Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 6strona oryginału ↗

HAŃBA PORAŻEK I CHWAŁA ZWYCIĘSTW, czyli KRÓTKA CHRONOLOGIA WIELKIEGO ZŁA

Слово Просвіти, №52 за 2005 рік

230. rocznicy zburzenia ostatniej Siczy Zaporoskiej i 315. rocznicy urodzin jej ostatniego koszowego Piotra Kałnyszewskiego — poświęca się. Zakończenie. Początek w nr 45, 48 z 2005 r. 3. I O TESTAMENTACH. A nasza, nie czerwona, a słoneczna, Pomarańczowa rewolucja, zakończywszy się zwycięstwem ludowego, a nie prorządowego kandydata na Prezydenta, jednak rozgrzała w środku zimy nadzieje na utwierdzenie na Ukrainie wiekami tłumionego prawa do swojej państwowości, na triumf w niej prawdy i sprawiedliwości. Jednak zwycięstwo dobra nad złem w ludzkich duszach — to doprawdy tylko wiosenny kwiat nadziei, który jeszcze należy zabezpieczyć przed wielolicym potworem zła. Nie wiem jak komu, ale mnie podczas oglądania słoneczno-pomarańczowej fali ludowego uniesienia najpierw u siebie w Czerniowcach, a na zakończenie — w Kijowie, przypomniał się dokładnie o rzadkiej lirycznej sile poemat-oratorium młodego Pawła Tyczyny „Złoty gwar”. Przecież on napisał go jako odzew na przeżyte, zobaczywszy podobną manifestację w Kijowie dalekiego czerwca 1917 roku z okazji ogłoszenia przez Centralną Radę i Ogólnoukraiński Zjazd Wojskowy odnowienia państwowości Ukrainy (jeszcze tylko jako autonomii w składzie Rosji). Tak więc, oddając charakter i skalę tamtego zrywu, tamtego tłumu, wsłuchując się „w ten gwar złoty”, poeta jakby wzywał współczesnych: „Gwiezdnego ranka przyłóż ucho do ziemi — ... idą. To gdzieś ze wsi i chutorów idą do Kijowa — Drogami, ścieżkami, miedzami. I biją ich serca w takt — idą! Idą — Dzwonią jak słońca w takt — idą! Idą! Tam nad drogami, ścieżkami, miedzami. Idą. I wszyscy śmieją się jak wino, I wszyscy śpiewają jak wino: Ja — silny naród. Ja młody...”. Mało tego, poecie wprost fizycznie wydawało się, że z takiej okazji i „Przodkowie. Przodkowie wstali z grobów; Poszli po mieście. Przodkowie ofiary słońcu przynoszą I tego złoty gwar”. Ostatecznie znaczenie tamtego wydarzenia przekazał wersami: „To Ukrainę Za wszystkie lata niesławy błogosławił krzyżem Napromieniony, Łaską Bożą w serce zraniony Andrzej Pierwszy Powołany”. Nakreślony przez poetę obraz odnosił się u mnie wprost jeden do jednego do tej fali nowego ludowego poruszenia, świadkiem i uczestnikiem którego przyszło być samemu. Więc kiedy teleżurnalista zapytał, jakie uczucia wywołało to, co zobaczyłem, odpowiedziałem: czuję radość i niepokój jednocześnie. Niepokój był nie tylko przez to, że separatystycznymi wezwaniami słoneczno-pomarańczowemu ciepłu Kijowa przeciwstawiono niebiesko-biały chłód Doniecka, ale i dlatego, że Pawłowi Tyczynie, wiem to, niedługo po radosno-uroczystym „Złotym gwarze” po jakichś ośmiu miesiącach przyszło napisać i smutno-pożegnalny requiem „Pamięci trzydziestu”. Oddając ostatni hołd kijowskim studentom i starszym uczniom, poległym pod Krutami w boju z bolszewicko-murawjowskimi ordyńcami, poeta bezbłędnie wywróżył: „Na mogile Askolda Ukraiński kwiat! Krwawą drogą Nam iść w świat... Na kogo zawziął się Kain? Boże, pokaraj. Ponad wszystko oni kochali Swój ukochany kraj...”. Czyż to nie niepokojąca analogia? Zatem, aby nowa fala oczekiwań, nowy błysk nadziei w ludzkich duszach nie gasł, a rozwijał się w potężną energię tworzenia, trzeba go zmaterializować konkretną wytrwałą pracą w różnych dziedzinach życia społecznego. Zwłaszcza w sferze świeckiej, obywatelskiej duchowości. Nie na darmo w narodzie mówi się: na Boga ufaj, ale i sam robić nie zapominaj. Tym bardziej, że i wielki Prorok odrodzenia naszego ducha narodowego ostrzegł: „My nie niewolnicy jego, my — ludzie”. Lecz właśnie w tym czy nie tkwi główny problem. O czym może świadczyć fakt, że w tym samym 2004 roku niedługo przed radosno-uśmiechniętym, pokojowo-śpiewnym protestem przeciwko nadużyciom władzy podczas wyborów prezydenckich nasz parlament wypowiedział się przeciwko obchodzeniu na szczeblu państwowym 190. rocznicy T. Szewczenki, ale zagłosował za obchodzeniem 80. rocznicy komsomołu? Widać, naszym parlamentarzystom, jak i probuzinowskim „szczekopisarzom, poszukiwaczom miejsc”, jak wyraził się kiedyś Mikołaj Niekrasow, już nieaktualnym wydaje się życiowy i twórczy wyczyn Kobziarza, ponieważ on, rzekomo, Iwan Fizer „Zwycięstwo” w swoim „Testamencie” oraz innych testamentowo-wolnościowych utworach wzywał do rozlewu krwi. Ale przecież nasz wielki Taras nie był wodzem wojskowym ani bolszewickim komisarzem, którzy właśnie w takim sensie wykorzystywali poszczególne wersy poety. Był on jedynie wielkim poetą-rewolucjonistą — genialnym wyrazicielem myśli i uczuć swojego narodu. A dlatego jego wezwanie „...wstawajcie, kajdany zerwijcie i wrogą, złą krwią wolność skropcie...” — to nie rozkaz wojskowego, który za wszelką cenę pragnie osiągnąć zwycięstwo, a metafora. To znaczy lakoniczne i pojemne artystyczne uogólnienie różnych form walki o wolność, wśród których najważniejszą jest „zrywanie kajdan”, kajdan doktryn, dogmatów, stereotypów, czczych słów i obłudy, w które zakuty jest wolnościowy duch narodu. I w takim rozumieniu to wezwanie jest całkowicie współbrzmiące z formułą „z wolności nie można tylko korzystać, trzeba ją nieustannie zdobywać”, która należy do pióra polskiego poety Karola Wojtyły, który stał się w naszych dniach, na progu XX—XXI wieku, najpopularniejszym duchownym — Papieżem Rzymskim Janem Pawłem II. Zatem ci, którzy próbują i dziś, w czasach ustanawiania państwowej niepodległości Ukrainy, na wszelkie sposoby kompromitować i szydzić z twórczości oraz samej postaci Szewczenki, okazują się prawdziwie złymi wrogami nie tylko narodu ukraińskiego, ale i samej idei wolności człowieka, wolności narodów. I o tym nie dają zapomnieć zarówno sam „Testament” Kobziarza, któremu w grudniu mija równo 160 lat (a naszej narodowej ukraińskiej rewolucji — pierwszy rok), jak i wybory parlamentarne, które swoim narastającym napięciem już teraz wywołują wrażenie politycznych zamieci nad niebezpieczeństwem znów „dwóch przepaści”. I ważne jest, aby zauważyć, że istotę pierwszej z nich przenikliwie odkrył pierwszy kontynuator rewolucyjnego czynu Kobziarza Iwan Franko. W szczególności w końcowym utworze swojej testamentowej tetralogii, który napisał w formie listu otwartego do młodzieży równo sto lat temu, na samym początku pierwszej rewolucji rosyjskiej. Przepowiadając w nim nieuchronny „upadek absolutyzmu”, monarchii, jednoosobowej władzy cara, imperatora, zwracał jednocześnie uwagę na następcę, który przyjdzie na zmianę temu absolutyzmowi z jego trzema doktrynami — „prawosławie, samodzierżawie, obrusienie”. „Ten następca — pisał Franko — to nie jakiś sfinks z zamkniętą twarzą. Jest on dawno znany i wyraźnie zaznaczył swoją fizjonomię już w dotychczasowej Rosji”. Krótko mówiąc, będzie to wciąż ten sam doktrynerski z natury rosyjski liberalizm, który, odziedziczywszy z carskiej triady tylko dwie ostatnie doktryny, czyli „ideę niepodzielności i jedności Rosji, nienaruszalności rosyjskiego wielkomocarstwowego stanowiska”, nie oszczędzi dla ich urzeczywistnienia ani narodów, ani konkretnych żywych ludzi, kontynuując tę samą „politykę niszczenia, wyzyskiwania i ogłupiania peryferii dla „dobra” centrum”... I ten liberalizm funkcjonuje i dziś nie tylko poza granicami już niby niepodległej Ukrainy, w niby imperioliberalizowanej Rosji. Był on aktywnie kultywowany właśnie „na naszej nie swojej ziemi” w składzie nie tylko carskiego, ale i bolszewickiego imperium. Jego zadatki „systematycznie pielęgnowała, przygotowała cała dotychczasowa urzędniczo-autokratyczna szkoła, przyuczając społeczeństwo ignorować wszystko organicznie wyrosłe, swoiste, partykularne i indywidualne, pogardzać nim jako drobnym i wstecznym, albo łamać je, jako niezgodne z jednolitym charakterem Rosji”. I najjaskrawszym potwierdzeniem tego są obecne narastające ataki imper-inter-szowinizmu na państwowość języka ukraińskiego przy faktycznym wypieraniu go z ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. O przedstawicielu „drugiej przepaści”, którego obecnie widzimy w obrazie „twardego biznesmena”, „nowego Ukraińca”, „nowego Rusa”, I. Franko nie miał okazji mówić. Bo ta, pierwsza, rewolucja rosyjska, ze względu na początek której pisał swój list, została przez rosyjski caryzm zmiażdżona, a jej kontynuacja, już po śmierci Kamieniara, druga rewolucja, poniosła klęskę w wyniku zbrojnego kontrrewolucyjnego przewrotu, dokonanego przez najtwardszego ze wszystkich twardych polityków rosyjskiego bolszewizmu. Rzuciwszy narodowi populistyczne hasło „fabryki, zakłady — robotnikom, ziemia — chłopom, chleb — głodnym”, rozprawiwszy się najpierw ze swoimi sojusznikami w przewrocie — eserami, utwierdził na 1/6 kuli ziemskiej taki system, pod adresem którego I. Franko wyraźnie wypowiedział się jeszcze przed swoim „testamentem”: „państwo ludowe” w razie jego ustanowienia na marksistowsko-engelsowskich zasadach „stałoby się ogromnym więzieniem ludowym... A gdzie nie ma wzrostu, rozwoju, walki i konkurencji w sferze ideałów, tam i produkcja popada w chiński zastój”. I dalej: „Wszystko, co wykracza poza ramy narodu, to albo faryzeizm ludzi, którzy międzynarodowymi ideałami chcieliby przykryć swoje dążenia do panowania jednego narodu nad drugim, albo chorobliwy sentymentalizm fantastów, którzy chcieliby szerokimi „wszeludzkimi” frazami przykryć swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu...” Właśnie taki on jest — przedstawiciel drugiej „przepaści” — nowobogacki prywatyzator, oligarcha, nowoobjawiony potomek „brudasa” początku XXI wieku. Któremu „niepotrzebny” jest nie tylko Kotlarewski jako sławny inicjator nowego ukraińskiego piśmiennictwa, ale i sama Ukraina z jej państwową niepodległością i państwowym statusem języka ukraińskiego. Ten nowoobjawiony „bohater naszych czasów”, nierzadko wczorajszy ideolog wczorajszej partyjnej nomenklatury, wykazawszy się mistrzostwem w przechodzeniu „między kroplami” podczas rozpadu „wielkiego i potężnego”, przede wszystkim dba o swój kapitał, dorobiony się na nędzy narodu. Dlatego chętnie przymierza obecną doktrynę globalizacji do swojego skrytego marzenia — jeśli nie stworzenia własnego imperium biznesowego, nieograniczonego żadnymi granicami, to przynajmniej takiego zabezpieczenia własnego, rodzinnego, klanowego kapitału, któremu nie zagrażałaby żadna reprywatyzacja, a tym bardziej ta wywłaszczenie, które zostało dokonane przez bolszewizm pod żwawymi hasłami — „kto był nikim, ten stanie się wszystkim”. Więc mając takich przedstawicieli dwóch nienasyconych „przepaści”, czy można się dziwić, że, jak twierdzą uczeni-medycy, w szczególności z Federacji Rosyjskiej, narody nie tylko Rosji, ale i przestrzeni poradzieckiej dotknęła nieznana dotąd klęska skrócenia długości życia i taki wzrost śmiertelności, który należy klasyfikować jedynie jako „nadśmiertelność”. Przy tym główna jej przyczyna upatrywana jest, oczywiście, w pogorszeniu, ale nie tyle ekonomicznego, co emocjonalnego stanu społeczeństwa, uwarunkowanego eskalacją, postępującym narastaniem gniewu, wrogości, cynizmu, zgorzknienia. I zrozumiałe, że ten „bukiet” — nie jest wyłącznym zrodzeniem naszych czasów. Jego korzenie — w głębi wieków. W szczególności i wieków naszej historii. I jak tu nie wspomnieć staroindyjskiego powiedzenia: „Owoc zwycięstwa — nienawiść, los zwyciężonego — smutek. Spokojny i szczęśliwy jest ten, kto wyrzekł się i zwycięstw, i porażek”. Razem z tym musimy dziękować Bogu, że na tej naszej cierniowej drodze pojawiali się wysoce szanowni Ludzie, którzy głęboko wierzyli w niezwyciężoną misję miłości do ojczystej ziemi i miłości do bliźniego. Przecież oni, spalając się w walce ze złem, przejmując tę wiarę od poprzedników, przekazywali ją swoim następcom jako Święty Testament, który uogólnia doświadczenie osobiste, narodowe, ogólnoludzkie. Takim, ostatecznie, stał się i „testament” I. Franki (napisany 60 lat po „Pogrzebcie i wstawajcie” Szewczenki), który w poetycko-filozoficznym poemacie „Mojżesz”, liryczno-romantycznej prozie opowiadań „Pod oborogiem” i „Skrzydło sójki” oraz publicystycznym apelu „Otwarty list do galicyjsko-ukraińskiej młodzieży”, łącząc biblijne motywy z konkretami współczesności, wzywał nowe pokolenia bojowników o narodowe wyzwolenie do zmobilizowania wszystkich swoich sił, twardo stojąc na tym, na czym stał sam, powołując się na czeskiego poetę: W gwiazdach niebieskich wielkie prawo Napisane złotolitym, Prawo nad prawami: swój rodzinny kraj Ponad wszystko powinieneś kochać. Wiktor KOSIACZENKO, docent, kandydat nauk filologicznych, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn