Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №50 за 2013 рік

16 s. · 25 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału. 1 z 25 wpisów jest wyświetlanych po ukraińsku, dopóki tłumaczenie jest aktualizowane.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 50 (739), 19—25 grudnia 2013 CELNYM SPOJRZENIEM UCZONEGO

Dmytro PAWŁYCZKO Zdjęcie Heorhija Łukjanczuka Abyśmy nie zapomnieli, po co tutaj stoimy, marzniemy, ale śpiewamy, żyjemy jak prawdziwi powstańcy, chcę powiedzieć, czym jest Ukraina jako Europa. To przede wszystkim nasz język, zrozumiały o wiele lepiej niż dla Rosjan, dla zachodnich i południowych Słowian. To nasza dawna literatura i pieśń ludowa, w której opiewany jest Dunaj. To nasza historia, związana z Wielkim Księstwem Litewskim, którego Statut pisany był naszym językiem. To Ruś Kijowska i nasze państwo kozackie. To cała nasza narodowowyzwoleńcza historia od założyciela Siczy Bajdy Dmytra Wyszneweckiego do głównego dowódcy Ukraińskiej Powstańczej Armii Romana Szuchewycza. To Akademia Kijowsko-Mohylańska. To nasza wielka nowa literatura od Skoworody i Kotlarewskiego do Antonycza i Stusa. Ukraina jako Europa to Iwan Franko, światowy geniusz, budowniczy naszej państwowości. Jemu należy stać w Kijowie tam, gdzie stał kat Ukrainy Uljanow. Ukraina jako Europa to Taras Szewczenko, który wzywał do walki o wolność wszystkie zniewolone przez Moskwę narody — „od Mołdawianina do Finna”, który widział imperium jako „cerkiew-grobowiec” i pisał: „Cerkiew-grobowiec / Rozpadnie się… i spod niej / Powstanie Ukraina”. Ukraina jako Europa to część kontynentu, która siedemset lat walczyła o swoją wolność i, wywalczywszy ją, przyłączywszy się do Europy, jest zdolna nie tylko dla siebie, ale i dla całego kontynentu europejskiego zapewnić pokojowe, stabilne, demokratyczne życie, pozbawione strachu przed odnowicielami imperium Piotra I i Stalina. Nasz Majdan jest teraz nie tylko w geograficznym, ale i w duchowym, cywilizacyjnym centrum Europy. PISARZ, KTÓRY PRZEWIDUJE I TRAFIA PODRÓŻE Z SZEWCZENKIEM

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 1strona oryginału ↗

Ukraina jako Europa. Wystąpienie koordynatora Narodowego Komitetu Ochrony Ukrainy na Euromajdanie 15 grudnia 2013 r.

Europa słyszy, widzi i rozumie nas, jakbyśmy stali nie na brzegu Dniepru, a na brzegach Wisły, Łaby, Sekwany, Dunaju, w centrum Lizbony, Madrytu, Paryża i Rzymu… Chwała Ukrainie! Modlitwa Ojcze nasz, jesteśmy ludźmi na Majdanie, żyjemy prawdą Ukrainy. Czujemy ciepło Twojej dłoni, pragniemy żyć w Twojej istocie. Wypełniamy Twoje przykazania, nie mamy innego Pana, Ale nie potrafimy zrozumieć Sądów myśli Twojego umysłu. Wskaż nam więc wszystkie przyszłe daty, Ukaż odpowiedź na nasze pytanie: Ile jeszcze razy mamy umierać I zmartwychwstawać na krzyżach Moskwy? Ojcze nasz, powiedz nam, czy to nie wystarczy Naszych zmartwychwstań i umierania? Ukraina na kolanach prosi: Stań przed nami i za nami! Chcemy żyć wolną rodziną, Słyszeć w sercu drżenie ludzkości. Otocz nas swoją mądrością, A gdy trzeba – osłoń mieczem! 13.12.2013, Kijów Pieśń Słychać gwar piątej kolumny, Krzyk janczarów i mankurtów. Jadą, jadą auta i wagony – Język idzie tłumić mowę. Lecz nie ciesz się, pani wielmożna Maro, Że za pieniądze prowadzisz ogłupionych! Wszystkie Majdany rozpędzić można, Ale narodu nie rozpędzisz! Jadą, jadą najemnicy-rekruci, Jeszcze bez karabinów i armat. Na Majdan, jak niegdyś pod Krutami, Nadciąga starszobratnie przekleństwo. Lecz nie ciesz się, pani wielmożna Maro, Że za pieniądze prowadzisz ogłupionych! Wszystkie Majdany rozpędzić można, Ale narodu nie rozpędzisz! Nie pobiją nas ciemne ciamajdany, Nie wprzęgną niewolnicy w stare jarzmo, Nie ucichnie w Ławrze dzwon Mazepy, Testament Tarasa nie umrze. Nasz Majdan to nie ptasie stado, Które na zimę leci do Afryki. Nasz Majdan to wieczna i bezkresna Ukraina, jak błękit nieba! 14.12.2013. DIALOGI WSPÓŁCZESNYCH 10-11 PRACOWAŁ WIĘCEJ, NIŻ ŻYŁ... 12-13

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

przewodniczący Kijowa Ołeksandr Popow i szef stołecznej milicji Wałerij Koriak. To właśnie im Prokuratura Generalna postawiła zarzuty, że wydali polecenie brutalnego rozpędzenia demonstrantów tamtej nocy. Cała trójka jest obecnie zawieszona w pełnieniu obowiązków i przebywa pod śledztwem. Wszyscy próbują umniejszyć swój udział w tym pobiciu studentów. Popow złożył zeznania, że Siwkowicz bezpośrednio kierował rozpędzeniem akcji w imieniu i na polecenie swojego szefa — sekretarza Rady Bezpieczeństwa i Obrony Andrija Klujewa. Na tego „szarego kardynała” władzy opozycja wskazywała już dawno. Warto przypomnieć, że to właśnie Klujew był jednym z głównych fałszerzy wyborów prezydenckich w 2004 roku, choć skończyło się to dla niego jedynie lekkim strachem. Z kolei Koriak potwierdził, że wykonywał polecenie ministra spraw wewnętrznych Zacharczenki. Jego dymisja i postawienie przed sądem to jedno z pierwszych żądań Majdanu. Arsenij Jaceniuk oświadczył, że wymieniono jedynie pierwszych winowajców, a przy normalnym śledztwie powinno pojawić się jeszcze niemało nazwisk, zarówno niższego, jak i wyższego szczebla. Czy takie śledztwo będzie miało miejsce? Właśnie jego domaga się opozycja. TRZECI WIECE PRZED MOSKIEWSKIM „SZCZYTEM” Nieudolne działania władzy stymulują nowe akcje protestacyjne. Szturm na barykady skłonił do aktywizacji Majdanu. W tę niedzielę, 15 grudnia, odbył się tutaj już trzeci (w ciągu trzech niedziel) ogólnoukraiński Wiec Ludowy. Jego główną ideą było powiedzenie stanowczego „Nie!” ukraińskiej władzy w kwestii kolejnych prób służalczości wobec Kremla. Chodziło o spotkanie prezydentów Ukrainy i Rosji w Moskwie, zaplanowane na 17 grudnia. Nie dopuścić do żadnej próby wciągnięcia Ukrainy do rosyjskiej Unii Celnej — to główne postanowienie Wiecu Ludowego. Tego samego dnia władza zorganizowała na sąsiednim Placu Europejskim pompatyczny wiec na swoje poparcie. „Regionalni” zwieźli z obwodów Ukrainy dziesiątki tysięcy ludzi — albo pracowników budżetówki pod przymusem, albo „ochotników” za pieniądze. Nic nowego, wciąż ta sama prorządowa retoryka, skierowana do ludzi, którzy obojętnie słuchali tych krzyków. Natomiast wielu ludzi zwiezionych przez „regionalnych” do Kijowa z ciekawością odwiedziło Euromajdan i rozmawiało z jego uczestnikami. Ukraina jest jednością, jakkolwiek próbowaliby ją dzielić kremlowscy przywódcy i ich tutejsi poplecznicy. …Majdan trwa, Eurorewolucja trwa. Jak zaznaczył jeden z liderów frakcji „Batkiwszczyna” Arsen Awakow, Majdan, pomimo swojej pozornej statyczności, w rzeczywistości jest potężnym przejawem bezpośredniej władzy ludu, kluczowym czynnikiem ukraińskiej polityki. I w najbliższym czasie na Ukrainie wydarzy się wiele zdarzeń związanych właśnie z żądaniami Majdanu. Jednym z nich są zmiany w parlamencie, jego przeformatowanie i dymisja zbankrutowanego rządu. Zachodzą też pewne procesy międzynarodowe. Uczestnicy akcji protestacyjnych pozostają zdeterminowani. Nie udaje się podzielić Majdanu na „polityków” i „społeczeństwo”, jak bardzo chciałaby tego władza. Rewolucja jest wieloaspektowa i wielowymiarowa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

W sztormach eurorewolucji

Petro ANTONENKO Zdjęcia Heorhija LUKJANCZUKA SZTURM BARYKAD Kiedyś wyjaśni się logika w nielogicznych działaniach władzy, a może to w ogóle brak jakiejkolwiek logiki, przejawy rozpadu reżimu. 10 grudnia, w Światowy Dzień Praw Człowieka, na Ukrainę przybyli poważni oficjalni przedstawiciele: Wysoka przedstawiciel Unii Europejskiej do spraw zagranicznych i polityki bezpieczeństwa, szefowa dyplomacji UE Catherine Ashton oraz zastępczyni sekretarza stanu USA Victoria Nuland. Z tymi dyplomatami wysokiej rangi prezydent Janukowycz odbył oficjalne spotkania, obu mówił o „europejskim wektorze Ukrainy”, zapewnił je o niestosowaniu siły wobec uczestników akcji protestacyjnych. Tego samego dnia odbyło się spotkanie trzech poprzednich prezydentów Ukrainy i urzędującego – Wiktora Janukowycza. Ten ostatni potwierdził zamiary dotyczące „wektora” i „pokoju” w społeczeństwie, zgodę władzy na zasiądnięcie do stołu negocjacyjnego ze wszystkimi siłami politycznymi kraju, przede wszystkim z opozycją. Po kilku godzinach okazało się, że słowo swoje, a czyn swoje. W nocy kraj i świat znów zobaczyły „czyny” władzy – pałki oddziałów milicyjnych. Doszło do nocnego ataku na Majdan. Szybkość wydarzeń zmusza do przyzwyczajenia się do wszystkiego. Jakby za coś oczywistego przyjęto fakt wprowadzenia do stolicy państwa wojsk w celu stłumienia akcji protestacyjnych. Na razie – nie jednostek armijnych, ale to już wojska wewnętrzne, podporządkowane Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. Władzy nie wystarczyło „Berkutu”, „Barsu”, „Tygrysów” i innej złowieszczej karnej milicyjnej fauny, potrzebni byli wojskowi. To właśnie oni szli do ataku na barykady, którymi uczestnicy Majdanu zablokowali centralne ulice stolicy. Dlaczego władza rzuciła siłowików do szturmu właśnie podczas wizyty w Kijowie wymienionych wyżej przedstawicieli UE i USA? Jak mogła pójść na szturm po jeszcze nie wyjaśnionych dwóch krwawych wydarzeniach: pobiciu młodzieży na Majdanie w nocy 30 listopada i prowokacji na Bankowej 1 grudnia? I jak można było iść na szturm, kiedy zadeklarowano rozpoczęcie negocjacji między władzą a opozycją przy ogólnonarodowym okrągłym stole? Majdan wytrzymał. A od nieudolnego szturmu władza zaczęła się wycofywać. Janukowycz wyraził swoje „głębokie oburzenie” – z jednej strony „prowokatorami” (ciekawe, kogo do nich zalicza?), a z drugiej – działaniami milicji. Przewodniczący frakcji parlamentarnej PR Jefremow rano w środę oświadczył, że „wszystko zmierzało do dialogu władzy i opozycji, a nocny szturm przeszkodził temu dialogowi”. I dalej: „Czasem odnoszę wrażenie, że ktoś świadomie i bardzo profesjonalnie podrzuca do tego pieca paliwo”. Kto więc „podrzuca” paliwo do ognia konfrontacji, kto skierował siłowików do szturmu na Majdan? Zresztą, tego samego dnia na stronie Partii Regionów pojawiło się oświadczenie o przeciwnej treści – tego samego Jefremowa, gdzie potępia się opozycję i usprawiedliwia szturmowców. O czym więc można rozmawiać z tak niespójną siłą polityczną? Kto rządzi państwem? Reakcja Europy i świata po wspomnianych wydarzeniach się nasiliła. Eksprezydent Polski Aleksander Kwaśniewski, który przez wszystkie ostatnie miesiące był oficjalnym przedstawicielem Unii Europejskiej na Ukrainie, oświadczył, że Janukowycz nie chce prowadzić negocjacji z opozycją, ciągnie ku Rosji. Ostrą rezolucję przyjął Parlament Europejski, najwyższy organ ustawodawczy UE. Wyrażono w niej poparcie dla uczestników protestów na Ukrainie, którzy występują za europejskim wektorem rozwoju państwa, zawarto żądanie ukarania winnych represji wobec protestujących. A także bezpośrednią sugestię dla naszej władzy o możliwym jej przerejestrowaniu przez naród: „Parlament Europejski przypomina, że w każdym demokratycznym społeczeństwie mogą zostać przeprowadzone nowe wybory, kiedy konieczne jest odnowienie legitymacji społecznej”. OKRĄGŁY STÓŁ W NIEMYM FORMACIE W piątek 13 grudnia wreszcie odbył się ogólnonarodowy okrągły stół w sprawie poszukiwania wyjścia z kryzysu w kraju. Czterech naszych prezydentów, liderzy opozycji, hierarchowie kościelni, przedstawiciele społeczeństwa. Opozycji niełatwo było zasiąść do stołu negocjacyjnego, gdyż miniony tydzień naznaczony był kolejnym szturmem Majdanu, najazdem na biuro największej partii opozycyjnej „Batkiwszczyna”. Kategoryczne było żądanie Majdanu – zasiadać do stołu negocjacyjnego tylko po spełnieniu przez władzę kilku warunków: zwolnienia wszystkich zatrzymanych uczestników protestów, ukarania winnych represji wobec nich, dymisji rządu. W końcu opozycja i Majdan poszli na ustępstwa i przystąpili do negocjacji bez wcześniejszego spełnienia przez władzę tych warunków. Opozycja wysunęła je już podczas negocjacji jako obowiązkowy warunek dalszego dialogu. Jednak dialogu nie było i przy tym okrągłym stole. Przypominał on raczej talk-show w naszych kanałach telewizyjnych, gdzie przekonanie kogoś do czegokolwiek jest daremnym trudem. I nieprzypadkowy był taki zdumiewający fakt: narodowego okrągłego stołu nie transmitował na żywo żaden kanał telewizyjny. Czy nie najważniejszą była nadzieja na usłyszenie szczegółowych wyjaśnień władzy, dlaczego odmówiła ona w Wilnie podpisania Umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską? Niewdzięczną sprawę długo oczekiwanego wyjaśnienia Janukowycz powierzył premierowi Azarowowi. Długa przemowa tego ostatniego sprowadziła się do jednego: Ukraina nie jest gotowa ekonomicznie do zbliżenia z UE. A jedną z głównych ilustracji tego w przemówieniu szefa rządu stała się wojna handlowa Rosji przeciwko Ukrainie. Premier przytoczył zabójcze dane: Rosja gwałtownie zmniejszyła zakupy rur, traktorów, samochodów, wagonów, innych głównych rodzajów naszego eksportu do Rosji. Czy to jest ekonomia? To polityczny szantaż. I oto gdzie jest prawdziwe wyjaśnienie działań naszej władzy – przywiązanie do Kremla. A wcale nie te straszaki dla naszej gospodarki, rzekomo związane ze zbliżeniem z UE, którymi straszył przy okrągłym stole premier. Te kłamstwa obala nasz własny ukraiński biznes. Jeszcze przed fiaskiem władzy w Wilnie za poparciem integracji europejskiej wystąpił Ogólnoukraiński Związek Przemysłowców i Przedsiębiorców. A całkiem niedawno kłamstwa władzy obalili w swoim oświadczeniu rolnicy Ukrainy. W oświadczeniu powiedziano, że Umowa stowarzyszeniowa z UE „pozwoli stworzyć na Ukrainie bardziej sprzyjający klimat biznesowy, co zapewni napływ inwestycji dla dalszego rozwoju gałęzi rolno-przemysłowych”. To oświadczenie podpisali: Związek Agrarny Ukrainy, Stowarzyszenie Farmerów i Prywatnych Właścicieli Ziemskich Ukrainy, Stowarzyszenie „Ukrolijaprom”, Narodowe Stowarzyszenie „Ukrcukier”, Narodowe Stowarzyszenie „Związek Hodowców Drobiu Ukrainy”, Ukraińska Konfederacja Agrarna, Ukraińskie Stowarzyszenie Zbożowe, Stowarzyszenie Producentów Mleka oraz inne potężne organizacje. Więc sprawa tkwi w służalczości wobec Kremla, a także w krachu regionalnych „reform” gospodarczych. Wyraźnie powiedział o tym przy okrągłym stole eksprezydent Kuczma: „Kraj, mówiąc szczerze, jest bankrutem”. Swoją ocenę negocjacjom dała też opozycja. Witalij Kliczko oświadczył, że władza nie posłuchała żadnych argumentów Majdanu. WINNI NOCNEGO POBICIA NA MAJDANIE NAZWANI. CZY WSZYSCY? Przy tym samym okrągłym stole przedstawiciele władzy oświadczyli, że wreszcie nazwą i pociągną do odpowiedzialności winnych brutalnego pobicia młodzieży na Majdanie w nocy 30 listopada, co właściwie posłużyło za katalizator masowych akcji protestacyjnych na Ukrainie. I oto tych winnych nazwano. To zastępca sekretarza Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Wołodymyr Siwkowycz, miejski Rewolucyjne wydarzenia są skondensowane w czasie. Minęły dokładnie cztery tygodnie od momentu, gdy w ciągu jednego dnia wyżsi przedstawiciele ukraińskich władz demonstracyjnie, bezczelnie wystąpili z całkowicie sprzecznymi oświadczeniami. 21 listopada premier Azarow ogłosił decyzję Rządu — o rezygnacji z przygotowań do podpisania Umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską, a tego samego dnia, przemawiając w Wiedniu, prezydent Janukowycz potwierdził „europejski kurs Ukrainy”. Taka taktyka władzy — plątanie własnymi oświadczeniami ukraińskich obywateli oraz społeczności światowej trwa nadal. Naród powstał, Eurorewolucja na Ukrainie stała się logiczną odpowiedzią.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Okrągły stół: próba porozumienia — czy jej imitacja?

Z inicjatywy Leonida Krawczuka w minionym tygodniu zwołano ogólnoukraiński okrągły stół „Zjednoczmy Ukrainę” w celu rozpoczęcia dialogu między władzą a Majdanem, znalezienia dróg porozumienia i rozwiązania napiętego konfliktu. Czy udało się to zrobić za pierwszym razem? Jako uczestnik okrągłego stołu śmiem stwierdzić: nie, nie udało się. W swoim wystąpieniu (pełny jego tekst można przeczytać na stronie NSPU oraz w gazecie „Literaturna Ukraina”) podkreśliłem, że można to osiągnąć tylko wtedy, gdy „strony konfrontacji — i władza, i demonstranci, ale przede wszystkim władza — zaczną słyszeć siebie nawzajem, usłyszą całą prawdę o przyczynach społeczno-politycznego kryzysu, którego istnienia trudno zaprzeczyć. Jak dotąd nie obserwujemy takiego dążenia do równorzędnego dialogu”. Wiktor BARANOW, przewodniczący NSPU Po wstępnym słowie Łeonida Krawczuka przemawiał Prezydent W. Janukowycz. Niczego nowego obecni od niego nie usłyszeli. Po raz kolejny w ostatnich tygodniach deklarowano dobre intencje władzy co do szukania dróg do pojednania obywatelskiego, jednak adekwatnych odpowiedzi na żądania Majdanu z ust Gwaranta nie padło. Dalej zabrał głos premier M. Azarow, który wykorzystał aż ponad trzy ustalone regulaminy wyłącznie po to, by znów wygłosić wykład o „zagrożeniach i ryzykach” stowarzyszenia z Unią Europejską. Straszył załamaniem cen, masowym bezrobociem, upadkiem całych gałęzi gospodarki i produkcji — i jednocześnie malował różową „kartinę maslom” w razie zbliżenia z Rosją. Dało to podstawy jednemu z liderów opozycji A. Jaceniukowi, by zwrócił się do premiera następującymi słowami: „Mykoło Janowyczu, w swoim wystąpieniu nagadał Pan na trzy własne dymisje”. Ale rzecz nie w arytmetyce, lecz w tym, że szef rządu, ku ogromnemu zdziwieniu, wykazał całkowite niezrozumienie zarówno tego, co dzieje się w kraju i na Majdanie, jak i tego, w jakim celu zwołano okrągły stół (w swoim przemówieniu właśnie na to zwróciłem uwagę). Właśnie nieadekwatność zachowania władzy i jej reakcji na wydarzenia ostatnich tygodni jest największą i główną przeszkodą dla dialogu i porozumienia. To droga nie do rozwiązania konfliktu, lecz do jego pogłębienia. Dziś jest to oczywiste dla większości Ukraińców. Najwyższe kierownictwo kraju uparcie nie chce iść na spotkanie zgodnym z prawem żądaniom własnych obywateli, uznać swojej nieefektywności i potrzeby przeładowania całego systemu władzy. Zatem im dłużej trwał okrągły stół, tym bardziej powstawało wrażenie, że ma on czysto dekoracyjny charakter. Wyobrażam sobie, jak ciężko to znosił Leonid Makarowycz, którego szczerości w dążeniu do zbliżenia stanowisk stron konfliktu nie można nie wierzyć, co zwłaszcza potwierdził jego udział w programie Szustera tego samego wieczoru. Wróćmy jednak do wystąpień przy okrągłym stole. Liderzy opozycji, jakby kopiowali jeden za drugim, powtarzali główne żądania Majdanu i tonem surowych prokuratorów kiwali palcem w stronę Prezydenta i premiera, czym, jak mi się wydawało, nie bardzo ich przestraszyli. Szef UDARU W. Kliczko w ogóle z niewiadomych powodów wybrał do wystąpienia język rosyjski. Według niego siłowe metody ze strony władzy „mogут иметь страшные последствия для страны и такие же страшные последствия лично для вас, Виктор Федорович”. Myślę, że polityk takiego szczebla, z aspiracjami do przyszłego prezydentury, powinien przynosić na dialog nie straszaki, lecz choćby mniej więcej zarysowaną „mapę drogową” wyjścia z sytuacji kryzysowej. Dotyczy to wszystkich trzech liderów opozycji, którzy nie zdobyli się na nowe idee i podejścia, poza powtarzanymi przez nich, jak mantry, od już dłuższego czasu. Najbardziej wstrząsnęło mną wystąpienie Patriarchy całej Ukrainy-Rusi Filareta. Wystąpienie emocjonalne, z głębi zbolałego i zarazem głęboko kochającego serca, oparte na surowej konkretyce wydarzeń ostatnich tygodni i miesięcy. „Po co przez cały rok przygotowywaliście ludzi do wejścia do Unii Europejskiej, a w ostatniej chwili się wycofaliście? — zwrócił się Jego Świątobliwość do kierownictwa państwa. — Oszukaliście naród… Chcecie rozgonić Majdan? Ale na jego miejscu powstanie nowy Majdan. I to doprowadzi do wojny domowej. Chcecie wojny domowej? Wiedzcie: gdzie nie ma sprawiedliwości — tam nie ma Boga”. Jeśli Prezydent jest rzeczywiście człowiekiem wierzącym, nie mógł przyjmować tych słów wyłącznie zimnym rozumem. Filaret, podobnie jak wysoki przedstawiciel Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego, nalegał na podpisanie umowy z Europejską, bo tego wymaga i tego pragnie naród ukraiński. Natomiast ojciec Antoni, który reprezentował Patriarchat Moskiewski, wygłosiwszy kilka ogólnych tez o potrzebie pokojowego uregulowania konfliktu i jakby błogo nieświadom jego, konfliktu, przyczyny (odmowa asocjacji), nie omieszkał osłodzić pigułki antyeurointegratorom: mianowicie, ich cerkiew otrzymuje masowe listy od wiernych z odrzuceniem kursu europejskiego. Oto taka „ukraińska cerkiew prawosławna”… Kolejnym rozczarowaniem okrągłego stołu była obecność na nim rzekomo przedstawiciela studenckiej rady koordynacyjnej D. Lewina. W rzeczywistości nie miał on takich pełnomocnictw i w ogóle okazał się członkiem młodzieżowej organizacji Partii Regionów. Nic dziwnego, że patos jego wystąpienia sprowadzał się do oskarżeń o wykorzystywanie studentów przez polityków-opozycjonistów do ich partyjnych celów. Stąd nasuwa się logiczne pytanie: kto i według jakiej zasady dobierał uczestników okrągłego stołu? Dobrze chociaż, że wspomniano o Narodowym Związku Pisarzy, który reprezentowali, oprócz autora tych wierszy, Dmytro Pawlicz-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Oświadczenie pisarzy — uczestników ogólnoukraińskiego Okrągłego Stołu „Zjednoczmy Ukrainę”

ko i Jurij Szczerbak, i że dali możliwość przekazania uczestnikom stołu myśli i stanowiska środowiska pisarskiego. Końcowe (zresztą, jak i wstępne) słowo W. Janukowycza wielokrotnie transmitował pierwszy kanał narodowy. Prezydent niby to zadeklarował zamiary władzy wsłuchania się w głos powstałego ludu. Jednak główne żądania Majdanu znów zostały zignorowane. Niby wypuszczono z aresztu śledczego pobitych i w zdumiewającym pośpiechu skazanych uczestników wiecu — ale przecież wypuszczono zaledwie (!) pod areszt domowy i odpowiedzialności karnej nie anulowano. Teraz wszystkie „nadzieje” pokładane są w jakiejś amnestii, którą ma ogłosić Rada Najwyższa w najbliższym czasie. Jednak dobrze widzimy, jak skutecznie dobre słowo z Bankowej niweluje się w murach parlamentu, i ta stała praktyka nie może nie nasuwać myśli o dobrze wyreżyserowanej grze w demokrację. Dalej. Prawdziwych winowajców przelanej krwi pokojowych ludzi nie nazwano, zamiast nich banalnie wyznaczono „kozłów ofiarnych” — powiedzmy, odsuniętego obecnie od stanowiska przewodniczącego stołecznej miejskiej administracji państwowej Ołeksandra Popowa. Kto dzisiaj uwierzy w Wiktor Baranow, przewodniczący NSPU Dmytro Pawłyczko Jurij Szczerbak Mychajło Słaboszpycki 16 grudnia 2013 roku Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki jego udział w wydaniu rozkazu do jak najostrzejszych działań sił specjalnych? Czyżby ludzie nie wiedzieli, że „Berkut”, którego istnienie w ogóle nie jest przewidziane przez Konstytucję Ukrainy, stworzony został na podstawie wewnętrznego rozkazu ministra spraw wewnętrznych i podporządkowany wyłącznie jemu? Na jakiego „naiwniaka” obliczona jest ta imitacja triumfu sprawiedliwości? I czyżby „na górze” nikt nie rozumiał, że w ten sposób władza traci resztki zaufania do siebie ze strony ukraińskiego społeczeństwa? W te burzliwe dni na monitorach w wagonach kijowskiego metra wśród innych informacji przytaczano myśl któregoś z mędrców minionych czasów: „Najlepszą zachętą do zbrodni jest bezkarność”. Szkoda, że nasi rządzący nie jeżdżą metrem (ten sam Azarow na niedawnym spotkaniu u Szustera nie potrafił podać kosztu przejazdu w podziemce: oto gdzie „gospodarz nr 1” na Ukrainie!). Zatem dopóki zbrodnia pozostanie bez kary, spokoju w narodzie nie będzie. Już nie będzie! Ludziom skończyła się wszelka cierpliwość. To — rzeczywistość, która nie zniknie i nie rozmyje się od długotrwałych zapewnień o „zbadaniu wszystkiego wszechstronnie i obiektywnie”. Pierwsze posiedzenie okrągłego stołu okazało się nie więcej niż próbą udawania dialogu oponentów. W rzeczywistości go nie było. Strony pozostały każda przy swoim zdaniu i stanowisku. O zbliżeniu poglądów nie ma co mówić. Tym bardziej (mówiąc językiem dyplomatów) — o jakichś dążeniach do podpisania choćby „protokołu intencji”. Rozeszli się z niczym. Chyba że dla opinii publicznej ogłoszono „dobrą nowinę” — że niby początek dialogu został położony. Umówiono się na następnym posiedzeniu wypracować tekst uchwały czy memorandum i przekazać go stronom konfliktu czy to do przemyśleń, czy jako wytyczne do działania. Oczywiście, żadnej mocy prawnej takie memorandum nie będzie miało. Ciasnego węzła konfrontacji na razie nie udało się rozluźnić. Można go rozwiązać już nie rękami, a wgryzając się w niego zębami. Ale pozostaje realne zagrożenie tego, że ktoś nie ma nic przeciwko temu, by wgryźć się w gardło oponentowi. Czy takiego rozwiązania oczekuje Ukraina? Uważamy za konieczne wyrazić stanowisko pisarzy Ukrainy w związku z głębokim kryzysem społeczno-politycznym w państwie. 1. Popieramy ideę Okrągłego Stołu jako ważnej próby obywatelskiego porozumienia. Podkreślamy konieczność rozszerzenia kręgu uczestników Okrągłego Stołu o autorytatywne osobistości społeczne. 2. Popieramy żądania Majdanu: natychmiastowe podpisanie umowy o stowarzyszeniu Ukrainy z Unią Europejską, dymisja rządu M. Azarowa w pełnym składzie oraz ukaranie winowajców przelanej na Majdanie krwi. 3. Wymagamy od władzy zaprzestania antyukraińskiej polityki humanitarnej, przywrócenia językowi ukraińskiemu jego statusu jako jedynego języka państwowego zgodnie z wymogami Konstytucji Ukrainy.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Euromajdan. Grudniowe medytacje

Włodzimierz WOJTENKO, profesor Istnieje tylko jedna gigantyczna maszyna, którą zarządzają pigmeje, i jest nią biurokracja. O. de Balzak Łączny wskaźnik politycznych i obywatelskich swobód (według danych Freedom House) na Ukrainie dziś jest dwukrotnie wyższy niż w Rosji (odpowiednio 57 i 26). Po trzech latach od wyboru gr. Janukowycza na prezydenta wskaźnik swobód politycznych na Ukrainie spadł o 16 punktów (z 73 do 57). Aby osiągnąć analogiczny wynik (spadek o 16 punktów), Putinowi potrzebne było 10 lat (z 42 w 2003 r. do 26 w 2013 r.). „Donieccy” utalentowani, co? Rano 30 listopada szef kijowskiej milicji miał spotkać się w areszcie śledczym; mieli do niego dołączyć współsprawcy przestępstwa. Podobno tak się stało, lecz późno i formalnie. Przygotowanie „Berkuta”, „tituszek”, prowokatorów w tłumie dowodzi, że stworzono wielopoziomowy system siłowego natarcia na społeczeństwo. Gdyby we władzach było dość profesjonalistów, którzy kochają swój kraj, moglibyśmy zrobić skok w przyszłość, startując z Majdanu. Jeśli gr. W. Janukowycz traktuje integrację Ukrainy z Europą jako przedmiot drobnego targowania się i krótkoterminowych manewrów (które mają zapewnić mu wybór na drugą kadencję prezydencką), to Putin, jak się okazuje, większość Ukraińców traktuje kierunek geograficzny integracji jako naprawdę kwestię światopoglądową. Dziś między Ukrainą a Rosją nie ma żadnej wspólnoty. Kiedy ktoś ją dostrzega, to jest to taki sam miraż, jak wyjątkowa bliskość języka ukraińskiego i rosyjskiego. Jaka wspólnota z Rosją, gdzie poddaństwo wprowadzono dekretem rosyjskiej cesarzowej w 1783 roku? Ile ono już wówczas istniało w Rosji? My, Ukraińcy, mamy podstawy, by liczyć na swoją ukraińską przyszłość — nawet ci spośród nas, którzy może sami jej nie doczekają. 1. W drukowanych i elektronicznych mediach omawia się szereg interesujących pytań (na które trudno oczekiwać odpowiedzi od urzędników rządowych). Na czyj rozkaz zaczęto przygotowywać rozprawę ze studenckim Euromajdanem na tydzień przed 29 listopada? „Berkuciarze” z Dniepropetrowska, Krymu i Ługańska zostali połączeni w specjalny oddział do przeprowadzenia pokazowej rozprawy. Istnieje opinia, że tych „wyrzutków” zbierał razem dowódca kijowskiej milicji wraz z zastępcą głównego stratega Andrija Kluiewa. Wygląda na to, że ci ludzie zaplanowali i zrealizowali też przydzielenie 20 agentów specjalnych do obywatelskiej ochrony Euromajdanu; ci na rozkaz w środku nocy rzucili się na montażystów choinki, a dzielny „Berkut” oczywiście wziął w obronę pokrzywdzonych. Kolejne interesujące pytanie: dlaczego przez wiele godzin wydarzenia w Kijowie komentowali wyłącznie putinowscy propagandyści? Władza ukraińska zabrała głos po długim milczeniu — i to dopiero przez złotoustego Czeczetowa, który myśli tak genialnie, jak śpiewa Popławski. Osobny temat to wydarzenia przy Administracji Prezydenta, które stały się apogeum agresywnego idiotyzmu władzy, z jedną poprawką: pomógł jej — zaplanowanie albo przypadkowo — prowokator/pachołek (PrPr). Od wielu ludzi słyszałem, że PrPr wychowano, „wystrzelono na orbitę” i utrzymują go specjaliści z KGB; nie wiem tego na pewno. Dlatego nie będę pisać o rodowodzie „przedmądrego głupca”, lecz o jego, wybaczcie to słowo, teoretycznej rzygowinie, doprawionej odwołaniami do filozofów (o których można powiedzieć wiele różnych rzeczy, poza jedną — nie byli ani prowokatorami, ani pachołkami). Widząc równiarkę przy AP, przypomniałem sobie, że ekipa PrPr kiedyś dowiozła dokumenty rejestracyjne do Centralnej Komisji Wyborczej na transporterze opancerzonym. Mówiąc o teoretycznej bazie wydawnictw, których autorem jest PrPr, trzeba pamiętać o różnicy między muchą a pszczołą. Polega ona nie na tym, że mucha nie zbiera miodu, lecz na tym, że pszczoła nie siada na gównie. Oto urywki z pisma „Nacjonalista” (nr 1/8, 1994) i tygodnika „Głos Narodu. UNA-Zachód” (nr 24, nr 25, 1995). „Zarówno bolszewizm, jak i faszyzm w swoich początkach były, choć antydemokratyczne, ruchami ludowymi. Faszyści nie negocjowali z przywódcami partii politycznych w parlamencie, starali się jedynie zdobyć armię i masy. Podobnie bolszewicy. Fakty przyznały im rację. Wobec bezwzględnej woli tych ludzi (którzy, nie wybierając środków, potrafili dążyć do wyznaczonego celu) zamilkła wszelka opozycja. W tym względzie zarówno faszyzm, jak i bolszewizm wciąż pozostają klasycznymi przykładami tego, jak trzeba postępować”. „Pragnienie niszczenia jest twórczym pragnieniem. Rewolucjonista stawia siebie poza prawem, zarówno w praktyce, jak i emocjonalnie. Utożsamia się z bandytami, rabusiami, ludźmi, którzy napadają na społeczeństwo, zajmując się bezpośrednim grabieżą i niszczeniem cudzej własności. Prowokacja — represja — rewolucja”. „Naród istnieje tylko w dwóch możliwych stanach: wojny, czyli rozwoju, lub pokoju, czyli upadku. Tak czy inaczej istnieją całe kategorie osób, dla których lot (kuli), połysk (ostrza), wybuch (granatu), mistrzostwo (w rzemiośle zabijania) są kategoriami estetycznymi”. „Czy nic wam nie przypomina słowo „szczęście”? Przeczytajcie jeszcze raz i zastanówcie się, że „szczęście” to jest „swastja”. Zasadniczo nie będę cytować tekstów zapożyczonych przez PrPr od Hitlera czy Goebbelsa (albo bez wskazania autora, albo z kokieteryjnym dopiskiem „niemiecki autor”). Szczegółowiej o braterstwie nikczemnych prowokatorów musiałem pisać w książce „Człowiek i naród. Notatki genetyka”, wydanej jeszcze w 1996 roku. Kto bezpośrednio lub pośrednio stoi za prowokacją na Bankowej, władza wiedziała; nazwisko i miejsce zamieszkania PrPr władza znała; dlaczego, pozwoliwszy mu powiedzieć przed kamerą, że w wydarzeniach przy AP brali udział „najlepsi ludzie Ukrainy”, dano mu możliwość zniknięcia — i dopiero wtedy ogłoszono poszukiwania? Odpowiedzi są oczywiste: dranie w maskach, rzucając kamieniami w „berkuciarzy”, rozwiązali im ręce. Ksiądz Hapon, podpalenie Reichstagu, szturm pustej Administracji Prezydenta — co dalej? 2. Chciwe zwierzę je, dopóki się nie nasyci, a chciwy człowiek — dopóki się nie udusi. Dlaczego? Ponieważ zwierzęciem rządzi fizjologia, a człowiekiem — oprócz niej — czynniki społeczne: chce się zjeść więcej niż inni (ale tak, żeby wszyscy to widzieli). Istnieje tylko jeden sposób, by złagodzić wybuchową mieszankę dobrych i złych ludzkich potencjałów: wprowadzić do codziennego życia to, co nazywa się społeczeństwem obywatelskim. W tym kontekście specjaliści badają z jednej strony mechanizmy społecznej samoorganizacji, z drugiej — problem elity. Ta ostatnia jest nieodłącznym składnikiem każdego ładu społecznego, jednak samoorganizacyjne przemiany społeczne wymagają i kształtują taką elitę, którą nie są ani Putin, ani Janukowycz. Ale rzecz nie w osobach. Co mają zrobić humaniści-demokraci, widząc, że straszliwy krokodyl podpełza do ludojada, który zadeklarował chęć zostania wegetarianinem, lecz na razie drzemie na brzegu Nilu? Humaniści-demokraci gromadzą się na Majdanie i domagają się zmiany elity oraz europejskiego życia. Do charakterystyk elity mamy dwa podejścia: socjostrukturalne i socjalno-psychologiczne. Pierwsze akcentuje pozycję, jaką zajmuje grupa elitarna w zarządzaniu, w przywilejach, w związanej z nimi władzy i bogactwie. Do socjalno-psychologicznych zasad i cech elitarności należą zdolności intelektualne, cechy moralne, poczucie odpowiedzialności, kreatywność i kompetencje. Zdaniem antropologów, w czasach stabilności ludzie zapominają o „pierwotnych” bogach (którzy ich stworzyli), lecz pamiętają o bogach „późniejszych” (płodności, bogactwa, rolnictwa, pasterstwa) — ponieważ to właśnie ci ostatni gwarantują komfort. Wielkie nieszczęścia i katastrofy zmuszają do ponownego zwracania się do Najwyższej Istoty, ponieważ chodzi o odnowienie harmonijnego Kosmosu i usunięcie nieładu Chaosu. Dotyczy to przede wszystkim tradycyjnych społeczeństw, lecz we współczesnych wspólnotach takie archetypiczne prawidłowości przybierają nowoczesne formy. Mamy różną elitę w czasie stabilności i po jej kryzysowym załamaniu (a służenie różnym bogom stało się metaforą). W rzeczywistości zawsze istnieje pewna miara kryzysowości, krytyczne ogniwa życia społecznego, jego poszczególnych instytucji społecznych, dlatego potrzeba duchowych przewodników jest zawsze aktualna. Ale: przywództwa duchowego nie można rozumieć jako opartego na bezwarunkowo pozytywnych wartościach; historia zna wielu złych geniuszy, którzy stali na czele narodów w krytycznych momentach, a ludzie szli za nimi — zatem chodzi o prymat nie logiki, lecz uczuć (L. Biewzenko, 1999). Samoorganizacja systemowego środowiska dokonuje się poprzez samoistne tworzenie się nowych struktur po wejściu systemu w kryzys. Takich struktur nie można stworzyć sztucznie według planu, projektu, tym bardziej — na rozkaz. Można je jedynie inicjować, jednak samobudowa będzie przebiegać według nieopisanych (spontanicznych, intuicyjnych) zasad samoorganizacji: „rosną” tak, jak rośnie kryształ soli z przesyconego roztworu. Są to stowarzyszenia wynalazców, komórki partyjne, kluby sportowe i inne, związki religijne, szkoły naukowe, towarzystwa ogrodnicze, zrzeszenia etniczne… i wreszcie struktury przestępcze, zorganizowana przestępczość, związki biznesowe działające na granicy lub poza granicą prawa w celu osiągnięcia wspólnego celu. Oprócz dobrowolności przy tworzeniu, dla struktur społeczeństwa obywatelskiego charakterystyczne jest to, że ich członkami są ludzie, których interesują nie tylko wyniki wspólnego działania, lecz także sam jego proces. Jest to oczywiste, gdy chodzi o amatorskie (chóralne, taneczne czy dramatyczne) kluby. Jednak także przestępczość cieszy się nie tylko tym, co ukradziono czy zabito, lecz także specyficznym stylem życia, włącznie z żargonem, tatuażami, ubiorem, stosunkiem do kobiet itd. Wszystko to — i u śpiewaków klubowych, i u przestępców „klubowych” — jest elementami gry. Jeśli wziąć pod uwagę socjologiczne rozumienie tego terminu (a sięga ono od piaskownicy dziecięcej po samo życie), wszyscy my — trzymając się określonych ustalonych reguł — pełnimy codzienne role rodziców, pasażerów, współpracowników, kupujących, przyjaciół, krewnych itd. Komu tego jest za mało, znajduje nowe role w strukturach społeczeństwa obywatelskiego. Wszystkie te struktury stają się środkami walki z anomią, która oznacza atomizację, czyli zerową integrację jednostki w społeczeństwo przy zerowym zainteresowaniu władzy jakąkolwiek osobą poza własną. Szanowne towarzystwo! Obawiam się, że znużyliście się wycieczką w dziedzinę socjologii, więc przejdziemy do Euromajdanu. Takie wydarzenia tworzą siłą rzeczy warunki do dojrzewania kryształu społeczeństwa obywatelskiego w całym kraju, jednak sam Euromajdan również jest strukturą społeczeństwa obywatelskiego. Ze względu na szczególne warunki samoorganizacji ta struktura ma cechy zarówno stabilności, jak i kryzysu. Ich połączenie wymaga nieustannego (świadomego i ratującego) gracze zachowania. Obserwatorom obojętnym wobec Euromajdanu jego uczestnicy (tańcząc, śpiewając, słuchając wykładów ogólnokształcących, przemówień polityków i popularnych piosenkarzy, budując barykady, marznąc i ryzykując życiem w starciach z „berkutem”) wydają się niespełna rozumu. Tymczasem zachowanie demonstrantów przypomina młodego lwa, już pełnego sił i gotowego do starć, lecz wciąż skłonnego do beztroskich zabaw. Jest to zbiorowe zachowanie, które ogólnie nie zależy od wieku uczestników Euromajdanu, choć w poszczególnych sytuacjach starsi i młodsi przejawiają się różnie. Dziś trudno ocenić zasięg, siłę i dalszą trwałość społeczno-psychologicznego pola Euromajdanu. Ale przypomnę: w głównej świątyni Kijowskiego Kościoła po raz pierwszy od najazdu tatarsko-mongolskiego ludzie ratowali się przed bestiami. Pod spojrzeniem Najwyższej Istoty, z którą wspólne porozumienie spowodował kryzys, Euromajdan po prostu spał na podłodze — i ten epizod, jak mi się wydaje, był jednym z najwyraźniejszych w najnowszej historii Ukrainy. Moskiewski Cyryl zasłużył u swojej pasterskiej trzódki — poza kanonem nabożeństwa — co najwyżej na parodystyczny kankan na cześć najstarszego kremlowskiego apostoła. 3. Jednej z audycji telewizyjnych trzeba było wysłuchać charakterystyki dzisiejszego stanu obywatela W. Janukowycza w ustach Tarasa Czornowiła (który tak szczerze zdradził obecnego prezydenta, jak kilka lat temu szczerze zdradził kandydata na poprzedniego). Otóż, powiedział T. Czornowił, dziś W. Janukowycz znajduje się w takim stanie, że nikt, a przede wszystkim on sam, nie wie, czym dla kraju stanie się jutrzejszy dzień. Przypomniałem sobie notatki Aleksandra Bloka, których podstawą były materiały Nadzwyczajnej Komisji Śledczej do zbadania bezprawnych działań władzy cesarskiej. Oto Mikołaj II — „uparty, ale bezwolny, nerwowy, lecz obojętny na wszystko, zawiedziony w ludziach, zaplątany i ostrożny w słowach, nie był już sam sobie panem. Przestał rozumieć sytuację i nie robił wyraźnie żadnego kroku, całkowicie oddając się w ręce tych, których postawił u władzy. Rasputin mówił, że w nim „wewnątrz brakuje”. Przewodniczący Dumy Państwowej M. Rodzianko przestrzegał: „…wybuchnie taka rewolucja, która was zmiecie, i wy już nie będziecie panować. Nie wolno żartować z godności narodowej, z narodowej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Oryginał po ukraińsku · tłumaczenie jest aktualizowane

волею, з народним самоусвідомленням так, як з цим жартують особи, яких ви ставите”. Може, помиляюся, проте маю відчуття, що голова ВР В. Рибак щось таке говорив у кабінеті на Банковій; чи його почули? Чи справді слухають нас ті політики, що так шанобливо і водночас казенно говорять про Євромайдан? Прикро, проте США сприймають Україну як презерватив у стосунках із Путіним: масив землі, води і незрозумілих людей дозволяє не боятися, що політично запліднять маленького полковника, і бути певними, що їм не загрожує політична зараза. Такої ж позиції довго трималася вельмишановна пані Меркель (а коли спохопилася, то було вже запізно). Ідеться, товариство, не стільки про газ, скільки про Сталінград. Німці впевнені — їх перемогла саме Росія. Так, її внесок у підсумки Другої світової війни незаперечний. Проте пані Меркель ніхто толком не пояснив, що неприємності вермахту на східному фронті почалися лише тоді, коли (побачивши, що нацизм така ж гидота, як большевизм) українці взялися воювати — не за Сталіна, а за свою спалену хату (і проти Гітлера). Питаємо Європу і весь білий світ: вас влаштовувала Україна, що, бувши членом ООН, насправді ним не була, бо українські дипломати — це московські маріонетки? А Україна, що посилала своїх синів ув Афганістан та інші “точки”? А олігархічна Україна, яка сьогодні тримає в офшорах украдені в народу гроші? Я знаю — така Україна не подобається нікому. Тож перестаньте чухати там, де ви чухаєте. Бо йдеться про геополітику, а вона потребує масштабного мислення. Особисто звертаюся до вельмишановної п. Меркель: ви соромитеся того, що існував Гітлер, ви не шануєте пам’яті цього душогубця. У центрі Києва до 8 грудня 2013 р. стояв пам’ятник Леніну. На жаль, його не ліквідувала офіційно жодна влада з тих, що в нас були за два десятки років. Монумент розгромили, не питаючи владу, бо її відповідь наперед відома. Зусібіч уже заголосили т. зв. комуністи — ті, що паразитують на ностальгії дідусів і бабусь. Українець Руденко був одним із головних у групі звинувачення на Нюрнберзькому процесі (і гарно з цим впорався, хоч добре знав про те, що саме большевики, а не нацисти першими запровадили концтабори). Сьогодні долучення України до ЄС фактично має стати останнім офіційним актом про закінчення Другої світової війни. Facebook має сильні й слабкі потенції. На його стрічці нещодавно висвітилися дві істини, варті уваги і українців, і тих, хто за межами України ніяк не може вибрати дійової стратегії в ставленні до нас. Do what is right, not what is easy (Роби те, що є правильно, а не те, що легко). Truth is truth even if no one believes it. Lie is lie even everyone believes it (Правда є правдою, навіть якщо ніхто в неї не вірить. Брехня є брехнею навіть тоді, коли в неї вірять усі). ФОТОЛІТОПИС ГЕОРГІЯ ЛУК’ЯНЧУКА
Strona · s. 6strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

podczas których symulowano atak nuklearny na Warszawę. Mało kto o tym wiedział, ale dowiedział się o tym dokładnie angielski wywiad. W 2009 roku Rosja symulowała atak na Szwecję, absolutnie neutralną, pokojową, posiadającą nieliczną armię Szwecję. Oto takie „dobrosąsiedzkie” warianty opracowuje Moskwa. Po co to się robi? I co oznaczałoby przyłączenie Ukrainy do rosyjskiej przestrzeni wojskowej? Niedawno czytałem materiały moskiewskich analityków. Jeden z nich, dobrze poinformowany, głęboki i poważny specjalista, twierdzi, że Moskwa już omawiała wariant wprowadzenia rosyjskich wojsk na terytorium Ukrainy. Przeprowadzano analogię z Węgrami w 1956 roku i Czechosłowacją w 1968 roku. To wszystko są bardzo poważne rzeczy, a dzieje się to przy tym, że USA prezydenta Obamy izolowały się i nie robią nic poza werbalnymi oświadczeniami, aby choć trochę zmienić sytuację. Partnerstwo strategiczne grzęźnie. Może to mieć nieprzewidywalne konsekwencje. Podpisywaliśmy odpowiednią wielostronną umowę, kiedy oddawaliśmy broń nuklearną. Było to 14 stycznia 1994 roku. W umowie prezydentów Ukrainy, USA i Rosji zaznaczono, że Rosja w odpowiedzi na oddanie ukraińskiej broni nuklearnej nie będzie grozić Ukrainie i nie będzie wywierać na nią presji ekonomicznej ani politycznej. Jest to międzynarodowy dokument prawny. W końcu mamy dokument prawny, przyjęty za premierostwa Janukowycza, o bezblokowości Ukrainy. W jaki sposób Ukraina może przyłączyć się do euroazjatyckiego potwora-wspólnoty, gdzie nie będzie Uzbekistanu (nie zamierza tam iść), Turkmenistanu, pod wielkim znakiem zapytania Kirgistanu, a będzie, proszę bardzo, Ukraina. To rażące naruszenie ustawy o naszej bezblokowości. Nie mówię już o naruszeniu ustawy o eurointegracyjnym kierunku Ukrainy. Jeśli chodzi o tajne umowy, które zostały podpisane lub niepodpisane, ale już rzekomo uzgodnione przez Janukowycza i Putina, to wielu analitykom bardzo przypominają one pakt Ribbentrop-Mołotow. Jeszcze nie wiemy, jakie są tam tajne protokoły. Ale mamy nadzieję, że dowiemy się szybciej, niż ludzkość dowiedziała się o pakcie Ribbentrop-Mołotow. Musimy zdawać sobie sprawę: dzisiaj na kijowskim Majdanie bronią Europy. I wielu Europejczyków to rozumie. Nie chodzi tu o jakiegoś Azirowa czy kogoś innego, bo to drobne, nikomu niepotrzebne postacie, które wylecą precz i ślad po nich w historii nie zostanie. Nie o to chodzi. Mowa o losie Ukrainy. I w tym planie miło mi słyszeć analogie, na przykład w wystąpieniu Dmytra Pawłyczki, że gdzieś tutaj blisko chodzi generał Hajduk. Ja też na to liczę. Dzisiaj nie zaprosiłem prototypu Hajduka na prezentację, bo obecnie jest w trudnej sytuacji. Ale mam nadzieję, że do duszy każdego z nas puka poczucie odpowiedzialności przed Ojczyzną, przed narodem, przed nacją. Oto o czym chciałem powiedzieć w powieści. Nie myślałem, że tak szybko rozwiną się te wydarzenia. Według moich prognoz politycznych miało to być gdzieś w 2015 roku. Jest o tym w moich artykułach publicystycznych, ale bycie prorokiem to bardzo niewdzięczna sprawa, bo jestem tylko pisarzem.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

Zwierciadło teraźniejszości

Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie Serhija CUSZKA. Mychajło SŁABOSZPYCKI, szef wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, w charakterze prowadzącego i inicjatora wieczoru zauważył, że „śmiertochryści obecnie już zmaterializowali się tutaj, w Kijowie”. — Wiem — powiedział — jak rodziła się ta książka, i w związku z tym powołuję się na artykuł Jurija Szczerbaka „Władza ciemności”, który był drukowany w gazecie „Deń” i wszedł do jego książki „Ukraina w strefie turbulencji”. To epilog epoki pomarańczowej, która w tamtym czasie kończyła się i, jak się okazało, prolog do dzisiejszej. Niejednokrotnie łapałem się na myśli o niewiarygodności tego, jak mogą teksty literackie korespondować z rzeczywistością. Czytając powieść Szczerbaka, mało kto dzisiaj może uwierzyć, że mowa o latach 2077 i 2079. Chociaż wtedy, gdy powstawał utwór, pisał on właśnie o odległej perspektywie. Ale spójrzmy, co prawdziwa literatura może zrobić z nami wszystkimi i rzeczywistością! Chcieliśmy na prezentacji mówić o tym, jak ważne są takie utwory, jak powieść „Czas śmiertochrystów”, dla literatury ukraińskiej. Ale rzeczywistość nieubłaganie dyktuje swoje. Więc mówmy, jak ważne są dzisiaj takie utwory dla społeczeństwa ukraińskiego. Ukraińscy czytelnicy przychylnie przyjęli powieść-dylogię Jurija Szczerbaka. Wydawnictwo zadbało o to, aby wydanie stało się dostępne również dla rosyjskojęzycznych czytelników zarówno na Ukrainie, jak i za granicą. Wiktor BARANOW, przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, podkreślił wyjście powieści do znacznie szerszej publiczności czytelniczej. I przypomniał, jak ćwierć wieku temu, kiedy jeszcze tylko organizował się Ruch na Ukrainie, Dmytro Pawłyczko jakoś wyraził mądrą myśl, że potrzebna jest ruchowska gazeta narodowa jeszcze w języku rosyjskim. Bo najkrótsza droga jakichkolwiek najbardziej postępowych, najbardziej humanitarnych idei do ludzi wiedzie przez ich język ojczysty. — My często — podkreślił Wiktor Baranow — przekonujemy jeden drugiego o swojej tożsamości, chociaż my i bez tego jesteśmy o tym przekonani. A niezwykle ważne jest, aby te przekonania szły, dobijały się do tych, którzy ukraińskiego słowa póki co nie szanują i nie wyznają, ale są gotowi odpowiedzieć na ideę narodową. Do tego najlepiej wykorzystywać artystyczne, publicystyczne słowo, które bez uprzedzeń przyjmuje ludzka dusza. Bardzo dobrze, że dzisiaj książka Jurija Szczerbaka jest dostępna dla rosyjskiego czytelnika. Uważnie śledzę to, co dzieje się obecnie na Ukrainie, i w mojej pamięci odbijają się słowa Jurija Mykołajowicza z jego książki „Ukraina w strefie turbulencji”. I w związku z tym przykro mi poświadczać ten fakt, że Euromajdan wybuchł jeszcze i dlatego, że nasza władza głęboko „miała na uwadze” intelekt naszej inteligencji, ignorowała myśli prawdziwych nieformalnych liderów naszego narodu, tych, których, bez przesady, uważa się za sumienie ukraińskiego narodu. Oto ta przepaść między postępową myślą, która mogłaby przysłużyć się naszemu państwu, wypracowując i nakreślając magistralne kierunki cywilizacyjnego rozwoju społeczeństwa i państwa, a obecną, nieprofesjonalną i antyukraińską w swojej istocie władzą jest prawdziwą przyczyną ludzkiego oburzenia i protestu. Wiktor Baranow podkreślił, że państwo i obecna władza zignorowały wysoki intelekt i autorytet naukowca, pisarza, wreszcie międzynarodowe doświadczenie jednego z najskuteczniejszych dyplomatów, jakim jest Jurij Szczerbak. „Co więcej — zakończył Wiktor Baranow — ignorowanie, niewykorzystywanie takich umysłów z ich zdolnością strategicznego myślenia, przewidywania przyszłości można nazwać nawet zbrodnią przeciwko własnemu narodowi, państwu ukraińskiemu”. Jeśli chodzi o powieści Jurija Szczerbaka „Czas śmiertochrystów”, „Czas wielkiej gry”, to one, bez wątpienia, rozszerzają, wyostrzają nasz duchowy wzrok. Znany pisarz, działacz państwowy i polityczny Dmytro PAWŁYCZKO jak nikt inny przez wiele dziesięcioleci miał możliwość śledzić narodziny i rozwój głębokiego filozoficznego myślenia pisarza Jurija Szczerbaka. — On dosyć długo podchodził do swojej powieści filozoficznej — powiedział Dmytro Wasylowycz. — Jeszcze w 1976 roku pisałem recenzję na jego sztukę o Łesi Ukraince. Już wtedy poczułem, że on krąży wokół wielkiego tematu. W procesie pracy musiał przeczytać każde słowo, które Łesia Ukrainka napisała, i poczuć, przeżyć, przemyśleć jej życie, myśli, dążenia. Walczył między dwoma tematami filozoficznymi: bo Łesia z jednej strony była osobą wierzącą, ale stała po stronie innego lidera ludzkości — nie tylko Chrystusa, ale i Prometeusza. I to jego poczucie filozoficznej dwoistości, ogólnoludzkiego i osobistego, obecnego w naszym ukraińskim świecie duchowym, towarzyszyło mu w pisaniu i tej powieści. Bo napisać taką powieść, jak „Czas śmiertochrystów”, pisarz nie może od razu. Do tego trzeba przejść wielką szkołę myślenia filozoficznego, literackiego i politycznego. Fabuła powieści Szczerbaka jeszcze niedawno komuś wydawała się nierealna. Bo mowa w niej o tym, jak generał Hajduk obala prezydenta. Tego prezydenta, który ponabudowywał rezerwacje, pozaganawszy tam naszych ludzi w wyszywanych koszulach i szarawarach, skazawszy ich na nieludzką egzystencję. Wydawało się, że z tego nie ma wyjścia. Ale wbrew tak zwanej logice okoliczności i samego dyktatora, zaczyna się walka o Ukrainę ukraińską. To powieść o tym. A teraz wróćmy do rzeczywistości. Właśnie widziałem, jak nasi prezydenci rozmawiali przy okrągłym stole. To scena z powieści. Ja tam nie widziałem Hajduka, ale wiem, że on tam był z boku, dlatego że nasz Hajduk — to nasz Majdan. To ten naród, który, zagoniony przez władzę w rezerwację biedy i bezprawia, podniósł się do walki, która jest ważnym kawałkiem bardziej globalnej walki nie tyle o europejskość narodu, co o europejską demokrację. To wszystko razem jest tym wymarzonym wielkim człowiekiem europejskiego formatu, który próbuje odnowić ukraińską Ukrainę, ale już na innych zasadach. To jest to, co rozumie, za co nasza lepsza, bardziej świadoma część ukraińskiej młodzieży i starszego pokolenia stoi na Majdanie. Prawdziwa, dumna, wielka dusza Ukraińców — to Taras Szewczenko, Iwan Franko, Łesia Ukrainka, generał UPA Szuchewycz… Dmytro Wasylowycz podsumował: — To, co dzieje się dzisiaj na Majdanie — to powstanie narodowe przeciwko obecnej pro-moskiewskiej antyukraińskiej władzy. A nam nie trzeba zapominać: wszyscy genialni ludzie świata żyją i zmartwychwstają. Wielcy ludzie nie umierają, bo jeśli oni umierają i nie zmartwychwstają, to może umrzeć naród. A naród nasz zmartwychwstał na naszych oczach. To wyzwanie i ostatnie surowe ostrzeżenie nie tylko tym śmiertochrystom, ale i wszystkim tym ludziom, którzy w ciągu naszej historii nie raz nas widzieli w grobie. My zmartwychwstajemy i dzisiaj żyjemy tym Majdanem, swoją wielką nadzieją. I jesteśmy wdzięczni takim pisarzom, jak Jurij Szczerbak, który nam powiedział: nie martwcie się, my — zmartwychwstaliśmy! Prezentacja książki Jurija Szczerbaka „Czas śmiertochrystów” w rosyjskim przekładzie, która właśnie ukazała się nakładem wydawnictwa „Jarosławiw Wał”, była planowana dawno, na długo przed Euromajdanem. Jednak zrządzeniem losu stało się tak, że przypadła ona na szczyt akcji protestacyjnych Ukraińców przeciwko antynarodowej polityce obecnego prezydenta i jego władzy na całej Ukrainie. Wydarzenia te dobitnie naświetliły niezwykłą przenikliwość twórczości jednego z naszych najbardziej znanych pisarzy. Sądzę, że Jurij Mykołajowycz Szczerbak z wielką chęcią zrzekłby się laurów Kasandry, ale uczciwość, godność i obowiązek obywatela nie dają mu prawa do milczenia. Dlatego też temat dalekowzroczności pisarza w kontekście obecnych wydarzeń na Majdanie jest osią wystąpienia każdego, kto wziął udział w dyskusji nad powieścią podczas prezentacji w miniony piątek w Muzeum Literatury. Jurij SZCZERBAK, gdy udzielono mu głosu, mówił nie tyle o samej powieści, co o tym, co skłoniło do jej napisania i na jakim tle utwór powstawał. — Historia zawitała do naszych domów, na nasze place, w nasze dusze. I to jest straszne. Ponieważ kiedy historia przychodzi, nie wiemy, czym się skończy. A historia jest okrutna i nieubłagana. Czuję się na przykład jak w 1918 roku. Kiedy były wielkie ukraińskie nadzieje i ogromne tragedie. Czas, kiedy rodziła się Ukraina. Idąc na prezentację, myślałem o tym, co mówić o książce, kiedy jesteśmy 100–200 metrów od epicentrum ukraińskiej i światowej historii. My dzisiaj sami jeszcze nie rozumiemy, co te wydarzenia oznaczają. Pawłyczko, który posiada genialny dar poetycki, wie, co się dzieje. Ale powiedzieć chcę o czymś innym. Właśnie skończyłem artykuł o geopolitycznych aspektach naszej dzisiejszej sytuacji, w którym pokazuję: to, co uczyniła nasza władza — to zwrot o 180 stopni od Unii Europejskiej. To po prostu fabuła w stylu Orwella, kiedy Eurazja walczyła z Oceanią i w jednej chwili ogłaszają, że Oceania jest naszym przyjacielem, a Eurazja naszym wrogiem i wszystko wywraca się do góry nogami… W tamtym systemie Orwella było to możliwe, w naszym — nie. Dzisiaj u nas, na szczęście, nie ma takiej krwawej dyktatury, na wzór stalinowskiej, a co najważniejsze — ludzie u nas są zupełnie inni. Oni już nie wierzą wszystkim tym możnowładczym wodzom, którzy prowadzili w jedną stronę, a potem okazuje się, że niczego nie rozumieli, kiedy gwałtownie zawrócili państwowy pociąg. A on już leciał z ogromną prędkością do Brukseli, kiedy obecna władza nagle zaciągnęła hamulec bezpieczeństwa i wagony na łeb na szyję poleciały z nasypu, a lokomotywa się przewróciła. Nie jest już zdolna poruszać się do przodu. To wszystko jest straszne, bo świadczy, że historia naprawdę do nas przyszła. Co tak naprawdę jest dzisiaj omawiane? Przejście Ukrainy w sferę wpływów Rosji, a to jest bardzo możliwe, i jako rezultat — ogromny, na skalę światową kryzys europejski. Przypomnijmy: Ukraina, która sama siebie ogłosiła państwem pozablokowym, znajduje się w szarej strefie bezpieczeństwa. Jeśli wejdzie do moskiewskiej sfery wojskowej, to pod Lwowem staną dywizje pancerne, wycelowane w Polskę i Europę. Pewien angielski analityk przypomniał, że w europejskiej historii były dwa wielkie rosyjsko-białoruskie ćwiczenia wojskowe — „Zapad-2009” i „Zapad-2013”,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Ale jakieś linie sił, biopola, myślę, istnieją i dają sygnały o tym, co może się z nami stać. Jesteśmy dzisiaj na bardzo niebezpiecznym zakręcie naszej historii. I chcę, abyśmy wszyscy modlili się, by nie spełniło się wszystko to, co opisano w powieści (tam opisane są sceny ludowego samosądu nad różnymi wielkimi i małymi możnowładcami-naczelnikami, pogromy i rzeź jako wyraz gniewu i nienawiści za biedę i niewolnictwo), aby Ukraina nie została wciągnięta w wojnę domową. Trzeba szukać jakiegoś innego, pokojowego wyjścia z tej sytuacji. Przestrogą dla nas jest sytuacja w Syrii. To był piękny i zamożny kraj. Teraz, po długotrwałym rozlewie krwi, tej jeszcze niedawno kwitnącej perle Bliskiego Wschodu potrzeba trzydziestu lat, aby podnieść się z ruin, zagoić rany zadane w wyniku wojny domowej. Musimy się tego bać jak ognia, bo Ukraina nie jest mniej skomplikowanym krajem, a rozbudziwszy ją, będzie bardzo trudno ją uspokoić. Moskwa zaś nie śpi, nie po raz pierwszy próbując ogrzać swoje zachłanne ręce przy ukraińskim ognisku. W Kremlu pojawił się pewien projekt, opublikowany w bardzo poważnym moskiewskim czasopiśmie. Proponuje się przeprowadzenie siłami Unii Europejskiej i USA referendów w każdym obwodzie Ukrainy, aby określiły się, do jakiej strefy chcą przejść — rosyjskiej czy europejskiej. Wydrukowane są nawet listy obwodów, który obwód dokąd pójdzie, są tam listy naszych oligarchów, którzy ciążą ku Zachodowi lub Wschodowi, jest tam wszystko. To cyniczna, okrutna zniewaga wobec państwowości Ukrainy. Nie próbowałem dowiedzieć się, kto jest autorem: jeśli to obywatele Ukrainy, to jest to zbrodnia państwowa — nawoływanie do zniszczenia państwowości i zmiany granic. Pod ten sam artykuł podpadają wezwania, które niedawno rozbrzmiewały z Krymu, że trzeba wprowadzać na Ukrainę okupacyjne wojska rosyjskie itd. Myślałem: czym jest nasz Majdan i co może on zmienić? Musimy uświadomić sobie – my sami jesteśmy częścią tego Majdanu, jego cząstką. A tutaj, na prezentacji “Czasu śmiertochrystów”, mówimy o rzeczach nie tak znowu obcych dla tego Majdanu. Bo Majdan teraz odbywa się w naszych sercach, w naszych duszach. Chciałoby się, żeby rosyjskojęzyczny wariant książki zrozumieniem przyjął nasz czytelnik. Trzeba przemyśliwać dzisiejsze wydarzenia. Obecna literatura ukraińska, która znajduje się na fali wznoszącej, otrzyma jeszcze jeden nowy potężny duchowy impuls od Majdanu. Główną rzeczą, którą on robi — ludzie przestają być niewolnikami, przestają wstydzić się swojej ukraińskości, swojego języka, nawet jeśli rozmawiają po rosyjsku. Ten Majdan nie jest podziałem Ukrainy na części. Spójrzcie, jaki żałosny, słaby odruch idzie z przeciwnej strony, spod ścian Rady Najwyższej, pod niebieskimi flagami! Niezmiernie żal mi po prostu kupionych, biednych, nieszczęśliwych ludzi, którzy tam stoją, nie mając w duszy żadnej jasnej idei. Na naszym zaś Majdanie dzień i noc stoją ludzie, którzy niosą w duszach ideę demokratycznej, niepodległej, europejskiej Ukrainy. I bądźmy im za to wdzięczni. Sława Ukrainie! Główny redaktor wydawnictwa “Jarosławiw Wał” Pawło Szczyrycia wyraził wspólną nadzieję uczestników prezentacji, że kiedyś dylogia Jurija Szczerbaka wyrośnie w trylogię. Taką jak Dantego “Boska komedia”, gdzie jest czyściec, piekło i raj. Musi być jakiś czyściec dla nas i światło, na które czekamy, bo ciemności u nas wystarczy. Kiedy pisarz przewiduje i trafia, nie planując, to największa teza uznania jego przekonującej artystycznej prawdy. Bo można pisać o wydarzeniach, spisując je z dziennika, a odbierane będą niezbyt ufnie. A można na tyle utalentowanie artystycznie nakreślić rzeczywistość, w której rozpoznajemy i siebie, i otoczenie, i ludzi z władzy. To jest w mocy prawdziwego pisarza. “Czas śmiertochrystów” Jurija Szczerbaka — to powieść przestroga, powieść-alarm, powieść, która właściwie pomaga nam zobaczyć przyszłość nie tylko w różowych barwach. Zmusza nas, czytelników, do zastanowienia się nad tym, co możemy zrobić dzisiaj, aby uniknąć takich katastrof w przyszłości. “Czas śmiertochrystów” jest jakby lustrem dla nas, dla przyszłości, w które trzeba zaglądać, abyśmy my, Ukraińcy, nie stali się outsiderami co jakiś czas powtarzającej się historii. Przyszłość pisze się dzisiaj na Majdanie, a razem z nim dla nas pisze ją także Jurij Szczerbak.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

Dmytro PAWŁYCZKO Dmytro PAWŁYCZKO

Dwa majdany Dwa majdany. Na jednym — pieśń, Zew wolności, dzwony walki, A na drugim — pieśń złowieszcza, Chachłasznia, renegaci, niewolnicy. Na majdanie pierwszym — wspólnota, Cała ziemia — od Jałty po Użhorod, A na drugim — hańba i zdrada, Prawdą maskowane kłamstwo. Wolni ludzie na swoim majdanie Z Bogiem rozmawiają o świcie, Obok nich stoją głodni, wygnani, Milczący donieccy górnicy. Górnicy, bracia moi spracowani, Nie na ten majdan was przywieźli, Waszą prawdę pogrzebali w sztolni I przykryli skibami popiołu. Nie milczcie, podnoście oczy w górę! Ja was widzę, znam i kocham. Wyplujcie gorzką i zakalcowatą pokorę, Niczym chleb z trucizny i kąkolu! Nie milczcie, stawajcie w nasze szeregi, Nie tulcie się do nowych ikon — Powstrzymujcie słowo ich łukawskie, Beczane w trybunowy mikrofon! Wczoraj was wołali do Europy, A dzisiaj — pod Moskwę gonią Krzywodusznymi Putina pachołkami, Chorzy na plebejską nudę. Górnicy, zbudźcie się! Dość spania, Wyprostujcie kości dumnych pleców, Podeprzyjcie stepy, Dniepr, Karpaty, Dwa majdany obróćcie w jeden. 16.XII.2013 List do pani Bohosłowskiej Pani Inno! Czarne i czerwone — To mój sztandar. I ja was nie kochałem, Ale wy z piątej kolumny Wyrwałyście się, jak ludzkości poryw. Jak dusza, która nagle odmłodniała, Wyszłyście na światło z ciemności, Wyrwałyście się do ludzi z gniazda, Gdzie żyją lakeje i krety. Uhonorowano postawę obywatelską rektorów Prezydium Akademii Nauk Wyższej Szkoły Ukrainy — autorytatywnej naukowej asocjacji, która zrzesza ponad 300 czołowych profesorów ukraińskich uczelni, reprezentujących wszystkie dziedziny wiedzy i wszystkie główne ośrodki uniwersyteckie państwa, — 13 grudnia jednogłośnie podjęło decyzję o przyznaniu najwyższej akademickiej Nagrody Świętego Włodzimierza za 2013 rok znanemu uczonemu-biochemikowi, akademikowi-założycielowi AN WS Ukrainy Mykole Wełykemu, prezydentowi Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, akademikowi AN WS Ukrainy Serhijowi Kwitowi, rektorowi Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki, akademikowi NAPN Ukrainy Wiktorowi Ohnewiukowi, znanemu ekonomiście-międzynarodowcowi, wiceprezydentowi AN WS Ukrainy Antonowi Filipence. Tą nagrodą wyróżniono ich wielki osobisty wkład w rozwój nauki narodowej i wyższego szkolnictwa, utwierdzenie demokratycznych zasad organizacji wyższej szkoły. Jak wiadomo, kierownicy NaUKMA i KUBC wykazali jasną postawę obywatelską i publicznie zadeklarowali konieczność surowego ukarania tych, którzy wydawali i wykonywali rozkaz o zwierzęcym siłowym rozpędzeniu studenckiego Euromajdanu w noc z 29 na 30 listopada. Wiem, wy przeciw kłamstwu powstali, Sumienia swego słysząc zew; I przeklinać was będą regionali, Cała brudna i wstrętna ich hołota. Nie upadnijcie od zazdrości i trucizny Gadzin z podlwowskiej wsi, Co siebie w człowieka obrócić Obiecywała, ale nie zdołała. Ja nie wiem, kim było natchnione Wasze trudne miłowanie prawdy, Ale na Majdanie ja ze sceny Wołam was — posłuchajcie mnie! Głosem Tychyny wołam: “Inno! Wyjdźcie wy, wreszcie, na Majdan, Niech on gra, chyląc się pokornie Przed wami, jak pszeniczny łan. Wyjdźcie, i nie trzeba ani słowa, Tylko trzeba być tam choć chwilę, Żeby usłyszeć, jak dusza Dnieprowa Nie ryczy, nie jęczy, a grzmi. Wyjdźcież, niech was ujrzy Wolność, Niech zadrży władzy poczwara. Wasze sumienie i kobieca uroda W jedności teraz, jak duch i ciało. 4.XII.2013 Kardynał Kardynał, nawykły z ambony Mówić, wyszedł na Majdan. I ucichło czarne i czerwone, W rękawy schował się huragan. Otwiera się miękkie, niczym z waty, Słowo ciche i mądre, jak elementarz: “Ja wam radzę dobrze pracować I szukać zgody, a nie swarów!” A Majdan, jak burza niedaleka, Błyska światłami i grzmi: “Pracować będziemy, ale Zeka Od pracy trzeba uwolnić! Pracować i prosić o pokój — Pewnie, pisze tak Pismo Święte. Dziękujemy za radę dobrą i szczerą, Ale my tu, panie, nie śpimy! Pracować, arbeiten, rabotać — W jakim słowie jesteśmy? Gdzie my jesteśmy?! Nie bierz sięże ty narodu pouczać, Jak za wolność i prawdę on wstaje!” Kardynał ze sceny w przejścia Schodzi, pod ziemią idzie do domu. On smutny, bo Majdan Wolności Słyszał go, ale nie zrozumiał. Nie pojął, bo on z bólu wyje, Wyrywa się z moskiewskich pęt. Kardynale, u ciebie krzyż na szyi, A u narodu — na grzbiecie chomąto! 8.XII.2013 Białoruska flaga Wyszło słońce z błękitnej otchłani, Stanęło nad ludźmi, i ja ujrzałem Białoruską flagę na Majdanie Pośród niebiesko-żółtych flag. Przez białe i czyste płótno Przepływa białoruska krew. Flago, wznoś się wyżej i wyżej Nad krzyżami kijowskich cerkwi! Modli się za ciebie Ukraina, Czekają na ciebie Warszawa i Paryż… Nie znikajże w niebie, jak piórko, Ty do nas smutek swój przybliż! Pokaż nam błyskanie krwi, Oddanej na ziemi twojej, Żeby naród twój żył w ojczystym języku, Niczym w ulu pszczeli rój! O przeczysta flago wolności, Twoja prawda czysta i święta, Białoruś zmartwychwstanie — i między narody Świata przyjdzie ze swojego krzyża! 11.XII.2013 Fotokronika Heorhija Łukjanczuka

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Drzewa Mangystau

Tak się w moim życiu złożyło, że to właśnie imię Tarasa Szewczenki otworzyło przede mną zdumiewającą i romantyczną ziemię: Kazachstan. Był rok 1988, kiedy miałem szczęście uczestniczyć we Wszechzwiązkowym Szewczenkowskim Święcie Poezji, które wówczas gościła ta radziecka republika. Trzeba oddać sprawiedliwość tamtym odległym czasom: przy całej pompie i zalewie haseł o internacjonalizmie radzieckich ludzi, wszechzwiązkowe święta literackie miały ogromne, liczne zgromadzenia, wielki pierwiastek prawdziwej kultury, pełnego szacunku stosunku do Słowa. Cóż dopiero mówić o Słowie Szewczenki!.. Tutaj odwołam się do świadka — mojego dziennika literackiego. Mychajło KAMENIUK 1. „…Jeszcze do tej pory nie mogę ochłonąć, gwałtownie wyciągnięty samolotem TU-154 z piekielnej kuźni półwyspu Mangystau, z jego męczącego upału. Nie mogę ochłonąć od gorących spotkań, dysput, turniejów poetyckich. Od słońca życzliwości dla nas, Ukraińców, posłańców ziemi wielkiego Tarasa w oślepiająco biały Kazachstan — na Wszechzwiązkowe Szewczenkowskie Święto Poezji. Mnóstwo wrażeń musi jeszcze odstać, zawrzeć na ogniu wierszointerpretacji. Podzielę się tymi najszybszymi… Oto przede mną zdjęcie — jeden z najdroższych suwenirów, przekazany mi w dniach naszej pracy w mieście Szewczenko przez poetę Timirchana Medetbekowa. Ktoś z fotoreporterów, których mnóstwo najechało tamtego dnia do fortu Szewczenko — miejsca zesłania Tarasa, dostrzegł i utrwalił na kliszy tę chwilę, gdy wziąłem na ręce małego Kazacha Dżerylzasyna. Widocznie bardzo stosowne wydało się fotoreporterowi połączenie moich czarnych, bujnych jeszcze wtedy kędziorów, wyszywanki i jaśniejących ciekawością czarnookich szparek na twarzy chłopca, praprawnuka tych, którzy przynosili zamkniętemu za murami carskiego fortu-więzienia, za bezkresne azjatyckie dali ukraińskiemu poecie napić się mleka, — i słów Marksa na wielkim plakacie, który stał się tłem zdjęcia: „Każdy naród może i powinien uczyć się od innych”… Ta fotograficzna jaskółka przyleciała ze mną z Kazachstanu do domu… Tamtejsi ideolodzy nie na darmo cytowali podobne do Marksa słowa w tamte dni na każdym kroku. Przedtem w Ałma-Acie doszło do „nacjonalistycznych” zamieszek, w republice pospiesznie przygotowywano ideologiczne plenum KC Komunistycznej Partii Kazachstanu w kwestii poprawy internacjonalistycznego wychowania ludu pracującego. Teraz wiem: my, Ukraińcy, śmiało możemy uczyć się od Kazachów dumy narodowej, umiejętności pielęgnowania ojczystego słowa, strzeżenia w zdrowiu pradziadowskiej pieśni. Za sprawę honoru każdego uważają i teraz na tej ziemi opanowanie od małego domry, umiejętność towarzyszenia tym niewymagającym instrumentem, w samym zarysie którego czyta się kości policzkowe młodej piękności-Kazaszki, własnemu śpiewowi. Ach, jak śpiewała Gulnara!.. Gula… Juleczka… Jak cnotliwie przepływały w tańcu, imitując ruchy białych łabędzi, powiewów ostnicy pod wiatrem, piętnastoletnie stepowianki!.. Jak pasowała każdej z nich gałązka kwitnącego tamaryszku, którą zrywałem sam i darowałem w myślach! Jak otulała każdą step w mglistej woni piołunu!.. Łapiesz nagle siebie na myśli, że wszystko, widziane przez ciebie tam, z zewnątrz, przez rozcięcie drzwi przyjemnie-łaskocząco chłodnej jurty — to sen, to mara, coś w rodzaju jesieninowskich motywów perskich. Może naprawdę tak mistrzowsko otumanili cię przyjaciele-zuchy, może naprawdę wieźli, zawiązawszy cierniową chustką oczy, po serpentynie Szymkenckich gór — w koło, w koło?.. I ty już innym, odrodzonym, wszedłeś w Aktau — w ten fantastyczny biały dom pustyni… Drzewo Mangystau *** „Złotego Tamerlana wnuczęta nagie…” Taras Szewczenko Tylko piołun, tamaryszek i pustynia — gorący Aktau. Saksaul — całej roślinności tutaj auł. Znów cykady biorą głosistą wieczorną oktawę I żółw pełznie, podziemi nasłuchując dudnień. Groty strzał kamiennych ktoś rozsypał na płaskowyżu głuchym… Pocałuj mnie jeszcze raz w błyskach fatalnych źrenic — I zapomnę, zapomnę drogę do rodzinnego domu, Coś wlało się w moją krew z mlekiem młodych wielbłądzic. My tracić siebie przybywamy, jacyż tu goście! Pierścienie węży złotych oplatają gorący twój stan. Tak poeta przepowiedział. Tak Nogajów rozsypały się kości. Właśnie tak padła karta, którą wyciągnął ją Tamerlan. Tak poeta przepowiedział w kobziarskim niezniszczalnym słowie, I wessała mnie ta słodka cudzoziemska ciemność. Przepowiedział, że w niewoli jednakowi my i w miłości, Jak proroka nie ma, jak u narodu proroka nie ma… 2. Przesypuję w dłoniach te, jakby z taśmy wieczności zeszłe, krzemienne płytki — brzytwy, nożyki, groty strzał i włóczni, po prostu ostrza… Jest ich ile chcesz pod nogami na tym płaskowyżu, pod czaszką którego kryje się wydrążona w głąb świątynia czcicieli słońca. Szopan-ata — przystań wieczności po drodze do Chorezmu. Nisze, tysiącletnie pochówki, plastyka symbolicznych rysunków, wykonanych jeszcze przed naszą erą, prawdziwa rzeźba w kamieniu, hieroglificzne zaklęcia duchów… Ducha! Twojego ducha!.. Wszystko to, zapewne, dostrzegł Szewczenko-artysta. Potężne wykopaliska archeologiczne, które szczególnie intensywnie prowadzone są tutaj obecnie, Wejście do nekropolii Szopan-ata pozwoliły wysunąć śmiałą hipotezę: mamy do czynienia z olbrzymim pasem kultury materialnej świtu ludzkości. Czyż jej pole siłowe według jakichś nieznanych kosmicznych praw wybrało rozwiązanie dla losu Szewczenki, przyciągnąwszy go tutaj na całe siedem lat? Magiczna liczba — „siedem”! Niewola, więzienie carskiej Rosji było bezkresne, jak noc, jęk ujarzmionych przez nią — ocean! A Szewczence wypadło właśnie tutaj… Ten, kto nie przebywał w Kazachstanie, na Mangystau szczególnie, ten nie wyobraża sobie, jak może inny naród — obok Ukraińców — tak sławić, tak ubóstwiać Szewczenkę. Tego, kto pierwszy ze wszechludzkich artystów wspomniał Kazacha w genialnym słowie. Kto pierwszy na poziomie najwyższych stołecznych akademii przedstawił pędzlem piękne twarze dzieci kazachskiego narodu na płótnie. Jego Kazaszka Katia, jego dzieci-bajgusze — to malarskie arcydzieła, które same w sobie już przyniosłyby ich twórcy i sławę, i pieniądze, i ciepłą sytą miłość carskich dworskich salonów, otworzyłyby drzwi do Europy. Ale Szewczenko wybrał los bycia ukrzyżowanym za naród, los narodowego proroka. Nieśmiertelna ta jego miłość gwiazdą wstaje nad Mangystau do dziś. On bywał i tutaj, gdzie aż teraz przechodzą archeolodzy. On i tutaj przysłużył się tej dawnej kulturze, pamięci tej ziemi. Pojedyncze szkice okolic meczetu — grobowca Szopan-ata, nekropolii Changa-baba, wykonane przez ukraińskiego artystę-niewolnika, stały się na dziś jedynymi dokumentalnymi przedstawieniami tych zabytków przeszłości, według których teraz możliwa jest restauracja. Jeden z najstarszych kazachskich uczonych i architektów M. M. Mendikułow w pośmiertnie wydanej w zeszłym roku książce „Pomniki narodu- Szopan-ata. Życie trwa! architektury Zachodniego Kazachstanu” pisał: “Nekropolia Changa-baba położona jest w uroczysku o tej samej nazwie, 30 km na wschód od fortu Szewczenki, na trasie starożytnego szlaku karawanowego, który prowadził do Chorezmu, być może również dość starożytnego. T. H. Szewczenko, który odwiedził tę nekropolię w latach 50. XIX wieku, wykonał szkic ogólnego wyglądu jej centralnej części. Przy porównaniu rysunku ze współczesnym stanem nekropolii można zauważyć znaczne zmiany: piramidalna kredowa góra zamieniła się teraz w pochyłe wzgórze, mauzoleum portalowo-kopułowe w ruiny, a w alei wiązowej pojawiły się nagrobki…” …Z młodym ałmaackim poetą, laureatem republikańskiej nagrody komsomolskiej Uługbekiem Jesdawletowem zatrzymujemy na ulicy w mieście Szewczenko grupkę pierwszoklasistów, którzy przechodzą przez drogę, jeszcze tak, jak uczono w przedszkolu, parami, mocno trzymając się za ręce. Uługbek pyta po kazachsku: — A powiedz-no mi, dziewczynko, kogo wy czekacie dzisiaj w gości? Kto ma przyjść do was do szkoły? Dziewczynka mruży oczy, przechyla główkę, spoglądając na nas z dołu do góry, i poważnie odpowiada: — Do nas dzisiaj ma przyjść wielki kazachski akyn Tarazi. Oboje początkowo jesteśmy zdezorientowani, bo w rzeczywistości oczekiwaliśmy od dziewczynki informacji o dzisiejszym spotkaniu w szkole z grupą ukraińskich i kazachskich pisarzy. A zrozumiawszy całą naiwną mądrość dziecięcej odpowiedzi, razem szczerze się śmiejemy. Taras po kazachsku — Tarazi. W znaczeniu — “waga”. Czyli — “sprawiedliwość”. W obwodzie mangystauskim jest bardzo dużo chłopców Tarasików. W dniu przybycia tutaj święta poetyckiego w forcie Szewczenki urodził się jeszcze jeden chłopiec. I jego, jak należy, nazwano Tarasem. 3. Miasto Szewczenko ktoś z towarzyszy podróży trafnie nazwał miastem przyszłych Marsjan. Wydaje się, że ten obraz należy do kierownika naszej delegacji, pierwszego sekretarza Zarządu Związku Pisarzy Ukrainy Jurija Muszketyka. Rzeczywiście, niebywałym cudem jawi się to miasto, powstałe na martwej, bezwodnej

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

pustyni. Impuls do jego rozwoju dało odkrycie tutaj, w strefie nadkaspijskiej, przebogatych złóż ropy, wysokoparafinowej, wzbogaconej, zalegającej niezwykle głęboko — do 4—5 kilometrów w głąb zapuszczają swoje świdry urządzenia wiertnicze. Tutaj, na wiertni, bierzemy w garść grunt, wydobyty z tej zawrotnej głębokości. Jest to, jak świadczą znawcy, żyzna niegdyś ziemia, na której bujały gaje, szumiały rzeki, weseliło się ptactwo. Dlaczego utonęła, jak tajemnicza Atlantyda?.. Dlaczego zniknęła w otchłani piasków, jak fatamorgana? Szewczenkowcy żyją z entuzjazmem młodości. Ponad stutysięczne pod względem liczby ludności miasto, centrum obwodowe, pod względem średniego wieku mieszkańców — 25 lat — jest bodaj najmłodsze w republice. Oderwane od pierścieniowego systemu zasilania energetycznego, miasto zbudowało swoją elektrownię jądrową. Na jej bazie działa potężny zakład odsalania wody morskiej. Życiodajna wilgoć nie tylko poi ludzi. Każdy mieszkaniec sprawuje opiekę nad kilkoma drzewami. Szewczenkowcy założyli i pielęgnują prawdziwe miasto-ogród oraz niestrudzenie walczą o jego przetrwanie. Drzewa tutaj trzeba poić wodą po kilka razy na dobę. I to jest nieodzownie czynione. Drzewa Mangyszłaku mogą być symbolem tego, jak broni piękna człowiek, jak broni swojej kultury, właściwie swojej duszy. Drzewa Mangyszłaku Jak dzieci z probówki, słabe i niepewne, Ich sny są upiorne, ich losy niepełne, Im słońce codzienne jak sądu godzina, Je prowadzi za rękę cierpliwy człowiek: Nauczcie się chodzić! Nauczcie się chodzić!.. Im korzeń wyżarło trującą solą, Je z łyżeczki poją z jedynym celem: By zieleń ta nie rozwiała się prochem, By stanęli nad bólem, niepewnością, strachem… Nauczcie się chodzić! Nauczcie się chodzić!.. Niczym obrazek starego akwaforty, W Niedzielę Palmową z białego fortu Je błogosławi: “Nie bądźcie zachłanni!” — Wierzba, którą Szewczenko sadził na zesłaniu. Stuletnia babcia — jakie ma dzieci? Do niej na pielgrzymkę wszystkim by chodzić. Nauczcie się chodzić! Nauczcie się chodzić!.. My kreślimy ogromne — nowożytne pustynie, My psy nihilizmu na wolność spuściliśmy, Dusza zaś — nie pustynia pod maską omamów, W niej ojczystego języka umierają drzewa, Usychają drzewa… Płonie Mangyszłak — ognista patelnia, Tutaj tylko tamaryszek, jak kozia bródka, Pogrzebane w głąb tutaj na tysiące metrów Kraje, kultury, drzewa obumarłe. Bierze wiertacz na dłoń narody W grudce wydobytej z szybu skały — I oddycha, oddycha jękiem stamtąd: Nauczcie się chodzić! Nauczcie się chodzić!.. O, ziemio, rodź! Nie zamykaj swoich powiek! Ja wiem teraz, czym są suche wiatry, Bezsenność moja i bezsenność Kazacha – Stepy Mangyszłaku, wiatry Mangyszłaku…

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

«Pojawienie się takich ludzi to święto dla ludzkości» Świat uczcił 85. rocznicę urodzin Czyngiza Ajtmatowa

12 grudnia 2013 roku kirgiski pisarz, humanista, działacz polityczny i kulturalny Czyngiz Ajtmatow obchodziłby 85. urodziny. Światowa społeczność kulturalna i dyplomatyczna, w pamięci której kirgiski pisarz pozostaje nieuznanym laureatem Nagrody Nobla, twórcą literatury intelektualno-filozoficznej na wszystkie wieki i dla wszystkich narodów, uczciła jubileusz Czyngiza Ajtmatowa w formie okrągłych stołów, konferencji, wystaw artystycznych i pokazów filmowych. Ukraina aktywnie włączyła się w obchody i wspólnie z Ambasadą Republiki Kirgiskiej przeprowadziła szereg wydarzeń kulturalno-naukowych poświęconych życiu i twórczości prozaika. Fort Szewczenko. Najnowszy pomnik Wezmę wszystkie tutejsze drzewa za gałęzie: Wstawajcie! Wstawajcie! Nauczmy się chodzić! 4. Wierzba Szewczenki, którą z miłością opiekują się Kazachowie w Forcie Szewczenko, rzeczywiście wyrosła i w Sydney, i w Toronto, i w Nowym Jorku — na całym świecie. Gałązki z niej stąd ludzie wiozą we wszystkie strony. Ułamaliśmy sobie je i my, sadząc w zamian wspólnie z kazachskimi poetami całą wierzbową aleję przy pomniku Szewczenki. Jedno drzewo posadziłem i ja ze swoim dawnym szczerym przyjacielem poetą Mychajłem Szewczenką. A gałązkę, jeśli się przyjmie, obiecał przywieźć z Kijowa do Winnicy znany poeta-humorysta Jewhen Dudar i posadzić obok pomnika Mychajła Kociubynskiego, kiedy ten będzie odsłaniany. …Z wysokości ptasiego, prostoliniowego lotu spod skrzydła samolotu daleko widać kazachski step, jego sołonczaki, pocięte tysiącami bezimiennych, zakurzonych dróżek. Czasami zbiegają się one jak promienie do środka koła, co oznacza, że tam znajduje się jedna z rzadkich tu studni; czasami wyciągają się w równoległe linie, rzucają parabolicznie, jak w obiektywie szerokokątnym, gdzieś w niebyt. Niektórym liże podeszwy Morze Kaspijskie, które w odróżnieniu od Jeziora Aralskiego, z jakiegoś powodu w tym roku zaczęło występować z brzegów, podnosząc się prawie o półtora metra… *** Kara boska? Słuszny gniew? Morze wyszło z brzegów! Do potopu światowego — kilka dni! Coś pomylił na górze trust? Ktoś zepsuł nową elektrownię atomową? Ktoś włączył kosmiczny prasę?.. Pytam wielbłądów, — Gdzie droga na Chorezm? Lecz brzmi z piasków: “Spóźniłeś się o pięć wieków, I tutaj, między innymi, nie gubili Kozacy swoich podków… Tutaj między wydmami i spragnionymi gońcami Chodzi wieczny Nasreddin, Przechadza się Hodża statecznie, Balem rządzi tylko on…” Stepowe biegną wilki, Jak stracone wieki, I zimne świecą gwiazdy, Jak niewierne latarnie morskie. Nie znałem straszniejszych snów. Bałem się daremnych słów. Wzbiłem się, ale z tyłu Morze wyszło z brzegów…” …Oto z takim dziwnym uczuciem wracałem kiedyś z podróży po miejscach związanych z Szewczenką w Kazachstanie. A może to było przeczucie tego, że wkrótce z brzegów i na zawsze wystąpi morze gigantycznego państwa, któremu na imię ZSRR. I że wkrótce znowu, u nas w domu, nabiorą przerażającej realności prorocze słowa Szewczenki: “…ten buduje, ten rujnuje, ten nienasyconym okiem za kraniec świata zagląda…”. Anna MUKAN, Zdjęcia Walerija POPOWA, centrum prasowe Instytutu Filologii 28 listopada w stołecznym Centralnym Domu Artysty odbyło się uroczyste otwarcie wystawy poświęconej 85. rocznicy urodzin Czyngiza Ajtmatowa. Na wystawie zaprezentowano około 200 prac wykładowców i studentów Kijowskiej Dziecięcej Akademii Sztuk, Lwowskiej Akademii Drukarstwa, Charkowskiej Akademii Designu, Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury oraz Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuk Dekoracyjno-Stosowanych i Wzornictwa im. M. Bojczuka. 10 i 11 grudnia w Domu Kina Narodowego Związku Kinematografistów Ukrainy odbyły się Dni kina kirgiskiego, podczas których widzowie mogli obejrzeć zekranizowane na podstawie utworów Czyngiza Ajtmatowa filmy: „Prawda wielkiego narodu” (1982), „Upał” (1963), „Człowiek bez kobiety” (1981), „Biały statek” (1975), „Niebo naszego dzieciństwa” (1966), „Wędrówka” (2010). 12 grudnia w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy otwarto wystawę poświęconą Czyngizowi Ajtmatowowi, na której zaprezentowano zbiory utworów pisarza oraz narodowy strój kirgiski: tiubietiejkę (popularne zimowe nakrycie głowy), czapan (męskie i kobiece ubranie w rodzaju chałata), ak-kałpak (starodawne kirgiskie nakrycie głowy). W obchodach tradycyjnie wziął udział Instytut Filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Tarasa Szewczenki. 12 grudnia Katedra Turkologii wraz z Ambasadą Republiki Kirgiskiej na Ukrainie zorganizowała okrągły stół poświęcony jubileuszowi pisarza. Wzięli w nim udział Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Republiki Kirgiskiej, Ambasador Republiki Mołdawii oraz Ambasador Republiki Uzbekistanu na Ukrainie, czołowy pracownik naukowy Instytutu Orientalistyki im. A. J. Krymskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, kandydat nauk filologicznych Ju. Koczubej, doktor nauk historycznych, profesor W. Serhijczuk, a także wykładowcy i studenci Instytutu Filologii. „Dzisiaj cały świat obchodzi 85. rocznicę urodzin genialnego kirgiskiego pisarza i dyplomaty Czyngiza Ajtmatowa. A wszystko dlatego, że w centrum twórczego mikrokosmosu tej osobowości stał zwykły Człowiek” — otworzył okrągły stół Ambasador Kirgistanu Ułukbek Czinalijew. Pan Ambasador wspomniał o wszystkich uroczystych wydarzeniach poświęconych jubileuszowi pisarza i osobno podkreślił wysoki poziom artystyczny wystawy w Centralnym Domu Artysty: „Językiem pędzla poprzez te obrazy przemawia sam Czyngiz Ajtmatow”. Pan Czinalijew przypomniał również o misji dyplomatycznej kirgiskiego polityka, która trwa do dziś — rozwijaniu przyjaznych stosunków jego Ojczyzny z innymi krajami. „Już miesiąc, jak zanurzyliśmy się w twórczość Czyngiza Ajtmatowa… Mylę się! Przez całe życie byliśmy w niej zanurzeni!” — zabrał głos Ambasador Uzbekistanu Aliszer Abduałijew. Tajemnica popularności kirgiskiego pisarza, uważa pan Abduałijew, polega na tym, że „przemawia on do każdego narodu w jego (tego narodu) języku”. Ambasador wezwał do ciągłego czytania powieści Czyngiza Ajtmatowa i brania przykładu z godności oraz prostej wielkości pisarza w codziennym życiu. Wrażeniami z poznania twórczości, a później samego żyjącego klasyka, podzielił się Ambasador Republiki Mołdawii Ion Stăvilă. W czasach studiów pana Stăvili na aspiranturze Moskiewskiego Uniwersytetu Państwowego ukazały się jedne z najsłynniejszych powieści kirgiskiego pisarza: „Golgota” i „Dzień dłuższy niż wiek”. „Było to wielkie wydarzenie w świecie duchowym Związku Radzieckiego. Czyngiz Ajtmatow poprzez swoje powieści przedstawiał naszą historię i teraźniejszość w inny sposób — bardziej prawdziwy” — zaznaczył Ambasador. Poznawszy klasyka w Brukseli, pan Stăvilă był pod wrażeniem szczerości i życzliwości Czyngiza Ajtmatowa, który zapraszał dyplomatycznych kolegów do siebie w gości. Podczas jednego z takich spotkań opowiedział, że jest jedynym ambasadorem na świecie, któremu trzykrotnie przyszło wręczać listy uwierzytelniające tej samej osobie (Wielkiemu Księciu Luksemburga) od 3 różnych krajów — ZSRR, Rosji i Kirgistanu. W różnych okresach Czyngiz Ajtmatow był ambasadorem tych państw. Szczęście osobistego poznania kirgiskiego pisarza i dyplomaty miał również Jurij Koczubej. Od razu rzuciły mu się w oczy otwartość i przyjazność kolegi, brak „udawanej wielkości”. Genialność Czyngiza Ajtmatowa, jest przekonany Jurij Mykołajowycz, polega na umiejętności subtelnego odczuwania rzeczywistości i przewidywania historycznych zmian, co przekładał na swoje powieści. „Bohaterowie i sytuacje w powieściach Czyngiza Ajtmatowa odzwierciedlały sytuację, którą przeżywały wszystkie narody w XX wieku. Dlatego pojawienie się takich ludzi to święto dla ludzkości” — zaznaczył Jurij Koczubej. Wołodymyr Serhijczuk w swoim wystąpieniu zwrócił uwagę na działalność społeczno-polityczną Czyngiza Ajtmatowa. W szczególności mowa była o stworzonej przez dyplomatę w 1998 roku Międzynarodowej Platformie „Dialog Eurazji”. „Czyngiz Ajtmatow zapoczątkował tę pozarządową organizację, abyśmy poznali się nawzajem lepiej, znaleźli porozumienie w procesie dialogu kulturowego. W ten sposób popchnął wszystkie narody ZSRR do odzyskania pamięci historycznej” — podkreślił Wołodymyr Iwanowycz. Po wystąpieniach ambasadorów okrągły stół kontynuował pracę w formacie wygłaszania referatów, które ukazywały wielowymiarowość twórczości Czyngiza Ajtmatowa. Mowa była m.in. o intertekstualności, strukturach gatunkowych, aforyzmach powieści pisarza, jego potencjale jako bilingwalisty, osobliwościach recepcji utworów Czyngiza Ajtmatowa w innych kulturach i literaturach itp. Okrągły stół zakończył się pokazem filmu wideo „Czyngiz Ajtmatow: życie i twórczość”.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

«Poeci to duchowi misjonarze»… Dialog Ihora Hyrycza z Jurijem Buriakiem

Kilka słów o uczestnikach dialogu. Ihor HYRYCZ — kijowski historyk i dziennikarz. Redaktor naczelny czasopisma „Pamjatky Ukrajiny”. Specjalista w zakresie problematyki historii kultury i myśli politycznej. Członek korespondent UVAN (USA, od 1998 r.), członek rzeczywisty NTSh (2005 r.). Jurij BURIAK — poeta, tłumacz, kulturoznawca i wydawca. Członek NSPU. Laureat nagród im. P. Usenki, B. Neczerdy, Dm. Nytczenki, Je. Płużnyka, W. Sosiury oraz I. Ohijenki. Założyciel i redaktor naczelny almanachu „Chronika–2000” oraz serii wydawniczych „Ad fontes”, „Ukrajinski propileji”. Nominowany do Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki za tom poezji „Amalha-ma” (2012 r., wydawnictwo „Ukrajinski propileji”, m. Kijów). I. Hyrycz: Radzieckie literaturoznawstwo wprowadzało takie pojęcie, jak liryka obywatelska. Pan ma różną lirykę, jest liryka miłosna, ale bardzo wiele wierszy o wydźwięku obywatelskim. I w tej kwestii, moim zdaniem, jest Pan bardzo podobny do Tarasa Hryhorowycza Szewczenki, który swoją liryką obywatelską wywarł ogromny wpływ na ukraińskie społeczeństwo. W jaki sposób Pan sam odczuwa własne przesłanie do narodu ukraińskiego? Jak swoimi utworami chciałby Pan zmienić współczesną egzystencję ukraińskiego społeczeństwa? Ju. Buriak: Przyjmuję Pana postulat, z wyjątkiem tego, że postać Szewczenki i osoba poety doby późnego średniowiecza, jak nazywałem siebie za młodu, to wielkości nieporównywalne. Przede wszystkim rozumiem, jak zarozumiale byłoby porównywać się z Szewczenką. Szewczenko to geniusz, ja nim nie jestem. Poezja Szewczenki przetrwa wieki; mojej raczej nie czeka taki sam los. Ale w istocie Szewczenko, jak nikt inny, przyczynił się do powstania człowieka obywatelskiego czy politycznego Ukraińca, przyczynił się do jego formowania. Chociaż terminologicznie „polityczny Ukrainiec” to jakby z innego leksykonu: M. Michnowskiego czy W. Łypynskiego, przynajmniej nie wcześniej niż M. Drahomanowa. T. Szewczenko uchwycił epokę romantyzmu, proszę wspomnieć jego „Hajdamaków”, i na bajronicznej fali, korzystając z doświadczeń polskich chłopomanów, swoich poprzedników, współczesnych I. Kotlarewskiemu i M. Gogolowi, wszedł w jakieś inne warstwy duchowej stratosfery. Założył tak potężny ładunek duchowy, że stał się faktycznie de iure ojcem nowoczesnego narodu politycznego. Oczywiście, epoka Szewczenki nadaje się do paraleli z epoką chruszczowowskiej odwilży, oznakami narodowego renesansu z pojawieniem się szistdesiatnyków, breżniewowską stagnacją, andropowowskim „dokręcaniem śruby”, gorbaczowowską „pieriestrojką”, rozpadem imperium; z tymi procesami, które Kobziarz przewidywał w „Kaukazie” i „Neofitach”: powstaniem niepodległej Ukrainy — „a będzie syn, i będzie matka, I będą ludzie na ziemi…”, którą prowidencjonalnie przepowiadał wielki poeta. Wspomnijmy, epoka Szewczenki to prawie pół wieku od zburzenia resztek ukraińskiej autonomii. Naród zamieniono w niewolników, świadomość narodowa żywi się dawniejszymi wspomnieniami, legendami, pracami historycznymi. To tylko niektóre zarysy tamtej epoki. Ta epoka, w której nam przyszło żyć, to ćwierć wieku od fizycznego wyniszczenia 90% ukraińskiej inteligencji; od wymazania ze zwojów historii imion najgodniejszych; od wynarodowienia w jednej trzeciej ukraińskiego chłopstwa, którego przedstawicielem był Szewczenko. Zatem obiektywnie przed poetami stawały te same zadania: i przed Szewczenką, i przed poetami epoki, w której nam przyszło żyć; zadania, które tak ostro uświadamiał sobie Szewczenko oraz jego współpracownicy i współmyśliciele: P. Kulisz, M. Hułak, M. Kostomarow. Co chciało się zmienić? Dwoma słowami: stosunek Ukraińca „sowieckiego chowu” do historii swojego narodu, do jego wielkiej kultury, by stanąć na równi z innymi europejskimi narodami. To tylko kilka głównych zarysów. I.H.: Mówi się, że Szewczenko był poetą chłopskim, że przede wszystkim apelował do chłopstwa jako kwintesencji ówczesnego narodu ukraińskiego, ponieważ w mieście jako takim ukraińskiego nastawienia czy, powiedzmy, sentymentu już nie było — miasta były zrusyfikowane. I Szewczenko miał nadzieję, że właśnie chłopstwo zrozumie jego poezję i będzie można je przekształcić w warstwę tych politycznych Ukraińców, o których Pan mówi. Bez wątpienia, mówiąc o nich, musimy brać termin „polityczni Ukraińcy” w cudzysłów, bo Szewczenko tego określenia zapewne nie rozumiał — to leksykon początku XX wieku. Ale możemy mówić o tym, że Szewczenko jako człowiek, który to czuł, który na poziomie emocjonalnym tego chciał, jest twórcą politycznego ukraiństwa. Z drugiej strony rozumiał, że najpierw właśnie inteligencja musi go zrozumieć, i dlatego zwracał się do chłopstwa przez inteligencję, która miała stać się takim tubą Szewczenki dla wsi. Moim zdaniem Pan w swojej poezji nie apeluje do wsi, a zwraca się raczej do mieszkańca miasta. Poeta Jurij Buriak to intelektualista, który być może jest niezrozumiały dla ogółu. I w związku z tym ciekawe, jak Pan uświadamia sobie misję ukraińskiego poety obecnie, jeśli porównać czasy Szewczenki i obecne? J.B.: Przez ten czas — ogromny historyczny odcinek 200 lat — wielu chłopów przeniosło się do miast. Zresztą sam Szewczenko w dużej mierze był produktem wpływu ówczesnych kulturowych metropolii: Petersburga, Wilna, Kijowa. Chłop, który opanował nie tylko szczyty malarstwa, ale i język metropolii na poziomie niemal klasycznym. Były mu dostępne Ermitaż, Luwr, Peterhof, Peczersk, Poczajów. To nie Aleksiej Kolcow, Siergiej Jesienin czy Robert Burns. Diapazon Szewczenki jest znacznie szerszy. Moja wizja jest taka: w epicentrum stoi człowiek wsi, a dalej kręgi się rozchodzą. Ale najistotniejszym składnikiem jest rdzeń: chłopska istota, która łączy nas z prakorzeniami; to jest to, co uformowało się tam, w tyglu tworzenia narodu. Misja poety. Poeci to duchowi misjonarze, ich misją jest przypominać ludziom o tym, że są ludźmi, a nie pustymi naczyniami, które wypełniają się wszelkim śmieciem, niezależnie od ich woli. I.H.: Wielkość Szewczenki w tym, że zwracał się i do intelektualisty, i do zwykłego człowieka. Był dla wszystkich zrozumiały: i dla ludzi z wyższym wykształceniem, i dla tych, którzy wykształcenia w ogóle nie mieli. Mógł przemówić do każdego i każdy widział mniej więcej to samo, niezależnie od poziomu rozwoju. Pana poezja nie jest tak dostępna dla ogółu. Czy nie uważa się Pan za poetę tylko dla mądrych ludzi lub poetę elitarnego? Czy ludzie, którzy czytają takich poetów, powinni wzrastać ponad siebie, dążyć do czegoś wyższego? Pana myśli w kwestii poetów dla szerokich mas i poetów elitarnych. J.B.: Kiedy Szewczenko parafrazował „Psalmy” Dawida, wykładał w formie przypowieści wczesną historię chrześcijaństwa, zajmował się geopolityką, bronił równouprawnienia języków Fina, Tunguza, Polaka, Czeczeńca, Kazacha czy Ukraińca, czekał na „apostołów prawdy i nauki” — czyż nie było to przejawem właśnie intelektualnej jakości narodowego geniusza? Moim zdaniem wybrani to ci, którzy znajdują się najpierw przy Nauczycielu. Wybranymi byli apostołowie, ale uwierzyły miliony. Słowo „elita” jest bardzo sprofanowane w naszym społeczeństwie. Przyjrzyjcie się choćby tak zwanej elicie politycznej albo artystycznej. Tam znajdziecie niemało potworów, które nie odpowiadają znaczeniu tego słowa. Zresztą wśród pisarzy też niemało „unikatów”. Co do mądrych ludzi. W ogóle myślę o wielkim braterstwie, niezależnie od przynależności narodowej, braterstwie mądrych ludzi czy narodzie mądrych ludzi, których drugą cechą jest godność, trzecią — człowieczeństwo w mnogości swoich przejawów, czyli obecność w człowieku serca. I.H.: Urodził się Pan w regionie przemysłowym. Panuje pogląd, że poezja to utwory człowieka ze wsi. Ukraińska poezja była przeważnie wiejska. Pan jest poetą-urbanistą i udaje się Panu przekazać właśnie piękno miasta, ukraińskiego środowiska. Z drugiej strony jest Pan obdarzony wspaniałym wyczuciem przyrody: potrafi Pan łączyć zachwyt czy piękno przyrody wsi i miasta. Jak w Panu tak organicznie współżyje poeta-urbanista i poeta, piewca chłopskiego piękna? Czy to nie przeszkadza? J.B.: Jestem człowiekiem nie miasta, a przedmieścia ogromnego węzła kolejowego, gdzie było niemało zakładów: naprawy parowozów, lokomotywowni, silikatowych, zakładów mięsnych… Mój ojciec często powtarzał: „Jesteśmy ludźmi, którzy wyszli ze wsi, ale nie doszli do miasta”. To był wielki masyw ludzi, którzy przyszli „ze wsi” i jeszcze władali językiem, pamiętali tradycje, pieśni. Zwłaszcza kiedy się upili, śpiewali ukraińskie pieśni. Ale ich dzieci już według przepisów tego państwa, w którym wtedy żyliśmy — wielkiego imperium, uczyły się w rosyjskich szkołach. Przy czym te szkoły jeszcze przed wojną były ukraińskie, ale stopniowo, w miarę tego, jak rozprzestrzeniała się ta zaraza (sowiecka ideologia), rusyfikowały się i już przeważająca większość dzieci traciła związek z korzeniami, z kulturą. Właściwie rodzimą kulturę studiowano z podręczników języka i literatury ukraińskiej — to jedna ze wszystkich dyscyplin, które podawano w rosyjskojęzycznej szkole. Dlatego ta chłopska żywiołowość żyła w tych ludziach, którzy byli rówieśnikami mojego ojca, i w tych młodych ludziach, którzy przyjeżdżali ze wsi i zatrudniali się do pracy. Z nich trochę podśmiewano się, nazywano pogardliwymi przezwiskami, w ten sposób okazując swój stosunek do tego, czego nie rozumieli. I dla mnie miasto, jako człowieka z przedmieścia wielkiego miasta nad Dnieprem, położonego na trzech wzgórzach, można porównać z przyjazdem do wielkiej stolicy. Kiedy jechaliśmy do „miasta”, to jechaliśmy trasami tramwaju obok bagien, jezior, obok dzielnic robotniczych i przyjeżdżaliśmy do luksusowych wnętrz ze szczególną architekturą, na której ja jeszcze wtedy się nie znałem. To później zacząłem odróżniać każdy budynek i mogłem niemal z dokładnością do dekady określić, kiedy go zbudowano. Doświadczenie przychodziło przez dość bolesne procesy, przez kompleksy albo, jak mówi mój znajomy, przez „lumpenowskie stereotypy”, których trzeba było się pozbywać po to, żeby jakoś dorastać do rozumienia urbanistyki w jej wyższych przejawach. Co do wsi. Wieś jest pierwotna. Wszystko to we mnie się połączyło, nie wyparło. I. G.: Wspomniał Pan o architekturze. Wiem, że jest Pan koneserem architektury. Jest Pan modernistą w swojej poezji, dlatego być może lubi Pan też modernizm w architekturze, muzyce, malarstwie. W kręgu Pana towarzyszy jest niemało modernistów, którzy cenią Pana gust artystyczny. Co najbardziej ceni Pan w sztuce? Jakie kierunki Pana interesują, być może to nie tylko modernizm? I biorąc to pod uwagę, jak określiłby Pan swój styl w pisaniu poezji? Ju. B.: W sztuce, tam, gdzie się na czymś znam, zawsze pociągało mnie odejście od kanonów. Bo kanony z czasem nabierają jakiegoś odcienia i nalotu zużycia. Podczas gdy każda innowacja daje świeży dopływ nowej krwi. Oczywiście, jest to związane, na poziomie biologicznym, z jakimiś receptorami. Z tego czerpię wielką estetyczną przyjemność. Ale dotyczy to nie tylko czasów modernizmu początku XX wieku, chociaż jest to istotna składowa moich poszukiwań i ogromny ładunek inspiracji oraz piękna. I. G.: Lubi Pan klasykę?.. Ju. B.: Ogólnie wszystkie okresy rozwoju kultury miały swoich przedstawicieli, którzy wychodzili poza kanoniczne formy lub byli zbyt szerokozakresowi, zbyt instrumentalnie-wirtuozowsko-doskonali, którzy władali wieloma, wieloma instrumentami. To zawsze mnie pociągało. Byli tacy poeci, którzy wymyślali formę. Przy czym wybitni poeci, których dzieła, na szczęście, dotrwały do naszych czasów. I trzeba tylko wsłuchać się w ich melodykę i poczuć ten rdzeń duchowej energii, który przez nich przechodzi. Dotyczy to także artystów antyku, i to nie tylko literatury, a wszystkiego, co nadaje się do określenia „sztuka”, zaczynając od cyzelowania w metalu, a kończąc na kamienicach i odtwarzaniu jakichś dźwiękowo-melodyjnych ładów i szeregów. Dotyczy to także wielkiego średniowiecznego bizantyjskiego cerkiewnosłowiańskiego żywiołu naszych wybitnych duchownych, twórców tekstów liturgicznych, w których brzmią takie hymny stworzenia świata, kosmosu, tego, czego my, zafiksowani na naszych codziennych problemach, nie zauważamy, a czasem lekceważymy, nie uświadamiając sobie tego, dokąd my w ogóle zostaliśmy rzuceni. I to wielkie szczęście uświadamiać sobie nawet to, że jesteśmy skazani na tę samotność w jakiejś bezmiarze czegoś, co dotąd jeszcze nie zostało ujawnione i nie zostało nazwane swoim imieniem. Dotyczy to także tych poetów, którzy dopiero 20—30 lat temu zaczęli pojawiać się na świetle dziennym, ale ich dzieła istniały 300—400 lat temu, i tak samo, jak artyści nowszych czasów, byli oni budowniczymi naszej kultury. Jasna sprawa, to także wielki Taras i literatura XIX wieku, XX-go z jego geniuszami — poetami, którzy są mi bliscy. A to poeci doby ukraińskiego odrodzenia narodowego. Nawet trudno powiedzieć, komu daję większe pierwszeństwo —

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

wszyscy mi się podobają, u każdego znajduję coś bliskiego memu sercu. Jest to i Mykoła Bażan, i Jewhen Malanjuk, i Michaił Semenko, i Mykoła Zerow, i Jurij Klen — zdawałoby się, poeci biegunowo różni, odmienne praktyki poetyckie, ale im bardziej różnorodne, tym ciekawsze. Lubię różnorodność, i to nie tylko gatunkową, stylistyczną, lecz w ogóle — wszelką wielobarwność. Dlatego, jeśli mówić o jakiejś stylistycznej przynależności mojej poezji do jakiegoś nurtu, to zachwycałem się wieloma poetami, nie rozróżniając, kim są: czy intuicjonistami, czy surrealistami, czy po prostu formalistami, jak to się pogardliwie określa, czy tradycjonalistami. Czasem mówi się o sztukierstwie, nie zastanawiając się nad tym, że człowiek jest skazany na poszukiwanie wciąż tego, co oznacza się słowem, jak bezliczne rzeczy, które jeszcze nie zostały nazwane po imieniu. Bardzo dobrze powiedział o tym angielski filozof Isaiah Berlin: „99 % tego, co nas otacza, nie zostało jeszcze nazwane i nie zostało jeszcze przemyślane przez ludzi”. Dlatego poezja wielu wydaje się czymś takim, jak mawiano, „suchym chlebem”, a w istocie jest to, być może, demonstracja bezsilności człowieka wobec tego, co chciałby wyrazić, co odczuwa, lecz brakuje mu środków wyrazu. Ci ludzie, którzy to odczuwają, są właśnie prawdziwymi znawcami, w których zaszła iskra Boża w rozumieniu i przenikaniu tego, co kryje się za znakami — czy to słownymi, czy malarskimi, czy budowlanymi, czy solarnymi, czy dźwiękowymi, czy innymi. Dlatego, jeśli rozpatrywać to na minus, w sensie eklektycznym, to ja jestem poetą eklektyki, wielkiej eklektyki. Ale eklektyka to nie to. Bo eklektyka — w dosłownym znaczeniu — to zasada „cięcia”: bierze się tę rzeczywistość, wycina, składa… I. H.: To kompilacyjność. J. B.: Tak, na pozór to kompilacyjność, a w istocie to coś innego. Jest jeszcze doniosłe słowo „uniwersum”, które lubił mój brat. Ale nazwać to stylem uniwersalnym również nie wypada. Choć interesuje mnie doświadczenie wszystkich tych kierunków artystycznych, nagromadzone nie tylko przez ukraińskich twórców, ale i rosyjskich, europejskich, amerykańskich, latynoamerykańskich. Obecnie jestem zafascynowany, i wcześniej też byłem, kulturami wschodnimi: chińską, japońską, asyryjską. Człowiek, niestety, jest ograniczony w czasie i, docierając do pewnej granicy, uświadamia sobie, jak mało mu dano tego czasu, by pojąć cały piękny i szalony świat. I. H.: Którego z wybitnych poetów XX wieku uważa Pan za swoich poprzedników, na kogo się Pan orientuje? Tłumaczy Pan wielu zagranicznych poetów i lubi Pan Paula Celana, Ezrę Pounda, Josifa Brodskiego i innych. Zatem o swoich poetyckich fascynacjach. J. B.: Poza poezją ukraińską, którą bardzo kocham i wiedzę o której trzeba jeszcze pogłębiać, powiem kilka słów o poezji europejskiej. Fascynacjami mojej młodości byli Francuzi: Charles Baudelaire, Guillaume Apollinaire, Blaise Cendrars; Anglicy Thomas Eliot, Dylan Thomas, a później zainteresowali mnie poeci epoki Szekspira, zwłaszcza John Donne. Kocham amerykańską poezję XX wieku: Roberta Warrena, Allena Ginsberga, Dereka Walcotta, Johna Berrymana. Po przekładach Mykoły Bażana wielu ludzi zachwycało się poezją Rainera Marii Rilkego i mnie to również nie ominęło. Jedną z moich ostatnich fascynacji jest poezja na nowo odkrytego starożytnego rzymskiego autora Kwintusa Flakkusa Horacego, który jest mi duchowo bardzo bliski, być może temperamentem albo czymś jeszcze… A także grecki poeta Konstandinos Kawafis, który jest mi bliski właśnie głębią wnikania w te sensy, które czasem nie poddają się tak banalnemu nazywaniu czy szyfrowaniu. Ów Amerykanin Ezra Pound, którego uważam za największego uniwersalistę, a w ogóle za magmę poetycką, która wchłonęła w siebie kultury wielu narodów: Egiptu, Prowansji, słowiańszczyzny, indiaństwa itd. To człowiek, który wybuchł ogólnoludzkim kosmosem w swoich poetyckich olśnieniach. Był nadzwyczajnym wyłapywaczem sensów i potrafił trzymać nutę, melodię tak długo, jak chciał. Dla niego nie było niewykonalnych zadań. Dlatego uważam Ezrę Pounda za najgenialniejszego poetę ludzkości wszystkich czasów i narodów. Inną ciekawą osobowością jest Jean Cocteau, bliski mi dzięki pewnym ciekawym radom artystycznym. Potrafi on tak zapalić i natchnąć! To nadzwyczajna prozopoezja. Cocteau — znakomity dramaturg i poeta — jest takim uniwersalistą, który może jedną iskrą zapalić w tobie cały ogień, który może wybuchnąć jakimś poematem albo narodzinami nowego świata. Taka zdumiewająca cecha tego francuskiego artysty, który radził: „Tworząc tekst, prawie nie wracać do niego, lecz pozostawić go takim, jakim powstał kiedyś, w jednej chwili”. Radę Cocteau przyjąłem i naśladuję ją. I. H.: Cenię Pana tematykę kijowską (są to wiersze z cyklu „Gardaryki” i inne pojedyncze poezje). Moim zdaniem w problematyce kijowskiej potrafi Pan dostrzec miasto nie tylko jako obraz artystyczny, lecz łączy z nim losy ludzi. I to wyróżnia Pana spośród innych poetów, którzy pisali o Kijowie. Przypomnijmy M. Zerowa, który w wierszu ograniczał się do jednego jaskrawego obrazu. Na przykład „złotem przybita błękit” — powiedziane o zaledwie jednej dzwonnicy i tym wszystko zakończył. Albo M. Rylski, który o Górze Bajkowej mógł podać tylko jakiś jeden szczegół. Pan natomiast tworzy całe wielkie „poezje”, poematy o Kijowie, powstają u Pana pewne „poetyckie kijowskie przewodniki”. Do czego chce Pan dojść w swoich poezjach o Kijowie? Jak ocenia Pan stolicę Ukrainy w przedstawionej problematyce: Kijów—Dniepr, Kijów święty, Kijów historyczny, wybitni działacze Kijowa? Moim zdaniem te Pana „wiersze kijowskie” należałoby zebrać w różne bloki tematyczno-chronologiczne i wydać, być może, osobnym tomem, i wtedy ta poezja mogłaby inaczej „zabrzmieć”. Choć Pan pochodzi z Dniepropetrowska, to jednak tak, jak Pan odczuwa Kijów, nie odczuwają go kijowscy poeci. J. B.: Na wszystkie pytania można odpowiedzieć jednym wersem: nazwać miasto tak, by ten wers był na ustach wszystkich. Z wysokości swoich lat powiem: przeżywając Kijów, przeżywam siebie młodego — silnego, pewnego siebie lub nie całkiem pewnego w kontakcie z tymi rzeczami, ludźmi, które stały się istotą mojej egzystencji. I te uczucia bywa, że trudno określić jednym zdaniem czy kilkoma słowami, ponieważ nie rozumiałem ich wtedy i dziś też nie do końca je rozumiem, bo są tak głębokie, zagadkowe i tajemnicze, że grają w nich takie prądy, które być może nie dają się określić słowami i czasem nie udaje się przekazać ich jakąś tradycyjną strofiką. Dlatego, być może, stąd moja taka wielomówność i dążenie do uchwycenia chwili, choć przecież Goethe pragnął ją zatrzymać. I właśnie łowienie tej chwili jest, zapewne, bardzo widoczne w moich wierszach i kogoś czasem zbija z tropu. Kijów jest dla mnie tradycyjnym ucieleśnieniem żeńskiego pierwiastka (być może zabrzmi to nieco banalnie): matka miast ruskich. Postrzegam Kijów jako coś matczynego. Można to porównać do ukochanej kobiety, którą tylko ty znasz i znasz tak, jak nikt jej nie zna. Ale czasem natrafiasz na jakieś wybryki, na jakieś niespodzianki, nawet wędrując znanymi ci oswojonymi miejscami. Tymczasem Dniepropol kojarzy mi się z pierwiastkiem męskim (zapewne wiąże się to z czasem mojego dojrzewania i nabierania potrzebnej świadomości). Te dwa pierwiastki, jak jin i jang, w jakiś sposób nieustannie przepływają jeden w drugi, a ja, niczym w przerębli, w wielkiej kosmicznej dziurze, krążę między Dniepropolem a Gardarikami czy Gardaryką… A właściwie, oprócz doświadczenia życiowego, oprócz tych kompleksów, uczuć, które na szczęście wciąż żyją w mojej świadomości i sercu i które są związane z Kijowem, są też rzeczy nabyte przez doświadczenie kulturowe (o czym pan mówi) — to doświadczenie, które przenika ziemię, budynki, książki, krajobrazy, drzewa itd. Te rzeczy się rozpływają i wykraczają poza granice mojego życia, a czasem sięgają tak daleko, że zdaje się, iż dosięgają we mnie samym tych głębin, które wiążą się jeszcze z jakimiś ichtiozaurzymi mutacjami. Zapewne jest to też produkt tego, co czytałem o archeologicznych rozmaitych wykopaliskach w tym mieście. Tak więc poznaje się miasto już tak, jak poznaje się kobietę — gruntownie i dogłębnie. Tak też poznaje się kulturę miasta, które się pokochało i które wryło się w wyobraźnię, które widzi się jako idealne, lecz które czasem wchodzi w antagonizm z tym, co dzieje się naprawdę. Ponieważ to, co zrobiono z tym miastem, nawet na mojej pamięci, te wszystkie okropności, które nawznosili ludzie bez miłości, bez serca, bez wizji — wszystko to wymaga jakichś nowych form wyrazu. Kasztanami i „dnieprową falą” już się nie ograniczysz, a problemów, które trzeba nazywać i utrwalać, by zachować piękno, jest bez liku. I. H.: Kolejnym ważnym tematem Pana jest liryka miłosna, bo jest Pan niezwykłym poetą lirycznym. Jaki jest Pana stosunek do erotyzmu? Czasem zarzuca się Panu nadmierną seksualność poezji i nadużywanie leksyki nienormatywnej. Jaki jest Pana stosunek do używania takiej leksyki w poezji? Czy wiąże się to z tym, że ma Pan własną wizję lub wyjaśnienie takich spraw, a zwłaszcza relacji między mężczyzną a kobietą? J. B.: W literaturze światowej są postaci kobiet, które na zawsze weszły do świadomości niejednego narodu. Powiedzmy Laura, Beatrycze — to ta jedyna, albo piękna Nieznajoma Błoka, albo bohaterki niektórych ukraińskich poetów. Są też inne rzeczy, na przykład badania o poecie zatytułowane „Trzykrotnie zjawiła mi się miłość” (red.: książka Romana Horaka poświęcona I. Frankowi). Otóż mnie miłość zjawiała się nie „trzykrotnie”, lecz bardzo wiele razy. Ale staram się zachować to, co z Laury i Beatrycze, związane z kilkoma okresami mojego życia, dojrzewania seksualnego. Na różnych etapach miałem bardzo jasne postaci, w które wrastała w mojej świadomości Laura, i one wciąż tam pozostały. Ale będę szczery: wśród kobiet były też takie walkirie, takie ognistowłose jakieś stworzenia w kobiecej postaci, które przypalały mi włosy i kiedy nade mną fruwały, czułem się bardzo nieswojo, łagodnie mówiąc. Czasem trzeba było szukać adekwatnych sposobów, by wytrzymać, i dlatego pojawiały się nietypowe, jak na typowego sowieciaka, wybiegi z użyciem alkoholu lub też nienormatywnej leksyki. Nie uważam tego za wielką anomalię, to jest w naturze, a w społeczeństwie, w którym się wychowywałem, było to zjawiskiem powszechnym. Czasem tylko tym tabuizowanym słowem można wyrazić to, czego nie wyraża się innymi słowami, choć brzmi to dziko i przykro. Znam wielu wybitnych artystów, którzy lubili ostre słówka. Zresztą miłość zjawiała się komuś, i ona nie tylko się zjawiała i nie była wyciskana, nie była retuszowana, nie była zaciemniana innymi miłościami. Jeśli była — to była. Miałem takie uczucia, do których wracam i dziś, które obrastają takimi warstwami kulturowymi i nakładają się na rzeczy archetypowe, na rzeczy związane ze światowym doświadczeniem kulturowym. I tak przez swoją miłość do kobiety poznaję świat. I. H.: Jest Pan wybitnym stylistą, nadzwyczajnym znawcą języka, który włada bogatym zasobem leksykalnym i wprowadza do swoich wierszy nowe formy słowotwórcze. Wzbogaca Pan język ukraiński. I ci, którzy znają się na języku, czerpią przyjemność z czytania Pana utworów. Wiem, że ostatnio zaczął Pan pisać prozę. Są poeci, którzy jednocześnie piszą prozę i poezję, a są prozaicy, którzy w istocie są poetami. W literaturze rosyjskiej jaskrawym przykładem tego fenomenu jest twórczość Mariny Cwietajewej, która jako poetka w swoich bardzo ciekawych utworach prozatorskich jest wyjątkowa. Jak ocenia Pan siebie w prozie, którą Pan pisze: jako belletryzatora poezji? Pana plany w prozie? Co planuje Pan wydać w najbliższym czasie? J. B.: Jako prozaika mnie nikt nie zna, poza przyjaciółmi, do których Pan należy. Trochę utwierdzam się w swoim stosunku do tego, co można nazwać prozą. Moja proza jest bliska poezji. Pisząc te teksty, nie czułem, że przełączyłem przekaz gatunkowy. Wydawało mi się, że to kontynuacja poezji. A co z tego wyszło lub wyjdzie — pokaże czas. Przypominam sobie, że ktoś z Amerykanów XX wieku mówił, że ma przesądy dotyczące ogłaszania swoich planów. Na razie ja też nie jestem gotów o tym mówić. I. H.: Starasz się Pan w poezji wpisać Ukrainę w kontekst światowy. I o tym wielokrotnie sam Pan mówił. Pisze Pan nie tylko poezję dla Ukraińców, lecz stara się Pan w jakiś sposób uczynić zdobycze światowej poezji ukraińskimi poprzez własną poezję. Dlatego zwrócę uwagę na jeszcze jeden Pana ważny projekt — „Chronikę–2000”, w którym stara się Pan już tekstami kulturoznawczymi wpisać Ukrainę w ten kontekst światowy. Almanach ukazuje się od ponad 20 lat, jest już 100 tomów tego almanachu. Proszę opowiedzieć, jak go Pan zamierzał i jaki jest Pana główny cel w wydawaniu tego czasopisma. Ju. B.: Wszystko zaczęło się od pojawienia się nowych możliwości, a w tamtym czasie dojrzały już potrzeby, sformułowano zadania i wyznaczono cel. Kiedy pojawiła się możliwość ujawnienia tego, co było zamknięte, ukryte, co przechowywano za siedmioma zamkami gdzieś w specjalnych skarbcach, trzeba było z niej skorzystać. Jak długo potrwa ta możliwość, nikt nie wiedział, dlatego wszystko robiono bardzo szybko i z wielkim entuzjazmem, natchnieniem. Najważniejsze zadanie: z białych plam uczynić wyraźne sylwetki i pokazać prawdziwy ciężar, prawdziwe znaczenie osiągnięć narodu ukraińskiego w dziedzinie humanistyki. A ponadto — ujawnić związek kultury ukraińskiej z kulturami innych narodów, określić miejsce kultury ukraińskiej w przestrzeni kulturowej Europy i świata, odkryć regionalne zasoby kultury ukraińskiej. Nasz kraj jest bowiem bardzo wielokulturowy i bogaty w tradycje. Ukraińskość zamieszana jest w takie nurty, jak hellenizm, kultury tureckie; ona, kultura ukraińska, przesiąknięta jest wielkim potencjałem bizantyjskiej literatury duchowej. I wiele innego. Zadanie polegało więc na tym, aby wyprowadzić wyobrażenie o kulturze ukraińskiej jako zjawisku, jeśli nie planetarnego poziomu, to na równi z kulturami innych europejskich narodów, które nie wstydzą się swojego dziedzictwa, w przeciwieństwie do tego, co obserwowano wówczas w ukraińskim społeczeństwie i wśród Ukraińców, zastraszonych sowieckimi szpicrutami, w wielu kwestiach „oskubanych”, zmankurtyzowanych, przekotypilonych. To nie jest tylko moja zasługa — w projekt włączały się setki ludzi. (U nas ukazał się katalog publikacji, gdzie samych nazwisk autorów jest ponad dwa tysiące!) Wśród autorów almanachu są najlepsi przedstawiciele nauk humanistycznych, artyści, politycy, naukowcy. Wyniki naszej pracy są raczej ucieleśnieniem tego pragnienia, które towarzyszyło na początku, gdy zaczynał się ten projekt, całkowicie uwidocznione, uwyraźnione. Ponieważ dziś tym zajmują się już nie pojedyncze osobowości, a wydaje się, że nawet kamień stał się ukraiński. I bardzo dobrze widać to z wydarzeń, które teraz rozgrywają się na Majdanie. I. H.: Jest Pan poetą, a zakres Pana zainteresowań nie zna granic. Interesuje Pana wszystko: i filozofia, i historia, i sztuka. Być może jest Pan poetą w prawdziwym znaczeniu tego słowa, bo dla dzisiejszego pokolenia poeta to ten, kto umie rymować. A Pan, jak mi się wydaje, jest poetą o tak głębokiej treści, z dawnej epoki, gdy poeta był władcą dum, za którym ludzie podążali. Naród tak bardzo kochał poezję, że gromadziły się ogromne sale, by posłuchać poety. A działo się tak nawet w latach 60.–70. XX wieku. Dziś trudno sobie wyobrazić, by na wystąpienia jakiegoś poety chodziły tłumy ludzi. Jaki jest Pana pogląd na funkcję poety we współczesnej epoce? I jak Pan siebie widzi jako poeta w tej epoce? Ju. B.: Wie Pani, istnieją pewne schematy i warianty możliwych odpowiedzi, ale ja nie odpowiedziałbym tak śmiało i szybko. Chciałbym spojrzeć na to wszystko z innej strony, to znaczy, co przede wszystkim czuję w sobie i wychodząc ze swojego doświadczenia. Człowiek myślący jest skorupą pewnej wiedzy o wszechświecie. Przeżywając swój wiek, napełnia się Wszechświatem i zdobywa coraz więcej wiedzy o otaczającym świecie. I ta wiedza musi zostać przefiltrowana i przyswojona, aby ten człowiek się samoidentyfikował i nie utracił tego, co najważniejsze, samego siebie. Trzeba zawsze poruszać się od swoich początków, od swojego źródła, ku poznaniu Wszechświata. I oto to napełnianie się nową wiedzą odbywa się w bardzo dziwny i z czasem coraz intensywniejszy sposób, przypominając przyspieszenie w kolajderze: im więcej odkrywasz tajemnic, tym więcej czakr w tobie się otwiera, tym szerszy staje się dla ciebie świat. I im bardziej zaczynasz mieszać prozę z poezją, a poezję z prozą, mierzyć słowo geometrią, wprowadzać fizykę do prozy — ostatecznie trafiasz na takie „hawkingowskie przestrzenie”, że rozumiesz: jesteś cząstką Wszechświata. Jakie funkcje mogą tu wchodzić w grę? Gdy poczucie tego, że jesteś cząstką Wszechświata, że w tobie jest cząstka boskości, czyni cię nieskończenie szczęśliwym. Można to odbierać na poziomie absurdystów: „Boże, co to jest?” Bo dalej otwierają się przed tobą takie wymiary w poezji. Pożądane jest, aby cała informacja, która płynie stamtąd, była poetyzowana! Bo jeśli nie będzie poetyzowania tej informacji, to będzie koniec wszystkiemu.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Aktualne dla współczesnej szkoły wychowanie narodowo-patriotyczne w spuściźnie pedagogicznej Borysa Hrinczenki

Ołeksij NEŻYWYJ, doktor nauk filologicznych, profesor Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, laureat nagród im. Borysa Hrinczenki, Iwana Ohijenki, Dmytra Nytczenki, „Błahowist”, Panasa Myrnego, Wasyla Symonenki, Wołodymyra Małyka Wieś Ołeksijiwka w rejonie perewalskim na Ługańszczyźnie. Tutaj minęło 6 lat życia Borysa Hrinczenki. Teraz z pewnością można powiedzieć, że niepozorne piękno Ołeksijiwki podobało się pisarzowi, bo w jego utworach literackich często znajdujemy strony, gdzie opisana jest niewielka rzeka Biła i jej brzegi: z jednej strony łagodny, ukwiecony zielenią, a z drugiej — skalisty, z krzewami i pojedynczymi drzewami. A jeszcze Ołeksijiwka była do gustu także dlatego, że nauczyciel Borys Hrinczenko marzył o nauczaniu w ukraińskiej wsi i od razu odpowiedział na propozycję Chrystyny Danyliwny Alczewskiej. Do wiejskiej szkoły, którą zbudowano za środki ziemstwa i częściowo rodziny Alczewskich, małżeństwo Hrinczenków przyjechało w połowie września 1887 roku. Tutaj uczyli do jesieni 1893 roku. Uczniowie i ich rodzice znali Borysa Dmytrowycza i Marię Mykołajiwnę jako dobrych, szczerych, troskliwych nauczycieli. Dziwiło ich też to, że nauczyciele zawsze porozumiewali się w języku ukraińskim. Szkoła w Ołeksijiwce, jak i wszystkie inne szkoły w tej części Ukrainy, która należała do carskiej Rosji, nie mogła być ukraińską, ale przyswajając obowiązkowy program, dzieci uczyły się czytać i pisać w języku ojczystym. Podręczników do tego też nie było, jednak Borys Dmytrowycz rozwiązał i ten problem z właściwą mu pracowitością: sam napisał pierwsze książki szkolne — „Elementarz” i „Czytankę”. Uczniowie i wieśniacy mogli brać książki w języku ukraińskim z biblioteki nauczycielskiej. Głównym celem życia Borysa Hrinczenki było przebudzenie świadomości narodowej. Kontynuując najlepsze tradycje myśli pedagogicznej na Ukrainie w zakresie pisania podręczników, B. Hrinczenko twórczo przemyśliwuje to, co zrobili jego poprzednicy, w szczególności „Elementarz” T. Szewczenki, podręczniki P. Kulisza i, wykorzystawszy własne praktyczne doświadczenie pracy nauczycielskiej, tworzy podręczniki do szkoły początkowej „Elementarz” i „Rodzime słowo. Ukraińską czytankę”. Przeznaczenie podręczników szkolnych miały też prace historyczne B. Hrinczenki „Opowiadania z ukraińskiej starożytności” (1911) oraz „Jak żył naród ukraiński” (krótka historia Ukrainy) (1917). Możliwe, że zwrócenie się B. Hrinczenki bezpośrednio do pisania prac historycznych wywołane było także tym, że uzasadniając potrzebę nauczania w szkole narodowej historii Ukrainy, zwrócił uwagę na brak niezbędnych podręczników. Ten zamysł zrealizowano w pracy „Jak żył naród ukraiński”. Objętość jest niewielka, a wykład materiału uwzględnia wiekowe osobliwości dzieci w wieku szkolnym średnim i młodszym. W formie popularnonaukowej podano kilka rozdziałów, które opowiadają o najważniejszych wydarzeniach w historii Ukrainy: „Gdzie żyją Ukraińcy i ilu ich jest”, „Nasi przodkowie i pierwsi książęta”, „Tatarski czas niedoli”, „Kozacy”, „Bohdan Chmielnicki”, „Pańszczyźniana niewola i wyzwolenie” itd. Podkreślmy, że treść tej pracy prawdziwie odzwierciedliła historię narodu ukraińskiego, miała na celu nie tylko danie określonego zasobu wiedzy, ale i przyczynienie się do kształtowania świadomości narodowej, w tym samym czasie B. Hrinczenko podchodzi do naświetlenia historii Ukrainy z prawdziwie naukowych pozycji, jest zwolennikiem tej koncepcji historii ojczystej, która kształtowała się pod wpływem wybitnych historyków, zwłaszcza M. Hruszewskiego. Odczuwalny jest wkład B. Hrinczenki także w pisaniu szkiców literaturoznawczych o twórczości ukraińskich pisarzy. Wspólnymi cechami gatunkowo-stylistycznymi charakteryzują się „Opowiadanie o Jewhenie Hrebince” (1902), „Opowiadanie o Hryćku Kwitce-Osnowjanence” (1902), „Opowiadanie o Iwanie Kotlarewskim” (1912). Ich napisanie wywołane było ideami pedagoga o szkole narodowej i próbą wypełnienia luki w pisaniu podręczników szkolnych z literatury ukraińskiej. Potwierdzeniem tego jest swoisty styl pisania tych szkiców, który jest bliski szkolnemu literaturoznawstwu, czyli uwzględnia wiekowe osobliwości uczniów w wieku szkolnym młodszym i średnim, poziom ich edukacji literackiej. Zatem, przy próbie pisania podręczników szkolnych z literatury ukraińskiej znany pedagog dbał o uwzględnienie zasad dostępności, jednocześnie starał się wywołać zainteresowanie postacią pisarza, tymi charakterystycznymi okolicznościami, które kształtowały jego światopogląd, rozpatrywał twórczość pisarzy w związku z epoką, warunkami społecznymi i kulturowymi. O tym może świadczyć także list powitalny na otwarcie pomnika I. Kotlarewskiego, napisany przez B. Hrinczenkę: „Jeszcze zorza nie świtała na ciemnym niebie zachmurzonym, jak w Połtawie z ust Iwana Kotlarewskiego wybrzmiało natchnione poetyckie słowo. Odzywało się ono szczerą obroną za naród, zakuty w pęta pańszczyźnianej niewoli, ono rodzimą mowę znieważaną do wyżyn narodowego piśmiennictwa, ono żywiło nasz duch narodowy żywotną siłą. I słowo stało się czynem. Tym czynem było — nowe życie narodu ukraińskiego. Słowo wprowadzało go do rodziny narodów europejskich. Służąc słowu, szanując jego jasną i potężną siłę, wiemy, że przed nią nie ostoi się żadna tajna siła…”. Obraz świata narodowego jest pierwotny w świadomości małego dziecka. Nim, w większości, określa się proces i wyniki ewolucji umysłowej i duchowej jednostki. Obraz Ojczyzny jako podstawa samopoznania narodowego kształtuje się i przejawia za pomocą języka, przez który świat wchodzi w człowieka, a człowiek — w świat. System językowy każdego narodu jest całkowicie unikalny i różni się nawet od języków pokrewnych. Jak trafnie porównał O. Potebnia, język i wzrok są podobne: „Podobnie jak najmniejsza zmiana w budowie oka i działalności nerwów wzrokowych nieuchronnie daje inne postrzeganie i przez to wpływa na światopogląd człowieka, tak każdy drobiazg w budowie języka musi dawać bez naszej wiedzy swoje szczególne kombinacje elementów myśli”. Opierając się na nauce O. Potebni o języku i odczuwaniu świata, B. Hrinczenko buduje swoje poglądy na kształtowanie narodowego obrazu edukacji oraz obrazu rzeczywistości narodowej: „Ukraińska poezja ludowa swoim bogactwem i swoją wartością literacką dawno już dziwi wszystkich europejskich uczonych: stawiają oni ją razem z ludową poezją serbską, wyżej od poezji ludowych wszystkich innych narodów. Może ona dać niezwykle bogaty materiał dla szkoły”. Ważne jest podkreślenie, uważa B. Hrinczenko, że znaczenie i obraz słowa w językach ukraińskim i rosyjskim w większości przypadków są bardzo odmienne, i dlatego dają różny kierunek myśli. W szkole rosyjskojęzycznej dziecko-Ukrainiec przyswaja (jeśli przyswoi) obcy mu narodowy obraz świata i dlatego, ponownie trafiając w żywioł bliskiej mu działalności życiowej, szybko traci widoczność „kultury książkowej”. B. Hrinczenko nieprzypadkowo cytuje tutaj K. Uszyńskiego: „Mowa ludowa i życie ludowe ponownie opanowują jego duszę i zalewają oraz zjadają jakiekolwiek wrażenie szkoły, jako coś niezwykle im obcego. Co zrobiła szkoła? Gorzej niż nic! Na kilka lat zatrzymała naturalny rozwój dziecka”. Zatem obraz świata narodowego, jak i narodowy obraz świata, główną cechą mają język narodu. Dlatego mówienie dziecku o historii narodowej, kulturze, sztuce w obcym języku jest absurdalne. „Niedorzeczność z pedagogicznego punktu widzenia, a z punktu widzenia uczucia narodowego wszystko to wydaje się jakimś znęcaniem się”. Wyrażając myśl o konieczności nauczania w języku ojczystym, B. Hrinczenko nie wykazywał przy tym ograniczenia narodowego. W „Listach z Ukrainy Naddnieprzańskiej” wzywał swoich rodaków: „Czujmy się członkami wszechświatowej ludzkiej rodziny i weźmy sobie wszystko, co piękne, prawdziwe, wysokie i ludzkie, co wypracowała w swoim życiu ludzkość, weźmy i zróbmy to częścią naszej duszy”. Jednak wtedy literatura edukacyjna była całkowicie zorientowana na materiał rosyjski — przyrodniczy, historyczny, etnograficzny itd., i nie mogła stać się środkiem wychowania narodowo-kulturalnego dla Ukraińców. B. Hrinczenko pisze: „Najlepsze książki do czytania szkolnego w znacznej mierze wypełnione są ludowym materiałem rosyjskim: przysłowiami, pieśniami, bajkami. Środek niezwykle racjonalny: to jedynie zwiększa naturalność książki, przybliżając ją do ludowego rozumienia i smaku. Ale znowuż do jakiego? Do wielkoruskiego. Co zaś tyczy się dzieci ukraińskich, to im większy materiał do czytania jest specyficznie wielkoruski, tym jest on dalszy od ich rozumienia i smaku. Inaczej być nie może: im bardziej materiał ludowy jest wielkoruski, tym bardziej odbiła się w nim natura, pogląd i światopogląd wielkoruski; przecież u nas wszystko to jest inne!”. W rosyjskich książkach edukacyjnych brakuje zupełnie elementów ukraińskiej geografii, co oczywiście nie sprzyja kształtowaniu u dzieci obrazu Ojczyzny. Historia narodowa jako składowa część obrazu świata też całkowicie rozpoczyna się w historii narodu rosyjskiego, a sama wspólnota etniczna „Ukraińcy” asymiluje się w pojęciu „rosyjska ludność”. Wynik podobnej praktyki edukacyjnej — denarodowienie, gdyż dziecko wyrasta na człowieka bez Ojczyzny i historii. „Znajomość z przeszłością swojego kraju, z działalnością poprzedników, którzy rozwijają uczucia społeczne, budzą świadomość obowiązku wobec współczesnego społeczeństwa i przyszłych pokoleń, — dla naszego ucznia rzecz niemożliwa. Czy nie dziwne, że te uczucia społeczne nie tylko nie rozwijają się, ale regresują w narodzie przy danej sytuacji?”. Narodowy obraz świata Ukraińca ma specyficzne dominanty etniczne i nie dopuszcza obcych mu norm życia. Jednym z istotnych przejawów zasady narodowej w nauczaniu i wychowaniu jest uwzględnienie światopoglądu ludowego, nawet na poziomie codziennym. Przecież dziecku przyjdzie żyć w określonym środowisku społeczno-kulturowym, z ustalonymi normami zachowania, wartościami moralno-etycznymi. W szczególności dziecko wiejskie powinno być przygotowane przez szkołę do najbardziej naturalnego, adekwatnego włączenia się w swój socjum. „Nasze chłopstwo, — pisał B. Hrinczenko, — ma swój głęboki, wiekami ustalony historycznie i innymi przyczynami wypracowany światopogląd. Uczeń szkoły przebywa i będzie przebywał po jej zakończeniu pod wielkim wpływem rodziny chłopskiej, gdzie ukształtował się i wiekami wzmacniał ten światopogląd. Znaczy to, że i nauczycielowi ludowemu czy nauczycielce przychodzi liczyć się z poglądami chłopskimi, przychodzi zastanawiać się nad nimi i prowadzić sprawę w taki sposób, aby uniknąć rozbieżności z tymi poglądami wśród chłopstwa”. U B. Hrinczenki idea wychowującego i rozwijającego nauczania zajmuje ważne miejsce. Nauczanie nie może nie być skierowane na wzajemnie powiązane rozwiązanie wszystkich zadań edukacji, wychowania i rozwoju. W tej zasadzie w największym stopniu przejawia się wzajemny związek wszystkich głównych komponentów nauczania: celów, treści, metod i środków, form organizacji nauczania. Kompleksowe podejście do procesu edukacyjno-wychowawczego podnosi jego skuteczność i wszechstronną efektywność. Oznaczało to, na przykład, że nauczanie w szkole początkowej nie może ograniczać się do przyswojenia umiejętności czytania, pisania, liczenia, co znacznie zawęża funkcje szkoły, zuboża potencjał twórczy nauczyciela, moralnie i intelektualnie poniża dziecko z prostego ludu. Samej umiejętności czytania i pisania dla dziecka wiejskiego mało, uważa B. Hrinczenko. Bez wątpienia, niezbędne są głębokie, systematyczne wiadomości z historii ojczystej, przyrodoznawstwa, rolnictwa itd. Ale priorytet nadaje się ogólnonaukowemu rozwojowi dzieci właśnie na początkowym stopniu nauczania: „Wydaje mi się, że szkoła ludowa, czyniąc działalność myśli tylko środkiem przyswajania przez ucznia wiedzy, traci prawie całą swoją treść, że pozostaje martwym zakładem… Wychować rozum dziecka, na ile to jest w mocy szkoły ludowej, rozwinąć, wzmocnić go, uczynić dziecko przydatnym do dalszej działalności — oto zadanie szkoły ludowej, ponieważ przy obecnym stanie rzeczy, właśnie w tej dalszej działalności i polega cała istota”. Powszechnie znany fakt, że język jest jedyną substancją myśli, determinuje naukę języka w szkole jako przedmiotu pierwszego pod względem znaczenia. Być może dlatego aspekty ogólnokulturowe, psychologiczne i metodyczne nauczania języka ojczystego są najbardziej przedstawione w spuściźnie pedagogicznej B. Hrinczenki. Wielokrotnie podkreślał, że tylko bezbłędne władanie językiem daje dziecku środki do głębokiego pojmowania rzeczywistości, do wychowania i rozwoju w procesie pedagogicznym. Podkreślmy trzy ważne założenia, na których buduje swoją dydaktykę B. Hrinczenko. Pierwsze: nie można rozwijać mowy w oderwaniu od myślenia, jak i myślenia w oderwaniu od rozwoju mowy. Drugie: początkowe opanowanie języka ojczystego realizuje się poprzez włączanie dziecka w dostępne mu rodzaje działalności i komunikacji. Trzecie: rosyjska literacka i tylko literacka, a nie ludowa mowa pozostaje w szkole nie jako środek, a jako jeden z celów nauczania, jako środek nauczania zmienia się na ukraiński i z jego pomocą uczniowie powinni przyswoić język wielkoruski. Wierny swojemu głównemu celowi życia — za pomocą środków edukacji wychowywać świadomych narodowo ludzi, rozpoczyna pracę nad „Gramatyką języka ukraińskiego”, czyli Elementarzem dla pierwszoklasistów. W artykule metodycznym, który nazywa się „Do nauczycieli”, autor napisał: „Ułożyłem tę gramatykę jeszcze w roku 1888, będąc nauczycielem na wsi. Wtedy nie W niniejszym badaniu (podajemy w skrótach — red.) skupiono uwagę na ukrainoznawczej podstawie podręczników szkolnych oraz popularnonaukowych studiów pedagogicznych, których autorem jest Borys Hrynczenko. Akcentuje się również uwagę na krajoznawczym aspekcie działalności pedagogicznej rodziny Hrynczenków, co w perspektywie stanie się składnikiem Antologii pedagogicznego krajoznawstwa Ługańszczyzny.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

nie wolno było drukować żadnych ukraińskich książek do nauki dla dzieci czy dorosłych; dlatego sam napisałem cały elementarz drukowanymi literami i uczyłem z niego czytania i pisania swoje dziecko oraz cudze dzieci, pragnąc, aby nauka przemawiała do nich w ojczystym języku”. Elementarz B. Hrynczenki został po raz pierwszy wydrukowany w Kijowie w 1907 roku, a po raz drugi w 1917 roku. „Ukraiński elementarz” składa się z dwóch części: elementarzowej i poelementarzowej, która nazywa się „Czytanie po abecadle”. Na końcu „Ukraińskiego elementarza” zamieszczono artykuł metodyczny pod tytułem „Do nauczycieli”. Chociaż część przedelementarzowa jest nieobecna, to, jak widać z artykułu metodycznego, nauczyciel przeznaczał na okres przedelementarzowy od 10 do 14 dni. Za główną treść pracy w tym okresie B. Hrynczenko uważał ćwiczenia analityczno-syntetyczne oraz pisanie elementów małych liter. Według jego własnego twierdzenia, efekt pedagogiczny tej pracy był całkowicie pozytywny: „Pod koniec tej pracy dzieci bardzo dobrze rozumiały, że słowo składa się z dźwięków, całkowicie swobodnie odróżniały jeden dźwięk od drugiego i uczyły się łączyć dźwięk z dźwiękiem w sylabę. To ostatnie było najważniejsze. Każdy nauczyciel wie, że dobremu czytaniu czasem bardzo długo przeszkadza to, że dzieci nie potrafią łączyć dźwięku z dźwiękiem, a wymawiają każdy dźwięk osobno. Nieuchronnie dzieje się tak wtedy, gdy zacznie się od razu uczyć i dźwięków, i liter”. Przy początkowej nauce czytania i pisania nauczyciel używał ruchomego alfabetu jako najwygodniejszego materiału dydaktycznego. Na uwagę zasługuje również materiał dydaktyczny do czytania i ćwiczeń pisemnych. Tutaj przeważają wzorce twórczości ludowej, zwłaszcza przysłowia i porzekadła, które mają charakter moralno-etyczny i wyrażają wielowiekowe doświadczenie narodu ukraińskiego. Oto niektóre z nich: matki nie można ani kupić, ani zasłużyć; nasza mowa — nie plewy; dużo mówisz — mało zrobisz; kiedy sprawa słuszna, to mów śmiało; kto raz skłamie, temu drugi raz nie ma wiary; nie doprowadzi wódka do dobra; nauka w las nie zaprowadzi, a z niego wyprowadzi; choć człowiek ubogi, a słowo jego czyste; krzywda ludzka bokiem wyłazi; chleb głową wszystkiego; Ukraina — nasza matka; każdy kraj ma swój zwyczaj. Ćwiczenia dobrane są w taki sposób, że zawierają głównie materiał leksykalny, dobrze znany uczniom klas pierwszych, zwłaszcza o charakterze rodzinno-obyczajowym, jednocześnie uwzględniono aspekt wychowania narodowego: „Nasza miła Ukraina — to nasz rodzinny kraj. Język ukraiński — nasz język ojczysty”. Rozdział „Czytanie po abecadle” również zawiera głównie materiały folklorystyczne: pieśni ludowe, przysłowia, zagadki, bajki, opowiadania, utwory literackie L. Hlibowa, P. Kulisza, T. Szewczenki oraz własne utwory literackie. Lekcja końcowa kończy się proroczymi słowami Wielkiego Kobziarza: Uczcie się, bracia moi, Uczcie się, czytajcie, I cudzego się uczcie, I swego nie porzucajcie. Głównym osiągnięciem „Elementarza do nauki czytania i pisania” jest to, że B. Hrynczenko w przerażającym czasie ucisku narodowego stworzył jakościowo nowy Elementarz i uczył dzieci języka ojczystego, stosując przy jego opracowywaniu normy ukraińskiej pisowni, które opierały się na jej tradycyjnie ustalonych zasadach. Jednocześnie dominującym czynnikiem w doborze materiału dydaktycznego stał się folklor, co pozwalało uczyć dzieci języka ojczystego w jego najdoskonalszym i najpiękniejszym przejawie — twórczości ludowej. Autor Elementarza całkowicie świadomie wybrał dźwiękową metodę analityczno-syntetyczną nauki czytania i pisania, trafnie połączył naukę czytania i pisania z okresem przedelementarzowym, opracował poprawną metodykę nauki pisania, która jest teraz wykorzystywana we współczesnej metodyce. W tym samym 1917 roku ukazał się kolejny podręcznik napisany przez B. Hrynczenkę, „Rodzime słowo. Ukraińska czytanka” z podtytułem „Pierwsza po Elementarzu książka do czytania”. Podstawą do opracowania stała się tak zwana „Czytanka Nastki”, nad którą pracował w latach 1890—1891. W krótkiej przedmowie do tej rękopiśmiennej książki pisał: „Tę książkę napisał tatuś Nastki, ponieważ ona nie mogła czytać drukowanego, bo było drobne, a ją bolały oczy, i nie było wtedy takich ukraińskich książek dla dzieci, żeby mogły je czytać małe dzieci”. Rzeczywiście, z tej książki, razem z rówieśnikami — dziećmi chłopskimi, uczyła się córka Nastka, włączała się w ukraińskie słowo. W czytance „Rodzime słowo” również przeważają gatunki dziecięcego folkloru, zwłaszcza dużo pieśni kalendarzowo-obrzędowej twórczości ludowo-poetyckiej. Podręcznik przede wszystkim realizował dążenie autora do idei wychowania narodowego, które opiera się na tradycjach ukrainoznawstwa i krajoznawstwa. Tak więc specjalny rozdział nosił tytuł „Rodzinny kraj”, w którym w przystępnej dla wieku dziecięcego formie opowiada się o ukraińskiej ziemi: „Nasza mowa nazywa się językiem ukraińskim. Nasza ziemia nazywa się Ukrainą. Swój rodzinny język ukraiński kochamy najbardziej ze wszystkich języków na świecie… Ale musimy też wszystkich innych ludzi kochać i szanować. A wszystkim innym ludziom musimy czynić dobro”. Podkreślmy, że napisane zostały te wersy w czasie, gdy nawet słowa „Ukraina”, „ukraiński” były wywrotowe i zakazane. W tendencjach moralnych czuć tu pragnienie widzenia swojego kraju wolnym od ucisku narodowego, jednocześnie autor nie wykazuje ograniczenia narodowego, bo uczy kochać, szanować wszystkie narody i języki świata. Wychowaniu świadomości narodowej sprzyjały też skrzydlate powiedzenia takiego charakteru: „Rodowi kozackiemu nie ma końca”, „Nasza duma, nasza pieśń nie umrze, nie zginie”, „Sława nie polegnie, a opowie, co działo się na świecie”. Wśród pisarzy, których utwory proponowano do czytania, przede wszystkim spuścizna Tarasa Szewczenki, jego wiersze: „Sad wiśniowy koło chaty”, „Płynie woda spod jawora”, „Sierota”, „Wiosna” (fragment poematu „Hajdamacy”). Specjalną czcionką wyróżnione są prorocze słowa Kobziarza: Nasza duma, nasza pieśń Nie umrze, nie zginie. Oto gdzie, ludzie, nasza sława Sława Ukrainy. Przedstawione są także utwory L. Hlibowa, J. Hrebinki, P. Kulisza, M. Kociubynskiego, M. Szaszkewycza. Jak widzimy, Borys Hrynczenko w pisaniu podręcznika orientował się na najznaczniejsze osiągnięcia literatury ukraińskiej dla dzieci. Przy tworzeniu tego podręcznika zrealizowano szerokie możliwości powiązań międzyprzedmiotowych, kompleksowe podejście do nauczania i wychowania osobowości młodszego ucznia. Zasady te osiągano dzięki organicznemu połączeniu nauczania, czytania i rozwoju mowy wiązanej z kształtowaniem podstaw wiedzy o otaczającym świecie, człowieku, społeczeństwie, wychowaniem narodowym i moralno-etycznym. Bogactwo estetyczne osiągano dzięki wykorzystaniu źródeł folklorystycznych, etnopedagogicznych, ludoznawczych, krajoznawczych, najlepszych utworów literatury pięknej dla dzieci. Wszystko to daje podstawy uważać, że podręcznik „Rodzime słowo. Ukraińska czytanka” pełnił jednocześnie funkcje podręcznika z podstaw przyrodoznawstwa oraz zapoznania z otaczającym światem. Zatem B. Hrynczenko jeszcze na przełomie XX wieku doszedł do wniosku, że nauczanie i wychowanie uczniów klas początkowych powinno mieć charakter kompleksowy i realizować zasady humanistyczne i etniczne. Stworzone przez niego podręczniki były organiczną kontynuacją tradycji ukraińskiej myśli narodowo-oświatowej, gdzie dominujące znaczenie ma potencjał światopoglądowy, etyczny i estetyczny twórczości ludowej, etnopedagogiki, ludoznawstwa. Tym samym wybitny pedagog podniósł na znacznie wyższy poziom jakościowy istotę procesu nauczania i wychowania na jego początkowym etapie. Niestety, począwszy od końca lat 20., także ten dorobek spuścizny pedagogicznej B. Hrynczenki zaczął być dewaluowany i usuwany z teorii pedagogiki, praktyki szkolnej. W podręcznikach dla młodszych uczniów przeważa podejście wulgarno-socjologiczne, które utożsamiano z wyobcowaniem szkoły od kultury narodowej. Przykro, ale wymienione wady znajdujemy i w dzisiejszych podręcznikach, zatem dorobek pedagogiczny Borysa Hrynczenki jest szczególnie aktualny dla współczesnej szkoły.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Tytan pracy

W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy, znajdującym się na terenie Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego w Kijowie, otwarto wystawę „Oddać zdołamy siebie Ukrainie” z okazji 150. rocznicy urodzin Borysa Hrinczenki, wybitnego pisarza, tłumacza, leksykografa, wydawcy, działacza społeczno-politycznego. Wystawa będzie czynna do 30 stycznia 2014 roku. Nadija KYRIAN Zdjęcia autorki. W ekspozycji znajdują się autografy rękopisów z funduszu rękopisów Instytutu Literatury im. T. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, materiały z Muzeum Książki i Drukarstwa oraz Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki, dokumenty, utwory i tłumaczenia Borysa Hrinczenki oraz Marii Zahirnej. Zaprezentowano badania współczesnych naukowców na temat życia i twórczości jubilatów (Marii Zahirnej również stuknęło 150 lat), książki wydawnictwa rodziny Hrinczenków oraz z ich prywatnej biblioteki. Podsekcje ekspozycji: wydania utworów B. Hrinczenki za jego życia, wydania książek ludowo-oświatowych w Czernihowie i Kijowie („Proświta”), historia wydania „Słownika…” B. Hrinczenki i inne. Eksponowane są wydania popularnonaukowe i tłumaczenia, seria „Pamięci Nasti Hrinczenko”, którą zapoczątkował Borys Hrinczenko, a kontynuowała Maria Zahirna. Lejtmotywem wystawy są słowa Jewhena Czykałenki: „Bez pieniędzy, zajęty służbą, on sam z żoną napisał i wydał w krótkim czasie więcej, prawdopodobnie, książek, niż wydało je całe ukraińskie społeczeństwo po 1876 roku. Jakiej trzeba było energii, pracy i uporu, aby w ówczesnych warunkach cenzuralnych wydawać taką masę książek”. Słowo wstępne na otwarciu wygłosiła dyrektor muzeum Wałentyna Boczkowska. „Zebraliśmy się w niełatwym dla Ukrainy czasie — zaznaczyła Wałentyna Hryhoriwna. — Nasz zespół, jak wiele innych, podpisał apel przeciwko brutalnym działaniom władzy. Mamy nadzieję, że zdołamy wywalczyć swoje prawa, swoją wolność. Takie wybitne postacie, jak Borys Hrinczenko, służą nam za przykład. Taka ekspozycja w naszym muzeum nie jest pierwszą. Najaktywniejszy udział w przygotowaniu wystawy tym razem wzięły kierowniczka działu pracy naukowej Maria Ołeksiwna Hrynko oraz Hanna Iwaniwna Biłocerkiewska, pomagał im cały nasz zespół”. Iryna Hnatiuk, kandydat nauk filologicznych, kierowniczka działu leksykografii i leksykologii Instytutu Języka Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, opowiedziała o najważniejszym dziele B. Hrinczenki — wydaniu Słownika języka ukraińskiego, prace nad którym rozpoczęły się w 1864 roku z inicjatywy wydawców almanachu „Kijowska starożytność”. W tamtym czasie na Ukrainie były już słowniki Pamwy Beryndy, Ławrentija Zyzanija, które również są prezentowane w tym muzeum, gdzie swego czasu była drukarnia. Były to słowniki naszego starego języka książkowego. Powstała potrzeba słownika języka ludowego. Językoznawcy, studenci zaczęli zbierać materiał. Praca przygotowawcza trwała nie jedną dekadę. Choć B. Hrinczenko nie miał specjalnego wykształcenia filologicznego, bardzo dobrze znał język ukraiński. Hrinczenko przygotowywał się do takiej pracy przez całe swoje świadome życie. To, że urodził się na Ługańszczyźnie, podobnie jak Wołodymyr Dal, autor słynnego słownika języka rosyjskiego, prawdopodobnie również go inspirowało. Materiały do słownika przekazano Hrinczence jesienią 1902 roku. W tym czasie ogłoszono konkurs na najlepszy słownik „języka małoruskiego”, jak wtedy mówiono. Czasopismo „Kijewskaja starina” zawarło z nim umowę na pracę końcową nad słownikiem, który należało złożyć do 1 stycznia 1905 roku. Hrinczence przyniesiono ogromne skrzynie z materiałami, mówiąc, że jest tam 150 tysięcy słów. Przejrzawszy i przeliczywszy, Borys Dmytrowycz odkrył, że jest tylko 49 tysięcy słów hasłowych. W tamtym czasie Hrinczenko mieszkał w Czernihowie, zajmował się działalnością wydawniczą, otrzymywał niezłą pensję. Proponowano mu, aby pracował dalej, a słownik układał wieczorami. Odmówił i przeprowadził się do Kijowa, poświęcił się pracy nad słownikiem. Początkowo obliczył, że musi układać 120 słów dziennie, potem ta liczba wzrosła do 170, dalej do 220. Prawdopodobnie właśnie o tym czasie powiedziano: „On więcej pracował, niż żył”. W wyznaczonym terminie przekazał do Rosyjskiej Akademii Nauk 20 tysięcy stron rękopiśmiennego tekstu. Słownik Hrinczenki został uhonorowany drugą nagrodą (pierwszej nie przyznano nikomu) i opublikowany w latach 1907—1909. Praca stała się podsumowaniem ukraińskiej leksykografii, począwszy od 1596 roku. Od tego czasu wznawiano go około dziesięciu razy. Do wydania z 1927 roku Serhij Jefremow i Andrij Nikowśkyj wnieśli uzupełnienia, Serhij Jefremow napisał przedmowę „Jak powstał słownik Hrinczenki”. To wydanie przez długi czas było zakazane, dopiero od czasów niepodległości pracownicy instytutu mogli z niego korzystać. Najmasowsze wydanie było w latach 1958—1959 (30 tysięcy egzemplarzy). W Instytucie Języka Ukraińskiego z okazji jubileuszu pisarza odbyła się konferencja poświęcona Hrinczence i jego słownikowi. Badania nad tym tematem trwają, w szczególności trwa dyskusja dotycząca 25 tysięcy słów ze słownika Hrinczenki, które jeszcze nie weszły do współczesnych słowników. Jewhen Wołodymyrowycz Kuryszew, docent katedry kunsztu wykonawczego Instytutu Sztuki Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki, autor pomocy dydaktycznej „Poezja Borysa Hrinczenki w twórczości ukraińskich kompozytorów i wykonawców”, opowiedział o utworach muzycznych do słów Borysa Hrinczenki, o tym, że w Bibliotece Naukowej im. Wernadskiego znalazł archiwum muzyczne B. Hrinczenki, które wydano w osobnej książce. Śpiewak Wasyl Biłocerkiewśkyj wykonał własne utwory do poezji Hrinczenki przy akompaniamencie bandurzystki Wiktorii Petryk. Przedstawiciel laboratorium hrinczenkoznawstwa Kijowskiego Uniwersytetu im. Borysa Hrinczenki przekazał muzeum trzecie wydanie wierszowanych bajek B. Hrinczenki.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

Synowski dług wobec rodu

Prezentując niedawno swoją nową książkę „Pamięć naszego rodu” (wydawnictwo „Ukraiński priorytet”, 2013) na jednym z posiedzeń publicystów w Związku Pisarzy Ukrainy, Mychajło Sydorżewski wyraził obawę, czy stanie się ona popularna wśród szerokich mas czytelniczych, gdyż mowa w niej o czymś bardzo osobistym — niemal 400-letniej historii jednego zwykłego ukraińskiego rodu chłopskiego. Jednak to go nie niepokoi. Ponieważ ta książka, cytuję autora: „To mój synowski obowiązek, mój dług wobec mojego rodu. To, co zebrałem, musi zostać zachowane dla przyszłych pokoleń Sydorżewskich — aby pamiętali, do jakiego sławnego i dawnego rodu należą”. Halyna TARASIUK, członkini NSPU. Dyskusja nad kroniką rodu Sydorżewskich przerodziła się w poważną „historyczno-polityczną” debatę. Wszak niemal każde wydarzenie w życiu chłopskiej rodziny ze wsi Sołotwyn w obwodzie żytomierskim, niemal każdy fakt z biografii jej członków, tak czy inaczej, były ściśle powiązane z państwowymi, a nawet planetarnymi zawirowaniami społeczno-politycznymi czasów, w których żyli. Co więcej, każdy z obecnych mimowolnie ekstrapolował, przymierzał i porównywał los rodu Sydorżewskich do losu własnej rodziny. Zdarzało się nawet, że podczas dyskusji niektóre niejasne fakty zbiorowej biografii Sydorżewskich wyjaśniały się, a luki wypełniały informacjami historycznymi. Krótko mówiąc, cała atmosfera prezentacji przekonywała, jakiej wagi i ceny nabiera dziś, w epoce rewolucji informacyjnej, dokumentalna informacja z pierwszej ręki. Wie o tym sam autor Mychajło Sydorżewski, redaktor popularnej „Ukraińskiej gazety literackiej”, znany publicysta, który debiutując w literaturze bardzo oryginalnym tomikiem poetyckim „Na pół między dwoma światami” (2004), wszystkie lata swojego życia poświęcił analitycznym badaniom współczesnej polityki, ekonomii, geopolityki, literatury i kulturoznawstwa, opublikowanym w dwóch jego książkach publicystycznych „Zdwyh” (2005) oraz „Tęsknota za wolnością” (2007). Nawiasem mówiąc, te dwie książki, które bez naciągania można nazwać uczciwą kroniką epoki Niepodległości współczesnego Samowydcia, stoją na półce mojej domowej biblioteki w „sektorze” historyczno-informacyjnym i często sięgam do nich w swojej praktyce dziennikarskiej i pisarskiej. Jako do źródeł dokumentalnych, które przyjemnie wyróżniają się właśnie historyczną obiektywnością spośród wielu wspomnieniowych opusów współczesnych polityków i politologów, w centrum których stoi dość subiektywne sławienie własnej roli we współczesnych procesach historycznych. To po pierwsze. Po drugie, wydanie takiej książki jest, moim zdaniem, zjawiskiem dość symptomatycznym, ponieważ świadczy o nowej fali świadomego pragnienia narodowo uświadomionej ukraińskiej inteligencji, by ostatecznie wyrwać się z niewoli oficjalnej historii Ukrainy, którą, parafrazując Oswalda Spenglera, można nazwać „historią wielkich zależności”. W naszym przypadku — geopolitycznych, kulturoznawczych, a nawet religijnych. Nie zaszkodzi przypomnieć, że choć to przykre, historia Ukrainy wciąż pozostaje taką, jaką „napisali” ją jeszcze w epoce piotrowskiej „patriotyczni Niemcy” na czele z Millerem, przy czym napisali ją w kontekście historii imperialno-rosyjskiej, o której wielki Rosjanin F. Tiutczew powiedział z gorzkim sarkazmem: „Rosyjska historia do Piotra Wielkiego to nieustanna panichida, a po Piotrze Wielkim — jedna sprawa karna”. Owszem — „sprawa karna”, w której Ukraina nieustannie była „stroną poszkodowaną”, co dało powód i prawo po 300 latach wielkiemu Ukraińcowi Wołodymyrowi Wynnyczence, świadkowi historycznych dyskursów Mychajła Hruszewskiego, przyszło do głowy stwierdzenie, że ukraińskiej historii nie można czytać bez bromu. Nie można, bo, jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, we wszystkich czasach zbrojna walka o wolność i niepodległość Ukrainy była wspierana walką intelektualną o jej prawdziwą, a nie sfałszowaną historię. Jest rzeczą naturalną, że patriotyczne, świadome narodowo umysły próbowały wyrwać się z ideologicznego mitu obcego państwa, z jego zaklętego kręgu… tworząc swój narodowy mit historyczny od „Historii Rusów”, przypisywanej O. Konyskiemu, po „Hajdamaków” Tarasa Szewczenki i „Byt ukraińskiego narodu” Mykoły Kostomarowa. Jednak właśnie na początku XIX wieku to u Kostomarowa, profesora historii, obok tego dość efektownego tworzenia mitów historycznych na początku XIX wieku, zainteresowania kronikami i obcymi dokumentami historycznymi, pojawia się idea tak zwanej „historii ludowej”, którą błyskotliwie wcielił w życie Kulisz, nie tylko tym, że wydał w latach 1856—57 „Zapiski o Południowej Rusi”, ale przede wszystkim tym, że skłonił intelektualne i twórcze siły ówczesnej Ukrainy do zwrócenia się twarzą do ludu — głównego twórcy historii i jej prawdziwego kronikarza. Tak niewinne zapisywanie pieśni ludowych, podań i przekazów, zbieranie świadectw dokumentalnych naocznych świadków o przeszłości — dalekiej i bliskiej, z kolei wywołało pojawienie się społecznej literatury antypańszczyźnianej, której przewodzili Szewczenko i Marko Wowczok. Na przełomie XIX i XX wieku ideę napisania historii nie obcych carów i dowódców, a swojego narodu, wciela w „Historii Ukrainy-Rusi” Mychajło Hruszewski. Całkiem prawdopodobne, że właśnie ta praca uczyniła z uniwersyteckiego profesora polityka i pierwszego prezydenta Ukrainy. Prawdziwym buntem przeciwko niegodnej roli narodu ukraińskiego na zapleczu wielkorosyjskiej historiografii imperialnej stało się odkrycie przez Dmytra Jawornyckiego megaswiata ukraińskiego kozactwa, czyli narodu ukraińskiego. Mimo głoszonych w czasach radzieckich zasad historyzmu i obiektywizmu, a także haseł „lud — twórca historii”, nauka historyczna nadal pozostawała historią „carów-wodzów” i była pisana według scenariusza rządzącej elity. Wciąż pamiętamy czasy, kiedy uczyliśmy się jej z dokumentów zjazdów i konferencji partyjnych, w których lud jawił się jako bezosobowa masa pracująca. XXI wiek, który przywitaliśmy w nowych, demokratycznych realiach, obudził nową wizję historii Ukrainy jako nieustanną walkę narodu o swoje narodowe samostanowienie, nieustannie zagrożone katastrofą duchową. Co również jest w pewnej mierze „mitem ideologicznym”. Ponieważ historyczna przeszłość Ukrainy nie jest ani lepsza, ani gorsza, ani trudniejsza, ani łatwiejsza od przeszłości jakiegokolwiek z obecnie istniejących państw. A tajemnica obecności każdego z nich na tej ziemi tkwi w sakralnej niezniszczalności jej narodu. W tej żyjącej według praw wieczności masie ludzkiej, która składa się z wyrazistych, po części kongenialnych osobowości, które są twórcami historii, w których genach zakodowana jest pamięć rodu i narodu, i które są prawdziwymi twórcami historii — zarówno w przeszłości, jak i w przyszłości. Lecz mimo tej „jasności ideowej”, świetlane umysły nie przestaje mącić wątpliwość: jaką historię i jakiej Ukrainy musimy studiować, pisać i znać, i od jakich początków: od Scytów, którzy nie wiadomo skąd się wzięli i nie wiadomo gdzie podziali z naszych praojcowskich stepów? Rusi Kijowskiej, rzekomo założonej przez mitycznych Waregów? Z epoki książęcej czy z epoki „Wielkiej ruiny”? Z dokonań kozackich bezimiennych rycerzy czy ze zdrady ich znamienitych starszyzn? Według zmyślonych biografii książąt, hetmanów i wodzów, według wojen i powstań czy według świąt i obrzędów ludowych i prawosławnych? Według tragedii i ludobójstw czy według rozwoju kultury? Gdzie szukać prawdy historycznej: w obcych i rodzimych źródłach kronikarskich, w etnografii, w artefaktach archeologicznych czy w faktach żywej pamięci ludowej? Wydaje się, że książka dokumentalna M. Sydorżewskiego „Pamięć naszego rodu” odpowiada na te sakramentalne i wieczne dla Ukraińców pytania: przede wszystkim „korzystać z bezcennej pamięci przodków, która przechowuje w swoich tysiącletnich głębiach kolosalne pokłady informacji społeczno-bytowej, kulturowej i duchowej, obecnie praktycznie prawie utraconej…”. Na korzyść autora przemawia to, że jest świadomy swojego głównego celu. A dlatego, unikając pokusy zgubienia ziaren świadectw dokumentalnych w plewach beletrystyki, tworzy genealogię swojego rodu powściągliwie, jedynie powołując się na wspomnienia rodziców, krewnych i cudem zachowane w jego rodzinie kościelne „Metryki dzieci ochrzczonych”. Od tego skrupulatnego badania historii rozłożystego drzewa rodowego familii Sydorżewskich, od jej protoplasty kozackiego setnika ze wsi Sołotwyn, co na Żytomierszczyźnie, wieje biblijną sakralnością, zapomnianym szlachetnym honorem i dumą ze swojego kozacko-chłopskiego rodu, ale bez pychy, właściwej kronikom rodzinnym „królewskich” osób i „rodowitych” potomków niegdyś „wielkich tego świata”. Oczywiście, nie każdy czytelnik podejmie się prześledzenia wszystkich gałęzi wielkiego i licznego rodu Sydorżewskich. Jednak jestem pewna, że trzy czwarte tekstu przykuje uwagę czytelnika właśnie informacjami, które dotyczą każdego rodu naszego narodu ukraińskiego. To rzadkie nawet w naszych czasach świadectwa naocznych świadków — rodziców Mychajła Sydorżewskiego o głównych etapach ich prywatnego życia, nierozerwalnie związanych z etapami życia narodu ukraińskiego. Tym bardziej, że autor podaje je w czytelnej formie wywiadów z ojcem i matką, nagranych w różne, ale nieodległe lata, kiedy już ustąpił z naszych dusz strach przed mówieniem prawdy. „Rozmowa z ojcem o czasie przedwojennym”, „Opowieść ojca i matki o głodzie”, „O udziale ojca w wojnie fińskiej”, „Rozmowa z ojcem o początku wojny”, „Rozmowa z mamą o okresie powojennym”… Jak widzimy, nagłó- Mychajło Sydorżewski, rozdziały książki odpowiadają wszystkim prawom gatunku dokumentalnego. Jednocześnie intymność opowieści, zaufanie rozmówców do ankietera, czyni cuda szczerości i prawdziwości informacji. Niezredagowany, a zatem niepsuty język potoczny, spontaniczność wspomnień maluje wspaniały, wyrazisty kalejdoskop minionych wydarzeń. Osobiście dla mnie odkryciem była opowieść ojca o początku drugiej wojny światowej, odwrocie naszych wojsk, okrążeniu przez Niemców całych dywizji, a co najważniejsze — o błąkaniu się młodego żołnierza po ogarniętym wojną terytorium w poszukiwaniu swoich… Podobną historię, pamiętam, opowiadał mi jako dziecku mój ojciec, niestety, jako dorosła nie zdążyłam zapisać jego wspomnień… Mychajło Sydorżewski zdążył zapisać to, o czym milczą annały radzieckiej historii. I dobrze, że nie komentuje, nie uściśla i nie uzupełnia urywkowych wspomnień ojca. I nie redaguje. I właśnie dzięki tej spontanicznej fragmentaryczności opowieść tak naturalnie, „kinematograficznie” układa się w wyobrażony ciąg wideo, choćby już kręcić film o tej wojnie ojczyźnianej czy drugiej wojnie światowej, której dotąd nie znaliśmy… Z niespiesznych i swobodnych opowieści Maryny Jewdokymiwny i Ołeksija Serhijowycza Sydorżewskich wyłaniają się obrazy przedwojennego życia wsi Sołotwyn, czasów kolektywizacji, rozkułaczania i wielkiego głodu, powojenna egzystencja ze wszystkimi jej ideologicznymi i ludzkimi konfliktami, żywe wizerunki krewnych i mieszkańców wsi, charaktery i losy, tak podobne i niepodobne do tych postaci, które żyją we wspomnieniach każdego Ukraińca. Dlatego też nie dziwi, że prezentacja książki spontanicznie przekształciła się w ożywioną dyskusję o ogólnie ukraińskiej historii, o jej białych plamach i wciąż ciemnych lukach oraz o obowiązku każdego, by wypełnić je pamięcią. Szczególne zainteresowanie w książce wzbudzają także zdjęcia rodzinne i rodowe, bez których historia rodu Sydorżewskich byłaby niepełna. Chce się je przeglądać, wpatrując się w każdą twarz — na swój sposób piękną, duchową, niepowtarzalną. A następnie odłożyć książkę, w najdalszej szufladzie biurka znaleźć swoje stare rodzinne fotografie, długo przeglądać, a potem długo patrzeć w okno i żałować, że nie zdążyło się wypytać ojca i matki, kim jesteśmy, skąd i z jakiego rodu… I po dobroci pozazdrościć M. Sydorżewskiemu, który tak godnie, jak klejnoty kozackiej sotni prapradziada Sydora, przekazał pamięć o swoim rodzie synom i wnukom. Myślę, że książka M. Sydorżewskiego „Pamięć naszego rodu” sprowokuje początek nowej tendencji w nauce historycznej i w ogóle w beletrystyce — tworzenie prawdziwej ludowej historii Ukrainy, zapisanej z pierwszych ust jej twórców i naocznych świadków. Niech to będzie ostatnim wyjściem ukraińskiej świadomości narodowej i ducha z tysiącletniej egipskiej niewoli obcych mitologemów, realnych wpływów geopolitycznych i tradycyjnych zależności.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

W wirze naszych lat. Na 60-lecie Ołeksandra Bakumenki

Hanna Czu-bacz, członkini NSPU W wirze naszych lat Niech Bóg da siły na lot! Tymi wersami chcę powitać znanego pisarza Ołeksandra Bakumenkę z okazji wspaniałego jubileuszu. I powiedzieć to, co najważniejsze: „Masz dopiero 60 lat!”. I życzyć zdrowia oraz siły na przyszłe loty w literaturze, w twórczości pieśniarskiej i w życiu osobistym. Bo w wirze naszych lat tak wiele jeszcze nie zostało zrobione, nie zostało zauważone. A Pan swoją niestrudzoną pracą zrobił już wiele: i zauważył wielu tych, których nie obdarzyli swoją uwagą krytycy literaccy… Pisarz Ołeksandr Bakumenko pracuje w wielu gatunkach. Jest poetą, prozaikiem, pieśniarzem, publicystą, tłumaczem i literaturoznawcą. Spod jego pióra wyszło ponad dwadzieścia książek poezji i prozy. O. Bakumenko jest autorem tomików poetyckich „Sierpniowy opad liści”, „Śniegi idą wiosną”, „Ojcowski kamerton”, „W pieśni wieczności dusza”, „Baśniowe ballady”, „Napomnienie”. W dorobku twórczym pisarza znajdują się ciekawe utwory prozatorskie: powieści „Obrońca Góry Mnichów”, „Architekt słowa”, „Król Rynkowej ulicy”; powieści-eseje „Ludowy pieśniarz”, „Światło baśniowej prawdy”, „Lekcje cierpliwości”, „Władca bezcennego skarbu”, „Wyspa zwątpień i nadziei”, „Kronika oszukanego pokolenia”, „Z plemienia zwycięzców”, „Formuła wiecznej poezji”, „Pole magnetyczne miłośnika życia”, „Literacki attaché Bułgarii”; książka szkiców o sztuce „O wiecznym w pieśni i słowie”. Warto dodać również to, że poszczególne rozdziały z wielu nieopublikowanych utworów prozatorskich Ołeksandra Bakumenki były drukowane w periodykach i brzmiały w I i III programie Ukraińskiego Radia. We współautorstwie ze znanymi ukraińskimi kompozytorami Ołeksandr Bakumenko stworzył ponad sto pieśni, które weszły do repertuaru ludowych artystów Ukrainy Wołodymyra Oberenka i Ołeksandra Wasylenki, zasłużonych artystów Ukrainy Iwana Krasowskiego, Wasyla Wołoszcuka, Switłany Myrwo-dy oraz znanego poleskiego kompozytora i śpiewaka Olesia Kolady, art-studio „Nowa pieśń”, zespołu Sił Zbrojnych Ukrainy, zespołu Ministerstwa ds. Sytuacji Nadzwyczajnych oraz chóru dziecięcego Ukraińskiego Radia i Telewizji. Zakres twórczości O. Bakumenki nie ogranicza się do poezji śpiewanej i prozy artystycznej. Pisarz dużo pracuje nad opracowaniem i wydaniem pośmiertnych książek Dmytra Biłousa, Hryhorija Kowala, Wołodymyra Juhowa, Danyła Bakumenki. Pióru Ołeksandra Bakumenki należy się niemało artykułów publicystycznych, szkiców oraz ponad czterdzieści portretów literackich i artystycznych, a także szereg innych publikacji, które przez ostatnie dziesięć lat ukazywały się w ukraińskiej prasie. Latem tego roku na kanale telewizyjnym „Kultura” odbyła się premiera ciekawego dwuodcinkowego filmu telewizyjnego o życiu i twórczości Ołeksandra Bakumenki. A poza tym Ołeksandr jest synem poety-frontowca Danyła Bakumenki, na którego moja młodość patrzyła z zachwytem i dumą. Dlatego chcę opowiedzieć wspomnienie o mądrym Danyle Bakumence… Na początku lat 90. hucznie świętowano święta szewczenkowskie. Sekretarz Związku Pisarzy i przewodniczący Funduszu Literackiego Ukrainy, poeta Mychajło Szewczenko, rzucił hasło do wszystkich poetów: „Wszyscy jesteśmy po trochu od Szewczenki!”. I zorganizował wyjazdy po obwodach oraz do Kaniowa. W jednej z takich podróży znalazłam się i ja. Wtedy, w maju, Kaniów zamienił się w świąteczne miasteczko: ludzie wywieszali ręczniki na drzewach, witali chlebem i solą uczestników uroczystego pochodu. A ci, którzy przybyli statkiem, sznurem wchodzili po schodach do Kobziarza z pieśniami do wierszy Szewczenki: „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki…”. A już na święcie szewczenkowskim, przy pomniku ukraińskiego geniusza, poeci z niemałym natchnieniem czytali swoje wiersze… Na statku rozgadałam się z uśmiechniętym, siwym i przystojnym mężczyzną (tak nazywam wszystkich starszych mężczyzn). Ja, z entuzjazmem dziecka wojny, żwawo opowiadałam frontowemu poecie o swoim nieszczęśliwym dzieciństwie: i jak mama z babcią chowały mnie w piwnicach, i jak sama uciekałam przed Niemcami do zimnej rzeki pod krzaki. Woda w naszej Niemijce była źródlana. Właśnie przy naszej wsi brała swój początek. Więc jako dziecko ze strachu wbiegałam po szyję do zimnej wody i tam, ukrywając się, z przerażenia długo drżałam… Oto mam teraz wspomnienie o minionej wojnie w postaci przeklętego reumatyzmu… Poeta Danyło Bakumenko słuchał mnie uważnie i współczuł. A potem opowiedział, jak w tym mieście 16 sierpnia 1941 roku, podczas obrony Góry Tarasowej, ranny w udo, o własnych siłach przepływał Dniepr, zaczepiwszy się żołnierskim pasem o jakąś drewnianą kłodę. Przed oczami Danyła Bakumenki na całe życie pozostała tragedia obrony Kaniowa, kiedy Dniepr-Sławutycz czerwienił się od krwi naszych obrońców. A Danyła Ołeksandrowycza, który stracił podczas forsowania Dniepru przytomność i cudem nie zginął, na lewym brzegu podnieśli żołnierze batalionu medycznego… Po tej opowieści poczułam się nieswojo przed tym spokojnym i bardzo inteligentnym mężczyzną. A on, po opowieści o ognistym Kaniowie, nagle przeczytał mi ten wiersz, którym chciał podzielić się z wielotysięczną publicznością święta Szewczenki. Niestety, chorego weterana nikt nie domyślił się podwieźć na Górę Tarasową, a wchodzenie pod górę o własnych siłach było dla niego już niezwykle trudne. Więc na pustym pokładzie statku czytał mi takie wersy: Kaniowie, mój drogi! Tutaj do bólu Wszystko bliskie mi, jak w domu, — Nawet w lesie i w polu Każda ścieżka znajoma. Na twojej Czernieczej górze W czterdziestym pierwszym, O świcie, Gdy dymy wojny do chmury Podnosiły się purpurowe, Ja, ranny, żegnałem się Z Tarasem w piekle boju… Ileż smutku i nieszczęścia Pokonaliśmy my z tobą! Od tamtej pory i po dziś dzień, kiedy pęka lód na Dnieprze, ja z jakiegoś powodu widzę wodę — czerwoną… I proszę Boga o siłę i zdrowie, żeby napisać poemat o Rzece. Bo poemat “Dopływ” — już opublikowałam. Po tamtej wycieczce przeczytałam niemało książek poetów-frontowców: Ołesia Honczara, Andrija Malyszki, Petra Biby, Wasyla Szwecia, Płatona Woronki, Dmytra Biłousa. Danyło Bakumenko wśród poetów swojego pokolenia był bardzo skromny. Po tamtym spotkaniu w Kaniowie miałam szczęście słyszeć Danyła Ołeksandrowycza na wieczorze, poświęconym Dniu Zwycięstwa w Domu Pisarzy. On natchnienie czytał swoje cudowne frontowe wiersze, a ja byłam dumna i cieszyłam się, że go znałam. Nie wiem dlaczego, ale w każdym frontowcu widziałam swojego ojca, który zaginął bez wieści w pierwszych dniach wojny. Właśnie temu frontowemu pokoleniu zawdzięczam swoją pewność w życiu i twórczości. Ale, jak mówi ludowe przysłowie: “W życiu, jak na długim łanie…” Moje pokolenie się utwierdzało, a frontowe opuszczało tę grzeszną ziemię i odwojowane fale Dniepru. A święta szewczenkowskie trwają do dziś, chociaż świętują je już inni i inaczej… Danyło Bakumenko w życiu był nadzwyczaj skromnym i sprawiedliwym człowiekiem — za niego mówiły nie artykuły gazetowe i ogromne publikacje utworów, a paski z odznaczeniami na garniturze, które zawsze nosił przy sercu… Czy nie takiej skromności nauczył ojciec swojego syna Ołeksandra, który, mając nieprzeciętne zdolności pisarskie, poszedł na inżyniera. Swoją pracę zawodową rozpoczął po ukończeniu wydziału zautomatyzowanych systemów sterowania i stosowanej matematyki Kijowskiego Instytutu Politechnicznego jako inżynier w dobrze znanym w tamtym czasie Kijowskim zjednoczeniu produkcyjnym “Zakład “Arsenał”. Ponad 30 lat pracował na stanowiskach inżynierskich i kierowniczych w branży łączności. Ołeksandr Danyłowycz posiada szereg świadectw autorskich o wynalazkach i niemało artykułów naukowo-produkcyjnych w branżowych czasopismach Ukrainy i byłego ZSRR. Za udaną działalność produkcyjną został nagrodzony medalami i odznaką “Honorowy łącznościowiec Ukrainy”. Ale, jak mawiał kiedyś Ołeksandrowi ojciec: “Jeśli talent w tobie dojrzeje, literatura sama cię znajdzie…” I literatura stopniowo zwyciężyła i zawładnęła świadomością Ołeksandra Bakumenki. Na początku 2000 roku moje książki drukowało uniwersyteckie wydawnictwo “Pulsary”. Prowadziłam z sukcesem w ukraińskim radiu publicystyczno-poetycką audycję “Dźwięczna rzeka”. Byłam niezwykle zadowolona, że książka pod tym samym tytułem “Dźwięczna rzeka” miała trzy wydania, które zostały szybko sprzedane. Ale krytycy milczeli. I oto pewnego ranka ze skrzynki pocztowej zabrałam dziwny rękopis — literackie studium o mojej twórczości pod podpisem “Oł. Bakumenko”. Zadzwoniłam, żeby podziękować nieznanemu autorowi tego rękopisu, który na wysokim profesjonalnym poziomie dokonał analizy mojej twórczości z dwóch ostatnich dziesięcioleci, nazywając swoje studium “Wyspa Nadziei i Oczekiwań”. Czyjeś dobre serce pośród życiowych zwątpień opowiedziało mi o mnie. I jak tu nie rozwinąć skrzydeł do lotu po długim milczeniu? Wypytałam mojego dobroczyńcę, czy nie jest krewnym Danyła Bakumenki. “Jestem jego synem!” — z dumą powiedział Ołeksandr. Od tamtej pory i do dziś uważnie śledzę twórczość poety — syna poety. Czasami nie nadążam, bo pracuje Ołeksandr Danyłowycz w takim tempie, jakby chciał nadrobić te lata, kiedy nie pisał i nie drukował swoich książek. Pisarz zachwyca swoją pracowitością, a utwory — wysokimi nagrodami literackimi. W szczególności za utwory poetyckie liryki pieśniowej Ołeksandr Bakumenko został laureatem literacko-artystycznej nagrody “Gałąź Złotego Kasztana” (2001), za powieść-esej “Architekt Słowa” został wyróżniony Ogólnoukraińską literacko-artystyczną nagrodą im. I. S. Neczuja-Łewyckiego (2008), za tomik poetycki “Napucia” został laureatem Ogólnoukraińskiej nagrody literackiej im. Ołeksandra Olesia (2011), za powieść-esej “Obrońca Czernieczej góry” — laureatem Międzynarodowej nagrody literackiej im. Konstantina Simonowa (2007), za utwory dokumentalno-artystyczne o tematyce wojennej został wyróżniony Międzynarodową nagrodą literacką im. Ołeksandra Fadiejewa (2008). O. Bakumenko — laureat Ogólnoukraińskiego konkursu internetowego krytyków literackich “Bukwojid—2011”. Obecnie prawie ze wszystkimi swoimi nowymi utworami zapoznaję Ołeksandra Bakumenkę. I tak się boję, że jemu, bezkompromisowemu i bardzo uważnemu “czytelnikowi”, teraz inżynierowi ludzkiej duszy, coś nie spodoba się w mojej twórczości. Bo cenię go jako mądrego i życzliwego doradcę. Szczerze życzę Ołeksandrowi dobrego zdrowia i obfitych plonów z twórczego łanu! Jewhen BUKET Ogólnoukraińska Nagroda imienia Dmytra Jawornyckiego, przyznawana przez Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy, ustanowiona w 1991 roku, jest corocznie wręczana poszczególnym krajoznawcom, zespołom krajoznawców lub organizacjom i instytucjom krajoznawczym za znaczący wkład w sprawę badania, zgłębiania i popularyzacji historyczno-kulturowych oraz przyrodniczych bogactw rodzinnego kraju. Regulamin nagrody przewiduje, że kandydatury do jej zdobycia mają prawo zgłaszać nie tylko zarządy organizacji regionalnych NZKU, ale także instytucje naukowe, placówki oświatowe, muzea, archiwa, biblioteki, stowarzyszenia społeczne oraz redakcje mediów, w których działają komórki Związku. Wcześniej analizowane są monografie krajoznawcze, szkice, opisy, przewodniki, informatory, poszczególne publikacje, cykle artykułów, scenariusze filmów, audycji telewizyjnych i radiowych itp., których poziom naukowo-poznawczy i społeczny zasługuje na ogólnoukraińskie uznanie. Prezydium zarządu NZKU rozpatrzyło 21 propozycji nagrodzenia, które wpłynęły od organizacji i komórek Związku w 2013 roku i wyłoniło pięciu laureatów. Zostali nimi: Wiktor Petrowycz Andruszczenko — rektor Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. Drahomanowa, doktor nauk filozoficznych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy, członek korespondent Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Wil Sawbanowycz Bakirow — rektor Charkowskiego Narodowego Uniwersytetu im. W. N. Karazina, doktor nauk socjologicznych, profesor, akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; Mykoła Iwanowycz Buszyn — kierownik katedry historii Ukrainy Czerkaskiego Państwowego Uniwersytetu Technologicznego, doktor nauk historycznych, profesor; Mychajło Jurijowycz Kosyło — przewodniczący zarządu Iwano-Frankiwskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, dyrektor Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Państwowego Centrum Turystyki i Krajoznawstwa Młodzieży Szkolnej Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy; Hanna Kyryliwna Szwydko — profesor katedry historii i teorii politycznej Narodowego Uniwersytetu Górniczego. Uroczyste wręczenie nagrody odbyło się 22 listopada w gmachu humanistycznym Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa, podczas plenum Zarządu Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. W wydarzeniu wzięli udział przedstawiciele instytucji państwowych i społecznych, znani działacze nauki i kultury. Odbyła się prezentacja indeksu biograficznego laureatów Nagrody im. D. Jawornyckiego z lat 1991—2012 „Kontynent krajoznawstwa”, który wydano z okazji uroczystego wydarzenia. Ponadto na plenum rozpatrzono kwestię uczczenia przez Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. W szczególności we wrześniu 2014 roku Związek przeprowadzi XIII Ogólnoukraińską Naukową Konferencję Historyczno-Krajoznawczą, poświęconą 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Forum krajoznawcze ma odbyć się w Szewczenkowskim Narodowym Rezerwacie w Kaniowie, wezmą w nim udział przedstawiciele wszystkich organizacji regionalnych Związku, naukowcy, muzealnicy, archiwiści oraz przedstawiciele organizacji społecznych. Kończy się również pierwszy etap prac nad ilustrowaną książką publicystyczno-dokumentalną „Krajoznawcza Szewczenkiana Ukrainy” oraz publikacją o cennych rarytasach z kolekcji Muzeum „Kobziarza” T. H. Szewczenki w Czerkasach, którą Związek przygotowuje wspólnie z Muzeum.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

dorosłych o zastygłych twarzach lub w postaci amorków i bohaterów mitologicznych, to od XIX wieku artyści starają się już oddać prawdziwy i bezpośredni wizerunek dziecka oraz złożoność jego charakteru. Wystawa po raz kolejny zwróci uwagę specjalistów sztuki i miłośników piękna na tak znany, jednak mało zbadany temat, jak „portret dziecięcy”. Współczesne dzieci będą miały okazję zapoznać się z artystycznym przekrojem „podobnych sobie” osobowości, a także odnaleźć wśród tych twarzy, które patrzą przez wieki, swoją „pokrewną duszę”. Nie zapominajmy: wszyscy pochodzimy z dzieciństwa! Wiele dzieł ze zbiorów Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki wystawianych jest po raz pierwszy. Chrystyna BEREHOWSKA, Oksana HULKA, kuratorki wystawy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Dzieci i dzieciaki

We Lwowie w 1985 roku historyk sztuki Chrystyna Sanocka w Muzeum Narodowym im. A. Szeptyckiego (wówczas Państwowe Muzeum Ukraińskiej Sztuki Plastycznej) zorganizowała wystawę „Dzieci w sztuce ukraińskiej”. Od tego czasu we Lwowie takie wystawy tematyczne już się nie odbywały. Po prawie 30-letniej przerwie zwróciliśmy się ku wizerunkowi dziecka w sztuce i stworzyliśmy wystawę ze 136 eksponatów — malarstwo, grafika, rzeźba ze zbiorów Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. B. G. Woźnickiego oraz Muzeum Narodowego we Lwowie im. A. Szeptyckiego. „Dzieci i Dzieciaki” pozwalają zapoznać się i przeanalizować ewolucję europejskiego portretu dziecięcego oraz obrazu rodzajowego. Uwadze widza oferowane są prace z XVII—XX w. artystów szkół holenderskiej, flamandzkiej, francuskiej, włoskiej, austriackiej, angielskiej, niemieckiej, polskiej, rosyjskiej, węgierskiej, gruzińskiej, białoruskiej i ukraińskiej. Stylistyczny zakres dzieł obejmuje barok, klasycyzm, romantyzm, realizm, biedermeier, impresjonizm i modernizm. Na tym gruncie śledzimy, jak wizerunki dzieci zmieniają się zgodnie z manierą artystyczną autora i epoką. Specyfika dzieł zdeterminowała również koncepcję naszej wystawy „DZIECI i DZIECIAKI: wizerunek dziecka w sztukach plastycznych XVII—XX w.”, która różni się od poprzednich wystaw tym, że budowana jest na kontrastach świata dziecka: społecznych, emocjonalnych, wiekowych, a także zachowania, zajęć, zabaw i marzeń. Nazwa i podział są oczywiście umowne, ale pozwalają zobaczyć wszystkie wewnętrzne „struktury” dzieciństwa. DZIECI — to przedstawiciele rodzin królewskich, szlacheckich i mieszczańskich (Sobieskich, Lubomirskich, Dzieduszyckich, Sapiehów i in.), których, zgodnie z ich statusem i surową etykietą, przedstawiano jako poważnych, posłusznych i wykształconych. A do przedstawiania dzieciaków ze zwykłych rodzin chłopskich i miejskich artyści nie podchodzili tak surowo i na obrazach stawali oni w całej swojej swobodzie i szczerości. DZIECIAKI — to z reguły psotne dzieci — nieposedne, dociekliwe, radosne. Tutaj także smutne i pozbawione radości dzieciaki z najbiedniejszych warstw społeczeństwa (uchodźcy, wysiedleńcy, obdartusy, sieroty). Wizerunki dzieciństwa stają przed nami zarówno w portretach dziecięcych, jak i w scenach rodzajowych. Dążyliśmy do pokazania ewolucji wizerunku dziecka, stosunku do dziecka, jego wychowania i statusu w społeczeństwie — od szlachetnie urodzonego małego spadkobiercy do ubogiej dziewczynki-chłopki. Jeśli w XVI—XVIII w. dzieci malowano jako małych do- 3 grudnia we Lwowskiej Narodowej Galerii Sztuki im. B. G. Woźnickiego otwarto wystawę „DZIECI i DZIECIAKI: wizerunek dziecka w sztukach plastycznych XVII—XX w.”. Wystawa potrwa do 19 stycznia 2014. Dedykowana wszystkim dzieciom i młodzieży, którzy stoją na Majdanie! PRENUMERATA—2014 PRENUMERATA—2014 Koszt prenumeraty Koszt prenumeraty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI na 1 miesiąc na 1 miesiąc 10 hrywien Kod pocztowy — 30617 na pół roku na pół roku 57 hrywien 15 kopiejek na rok na rok 113 hrywien 10 kopiejek ZAPOWIEDŹ na 3 miesiące na 3 miesiące 29 hrywien 40 kopiejek Jesteś ze «Słowem Proświty», bo to — Twoja gazeta!

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. «Polihrafcentr» w środę. Nakład ogólny w grudniu — 15 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na «Słowo Proświty» jest obowiązkowe. I n d e k s g a z e t y «Słowo Proświty» — 30617

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn