „Jarema Hałajda”, kopię którego wykonał, według przypuszczeń, Pantełejmon Kulisz, prac współczesnego poecie Jakowa de Balmena, Opanasa Slastiona, który tworzył później, aż po wybitnych przedstawicieli XX wieku: Wasyla Kasijana, Petra Noska, Mykołę Tkaczenkę, Wasyla Łopatę… Uwadze zwiedzających oferowane są także rzeźbiarskie wizje poematu „Hajdamacy” — kompozycje plastyczne Anatolija Kuszcza i Leonida Mołodożanina. W gablocie opowiadającej o Monasterze Motronińskim, gdzie święcono hajdamackie noże, obok cegły z literami MTM (Monaster Motroniński Trójcy Świętej) umieszczono kopię rysunku tej świątyni autorstwa Szewczenki, a także fotografię z lat 60. XX wieku, na której przedstawiono to samo miejsce kozackiej sławy. Również o hajdamackich nożach (jest ich w gablocie kilka) i prochownicy możemy wyrobić sobie wyobrażenie. Poemat Tarasa Szewczenki „Hajdamacy” to wieczne przypomnienie o tym, że zło nigdy się nie skończy, dopóki nie zrozumiemy: przedstawiciel innego narodu, innej wiary — to taki sam człowiek z krwi i kości, wszak Bóg stworzył nas różnymi…
Tłumaczenie maszynowe
Oles Fedoruk Jewhen Buket Zdjęcie autora Niedawno w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki w ramach projektu „Terytorium słowa” odbyła się prezentacja mało znanych na Ukrainie prac z zakresu szewczenkoznawstwa wybitnych naukowców i kulturoznawców ukraińskiej diaspory, które ujrzały światło dzienne w kolejnych wydaniach almanachu „Chronika 2000” (redaktor naczelny — Jurij Buriak) „Zagraniczne szewczenkoznawstwo”. Wydanie opracowano przy udziale Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki oraz Ukraińskiej Wolnej Akademii Nauk w USA. Pod jedną okładką zebrano najlepsze szewczenkoznawcze rozprawy czołowych naukowców ukraińskiej diaspory, drukowane w rzadkich i niskonakładowych czasopismach oraz zbiorach na emigracji w Europie podczas wojny, w pierwszych latach po jej zakończeniu, a później — za oceanem. Wśród nich: J. Małaniuk, J. Szewelow, W. Petrow, D. Czyżewski, L. Biłecki, P. Odarczenko, J. Ławrynenko, W. Mijakowski i inni. Opracowujący wydanie starszy pracownik naukowy Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, kandydat nauk filologicznych Oles Fedoruk oraz historyk-źródłoznawca Ihor Hyrycz opowiedzieli, jak trudno było znaleźć i dobrać do publikacji właśnie te znaczące prace. Na przykład egzemplarz broszury L. Biłeckiego „Taras Szewczenko w Jahotynie”, wydany w obozie w Augsburgu w 1949 roku, gdzie zamieszczono również przekład „Tryzny” na język ukraiński, kruszy się w rękach, papier pożółkł i wysechł. Nie będę opowiadał treści numerów 85 i 86 „Chroniki 2000”, radzę zapoznać się z książkami „Zagraniczne szewczenkoznawstwo” osobiście. Autorzy i wydawcy są pewni, że zaprezentowane w Muzeum Tarasa Szewczenki wydanie przyciągnie uwagę nie tylko znawców, ale i szerokiego kręgu wielbicieli słowa Szewczenki.
Tłumaczenie maszynowe
W „Słowie Proświty” (nr 3 z 2011 r.) pisarka Hałyna Tarasiuk w artykule „Tragicznie hojny los” poruszyła bolesny dla Ukrainy temat pamięci historycznej, temat niewłaściwego honorowania wybitnych ludzi, co obserwuje się w stosunku władz i społeczności do lokalnych placówek muzealnych, takich jak muzeum Mykoły Leontowycza w Markiwce, wsi w rejonie teplickim obwodu winnickiego, gdzie światowej sławy kompozytora 90 lat temu zabił „agent ujezdczeka Hryszczenko” 23 stycznia 1921 roku. W następnym, 2012 roku, światowa społeczność będzie obchodzić 135. rocznicę urodzin Leontowycza, którego hojny talent uczynił ukraińską pieśń ludową dziedzictwem ludzkości. Co zrobiono dla uwiecznienia pamięci kompozytora w tym czasie, jak idą przygotowania do jubileuszu oraz o życiu duchowym ukraińskiej prowincji — rozmowa z naczelnikiem wydziału kultury i turystyki Teplickiej Rejonowej Administracji Państwowej Wiktorem PROKOPENKĄ. — Wiktorze Wołodymyrowyczu, wielu ludzi, nawet rodowitych mieszkańców rejonu teplickiego, uważa nasz kraj niemal za „koniec świata”, choć geograficznie jest on położony w samym centrum Ukrainy. Nie zważając na oddalenie od stolicy i wielkich magistrali, ludzie żyją tu pełnym życiem duchowym oraz kulturalno-artystycznym. A jednak, panie Wiktorze, jak to jest być „ministrem kultury” jednego z „najgłębszych” rejonów ukraińskiej prowincji? — Myślę, że na naszym „końcu świata” z kulturą są te same problemy, co w każdym rejonie stolicy czy dużego centrum obwodowego. To — trudności finansowe. A jednak dzięki środkom budżetowym, datkom od lokalnych darczyńców i środkom z usług płatnych udało nam się wzmocnić bazę materialno-techniczną Rejonowego Domu Kultury i wiejskich placówek kultury: wyremontować foyer biblioteki rejonowej dla dorosłych, kupić projektor, mikrofony, niektóre elementy strojów dla zespołów artystycznych. Jednak aktualnym pozostaje zakończenie remontu RDK, odnowienie ekspozycji gabinetu metodycznego, konieczne jest zakupienie kompletu instrumentów dla orkiestry dętej, szeregu instrumentów muzycznych, ukraińskich strojów narodowych i kostiumów dla uczestników zespołów choreograficznych… Pomóc w remoncie wiejskim placówkom kultury… Oto i trzeba skromne możliwości finansowe rekompensować szczerym entuzjazmem i miłością do piękna teplickich rolników oraz inteligencji. Jeśli chodzi o geografię, to chyba ona też wpływa, bo żyć w tak przyjaznym, kwitnącym kraju i nie śpiewać — to po prostu grzech… Zresztą z historii wiemy, że od wieków na Tepliczczyźnie żyli utalentowani, energiczni ludzie, którzy umieli i niwę orać, i szablą machać, i pieśni śpiewać. Choć pierwsze pisemne wzmianki o naszym kraju jako pograniczu Księstwa Litewskiego pojawiły się dopiero w XV wieku, pozostałości osad kultury trypolskiej, czerniachowskiej i zarubinieckiej świadczą, że życie tu tętniło Wyroby teplickich mistrzów ze słomy jeszcze przed naszą erą, a naszymi najbliższymi przodkami były wojownicze i tajemnicze plemiona uliczów. Początkowo Teplyk nazywano Smiłhorod (tak Teplyk jest oznaczony na mapie Beauplana z 1648 roku), co świadczy o śmiałości i wolnościowych dążeniach naszych pradziadów. Tepliccy rolnicy, garbarze, kowale brali udział w wojnie wyzwoleńczej pod wodzą Bohdana Chmielnickiego (1648—1654). Teplyk wchodził w skład pułku umańskiego. Więc kiedy w maju 1652 roku przez nasze miasteczko przechodziło wojsko kozackie na Humań, dołączyło do niego wielu mieszkańców, którzy później wzięli udział w bitwie pod Batohem, zakończonej pogromem wojsk polskiej szlachty. Nasi krajanie nie tylko chodzili na Humań z pułkami Maksyma Zalizniaka, ale i w 1755 roku rozgromili majątek lokalnego feudała. Witał naszymi łanami i legendarny duch Karmeluka… Na początku XX wieku, w okresie rewolucji i wojny domowej na naszych terenach ścierali się w pojedynku Austriacy, białopolacy, petlurowcy, oddziały Wołyncia i bolszewickie oddziały Pierwszej Armii Konnej… Więc żadne wydarzenie o znaczeniu światowym nie ominęło naszego rejonu… — Skoro już tak zagłębiliśmy się w historię, to kto i dlaczego przemianował Smiłhorod na Teplyk? Jakie jest pochodzenie tego słowa? I czy nie zamierza Pan przywrócić historycznej sprawiedliwości? — Możliwe, że nazwa Smiłhorod nie podobała się polskim panom — hrabiom Potockim, którym Teplyk przeszedł we władanie od księcia Ostrogskiego. Potem był własnością magnatów Żabokrzyckich i Kalinowskich i, być może, bardzo przypominał im minioną kozacko-hajdamacką sławę… Opinie naszych krajoznawców o pochodzeniu nazwy Teplyk są podzielone: jedni mówią, że wzięła się od rzeki Tepłyczki, inni uważają, że w dawnych czasach teplikami lokalni osadnicy nazywali piwnice, w których w czasie pokoju przechowywali zbiory z pól, a w złej godzinie ukrywali się przed koczowniczymi najeźdźcami. A może nazwę miasteczku dał lekki i ciepły wiatr stepowy — teplyk, albo gościnność i serdeczne ciepło lokalnych mieszkańców? Jak by nie było, od nazwy naszego centrum rejonowego robi się tak ciepło i przyjaźnie na duszy… więc czy warto ją zmieniać?.. — Chyba ma Pan rację… Przejdźmy więc od historii do teraźniejszości, a mianowicie do kultury, o której zapominają, kiedy trzeba dawać pieniądze, a wspominają, kiedy trzeba się czymś pochwalić. Rejon teplicki ma się czym pochwalić… — Naprawdę mamy co pokazać ludziom: i katolicki kościół Najświętszej Maryi Panny, zbudowany w 1822 roku w Tepliku, i cerkiew św. Mikołaja w Załużżu z końca XIX wieku, i cerkiew Opieki Matki Bożej we wsi Karabeliwka, założoną w 1747 roku, świątynię Zaśnięcia Najświętszej Bogurodzicy z 1887 roku we wsi Kywacziwka, św. Michała w Skarżeniwce — zbudowaną w 1785 roku, oprócz tego — muzeum Bohatera Związku Radzieckiego Mykoły Woroncowa w Tepliku i pałac hrabiego Stanisława Potockiego w Udychu, zabytkowy młyn we wsi Połohy, wreszcie uroczysko Butowa, które przygarnęło powstańczych hajdamaków… Prawie każda wieś ma swoje muzeum krajoznawcze lub izbę, gdzie można dowiedzieć się o jej niepowtarzalnej historii, pełnej niestrudzonej pracy i walki o wolność oraz niepodległość… Jeśli chodzi o „zieloną turystykę”, to możemy zaproponować wypoczynek w malowniczej wsi Zawadiwka nad brzegiem Bohu Południowego, z zakwaterowaniem w sektorze prywatnym… — Boję się pomylić, ale moim zdaniem dzisiaj na naszej dawnej Smiłhorodczyźnie obserwuje się wprost kulturalny, a dokładniej folklorystyczno-pieśniarski boom. Potwierdził to również raport twórczy jej samo-
działalnych zespołów, który odbył się niedawno w sąsiednim mieście powiatowym Hajsyn. Mówią, że utarliście nosa sąsiadom, z którymi macie dawną rywalizację? — Kiedyś rejon teplicki wchodził w skład rejonu hajsyńskiego, a w 1966 roku został utworzony rejon teplicki i staliśmy się samodzielni. Stąd też duch rywalizacji, skądinąd bardzo dobroczynny. Oto i w tym roku na twórczym przeglądzie amatorskich zespołów rejonu „Kwitnij, Tepliczyzno, chlebem i pieśniami”, poświęconym 20. rocznicy Niepodległości Ukrainy, który odbył się w Hajsynie, każda wspólnota wiejska (a to 34 placówki kultury) przedstawiła wszystko, co najlepsze: od wytworów ludowych mistrzów różnych gatunków po kulinarne cuda: potrawy i wypieki. Szczególnie oczarowała sąsiadów i przedstawicieli z obwodu umiejętność naszych gospodyń pieczenia korowajów. Oprócz tego spodobał się także ponad dwugodzinny koncert, który rozpoczął się choreograficzno-literacką kompozycją „Błogosławiona ziemio moja — Tepliczyzno” w wykonaniu wzorowego amatorskiego zespołu choreograficznego „Fantazja” Rejonowego Domu Kultury pod egidą Ludmyły Juchymczuk. Także w koncercie wzięły udział zespoły różnych gatunków: męski kwartet pracowników organów państwowej władzy wykonawczej pod kierownictwem Mykoły Ilnyćkiego, studio wokalne „Perłynka” Domu Twórczości Dziecięcej, zespół wokalny „Lubystok”, ludowy amatorski chór akademicki „Widrodżennia” (kier. Mykoła Sokotniuk), orkiestra dęta (kier. Witalij Chimicz) oraz męski kwartet „Smiłhorod” rejonowego domu kultury, chór kameralny „Perwocwit” domu kultury w Soboliwce, kwartet „Rapsodija”, zespół bandurzystów „Poswit” Teplickiej Szkoły Muzycznej, żeński zespół wokalny „Jaworyna”, grupa estradowa „SzyK”, zespoły folklorystyczne: „Berehynia” — z Orliwki, „Podolany” z Bdżilnej, „Nadija” wiejskiego klubu w Pobirowie, „Wasyłycha” — z Załużżia, „Kalyna” — z Mysariwki… Wszystkich nie sposób wymienić, wszak w rejonie działa 80 zespołów wokalno-chóralnych, 12 instrumentalnych, 17 choreograficznych, 22 teatralne… Skądinąd niemal każdy z tych zespołów jest laureatem prestiżowych konkursów, na przykład Międzynarodowego festiwalu twórczości dziecięcej „Słowiański wieniec”, ogólnoukraińskich festiwali „Wielkanocne pisanki”, „Świtanky nad Rossiu”, „Skarby Podola”, słynnego konkursu zespołów folklorystyczno-autentycznych o nagrodę H. Tanciury… — Opowiadały mi kobiety z grupy folklorystycznej „Berehynia” z Orliwki, że nie tylko bierzecie udział we wszystkich ogólnoukraińskich wydarzeniach kulturalnych. Rejon słynie także z własnych festiwali, konkursów, takich jak święto folklorystyczne „Dusza bez pieśni — co bezskrzydły ptak”, imienia Jewhenii Tondij — niezapomnianej propagatorki ukraińskiej pieśni ludowej z Soboliwki… — Tak, na ten festiwal przyjeżdżają do nas zespoły z całej Ukrainy. Oprócz tego popularny jest także regionalny festiwal śpiewu duchowego „Bożonarodzeniowe dzwony”, festiwal stylowej muzyki „Teplyk — ROXU”, twórczej młodzieży „Teplocwit”, festiwal humoru i satyry „Tepliczyzna się śmieje”, twórczości rodzinnej „Kraj Teplicki śpiewający”, konkursy „Szanujmy skarby rodu naszego”, „Serca dwojga”, „Komu za…” Tak niemal codziennie odbywa się u nas jakieś wydarzenie: konkursy „Panna Teplyk”, „Miss profilowego liceum zawodowego”, programy rozrywkowe „Karaoke”, „Dzieci — nasza przyszłość”, akcje charytatywne dla dzieci z niepełnosprawnościami: „Uwierz w siebie”, „Tworzymy dobro”, a jeszcze różne wieczory tematyczne, rozmowy, wykłady, prezentacje książek lokalnych autorów — członków literacko-artystycznego zrzeszenia „Dywo słowo”, któremu przewodniczy członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Ołena Herasymenko. Organizowane są wystawy artystyczne, przyуроczone do znaczących dat. — Rzeczywiście, życie kulturalno-artystyczne w rejonie jest ciekawe i burzliwe. Takie wrażenie, że stoi za tym cała armia dobrze opłacanych organizatorów czasu wolnego… — Za tym stoi rzeczywiście armia amatorów — utalentowanych, zakochanych. Wiktor Prokopenko — wśród uczestników sztuki amatorskiej
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
w sztukę naszych krajan, a pomaga im dziesiątka skromnych pracowników wydziału kultury, rejonowego domu kultury, systemu bibliotecznego… To Ałła Wołyneć — kierowniczka gabinetu metodycznego, dyrektor rejonowego domu kultury Mykoła Pałamarczuk, dyrektor systemu bibliotecznego Pawłyna Rybak, metodycy ds. gatunków Witalij Chimicz, Hałyna Safonowa, Jułija Nadkrynyczna, Ludmyła Juchymczuk, Tetiana Kotyk, Olha Szczawinśka, Natalja Bojko, nasz weteran Mykoła Sokotniuk… Wszyscy oni są kierownikami jednego, a nawet kilku zespołów amatorskich… — Kiedyś nasze stepowe strony słynęły z niepowtarzalnego tkactwa i, oczywiście, z arcydzieł haftu wykonywanych dawnymi technikami, pisankarstwa, artystycznego kowalstwa, wyplatania ze słomy i wikliny, sztuki wycinanek… Będąc na III rejonowej wystawie sztuki plastycznej i użytkowej, przekonałam się, że tradycje są kontynuowane, rozwijają się zarówno gatunki właściwe dla naszych stron, jak i te nowoczesne czy też zapożyczone od innych narodów. Zatem artyści z okolic Tepłyka idą z duchem czasu. — Wśród naszych mistrzów sztuki użytkowej są ludzie, których znają daleko poza granicami Ukrainy. To rzeźbiarz w drewnie Wołodymyr Obidnyk, członek Amerykańskiego Północno-Zachodniego Stowarzyszenia Rzeźbiarzy w Drewnie, znany także jako mistrz miniaturowych figurek w japońskim stylu narodowym — netsuke. Słynie z ikon wypalanych w drewnie Jurij Berezin, z obrazów inkrustowanych ziarnami pszenicy, prosa i maku Anatolij Demianyszyn, godne najbardziej prestiżowych muzeów są prace malarzy Iwana Odnooczka z Orliwki, Paraski Winżyckiej z Soboliwki, Wołodymyra Hodowaniuka ze Stepaniwki, Stanisława Nemyrowśkiego, Jarosława Czyżewśkiego, Lidii Siczak oraz rzeźbiarza i ikonografa Mykoły Płotnykowa z Tepłyka. Na wysokim poziomie artystycznym kontynuują tradycje wyplatania ze słomy Iryna Łeszczenko (Petrasziwka), Andrij Busz (Rososza), a jakie hafty i wycinanki tworzą mistrzynie z Tepłyka — Switłana Dyszczuk, Rajisa Harbuz… — Okolice Tepłyka nie pozostawały w tyle także w sztukach plastycznych. Pracował tu znany rzeźbiarz i malarz Eduard Ruppelt, a dzisiaj tworzy znany portrecista i pejzażysta Anatolij Ryżenko-Jankowśkyj… Czy to prawda, że w ostatnim czasie szeregi artystów zasiliło młode profesjonalne malarstwo? — Możemy pochwalić się, że do nas, do wsi Topoliwka, przeprowadzili się ze stolicy młodzi utalentowani artyści — małżeństwo Roman Selśkyj i Tetiana Wirozub, a do Tepłyka — urodzony w Orliwce, znany już w kręgach artystycznych malarz Ołeksandr Majstrenko. — Powiedział Pan, że dzieła niektórych artystów zasługują na prestiżowe muzea… Tutaj nasuwa się całkiem rozsądne pytanie: a kto przeszkadza w otwarciu galerii obrazów czy muzeum sztuki w Tepłyku? Martwi mnie, że do tej pory nie ma muzeum krajoznawczego, a dzieje się to przy tym, że mieszkańcy rejonu oddają swoje rodzinne, artystyczne i etnograficzne relikwie na przechowanie do rejonowego domu kultury. Zatem istnieje taka potrzeba? — Istnieje potrzeba. I dzisiaj władze rejonu na czele z przewodniczącym Rejonowej Administracji Państwowej Ołeksandrem Krawczenkiem oraz przewodniczącym rady rejonowej Leonidem Habinśkim wraz z historykami i krajoznawcami pracują właśnie nad stworzeniem muzeum krajoznawczego okolic Tepłyka. Bo nasz kraj jest bogaty w ludzi znanych na całym świecie. Ot, w Petrasziwce w 1886 roku urodził się słynny zapaśnik i toreador Wasyl Sołowjow-Kucenko, ten sam, którego bohaterską siłą swego czasu zachwycali się i nawet spotykali się z nim rosyjski car Mikołaj II i angielska królowa. Z naszymi stronami związana jest twórczość słynnego bajkopisarza Mykyty Hodowancia, który jako młodzieniec nauczał w waszej Orliwce, znanego żydowskiego pisarza Szolema Alejchema… — Swoją drogą, Szolem Alejchem jeszcze na początku XX wieku rozsławił na cały świat naszą słynną kolejkę wąskotorową „Hajworon—Winnica”, z humorem i czułością odtwarzając ówczesne ukraińskie życie w obrazie pociągu, w którym jednocześnie jadą przedstawiciele różnych narodów i religii, antypodzi, spowinowaceni wspólnymi interesami, jak na przykład pop z Metaniwki i rabe z Soboliwki. Przecudowna nowela… — W naszym rejonie urodziła się plejada współczesnych ukraińskich pisarzy: Tetiana Jakowenko, Petro Hucał, Hałyna Tarasiuk, Ołeh Senczyk, Mykoła Buczko, Wasyl Piddubnjak, Mykoła Krotenko… A iluż od nas wyszło naukowców światowej klasy: akademicy Petro Bahrij, Kostiantyn Jacymirśkyj, Jurij Spiżenko, Semen Hitis, są znani dowódcy wojskowi, jak choćby generał Radecki… Osobiście dla mnie sprawą honoru stało się stworzenie muzeum literacko-pamięciowego znanej na świecie pisarki, wielkiej Ukrainki rodem z chutoru Ołeksandriwka, który leży koło Soboliwki, Hałyny Żurby, która zmuszona była żyć na emigracji, w USA… Lecz na to wszystko potrzebne są środki, których brakuje w budżecie naszego rolniczego rejonu. Nie mamy też bogatych rodaków-mecenasów, którzy chcieliby pomóc… — Jeszcze nie było tak, żeby szlachetne przedsięwzięcia nie uwieńczyły się sukcesem… Wiosną tego roku próbował Pan zebrać wszystkich znanych mieszkańców Tepłyka na święto „Rodzina”, ale coś przeszkodziło… — Był taki pomysł: zebrać się, żeby poznać się, spowinowacić, porozmawiać o perspektywach rozwoju rejonu, lecz przeszkodziła nasza odległość od stolicy i zajętość szanownych rodaków… Ale nie tracimy nadziei na takie spotkanie. — Może warto byłoby je przyуроczyć do jakiejś daty, na przykład dnia urodzin Mykoły Łeontowycza? Przepraszam, Wiktorze Wołodymyrowyczu, ale w ten sposób chcę powrócić do bardzo bolesnego dla mnie tematu — losu założonego w latach 70. ubiegłego wieku muzeum genialnego kompozytora Mykoły Łeontowycza we wsi Komariwka, gdzie żył i służył jako ksiądz jego ojciec i gdzie kompozytora zimą 1921 roku zabił, jak świadczą odtajnione dokumenty archiwalne, „agent ujezdczeka Hryszczenko”. Jak się przekonałam, w ostatnich latach muzeum kilkakrotnie okradano i niszczyli wandale, dach przecieka, nie ma ochrony… Mówiłam o tym w zeszłym roku w Ogólnoukraińskim Radiu i pisałam w gazetach, w tym w „Słowie Proświty”. Co zmieniło się od tamtej pory? Tym bardziej, że 23 stycznia tego roku minęło 90 lat od dnia tragicznej śmierci Mykoły Łeontowycza, a 1 grudnia przypada 134. rocznica jego urodzin. Zatem jesteśmy u progu 135. jubileuszu słynnego kompozytora, który obchodzić będzie nie tylko społeczność muzyczna, ale i cała społeczność Ukrainy, i, mam nadzieję, świata… — Władze rejonowe zrobiły wszystko, co możliwe, aby zachować kolekcję muzeum, zapewnić ochronę pomieszczenia. Obecnie szukamy środków na renowację muzeum. Oczywiście, 13 grudnia (1 grudnia według starego stylu), w dniu urodzin kompozytora, tradycyjnie odbędzie się święto pieśni — „Krynica Łeontowycza — źródło pieśni”, na którym przewodniczący Rejonowej Administracji Państwowej Ołeksandr Krawczenko wręczy nagrodę imienia Mykoły Łeontowycza oryginalnym młodym wykonawcom i mistrzom twórczości ludowej… — Rozmawiając z Panem, słuchając Pana i wspominając swoje, przeżywałam niesamowitą dumę z moich rodaków i wdzięczność dla losu, że tutaj się urodziłam, wychowałam, że tutaj rozpoczął się mój szlak zawodowy, dziennikarski i pisarski. Mam nawet wiersz poświęcony mojej małej ojczyźnie, który zaczyna się od wersów: „Tutaj centrum Ziemi i środek świata…”. Chcę, aby taką dumę odczuwał każdy, kto mieszka tu na stałe lub wraca raz w roku, by napić się z rodzinnych źródeł. Nie podejmuję się kierować czy pouczać, ale żeby sławny Tepłyk
łyk-Śmiłhorod, Tepliczczyzna rzeczywiście stały się centrum Ziemi, trzeba wszystkim jego rodakom dołożyć starań. Tak jak to robią w innych obwodach. Może, z uwagi na trudności ekonomiczne, 13 grudnia na święcie pieśni „Krynycia Łeontowycza — pisenne dżereło” ogłosić początek ogólnonarodowej tołoki, poświęconej przyszłej 135. rocznicy urodzin genialnego kompozytora, oraz rozpocząć zbiórkę funduszy na renowację jego muzeum w Komariwce? Patriotyczne idee zawsze jednoczyły ludzi, budziły dumę narodową, odradzały pamięć historyczną i genetyczną, dążenie do pracy na własne dobro… A jeśli człowiek czy wspólnota wiejska wniesie swoją cząstkę w odbudowę muzeum Łeontowycza, to, jestem przekonana, nie będzie jej obojętne, w jakim stanie jest muzeum, na ile jest chronione przed wandalami… I będą je chronić. Takimi akcjami trzeba przypominać, że mieszkańcy Tepliczczyzny to nie amorficzna ludność, a potomkowie sławnych i godnych, zdolnych do wielkich czynów śmiłhorodców. Jak Pan uważa? — Pomysł mi się podoba, tym bardziej, że sami o tym myśleliśmy… Mam nadzieję, że naszą inicjatywę poprą zarówno mieszkańcy rejonu, jak i nasi rodacy, którzy mieszkają w stolicy i innych miastach Ukrainy oraz poza jej granicami. — Cóż, zatem do zobaczenia na urodzinach Mykoły Łeontowycza 13 grudnia we wsi Komariwka w rejonie teplickim obwodu winnickiego. Sukcesów nam wszystkim! I dziękuję za ciekawą i rzeczową rozmowę. Rozmawiała Hałyna TARASIUK Zdjęcie Ałły WOŁYNEĆ Hałyna Tarasiuk na rejonowej wystawie artystycznej razem z pracownikami kultury rejonu teplickiego (w centrum — Wiktor Prokopenko)
Tłumaczenie maszynowe
Oleksandr WAKULENKO O Naród, silny i wieczny jak Bóg, — Nie to pokolenie chłopów, — Kto złoto zniesławi twoich zwycięstw Pod Korsuniem i Konotopem? Ołeh Kandyba-Olżycz W wiosce Szapowaliwka w rejonie konotopskim obwodu sumskiego, w stronach, gdzie 352 lata temu trwała okrutna bitwa między ukraińskimi kozakami a moskiewskimi najeźdźcami, odbyła się Rada Kozacka. Ataman marszowy, generał-major Międzynarodowej organizacji “Kozactwo Ukrainy” Wiaczesław Jakut podkreślił: — Przed ukraińskim kozactwem stoją bardzo odpowiedzialne zadania. Wśród najważniejszych — formowanie elity narodu, autorytatywnych przywódców, którzy cieszyliby się zaufaniem narodu. Prawdziwy polityk powinien najpierw uformować się jako człowiek duchowy, patriota Ukrainy poprzez kozackie wyszkolenie. Drugie odpowiedzialne zadanie przed kozactwem — przywrócenie moralnego autorytetu ojca w rodzinie. Bo tylko ojciec, prawdziwy gospodarz, dla przyszłości swoich dzieci własnym przykładem wychowywał obrońcę rodziny, sprawy, Ojczyzny. Społeczeństwo musi przywrócić moralny autorytet żywiciela, obrońcy rodziny i, zgodnie z tym, stworzyć i wyznawać prawa, które chronią rodzinę, ród, naród. Ojciec — głowa rodziny, matka — strażniczka rodzinnego ogniska. Następne — tylko niezależny człowiek jest zdolny budować niezależne państwo, dlatego trzeba aktywizować budowę prywatnych mieszkań na całej Ukrainie, rozwijać i podnosić z upadku wioski, małe miasta, osiedla robotnicze. I oczywiście kozactwo powinno być jedno, Ukraińskie — które wyznaje ideę i czyn rycerstwa, dziedziczność obrońców ojczystej ziemi. Jaskrawym przykładem tego jest legendarny ród konotopskich sotników Kandybów, który zaczął się od korsuńskiego pułkownika Fedora Mychajłowycza Kandyby, mianowanego konotopskim sotnikiem 330 lat temu. Jego syn Andrij, wnuk Danyło, prawnuk Ołeksandr Ołeś oraz praprawnuk Ołeh Olżycz-Kandyba, zastępca przewodniczącego OUN(m). Przez 20 lat odrodzenia kozactwa na kozackiej niwie dojrzewają prawdziwi duchowi wojownicy światła, naśladowcy zaporoskich kozaków, sławnych hetmanów, Strzelców Siczowych oraz żołnierzy UPA. Na radzie kozackiej dyrektor centrum “Ukrainoznawstwo”, Towarzystwa “Znannia”, zasłużony pracownik nauki Ukrainy Anatolij Martynjuk, przewodniczący fastiwskiej stanicy Bractwa OUN—UPA Wołodymyr Pidipryhora, przewodniczący rady nadzorczej projektu Wołodymyr Hrancew oraz inni obecni poparli inicjatywę konotopskich kozaków dotyczącą stworzenia Konotopskiego centrum duchowego odrodzenia Ukraińców imienia Hryhorija Jakuta, bojownika wiary prawosławnej, represjonowanego przez władzę bolszewicką w 1930 roku. Ulana WOLYKOWSKA — Obecnie młodzież mało wie o kozactwie. Bardzo ważne jest studiowanie jego historii, bez której po prostu nie mamy przyszłości, — uważa najsilniejszy człowiek świata. — Póki co moje dzieci nie bardzo interesują się historią kozactwa, fascynuje je coś innego — rysują na przykład dinozaury, pożary… Ale my obowiązkowo będziemy studiować naszą historię. Konkurs “Jestem z kozackiego rodu” zapoczątkowano w 2009 roku. Pierwszy sezon — sezon legend i podań, drugi — utworów wierszowanych, a trzeci — artystyczny. W tym sezonie dzieci w wieku od 7 do 15 lat będą rywalizować w sztuce tworzenia obrazów, szkiców, rysunków, będą odtwarzać kozackie wizerunki, zabytki architektury kozaczyzny. Dziesięcioro zwycięzców otrzyma skierowania do obozu dziecięcego “Kozacka Twierdza”, a pozostali zwycięzcy — cenne kozackie prezenty. Konkurs potrwa od 28 listopada 2011 do 28 marca 2012 roku. Przewodniczący komitetu organizacyjnego konkursu “Jestem z kozackiego rodu” Wołodymyr Szerstjuk opowiedział, że po raz pierwszy idea konkursu zrodziła się w obozie dziecięcym “Kozacka twierdza”. Kiedy przy ognisku zbierali się dorośli i dzieci, to ktoś opowiadał legendy, ktoś wiersze, a ktoś rysował. “Mam nadzieję, że stworzymy galerię rysunków, do której zaprosimy wybitnych artystów i malarzy”… “Kozacka twierdza” — to nie tylko obóz, a mała Sicz dla dzieci, gdzie byt jest maksymalnie zbliżony do siczowego, tutaj mogą zrealizować swoje kozackie marzenia. — Dzieci u nas się wyszkalają, — dzielił się przemyśleniami osauł obozu Taras Łemeszko. — O siódmej rano pobudka, kąpiemy się w rzece, maksymalnie ładujemy się energią ziemi, jak to robili kozacy. W “Kozackiej twierdzy” dzieci jeżdżą konno, strzelają z łuku, ćwiczą w tych sztukach walki, które pomagały kozakom zwyciężać w bitwach. Prawie codziennie w naszym obozie prowadzone są treningi sztuki walki “Hopak”, która hartuje ciało i ducha. Wyjaśniamy dzieciom statuty i zasady zachowania, które istniały 300 lat temu, ale nie straciły aktualności i dziś: miłość do ojczyzny, siła, męstwo. W obozie mogą przebywać dzieci od 7 do 15 lat. Na otwarciu każdy mógł poczuć atmosferę kozactwa i wejść w postać kozaka czy kozaczki. Wystarczyło tylko podejść do artystów, którzy wszystkich chętnych przedstawiali w kozackich wizerunkach. Młody kozak Ołeksandr, który zajmuje Nadija ONYSZENKO, m. Niżyn obwodu czernihowskiego. Zdjęcie Serhija KOWALOWA Ksiądz i znany działacz społeczny już po raz czwarty przyjeżdża do miasta, które 300 lat temu gościnnie przyjęło jego rodaków — uciekinierów przed osmańskim zniewoleniem. W 2008 roku w radzie miejskiej wdzięczność za to ukraińskim kozakom wyraził Prezydent Republiki Greckiej Karolos Papulias. Historia greckiej kolonii w Niżynie w XVII—XIX wiekach stała się tematem badań greckich i ukraińskich naukowców. Rozpatrują oni Grecję jako składową ukraińskiego światopoglądu. Przez prawie 700 lat (do 1686 roku) Ukraińska Cerkiew Prawosławna pozostawała pod kanoniczną jurysdykcją patriarchy carogrodzkiego. Pod wpływem dzieł bizantyjskich pisarzy religijnych formowała się dawna ukraińska kultura. Gości z Grecji zawsze zachwycają zachowane zabytki greckiej architektury cerkiewnej, zadbane groby greckich patriotów Mykoły i Anastasija Zosymów, rzadkie wydania zrealizowane ich kosztem, wystawione w Muzeum rzadkiej książki Niżyńskiego uniwersytetu państwowego imienia Mykoły Hohola. Jego kierownik Ołeksandr Morozow podarował Satyrisowi Koskorisowi, jego synowi Panajotisowi i biznesmenowi-farmaceucie Hryhorijowi Skacykasowi wydane w 2011 roku w Niżynie “Szkice z historii greckiej kolonii w Niżynie (XVII—XVIII w.)” ukraińskiego historyka Kostiantyna Charłampowycza.
przebywa drugi rok w obozie, podzielił się wrażeniami: — Bardzo fascynują mnie wyprawy łodziami po Dnieprze. Nauczyłem się jeździć konno, strzelać z łuku, rzucać kozackimi „gwiazdkami”, nożami, strzelać z karabinu. Jest wiele ciekawych gier, na przykład „Szturm twierdzy”, „Poszukiwanie skarbów”. Czytają nam bardzo ciekawe wykłady. W ramach uroczystości odbyła się prezentacja książki Natalki Prystup „Przygody w kozackiej twierdzy”. Według autorki można ją nazwać „Prawdziwymi historiami i podaniami Kozackiej twierdzy”. To wydanie bazuje na realnych wydarzeniach i przygód tam nie brakuje. Nie ma w niej absolutnie żadnych zmyśleń, opowiada się tam o życiu zwykłych kijowskich uczniów, którzy trafiają na Sicz. Będzie ona interesująca dla dzieci i rodziców, którzy będą mogli odkryć dla siebie niektóre kozackie sekrety wychowania. W szczególności jak ze spokojnego dziecka zrobić zawzięte, z hałaśliwego — bardziej powściągliwe, jak z dziewczynki, która wychowuje się na ideałach lalki Barbie, zrobić prawdziwą kozaczkę. Także dzieci rozważają, czy obecnie potrzebni są kozacy… Z początkiem trzeciego sezonu konkursu wszystkich powitali malarze Anatolij Burtowyj, Kość Ławro, Mykoła Stratiłat. Dyrektor wydawnictwa „A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA” Iwan Małkowycz życzył twórczych i bojowych zwycięstw: — Bardzo mi się podoba, że wychowujecie i hartujecie siłę oraz ducha. Niech w tych rysunkach odzwierciedli się całe spektrum kozackich nastrojów: od obrońcy do tego, kto potrafi atakować i odzyskiwać swoje. I pamiętajcie, że kozacy — to bardzo wykształceni ludzie. Kozactwo — mentalność czy archaizm? Na czym obecnie polega istota kozackiego zwycięstwa? Co jest ważniejsze dla współczesnego kozaka: żelazne bicepsy czy bystry, giętki umysł? W poszukiwaniu odpowiedzi warto zajrzeć do Narodowego Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”, gdzie wystartował trzeci sezon Dziecięcego narodowego konkursu „Jestem z kozackiego rodu” na temat „Rysunek o tematyce kozackiej”. Gości zebrało się niemało, ponieważ to nie tylko konkurs, a zgromadzenie ludzi bliskich duchem, którzy cieszą się dziecięcą twórczością. A oto i ucieleśnienie prawdziwej kozackiej siły Wasyl Wirastiuk z kozackimi klejnotami. Buńczuk i pieczęć, którą tego dnia „opieczętowano” początek konkursu, w jego potężnych dłoniach były jakby zabawkowe.
Tłumaczenie maszynowe
Miejski głowa Myhajło Pryhodźko wraz z zastępcami, kierownikami wydziałów oraz niżyńskimi przedsiębiorcami i przedstawicielami Niżyńskiego Miejskiego Towarzystwa Greków im. braci Zosimów przyjęli delegację Republiki Greckiej, którą prowadził przewodniczący greckoukraińsko-serbskiego towarzystwa protoprezbiter Satiris Koskoris.
Grecy są zainteresowani dalszym rozszerzaniem międzypaństwowych stosunków duchowych poprzez pielgrzymki religijne i turystykę. Zapraszają na szkolenia w zakresie biznesu turystycznego na preferencyjnych warunkach. Stosowna była również propozycja przewodniczącego rady nadzorczej „Zrzeszenia przedsiębiorstw Niżyńszczyzny” Mykoły Szkurki dotycząca organizacji i przeprowadzenia festiwali śpiewu duchowego. Tym bardziej że Panajotis Koskoris ma kościelne wokalne wykształcenie. Tej rodzinie zawdzięczają niżynianie, którzy latem odwiedzili Grecję. Byli w kompleksie klasztorów w Meteorach, drugim pod względem wielkości po Athosie, położonym na szczytach skał Tesalii, w północnej Grecji. W przeciwieństwie do klasztorów góry Athos, klasztory Meteory są dostępne dla zwiedzających. W Salonikach zobaczyli Cerkiew świętego wielkomęczennika Dymitra Sołuńskiego, niebiańskiego patrona tego miasta, a także cerkiew świętego Grzegorza Palamasa, gdzie spoczywają jego relikwie. Greccy goście mówią, że w Niżyńskim Monasterze Świętej Trójcy, w towarzystwie Greków im. braci Zosimów czują się jak w domu. Na jednej z półek z książkami Greckiego Towarzystwa zobaczyli portret przodka, także Koskorisa, który w swoim czasie był wybitnym działaczem Grecji…
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony
ludźmi na terenach Środkowego Naddnieprzańskiego Regionu. Naukowiec twierdził: „Naród, który stworzył te zabytki, nie mógł zniknąć bez śladu i był nikim innym, jak gałęzią plemienia aryjskiego, której słusznie należy się nazwa protosłowian, a potomkowie której zamieszkują również dziś południowo-zachodnią Rosję”. Wiadomo, że w czasach Imperium Rosyjskiego południowo-zachodnią Rosją nazywano Ukrainę. Nie sposób ocenić wkładu, jaki wniósł wybitny archeolog w dzieło ukraińskiego narodu i społeczności światowej. Upamiętnienie archeologa Wikientija Chwojki jest przykładem tego, że przedstawiciele różnych narodów i narodowości, dla których Ukraina stała się Ojczyzną i którzy swoją pracą, życiowym wyczynem ją wsławiają, zasługują na najwyższe uznanie. Dlatego imieniem Wikientija Chwojki nazwano ulicę w Kijowie, w wsi Trypole odsłonięto pomnik, a w wsi Chaleps’ka otwarto muzeum; poświęca się mu również wydawnictwa książkowe. Zgodnie z wieloletnią tradycją 2 listopada 2011 roku w dniu pamięci W. W. Chwojki społeczność zbierała się na Cmentarzu Bajkowym przy jego grobie. Zatem mamy przygotowywać się do jubileuszowej daty — 100-lecia od dnia śmierci wybitnego naukowca. Musimy czcić pamięć nie tylko pierwszego odkrywcy kultury trypolskiej, ale także należycie ocenić jego odkrycie, które przez długi czas było przemilczane.
Tłumaczenie maszynowe
Tetiana LITOSZKO, dyrektor wykonawczy Stowarzyszenia „Czernihowska Wspólnota Ziemiacka”
Za dwa lata minie 200 lat od urodzin Tarasa Szewczenki. W przededniu jubileuszowej daty wokół uczczenia Wielkiego Kobzarza skupiają się liczne organizacje państwowe i społeczne. Wydano Dekret Prezydenta Ukrainy z 16 maja 2005 roku nr 784/2005 „W sprawie niektórych środków przygotowujących obchody 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki” oraz Zarządzenie Gabinetu Ministrów Ukrainy z 2 marca 2011 r. nr 167-r „W sprawie zatwierdzenia planu działań przygotowujących i upamiętniających 200-lecie urodzin T. H. Szewczenki oraz 150-lecie jego przeniesienia do grobu”. Ale są też podwижники, którzy ożywiają działalność wspólnot. Wśród nich — członkini zarządu Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Ziemiacka Wspólnota Naddnieprzańska”, poetka Zoja Ruzyn, która organizuje liczne wydarzenia na niwie ukraińskiej duchowości. Upamiętnienie matki Tarasa Szewczenki zainicjowali w 2001 roku Bohater Ukrainy Anatolij Awdijewski i zasłużona pracownica kultury Ukrainy Zoja Ruzyn. Od tamtego czasu niemal co roku delegacja kijowian przyjeżdża do wsi Kereliwka z wieńcem i bochenkiem, aby pokłonić się jasnej pamięci matki Szewczenki, Kateryny Jakimiwny. Tak więc w wiejskim Domu Kultury zespoły artystyczne zorganizowały wieczór twórczości poetki Zoi Ruzyn. Została ona wybrana Honorowym Obywatelem wsi Szewczenkowe. Zoja Ruzyn podarowała portret T. H. Szewczenki, który na scenę wynieśli wychowankowie Liceum imienia Iwana Bohuna. Po koncercie na scenę wyszła kijowska delegacja, wszyscy trzymali w rękach obrazy wychowanków Szkoły Artystycznej w Petrykiwce, której dyrektorką jest znana mistrzyni Maria Pikusz. Prace te przywieziono z Liceum imienia Iwana Bohuna, gdzie eksponowano je przez dwa miesiące. Wystawę objazdową zorganizowało Ziemiactwo Naddnieprzańskie. Jego działalność koordynuje Zoja Ruzyn, z którą wiąże ją wieloletnia współpraca z mistrzami z Petrykiwki. Wystawa potrwa około dwóch miesięcy w placówkach edukacyjnych wsi, a następnie zostanie przewieziona do Kaniwa.
Tłumaczenie maszynowe
Zoja RUŻYN, kierowniczka Centrum Kulturalno-Oświatowego „Złote Ziarno” MWPU, zasłużona pracownica kultury Ukrainy
Wybitny archeolog Wikentij Wiacesławowicz Chwojka przeprowadził swoje pierwsze wykopaliska w 1893 roku na Wzgórzach Kirylowskich w Kijowie, gdzie odkrył stanowisko paleolityczne z kośćmi mamuta, osadę neolityczną oraz osady epoki brązu. Kolejne wykopaliska w pobliżu Trypola, Chalepii, Wieremia i innych wsi potwierdziły jego przypuszczenia: na Ukrainie odkryto nową kulturę neolityczną, o czym ogłosił w 1899 roku na XI Ogólnorosyjskim Zjeździe Archeologicznym w Kijowie. Właśnie Czech Wikentij Chwojka odkrył światu wyjątkową rolę Ukrainy w planetarnym rozwoju cywilizacyjnym indoeuropejskiej wspólnoty językowej ludzi rasy białej. Chwojka uważał, że kulturę trypilską stworzyli praprzodkowie Słowian – autochtoniczne plemiona aryjskie, które jako pierwsze zie-
Tłumaczenie maszynowe
Włodzimierz KRASOWSKI, m. Stachanow, obwód ługański
Niedawno w Stachanowie w obwodzie ługańskim odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci wybitnego ukraińskiego pisarza-humorysty Ostapa Wyszni (Pawła Michajłowicza Hubenki). Dlaczego właśnie tam? Ostap Wysznia zamierzał napisać książkę „Górnicze uśmiechy”, która byłaby kontynuacją jego słynnych „Wiśniowych uśmiechów”. Dlatego w 1951 roku przyjechał do miasta górniczego zbierać materiał. Mieszkał tu jego przyjaciel, znany na Ługańszczyźnie chirurg-nowator Mychajło Szałabała, którego imieniem nazwano w mieście ulicę. Mychajło Pawłowicz pomagał przyjacielowi-pisarzowi w poszukiwaniu materiałów: odwiedzali górnicze osiedla wokół Stachanowa (wówczas miasto nosiło nazwę Kadijiwka), bywali w rodzinach górniczych, rozmawiali z górnikami. Notatnik Pawła Michajłowicza szybko zapełniał się ciekawymi spostrzeżeniami, anegdotami, trafnymi powiedzeniami. Nauczycielka języka ukraińskiego (później przewodnicząca miejskiego oddziału Proświty im. T. Szewczenki) Hejko Nina Semenińna od dawna poruszała przed miejskim komitetem wykonawczym kwestię odsłonięcia tablicy pamiątkowej na Domu Kultury, gdzie występował pisarz. I dopiero za obecnego miejskiegoголовы Jurija Borysowa znalazło się miejsce na tablicę. …I oto wreszcie zdjęto zasłonę z tablicy pamiątkowej. Z tej okazji na mitingu swoje słowo wygłosiła Nina Semenińna. Pokazała fotografię — Szałabała w otoczeniu uczniów jej klasy z portretem Ostapa Wyszni: „Podczas tego spotkania Mychajło Pawłowicz opowiedział dzieciom mojej klasy o gościnie u niego Ostapa Wyszni z żoną, o leczeniu pisarza w miejskim szpitalu i o spotkaniach z mieszkańcami miasta. Już po tym, jak pisarza zabrakło, przesłałam to zdjęcie żonie Ostapa Wyszni Warwarze Ołeksijiwnie. Ona serdecznie mi podziękowała i zaprosiła do zwiedzenia izby-muzeum pisarza. Skorzystałam z zaproszenia. Potem przez pewien czas trwała między nami ożywiona korespondencja”. Przedsiębiorca prywatny Hennadij Wiktorowicz Biłousow bezpłatnie wykonał samą tablicę. Teraz każdy stachanowiec, przechodząc obok Domu Kultury, na pewno zwróci uwagę na tablicę, na której wyryto: „W sierpniu–wrześniu 1951 roku w naszym mieście mieszkał i występował w tym Domu Kultury wybitny ukraiński pisarz-humorysta Ostap Wysznia”.
Tłumaczenie maszynowe
Tamila ŁATAJ, uczennica Międzyregionalnego Wyższego Profesjonalnego Kolegium Łączności w Kijowie
Urodziłam się we wsi Bohdanówka na Kijowszczyźnie, gdzie mieszkała i tworzyła Kateryna Biłokur. Dom, w którym mieszka moja rodzina, znajduje się niedaleko siedziby-muzeum wybitnej rodaczki. Przez wiele lat z Kijowa do wsi przyjeżdżali uczniowie MWPU Łączności, aby uczcić pamięć artystki; często występowali w naszej bohdanowskiej szkole, organizowali koncerty i wystawy. Dlatego i ja zapragnęłam sta-stalinowskich obozów koncentracyjnych i mieli szczęście wyjść na wolność tuż przed wojną, potem uciekli na Zachód. Inni natomiast, przeżywszy obozy, w zdecydowanej większości zamilkli i do literatury nie wrócili. Byli też tacy, którzy nie zaznali represji, ale woleli się zaszyć. Terror bolszewicki nie ograniczał się do fizycznej zagłady, lecz obejmował także zniszczenie duchowe. Naród poniósł takie ofiary, po których nie może do dziś dojść do siebie. Byłoby błędem winić wyłącznie reżim stalinowski, bo represje rozpoczęły się na długo przed tym, jak Stalin doszedł do władzy. Bolszewicy już podczas wojny moskiewsko-ukraińskiej (tak nazywała ją ówczesna prasa UNR) postępowali na Ukrainie jak hitlerowcy: rozstrzeliwali zakładników, palili wsie, prześladowali i mordowali członków „Proświty”. Jestem uczennicą tej placówki. Obecnie studiuję na II roku MWPU Łączności. Bardzo interesująco jest tu zarówno się uczyć, jak i spędzać czas wolny. W szczególności byłam zachwycona wyjazdem do wsi Szewczenkowe, aby uczcić ojca i matkę Tarasa Szewczenki. Z drżeniem w sercu staliśmy przy ich grobach. Następnie odbył się wspaniały koncert w wiejskim Domu Kultury. Piękne głosy, jaskrawe kostiumy. Wójt wsi M. Padzina był życzliwy, jak przystało na prawdziwego gospodarza. Wszyscy bardzo się cieszyli z wyjazdu do wsi Szewczenkowe.
…niści niszczyli mózg ukraińskiego narodu. Jurij Winniczuk wzywa: „Tylu Ulenspiegelu, popiół jego ojca Klааsa bije w piersi. Każdemu Ukraińcowi, jeśli jest świadomym Ukraińcem, a nie małorusem, powinien bić w piersi popiół milionów niewinnie zamordowanych. I ten popiół woła o zemstę, o nowy norymberski proces, o to, by wszyscy kaci zostali wymienieni z imienia”. Redaktor antologii „Ukrzyżowana Muza” J. Winniczuk wyraża podziękowanie pracownikom Naukowej Biblioteki Lwowskiej im. Wasyla Stefanyka, gdzie odnalazł lwią część prezentowanych tekstów.
Tłumaczenie maszynowe
Anatolij ZBOROWSKI, m. Irpień, obwód kijowski
Niedawno we Lwowie ukazała się dwutomowa antologia „Rozpięta Muza”, do której weszły utwory 322 ukraińskich poetów, którzy zginęli z rąk denikinowców, bolszewików, niemieckich okupantów, stalinowskiego reżimu, polegli na frontach I i II wojny światowej, zmarli na zesłaniu i w obozach koncentracyjnych. Redaktor antologii Juri Wynnyczuk odnalazł ponad stu autorów, którzy wcześniej publikowali tylko w prasie z pierwszej połowy XX wieku, a także ustalił daty śmierci wielu poetów na podstawie protokołów „trójek” i innych dokumentów. Wśród tych poetów nie brakuje proświtian. Aktywni działacze „Proświty”: Mykoła Kuzmenko, Hordij Brasiuk, Olha Andrijewska z Czernihowa, Tryfon Tatarin (pseudonim T. Krasnopilski) z Katerynosławia. Witalij Samijlenko w 1917 roku redagował w Pawłogradzie proświatyjskie czasopisma „Step” i „Zoria”. Juri Budiak (Pokos) był zastępcą przewodniczącego białocerkiewskiej „Proświty”. Mykoła Dudycz z Lwowszczyzny, aktywny uczestnik proświatyjskich kółek i chórów cerkiewnych, zorganizował w swojej wsi bibliotekę. Był rejonowym przewodnikiem OUN, dobrze znał Romana Szuchewycza. Mykoła Dudycz zginął w nierównej walce z czekistami, osłaniając towarzyszy broni. Jego żonę Irynę z dwojgiem dzieci wywieziono do obozu koncentracyjnego na 10 lat. Osypa Moszurę 20 stycznia 1942 roku wraz z innymi działaczami „Proświty” aresztowali i rozstrzelali Niemcy. Marko Bojesław (Diaczenko) kierował czytelnią „Proświty”. Przebywał w UPA i zginął w walce z oddziałami MSW.
We wstępie do książki Ju. Wynnyczuk pisze: „Hołodomor — to nie jedyna nasza tragedia. Druga, nie mniejsza tragedia — zniszczenie mózgu narodu. Każde życie, oczywiście, jest drogie, ale kiedy niszczy się mózg narodu, prowadzi to do straszliwego upadku…”
Autor zbadał, że niemal wszyscy rozstrzelani poeci deklarowali się jako szczerzy patrioci sowieckiego państwa. Ale to ich nie uratowało. Zniszczono 90% ukraińskich pisarzy, artystów, naukowców, nauczycieli, wiejską i miejską inteligencję. Na wolności pozostała żałosna garstka, a ci, którzy zaznali
Tłumaczenie maszynowe
Wieś Krupowe w rejonie dąbrowickim od dawna słynie z tradycji artystycznych, jest bogata w ludowe talenty i chyba jako jedyna w Ukrainie ma troje zasłużonych mistrzów twórczości ludowej Ukrainy — Ulianę Kot, Ninę Rabczewską oraz Lubow Stelmaszuk. Rzemiosła na różny gust i wybór: bednarstwo, snycerstwo, wyplatanie z wikliny… A najwięcej we wsi jest tkaczek i hafciarek. Dzieła tych mistrzów zeszły się obecnie „pod jednym dachem” w Rówieńskim Obwodowym Muzeum Krajoznawczym w ramach akcji „Sztuka jednej wsi”. Prezentacja wystawy rzemiosła ludowego stała się prawdziwym świętem sztuki. Różnorodność cudownych dzieł oczarowała zwiedzających. Jednocześnie odbyły się warsztaty, na których chętni poznawali tajniki artystycznego haftu i tkactwa. Nie obyło się też bez pieśni ludowej. Zaprezentował ją ludowy amatorski zespół folklorystyczno-etnograficzny „Berehynia” z Domu Kultury w Krupowie. Znak graniczny między ziemią dubieńską a krzemieniecką. Przewodnicząca Rówieńskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Lidia Rybenko wręcza nagrodę literacką imienia Waleriana Poliszczuka pisarzowi Rostysławowi Słobodeniukowi. Tkaczka Uliana Kot prowadzi warsztaty na muzealnym podwórzu.
Tłumaczenie maszynowe
Ważnym wydarzeniem, z którym kojarzy się literacka jesień na Rówieńszczyźnie, są czytania poetyckie poświęcone dziedzictwu życiowemu i twórczemu Waleriana Poliszczuka, pochodzącego ze wsi Bilcze w rejonie demidowskim, pisarza z wielkim dorobkiem literackim (40 książek) i męczeńskim losem (rozstrzelanego w 1937 roku za przynależność do tak zwanego Centrum antyradzieckiej organizacji borotbistów). Tradycyjnie wydarzenie literackie odbyło się w Rówieńskiej Bibliotece Obwodowej, gdzie o Walerianie Poliszczuku mówili pisarze, studenci, politycy. Odbyło się również wręczenie nagrody literackiej imienia Waleriana Poliszczuka. Jej nowym laureatem za tomik poezji „Płótno” został pisarz z Równego Rostysław Słobodenjuk, którego poezja pod względem dynamizmu i filozofii jest bliska słowu Poliszczuka. Laureaci nagrody imienia Mychajła Dubowa Ihor Kyrjanczuk oraz Wałentyna Lulicz z żoną poety Hałyną
Tłumaczenie maszynowe
Czym jest znak graniczny między rejonami? Zazwyczaj to prosty drogowskaz z nazwą terytorialną. Tymczasem między Rejonem Dubieńskim obwodu rówieńskiego a Krzemienieckim obwodu tarnopolskiego pojawił się znak, który oprócz swojej informacyjnej misji dostarcza przejeżdżającym także estetycznej przyjemności i poznania historycznego. Inicjatorzy postanowili wykonać obiekt z miejscowego kamienia, osadzić na nim kopuły z krzyżem, wyposażyć go w dzwon i, co zupełnie naturalne, w ikonę świętej Anny, ponieważ nieopodal znajduje się źródło świętej Anny, wokół którego rozbudowano prawosławny klasztor. Przychodzi tam wielu ludzi, by się modlić, dlatego dla pielgrzymów znak graniczny posłuży także swoistym przewodnikiem do miejsca świętego. Bardzo wzruszające jest, gdy miejscowość, rejon czy obwód, mówiąc obrazowo, pięknie i gościnnie „wychodzą na spotkanie” ze swoimi duchowymi i historycznymi wizytówkami.
Materiały przygotował Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński.
Tłumaczenie maszynowe
Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane
На Рівненщині засновано літературну премію імені Михайла Дубова, якою відзначатимуть кращі поетичні дебюти року. Першими її лауреатами стали рівненці Ігор Кир’янчук і Валентина Люліч. Лауреатські дипломи вони отримали з рук голови Рівненської обласної організації Національної спілки письменників України Лідії Рибенко на літературному вечорі, присвяченому світлій пам’яті поета. Михайло Дубов відійшов у вічність 1991 року 33-річним. Він родом із села Красносілля Володимирецького району. Після закінчення філологічного факультету
Рівненського педінституту вчителював, працював кореспондентом газети “Рівне”, очолював обласне літературне об’єднання. За життя поет Михайло Дубов не побачив своїх книг. Уже прикутий хворобою до ліжка, встиг лише у гранках вичитати добірку віршів у часописі “Дзвін”. 1991 року вийшла перша книжка для дошкільнят “Сонячний годинник”. Друга — збірка поезій “Вербниця” (1991) побачила світу видавництві “Молодь”. Третя — збірка поезій “Довіра” (1998) — вийшла у видавництві “Азалія”. Поет посмертно був прийнятий до Спілки письменників України.
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Kod pocztowy – 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 1 miesiąc – 9 hrywien 37 kopiejek. Na 3 miesiące – 27 hrywien 51 kopiejek. Na pół roku – 53 hrywny 37 kopiejek. Na rok – 105 hrywien 54 kopiejki.
Tłumaczenie maszynowe
Ciąg dalszy artykułu «ZAPOWIEDŹ», s. 8
Tekst uszkodzony przy rozpoznawaniu — przeczytaj stronę oryginału
Redaktor naczelny
Liubow HOŁOTA
Kolegium redakcyjne
Liubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK
Zastępcy redaktora naczelnego
Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55
Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych
Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Sekretarz odpowiedzialny
Iryna SZEWCZUK
Tłumaczenie maszynowe
Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 4 9 Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301249 Nakład w grudniu — 18 800 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Tłumaczenie maszynowe