Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
← Archiwum «Slovo Prosvity»

Слово Просвіти, №52 за 2005 рік

16 s. · 35 wpisów · PDF w Wikimedia Commons ↗ · CC BY 4.0

Tłumaczenie maszynowe z ukraińskiego. Cytaty, nazwiska i liczby sprawdzaj ze stroną oryginału.

Tekst wyodrębniono z PDF i automatycznie podzielono na materiały. Granice części materiałów nie zostały sprawdzone redakcyjnie: jeden wpis może zawierać kilka materiałów, tylko część jednego lub blok serwisowy (np. ogłoszenie o prenumeracie). Źródłem pierwotnym jest strona gazety w PDF.

Strona · s. 1strona oryginału ↗
9 TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI rom i zdchhod910 Є Zaani e Zdjęcie I. PYLYPENKA Bez języka nie ma narodu 5|ouo.rgo5uiika.kot.ca

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

towała nasze państwo, nasz naród. I po tej podróży przyszedł na Mogiłę Askoldową, manifestując tym swój stosunek do bohaterów narodowych. Drugie wydarzenie — 22 maja, Kaniów, Góra Czerniecza. Pojawienie się Prezydenta na mogile Szewczenki, jego pobyt — wspólny, jednoczący ze współobywatelami — uderzająco różnił się od zwykłych wizyt pierwszych osób w towarzystwie urzędniczych świt — Juszczenko nie demonstrował, on rzeczywiście przebywał razem z Ukraińcami jako Ukrainiec. Dla mnie ważne są wydarzenia wewnętrzne i rola Prezydenta w ich przebiegu. Idea Arsenału Artystycznego — nowej karty w historii Ukrainy, monumentalnego projektu i realizacji. Czyż nie najbardziej udany nasz projekt — „Muzyka etniczna Ukrainy”. Przechowujemy ogromny zasób muzyki ludowej, który podlegał stopniowemu zanikowi. A przez nas na nośnikach elektronicznych na wieki zostały zachowane unikalne głosy i melodie, nagrane na Bojkowszczyźnie, Huculszczyźnie, Siczosławszczyźnie, Mikołajowszczyźnie, Chersońszczyźnie… Są one utrwalone w dużych nakładach, będziemy je powielać i dalej. Zapoczątkowaliśmy bardzo ważny projekt — gry komputerowe dla dzieci: „Historia Ukrainy”, „Podróż”, aby dziecko poznawało przestrzenie Ukrainy, kochało swój kraj, wiedziało, kim jest i gdzie mieszka, wchodziło w głębiny historii, a komputer nie wyobcowywał go od tego, co rodzime, lecz przybliżał do niego. Takiego produktu dzieci jeszcze nie miały. Trzeci projekt — to ten, który dzisiaj jest na ustach wielu historyków sztuki, artystów. Realizujemy go wspólnie z Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy. Wydano cztery ogromne albumy, do których w przyszłym roku dołączymy wersje elektroniczne: „Ikona ukraińska”, „Malarstwo XIX wieku”, „Portret ukraiński”, „XX wiek”, albumy Swiatosławskiego, Muraszki… To bardzo ważne — dbając o wszechstronny rozwój językowy, łączyć działania językowe ze sztukami plastycznymi, muzycznymi. Południe Ukrainy obchodziło stulecie „Proświty” w Odessie, Chersoniu, Mikołajowie. Ponadto — wspólne projekty z Ukraińską Partią Ludową: wieczór szewczenkowski w Pałacu „Ukraina”, rajd agitacyjny po Krymie „Sól ziemi”, ekspedycje folklorystyczne, projekty młodzieżowe, które realizuje „Młoda Proświta”, która zaktywizowała się w 2005 roku, przeprowadziła akcje międzynarodowe, cały szereg działań. Na Winnicczyźnie przewodniczący organizacji obwodowej Leonid Fiłonow posiada studio „Brama” i realizuje kulturoznawcze projekty telewizyjne. Ciekawe inicjatywy w Równem, Iwano-Frankiwsku, Odessie, na Krymie. Nasze książki, kasety, płyty, na których widnieje marka „Proświta”, w ciągu tego roku znalazły tysiące i tysiące adresatów — i to jest znaczące osiągnięcie. Wart uwagi jest projekt „Rodowód kozacki”, jego poszczególne strony, które przerodziły się w wieczory, masowe widowiska, festiwale. W jednym z listopadowych numerów tygodnika „Słowo Proświty” nasi czytelnicy mogli widzieć diagramy, którymi ilustrowałem swój raport, które dają możliwość zrozumienia, co robią struktury państwowe, dysponując odpowiednimi zasobami finansowymi — a co robi „Proświta”. — Ma Pan wiele zamierzeń? — W przyszłym roku powstaną nowe projekty — nie będę ich ujawniał, bo są chętni do przejmowania cudzych inicjatyw, wydawania ich za swoje, jak zdarzało się z izbami proświtańskimi i konkursem studenckiego plakatu językowego, albo… nazwa „Logos” opatentowana przez jakąś firmę, jako nazwa wódki… Ja zaś mówię o naszym sprawdzonym projekcie filmowym „Logos”, w którego realizacji biorę udział. To 44 odcinki filmu o historii ukraińskiej kultury, języka, literatury, o naszych narodowych źródłach, o wszystkich okresach historycznych — od Trypilla aż po dzień dzisiejszy. Będziemy kontynuować tę pracę, aby filmów było tyle, ile dni w roku — 365. Na czele tego projektu stoi Dmytro Łomaczuk, niezwykle twórczy i konsekwentny człowiek, oraz „Proświta”. Chcę przy okazji podziękować prowadzącemu nasz program radiowy „Dzwony Proświty” profesorowi Ołeksandrowi Konowcowi. Chcę podziękować organizacjom obwodowym, które nie odstają od stolicy. Dlatego będziemy chronić wszystkie swoje osiągnięcia intelektualne, kontynuując udane projekty, rozwijając je. Powiedzmy, kursy języka ukraińskiego, które dobrze sprawdziły się w stolicy. Według wypracowanych tutaj programów będziemy wdrażać je na całej Ukrainie, iść do ludzi, którzy nie tylko chcą zdobyć papierek-certyfikat o ukończeniu kursów, ale głęboką wiedzę języka ukraińskiego. Prędzej czy później Ustawa o językach zostanie przyjęta i żadna siła polityczna nie zdoła zmienić tego, co nakazuje nam Bóg: chronić język ukraiński i rodzimą kulturę. Zaczynaliśmy rozmowę od tego, że dla nas i Ojczyzny jest czas ukraiński. Czasowi ukraińskiemu pomaga Najwyższy, i my mu pomagamy, bo wszystko, co od Boga — jest wieczne, długotrwałe i niezwyciężone. Wszelkie obłudy na temat drugiego języka, formowania narodu politycznego — są skazane na zdemaskowanie, jak i wszystko to, co nas oddala, a nie przybliża do naszego ideału narodowego, który kształtował się wiekami. Ci obłudnicy są bezsilni wobec narodu ukraińskiego. I ich polityka przeciwko niemu nikomu nie jest potrzebna. Witam wszystkich czytelników „Słowa Proświty”, proświtańców Ukrainy z Nowym Rokiem i Bożym Narodzeniem, kłaniam się Państwu za pracę społeczną, poświęconą służeniu Prawdzie. Mamy nadzieję, że właśnie tak ją rozumieją ci, którzy są wokół nas, którzy są z nami, którzy właśnie do nas dołączyli. Prawda — to na zawsze! Kor. „SP”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 2strona oryginału ↗

Pawło MOWCZAN: «CZAS GŁĘBINNY, TREŚCIWY — CZAS UKRAIŃSKI»

Z PIERWSZYCH UST — Pawle Mychajłowyczu, jakim zapamięta się rok, który odchodzi? — Żegnając się z 2005 rokiem, nie możemy nie wspominać wydarzeń politycznych, chociaż polityka jest bardzo zmienna. Jeśli jednak jest w niej obecna choć kropla prawdy, to czyni ona wydarzenia polityczne historią. Szybko biegnąca fala, którą zmywane są zarówno same wydarzenia, jak i te postacie, które są w nie zaangażowane, to znak czasu, w którym się znajdujemy — czasu politycznego. Jest czas głębszy, bardziej treściwy — ja go nazywam czasem ukraińskim. Czas ukraiński, czas odliczania i perspektywy ukraińskiej, powstał od momentu inauguracji Wiktora Juszczenki, po wspaniałym zwycięstwie narodu ukraińskiego nad wszystkim tym, co było starannie przeciwko niemu przygotowane, rozpisane, politycznie uzasadnione — chociaż prawnie beztalenckie, ale wsparte siłami finansowymi — to jarzmo zostało zerwane i odrzucone przez ukraińskie społeczeństwo. Przechodzimy do czasu ukraińskiego! Czy to przejście nastąpiło? Wspaniałe były ustalenia, zamiary, żądania i wydawało się, że ten czas nas porwał i nieodwracalnie niesie poza granice epoki postkolonialnej. Ale systemy kolonialne na świecie są dominujące, one każdy zamiar życia według modeli narodowych brutalnie ograniczają. Nie chciałbym, abyśmy na progu 2006 roku stanęli w rozpaczy i rozczarowaniu: należy rozumieć, że są siły polityczne w naszym społeczeństwie, które spekulują demokracją. Dzisiaj można, płacąc pewne sumy, zebrać tłum i ogłosić, że „kurs Juszczenki jest zgubny”, że „droga do NATO to droga do piekła”; dzisiaj można, kupując po dziesięć dolarów duszę, stworzyć polityczną statystykę, która będzie handlować Ukrainą. To wszystko są realia naszego dnia, takie sobie nadużycia demokracji. To są pozostałości demokracji, nadużycia pozycji, którą wyznaje prezydent Wiktor Juszczenko, którą przez niego ogłoszono po to, aby na Ukrainie zapanowało rządy prawa. Każdy z nas, obywateli Ukrainy, musi uświadomić sobie, że wszystko, co czyni cię bardziej swobodnym, musi być dla człowieka, a nie obrócone przeciwko niemu. Człowiek zaczyna pracować przeciwko sobie, kiedy sprzedaje się za dziesięć hrywien czy dolarów, stając pod sztandarami tej siły, która mu zapłaciła — czy to biało-błękitnymi, czy czerwonymi, czy sztandarami jakiejkolwiek innej siły politycznej. Przecież to wszystko to polityczne statystki z procesu, który już się odbył, przeżył siebie, jest przeszłością, z której warto zrezygnować na zawsze. Ukraińskość — jako dominująca wielkość — miała nabrać wymiaru równego czasowi, ale niestety tak się nie stało… Czego chcieliśmy, co właściwie dla nas, prośwician, jest ważne? Chcieliśmy, aby podniósł się stopień narodowego we wszystkich ważnych sferach. Czy podniósł się on w sferze informacyjnej? Nie. W sferze kulturalnej? Nie. W oświatowej? Nie… Stopień narodowy nie podniósł się w wielu sferach, które nie wymagają dodatkowych wysiłków, finansowania — one wymagają naszej pomocy prezydentowi Juszczence, aktywnego jego wsparcia, działań nie według zasady „wola pańska”, a według prawdziwie demokratycznej zasady — uzgodnienia i rady. — Jakie wydarzenia 2005 roku, Pana zdaniem, wyznaczyły nadejście czasu ukraińskiego? — Zacząłbym od 29 stycznia — tygodniowy termin od inauguracji prezydenta Wiktora Juszczenki, kiedy przyszedł razem z innymi czcicielami Bohaterów Krut do grobu krutian w Kijowie, po tygodniowym pobycie w Europie. To była jego triumfalna podróż, o nadzwyczajnej wadze państwowej, przełom po tym, jak za czasów Kuczmy w krajach europejskich do Ukrainy odnoszono się bardziej niż lekceważąco. Ta podróż zrehabilitowała go, to bezsprzecznie zasługa W. Juszczenki. Jak i jego rzeczywiste wysiłki na rzecz restauracji takich obiektów historycznych jak Baturyn — pałac Rozumowskiego. Jego uwaga poświęcona Chortycy, wszelkie wsparcie, aby rezerwat narodowy ze wszystkimi jego potrzebami wpisał się w odpowiedni krajobraz, kulturalny i historyczny. To także obchody rocznicy Hołodomoru: w takiej skali, w takim formacie o ukraińskim ludobójstwie na szczeblu państwowym nie mówiliśmy, przecież próbowano je wynieść poza nawias historii — proszę przypomnieć, jak obchodzono 70-lecie za Kuczmy. Dla mnie bardzo ważne były zapoczątkowane przesłuchania prezydenckie w Ukraińskim Domu, dzięki nim obnażył się nerw problemów narodowych: przestrzeni informacyjnej, książki, języka. Oczywiście warto zaznaczyć, że ekonomista Juszczenko dobrze skorygował kurs ekonomiczny w państwie, zmieniając woluntarystyczny, powiedziałbym, socjalistyczny, lewicowy kurs poprzedniego rządu na kurs pragmatyczny, dostosowany do gospodarki światowej i do ukraińskiej gospodarki wewnątrz państwa. Nie mieliśmy problemów ani z wypłatą emerytur, ani z projektami socjalnymi, deficytu budżetowego nie było — to też zasługa prezydenta. Jednak niestety nie wypracowano tej linii polityki, która przede wszystkim interesuje nas, prośwician. To polityka kulturalna. Tutaj żadna działka nie została przepracowana, nie przygotowana. Z mojej inicjatywy przeprowadzono cztery wielkoformatowe przesłuchania parlamentarne, przyjęto decyzje, baza normatywna została przygotowana, aby struktury rządowe i prezydenckie, czyli władza wykonawcza, przeszły do realizacji wszystkiego tego, co zostało wypracowane w parlamencie. Przecież chodziło o kryzys kultury, kwestię językową, wydawnictwa książkowe, kinematografię, teatr — ulgi dla nich, cały szereg ustaw, które rząd powinien przedstawić Radzie Najwyższej, ale nowy rząd nie zdobył się na to. Osobiście przygotowałem kilka projektów ustaw: o językach, o wydawnictwach książkowych, o 5% opłacie na kinematografię, o wykorzystaniu zasobów państwowych w kanałach telewizyjnych. Wszystko to leży, nie jest uruchomione. Zatem istnieje cały szereg problemów, bardzo ważnych, do których władza wykonawcza nie dotarła. Prezydent je ogłaszał, nalegał na ich rozwiązanie, ale… Przez piętnaście lat przez Krawczuka i Kuczmę uformowano taki system władzy w terenie, że nawet wymieniając 18 tysięcy urzędników, w ciągu roku nie można mentalnie zmienić człowieka, zniszczonego zarówno przez system radziecki, jak i poradziecki. Przez 15 lat zawęziła się sfera wpływu państwa na obywatela i będziemy mieli bardzo nieproste problemy w kolejnych latach. Rada Najwyższa będzie niekonstruktywna, będzie sięgać po Konstytucję, po rząd, i prezydentowi będzie trudno prowadzić swoją działalność. To będą bitwy nie tylko o budżet, ale i o szereg ustaw, które dawałyby możliwość Ukrainie wejścia do WTO, to ustawy, w których mowa o perspektywach Ukrainy. — Co Pan powie o wpływach rosyjskich? — Rosja rewanżuje się, będzie wykorzystywać najmniejsze wpływy, aby kontrolować tematy religijne i językowe na Ukrainie, wpływać na jej gospodarkę. Już dzisiaj na tych problemach spekulują. Te dwa momenty są zasadnicze w dialogu prezydentów Ukrainy i Rosji. Paradoksalne jest to, że Rosjanie ingerują w życie wewnętrzne naszego państwa, zaczynając właśnie od tych kwestii: „Nie dotykajcie naszego języka, naszego kościoła!”. Środki z prywatyzacji tak zwana opozycja dzisiaj próbuje wykorzystać jedynie na przejedzenie — szkoda, że wszyscy tak szybko zapomnieli, a oni w pierwszej kolejności, że to przecież przez nich sprzedane zostało wszystko, co tylko można, Rosji. A dzisiaj oni jeszcze chcą te środki z prywatyzacji oddać za rosyjski gaz! A ten majątek, który po grabieży został — może dziesięć procent — rząd musi bardzo uważnie rozdzielić — Juszczenko o to zadba, chociaż jego pole manewru jest bardzo zawężone. Chcę powiedzieć, że my, Ukraińcy, sami rozwiążemy swoje kwestie religijne i językowe — dlatego radzę obywatelom składać pozwy sądowe na te partie i bloki, które nimi spekulują, naruszając Konstytucję. — Jaki był rok, który mija, dla „Proświty” i prośwician? — Cieszę się, że w tym roku „Proświta”, pomimo wszystkich ataków, zapoczątkowanych jeszcze w ubiegłym roku, za czasów rządu Janukowycza, kiedy rzucono na nas całą służbę fiskalną, po to, aby zahamować naszą działalność i sprowadzić ją do „zera”, kontynuowała swoją owocną pracę. Na łamach „Słowa Proświty” daliśmy godną odpowiedź, wyjaśniając, że w sferze polityki językowej tylko jeden podmiot coś robił i coś osiągał, realizując swoje projekty w sferze Kompleksowych działań wszechstronnego rozwoju języka ukraińskiego. Nasze projekty są niezwykle ważne i poważne, na szczeblu państwowym. To filmy animacyjne dla dzieci — niestety, rok został stracony przez stare podejścia urzędników z Ministerstwa Kultury, którzy nie sprzyjają inicjatywom, trwając w inercji wobec wyzwań czasu, ogłoszonych przez prezydenta, często je korygując, ignorując, troszcząc się nie o sprawę, a o swoje krzesło. A mimo to — te filmy zostaną wyprodukowane! W 2005 roku ujrzała światło dzienne cała seria wydawnictw w Centrum Wydawniczym „Proświta”. Wyposażyliśmy nimi setki bibliotek rejonowych, wiejskich i szkolnych. Wśród nich są: Homer, bajki, „Ciekawy alfabet”, słowniki, współczesna proza i poezja, językoznawstwo oraz literaturoznawstwo. Autorzy to zarówno twórcy ze stolicy, jak i z prowincji, ale są to znaczące wydania o randze państwowej. Nasi autorzy to: Iwan Dracz, Mychajło Najenko, Łarysa Masenko, Anatolij Pohribny, Wasyl Starun, Wiktor Hrabowski oraz dziesiątki innych pisarzy. W przygotowaniu jest pierwszy tom „Słownika wyjaśniającego”, lada dzień pojawi się pierwszy tom z sześciotomowego wydania dzieł naszego genialnego tłumacza, niezrównanego znawcy języka ukraińskiego Mykoły Łukasza, pierwsza jaskółka w dziedzinie krajoznawstwa — książka nieżyjącego już Heorhija Demianczuka z Równego. Wyróżnię jeszcze wsparcie dla periodycznych wydawnictw proświtańskich: „Krymskiej Switłyci” — nawiasem mówiąc, dołożyłem niemało starań, aby ta gazeta była finansowana z osobnej pozycji budżetowej od przyszłego roku, wspieramy gazetę „Dzwin Sewastopolu”, czasopisma „Bachmutśkyj szlach” na Ługańszczyźnie, „Łastiwka” na Bukowinie, wydawnictwa proświtańskie z Tarnopola, Dniepropetrowska, Czernihowa. Zaczęliśmy wydawać czasopismo „Ukraiński szlach”, które podupadło finansowo. Niestety, z powodu śmierci Wałerija Illi przestało ukazywać się odrodzone przez niego i wspierane przez „Proświtę” czasopismo „Osnowa”. Trzeba zadbać o kontynuację jego wydawania, tak samo jak gazety „Chrystyjanska Ukrajina”. Jest jeszcze codzienna, żmudna praca — dziesiątki konkursów dla dzieci, festiwali zespołów proświtańskich, recytatorów, monodramów, młodych poetów i artystów. Istnieje projekt, który na Krymie realizuje pisarz Jewhen Biłousow. Jego wydawnictwa „Sławetni imena Ukrajiny”, „Tarasowe pero”, „Lehendy Krymu” i inne, zapoczątkowane w ubiegłym roku, będą kontynuowane w przyszłym, ujrzą światło dzienne nowe publikacje. Odbyły się obchody jubileuszy regionalnych „Proświt” — niedawno

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” serdecznie wita Państwa z okazji Nowego 2006 roku i Świąt Bożego Narodzenia. Niech te święta staną się początkiem urzeczywistnienia nowych idei i zamierzeń. Niech dodadzą życiowej energii, twórczego natchnienia i wiary w jutrzejszy dzień. Niech gwiazda betlejemska zaświeci w każdym okienku, ogrzeje ciepłem każdy dom, przyniesie krzepkie zdrowie, dobro, dostatek, pokój i zgodę. Życzymy wszystkim, aby nasze dzieci żyły w duchowo bogatym, cywilizowanym, demokratycznym, kwitnącym państwie. Niech szczęśliwy los na zawsze uśmiechnie się do nas, a Bóg błogosławi na dobro i miłość. Galina DOLNYK, przewodnicząca Odeskiej Obwodowej „Proświty”: — Drodzy przyjaciele i koledzy, nadchodzi Nowy, 2006 rok — rok naszych nadziei i oczekiwań na to, że Ukraina wyjdzie na szeroką drogę gospodarczego i duchowego rozwoju, zachowując to, co najcenniejsze, o co walczyli nasi przodkowie — dumnego ducha narodowego, dążenie do wolności i zachowania swojej niepodległości. Proświcianie Odessy właśnie obchodzili 100-lecie swojego zjednoczenia, czcząc pamięć tych światłych postaci naszej nauki, kultury, ruchu politycznego i społecznego, którzy stworzyli „Proświtę” w warunkach ucisku wszystkiego, co narodowo-patriotyczne, przez lata przekazując tę duchową sztafetę swoim godnym kontynuatorom. Chcemy szczerze podziękować zarządowi centralnemu, gościom z Ługańszczyzny i Krymu, Winnicczyzny i Iwano-Frankowszczyzny, Kijowa i Chersonia, którzy przybyli do nas na święto, tym licznym naszym sympatykom, którzy powitali odesitów ze sławnym jubileuszem odeskiej „Proświty”, podzielili z nami radość i dumę z jednej z pierwszych organizacji na terenach byłego imperium. Wasze wsparcie jest dla nas bardzo ważne i, uwierzcie, zawsze jesteśmy gotowi wesprzeć także was we wszystkich dobrych i sławnych przedsięwzięciach. Działajmy razem — a będziemy niezwyciężeni! Szczerze pozdrawiamy was wszystkich, drodzy przyjaciele i koledzy, z Nowym Rokiem i Świętami Bożego Narodzenia, życzymy sił i zdrowia do szlachetnej i niezwykle potrzebnej teraz we wszystkich zakątkach naszego wielkiego państwa pracy, życzymy szczęścia, dobrobytu i dostatku w rodzinach, owocnych osiągnięć na niwie proświciańskiej. Twórczemu, utalentowanemu zespołowi „Słowa Proświty” życzymy natchnienia, dobrych i ciekawych materiałów, licznych sympatyków i prenumeratorów — wasza (i nasza!) gazeta jest niezwykle potrzebna proświcianom. Szczęśliwego wszystkim Nowego Roku i Świąt Bożego Narodzenia, niech Bóg strzeże naszą „Proświtę”! Stronę przygotowała Olga SKRYPKINA

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 3strona oryginału ↗

MAMY CO WSPOMINAĆ

Puka do okna Nowy Rok… Ostatni raz na progu ogląda się za nami rok 2005... Patrzymy mu szczerze w oczy, ale czekamy na nadchodzące zmiany… Wspominamy osiągnięcia i straty, zwycięstwa i porażki, i życzymy sobie nawzajem jak najwięcej tych pierwszych i jak najmniej tych drugich… Mykoła NESTERCZUK, sekretarz odpowiedzialny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki: — W tym roku „Proświta” ma się czym pochwalić! Odbył się szereg konferencji naukowo-praktycznych, „okrągłych stołów”, znaczący stał się Międzynarodowy Kongres „Język ukraiński wczoraj, dziś, jutro na Ukrainie i w świecie”, przeprowadzony wspólnie z Naukowo-Badawczym Instytutem Ukrainoznawstwa Ministerstwa Oświaty i Nauki pod patronatem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Niezapomniane okazały się festiwale, w szczególności Międzynarodowy festiwal monospektakli, poświęcony Marii Zańkowieckiej, IV Ogólnoukraiński festiwal zespołów artystycznych „Proświty”, tradycyjny obwodowy festiwal literacko-artystyczny „Perejasławska jesień Kobziarza”. Uroczyście zapamiętano obchody 100-lecia „Proświt” chersońskiej i odeskiej. Szczególne były wieczory literacko-artystyczne pisarzy-prośwician, w szczególności wieczór poświęcony wydaniu książki I. Dracza „Przeciwne strofy”. Akcentowaliśmy pracę z młodzieżą: zorganizowaliśmy konkurs recytatorów poezji artystycznej i klasycznej, „Cud kalinowy” im. D. Biłousa, „Szewczenko w moim sercu”. Wierzymy, że Nowy Rok stanie się dla „Proświty” jeszcze bardziej płodny, a dla Ukraińców — szczodry na ciepło, radość i zwycięstwa! Z Nowym Rokiem, przyjaciele! Heorhij KOŻOLANKO, przewodniczący Czerniowieckiej obwodowej „Proświty”: — Rok 2005 dla Czerniowieckiej „Proświty” okazał się produktywny: przy udziale „Proświty” w lutym i w maju przeprowadzono dwie duże międzynarodowe konferencje naukowo-praktyczne, wspólnie z Instytutem Podyplomowej Edukacji Pedagogicznej — konkursy w Czerniowieckim muzeum architektury i budownictwa (około 10 tys. bukowińczyków zebrało się na wydarzeniu), otwarto Muzeum Etnograficzne przy Uniwersytecie Czerniowieckim, zrealizowano wyjazdy na Kamienną Mogiłę, Wyspę Chortyca, świętowano Dzień języka i pisma ukraińskiego z udziałem artystów Bukowiny w Czerniowieckim teatrze muzyczno-dramatycznym imienia Olhy Kobylańskiej, otwarto program telewizyjny „Zwyczaje, tradycje Ukraińców Bukowiny”. Mieliśmy i święta folklorystyczne, i wieczory, i spotkania. Znacznie zwiększyła się liczba członków „Proświty”, a liczba oddziałów w ciągu ostatnich dziesięciu miesięcy wzrosła trzykrotnie. A dlatego, wkraczając w nowy rok, chce się mieć nadzieję, że ruch proświatowy obejmie wszystkie sfery życia, a nasza „Proświta” wreszcie stanie się ogólnonarodową. Anatolij KINDRATENKO, przewodniczący Charkowskiej obwodowej „Proświty”: — Według dawnych zwyczajów nowy rok dla nas zaczyna się wiosną, w przeddzień Wielkanocy, kiedy minęły dni szewczenkowskie: nie tradycyjnie i nie nowocześnie. Właśnie od wiosny zaczynamy świętować święta ludowe: chłopięce kwietniowe święto Wiosennego Jaryły, Kupałę w przesilenie letnie, święta zbóż, święto wielkich zbiorów we wrześniu. Teraz przygotowujemy się do kolędowania, razem z Ukraińską Partią Ludową prowadzimy noworoczne wieczornice w wyższych uczelniach. Wśród konferencji i „okrągłych stołów”, przeprowadzonych w tym roku w szkołach wyższych, osobno warto zatrzymać się na październikowej konferencji, poświęconej uczczeniu pamięci żołnierzy UPA, aktywny udział brała w niej młodzież. Ożywienie pracy z młodzieżą nie może nas nie cieszyć. I jeśli do studentów idziemy z konferencjami i seminariami, to do uczniów — z wykładami: prowadzimy lekcje otwarte. Co prawda, przez trudności finansowe z wykładami jeżdżą emeryci (mają bezpłatny przejazd). Przy „Prośvicie” działa klub językowy z nieoficjalną nazwą „Pułapka na myszy”: tam „łapiemy” młodzież, która nie interesuje się kwestią narodową i sprawami państwowymi, bezpłatnie ucząc ich języka ukraińskiego z ekskursami w historię oraz języka angielskiego na bazie ukraińskiego. Na pomoc abiturientom organizujemy kursy przygotowawcze z matematyki, również bezpłatne. Wielką wagę przywiązujemy do działalności wydawniczej: wydajemy prace naukowe, książki o tematyce historycznej, wspomnienia literackie. Prowadzimy wieczory-prezentacje. Tworzymy gazetę dziecięcą „Żurawik”, przy której działa zaoczna szkoła młodego korespondenta. Współpracuje nasza „Proświta” z innymi organizacjami, firmą „Słobożański styl”, która zajmuje się szyciem i modelowaniem odzieży narodowego stroju ukraińskiego. Osobno warto powiedzieć, że w tym roku, po wybraniu Prezydentem Ukrainy Wiktora Juszczenki i zmianie miejscowego kierownictwa (nawiasem mówiąc, podczas wyborów prezydenckich członkowie „Proświty” byli przedstawicielami w lokalach wyborczych, jeździli na Donbas, my także drukowaliśmy ulotki), u nas poprawiły się stosunki z administracją: z naszym zdaniem się liczą. Wołodymyr SEMYSTIAHA, przewodniczący Ługańskiej obwodowej „Proświty”: — Ługańscy proświcianie szczerze witają swoich braci — wszystkich świadomych Ukraińców w Ojczyźnie i w diasporze — ze świetlanymi świętami Nowego Roku i Bożego Narodzenia! Mijający rok był pełen wysokiego uniesienia moralnego całego Narodu Ukraińskiego, uwarunkowanego życiodajnymi fluidami Pomarańczowego Majdanu, który zaświadczył o gotowości naszego społeczeństwa do systemowych przekształceń i jego dążeniu do samodzielnego tworzenia własnego losu w wolnym, narodowym, sobornym Państwie Ukraińskim. W ciągu ostatniego roku istotnie wzrósł autorytet obwodowego zjednoczenia proświatowego, jego zwartość i siła, co uznały struktury państwowe i partie polityczne zarówno w stolicy, jak i w naszym kraju. Wydarzenia kulturalno-artystyczne, naukowe, narodowo-propagandowe, przeprowadzone przez prośwician na Ługańszczyźnie i daleko poza jej granicami: w Doniecku, Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Odessie, Kijowie, a także w Federacji Rosyjskiej, — zaświadczyły o wysokim państwowotwórczym potencjale patriotycznej społeczności wschodniego kraju. Oczywiście, nie wszystko udało się zrobić, zwłaszcza w dziedzinie walki sił ukraińskich o władzę w obwodzie. Ale zdobyliśmy bezcenne doświadczenie i jesteśmy pełni siły oraz pragnienia potwierdzenia swojego państwowego wyboru w marcu 2006 roku. Szczerze liczymy na nasz sukces we wspólnych działaniach i kontynuację aktywnej współpracy, która nas łączy. Rękojmią państwowotwórczego sukcesu musi być zgoda obywatelska, wysoka odpowiedzialność za powierzoną sprawę, połączenie wysiłków milionów Ukraińców we wspólnym dążeniu do wzmocnienia siły i sławy naszej drogiej Ukrainy! Niech spełni się nasze dążenie do stania się wreszcie związkiem narodowym, wszak jesteśmy najstarszą i najbardziej szanowaną organizacją społeczną Ukrainy. Życzymy wszystkim pokoju, szczęścia, natchnienia, dobrobytu, nowych osiągnięć życiowych i dokonań, wszelkiej pomyślności i Bożych łask! Wołodymyr ZAREMBA, pisarz, przewodniczący Dniepropetrowskiej obwodowej „Proświty”: Rok zwycięstw mija, rok postępu się śpieszy… Ze sławnego Siczysława ślę serdeczne życzenia z okazji Nowego Roku sławnym proświtanom. Niech z wami i nami zawsze będą Bóg i Ukraina. Cieszymy się ze zwycięstwa Wiktora Juszczenki. W nim najaktywniejszy udział brali członkowie naszego Towarzystwa. Dla siczysławców miniony rok był ciężki. Proświtański rewanż brali przypadkowi ludzie, dla których najważniejsze są pieniądze. Nie udało się. Nasze Towarzystwo żyje, niesie słowo prawdy, utwierdza ojczysty język ukraiński, kulturę, historię. Zrezygnowaliśmy z posiedzeń. Tylko praca. U nas działa dziecięce studio, biblioteka, galeria obrazów. Cieszymy się z naszych częstych odwiedzających. Zawsze są z nami znani siczysławscy uczeni, ci, którzy robią ukraińską sprawę. Siczysławska „Proświta” szczyci się naszym kierownikiem Pawłem Mowczanem, który niezłomnie pracuje na ukraińskiej niwie. Z Nowym Rokiem, przyjaciele. Żeby los was i nas nie omijał! Tak, rok zwycięstw mija, śpieszy się rok wielkiego postępu. Petro SZYMKIW, przewodniczący Tarnopolskiej obwodowej „Proświty”: — Szanowni proświtanie Ukrainy! Tarnopolskie obwodowe zjednoczenie

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

JAK OBUDZIĆ ROZUM, KTÓRY ZASNĄŁ?

Zapewne wszystko to jest bardzo umowne: epoka przejściowa, stracone pokolenie... W końcu przy takim podejściu można uznać za stracone całe pokolenie początku dwudziestego wieku. Co ono widziało? Głód, wojnę, śmierć... A epokę średniowiecza uważać za przejściową... Takim sobie mrokobiesiem, zaćmieniem rozumu przed majestatycznym renesansem. „Każdy czas trzeba oceniać według cech, które są dla niego charakterystyczne. Nie przykładając gotowych formuł...” Trudno się nie zgodzić z Jewhenem Swerstiukiem. Mimo wszystko pozostaje wątpliwość... Czy natura ludzka, przy wszystkich jaskrawych oznakach ewolucji, się zmieniła? U kogoś, zapewne, odpowiedź jest już gotowa w kieszeni. Nie śpieszcie się... Przynajmniej metaforyka Franciszka Goi nie zestarzała się przez kilka stuleci. Te same potworne twarze... Osobiście dla mnie pytanie pozostanie retoryczne. Ale w ten czy inny sposób odpowiedzą na nie inni... Jeśli nie zawodzi intuicja, to w dość zamglonych rysach „linoskoczka” pisarza Stepana Procjuka pobrzmiewa „tęsknota za patrycjuszem”, bohaterem... W jednym z ostatnich programów „Alternatywa” w Radiu „Swoboda” Andrij Ochrimowycz wraz z dziennikarzem Wachtangiem Kipianim rozwijali temat konformizmu i ludzkiej godności... OPOZYCJA LIRYCZNA Zawsze interesowały mnie epoki przejściowe i ludzie pogranicza. Żyjemy w dobie przejściowej, która w końcu zaczyna nabierać niezdrowych cech ciągłej przejściowości. Pogranicza jako stabilności. Poczekamy na inne czasy? Pisząc te zdanie, roześmiałem się z jakiegoś powodu... Natomiast człowiek przejścia, osobowość, która wyznaje religię stanów granicznych, ekstremalista egzystencjalny, nie zależy od stref czasowych, prognozy pogody gospodarczej ani nastroju jakiegokolwiek kieszonkowego dyktatora. Kim więc jest ten człowiek i jak go rozpoznać? Czym jest ciekawy lub niebezpieczny? Czy może zarazić wirusem psychicznym? Jakie są jego triumfy i tragedie? Jeśli jest obywatelem Ukrainy, na którą partię zagłosuje w wyborach 2006? Ten typ człowieka, jak wszystko na świecie, jest także wielobarwny. Od razu wykreślamy z list przestraszonych, nudnych filistrów, wszelkiego rodzaju dupolizów i innych drobnych dobrodziejów i dobrodziejki. Również obecnie nie interesują nas ludzie na marginesie, tzn. chorzy czy degeneraci. Dziś nie o nich... Ten typ potrafi powiedzieć „tak” tam, gdzie inni mówią „nie”. Albo — odwrotnie. Człowiek granicy nie martwi się o ocieplenie osobistej ubikacji ani o miękkość papieru toaletowego dla własnego tyłka. Pociąga go ryzyko. Nienawidzi cichego i ohydnego bagna stagnacji. Linoskoczek może stać się bezdomnym albo oligarchą, ale ani jednym, ani drugim na długo i na poważnie. Za to nigdy nie będzie urzędnikiem ani rewidentem. Może być tresherem tygrysa, ale nigdy — człowieka. Ludziom granicy wszelka dydaktyka jest mało interesująca, chyba że ze względu na piękno eksperymentu. Zwolennik zagęszczania przestrzeni życiowej nierzadko szokuje wąskoczołowego mieszczanina ducha. Chodzący po linie w życiu mogą często się mylić i uczciwie zmieniać własne przekonania, przezwyciężając skostnienie i stereotyp. Zazwyczaj są trudni do współżycia z najbliższymi, a czasem wręcz nieznośni. Kochają ich i nienawidzą. Przeważnie kochają ich lub przynajmniej tolerują tacy sami Francisco Goya. SEN ROZUMU Wyobraźnia bez rozumu rodzi niezwykłe potwory, lecz w połączeniu z rozumem wyobraźnia staje się matką sztuk i źródłem tworzenia cudów. Kiedy człowiek nie słucha głosu rozumu, rodzą się upiory, zdolne do obrzydliwych czynów, bo jeszcze nikt i nigdzie nie zdołał zlikwidować drugiej strony medalu. Ale w ich życiu nie ma miejsca na podłość. Czasem, pragnąc jedynie tworzyć, oni burzą. Jednak nawet w swojej destrukcyjnej obsesji linoskoczek pozostaje wewnętrznie uczciwy. Niekiedy oni, przepełnieni po brzegi własnym traumatycznym dziecinnieniem i bezpośrednim egocentryzmem, bywają jednostronni i odpychający. Cóż, wybaczmy dorosłemu dziecku jego neurotyczną infantylność... Dzięki linoskoczkom istnieje sztuka, ekstremalne dyscypliny sportu, dramatyczne i zawrotne historie miłosne oraz wszelkie inne księgi rekordów Guinnessa. „Linoskoczków” zazwyczaj interesuje nie sława (z jej aplauzem, pustką i właściwym zachowaniem obiektu uwielbienia), lecz pełnosiłowe przeżywanie każdej godziny czy roku. Ci akrobaci i eksperymentatorzy kochają się w marginalnym. Nietypowym. Półzapomnianym. Ekscentrycznym. Takim, jak oni sami. Energia linoskoczków jest ogromna. Przypuszczam, że w ich trzewiach przezornie ukryto przez twórcę kilka kreatywnych silniczków. Wy, bez wątpienia, znacie takich ludzi. Rozmawialiście z nimi, kochacie ich lub nienawidzicie. A wy sami... Być może i wy jesteście linoskoczkiem?.. Stepan PROCIUK ALTERNATYWA …kolektyw zostaje zamknięty. Nie mamy prawa wychodzić do społeczeństwa z pozycją, która jest przeżarta szkodnikiem…” — Program „Podwójny dowód” istniał za czasów reżimu Kuczmy. Ale wygrali „pomarańczowi” i twój program kazano długo żyć… — Pracowaliśmy w tym społeczeństwie, gdzie obowiązywały swoje reguły gry i, oczywiście, przestrzegaliśmy ich… Ale te reguły ustaliliśmy wspólnie z kierownictwem kanału i uzgodniliśmy, że program „Podwójny dowód” będzie dotyczył historii Ukrainy. Prawdopodobnie tych pięć miesięcy przed wyborami było aktem konformizmu… Ponieważ zgodziliśmy się na układ z menedżerami: robić program nie o współczesnym nerwie, lecz o przeszłości. Ale jestem przekonany: dla inteligentnego widza były one współczesne. Bo w tym czasie, gdy mówiliśmy o Kingirze, o obywatelskim oporze, o tym, jak ludzie byli miażdżeni czołgami, już był Majdan. Każdy Ukrainiec rozumiał, o kim mowa i kto może zostać zmiażdżony czołgami. A kiedy mówiliśmy o zabójstwie Bandery, ludzie również rozumieli podtekst. Jeśli lider polityczny się nie poddaje, zostaje zniszczony. Twarz Juszczenki była najlepszym dowodem. W zasadzie nasz wyjazd na antenę był swoistym aktem konformizmu. Bo nonkonformista powinien był położyć wypowiedzenie na stole i odejść na „5 kanał”. Ja tego nie zrobiłem. — Ale potrzebna informacja i tak docierała do ludzi… Ogólnie program był uczciwy… Teraz projekt zwinięto i ciebie nie ma na tym kanale… Dlaczego? — Chcę pracować w organizacji o zrozumiałych zasadach. To znaczy, że musimy o nich uzgadniać. Kiedy nie rozumiem, czego się ode mnie wymaga, i nie rozumiem, dlaczego gotowe programy nie trafiają na antenę, a ludzie, którzy są „rukopodawajemyje”, wibrują w eterze, to domagam się wyjaśnień… Pracowałem na kanale dla widza. I wiedziałem: jeśli robimy audycję o Biesłanie, miliony ludzi włączają swoje telewizory. Oczywiste, że nie ujawnialiśmy żadnych tajemnic, za to uchylaliśmy coś dla ludzi, którzy żyją w zwyczajnym świecie obywateli i nie czują, że obok istnieją służby specjalne, zdrada, głupcy. Ci głupcy spokojnie mogą strzelić z czołgów do szkoły… A kiedy menedżer mówi, że to nie jest interesujące, to w ogóle odmawiam wiary w atrakcyjność tematów… — Odpowiedzialność za słowo w zawodzie dziennikarza… Twoja wersja… — Robimy produkt, który wpływa na społeczeństwo. Nawet na jednego człowieka. Dlatego ja, nawet pisząc felieton do gazety, myślę o tym, „jak to słowo odezwie się”. Przewiduję konsekwencje tej publikacji. To nie znaczy, że mam być ostrożniejszy. Mam być bardziej precyzyjny. Jeśli skłamię „tu i teraz”, to odezwie się później, nawet po wielu latach… — Zjechaliśmy „z powrotem” do tematów etycznych i przypomniało mi się słowo „telekilerstwo”. Czy możesz podać jakieś jaskrawe przykłady telekilerstwa? — To ludzie, którzy chcą być w telewizji, chcą zarabiać dziesiątki tysięcy dolarów i chcą epatować. Otóż kiedy te trzy składniki się zbiegają, mamy klasycznego telekilera. Między innymi naszego byłego rodaka Siergieja Dorenkę. On „mordował” Łużkowa, Primakowa i kogo tylko chciał… Tych, na których wskazywał Bieriezowski. Wszyscy rozumieli, że działa dla pieniędzy i sławy. Może nawet szczerze nienawidził Łużkowa. A może wywoływał to uczucie, kiedy co chwila otwierał swoją książeczkę czekową… z Andrij OCHRIMOWYCZ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

POSTAWA TOCZONA PRZEZ KORNIKI...

WACHTANG KIPIANI O KONFORMIZMIE I NONKONFORMIZMIE — Tak jak każdemu drewnu właściwe jest wyginanie się, tak i człowiek pod wpływem życiowych okoliczności się ugina. Tymczasem bohaterowie to także ludzie... Ale od innych różnią się tym, że nie pragną dostosowywać się do otaczającego świata. Inni zaś — po prostu żyją. Ich konformizm jest właśnie tym podstawowym materiałem społecznym, który nie jest zdolny stawiać opór, wziąć broń czy powiedzieć „nie”, kiedy jest to konieczne... — Majdan — to wybuch nonkonformizmu? — Bez wątpienia, to był wybuch dojrzałości obywatelskiej, wybuch patriotyzmu narodowego. To był happening. Trzeba rozumieć, że bardzo duża część ludzi przychodziła, by się powłóczyć, posłuchać muzyki, pokrzyczeć... I wreszcie — to była odwaga bez zagrożenia. Doskonale rozumiałem, że gdyby tylko mityczne czołgi czy oddziały OMON-u rzeczywiście były gdzieś w pobliżu, to jedna trzecia ludzi zniknęłaby natychmiast. A jeszcze jedna trzecia uciekłaby, usłyszawszy ten czołg jeszcze na rogu Hruszewskiego... — A ta „parada planet” w „5 kanale”, kiedy dziennikarze zaczęli schodzić się z pełnymi skruchy twarzami... — Dziennikarze popierali Majdan. Dlatego że tak dalej żyć, jak za czasów Kuczmy, było niemożliwe. Gdyby nie brutalny nacisk ze strony władzy, to, bez wątpienia, nie byłoby też szczerego pragnienia zwycięstwa Juszczenki... — Czy tak już szczere było to pragnienie... Czy nie był to wariant konformizmu? — Myślę, że o ludziach z „1+1” nie trzeba mówić, że odeszli z powodu koniunktury. Choć, ostatecznie, i nie z powodu cenzury. A z powodu zdrady i niemożności w swoim zespole obronienia pewnych zasad. Przede wszystkim zasady polityki redakcyjnej i zasady zachowania w zespole. Chodzi o to, kiedy ludzie umawiają się na „jedno”, a po dwóch godzinach, po rozmowie z kimś z menedżerów czy kierowników, część już się wycofuje: „No, odłóżmy nasze plany...” Jutro oni w ogóle mogą zmienić swoją decyzję. Miałem porażający moment rozczarowania, kiedy zbierałem podpisy pod wewnętrznym listem do menedżerów. To był ostry tekst. Mowa była w nim o tym, że kiedy przyjmowano nas do pracy, to nikt nie wspominał o przestępczych rozkazach Bankowej i przymusie ich wykonywania. Prawie wszyscy dziennikarze TSN podpisali. A po pewnym czasie poszczególni ludzie zaczęli cichaczem podchodzić: „Daj, wycofamy swój podpis...” Wkrótce zrozumiałem, że liczba ludzi, która żąda wycofania swojego podpisu, poważnie przekracza normę... Z nimi, oczywiście, przeprowadzono pracę wyjaśniającą. Pamiętam, powiedziałem: „Historia — to nauka ścisła. Faktem jest to, że wy te podpisy złożyliście, ale nie mniej bezspornym faktem jest niemożność opublikowania i ogłoszenia tego listu. Kiedy połowa nazwisk jest już zamalowana markerem, będzie mi niezręcznie przed tymi, którzy złożyli podpisy i są gotowi bronić swojego zawodu oraz prawa do godności. Więc niech ten list pozostanie faktem historii u mnie w archiwum. Może kiedyś trzeba będzie go wydrukować z wyjaśnieniami. Ale na razie wszystko: historia o oporze i nonkonformizmie w jednym ko-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 4strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

LINOSKOCZKOWIE

linoskoczkowie, których na świecie nie ma wcale tak mało. Przeważnie nienawidzą ich „porządni” i „wysokomoralni”. Ci dobrodzieje są gotowi ich niszczyć, znieważać plotkami i drobnymi drwinami, ponieważ życie linoskoczka to wyzwanie dla mało ciekawego mieszczańskiego marności. Oskarża się ich o rozkład moralności (cóż to za moralność taka, którą można rozłożyć?) i społeczną odrębność (no, przyjrzyjmy się uważniej zbiorowemu, społecznemu, ogólnemu — czy nie znajdziemy tam, obok kwiatów, kup łajna?..). O wyzywające zachowanie i epatujący wygląd (nie myśląc o tym, że bycie białą wroną wśród czarnych jest i szczęściem, i ciężarem). O szaleństwo i niestałość (chociaż nie ma bardziej niespójnych, poza kwestiami dobrobytu własnej kieszeni, niż „przyzwoicie skrojeni”). O jakieś zdrady i nieprzyzwoitości (nie mylmy ze zdradą Ojczyzny, wszak człowiekowi paragrafu łatwo znaleźć worek oskarżeń dla człowieka indywidualnej prawdy). Oczywiście, linoskoczkowie to nie gimnazjalistki-prymuski. Czasami oni na- F. Goya. AŻ DO ŚMIERCI Szalone kobiety pozostają szalonymi aż do śmierci. To księżna, która przyozdabia swoją fryzurę. Jej to nie pasuje, ale wystarcza oszustów, którzy zapewniają, że jej Wysokopobożność ma „boski” wygląd (komentarz F. Goya) z

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 5strona oryginału ↗

KAŻDY ODWAŻNY KROK JEST OCENIANY...

AUTORYTET MORALNY Niedawno pożegnaliśmy XX wiek. Być może najokrutniejszą epokę w historii ludzkości. Z czym wchodzimy w nowy wiek i nowe tysiąclecie? Mówią, że tylko człowiekowi właściwa jest pamięć historyczna… Czy historia nas czegoś nauczyła? O tym wszystkim w rozmowie z filozofem, religioznawcą, redaktorem czasopisma „Nasza wira” Jewhenem SWERSTIUKIEM. — Każdy czas należy charakteryzować według cech, które są dla niego charakterystyczne. Oceniać, nie przykładając gotowych formuł. O XX wieku bardzo dobrze powiedział Anglik Robert Conquest w książce „Rozważania nad spustoszałym stuleciem”. Autor jest bardzo poinformowany i erudycyjny. Radziłbym ją przeczytać ludziom, którzy zastanawiają się nad tymi kwestiami. Ukazała się ona w języku ukraińskim w wydawnictwie „Osnowy”. Historia kultury tak się ułożyła, że najwyższe umysły pracowały niemal w jednym kierunku: wznosiły się duchowo. Nie będąc jednomyślnymi, przejmowały tradycję sukcesji. Odliczanie możemy zacząć od antyku. I wcale nieprzypadkowo chrześcijaństwo akceptowało Platona, Arystotelesa, Sokratesa... XX wiek był destrukcyjny. Stulecie rozpaczy i utraty wiary. Czas ideologii. Za to pojawili się różnego rodzaju awanturnicy. Łatwo rzucili na szalę największe wartości, na których trzyma się człowiek. Rzucili cynicznie, nie zastanawiając się, co z tego wyniknie. Nie pracowali nad tym, by wzmocnić, umocnić człowieka. Ich celem było wykorzystanie ludzkich słabości. — Ma Pan na myśli ideologicznych wodzów? — Tak, przede wszystkim ich. I do takich proroków wielkiej ruiny, jak Nietzsche, odnoszę się z wielką ostrożnością: filozof był przeciwny temu, by jego książki wykorzystywano jako przewodnik do działania... O zbrodni Marksa nie ma co mówić. U podstaw jego Manifestu leży absolutnie destrukcyjny pierwiastek. Czyli poprzednią filozofię, która wyjaśniała świat, zmieniła filozofia destrukcji („Jak zmieniał się świat”). — Dlaczego ta nauka stała się tak kusząca dla ludzi? Dlaczego tak uwierzyli, tak oddali się tej „czerwonej zarazie XX wieku”? — Dlaczego... Nie sądzę, by to było proste pytanie. Byłoby zbyt uproszczone uważać, że sprzyjał temu tylko czynnik merkantylny. Jakoby ludzi zwabiono marzeniem o materialnym dobrobycie, którego nie mogła dać religia. Ogólnie ta nauka trafiła w moment wielkiej duchowej zgorzkniałości, kryzysu moralnego i upadku. Ludzie nie mieli wystarczająco sił, by ją zważyć i odrzucić. Dlatego najpłodniejszym rozsadnikiem destrukcji stała się duchowo osłabiona Rosja... — Rosja, która mimo wszystko uważa się za najbardziej duchowy kraj, z najbardziej czystym i dusznym narodem, który na zmianę wystawia leninowskie i prawosławne hasła... — Widzi Pan, ten kraj dlatego wystawia prawosławne hasła, że niespokojnie się czuje. Jest niepewny siebie i dlatego hałasuje. Przypomina mi to słynny raport Stalina po wojnie. Nakreślając najsłabsze strony swojego systemu, dowodził, że właśnie dzięki nim ZSRR zwyciężył. — Mówiliśmy o kryzysie XX wieku... A czy wyciągnął wnioski wiek XXI? Czy istnieje tendencja do analizy, przemyśleń? — Ludzie twardo wiedzą, że historia niczego nie uczy, ale mimo wszystko wymagają, by ich uczyła i podawała wnioski. To, co teraz mamy w XXI wieku, nie jest wynikiem wnioskowania. Wielkie zmiany zachodzą poza naszą świadomością. Te zmiany są oczywiste, ale nie zawsze są rozumiane. Na przykład myśleliśmy, że Czarnobyl to po prostu nasza narodowa katastrofa. Tymczasem właśnie on dał światu sygnał do demontażu starego systemu. Czarnobyl zapoczątkował zmiany na Kremlu. Praktycznie po tym wybuchu stało się jasne, że gromadzenie broni atomowej to bezsens i potrzebny jest demontaż całej, tak zwanej, doktryny wojennej. To przykład, kiedy wielkie nieszczęście dało światu impuls. Nikt nie myślał, że ten system tak szybko upadnie... — Było poczucie, że jest wieczny... — Pojawiały się różne publikacje... W niektórych stawiano pytanie „Czy ZSRR przetrwa do 1984 roku”... I u Orwella był powieść na ten temat... Ale mimo wszystko uważano, że to po prostu gra ze smokiem, a nie zgadywanie daty. I nikt nie spodziewał się, że system upadnie sam. Bardzo bano się, że to ogromne nagromadzenie broni pójdzie w ruch. Bano się Rosji — kraju, który uznaje siłę i tylko siłę. I nagle okazało się, że słabiutki ruch dysydencki wywołał „głasnost”, rozchwiał imperium. Ruch, który stawiał u podstaw prawa człowieka i wolność słowa. Ale tego było wystarczająco, by obalić Mur Berliński. Na naszych oczach stał się cud. I myśmy nie zrozumieli... Ten cud trudno było przewidzieć i jeszcze trudniej przemyśleć. Trzysta lat imperium budowało doktrynę, której podstawą była wieczna przyjaźń z Ukrainą. Gdyby ktoś powiedział, że w 1991 roku Ukraina niemal jednogłośnie zagłosuje za odłączeniem się — absurd!.. Kiedy Jelcyn dowiedział się, że przygotowuje się referendum, zacierał ręce z radości. Myślał, że tylko wzmocni formułę „na wieki razem”... A teraz spójrzmy, jaki naród zagłosował za niepodległością: zdemoralizowany, okaleczony, pozbawiony inteligencji. W kraju, gdzie człowiek człowieka nie słyszy... To drugi cud, który wydarzył się na naszych oczach. Myśmy go niedocenili. Bezsprzecznie, jest tu ręka Opatrzności. Z tym dziedzictwem, które pozostawił nam XX wiek, bardzo trudno coś zbudować. U nas powstały partie, które z czystym sumieniem można by nazwać partiami łajdaków. One nawet nie ukrywały tego. I nagle w tej brudnej atmosferze — moralna rewolucja zeszłego roku! Myślę, że stała się wielkim oszołomieniem dla wszystkich. Jesteśmy uczestnikami wydarzeń, które w miejsce przemocy ustanawiają zasadę moralności. Pomimo wielkiego deficytu moralności... Ukraiński świat idzie drogą wielkich zmian... Drogą, której go nie uczono... — W kontekście długotrwałych wahań między wschodem a zachodem, czy realne jest dla Ukrainy znalezienie swojej odrębnej drogi rozwoju? — Wahania między wschodem a zachodem są bardzo naturalne. Ukraina to wielkie wzburzone morze. I jasne, że ogromna masa ludzi chwieje się tam, gdzie ją skłaniano przez stulecia. Czyli ona inercyjnie ciągnie ku wschodowi. Razem z tym rozum podpowiada, że na wschód drogi nie ma. Rosja to ślepa i inercyjna siła. Ona nawet nie wie, co się z nią stało. Właściwie dzisiaj mamy do czynienia z intelektualnie i moralnie zbankrutowanym krajem. Nie może wznieść się do samoświadomości. Nie mówiąc już o pokucie i samooczyszczeniu. Jeszcze jednym z wielkich cudów, które się wydarzyły, jest ustanowienie ukraińskiego imienia na świecie. Nawet nie wyobrażamy sobie, do jakiego stopnia było ono zhańbione. Sprzyjały temu prostytutki, które pojechały na zachód, i prostytutki, które stanęły na czele ukraińskiego rządu. Trudno sobie wyobrazić większych moralnych bankrutów niż pierwsi dwaj prezydenci — Krawczuk i Kuczma. Wielkie pośmiewisko i hańba. I razem z tym wszystko to jakoś nagle upadło i świat zaczął życzliwie patrzeć w naszą stronę. Wcześniej znano tylko kilka ukraińskich imion. Nasi poeci-męczennicy byli pięknymi imionami, ale dla świata nie bardzo wielkimi... — Po prostu świat o nich nic nie wiedział... — To dla mnie jedno i to samo. Chociaż nie można powiedzieć, że świat jednak nic nie wiedział. Przynajmniej reakcja na śmierć Stusa była na poziomie prezydentów największych krajów Zachodu. Niestety, przez słabe pole informacyjne, my do tej pory nie uczyniliśmy popularnymi sławnych ukraińskich imion... — W naszym państwie bardzo popularni są konsultanci, eksperci, politolodzy... Ale dlaczego tak słabe jest zapotrzebowanie na autorytety moralne? — Po pierwsze, co to znaczy „w naszym państwie”? Nasze państwo to nasi urzędnicy. Przecież jeśli mówić o autorytetach moralnych Kuczmie czy jego byłemu administratorowi, to dla nich te słowa są nic niewarte. Jeśli przypomnicie im ewangeliczne założenie o sile słabości, dla nich będzie to pustym dźwiękiem. Do tego trzeba być na pewnym szczeblu rozwoju moralnego i intelektualnego. Brakuje nam takich ludzi. Przez stulecia dokonywano odsiewu i selekcji wśród inteligencji. Żeby nie było komu nawet rozumieć, kto jest autorytetem. Mamy dziedzictwo tamtych czasów i nie wznieśliśmy się wysoko... — Mimo wszystko cerkwie niemal w każdej wsi... — Liczba cerkwi nie jednoczy narodu i nie jest wskaźnikiem jego poziomu moralnego. Ale myślę, że w narodzie jest o wiele więcej ducha religijnego niż w cerkwiach. Niektóre nasze cerkwie są politycznie zaangażowane. Największa cerkiew, która teraz jest na Ukrainie, w dosłownym znaczeniu tego słowa powstała z sojuszu z diabłem. W 1943 roku Stalin i Beria zdecydowali o odnowieniu Patriarchatu Moskiewskiego. Rozbudowano go za pomocą NKWD. Więc dzisiaj są tam te same kadry i noszą pod sutannami te same ordery i szczycą się nimi. W najlepszym położeniu jest Kościół Greckokatolicki, bo ma wyszkolone na zachodzie kadry kapłańskie. Uzupełniają je ludzie, którzy przechodzili posłuszeństwo zakonne. — Panie Jewhenie, przyjmuję na wiarę, że chrześcijaństwo jest dla silnych duchem... Ale co może Pan powiedzieć tym, którzy uważają chrześcijaństwo za religię słabych? — Po pierwsze, ta koncepcja pojawiła się w okresie wielkiego upadku duchowego. Jej wyrazicielem stał się Nietzsche. W matematyce jest sposób dowodzenia przez zaprzeczenie. Teraz obserwujemy w społeczeństwie ten sposób. Zobaczyliśmy skutki wprowadzenia religii „silnych”. I w rezultacie — pełną dyskredytację kultu siły. — Nie przeraża Pana potęga ruchu sekciarskiego na Ukrainie? — Ruch sekciarski to oznaka wielkiego rozproszenia w społeczeństwie. Kościół Prawosławny nie wypełnia swojej misji. I nie tylko dlatego, że jest podzielony. Brakuje tam pozytywnego ducha i miłości, która przyciągałaby ludzi. Panuje duch wrogości. Przede wszystkim wśród episkopatu... Z tego korzystają założyciele różnorodnych sekt religijnych. Ukraina jest dla nich bardzo atrakcyjnym polem. W naszym narodzie wyczuwają większy popyt niż wśród innych nacji. — Łowcy dusz... — Tak, osłabionych dusz. I w jakim stopniu one ratują, nie jest nam jeszcze do końca jasne, ale one pracują na „podział”. Dla narodu jest to bardzo szkodliwe. Ostatecznie mamy odziedziczony „podział”. Jest u Szewczenki takie wyrażenie „Swoi ludzie jak obcy”. — nie ma z kim rozmawiać”. Nie mamy pracy nad jednoczeniem i tworzeniem form. Nie ma tej siły, która duchowo jednoczyłaby naród. Zbyt wiele w ludziach energii negatywnej, a za mało pozytywnej. Ludzie nie potrafią zaproponować sobie nawzajem dobrej książki czy gazety. Za to bardzo szybko dzielą się swoimi negatywnymi emocjami na temat prezydenta, który nie uczynił ich życia zamożniejszym. Znajdują winnych... Całkowicie zrozumiałe, że żadna rewolucja, nawet jeśli nie jest tak „mokra” i „czerwona”, jak w 1917 roku, nie uczyni ludzi lepszymi. Nie zmieni i nie napełni. Jutro będą tacy sami, jak wczoraj. Sowiecki reżim siłą strachu tłumił negatywne emocje, trzymał w ryzach... — Bo to przecież nieporządek... — Społeczeństwo tymczasem nauczyło się podwójnego standardu — pokazywania figi w kieszeni. Teraz wolno mu pokazywać figę na zewnątrz. I ten negatyw uformował się w całe partie. Jest partia łotrów, jest partia tych, co skamlą, jest partia tych, co plują. Obserwujemy jednoczenie się różnych form ludzi chorych psychicznie. — Czyli znów możemy powtórzyć, że historia niczego nie uczy... Kiedyż tym niegodnym tworom przyjdzie kres? — Myślę, że w podobnej formie sortuje się zepsuty ludzki materiał. Te partie pojawiały się już wiele razy i myślały, że zwyciężą. Ale ponosiły klęskę... Znaczy to, że pozytyw istnieje. — Wcześniej mówił Pan, że jakakolwiek rewolucja nie daje impulsu czy ładunku do oczyszczenia. Skąd więc go oczekiwać? To musi być jakaś samoświadomość, milczenie, myślenie... Ale jak skłonić do myślenia? — To wieczne pytanie... „Fantazjo, ty siło czarowna, co zbudowałaś świat w pustej przestrzeni...” I dalej Łesia Ukrainka kończy rozważania: „Jak nauczyć obojętnych czuć, jak rozbudzić rozum, który zasnął?”. Wieczne ukraińskie pytanie... Aby uśpić, nad tym rozumem dobrze popracowano... Najcięższy ciężar spoczywa na entuzjastach. Swoją drogą, kiedy w XIV wieku była epidemia dżumy, wydawało się, że nie ma żadnej nadziei. Ale znalazł się jeden lekarz i poszedł leczyć. Z punktu widzenia zdrowego rozsądku był to nonsens. Ale zaczął coś robić... Każdy uczciwy krok, każdy odważny krok jest oceniany. Ludzie widzą więcej, niż sobie wyobrażamy. Ulana HLIBCZUK We wszystkich mrocznych czasach są tacy, co pozbawieni spadku, — im nie należy przeszłość. A i bliższa przyszłość — nie ich. Ludziom daleko i do bliższego nawet. Ale my przez to nie wahajmy się. Mocniej w sobie zachowujmy poznany obraz. On pośród ludzi już stał, pośród niedoli stał i pośród niewiedzy stał, jako istniejący, gwiazdy ku sobie przygiąwszy z nieba bezpiecznego. Aniele! To ja ci tutaj pokażę! Niech w źrenicach twoich on wzniesie się, ocalony wreszcie i stromy. Mury, pylony, sfinksy, arkady, podpory, w upadłych lub wyobcowanych domostwach — szary sobór. Rainer Maria RILKE, z „Elegii duinejskich”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 6strona oryginału ↗

HAŃBA PORAŻEK I CHWAŁA ZWYCIĘSTW, czyli KRÓTKA CHRONOLOGIA WIELKIEGO ZŁA

230. rocznicy zburzenia ostatniej Siczy Zaporoskiej i 315. rocznicy urodzin jej ostatniego koszowego Piotra Kałnyszewskiego — poświęca się. Zakończenie. Początek w nr 45, 48 z 2005 r. 3. I O TESTAMENTACH. A nasza, nie czerwona, a słoneczna, Pomarańczowa rewolucja, zakończywszy się zwycięstwem ludowego, a nie prorządowego kandydata na Prezydenta, jednak rozgrzała w środku zimy nadzieje na utwierdzenie na Ukrainie wiekami tłumionego prawa do swojej państwowości, na triumf w niej prawdy i sprawiedliwości. Jednak zwycięstwo dobra nad złem w ludzkich duszach — to doprawdy tylko wiosenny kwiat nadziei, który jeszcze należy zabezpieczyć przed wielolicym potworem zła. Nie wiem jak komu, ale mnie podczas oglądania słoneczno-pomarańczowej fali ludowego uniesienia najpierw u siebie w Czerniowcach, a na zakończenie — w Kijowie, przypomniał się dokładnie o rzadkiej lirycznej sile poemat-oratorium młodego Pawła Tyczyny „Złoty gwar”. Przecież on napisał go jako odzew na przeżyte, zobaczywszy podobną manifestację w Kijowie dalekiego czerwca 1917 roku z okazji ogłoszenia przez Centralną Radę i Ogólnoukraiński Zjazd Wojskowy odnowienia państwowości Ukrainy (jeszcze tylko jako autonomii w składzie Rosji). Tak więc, oddając charakter i skalę tamtego zrywu, tamtego tłumu, wsłuchując się „w ten gwar złoty”, poeta jakby wzywał współczesnych: „Gwiezdnego ranka przyłóż ucho do ziemi — ... idą. To gdzieś ze wsi i chutorów idą do Kijowa — Drogami, ścieżkami, miedzami. I biją ich serca w takt — idą! Idą — Dzwonią jak słońca w takt — idą! Idą! Tam nad drogami, ścieżkami, miedzami. Idą. I wszyscy śmieją się jak wino, I wszyscy śpiewają jak wino: Ja — silny naród. Ja młody...”. Mało tego, poecie wprost fizycznie wydawało się, że z takiej okazji i „Przodkowie. Przodkowie wstali z grobów; Poszli po mieście. Przodkowie ofiary słońcu przynoszą I tego złoty gwar”. Ostatecznie znaczenie tamtego wydarzenia przekazał wersami: „To Ukrainę Za wszystkie lata niesławy błogosławił krzyżem Napromieniony, Łaską Bożą w serce zraniony Andrzej Pierwszy Powołany”. Nakreślony przez poetę obraz odnosił się u mnie wprost jeden do jednego do tej fali nowego ludowego poruszenia, świadkiem i uczestnikiem którego przyszło być samemu. Więc kiedy teleżurnalista zapytał, jakie uczucia wywołało to, co zobaczyłem, odpowiedziałem: czuję radość i niepokój jednocześnie. Niepokój był nie tylko przez to, że separatystycznymi wezwaniami słoneczno-pomarańczowemu ciepłu Kijowa przeciwstawiono niebiesko-biały chłód Doniecka, ale i dlatego, że Pawłowi Tyczynie, wiem to, niedługo po radosno-uroczystym „Złotym gwarze” po jakichś ośmiu miesiącach przyszło napisać i smutno-pożegnalny requiem „Pamięci trzydziestu”. Oddając ostatni hołd kijowskim studentom i starszym uczniom, poległym pod Krutami w boju z bolszewicko-murawjowskimi ordyńcami, poeta bezbłędnie wywróżył: „Na mogile Askolda Ukraiński kwiat! Krwawą drogą Nam iść w świat... Na kogo zawziął się Kain? Boże, pokaraj. Ponad wszystko oni kochali Swój ukochany kraj...”. Czyż to nie niepokojąca analogia? Zatem, aby nowa fala oczekiwań, nowy błysk nadziei w ludzkich duszach nie gasł, a rozwijał się w potężną energię tworzenia, trzeba go zmaterializować konkretną wytrwałą pracą w różnych dziedzinach życia społecznego. Zwłaszcza w sferze świeckiej, obywatelskiej duchowości. Nie na darmo w narodzie mówi się: na Boga ufaj, ale i sam robić nie zapominaj. Tym bardziej, że i wielki Prorok odrodzenia naszego ducha narodowego ostrzegł: „My nie niewolnicy jego, my — ludzie”. Lecz właśnie w tym czy nie tkwi główny problem. O czym może świadczyć fakt, że w tym samym 2004 roku niedługo przed radosno-uśmiechniętym, pokojowo-śpiewnym protestem przeciwko nadużyciom władzy podczas wyborów prezydenckich nasz parlament wypowiedział się przeciwko obchodzeniu na szczeblu państwowym 190. rocznicy T. Szewczenki, ale zagłosował za obchodzeniem 80. rocznicy komsomołu? Widać, naszym parlamentarzystom, jak i probuzinowskim „szczekopisarzom, poszukiwaczom miejsc”, jak wyraził się kiedyś Mikołaj Niekrasow, już nieaktualnym wydaje się życiowy i twórczy wyczyn Kobziarza, ponieważ on, rzekomo, Iwan Fizer „Zwycięstwo” w swoim „Testamencie” oraz innych testamentowo-wolnościowych utworach wzywał do rozlewu krwi. Ale przecież nasz wielki Taras nie był wodzem wojskowym ani bolszewickim komisarzem, którzy właśnie w takim sensie wykorzystywali poszczególne wersy poety. Był on jedynie wielkim poetą-rewolucjonistą — genialnym wyrazicielem myśli i uczuć swojego narodu. A dlatego jego wezwanie „...wstawajcie, kajdany zerwijcie i wrogą, złą krwią wolność skropcie...” — to nie rozkaz wojskowego, który za wszelką cenę pragnie osiągnąć zwycięstwo, a metafora. To znaczy lakoniczne i pojemne artystyczne uogólnienie różnych form walki o wolność, wśród których najważniejszą jest „zrywanie kajdan”, kajdan doktryn, dogmatów, stereotypów, czczych słów i obłudy, w które zakuty jest wolnościowy duch narodu. I w takim rozumieniu to wezwanie jest całkowicie współbrzmiące z formułą „z wolności nie można tylko korzystać, trzeba ją nieustannie zdobywać”, która należy do pióra polskiego poety Karola Wojtyły, który stał się w naszych dniach, na progu XX—XXI wieku, najpopularniejszym duchownym — Papieżem Rzymskim Janem Pawłem II. Zatem ci, którzy próbują i dziś, w czasach ustanawiania państwowej niepodległości Ukrainy, na wszelkie sposoby kompromitować i szydzić z twórczości oraz samej postaci Szewczenki, okazują się prawdziwie złymi wrogami nie tylko narodu ukraińskiego, ale i samej idei wolności człowieka, wolności narodów. I o tym nie dają zapomnieć zarówno sam „Testament” Kobziarza, któremu w grudniu mija równo 160 lat (a naszej narodowej ukraińskiej rewolucji — pierwszy rok), jak i wybory parlamentarne, które swoim narastającym napięciem już teraz wywołują wrażenie politycznych zamieci nad niebezpieczeństwem znów „dwóch przepaści”. I ważne jest, aby zauważyć, że istotę pierwszej z nich przenikliwie odkrył pierwszy kontynuator rewolucyjnego czynu Kobziarza Iwan Franko. W szczególności w końcowym utworze swojej testamentowej tetralogii, który napisał w formie listu otwartego do młodzieży równo sto lat temu, na samym początku pierwszej rewolucji rosyjskiej. Przepowiadając w nim nieuchronny „upadek absolutyzmu”, monarchii, jednoosobowej władzy cara, imperatora, zwracał jednocześnie uwagę na następcę, który przyjdzie na zmianę temu absolutyzmowi z jego trzema doktrynami — „prawosławie, samodzierżawie, obrusienie”. „Ten następca — pisał Franko — to nie jakiś sfinks z zamkniętą twarzą. Jest on dawno znany i wyraźnie zaznaczył swoją fizjonomię już w dotychczasowej Rosji”. Krótko mówiąc, będzie to wciąż ten sam doktrynerski z natury rosyjski liberalizm, który, odziedziczywszy z carskiej triady tylko dwie ostatnie doktryny, czyli „ideę niepodzielności i jedności Rosji, nienaruszalności rosyjskiego wielkomocarstwowego stanowiska”, nie oszczędzi dla ich urzeczywistnienia ani narodów, ani konkretnych żywych ludzi, kontynuując tę samą „politykę niszczenia, wyzyskiwania i ogłupiania peryferii dla „dobra” centrum”... I ten liberalizm funkcjonuje i dziś nie tylko poza granicami już niby niepodległej Ukrainy, w niby imperioliberalizowanej Rosji. Był on aktywnie kultywowany właśnie „na naszej nie swojej ziemi” w składzie nie tylko carskiego, ale i bolszewickiego imperium. Jego zadatki „systematycznie pielęgnowała, przygotowała cała dotychczasowa urzędniczo-autokratyczna szkoła, przyuczając społeczeństwo ignorować wszystko organicznie wyrosłe, swoiste, partykularne i indywidualne, pogardzać nim jako drobnym i wstecznym, albo łamać je, jako niezgodne z jednolitym charakterem Rosji”. I najjaskrawszym potwierdzeniem tego są obecne narastające ataki imper-inter-szowinizmu na państwowość języka ukraińskiego przy faktycznym wypieraniu go z ukraińskiej przestrzeni informacyjnej. O przedstawicielu „drugiej przepaści”, którego obecnie widzimy w obrazie „twardego biznesmena”, „nowego Ukraińca”, „nowego Rusa”, I. Franko nie miał okazji mówić. Bo ta, pierwsza, rewolucja rosyjska, ze względu na początek której pisał swój list, została przez rosyjski caryzm zmiażdżona, a jej kontynuacja, już po śmierci Kamieniara, druga rewolucja, poniosła klęskę w wyniku zbrojnego kontrrewolucyjnego przewrotu, dokonanego przez najtwardszego ze wszystkich twardych polityków rosyjskiego bolszewizmu. Rzuciwszy narodowi populistyczne hasło „fabryki, zakłady — robotnikom, ziemia — chłopom, chleb — głodnym”, rozprawiwszy się najpierw ze swoimi sojusznikami w przewrocie — eserami, utwierdził na 1/6 kuli ziemskiej taki system, pod adresem którego I. Franko wyraźnie wypowiedział się jeszcze przed swoim „testamentem”: „państwo ludowe” w razie jego ustanowienia na marksistowsko-engelsowskich zasadach „stałoby się ogromnym więzieniem ludowym... A gdzie nie ma wzrostu, rozwoju, walki i konkurencji w sferze ideałów, tam i produkcja popada w chiński zastój”. I dalej: „Wszystko, co wykracza poza ramy narodu, to albo faryzeizm ludzi, którzy międzynarodowymi ideałami chcieliby przykryć swoje dążenia do panowania jednego narodu nad drugim, albo chorobliwy sentymentalizm fantastów, którzy chcieliby szerokimi „wszeludzkimi” frazami przykryć swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu...” Właśnie taki on jest — przedstawiciel drugiej „przepaści” — nowobogacki prywatyzator, oligarcha, nowoobjawiony potomek „brudasa” początku XXI wieku. Któremu „niepotrzebny” jest nie tylko Kotlarewski jako sławny inicjator nowego ukraińskiego piśmiennictwa, ale i sama Ukraina z jej państwową niepodległością i państwowym statusem języka ukraińskiego. Ten nowoobjawiony „bohater naszych czasów”, nierzadko wczorajszy ideolog wczorajszej partyjnej nomenklatury, wykazawszy się mistrzostwem w przechodzeniu „między kroplami” podczas rozpadu „wielkiego i potężnego”, przede wszystkim dba o swój kapitał, dorobiony się na nędzy narodu. Dlatego chętnie przymierza obecną doktrynę globalizacji do swojego skrytego marzenia — jeśli nie stworzenia własnego imperium biznesowego, nieograniczonego żadnymi granicami, to przynajmniej takiego zabezpieczenia własnego, rodzinnego, klanowego kapitału, któremu nie zagrażałaby żadna reprywatyzacja, a tym bardziej ta wywłaszczenie, które zostało dokonane przez bolszewizm pod żwawymi hasłami — „kto był nikim, ten stanie się wszystkim”. Więc mając takich przedstawicieli dwóch nienasyconych „przepaści”, czy można się dziwić, że, jak twierdzą uczeni-medycy, w szczególności z Federacji Rosyjskiej, narody nie tylko Rosji, ale i przestrzeni poradzieckiej dotknęła nieznana dotąd klęska skrócenia długości życia i taki wzrost śmiertelności, który należy klasyfikować jedynie jako „nadśmiertelność”. Przy tym główna jej przyczyna upatrywana jest, oczywiście, w pogorszeniu, ale nie tyle ekonomicznego, co emocjonalnego stanu społeczeństwa, uwarunkowanego eskalacją, postępującym narastaniem gniewu, wrogości, cynizmu, zgorzknienia. I zrozumiałe, że ten „bukiet” — nie jest wyłącznym zrodzeniem naszych czasów. Jego korzenie — w głębi wieków. W szczególności i wieków naszej historii. I jak tu nie wspomnieć staroindyjskiego powiedzenia: „Owoc zwycięstwa — nienawiść, los zwyciężonego — smutek. Spokojny i szczęśliwy jest ten, kto wyrzekł się i zwycięstw, i porażek”. Razem z tym musimy dziękować Bogu, że na tej naszej cierniowej drodze pojawiali się wysoce szanowni Ludzie, którzy głęboko wierzyli w niezwyciężoną misję miłości do ojczystej ziemi i miłości do bliźniego. Przecież oni, spalając się w walce ze złem, przejmując tę wiarę od poprzedników, przekazywali ją swoim następcom jako Święty Testament, który uogólnia doświadczenie osobiste, narodowe, ogólnoludzkie. Takim, ostatecznie, stał się i „testament” I. Franki (napisany 60 lat po „Pogrzebcie i wstawajcie” Szewczenki), który w poetycko-filozoficznym poemacie „Mojżesz”, liryczno-romantycznej prozie opowiadań „Pod oborogiem” i „Skrzydło sójki” oraz publicystycznym apelu „Otwarty list do galicyjsko-ukraińskiej młodzieży”, łącząc biblijne motywy z konkretami współczesności, wzywał nowe pokolenia bojowników o narodowe wyzwolenie do zmobilizowania wszystkich swoich sił, twardo stojąc na tym, na czym stał sam, powołując się na czeskiego poetę: W gwiazdach niebieskich wielkie prawo Napisane złotolitym, Prawo nad prawami: swój rodzinny kraj Ponad wszystko powinieneś kochać. Wiktor KOSIACZENKO, docent, kandydat nauk filologicznych, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

I WEDŁUG WIARY WSZYSTKIM NAM BĘDZIE DANE

W KULUARACH RADY NAJWYŻSZEJ — Jaka jest Państwa opinia o istniejących projektach ustawy o językach… Zdjęcie I. Pyłypenki Lilija Hryhorowycz: Dzisiaj musimy pisać projekty wspierające język ukraiński. A jeśli chodzi o te, które już zaproponowano — jeśli zawężają one wpływ języka ukraińskiego, to oczywiście nie będę za nimi głosować. Stepan Chmara: Jest tam bardzo wiele projektów ustaw, które próbują przeforsować ideę dwujęzyczności. Jestem temu kategorycznie przeciwny. Ponieważ byłem w grupie tych, którzy dołożyli wszelkich starań, aby nasz artykuł 10 Konstytucji brzmiał tak, jak brzmi, gdzie jedynym językiem państwowym na całym terytorium Ukrainy uznaje się ukraiński. I kwestia jakiejkolwiek dwujęzyczności pod żadnym pozorem nie powinna być stawiana, bo jest to sprzeczne z Konstytucją i naszym bezpieczeństwem narodowym. Ponieważ kwestia języka to kwestia wielkiej polityki. Bo nie chodzi tu o to, że ograniczane są prawa tych, którzy nie władają językiem ukraińskim: na Ukrainie wszyscy mają możliwość opanowania języka ukraińskiego. A ten, kto idzie do służby państwowej, musi władać językiem państwowym. Jest to ogólnie przyjęta zasada na całym świecie. Czy można sobie wyobrazić, że we Francji, w Niemczech, w Ameryce czy w Hiszpanii urzędnik idzie do służby państwowej i nie zna odpowiednio języka francuskiego, niemieckiego, angielskiego czy hiszpańskiego? To absurd. Tam takie coś nie może mieć miejsca. To tylko u nas jest możliwe. Dzieje się to mimo wszystko z winy wyższego kierownictwa państwowego, które powinno robić wszystko, aby przestrzegano 10 artykułu Konstytucji. Wiecie, gdyby istniała taka pryncypialna postawa, to myślę, że dawno już te prowokacje i spekulacje na gruncie kwestii językowej odeszłyby w przeszłość. Serhij Sobolew: Uważam, że mamy dzisiaj obowiązującą ustawę, która nie jest wykonywana. Przy czym niewykonywana w 50 %. Musimy wykonywać tę ustawę, która jest, finansować ją z budżetu, tworzyć odpowiednie warunki i myślę, że wszystko będzie w porządku. A to, co się teraz dzieje, to zawsze zdarza się przed wyborami, kiedy próbuje się rozegrać czynnik języka rosyjskiego lub Rosji i myśli się, że w ten sposób zbierze się swoje procenty. Zobaczcie, do czego dokomunizowała się partia komunistyczna, już ledwo zbiera nieco ponad 4 % głosów. To samo czeka innych awanturników, którzy próbują budować swoją politykę na Ukrainie poprzez podsycanie problemów narodowościowych. — Jak charakteryzują Państwo mijający rok? L. H.: Ten rok zapamiętam na całe życie, ponieważ podnieśliśmy się z kolan i ruszyliśmy. Nie wiem, skąd wzięła się iluzja, że wszystkie zmiany miały nastąpić natychmiast? Nasza czwarta władza, o wolność słowa dla której tak walczyliśmy, czasami robi — czy z własnej woli, czy z przymusu — jakąś niezrozumiałą preferencję dla społeczeństwa. Cały czas słyszę od dziennikarzy: jesteście rozczarowani? Minęło sto dni — zaczęło wam się żyć lepiej? A ja myślę, a gdyby ktoś zapytał rolnika: wczoraj zasiałeś ziarno — już dzisiaj wyrosło? To powiedzieliby, że człowiek, który o to pyta, nie jest fachowcem, nie zna okresu wegetacji roślin. To dlaczego mamy uważać za fachowego dziennikarza tego, który po 100 dniach pyta, czy zaczęło żyć się lepiej? Mówię to wszystko po to, że wolnością słowa również trzeba umieć się posługiwać, ponieważ wolność słowa może prowadzić do raju, a może i do piekła. I po tym ogromnym uniesieniu wolność słowa zaczęła sama wpędzać ludzi w depresję. Bo choć Prezydent u nas jest ludowy, to jednak parlament — antyludowy, wybrany w 2002 roku za pomocą zasobów administracyjnych, samorząd lokalny — antyludowy, z wyjątkiem, być może, poszczególnych regionów, system sądowniczy — antyludowy. Powstaje pytanie: czy można dokonać cudu przy takim braku demokratycznej pionowej struktury władzy? Przez 75 lat budowaliśmy „świetlaną przyszłość”, a skończyliśmy na kartkach na towary pierwszej potrzeby. Przez 14 lat mieliśmy dwóch Leonidów: Makarowycza i Danyłowycza, — i skończyliśmy w 2003 roku na listach najbardziej skorumpowanych krajów. Czyli przez 90 lat cud się nie zdarzył. Dlaczego więc doprowadziliśmy ludzi do tego, że po 100 dniach zaczęli oczekiwać cudu?! Chociaż cud mimo wszystko się zdarzył. My, Ukraińcy, udowodniliśmy światu, że dobro zwycięża zło. W związku z tym chcę wszystkim życzyć, aby ten okres niepowtarzalnego czasu, tej epoki, do której szliśmy wiekami i którą przeżyliśmy, był z nami zawsze jako amulet, jako świętość, która stoi w ołtarzu, i pomagał, i inspirował, i chronił. S. Ch.: Mijający rok? Przede wszystkim to wielki rok — rok ukraińskiej rewolucji, rok, w którym naród ukraiński zademonstrował swoją potencjalną siłę, udowodnił, że może, potrafi bronić swojego honoru i godności. Bo właśnie chodziło o honor i godność, kiedy władza przekroczyła już wszelkie granice upokarzania naszych obywateli i nie chciała liczyć się z tym prawem, które jest zapisane w Konstytucji: że jedynym źródłem władzy na Ukrainie jest naród ukraiński. I właśnie to, co działo się podczas wyborów prezydenckich, sprowokowało rewolucję, która stała się wielkim skokiem w rozwoju świadomości społecznej. Chciałbym, aby władza zawsze pamiętała tę lekcję, obecna również, bo widzimy, że nie zawsze to sobie uświadamiają. Rewolucja nie była po to, by przyprowadzić i posadzić w gabinetach tych, którzy tam obecnie siedzą — ludzie bronili zupełnie innych zasad, naród bronił swojego prawa. I władza powinna rozumieć, że jest najmitą narodu, a nie naród najmitą władzy. Trzeba o tym zawsze pamiętać. Dlatego rok był bardzo nieprosty, bardzo niełatwy, ale był to sławny rok ukraińskiej rewolucji demokratycznej. S. S.: Ten rok był decydujący w jednym: zwyciężyliśmy wszyscy razem, udowodniliśmy, że jesteśmy wolnym narodem, narodem, który dąży do wartości europejskich. — Państwa życzenia dla czytelników „Słowa Proświty”. L. H.: Chcę życzyć wiary — wiary w siebie, w swoje siły, w swoich bliskich, w swój naród, bo wiara kruszy kamienie, powiedziano w Piśmie Świętym. I według wiary wszystkim nam będzie dane. S. Ch.: Chcę złożyć życzenia z okazji świąt noworocznych i bożonarodzeniowych, życzyć dobrego nastroju, aktywności, poczucia humoru. I bycia bardzo uważnym — nie dać się oszukać różnym hipokrytom-miłośnikom narodu. Jest to bardzo ważne, zwłaszcza w przededniu niezwykle odpowiedzialnych wyborów, zarówno do organów samorządu lokalnego, jak i do Rady Najwyższej, bo od tego będzie zależeć dalszy rozwój Ukrainy, jaka ona będzie: czy ukraińska, czy po prostu ukraińskim terytorium, gdzie gospodarować będą nie-Ukraińcy. Takie niebezpieczeństwo istnieje. Dlatego nie trzeba patrzeć na zewnętrzne atrybuty i piękne obietnice, a trzeba zaglądać do środka, trochę podrapać — kto jest kim, czy piękne słowa odpowiadają czynom. Bo będzie wiele prób oszustwa. Dokonują ich ci, którzy mają bardzo dużo pieniędzy (nawiasem mówiąc, te pieniądze z reguły zostały ukradzione narodowi ukraińskiemu). Dlatego wzywam do czujności, rozsądku. Nasze społeczeństwo mimo wszystko doskonali się, staje się bardziej doświadczone, dlatego mam nadzieję, że dokona właściwego wyboru. I chcę przypomnieć, że obecnie — tak się złożyło — jedyną poważną polityczną siłą ukraińską jest Ukraińska Partia Ludowa. S. S.: Dla czytelników życzenie jest jedno — aby słowo „Ukraina” zawsze wymawiali z dumą, niezależnie od wszystkiego. Jedno — róbmy wszystko, aby nasi przewodnicy czuli, że doszli do władzy tylko dzięki narodowi. Zapisała Lesia TKACZ Wspieranie rozwoju i poszerzanie obszarów funkcjonowania języka ukraińskiego należy do wiodących kierunków działalności Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. A jeśli przejrzeć „Słowo Proświty” z 2005 roku, to bodaj najbardziej drażliwym i najczęściej omawianym na stronie „Język jedyny” tematem był projekt ustawy lidera SPO O. Moroza, który przewiduje nadanie językowi rosyjskiemu statusu języka urzędowego. Dlatego nieprzypadkowo staraliśmy się wyjaśnić, co myślą na ten temat deputowani ludowi? Na nasze pytania odpowiadają Lilija Hryhorowycz (frakcja „Nasza Ukraina”), Stepan Chmara (UNP), Serhij Sobolew (PRP).

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

TRZY RADY

Należy wzmacniać odporność narodową, aby „wielki, potężny” chwast nie rozrósł się w duszach młodych kijowian i nie zagłuszył ukraińskiej cząstki ich świadomości. Chyba częściej trzeba organizować seminaria, spotkania z zespołami pedagogicznymi, na których występowaliby: Iwan Juszczak, Anatolij Pohribny, Wołodymyr Jaworiwski — ludzie-epicentrum narodowej duchowości, narodowej świadomości. Po rozmowie z nimi wielu pedagogom otworzyłyby się oczy. A przede wszystkim trzeba używać ojczystego języka w rodzinie. Kijów powinien stać się wzorem w porozumiewaniu się wykwintnym, nienagannym językiem ukraińskim. A pedagogom, którzy nie potrafią zaszczepić swoim uczniom miłości do

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

DRĘCZĄ!

Szanowna Redakcjo! Czy nie moglibyście dowiedzieć się, kto i w jakim celu stworzył audycję “Życie na dystansie 10 minut” w pierwszym kanale radia? W tej audycji świadomie na całą Ukrainę rozpowszechniany jest językowy surżyk. Robi to człowiek, który ukrywa się pod imieniem Iwan Mitrofanowycz. Podaję przykłady: “trjenіrowku rjeszył”, “djećke pіtanіje”, “eto obnadjożuje”, “ja proŝon”, “żywotnoje kupuwaty”, “a jakі cvіta, krasota niewjerojatna”, “konješno, zaspokoїw”, “plіwku doŝołkuwaw”, “jehat kada budjem”, “do nemіnujemoho śwіdanіja”… Jeśli ten I. M. nie zna języka, to z jakim prawem udziela mu się mikrofonu, a jeśli robi to świa-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

ŁUCKICH URZĘDNIKÓW BĘDZIE SIĘ SPRAWDZAĆ ZE ZNAJOMOŚCI I BIEGŁEGO WŁADANIA JĘZYKIEM PAŃSTWOWYM

Tak zdecydowali radni rady miejskiej na 26. sesji. Zgodnie z decyzją sesji przy przyjmowaniu do pracy urzędnicy będą zdawać egzamin ze znajomości i biegłego władania językiem państwowym. A urzędnicy już pracujący w komitecie wykonawczym rady miejskiej muszą do 1 września przyszłego roku zdać egzamin z języka ukraińskiego. Specjalnie powołana komisja będzie kontrolować przestrzeganie norm współczesnego języka ukraińskiego w mediach, działalności agencji informacyjnych i reklamowych, a także sprawdzi obecność ukraińskojęzycznych znaków ostrzegawczych i informacyjnych na budowach, w wyspecjalizowanych placówkach oraz obiektach. NIEZALEŻNA OPINIA Jeśli chodzi o język ojczysty, radziłbym wypłacać pensję nie w hrywnach, a w rublach rosyjskich: zamiast 600 hrywien — 600 rubli. I niech wyciągają wnioski. Oczywiście, żart. Ale jakoś trzeba patrzeć na końcowy rezultat ich wysiłków. A lepszych pedagogów — zachęcać nie tylko moralnie, ale i materialnie. Niech „Proświta” niesie światło w ciemne jeszcze dusze wielu obywateli Ukrainy! Niech ożywa duch kozacki! Jeśli zdejmiemy z oczu większości Ukraińców dzisiejszą bielmo, to ile nowej energii, rozumu, siły przybędzie do szeregów patriotów. Z poważaniem Mykoła ŁYTWYN, m. Krolewiec, obwód sumski. A WY JAK MYŚLICIE? mo, to dlaczego on nie jest w więzieniu? Czyją wolę znieważania języka on wykonuje? Co mam odpowiedzieć wnukowi-trzecioklasiście, który pyta, co znaczy „pierwszy czas”? Uczestnicy tej audycji maskują swoje nazwiska, a adres ukrywają pod kodem pocztowym. Siebie nazywają centrum reform edukacyjnych, a faktycznie znęcają się nad językiem państwowym. Moje zgłoszenia telefoniczne pod nr 239-62-62 do radia do I. Czyża, ministra humanitarnego, a także listowne do W. Jaworiwskiego nic nie dały. Znęcanie się nad językiem trwa. Mykoła WOROŻBYT, proświcianin, m. Mariupol. ARBAT, 9 W ramach projektu „Rodem z Ukrainy” 20 grudnia odbyło się otwarcie wystawy indywidualnej członka Związku Artystów Plastyków Rosji, Ukrainki Tetiany Łysak-Poliszczuk. Następną będzie wystawa indywidualna artysty ludowego Ukrainy Karpa Trochymenki. Wspólny projekt Centrum Kulturalnego i Komitetu ds. Kultury Moskwy „Młode talenty nowego stulecia” wzbogacił się o kompozycję literacko-muzyczną „Wyspa radości”, poświęconą 90. rocznicy urodzin S. Richtera, pochodzącego z Żytomierza. Dzieci czytały jego listy i dzienniki, wykonywały utwory ukraińskich i rosyjskich kompozytorów. 16 grudnia z koncertem muzyki klasycznej wystąpili laureaci międzynarodowych konkursów Susanna Hryhorian (skrzypce) i Taras Zanczak (wiolonczela). W kontekście już wspomnianej wystawy bułhakowskiej moskiewski „Teatr na Jugo-Zapadie” pokazał w Centrum spektakl „Mistrz i Małgorzata” (reżyser Walerij Bielakowicz). Wszystko to zbiegło się z początkiem transmisji na Ukrainie i w Rosji serialu telewizyjnego „Mistrz i Małgorzata” reżysera Wołodymyra Bortki. Swoją drogą, w Centrum Kulturalnym swego czasu odbył się wieczór autorski tego utalentowanego mistrza, który pochodzi z Kijowa. Otwarte zostały wystawy książkowe, w szczególności z okazji Dnia Sił Zbrojnych Ukrainy. Wśród noworocznych uroczystości odnotuję wesołe i wzruszające powitanie przez uczniów naszej Szkoły Niedzielnej pracowników Centrum Kulturalnego oraz Ambasady Ukrainy w Federacji Rosyjskiej. Tradycyjny Ukraiński Salon Muzyczny, który odbywa się w Centrum w każdy ostatni wtorek miesiąca, 27 grudnia miał wyraźnie noworoczny charakter. Wołodymyr MELNYCZENKO, dyrektor generalny Centrum Kulturalnego Ukrainy w Moskwie, doktor nauk historycznych

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 7strona oryginału ↗

CENTRUM KULTURY UKRAINY W MOSKWIE INFORMUJE

Coraz więcej ludzi zdaje sobie sprawę i uważa, że Centrum Kultury stało się duchową ambasadą Ukrainy w Moskwie i Rosji. Jest to prawda. W ciągu 2005 roku przeprowadzono ponad 130 wydarzeń, w tym 70 kulturalno-masowych; 10 wystaw artystycznych i 5 fotograficznych, około 40 prezentacji i tematycznych wernisaży książkowych oraz 20 programów wideo. Łącznie w ciągu roku odwiedziło nas ponad 12 tys. gości. Centralnym wydarzeniem miesiąca stała się prezentacja książki laureata Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki Jurija Barabasza „Taras Szewczenko: imperatyw Ukrainy”, w której wziął udział autor oraz zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. Szewczenki NAN Ukrainy Serhij Halczenko. Uczestnicy spotkania ze znanymi szewczenkoznawcami poruszali ważne kwestie przygotowań do 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki, przede wszystkim w Moskwie i Rosji. Poeta Witalij Krykunenko zwrócił uwagę na konieczność wsparcia struktur szewczenkoznawczych w ukraińskiej diasporze, w szczególności w Ufie. Jak wiadomo, wiersz „Czyhrynie, Czyhrynie...” Szewczenko napisał właśnie w Moskwie 14 lutego 1844 roku. Poeta wielokrotnie odwiedzał miasto, miał tu wielu przyjaciół — pobyt Tarasa Hryhorowycza w Moskwie wymaga stworzenia na ten temat osobnej książki. Ważnym momentem w serii wydarzeń, które odbyły się w Centrum z okazji rocznicy Pomarańczowej Rewolucji, stała się prezentacja 21 grudnia filmu dokumentalnego „Dzień siódmy” z udziałem autorki Natalii Ficycz, reżysera Olesia Sanina oraz producenta Wołodymyra Arjewa.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 8strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

NARODZINY KALENDARZA

Kalendarz zrywany staje się cieniutki — zbliża się koniec roku, teraz już starego, który odchodzi w przeszłość, w historię... A dalej? Nowy Rok! W kioskach, w księgarniach pełno kalendarzy wszelkich form i rozmiarów — od niewielkich karteczek po folianty z mnóstwem najróżniejszych informacji o nadchodzącym roku. Tak, 1 stycznia nadejdzie nowy, 2006 rok, który ma obecnie status międzynarodowy. Ależ…. We wrześniu świętowano żydowski Nowy Rok. A jest jeszcze muzułmański, chiński, japoński, etiopski... Więc co to właściwie jest? „Świat jasny — koronka bajkowa, świat jasny, ni brzegu, ni końca...” Tak pisał Wasyl Symonenko. I rzeczywiście, świat jest bezkresny i niezwykle różnorodny. Co naród, to kalendarz, a kalendarz — to określenie czasu, a za czasem — chronologia. Chronologia jest związana z astronomią, a astronomia — to ruch planet, gwiazd, Słońca, Księżyca... Tutaj dzień i noc, doba i tydzień, miesiąc, za nimi rok i rachuba lat, a tam już epoki, ery. Ileż tego wszystkiego i jak wiele! I w tym wszystkim najważniejszy jest pomiar czasu, określenie jego głównej jednostki. Taką jednostką wybrano dobę — czas obrotu Ziemi wokół własnej osi. Lecz nawet doba ma dwojaką nazwę: astronomowie określają dobę gwiazdową i słoneczną. Określenie ich dokładnego czasu trwania, współczesny wysoki poziom postępu naukowo-technicznego wywołały potrzebę dokładniejszego pomiaru czasu niż doba, chociaż podział doby na godziny, minuty i sekundy znali nasi dalecy przodkowie. Obecnie naukowcy mierzą czas do setnych i tysięcznych części sekundy. Lecz do badania procesów atomowych, jądrowych, laserowych i innych fizycznych nie to że tysięcznej, ale i milionowej jej części bywa niewystarczająco. Przecież — trudno to sobie wyobrazić — w milionową część sekundy satelita przemieszcza się o 1 cm. Wszystko to doprowadziło do tego, że w 1964 roku Międzynarodowy Komitet Wołodymyr Mynowycz Nerodenko zawsze kochał i propagował prawdziwą ukraińską kulturę ludową, Miar i Wag za najmniejszą jednostkę pomiaru czasu przyjął sekundę atomową, której wielkość mierzy się częstotliwością promieniowania atomów podczas ich przejść kwantowych z jednego stanu energetycznego w inny. Jednostka, wzorzec czasu atomowego równa się prawie 10 mld (9192631770) drgań elektromagnetycznych, emitowanych przez atom cezu. Od 1 stycznia 1972 roku wszystkie przodujące kraje świata przeszły na pomiar mikroczasu za pomocą zegarów atomowych. O tym należy wiedzieć jeszcze dlatego, że właśnie badanie radioaktywności pozwoliło wielkiemu francuskiemu uczonemu Piotrowi Curie (1859—1906) odkryć rad i możliwość określenia wieku materii, wieku powstania Ziemi. Dzięki metodzie radioaktywnej mamy próbki skał z Księżyca, prowadzone są przygotowania do określenia wieku Wenus i Marsa. Pojęcie czasu staje się dość szerokie: mamy obecnie takie określenia, jak „czas geologiczny”, „chronologia astronomiczna” (od greckiego „chronos” — „czas”, „logos” — „wiedza”). Dzięki wybit- w dziedzinie folkloru czuje się jak ryba w wodzie. Pracując jako wykładowca na Uniwersytecie Szewczenki, wpajał studentom wstręt do mankurtyzmu, opowiadał im, skąd są i kim są na tym świecie, doznając za to oskarżeń o nacjonalizm. Mimo wszystkich prześladowań, tworząc w 1958 roku studencki ukraiński zespół folklorystyczno-etnograficzny „Wesnianka” (ten ludowy zespół i dziś żyje pod jego kierownictwem artystycznym), Wołodymyr Mynowycz ze swoimi wychowankami od-nemu angielskiemu uczonemu Izaakowi Newtonowi dane chronologii astronomicznej pomogły dokładniej określić daty wydarzeń historycznych w systemach rachuby lat, które bada chronologia historyczna. Dzięki chronologii astronomicznej i historycznej ludzkość stworzyła mnóstwo systemów kalendarzowych, ponieważ u różnych narodów i państw w różnym czasie powstała potrzeba stworzenia rachuby lat. Pojawiały się różne systemy, które budowano na podobnych lub różnych zasadach liczenia czasu, co doprowadziło do powstania potrzeby standaryzacji pojęcia czasu historycznego. Pytanie, od którego momentu zaczynać odliczanie czasu, stawało przed każdym narodem, przed każdym państwem. Obecnie szeroko wykorzystuje się takie pojęcie, jak era (aera), które przeważnie dosłownie traktuje się jako odcinek czasu. Ale pochodzenie tego słowa jest dość oryginalne: powstało ono z akronimu — początkowych liter słów łacińskiej frazy „Ab exordio regni Augusti”, co oznacza „Od początku panowania Augusta”. Chodzi o Oktawiana Augusta (63 r. p.n.e. — 14 r. n.e.), który w 27 roku p.n.e. został rzymskim cesarzem, a tytuł Augusta (wywyższonego przez Boga) przyznał mu senat przy wręczaniu władzy zwierzchniej. Er jest mnóstwo. Ery dynastii faraonów w Egipcie, cesarzy — w Japonii i Chinach, rzymskich cesarzy — we Włoszech. U różnych narodów istnieje rodowywał i propagował ukraińską obrzędowość. To on w latach 60. wyprowadził na kijowskie ulice grupy z kolędami i szczedriwkami, — odrodziwszy się, ta tradycja obecnie rozpowszechniła się na całą Ukrainę. Ludowy artysta Ukrainy, zasłużony pracownik kultury, kandydat nauk geologicznych Wołodymyr NERODENKO stworzył unikalny rękopis przyszłej książki „Ukraińskie niebo”, której publikację rozpoczynamy za dobrą zgodą autora dzisiaj i będziemy kontynuować w 2006 roku. Ukraińskie zwyczaje, legendy, wierzenia i przesądy, pieśń i bajka — wszystko to w książce Wołodymyra Nerodenki „Ukraińskie niebo”. Śledźcie publikacje „Słowa Proświty”. kilka er od mitycznego „stworzenia świata”, których chronologia nie pokrywa się. Szeroko znana jest współczesna era od „narodzenia Chrystusa”. Muzułmanie zaczynają swoją rachubę lat od tak zwanej hidżry — czasu przesiedlenia proroka Mahometa z Mekki do Medyny. Oto dotarliśmy do kalendarza. Podstawą kalendarza służą odcinki czasu, które określają okresy widocznych ruchów ciał niebieskich. Słowo „kalendarz” pochodzi od rzymskiego (łacińskiego) calendarium, co oznacza „księga dłużna”. W Cesarstwie Rzymskim dłużnicy musieli płacić odsetki w dni kalend, które przypadały na dni nowiu (pierwsze dni miesiąca). Dlatego wyrażenie „odłożyć do greckich kalend” oznacza termin, który nigdy nie nadejdzie, wszak pojęcie „kalendy” używane było tylko w środowisku Rzymian... Jednak powróćmy do Bożego Narodzenia i Nowego Roku, które już wkrótce pojawią się w naszym kalendarzu. Nikt z nas dzisiaj nie wyobraża sobie tych świąt bez przystrojonej choinki. I zapewne niewielu wie, że tradycja dekorowania drzewka bożonarodzeniowego przywędrowała z Niemiec i sięga czasów, gdy ludzie czcili drzewa, zwłaszcza wiecznie zielone. Liście lub igły z nich nie opadały, co kojarzyło się z nieśmiertelnością. Chrześcijanie zmienili tę tradycję, wiążąc ją z czczeniem Chrystusa. Uważa się, że pierwszą choinkę bożonarodzeniową ustawił w 1834 roku w zamku Windsor książę Albert. Wiele ozdób choinkowych z symboliką chrześcijańską, które można zobaczyć w naszych czasach, początkowo było symbolami pogańskimi. Współczesna tradycja witania Nowego Roku 1 stycznia została zapożyczona od Rzymian. Jednak nie zawsze tak było. Powiedzmy, w Anglii Nowy Rok świętowano 26 marca. A kiedy brytyjski parlament przeniósł to święto na 1 stycznia, duchowieństwo oświadczyło, że to „kradzież kilku miesięcy Panu Bogu”. W Etiopii Nowy Rok i w naszych czasach wita się 1 września. Ten kraj żyje według innego kalendarza, który opóźnia się względem powszechnie przyjętego kalendarza gregoriańskiego o 7 lat i 8 miesięcy. Według tradycyjnego systemu rachuby czasu rok składa się tu z 13 miesięcy. 12 miesięcy ma po 30 dni, a 13. — zaledwie 5. Przez te 5 dni wszyscy obywatele Etiopii pracują bezpłatnie, a środki zarobione w tym okresie są przeznaczane na potrzeby socjalne. Można by jeszcze wiele opowiadać o różnicach w obchodzeniu tych świąt w różnych czasach i u różnych narodów, ale dalej nasza mowa — o głównym bohaterze święta Noworocznego. ŚWIĘTY MIKOŁAJ? SANTA CLAUS? DZIADEK MRÓZ? MOROZKO! Obraz współczesnego Dziadka Mroza — amerykańsko-europejskiego — pojawił się nie od razu. W różnych krajach ta postać kształtowała się na podstawie różnych wyobrażeń: na północy — od gnomów, w Europie Środkowej — od wędrownych aktorów czy roznosicieli noworocznych prezentów (nawiasem mówiąc, zwyczaj dawania czegoś na święta Noworoczne wywodzi się ze Starożytnego Rzymu), w Europie Wschodniej — od pogaństwa, od baśniowych i mitycznych bohaterów. Jednak u podstaw wciąż leży mit o świętym Mikołaju („zwycięzcy” z greckiego), który był biskupem w mieście Mira (obecnie Demre we współczesnej Turcji) w prowincji Licja. Dlatego Mikołaj znany jest również jako Mikołaj z Miry, który stał się ogólnoeuropejskim świętym po tym, jak w 1087 roku włoscy piraci wykradli jego relikwie i przewieźli do Włoch. Kiedy po reformach kalendarzowych i kościelnych dzień Mikołaja (19 (6) grudnia) zbliżył się do Bożego Narodzenia i Nowego Roku, pojawił się obraz Santa Clausa. Początkowo był on bliski obrazowi katolickiego biskupa: czerwona czapeczka, czerwony płaszcz-peleryna... W 1773 roku w prasie po raz pierwszy pojawił się Santa Claus w osobie Świętego Mikołaja z Miry. Formowanie obrazu Dziadka Mroza WOŁODYMYR NERODENKO „UKRAIŃSKIE NIEBO”

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

za, transformacja obrazu Świętego Mikołaja w Świętego Mikołaja (Santa Claus) przeszła dość długą drogę i, jakkolwiek by to dziwnie nie brzmiało, w nowoczesnej formie obraz ten ukształtował się pod koniec XIX — na początku XX wieku. Dziadek Mróz (Santa Claus) przeniósł się na północ. Spory dotyczące jego ojczyzny — współczesnej Laponii, półbaśniowego kraju Saamów, krainy czarowników i wiedźm (przypomnijmy sobie puszkinowskich Nainę i Finna), znawców czarnej i białej magii — toczą się między Finlandią, Szwecją, Norwegią i Rosją. Do Moskowii Santa Claus wraz z choinką trafił w 1700 roku, po reformie kalendarzowej Piotra I. Bolszewicy-leninowcy walczyli zarówno z Santa Clausem, jak i z choinką. A kiedy doszli do siebie, nadali świętu Noworocznemu potężne ideologiczne i społeczno-bytowe, klasowe znaczenie. W latach 1970—1980 choinka i święto Noworoczne nabrały wyjątkowej roli w formowaniu „sowieckiej nacji”. Rosyjsko-sowiecki Died Moroz stał się wyrazicielem duchowej wyższości rosyjskiej mentalności, rosyjskiego ducha. Ten standard nawet po piętnastu latach od rozpadu „imperium zła” mocno trzyma się w niepodległej Ukrainie, chociaż ukraińskie tradycje noworoczne, obrazowe, piękne, mają tysiącletnie korzenie historyczne. U podstaw rosyjskich wyobrażeń noworocznych leży przede wszystkim sztuka A. Ostrowskiego „Śnieżynka”, do której libretta napisano operę Rimskiego-Korsakowa. Ostrowski, wykorzystawszy fabułę ukraińskiej bajki o Śnieżynce-Śnieżnej, przeniósł wszystkie wydarzenia do Berendiejowego królestwa gdzieś na północ, do Moskowii, chociaż wiadomo, że Włodzimierz Wielki po rozgromieniu Pieczyngów osiedlił resztki Torków i Berendiejów nad Desną i Rosią dla ochrony granic państwa kijowskiego. Właśnie na brzegach Rosi, w pobliżu Bohusławia, została zapisana bajka o Śnieżynce. A Dziadka Mroza na Ukrainie nigdy nie było. Był Mróz, Morozko w postaci potężnego, pięknego, dobrego mężczyzny. Morozko — leśny władca, zimą — obrońca i uzdrowiciel zwierząt, pomocnik dobrych ludzi, obrońca skrzywdzonych, pomaga wszystkim (dobrym!), którzy zabłądzili w lesie i w życiu. Morozko wędrował przez lasy i pola, stawiał lodowe mosty na rzekach i jeziorach, pukał laską w drzewa, od czego pojawiały się trzaskające mrozy. Kochał wesołość, przynosił zdrowie i siłę tym, którzy go szanowali. Tych, których spotkał (porządnych ludzi, dzieci), hojnie obdarowywał. Budował piękne lodowe pałace w gęstych lasach. Czyż Wiosna mogłaby zakochać się w starym dziadzie i urodzić mu piękność Śnieżynkę? Morozko był dość szeroko szanowany na Ukrainie — podczas wszystkich zimowych świąt zapraszano go na wieczerzę — „jeść kutię”. Trzeba pamiętać, że Morozko w ukraińskim folklorze nie jest jednolity: iluż mamy bajkowych bogatyrów-olbrzymów, a Leszych,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

BETLEJEMSKIE ŚWIATŁO POKOJU ŁĄCZY WSZYSTKIE DZIECI

Szczednyky, Hajowyky... Swoją drogą, do XIX wieku Holendrzy uważali Świętego Mikołaja za szczupłego wąsacza z fajką, który dostawał się do domu przez komin. Dopiero później ubrali go w czerwony płaszcz obszyty futrem. A w 1860 roku amerykański rysownik Thomas Nast przyozdobił Świętego Mikołaja brodą. Jeśli chodzi o obchodzenie świąt noworocznych, to u nas tutaj, moim zdaniem, panuje kompletna abrakadabra — wszystko się pomieszało. Boże Narodzenie, Nowy Rok, zimowe święta... Obchodzenie Nowego Roku zmieniało się u nas trzykrotnie. Początkowo, przed Włodzimierzem Wielkim, świętowaliśmy Nowy Rok wiosną. Szczedryk, szczedryk, szczedriwoczka, Przyleciała jaskółeczka... — śpiewają nasi kolędnicy w zimowym styczniu. Potem pojawił się chrześcijański wrześniowy Nowy Rok. Ciekawostką jest to, że zbiegł się on z ludowym świętem rzemieślniczym, świętem Świecy. 14 września zaczynano wieczorami pracować przy świecach, bo wcześniej pracowano od porannej zorzy do wieczornej. Przejście do pracy wieczorem było znaczone weselem Świecy — Świecę wydawano za mąż. A ponieważ to wesele, to obowiązkowo musi być też weselne hilce — drzewo życia, którym zawsze była sosna, choinka (wieczne, wiecznie zielone) lub wiśnia — drzewo życia, święte drzewo wedyjskiego ukraińskiego prawosławia. Hilce przyozdabiano wstążkami, kwiatami, szyszkami (weselnymi, pieczonymi). A ponieważ było to wesele Świecy, na choinkach pojawiały się też świece — oto wam współczesna choinka noworoczna. Wraz z przeniesieniem przez Piotra I Nowego Roku na styczeń przyszedł Święty Mikołaj — Dziadek Mróz, a z nim reszta europejskich tradycji. Jednak na wsiach i, w mniejszym stopniu, w miastach wciąż żyły ludowe ukraińskie tradycje: z diduchem, kolędami i szczedriwkami, przywoływaniem, zapraszaniem Morozka, posiwaniem, bogatą i głodną kutią, świętem Jordanu. Nie wiem, czy warto mówić o tej niedorzeczności, która powstaje u nas przy zimowych świętach. Chyba jednak warto. Przed Bożym Narodzeniem — Pyłypiwka, post, kiedy zabronione są rozrywki, pokarm mięsny — aż do Bożego Narodzenia. A według grecko-rosyjskiego prawosławia, Nowy Rok jest przed Bożym Narodzeniem. I na Nowy Rok wszyscy śpiewają i tańczą, piją i jedzą pokarmy mięsne. Ciekawe, że Bułgarski Kościół, tak samo prawosławny jak nasz, przeniósł Boże Narodzenie za przykładem krajów europejskich na 25 grudnia. Tam wszystko jest na swoim miejscu. Zdrowy rozsądek wziął górę nad kościelnym konserwatyzmem. Jak widzimy, w niepodległym państwie ukraińskim wciąż jest mnóstwo pilnych zadań budowy i zdobycia nie tylko ekonomicznej samodzielności i samowystarczalności — to nie może się wydarzyć, jeśli nie pozbędziemy się duchowego kolonializmu, nie będziemy znać swojej kultury, swojej obrzędowości, swoich zwyczajów i nie zaczniemy być z nich dumni. Bądźmy dumni, bo jesteśmy tego warci! Rysunki autora. W Ukrainie akcja rozpoczęła się 20 grudnia, kiedy na polsko-ukraińskiej granicy płastuni przejęli Światło od harcerzy — skautów Polski, a ci otrzymali je od skautów Austrii. Płastuni będą przekazywać Betlejemskie Światło Pokoju do lokalnych społeczności w całej Ukrainie do końca stycznia: do cerkwi, domów dziecka, szpitali, urzędów państwowych. Co roku w tym wydarzeniu bierze udział ponad 10 tys. płastunów, dołączają do niego także dziesiątki tysięcy dzieci w setkach miast, miasteczek i wsi Ukrainy. Już ponad 50 lat przed Bożym Narodzeniem skauci Austrii zapalają swoje świeczki w Betlejem i przekazują je za pomocą „skautowej sztafety” jako symbol pokoju, miłości, braterstwa, jedności. Światło rozwożą we wszystkie strony świata. Do tego dodawane są bożonarodzeniowe pozdrowienia i życzenia. Akcja nie jest związana z żadną konkretną konfesją czy kościołem. Betlejemskie Światło Pokoju stale płonie w Betlejem, w cerkwi, która stoi na miejscu narodzin Jezusa Chrystusa. Pierwsza wzmianka o nim datowana jest na XII wiek. Wtedy jeden z uczestników wypraw krzyżowych przywiózł to Światło z Betlejem jako dar dla swojej rodziny i bliskich. To Światło — symbol miłości i pokoju, które Chrystus przyniósł na ziemię. Światłem z Betlejem zapalają świece w domu na Wigilię. Co roku wędruje ono po świecie, pokonując granice i jednocząc chrześcijan w czasie Bożego Narodzenia. Także przekazują je wszystkim, którzy są daleko od rodzinnego domu, aby mogli poczuć ciepło Betlejemskiej gwiazdy. Jak przechowywać Światło do Bożego Narodzenia? Co robić, jeśli Światło zgaśnie? Trzeba zawczasu zadbać o zachowanie Światła. Najlepiej przechowywać Światło w lampach oliwnych lub w świecach stearynowych, które długo się palą. Świętość Betlejemskiego Światła zachowuje się, jeśli świeca przypadkiem zgaśnie i zapali się ją ponownie. Ale trzeba dbać, aby ogień płonął stale. Do jakiego czasu przechowywać Światło? Tradycyjnie Światło przechowuje się w cerkwi do święta Jordanu (Objawienia Pańskiego) — 19 stycznia. W tym roku Betlejemskie Światło będzie przechowywane w Soborze św. Michała Archanioła o Złotych Kopułach i w cerkwiach greckokatolickich. Każdy może wziąć Światło na Wigilię. Plast — Narodowa Organizacja Skautowa Ukrainy. m. Zaporoże 10,00 Maksymiw Z. H., m. Lwów 17,00 Fostij Je. D., m. Tarnopol 50,00 Romanec S. S. oraz Romanec M., m. Czerniowce 200,00 Kostenko R. S., m. Iwano-Frankiwsk 250,00 Dutka N. T., w. Łockine obwodu mikołajowskiego 100,00 Iwaszczenko L. P. 500,00 Zyma O. L., m. Kijów 500,00 Pinas Ju. O., m. Użhorod 30,00 Szkoła średnia I-II st., w. Zełene rejonu husiatyńskiego obwodu tarnopolskiego (przez Łys H. I.) 50,00 Łazebnyk M. S., w. Łysianka obwodu czerkaskiego 100,00 Z testamentu artystki-monumentalistki Trofymczuk L. S. ze Lwowa 150,00 Filia rejonowego zarządu dróg kierownik Bezpałko P. P., m. Kołomyja obwodu iwano-frankiwskiego 100,00. Nauczyciele i uczniowie Błażiwskiej szkoły średniej I-III stopnia rejonu samborskiego obwodu lwowskiego (przez Juzwjaka J. M.). Nauczyciele: Bryjowśka M. M. 5,00 Burbela V. O. 5,00 Derewianko V. O. 5,00 Zdrenyk K. K. 5,00 Kłymenko L. M. 5,00 Pukułak N. B. 5,00 Stachurśka I. J. 5,00 Sikorśka L. V. 5,00. 24 grudnia o 15.00 przy pomniku Włodzimierza Wielkiego na Włodzimierskiej Górce w Kijowie odbyło się symboliczne przekazanie do Ukrainy Betlejemskiego Światła Pokoju. Akcję przeprowadza Plast — Narodowa Organizacja Skautowa Ukrainy. Wzięło w niej udział ponad 250 płastunów z Kijowa, a także dzieci ze wszystkich zakątków Ukrainy. Przyjechały, aby przejąć Światło i przekazać je do swoich społeczności. Przekazanie światła z Betlejem pobłogosławili zwierzchnicy czterech ukraińskich kościołów — UKP KP, UAKP, UKGK oraz RKK. Fecycz O. P. 5,00 Celuz I. M. 5,00 Czajkiwśka T. M. 5,00 Szyjan H. I. 5,00 Razem: 60,00. Uczniowie klasa 5 7,00 klasa 6 8,00 klasa 7 11,00 klasa 8 10,00 klasa 9 13,00 klasa 10 12,00 klasa 11 12,00 Razem: 73,00 OGÓŁEM: 133,00

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Ofiary na cerkiew Tarasową

Ciąg dalszy. Początek w nr 39–52 z 2003 r., nr 2–9, 11–14, 16–18, 20–2, 28, 30, 32, 34, 37, 39, 41, 43, 45, 51 z 2004 r., nr 3, 6, 7, 9, 11, 14, 15, 20, 22, 26–28, 29, 32, 35, 39, 42, 49, 50 z 2005 r. Ziwa H. M. 30,00 Harakowa-Nizami Z. U., m. Symferopol 20,00 Hrobowa N. S. 20,00 Sennikowa R. P. 20,00 Maksymiw J., wś Raliwka rejonu sambirskiego obw. lwowskiego 17,00 Kybiuk W. M., wś Ustećko rejonu zaleszczyckiego obw. tarnopolskiego 100,00 Szwed T. F., m. Dubrowyca obw. rówieńskiego 100,00 Szewczenko W. W., m. Kijów 20,00 Pozniak W. O., uczeń klasy 5-B Dubrowyckiej szkoły ogólnokształcącej nr 3 obw. rówieńskiego 20,00 Danyluk W. O., m. Trostianec obw. iwano-frankiwskiego 10,00 Jefimenko I. M., m. Kijów 792,00 Iszczuk W. W., m. Kijów 100,00 Skorochodko E. F., m. Kijów 200,00 Wspólne przedsiębiorstwo „Rubikon”, m. Iwano-Frankiwsk 300,00 Mowczan W. E., m. Kijów 50,00 Dobrianska N. A.,

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 9strona oryginału ↗

Kalendarz naszych zwyczajów

Główna Rada Ukraińskiego Towarzystwa Ochrony Zabytków Historii i Kultury wydała ścienny kalendarz „Malowana Ukraina” na rok 2006. Ilustrują go reprodukcje obrazów zasłużonego mistrza ludowej twórczości Ukrainy Iwana Łysenki, niestety już zmarłego. Dzieła I. Łysenki weszły do Światowej encyklopedii sztuki naiwnej. Tematy do swoich obrazów artysta czerpał z tradycyjnych i obrzędowych zwyczajów narodu ukraińskiego. W kalendarzu podano daty świąt chrześcijańskich i obrzędowych, prac polowych oraz znaki zapowiadające pogodę na dłuższy okres. z Anatolij ZBOROWSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

OGNIE

Jakie ognie W wysokości! Swój wzrok tam skieruj! One są pokrewne Tobie i mnie… Spójrz tam, tam! Tam ciemności światów Płyną z wieków, Nam świecąc w nocy. Słyszysz śpiew Gwiazd#ognisk? Nie szepcz… milcz… Mykoła WORONYJ Jak cicho na ziemi! Jak cicho i jak nieznośnie — bez niebios. Czyha na nas nieszczęście za nieszczęściem, byś ani nie umarł, ani nie zmartwychwstał. Ta przez Boga zesłana Golgota prowadzi w dolinę, nie do gwiazd. I cień błąka się po zaświatach, po urwiskach snuje się potajemnie. Po co, niedolo wstrętna, ta prostracja pokorna? Ta myśl, jak strzała, napięta, ten chór ochrypłych wołań? Lecz mury, jakby z martwych powstałe, ponuro mówiły — czekaj, jeszcze rozraduje się z żalu twój obosieczny kraj. Wasyl STUS Zamknijcie mądrą księgę — Dla niej nie ma jeszcze dnia. Niesie nasze dni, jak krę, Wszystko na oślep, na oślep. Wieczność z nami, blisko. Wieczność prosta i jasna: Nocy czarna kołyska Kołysze się przy oknie. I na stole zegar, Co zatrzymał się dawno#dawno. Po co liczyć godziny Wszystko o jednym i o jednym? Co w tej kołysce? Może, Może, rośnie dziecię?.. Szczelnie, jak szczelnie, Boże, Ty zaciągnąłeś nakrycie! Leonid POŁTAWA Prześwitują lekkie usta pisma proroczą szparę w zmarzłym stuleciu — i ty zobaczysz: noworoczne świece zapala dwutysięczna zima — jest ich dwadzieścia i jedna, — a za stoły siadają przyjaciele, pieśnią owinięci, wszyscy — żywi, i świat żywy, bo na świecie oni nie przeżywali, a żyli. Potem zobaczysz: na moim ramieniu drzemiesz ty nad ranem, — a przez igliwie wpatruje się trwożnie w nasze twarze źrenica trzydziestej pierwszej świecy. Ihor RYMARUK * * *

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

NA PROGU RADOŚCI

Zdjęcie O. Ceacury Skąd ma się wziąć ta radość, kiedy nie ma święta w duszy? Kiedy przebierasz dni i nie widzisz prześwitu ani wielkiego celu? A co tam cel — siebie nie widzisz w tym wielogłosowym chórze. A najgorzej, gdy i chóru nie słyszysz: tylko szczekanie w wolierze... Wychodzę z pracy prosto na Chreszczatyk. Witryny błyszczą świątecznymi napisami, zabawkami, sztucznymi prezentami. Wszyscy przygotowują się do Nowego Roku i cieszą się na zapas — jakby po świętowaniu nie nastały takie same dni. A widzieliśmy już, i nie raz... Na uśpione drzewa powieszono świąteczne girlandy. W zmierzchu samych drzew nie widać, a światełka wydają się dziwacznymi figurami, zastygłymi w powietrzu. A podejdziesz bliżej — takie bezsensowne są na gołych gałęziach, żadnej tajemnicy... Czym powinszujesz mi w ten poranek Bożonarodzeniowy? Mróz na włosach twoich śpiewa tak cienko, zrywa się chmurką z ust białe jagniątko, dzwoni dzwoneczek jego przed naszym progiem. Otworzą się drzwi — wejdą trzej królowie do gospodarzy i usiądą skraj stołu, skraj czystego białego pola, i wzejdzie pod obrusem jara pszenica, i zejdzie z tronu do stołu Święta nasza babcia Dokija. Ten pierwszy — Mykoła, kładzie kołacze aż po piersi: — Mój, żono, — woła do babci, — czy ty mnie widzisz? — Widzę cię, mężu. Popycham szklane drzwi metra i nagle... zawracam. Nie chce się pod ziemię. Przechodzę przez ulicę, wsiadam do autobusu i jadę w górę ulicą Hruszewskiego — do Ławry. ...Wkraczam w zaśnieżoną siedzibę — i świat po tamtej stronie bramy od razu gaśnie. W świątyniach świeci się, przez okna widać ikony, a ludzi jakby nie było — tak cicho. Chyba ledwo słyszalnie przejdzie mnich, spojrzy na ciebie — i od razu wykreśli z pola widzenia. Na tarasie widokowym za pracowniami artystów — też nikogo. Z ciemności ledwo daje się odgadnąć Dniepr i nie odróżnisz, gdzie jeszcze Dniepr, a gdzie już niebo. Czujesz tylko przestrzeń i głęboki spokój. Ziemia wchłonęła ciepło, otuliła się i zasnęła. Ziemia zasnęła i cicho zaczęło schodzić niebo. Drzewa uniosły ręce i łapały migotliwy śnieg, i jakby dziękowały. Śnieg lekko, powoli wyrysowywał ich kontury i one coraz wyraźniej wyłaniały się z ciemności. A razem z nimi — i mój sylwetka. …Wsiadać do autobusu nie chciało się i szłam pieszo do stacji „Arsenalna”, potem — w dół ulicą Hruszewskiego do Chreszczatyka, potem przez cały Chreszczatyk... Tak szłabym i szła przez ognisty Kijów, wchłaniając niepowstrzymane przeczucie święta, i radości, i nowych zmian. Tak przecież wszystkie bajki się zaczynają: nie ma ani szczęścia, ani nadziei, i nagle... Cóż, początek już jest, a „nagle” — gdzieś tuż-tuż, za rogiem. W Nowym Roku. z Marija ŁYTWYN WIECZNOŚĆ

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

* * *

Sofia MAJDANSKA Zabolało mnie. Zabielało mnie. W białe szaty świąteczne się przyodziewam. Powracam do ciebie na białym koniu. Jak z wojny zwycięzca, powracam. Oj, na białym koniu w biały dzień! W białym świecie o drogę nie pytam. Wśród białych zasp ukrywam konia. Po kolana w śniegach powracam. Białym śniegiem zasypuje głębokie ślady. Powracam — ziemi nie dotykam. Wiem, u ciebie nie ma ani trawy, ani wody. Koń tego jeszcze nie wie… Nie kajam się. Białym polem, jak bólem, tak ciężko iść! Widzi Bóg, nie na darmo się karzę. Białym płomieniem nasze zajęły się mosty. Ja zaś do ciebie po nich powracam. Anatolij KYCZYNSKI

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 10strona oryginału ↗

* * *

— Oby za rok Nie ujrzała już, nie zobaczyła za kołaczami. Co drugi — to Jurij, Juras cienki, niczym świeca z wesołego wosku życia, z pachnącej pierzgi, śmieje się — dogasa... i z rzęs, niby z mniszków kędzierzawych, motyli dwóch — machaonów jedwabnych spędza. Co trzeci — Ostap, koło niego konik z wierzbiny kopytami krzesze — czuje daleką drogę... Chłopczyna zdejmuje z czoła klejnotową koronę — marzeń nieziszczalny wieniec – i mnie wyciąga… * * *

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

W tym foliale optymalnie doskonałe wydaje się wszystko: treść, tematyka, liryczna fabuła, format (60x70/16); oprawa graficzna (artysta — Iwan Ostafijczuk, projekt — Olha Borysenko); przedmowa doktora filologii Tarasa Salyhy „Cały w niewoli świętej idei (krytyczna sylwetka Mykoły Petrenki w mozaice jego wierszy)” — to niby dysertacja, zaadaptowana do półtora tuzina stron. Chodzi zatem o zbiór poezji Mykoły Petrenki „Upała zmoroszka na twoje choło” (Lwów: NWF „Ukraińskie technologie”, 2005. — 132 s., il.), którym szanowny autor uwieńczył swoje 80-lecie. Mykoła Petrenko należy do tych poetów, do których najdokładniej pasują słowa M. Asiejewa, że to liryk „do samej wersowej istoty”. Na dziś wydał ponad 60 książek w różnych gatunkach, ale gdyby napisał tylko samą piosenkę „Namaluj mi noc…”, już i tym na wieki pozostałby w historii ukraińskiej liryki śpiewanej. Droga życiowa Mykoły Petrenki ułożyła się w taki sposób, że on, rodowity mieszkaniec Połtawszczyzny, od połowy lat 50. ubiegłego wieku mieszka i pracuje we Lwowie. Jego miękka połtawska mowa organicznie wpisała się na zawsze w całościową ukraińskojęzyczność Galicji. Toż to jak dobrze, że w wielkim organie ojczystego słowa rozróżniają się tony i półtony różnych poetyckich indywidua-

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

Z WIERZCHOŁKÓW WYSOKICH LAT

ności. A brzmią one całkiem naturalnie i w jedności, od razu demaskując fałsz postulatów politycznych dwulicowców i próżniaków o rzekomym istnieniu „dwóch Ukrain”. Jedna ona u nas, jedna! — zrozumcie wreszcie. Konstatuję: tematy matki, chleba, tragedii wielkiego głodu z 33-go i II wojny światowej — to główne warstwy tematyczno-obrazowe tej książki. Dramatycznym okazał się los poety od lat dzieciństwa aż do dojrzałości. Lecz on w rozpacz nie popadł, a jedynie przetopił przeżyte na wersy poruszającej poezji (s. 32): A chmurki szły, jak z niewoli, I w chmurach wiatry kołysały. Strzępy mojej koszuli, Co anioły wyszywały. Temat matki w książce jest na tyle artystycznie uwypuklony, że autor podkreśla to w tytułach wierszy. Przykłady są wszędzie: „Matczyny jasny żal”, „Przeddzień macierzyństwa”, „Matczyna prawprawda”, „Młoda matka”, „Matczyny wiersz”, „Maminy świąteczny Wielkanoc”, „Matka pieliła ziemniaki”, „Prała matka płótna”, „Matczyne ręczniki”, „Bajki matczynej matki”, „Matka dzieli wieczerzę”, „Matczyny wujek”, „Wojna, matczyne czekanie”, „Matka patrzy na mnie”, „Czekaj nas, mamo”, „Matczyne napomnienia”, „Malowana matka”, „Matczyne siódme niebo”, „Niosę wodę dla matki”. Wszystkie te utwory nie są faktograficzne — mamy do czynienia z estetycznie doskonałymi poematami, bardzo często fabularnymi, w których liryczny bohater jest jedną z wiodących postaci. Co więcej, ta tematyka została wyprowadzona z czysto osobistego wymiaru i zaprojektowana na ogólnospołeczne parametry, jak w wierszu „Bilet do raju” (s. 49): I wtedy przemówi matka: — Synu, Ja twoje smutki rozproszę. Wyprowadź z niewoli Ukrainę — Będzie raj w naszym ogrodzie. Tutaj słowo matki i wewnętrzny monolog lirycznego bohatera łączą się, bo on, człowiek, który tyle wycierpiał na własnych barkach, sercem czuje, że i dzisiaj „kruk zbiera kłosy na ściernisku, jak matka moja w trzydziestym trzecim roku”. Walka o przetrwanie objęła całą biosferę. Ale proporcje przetrwania podłości i niesprawiedliwości wciąż są te same (s. 75, 76): Myją ręce kaci — wszystko wybaczy się katom? Mamo, ty nie wybaczysz — zbyt boleśnie nam. Mamo, ty nie wybaczysz! — Ukraina łka. Już ten czas przepływa, jak z dzbana woda. I żebyśmy nie przywykli właśnie do takiego czasu, nie zostali ukołysani, poeta stale ostrzega nie w deklaracjach, a w dość wyważonych formach artystycznych. I tutaj logicznie dodaje się męski głos — bardzo mistrzowsko wcielony w cykl „Ojcowska wyszywanka od matki”: tak, w jednym z wierszy zagęszczenie jednokorzeniowych podmiotów odsłania wielki dramat narodu ukraińskiego, przy czym jest to wcielone nie na wzniesieniu rytmu, a na jego opadaniu (s. 78): Krzyżyki, krzyżyki – potem dworce: Piaski, Romny, a wtedy Konotop. Krzyżyki kładły się prosto na podkłady — To dla mamusi, żeby wracali. Krzyżyki, krzyż... — na wagony przygodne, Na semafor, co jak boski palec. Krzyżyki, krzyż... — za Mychajliwski Chutor. Krzyżyki, krzyżyki, krzyżyki, krzyż... Cechą znamienną recenzowanego zbioru są swobodne, często jednoczesne ekskursy lirycznego bohatera w dzieciństwo z jego głodnym 33-m, w wojnę, w powojnie, w teraźniejszość i w przyszłość. I w tym cyklu — również. Tutaj nieprzypadkowo zaznaczono Chutor Mychajliwski — stamtąd zawsze wiatry zimne i ostrzegawcze. Bo jeśli, nie daj Boże, postawimy krzyż na swojej państwowości czy zgodzimy się na paradoks dwujęzyczności, wtedy codziennością będzie obraz przedstawiony w takim czterowierszu (s. 84): A potem zgorzkniale, z chrypą, Niby przez szczerbinki sierpa: — Zawołajcie wujka Archypa, Niech w ogródku zakopie!.. Naród, żegnając się z komunizmem, wymyślił dowcipną tyradę: „Sierp i młot — śmierć i głód”. A skąd nam je przynieśli?.. Otóż to. Mówić o poezji Mykoły Petrenki — to przede wszystkim mówić o indywidualnym kunszcie jej autora. Inne aspekty są takie: od skojarzeń przeżytego i wycierpianego. Nowa książka Mykoły Petrenki ma taką dedykację — „Mojej matce Uście Dmytriwnie i wszystkim ukraińskim matkom 1933 roku…” poeta łatwo przechodzi i do czysto artystycznych skojarzeń (s. 87): I stoją, stoją sami na ulicy: Skorbna matka i Skoworoda... Tutaj, oczywiście, widoczne jest nawiązanie do Pawła Tyczyny i jego wielkich dzieł: poematu „Skorbna matka” i symfonii „Skoworoda”. Wiersz „Wczesna wizyta” (s. 74) wykonany jest w trudnej kanonicznej formie monorymu. Zresztą sama męska rym z wybuchowym „r” jest jednocześnie aliteracją, która tworzy wyraźnie wygładzony szereg dźwiękowy. Utwór „A ja uczę modlitewkę” (s. 30, 31) zbudowany jest na zasadach polisyndetonu i tautologicznego refrenu. Mykoła Petrenko, poeta określonego lirycznego nurtu, w razie potrzeby łatwo przechodzi i na groteskową inwektywę (s. 119): W niebyt nas zintegrowali, Oszołomionych niedouków, — Zamiast nas naklonowali Purkisów, Buzyn, Śmierdziuchów? Czy prowadzą nas do pustyni Telewizyjne cyklopy, — Podrzucając do burdeli Afro-Azji, Europy? Metajęzyk symboli — główna cecha wiersza „Matka na Majdanie”. Połączenie zasad zmiennego refrenu i pytającej retoryki stanowią istotę poezji „Marzenia-widziadła”. Utwór „Wilcze królestwo” można uznać za wzór semantycznego asonansu (ten ostatni termin do wersologii wprowadził Kornelij Zieliński). Wiersz „Jabłoń się uśmiecha” jest naturalnie stylizowany na folklor. U podstaw małego poematu „Upadła zmarszczka na twoje czoło”, który dał tytuł całej książce, leży tak zwany transformatywny refren. Użyto go dziesięć razy, dzięki czemu metamorfozę lirycznego bohatera łatwo i logicznie przeprowadzono od „Upadła pierwsza zmarszczka na czoło, po raz pierwszy posiwiała głowa” do „Milionowa zmarszczka upadła na czoło, w milionowy raz posiwiała głowa”. Nawet przez wysoki kunszt autora i wyjątkową poprawność wydawców można zobaczyć nie tylko dominujące sukcesy zbioru, ale i jego pojedyncze przeoczenia. Tak, nie wiadomo, pod czyją redakcją wyszła książka. Najprawdopodobniej jest to redakcja autorska, ale przecież trzeba ją oznaczyć w wydaniu. Historiofilozoficzna koncepcja wiersza „Najlepsza z chat”, w istocie, zagubiona jest przez brak należytej obrazowości. Coś podobnego stało się i z wierszem „Cztery wiatry”, który pozostawia wrażenie dawno znanych folklorystycznych symboli i motywacji. Oczywiście, poszczególne przeoczenia nie są decydujące i nie mogą zepsuć jasnego wrażenia z tomiku prawdziwej poezji „Upadła zmarszczka na twoje czoło”. Anatolij HRYZUN, członek NSPU, m. Sumy. Zdjęcie Myrosława Burtowego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 11strona oryginału ↗

Roman ŁUBKIWSKYJ Z NOWEJ KSIĄŻKI «ANIOŁ W ŚNIEGACH»

ANIOŁ W ŚNIEGACH Tarasowi Salyze Coś tam bieleje, coś widnieje, Coś gdzieś dokądś toruje szlak, — To niby ciemnieje, to jaśnieje, — Pewnie anioł w śniegach. Komu niesie święte głagole? Pańską wieść niesie — komu? Bezrodne przydrożne ziele Zastępuje drogę mu. Lecz srebrny odrzuca kostur Koronę Heroda straszną; I tam, gdzie ślad od stóp bosych, Obudził się przebiśnieg ze snu. Miniaturową trąbką W białe niebo zatrąbi, Nad nieskończonością niemą Zatriumfuje choć na chwilę. Tobie sądzono budzić I lud, i kwiat, i zgasły ród, I męczyć się, i cierpieć, Nieść w świat nowy testament. Swoje zbawienne objawienie I oznajmij, i obwieść: W zabity duch nasz i w imiona Już znów zakopują krzyże. Śmiertelną imperialną czystkę Powstrzymaj i przeklnij, Dopóki, wykąpani w lubczyku Uratowani, wyrosną synowie. Choć ich, lecz wyprowadź z niewoli, Choć ich, ale uczyń ludźmi. Ostatni raz, może, naszej Doli Machnij skrzydłami pośród zimy… PRAGNIENIE Nie Aniołem, nie Czartem, nie Carem, — Nie, nie, to nie moje szopkowe role; — W gromadzie chciałem być Gwiazdorem, Nieść bożonarodzeniową gwiazdę w aureoli. My, ostrowieccy chłopcy, nie święci; Ja do świętych czy grzesznych nie należałem. Śniegi miesiłem. Kąpałem się w czystości Olśniewających, białych, srebrnych koronek. Wrażliwy byłem na gwiezdne ogrody Tam, na Pidzemczu, blisko Trembowli… I upłynął czas… Ja darem władałem Nie wpaść w sieć w szatańskim łowie. Zakazywali Świąt! Kolędę Wypędzali z dusz, chwytali do więzień, Deptali złotą moją gwiazdę, Archanielskie na złom łamali trąby. Coś dziwnego chroniło mnie. Chociaż Jakie w tamtym czasie modlitwy-amulety?! Ale było uśmiechnięte dziewczę I spojrzenie — niby morze bezbrzeżne… A ciemna krzywda, nieskończone zło Patrzyło na mnie wzrokiem Żmii. Ja zaś, niby bursak wspominałem czoło, — Nie martwe, nie: żywa była nadzieja! Ta dziewczynka w koronie złotej — Podobieństwo słońca na luksusowych warkoczach — Do mnie uśmiechała się: nie stój Pomiędzy krzykliwymi, pomiędzy bezgłosymi. …Nie zostałem ani carem, ani gwiazdorem, Kolędnikiem zostałem. Ich wielu. Pochylony pod innym ciężarem, Niż niebieski, zwiastując Święto. Kolędnicy mijają. I ja Pójdę za nimi dla kolędowania. Lecz żyć będzie — niby słońce czy gwiazda — Dawczyni Miłości i Cierpienia.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

„ach” po raz pierwszy podejrzewano o „burżuazyjny nacjonalizm”; dla Johansena nie nadszedł jeszcze czas i pisał, pisał… REMONT ZIEMI „Z dni powszednich, z powszednich ludzi//będzie jeden//niepowszedni dzień…” Johansen miał 22 lata, kiedy zaczęło się to, co później nazwano Wielką i Październikową. Najwyraźniej świadomie przyjął jeśli nie ideały (czy one istniały?), to hasła rewolucji — w końcu, jak wielu formalnie wykształconych i duchowo inteligentnych ludzi na terenach Imperium Rosyjskiego. „I pięciokątną w duszę wciska pieczęć…” Kto? „Nie Aleksander, nie wiele bardziej nasycona szczegółami, wzbogacona nowymi kolizjami fabularnymi, jednakże… W każdym razie obaj zapłacili swoją cenę za dywersyjne zamiary pozostania Ukraińcami w ZSRR. MARTWY KRZYŻÓWKA Liryczny bohater Johansena, pełen rewolucyjnego entuzjazmu i zamiłowania do słownej doskonałości jego poetyckich odbić, był (w rzeczywistości) gorzkim pesymistą; raz po raz pióro kreśliło na papierze kronikę nadchodzącej Apokalipsy. „Nad polem wyschłym//Martwe wiatraki,//Niby krzyże nad wierszem//Zapomnianym…//Rąk nie sposób podnieść…//Jeszcze gorsza, o, jeszcze gorsza//Dola będzie”. Raz po raz romantyzm poety (początkowo młodzieńczy, dalej — otwarcie spóźniony) próbuje dla tragicznych wizji wytyczyć koryto w brzegach prawdy i dobra, od Kazania na Górze do „zagórnej komuny”, ale natrętna dziarskość zdradza: rodzą się wersy, wyjaśnić fabularną istotę których poeta nie może ani sobie, ani ludziom: „Daleko w morzu chylą statki//Łaciński żagiel w wieczorny iryj.//— Owies rośnie i Wyrasta w las.//Słupy straszne, zmartwiałe i szare,//Gniją z hukiem padają na drogę…//— Rośnie owies skrajem nieba w piaskach”. Co to jest: sen, majaczenie, podświadome konfabulacje w przeczuciu tragedii? Dobiega końca 1929 rok; już NKWD krząta się wokół wyssanej z biurowego spinacza sprawy Związku Wyzwolenia Ukrainy (SWU), ale skala nadchodzącej biedy nie jest jeszcze nakreślona. Johansen w październikowym numerze „Literackiego jarmarku” publikuje „Legendę myśliwską”. Tafla śpi; trzcina; nad szczeciną boru pojawia się Martwy Krzyżówka. Powoli oblatuje jezioro. W czarnej wodzie drży trawa. Żelazne skrzydła sieką trzcinę, na kolana padają łozy. „I oto strzelec zaczyna bić,//Szalonymi palcami szuka naboi,//Bije i bije, a Martwy Krzyżówka świszcze//Coraz bliżej, coraz niżej nad głową”. Zostaje ponad trzy lata do dnia, kiedy zdesperowany Fitylow-Chwylowy sam zastrzeli się. „I kiedy ranek wstaje, zmęczony na śmierć//Walką koło czarnego boru,//Łódź, wody pełna po brzegi,//Kołysze ciało strzelca z pochyloną głową,//Ciało strzelca, zabitego wczoraj//Z jego ostatniego naboju”. Chwylowy siedział przy biurku, pochylony nieco do przodu i na bok; prawa ręka zwisała w dół, lewa leżała wyprostowana na stole; na podłodze — mały, damski browning. Johansen stał przy telefonie i nerwowo szarpał dźwignię aparatu — telefon nie odpowiadał. Smołycz powiedział: „Lekarza nie trzeba… już…” Kilka miesięcy później zastrzelił się Skrypnyk. Johansena aresztowano w Charkowie 18 sierpnia 1937 roku, skazano na karę śmierci i rozstrzelano 27 października w Kijowie. Pochowany (prawdopodobnie) w Bykowni. Na przesłuchaniach ani na siebie, ani na innych niczego nie zeznał. W gestapo torturowali ludzi, żeby powiedzieli prawdę, w NKWD — żeby skłamali, ale nie zawsze wychodziło po ich myśli. Czy to była desperacka odwaga, czy po prostu rozpacz, na ostatnim przesłuchaniu Johansen oświadczył: „Aresztowania ukraińskich pisarzy są wynikiem zagubienia i bezsilności kierowników partii i władzy radzieckiej”. „Ach życie moje — okrągłe, jak piłka,//Ty z jakich zerwałaś się kół?//Duś mnie. Krwią moją upijaj się — //Tak nikt cię nie kochał”. Wołodymyr WOJTENKO

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 12strona oryginału ↗

NAD POLEM USCHŁYM MARTWE WIATRAKI…

3 grudnia 1923 roku w Kijowskim Teatrze Operowym imienia T. H. Szewczenki odbył się wieczór literacki, który stał się jednym z wydarzeń poświęconych spotkaniu dużej grupy kijowskich i charkowskich pisarzy pod hasłem „Na drodze do jedności”. Zmordowana rewolucją i wojną domową, głodem, chłodem i tyfusem Ukraina zaczęła odżywać, a swojego miejsca pod słońcem szukali literaci. Czasopismo pod nazwą „Nowa Hromada” (wyobraźcie sobie: „ogólnospółdzielczy, ekonomiczno-naukowy i literacko-artystyczny miesięcznik wiejski”) opublikowało zdjęcie grupowe, na którym doliczyłem się 23 osób: 22 mężczyzn i jednej kobiety; stali się oni szkieletem studiów literackich „Hart” i „Pług”. Majk (właściwie Mychajło) Johansen siedzi obok M. Chwylowego — rozumieli się dobrze zarówno wtedy, gdy mowa była o wielkich perspektywach komunistycznej przebudowy świata, jak i wtedy, gdy trzeba było bronić odrębności języka i literatury ukraińskiej, chronić ją przed domową i moskiewską żandarmerią ideologiczną. Urodził się Johansen na przedmieściach Charkowa jesienią 1895 roku. Po ojcu odziedziczył pracowitość i piękny język niemiecki, po matce — Hannie Kramarewskiej — ostry profil, błyszczące oczy, fotograficzny portret Szewczenki, a także Vrohnatur und Lust zum Fabulieren (skromność i skłonność do fantazjowania — tak mówił o tym ojciec). Uczył się, a następnie wykładał na Uniwersytecie Charkowskim i jego filii w Połtawie (kurs historyczny języka ukraińskiego). Z autobiografii: „Będąc już gimnazjalistą, pisałem wiersze — w językach rosyjskim i niemieckim. Wiersze te nie zadowalały i zostały spalone wszystkie razem około 1916 roku. W roku 1918 zacząłem pisać wiersze w języku ukraińskim i uznałem, że wychodzą one bardziej naturalnie”. Johansen pracował w różnych gatunkach, ale w historii literatury pozostał przede wszystkim jako poeta. Żartobliwie skarżył się, odpowiadając na pytania ankiety „Czasopisma Uniwersalnego” (1929): „Nie zmieniając w porę nazwiska na »Hreciuk« lub »Steciura«, został pominięty przez szczerą ukraińską krytykę”. W rzeczywistości Johansen był postacią bardzo zauważalną na literackim firmamencie; trzymał się, umownie mówiąc, bliżej lewego skrzydła, ale był właśnie poetą, a nie „braciszkiem”, i nie miał skłonności do epatowania i skandali w stylu Semenki. Grał w piłkę nożną i tenisa, polował na kaczki, palił fajkę — i był sympatyczny Ołeksandrowi Dowżence, który namalował wspaniały portret poety. Ich znajomość była owocna. Johansen (wraz z byłym atamanem Jurkiem Tiutiunnykiem, któremu władza radziecka rzekomo wybaczyła wojnę przeciwko bolszewikom) napisał scenariusz do filmu „Zwenigora”. Obraz ten był czwartym, który nakręcił Dowżenko — i pierwszym, który zapoczątkował jego sławę; pojawienie się filmu na ekranach Ukrainy (1928) stało się prawdziwą sensacją artystyczną. Bohater obrazu — tysiącletni dziad Niewymierający — przez całe życie szuka skarbu dla siebie i ludzi. Realne, symboliczne i fantastyczne plany wydarzeń przecinają się jakby przypadkowo i nieuporządkowanie, a w rzeczywistości tworzą potężną aurę ludowej i właśnie ukraińskiej poetyki. Scenariuszowy sylwet, wzbogacony potężną intuicją Dowżenki, zaczął żyć nowym życiem; Johansen z zachwytem obserwował fantasmagoryczne widowisko na białym ekranowym płótnie. Jurka Tiutiunnyka wkrótce rozstrzelano; Dowżenkę „w instancjach” „Napoleon, nie Kant,//A ślusarz od remontu na Ziemi”. Była rewolucyjna romantyka i było poczucie nie tylko własnego uczestnictwa, ale i odpowiedzialności za „remont”. W 1921 roku M. Johansen, W. Sosiura i M. Chwylowy wydają „Nasz uniwersał”, wersy jego poświadczają nastroje wielu twórców: „Nie z negatywnym programem niszczenia tego, co samo się rozkłada, idziemy torować nowe drogi, a jako śpiewacy żywej twórczości proletariatu, jako poeci-pionierzy w jasny świat — komunizm. […] Nasze szeregi skrzydlate będziemy spajać żelazną dyscypliną robotniczych rytmów i proletariackich metafor. W tym poprzednicy nasi i prorocy Szewczenko i Franko. […] Język ukraiński bierzemy jako pewny i bogaty materiał, dany nam w spadku przez tysiącletnie pokolenia ojców naszych — chłopstwa ukraińskiego”. Zauważywszy, że pośród trzech autorów uniwersału mamy tylko jednego Ukraińca Sosiurę, a Johansen i Chwylowy (Fitilow) są etnicznymi Niemcem i Rosjaninem, powiemy, że właśnie od niego (a nie z kremlowskich dyrektyw) mamy chronologizować to, co później nazwano „ukrainizacją Ukrainy” i co w rzeczywistości powinno było stać się po prostu świadomym ukraiństwem. Swoją drogą, w 1923 r. Johansen wydał podręcznik „Ukrainskij jazyk” (który, oczywiście, mógł przydać się tylko tym, którzy nasz język naprawdę chcieli znać). W latach 1921—1923 publikowane są poematy „Komuna” oraz „Rewolucja” — miejscami organiczny, a miejscami dziwaczny splot kosmicznych nut i codziennych prozaizmów, eksperymentów z rytmem i rymem oraz klasycznie przejrzystych wersów. „I wiem ja: z pieśnią Komuny//Ja przejdę pola i tysiąclecia,//W polach pieśni śpiewać będą bajuny//I wieczorem im wierzyć będą dzieci”. I obok — przez stronę czy dwie: „A wy, pod butem czerwie// Różowe i żółte,//Zgasły wam hasła,//Zatarły się slogany,//Wy, co żółty czerwiec//Zrobili z czerwonego października,//Gdyby czas zawrócił wstecz…” Industrialno-urbanistyczne motywy — nieodzowna cecha ówczesnej „zaawansowanej” poezji — dekorują wiersze Johansena, ale czasem „wprost” i nudno, a czasem, rzec by można, po ludzku. Mamy takie: „Zużywa się dziewięć procent energii,//Resztę huczą próżno w chmury…”, ale czytamy, jak „syn Gerwazjusza” odczuwa właśnie to, co można odczuć, ale nie można opowiedzieć „w procentach”: Huczy, świszcze i leci Z kraju w kraj, z kraju w kraj. Podnosi się i spada magnes. I wyłania się z pamięci tramwaj, Na zakręcie chyli się i skrzypi I zamyka. Wyrasta gaj… Maszyna marzy. Chyli się magnes. Chwylowy w tym sensie (jak i w ogóle) był bardziej kategoryczny — on już widział demoralizację i maszynyzację przyszłości: „Wkrótce my zupełnie zapomnimy cichą serdeczność i będziemy nie to zmaszynizowanymi drapieżnikami, nie to drapieżnymi maszynami” („Opowieść o strefie sanatoryjnej”). Wygląda na to, że poetyka Johansena wibruje w dwóch wymiarach — agitacyjnym i lirycznym; przy tym nie powstaje wrażenie (przynajmniej u mnie), że jeden z tych wymiarów jest sztuczny czy wymuszony: Mychajło-Mike jest taki, jaki jest. Skąpy na epitety i metafory tradycyjnego brzmienia; skłonny szukać i znajdować definicje i porównania czy to zbyt niedokładne, czy to zbyt dokładne, ale, rzec by można, niewygodne dla percepcji, a czasem — zdolne drażnić: „Dłuto pod gwóźdź zębami wbijaj, towarzyszu”; „jak sen konia przed sosnowym bojem”; „chory z ręką na siwych oczach”; „zza rogu wagony, jak wrony”; „Tylko ze śniegu gołe ściernisko//Podpiera za trupem trup”; „powiedział komdyw,//Słowa zgniótłszy w garść”; „jak niewierny apostoł,//Obejmuję osikę rozpiętą”; „Batalionu nie ma. Są ludzie,// Co ich oto zarąbią…”; „za linię lasów gnał pędem pociąg-pies”. Dodając do tego łamaną rytmikę, Johansen jakby prowadzi czytelnika zrujnowaną drogą, tłuczonym szkłem i cegłą, i to bardzo szybko — właściwie popycha w plecy. Chce się odpocząć… I natrafiasz (radośnie) na coś dziecinnie spokojnego: „Oto idę po szynie i chwieję się,//Czy dojdę do końca, czy upadnę…//Las po lewej, jak zielony zając,//Zapatrzył się na mój chód”. Ale odpoczynek zbyt krótki, bo przez dwie strofy wszystko staje się nie takie, jak się wydawało: „Ja idę po szynie i chwieję się,//Czy dojdę do wieku, czy upadnę.//Las się zatrzymał…” Odpowiadając na pytanie już wspomnianej ankiety „Uniwersalnego czasopisma”, Johansen skarży się: „Napisałem scenariusz „Zwenigora” i został starannie przemilczany. Został okradziony wielokrotnie i wielorako przez wielu poetów”. W 1929 roku, kiedy publikowano ten tekst, pracowity poeta jeszcze nie wiedział jednej dziwnej rzeczy (o której do dziś nikt nigdzie nie napisał). Mowa o tym, że jeden z jego pierwszych wierszy „Ballada o trzech chłopcach” (1923) i trzy-cztery fragmenty z cyklu „Ballady o wojnie i odbudowie” (1933) są i fabularną, i liryczno-emocjonalną kanwą, po której J. Janowski wyszywał swoich sławnych „Jeźdźców” (1935) (za co „został” ogłoszony żywym klasykiem). Nie chodzi, oczywiście, o plagiat: sto stron prozy nie jest ekwiwalentem dwudziestu stron poetyckich, jednakże… Wszakże i Janowski — jak Johansen — zapłacił swoją cenę za szczęście pozostania Ukraińcem w ZSRR. Chodzi, oczywiście, o plagiat; w porównaniu z wierszami Johansena proza Janowskiego na- „Syn Gerwazjusza, ja, Mike Johansen, — bezpośredni potomek dziadka swojego dziadka, który był pisarzem we wsi Ekau guberni mitawskiej — pierwsze swoje wiersze wycinałem nożem na drzwiach piwnicy. I choć zapuszczały korzenie mojego drzewa genealogicznego w siwą zaporoską starożytność, pierwsze wiersze swoje wycinałem na drzwiach piwnicy w języku niemieckim i, mając już 9 lat, bardzo rozsądnie filozofowałem o starości i śmierci. [...] Zatem, ja umrę w 1942 roku i, osiedliwszy się w królestwie cieni, będę prowadził rozsądną rozmowę z Hezjodem, Heine i Cervantesem. Ale ja będę z nimi rozmawiał w języku ukraińskim, bo wierzę, że nasza kwiecista ojczyzna jest diamentem w gronie wolnych narodów świata”. Mike Johansen, Autobiografia (1929)

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

mieli kierownicę. Śledząc mój wzrok, uśmiechnął się: „Jestem kowalem”. Okazało się, że Serhij Fedorowycz Kaspruk (tak się nazywa) wykonał na zamówienie kilka kopii słynnej Palmy Miercałowa, stworzonej przez kowala Ołeksija Miercałowa i jego pomocnika Szparina w 1896 roku ze... zwykłej szyny. Wizerunek tego arcydzieła zdobi obecnie herb obwodu donieckiego. Na moją prośbę Serhij Fedorowycz powiedział kilka słów o sobie. Ma czterdzieści osiem lat. W rodzinie wszyscy są „złote rączki”, „łebscy”, krępi i długowieczni, jak prawdziwi zaporoscy kozacy. Jego ojciec urodził się w 1915 roku we wsi Werbowe na Winnicczyźnie. Matka — urodzona w 1909 roku. — Wszyscy jesteśmy tu kozakami. Jako dzieci bawiliśmy się w Sicz Zaporoską, biegaliśmy kozackimi szlakami — opowiadał kowal. Jego ustami jakby przemawiał potężny duch robotniczego miasta, wielkiego w szczerym dążeniu do dobra i sprawiedliwości. Wyobrażenia o sprawiedliwości mamy różne. Bo nieczęsto my, Ukraińcy, rozmawiamy ze sobą... Chodzimy kozackimi szlakami z otwartym sercem... Tak, żeby i podzielić się, i przyjąć dobro... Iryna SZOŁKOWEC, m. Donieck

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

17 grudnia w Doniecku odbył się zjazd przedstawicieli różnych nurtów kozactwa Ukrainy z okazji obchodów 500-lecia powstania ukraińskich osad kozackich na terytorium obecnych obwodów donieckiego i ługańskiego.

DONIECK Z BLISKA Śliczna kozaczka Roksolana Zarysowały się rudawo-czerwone kontury hałd. Drobne, nieprzytulne chatki osady robotniczej przemknęły za oknem auta. Moje serce zabiło szybciej... Donieck — miasto, do którego wciąż przykute są pełne niepokoju spojrzenia wielu Ukraińców. Pamiętam, jak minionej jesieni wymachiwałam przed obwodową administracją państwową pomarańczową wstążką, protestując przeciwko „wschodniej autonomii”, do której chciano przyłączyć także moją rodzinną Dniepropetrowszczyznę. Jaki jest Donieck dzisiaj? Jacy są tam ludzie? Miasto górników powitało mnie świeżymi biało-błękitnymi wstążkami na drzewach. Takie same wstążki trzepotały na niektórych kozackich autach, które przybywały na miejsce zbiórki. Wzdłuż przestronnej alei z pomnikiem T. Szewczenki ustawili się bardzo różnorodnie ubrani kozacy... Spłoszone konie niecierpliwie przestępują z nogi na nogę. Ciekawski wiatr rozpościera ciężkie, barwne sztandary przybyszów z różnych obwodów naszej Ojczyzny. Kozackie święto w Doniecku — to końcowy etap rajdu samochodowego przez historyczne miasta — „Kozackimi szlakami”, którego trasy połączyły wschód i zachód Ukrainy. Od zabieganych organizatorów trudno uzyskać jakiekolwiek komentarze. Rozglądam się więc dookoła. „500 lat Palanki Kalmiuskiej” — czytam na niewielkim transparencie w ręku kozaka. Aha, oto i winowajczyni święta! Wokół historycznej roli tej palanki wśród badaczy rozgorzały prawdziwe naukowe boje. Według oficjalnej wersji, miasto Mariupol w obwodzie donieckim założone zostało w 1778 roku przez noworosyjskiego gubernatora Czortkowa. Ta sama data widnieje na współczesnym herbie miasta. Według innej wersji, miasto zostało założone przez przesiedlonych z Krymu Greków w 1780 roku. Według trzeciej — za założycieli Mariupola uważa się zaporoskich kozaków, którzy mieszkali tutaj w twierdzy Kalmius, a po zniszczeniu w 1775 roku Nowej Siczy zmuszeni byli przesiedlić się nad rzekę Wołczą. Osadnictwo w ujściu rzeki Kalmius, gdzie później utworzono Palankę Kalmiuską, jest właśnie tymi „ukraińskimi osadami kozackimi na terytorium obecnych obwodów ługańskiego i donieckiego”, których 500-leciu (rozporządzeniem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z 19 lipca 2005 roku) poświęcone są uroczyste obchody w Doniecku. Lecz nie wszyscy miejscowi naukowcy zgadzają się z koniecznością świętowania... Dziwne, ale nie podzielają radości z odrodzonej pamięci niektórzy kozacy. Według atamana Jekaterynosławskiego Okręgu Kozackiego międzynarodowego związku kozaków „Sicz Zaporoska” Giennadija Czumaka, Katarzyna II „rozgoniła” Sicz Zaporoską, bo to byli rozbójnicy i bandyci... Właściwe pochodzenie „jekaterynosławcy” wywodzą od 1787 roku, kiedy książę G. Potiomkin (wkrótce przed zniszczeniem Siczy zapisał się do „towarzystwa kozackiego” pod przydomkiem Grigorij Nieczesa) zorganizował „swoje” Jekaterynosławskie Wojsko Kozackie z byłych zaporoszczan i miejscowych mieszkańców. Przypomniała się komedia „Sen” Tarasa Hryhorowycza: „Ziemniaczki...”. Słysząc rosyjskojęzyczną rozmowę z kozakami Potiomkina, podszedł do mnie wujaszek z Artemiwska, z Bachmuckiego Pułku Kozackiego. Prawda, ku jego zdziwieniu, „agitować” mnie za językiem państwowym nie było trzeba. Surowe zmarszczki na czole kozaka wygładziły się, gdy radośnie zaszczebiotałam do niego po ukraińsku, wyjaśniając, że w Dniepropetrowsku też codziennie się nim posługuję. „Jak dobrze, że Pani jest nasza” — podsumował jeden z miejscowych dziennikarzy, który przez pewien czas uważnie mnie obserwował. Donieck wciąż zadziwiał. Z wesołym piskiem przebiegła obok śliczna dziewczynka Roksolana, chowając się przed swoim tatą Wasylem Machnenką, kozakiem tego samego, Bachmuckiego, pułku. Dopóki fotografowałam żwawe kozackie aniołeczko, kolumna atamanów (na jej czele stanął przewodniczący Rady Atamanów Ukraińskiego Kozactwa przy Prezydencie Ukrainy Stanisław Arżewitin) skierowała się do pomnika Tarasa Hryhorowycza, by złożyć kwiaty. Zagrzmiał uroczysty marsz i kozacy różnych nurtów ruszyli w stronę głównego prospektu. Na chwilę powstała iluzja jedności ukraińskiego kozactwa, o której już tak wiele mówiono, lecz natychmiast się rozpadła... Kilka „gałęzi” nagle wyłamało się z kolumny i ruszyło w różne strony. Zdezorientowana, pogoniłam za jedną, większą, jak mi się wydawało, ale za rogiem budynku „moi” kozacy zorganizowanie wsiedli do autobusu i odjechali. Rzuciłam się z powrotem — prospekt pusty... Rozmyślając, co robić dalej, usłyszałam kroki prawdziwego olbrzyma w kozackim stroju i butach, podkutych, sądząc po dźwięku, żelazem. Zauważywszy moją bezradność, kozak zaprosił mnie, bym podjechała jego autem do miejsca uroczystego zebrania. Od tego olbrzyma wiało spokojną siłą i pewnością. Nawet myśl nie przyszła, by odmówić. Wsiadając do samochodu, zauważyłam naszywkę u niego na rękawie: „Jesaul. Kureń Kirowski. Donieckie Wojsko Zaporoskie”. Potężne, zrogowaciałe dłonie lekko trzymały kierownicę. GŁOS LUDU 23 listopada 2004 r. ja wraz z tysiącami zwolenników W. Juszczenki stałem obok Rady Najwyższej Ukrainy, na Majdanie, w pobliżu Administracji Prezydenta Ukrainy. Chciałem tylko jednego: w czymś pomóc W. Juszczence. I dzisiaj myślę tak samo. On zaprzągł się do ciągnięcia ciężkiego wozu. Ile starczy sił, będę popychał ten wóz. Nie potrzeba mi żadnego bogactwa. Chcę tylko, żeby nikt nie poniżał narodowej godności Ukraińców, nie narzucał im poczucia niższości. Ukraina musi być Ukraińska. Jestem przekonany, że na początku lat 90. powinniśmy byli dać ocenę komunistycznym rządom i komunistycznej ideologii na szczeblu ogólnopaństwowym. Międzynarodowa wspólnota potępiła faszyzm, a Niemcy zbudowali godne życie. Czarna doba komunistycznej przeszłości znowu i znowu przypomina o sobie, wzburza nasze społeczeństwo. Bardzo aktualna staje się dzisiaj mądra myśl W. Bazylewskiego: „Musimy mieć odwagę zajrzeć w otchłań swojej przeszłości, Honorowa warta Przed pomnikiem Kobziarza Potężny kowal S. F. Kaspruk

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 13strona oryginału ↗

Początek tekstu może być niepełny — porównaj ze stroną oryginału

DZIEŁA DOBRYCH SIĘ ODNOWIĄ, DZIEŁA ZŁYCH ZGINĄ

przerażonym nim i znaleźć w sobie siły, by go nie powtórzyć. Nie przechodząc przez czyściec, nie zbliżymy się do raju. A bez tego konsolidacja społeczeństwa jest niemożliwa”. Zajrzałem w tę otchłań i wyciągnąłem wniosek, że trzeba wszędzie zajmować narodowo świadomą postawę. Nigdy w żadnej partii nie byłem do marca 2005 r. Wreszcie znalazłem swoją rodzimą ukraińską ideologię, ideę narodową na podstawie nauczania T. H. Szewczenki. Z punktu widzenia tej ideologii można zrozumieć różne zachodzące procesy, czynić właściwe kroki w przyszłość. Każdy naród chce mieć swój drogowskaz. My nie mamy państwowego kręgosłupa ideologicznego, który byłby punktem odniesienia dla wszystkich. Dzisiaj tak zwana walka polityczna bardziej przypomina atamanowanie, anarchię. Dokąd zaprowadzi nas to atamanowanie? Awanturnicza ideologia wielu sieje wrogość i niezgodę, bardzo zauważalny jest rozhulanie sił antyukraińskich, antypaństwowych. Wiadomo, do czego doprowadziło Ukrainę atamanowanie w latach 1918—1922. M. Hruszewski po przewrocie październikowym w Rosji oświadczył, że trzeba wspierać Radziecką Rosję, bo miał również orientację socjalistyczną. Dopiero wtedy, gdy leninowskie bandy spaliły jego dom, oświadczył coś zupełnie przeciwnego: „W tym płomieniu spłonęło moje zaufanie do Radzieckiej Rosji”. Umiejętnym i znającym się na rzeczy mężem stanu był S. Petlura, ale on, podobnie jak W. Czornowił, nie znalazł poparcia na Ukrainie. Stara tragedia powtarza się w nowych imionach. U wielu polityków zauważalny jest brak rozumu państwowego, przeważa osobiste pragnienie władzy. Pomarańczowa rewolucja zaprogramowała odnowę całego naszego życia. Z małego zwycięstwa każdego z nas złożyło się wielkie zwycięstwo wszystkich. Prawie 92 % moich współmieszkańców zagłosowało za W. Juszczenką. O jakim innym wyborze można było myśleć, kiedy planowano wrzucić kraj w dalsze okradanie i zubożenie narodu ukraińskiego, w wir wrogości i niezgody? Wszyscy widzieli, że „nad dziećmi kozackimi poganie panują”, ale wielu nie zajęło jedynej słusznej narodowo świadomej postawy. Niestety, wybory prezydenckie pokazały, że dzisiejsza Ukraina to masowe zdradziectwo i sprzedajność. Znamienne, że w tej wielkiej walce światopoglądów razem zwyciężyliśmy, zburzyliśmy nieprzebytą ścianę cynizmu, pogardy, chamstwa, zuchwalstwa, szkalowania „małego Ukraińca”. My — wytrwaliśmy. Los Ukrainy rozstrzygnął „zastraszony” nędzą i ubóstwem „naród ów zabity”, bo „w jego gorących żyłach”, według słów Wasyla Symonenki, „kozacka krew pulsuje i huczy!”, bo właśnie on jest, jak zapisano w Konstytucji Ukrainy, jedynym źródłem władzy. Naród podniósł się z kolan i oświadczył, że nie zaprzańcy, zdrajcy, konformiści i inni nikczemnicy będą decydować o jego losie. Czyż dzisiaj dopuszczalne jest, aby idol kata naszego narodu znajdował się w centrum naszego życia? Wasyl Symonenko gniewnie pyta: „Gdzie teraz wy, kaci mojego narodu?”. A ci kaci u nas są ucieleśnieni w idolach-pomnikach cudzoziemców-najeźdźców, zdrajców-ziomków, ordyńców organów karnych i represyjnych. W centrum ukraińskiego życia Ukraińcy chcą widzieć pomniki narodowe z czasów Rusi Kijowskiej, epoki kozackiej, wojen wyzwoleńczych, olbrzyma ukraińskiego ducha T. Szewczenki. Musimy zorientować się na człowieka-budowniczego, który zbuduje narodowo świadome, harmonijne, wysokomoralne społeczeństwo ukraińskie, uformuje samego siebie, zrealizuje prawdziwe odrodzenie narodowe. Chwała naszej rodzimej Ukrainie! Iwan BONDARENKO, wieś Werbiwka w rejonie kamjańskim obwodu czerkaskiego

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 14strona oryginału ↗

SZTUKA A GRANICE: WYOBRAŻONE A REALNE

A czy wiecie Państwo, szanowny czytelniku, że także wśród artystów są swoi „oskarowcy”? To znaczy, istnieje bardzo prestiżowy międzynarodowy konkurs Rona Hubbarda w Ameryce, zwycięstwo w którym przyrównuje się do kinematograficznego „Oscara”. I oto niedawno wydarzyła się sensacja — na ostatnim konkursie (zwycięzcy, nawiasem mówiąc, wyłaniani są anonimowo) wśród dwunastu laureatów znalazło się troje młodych Ukraińców — kijowianie Olha MADJAR, Ołeksij PARAMONOW oraz połtawianin Jurij BOBRYKOW. Z pierwszymi dwojgiem przeprowadziliśmy rozmowę. Ale najpierw — kilka słów o samym konkursie, który nazywa się „Pisarze przyszłości” i „Ilustratorzy przyszłości”. Hubbard, będąc najpopularniejszym fantastą (autorem, nawiasem mówiąc, „Dianetyki”), wiedział, jak trudno początkującemu pisarzowi się przebić, dlatego założył ten konkurs właśnie po to, aby pomóc młodym autorom. Rozumiał również, że nie mniej trudno jest artystom-ilustratorom. Dlatego też pojawił się konkurs-tandem, gdzie pisarz i artysta idą ramię w ramię. Sędziowie w tym konkursie to wyłącznie światowe gwiazdy, żywe legendy. Z artystów: Bob Eggleton i Frank Frazetta. Z pisarzy — Frederik Pohl, Anne McCaffrey, Hal Clement, Robert Silverberg, których zasłużenie uważa się za klasyków światowej fantastyki. Konkurs Rona Hubbarda to nagrody pieniężne, bezpłatny przejazd i zakwaterowanie, wycieczki, warsztaty. A także — ceremonia wręczenia nagród, telewizja, prasa, hollywoodzkie gwiazdy kina i muzyki, w finale realnie można poznać Sharon Stone, Toma Cruise’a, Johna Travoltę, Chicka Coreę... Ale wszystkiego tego nasi laureaci nie zobaczyli, bo nie wpuszczono ich do Ameryki. Jednak wszystko po kolei. — W jaki sposób trafiliście na ten słynny konkurs? Olha Madjar: Konkurs rzeczywiście na całym świecie ma solidne renomę. Ale na Ukrainie nic o nim nie wiadomo. Jedynie dzięki Internetowi znalazłam anglojęzyczne informacje. Zgodnie z warunkami wysłałam trzy czarno-białe prace graficzne, pomyślnie przeszłam półfinał, wtedy przysłano mi opowiadanie po angielsku jednego ze zwycięzców-pisarzy, narysowałam ilustrację i wysłałam pocztą. I nagle przychodzi wiadomość, że zostałam finalistką-zwyciężczynią i zostałam zaproszona na tydzień do Ameryki na uroczystą ceremonię wręczenia nagród, a także na tygodniowe seminarium — czyli na luksus obcowania. Zazwyczaj ceremonia wręczenia nagród odbywa się w Los Angeles — w Hollywood, ale tym razem Amerykanie postanowili zrobić jeszcze bardziej wystawnie — ceremonia wręczenia nagród odbywała się w dopiero co utworzonym muzeum fantastyki w Seattle. Ale my tam nie dotarliśmy! — Dlaczego? — Amerykańskie konsulat nie wyraził zgody. Tam uznali, że my z Ołeksijem Paramonowem jesteśmy potencjalnymi emigrantami. Właśnie z takim sformułowaniem wydano nam zaświadczenie. Ani wstawiennictwo Amerykanów-organizatorów, ani wstawiennictwo Ministerstwa Kultury Ukrainy nie pomogły. Kiedy szłam do amerykańskiego konsulatu na rozmowę-wywiad, już wiedziałam, że nieżonatemu Ołeksijowi Paramonowowi odmówiono. Bardzo starannie się przygotowałam: wzięłam akt małżeństwa, akt urodzenia dziecka, zaświadczenie o dochodach mojego męża-wideoinżyniera, który według naszych standardów nieźle zarabia, zaświadczenie o tym, że jestem właścicielką działki, że mam samotną matkę itd. Ale nic nie pomogło. Wszystkie nagrody otrzymaliśmy pocztą. Ich, nawiasem mówiąc, długo nam nie wydawano, bo zdarzyło się jakieś biurokratyczne zamieszanie. Zaproszenie, na szczęście, pozostaje ważne. Może w przyszłym roku uda się pojechać. — Ołeksiju, a jak Pan przyjął taki ponury zwrot losu? Ołeksij Paramonow: Wyszedłem z konsulatu i wyrzuciłem to zaświadczenie. Nie przejmowałem się tym szczególnie, bo uważam, że zwycięstwo w jakimkolwiek konkursie nie jest trampoliną, z której od razu skoczysz do gwiazd, wszystko we współczesnym świecie dzieje się stopniowo, działają prawa art-biznesu, do którego bardzo trudno przebić się dzięki jakiejś jednej akcji. To nie powinno smucić artysty, trzeba po prostu pracować, stale się potwierdzać, robić wiele wystaw. Żałuję jedynie tego, że nie mogłem zobaczyć innego kraju. — A czy coś w Pana statusie zmieniło się po tym, jak został Pan zwycięzcą? Ukraina Pana przygarnęła? O. P.: Rozumiecie, chodzić i krzyczeć, że wygrałem konkurs Rona Hubbarda i na tej podstawie żądać jakichś solidnych zamówień — nie jest etyczne. Najważniejsze, że moje obrazy podobają się u nas i że zrozumiano je na Zachodzie. — Dlaczego wybrał Pan kierunek fantastyczny? O. P.: W ogóle mój kierunek można nazwać symbolizmem, jeszcze nazywam go socrealizmem, czyli społecznym realizmem. Chociaż, oczywiście, to żart. Nie jestem przywiązany do żadnych „izmów” i pokazuję w swoich obrazach to życie, które widzę. Zatrzymywać się tylko na fantastyce, oczywiście, nie zamierzam. Jak mawiał Balzac, artysta powinien rozmyślać z pędzlem w rękach. Nie mogę twierdzić, że wybrałem fantastykę czy symbolizm, to— Olha Madjar „Wyspa Siam” bo to modne i sprzedaje się. Maluję to, co mi się podoba. I nie lubię, gdy na wystawach artyści deklarują przemowy-koncepcje. Rembrandt czy Riepin nigdy nie ogłaszali jakichś koncepcji, a te brednie, które wygłaszał Salvador Dalí, teraz nikt nie wspomina, pamiętają tylko jego obrazy. — Pani Olu, a dlaczego wzięła Pani udział w konkursie właśnie fantastyki naukowej? O. M.: Gdybym wiedziała ogólnie, jakie są międzynarodowe konkursy, to i w nich wzięłabym udział. Ale rzecz w tym, że na Ukrainie to prawie tajna informacja. O innych konkursach po prostu nie wiem. Chociaż, zapewne, Ministerstwo Kultury powinno taką informację śledzić i upubliczniać, aby podnosić krajowymi talentami renomę kraju. Jako profesjonalistka-ilustratorka, muszę umieć malować wszystko, na przykład zilustrować bajkę, podręcznik matematyki albo książkę telefoniczną... Wydaje mi się, że na początku XX wieku mówienie o stylach i kierunkach było zasadne, a w XXI wieku to straciło sens, teraz nie istnieje nawet moda w ubiorze, jest pewien projektant, który uosabia pewien kierunek. Czyli oczywista personifikacja. O. P.: W zasadzie to pytanie nie artysty, to pytanie widzów, a w ogóle, to — pytanie czasu. Artysta nie powinien zastanawiać się nad stylem, on powinien po prostu malować. O. M.: Wysyłając prace na konkurs, nawet nie myślałam, że uznają je za fantastyczne. Ale tak się stało. — Choćby nie wiem co mówili, ale Pani utwory są fantastyczne, mistyczne, jest w nich pewna magia... O. P.: Głównie, żeby w nich nie było sztuczności, wyssania z palca. Wschodni myśliciel Osho wyraził się: “Ludzie są zdolni oklaskiwać fajerwerki, a nie wschód słońca”. Jeśli chodzi o magię i podświadomość, to ten temat bardzo rozkręcał wspomniany przeze mnie Dalí. Ale wydaje mi się, że on oszukiwał nie tyle siebie, co widza. To wszystko były chwyty reklamowe. W wielu jego obrazach jest nastrój, ciekawie się je ogląda, ale czasem nie wiadomo, co chciał powiedzieć. Kiedy go pytano, Dalí odpowiadał, że to jego podświadomość malowała, on sam nie wie, co to jest. Ja natomiast w moje obrazy wkładam pewne idee i ważne jest dla mnie, żeby były zrozumiałe dla ludzi: Ukraińców, obcokrajowców, wykształconych i nie bardzo, białych, czarnych, żółtych... Głównie, żeby ludzie mnie rozumieli, i jednocześnie nie chcę schodzić do poziomu plakatu. Swoją drogą, ja swoich obrazów nie modeluję i nie konstruuję. Zazwyczaj przychodzi jakaś idea w gotowej postaci, pozostaje tylko przenieść na płótno. O. M.: U mnie, zapewne, wszystko dzieje się odwrotnie. Idę od skojarzeń: od usłyszanej frazy, od muzyki... Kiedyś usłyszałam słowa “wyspa Kalipso”, skojarzenie, które powstało, przelałam na papier akwarelowy, zrobiłam pracę. Czyli zaczynam intuicyjnie malować sama nie wiem co. I potem nagle wychodzi coś całościowego. Nigdy nie trzymam całego obrazka w głowie od razu, ja tak nie widzę. — Czy współczesny młody artysta powinien być także showmanem, menedżerem, aby promować swoją twórczość w warunkach Ukrainy, gdzie artysta, z reguły, nie może sobie pozwolić na własnego agenta? O. P.: Wydaje mi się, że trzeba to robić, ale żeby show-biznes nie wychodził na pierwszy plan, czyli, kiedy Ołeksij Paramonow “Chodzenie po wodach” kamieniem węgielnym staje się rozkręcanie, a nie praca. O. M.: Niestety, współczesna rzeczywistość wymaga tego, ale nie wszystkim utalentowanym ludziom dane jest być showmanami i producentami. Szczęściarze wybijają się do pierwszych szeregów. W każdym razie uważam, że we współczesnej Ukrainie skrajnie potrzeba więcej poświęcać uwagi artystom. Mamy bardzo silną szkołę plastyczną światowego poziomu. A sponsorują, z reguły, piosenkarzy i sportowców. O. P.: A ja uważam, że artystom nie trzeba poświęcać żadnej uwagi, zwłaszcza ze strony państwa. Bo jeśli rozpoczną się jakieś państwowe programy, popłyną jakieś środki, to my znowu wrócimy do Związku Artystów, do funduszy zakupowych i do załatwiactwa. Nasi ludzie kochają sztukę i choć żyją nie bardzo dobrze, ale wydają pieniądze na obrazy. Jeśli cała Ukraina będzie żyła lepiej, a ludzie, odpowiednio, zamożniej, to to i będzie wsparcie dla artystów. Ludzie nie są głupi, oni rozumieją, gdzie obraz zrobiony jest z duszą, gdzie sztuka, a gdzie po prostu PR, kicz i “złość dnia” — byle tylko sprzedać. O. M.: A ja nie zgadzam się z tym, że artystom nie trzeba poświęcać żadnej uwagi. Przed rewolucją Tereszczenkowie brali na pełne utrzymanie utalentowanych ludzi, zapewniali płótno, pędzle, farby, organizowali wystawy. I wyrastali wielcy artyści. A obecnie co? Uważam, że swoi powinni kochać swoich, i to powinno być polityką państwową. Tak we wszystkich cywilizowanych krajach się robi. No, chociażby zainicjowali nowe ogólnoukraińskie konkursy dla artystów... Wołodymyr KOSKIN

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 15strona oryginału ↗

WOŁODYMYR RUNCZAK: PRÓBA SAMOANALIZY

WSPÓŁCZEŚNI KOMPOZYTORZY Niedawno w murach Narodowej Filharmonii Ukrainy, przy wsparciu Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego oraz spółki akcyjnej „Bankomzwjazok”, odbył się wieczór autorski kompozytora Wołodymyra Runczaka, podczas którego w wykonaniu wybitnego muzyka, zasłużonego artysty Ukrainy, laureata międzynarodowych konkursów Pawła Feniuka zabrzmiały utwory: sonata nr 1 „Passio-ne”, symfonia „Pasje według Władysława” (partię fortepianu wykonał Wołodymyr Woronczuk), suita nr 2 (Ukraińska) „Trzy utwory folklorystyczne”, quasi-sonata nr 2 „Muzyka o życiu”, próba samoanalizy oraz suita nr 1 „Portrety kompozytorów”, stworzone przez autora na akordeon. Niepowtarzalność, oryginalność i wielowymiarowość talentu twórcy, w którym dążenie do odnowienia języka muzycznego, stylistyki oraz wnoszenia w sztukę muzyczną świeżych, interesujących idei harmonijnie łączy się z czysto narodowym pierwiastkiem folklorystycznym. Wszystko to, wraz z filigranową techniką, subtelnym wyczuciem muzyki i bezgranicznym artyzmem utalentowanego wykonawcy, zmusiło, delikatnie mówiąc, nie do końca przyzwyczajoną do śmiałych nowinek i wynalazków współczesnej sztuki publiczność do wstania z miejsc przy głośnych oklaskach, które płynnie przeszły w burzliwe owacje. Pomimo ogromnego sukcesu i światowego uznania, którymi mogą pochwalić się chyba tylko takie tuzy współczesnej szkoły kompozytorskiej Ukrainy, jak Myrosław Skoryk, Wałentyn Sylwestrow i Jewhen Stankowycz, w życiu Wołodymyr Runczak okazał się przyjemnym i sympatycznym człowiekiem, interesującym rozmówcą oraz erudycyjnym muzykiem, który subtelnie, ze znawstwem rozprawia o koncepcji własnej twórczości oraz roli sztuki muzycznej we współczesnym życiu. — Jak wiadomo, Pana, Wołodymyrze, zainteresowania twórcze są dość szerokie — od tworzenia muzyki na orkiestrę symfoniczną i kameralną, chór, po cykle utworów instrumentalnych i wokalnych. Proszę powiedzieć, dlaczego w program tego wieczoru autorskiego weszły kompozycje właśnie na akordeon solo i w akompaniamencie fortepianu? — Tak naprawdę nie ma w tym nic dziwnego, gdyż moja ciernista droga w przyswajaniu podstaw sztuki muzycznej zaczynała się od nauki gry na akordeonie. Później, będąc już studentem Konserwacji Kijowskiej w klasie akordeonu, zdobyłem również wykształcenie dyrygenckie, a następnie postanowiłem poświęcić się twórczości kompozytorskiej i ukończyłem wydział kompozycji tej samej uczelni. Już wtedy w moim dorobku były utwory, które po prawie dwudziestu latach zapomnienia otrzymały najwyższe nagrody na wielu międzynarodowych konkursach kompozytorskich i wykonawczych współczesności. Taki los spotkał „Suitę ukraińską” na akordeon, później przemianowaną przeze mnie na „Trzy utwory folklorystyczne”, które mieli Państwo okazję usłyszeć na koncercie autorskim. W 2003 roku na Międzynarodowym Konkursie w Polsce (m. Sanok) utwór ten otrzymał Grand Prix. Obecnie, można powiedzieć, repertuarowymi stały się kompozycje z suity nr 1 „Portrety kompozytorów”, których pierwszym wykonawcą na wielkiej scenie był Paweł Feniuk. Właśnie dla tego wspaniałego muzyka w 2003 roku napisałem „Muzykę o życiu”, próbę samoanalizy (quasi-sonata nr 2). — O ile mi wiadomo, oprócz twórczości kompozytorskiej zajmuje się Pan bezpośrednio organizacją zakrojonego na szeroką skalę projektu „Nowa muzyka na Ukrainie”, gdzie w wykonaniu zespołu o tej samej nazwie, którego jest Pan kierownikiem artystycznym i głównym dyrygentem, można usłyszeć interesujące przykłady współczesnej sztuki muzycznej. — Dzięki własnej inicjatywie, wsparciu Narodowego Wszechukraińskiego Związku Muzycznego, któremu przewodzi legendarna postać rodzimej sztuki Anatolij Tymofijowycz Awdijewski, oraz wsparciu takich organizacji jak niemiecki „Instytut Goethego w Kijowie”, „Francuskie Centrum Kultury”, szwajcarska „Pro Helvetia”, ambasady Szwecji, Norwegii, Estonii, Finlandii, Polski, udało się stworzyć ten projekt. W jego ramach, obok przykładów muzyki zagranicznej, które nie były u nas wcześniej wykonywane, brzmią Zdjęcie O. Ceacury część utworów współczesnych ukraińskich kompozytorów. Jest mi bardzo miło, że każdy z takich koncertów zbiera pełne sale słuchaczy, a także odznacza się wzmożoną uwagą prasy i telewizji. Najwyraźniej Ukraińcom nie jest obojętny los współczesnej kultury muzycznej. — Tak, to rzeczywiście miłe, mimo tych trudnych warunków, w których zmuszona jest przetrwać rodzima sztuka... — Niestety, na Ukrainie, w związku z niestabilną sytuacją ekonomiczną, współczesną ukraińską muzykę słyszy się z każdym rokiem coraz rzadziej. W rzeczywistości każdego roku w konserwatoriach kraju dyplomy odbierają dziesiątki młodych kompozytorów, których nazwiska większości pozostają nieznane. I w tym nie ma winy tylko państwa i jego kierownictwa. Przeważająca większość młodych artystów, znalazłszy się za murami konserwatorium, z reguły od razu wstępuje do Związków Kompozytorów, a potem długo i cierpliwie czeka na swoją kolej... Moim zdaniem minęły te czasy, kiedy ktoś coś musi ci dać tylko dlatego, że uważasz się za genialnego. Sprawa leży w twojej osobistej inicjatywie, w dążeniu do spełnienia się jako artysta i zrobienia czegoś ważnego, przede wszystkim na korzyść państwa i ludzi. Właśnie dlatego uważam i zawsze, ku zdziwieniu kolegów, tak uważałem, że nie tytuły i zasługi zdobią osobowość, a te wysokie osiągnięcia w sztuce, które można zapisać na konto tego czy innego kompozytora i wykonawcy. U nas, niestety, póki co w kręgach artystycznych zachowała się ta nieco, moim zdaniem, przestarzała system oceny twórczych zasług artystów, czego na przykład nie ma u zagranicznych sąsiadów. — Niedawno otwarcie o tym oświadczył znany rockman Ołeh Skrypka, który publicznie odmówił przyjęcia nadanego mu tytułu zasłużonego artysty Ukrainy. — Mamy nadzieję, że z czasem sztuka będzie tworzona tylko dla sztuki, a nie dla jakichś dóbr materialnych i korzyści. — Ciekawie, Wołodymyrze, kto spośród współczesnych kompozytorów jest Pana idolem? — Ja, jak każdy muzyk, wychowywałem się na arcydziełach światowej klasyki J. S. Bacha, W. A. Mozarta, L. Beethovena... Spośród współczesnych ukraińskich kompozytorów, bliskich mi, mogę wymienić M. Skoryka, J. Stankowycza, „wczesnego” W. Sylwestrowa, spośród rosyjskich — A. Pärta, S. Gubajdulinę, zagranicznych — P. Bouleza, K. Stockhausena. Każdy z tych artystów, nie zważając na niechęć współczesnych i zakazy minionych reżimów totalitarnych, pozostawał wierny sobie i swoim ideałom. Minął czas i ich nazwiska uznał cały świat, wznieśli się po prostu na nieosiągalną wysokość. A gdzie teraz są ci ukraińscy i rosyjscy muzycy, którzy ślepo przestrzegali norm i statutów minionej władzy radzieckiej i otrzymywali za to tytuły oraz różnego rodzaju nagrody? Zatem prawdziwy artysta nigdy nie powinien lękać się problemów i trudności, które stwarza mu życie, wszak nałożone jest na niego przez Pana Boga wysokie i odpowiedzialne zadanie — służyć sztuce. — I na zakończenie rozmowy, proszę powiedzieć, jakie ma Pan plany na przyszłość? — Planuję przeprowadzić w grudniu serię koncertów w Charkowie, Moskwie, Ługańsku z podobnym do wspomnianego wieczoru autorskiego programem i z takim samym składem wykonawców. Również w następnym sezonie moim celem jest stworzenie ciekawych projektów wspólnie z Instytutem Polskim na Ukrainie, Instytutem Goethego, ambasadami Finlandii i Rosji, które, mam nadzieję, odbędą się w salach koncertowych stolicy i wielu miast Ukrainy. — Dziękujemy za ciekawą rozmowę. Sukcesów Panu w dalszym życiu twórczym i wielu świeżych oraz jasnych pomysłów! Stronę przygotowała Ołeksandra TYMOSZCZUK. AFISZ. Nieubłaganie szybko dobiega końca rok 2005. Te ostatnie dni w przededniu świąt, jak zawsze, wydają się najtrudniejsze — tyle spraw i problemów, które koniecznie trzeba załatwić, rozwiązać przed początkiem Nowego Roku. Aby w tym codziennym wirze wydarzeń nie zagubiło się tajemnicze uczucie oczekiwania na święta z choinkami, jasnymi zabawkami, szampanem i koniecznie jasnymi nadziejami na przyszłość, Teatr Opery i Baletu, Filharmonia oraz inne sale koncertowe Kijowa w tych ostatnich siedmiu dniach oferują mieszkańcom i gościom stolicy ciekawą ofertę koncertową: W Narodowej Filharmonii Ukrainy 30 grudnia odbędzie się zamykający ten rok koncert z udziałem gościa z Japonii Izumi Goto (fortepian), która wykona w akompaniamencie „Kijowskiej Orkiestry Kameralnej” pod batutą artysty ludowego Ukrainy Romana Kofmana kompozycje J. Haydna, W. A. Mozarta, A. Schnittkego. Rzeczywiście świąteczny w ostatnich dniach 2005 roku zapowiada się repertuar Narodowej Opery Ukrainy im. T. H. Szewczenki: 29 grudnia o 19.00 odbędzie się „Noworoczny koncert Straussa”, gdzie w wykonaniu orkiestry symfonicznej Narodowej Opery Ukrainy pod batutą zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Hermana Makarenki zabrzmią popularne utwory J. Straussa: uwertury, walce, marsze z „Zemsty nietoperza”, „Pragnienia śpiewu”, „Polki wiejskiej”, „Barona cygańskiego” itd. Miłośników gatunku operowego teatr zaprasza 30 grudnia o 19.00 na spektakl „Carmen” nieśmiertelnego autora G. Bizeta. Wśród wykonawców opery tacy znani śpiewacy, jak artysta ludowy Ukrainy Ołeksandr Wostriakow, artystka ludowa Ukrainy Tetiana Anisimowa, zasłużona artystka Ukrainy Iryna Semenenko, zasłużony artysta Ukrainy Petro Pryjmak, Ołeh Syczow i inni. Tradycyjnie 31 grudnia w przededniu Nowego Roku o 12.00 i 19.00 odbędzie się czarujący balet niezapomnianego mistrza muzyki klasycznej P. I. Czajkowskiego „Dziadek do orzechów”. Jaskrawość baśniowej fabuły, barwność dekoracji, niezrównana różnorodność kostiumów i postaci obok nieziemskiego piękna muzyki i bezbłędnego wykonania przedstawicieli baletu jest w stanie zachwycić i przenieść w tę niepowtarzalną atmosferę Noworocznego święta każdego widza. Kompozytor, dyrygent i działacz muzyczno-społeczny Wołodymyr RUNCZAK — wybitna postać w życiu współczesnej ukraińskiej sztuki muzycznej. Jest on bodaj jedynym artystą, przedstawicielem, że tak powiem, młodego pokolenia muzyków, którego twórczość znana jest nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami — w Niemczech, Francji, Rosji, Polsce. Jego utwory drukują tak prestiżowe wydawnictwa świata, jak „4’33” (Niemcy), „Agenda edizioni musicali Bologna” (Włochy), „Sordino” (Szwajcaria), biblioteka chóru kameralnego „Kijów”, nagrywają firmy fonograficzne: „Aurophon”, „Stadt Witten” (Niemcy), „Cambria” (USA). Co więcej, Wołodymyr Runczak jest znanym propagatorem współczesnej twórczości muzycznej, z inicjatywy którego na Ukrainie po raz pierwszy zabrzmiały poszczególne kompozycje orkiestrowe kompozytorów-klasyków XX wieku: E. Varèse’a, A. Weberna, L. Nono, D. Szostakowicza.

Tłumaczenie maszynowe

Strona · s. 16strona oryginału ↗

Ciąg dalszy z wcześniejszej strony — fragment strony

Olesia DZYRA Zdjęcia Oksany CEACURY Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA Jarema HOJAN Pawło MOWCZAN Anatolij POHRIBNYJ Ołeksandr PONOMARIW Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Marija ŁYTWYN 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK 278-63-69 Dział języka Ołeksandra TKACZ 270-55-57 Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział pracy oświatowej Olha SKRYPKINA 279-49-47 Redaktor literacki Tamara MART 279-49-47 Dział korekty Tetiana MYCHAJŁENKO Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10D, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovo.prosvita.com.ua Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301252 Nakład ogólny — 30800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,29 hrywny, na 3 miesiące — 9,59 hrywny, na 1 rok — 37,86 hrywny. Nadchodzą święta zimowe. W naszych domach „wyrastają” choinki, całe w zabawkach, ozdobach, koralikach. Pod tym wiecznie zielonym drzewkiem dzieci znajdują prezenty, które przynosi Dziadek Mróz. A jakie drzewko przystrajają dzieci tam, gdzie stale jest lato? Kto przynosi im prezenty? Jak w innych krajach świętuje się Nowy Rok? wujkiem, tatusiem Fuetarem. Grzeczne dzieci obdarowuje łakociami Mikołaj, a niegrzeczne karze tatuś Fuetar. Na Kubie, gdzie nie ma ani choinek, ani mrozu, przystrajają jakiekolwiek drzewo, a pod nim stawiają starego lalkowego żołnierza milicji ludowej — długobrodego, z workiem prezentów na plecach. A kiedy zegar wybija dwunastą, Kubańczycy napełniają kieliszki wodą i wylewają ją przez otwarte okna na ulicę na znak tego, że stary rok dobrze się zakończył, i życzą sobie, aby Nowy Rok był jasny i czysty jak woda. W Holandii dzieci wierzą, że święty Mikołaj (Santa Claus) przyjeżdża na świętym koniu. Dlatego wkładają do buta, dawno już przygotowanego, trochę słomy i świeżą marchewkę dla świętego konia, a rano znajdują w nim prezent. W Belgii święta odbywają się szczególnie jaskrawo i uroczyście. Wczesnym rankiem święty Mikołaj z długą siwą brodą, w długiej czerwonej sutannie i biskupiej mantii, z potężną mitrą na głowie i złotą laską w ręku podpływa parowcem do brzegu. Towarzyszy mu sługa-Maur, Czarny W Chorwacji ze świętem dzieci witają święty Mikołaj i święta Łucja, ubrana w długi biały strój, z pogrzebaczem i widłami. Grzeczne dzieci obdarowuje święty Mikołaj, a niegrzeczne — straszy święta Łucja. W Jugosławii, u Serbów i Słoweńców, święty Mikołaj w nocy napełnia prezentami koszyki, wystawione wcześniej na parapety. I co ciekawe — w każdym koszyku leży jabłko, z którego wystaje witka: przejrzysta aluzja dla niegrzecznych dzieci. W Szwajcarii mieszkają i katolicy, i protestanci. Więc po domach katolików chodzi święty Mikołaj, ubrany jak biskup, w długą mantię i czerwoną mitrę na głowie, i pozdrawia dzieci ze świętem. A w domach, gdzie mieszkają protestanci, przychodzi zwykły stary dziadek z białą brodą, w prostym wiejskim stroju i obdarowuje dzieci słodyczami i orzechami. Dobrze, kiedy zima jest zimą — z mrozem i śniegiem. A co robić, kiedy nie ma ani mrozu, ani śniegu? Ale i tu jest wyjście. Powiedzmy, w Australii — upał niesamowity, na termometrze +35°C. Lecz święto mimo wszystko się odbywa. Na place zabaw przywożą biały sztuczny lub dereniowymi patyczkami, przystrojonymi koralikami, wstążkami i kwiatami. Kolędnicy życzą ludziom szczęścia, dobra, dostatku, a za to otrzymują łakocie, ciasteczka, orzechy oraz pieniądze. W Bułgarii, kiedy rodzina zebrała się przy świątecznym stole, na trzy minuty gaszą światło, te minuty nazywają minutami noworocznych pocałunków. W Japonii obchodzenie Nowego Roku związane jest ze starodawnym zwyczajem, według którego w przeddzień święta trzeba cały dzień spacerować na dworze, a o północy, kiedy dzwony świątyń wybijają 108 uderzeń, kłaść się spać. Ale następnego dnia należy koniecznie wstać przed świtem, wyjść na ulicę i przywitać wschód słońca w Nowy Rok. Dopiero po tym zaczyna się prawdziwe święto, i nawet policjanci tego dnia przebierają się za Świętych Mikołajów i tak zabawnie regulują ruch uliczny. „laki mani” — „pieniądze szczęścia” — mogą być prawdziwe lub czekoladowe. Wkłada się je do czerwonych kopert — „ampau” — i rozwiesza na gałęziach drzewka mandarynkowego, wyhodowanego w doniczce. Drzewko mandarynkowe oraz gałąź z fioletowymi kwiatami są zwyczajowym prezentem w Chinach na Nowy Rok. W Hiszpanii i Portugalii 28 grudnia — „w dzień Świętych Młodzianków” — dzieciom pozwalają na wszelkie żarty, wybryki i psoty; można nawet naśmiewać się z dorosłych: wieszać im na plecach różne karteczki ze śmiesznymi napisami i rysunkami, rzucać pustym portfelem itp. Tego dnia organizują także uliczne maskarady. Na południu Niemiec dzieciom pozwala się żartobliwie bić dorosłych witką, i za wszystkie te wybryki maluchy jeszcze otrzymują nagrodę — orzechy, ciasteczka, inne łakocie. Tradycje świętowania Nowego Roku na wszystkich kontynentach są różne. Ale na całym świecie ludzie czekają w nadchodzącym roku na spełnienie marzeń i tego samego życzą wszystkim swoim bliskim i przyjaciołom. A oto w Birmie witają Nowy Rok tak. Tam przypada on na najgorętszą porę. Dlatego na ulicach miast i osad nie tylko krewni i przyjaciele, ale nawet nieznajomi ludzie oblewają się nawzajem wodą — od stóp do głów. Chiński Nowy Rok świętują w lutym. Tam zamiast choinki jest drzewko mandarynkowe. „Ubierają” je w „złote monety”. Te Peter. Uroczyście witają ich na brzegu i sadzają świętego Mikołaja na białego konia, a Murzyn wsiada na motorower razem z workiem prezentów. Zatrzymują się przy szkołach, szpitalach, domach dziecka i wszędzie obdarowują maluchy prezentami. A te dzieci, których nie zdołali powitać, znajdują swój prezent w buciku przy drzwiach. Ale święto to nie tylko pozdrowienia i prezenty: prawie we wszystkich krajach nie mija ono bez karnawałów, zabaw i kolędowania. We Włoszech, Hiszpanii, Portugalii, na Węgrzech i w Albanii nastolatki chodzą kolędować z niewielkimi makietami — tak zwanymi „bożonarodzeniowymi żłóbkami”, gdzie w drewnianej skrzyni ustawiają figurkę świętej Marii, świętego Józefa i Dzieciątka Jezus, zrobione z gliny lub kartonu. U nas, na Ukrainie i w wielu krajach słowiańskich młodzież, kolędując, obsypuje gospodarzy domu ziarnem. A w Bułgarii, Grecji i byłej Jugosławii, kolędując, stukają zielonymi gałązkami — śnieg, z którego można ulepić i bałwana, i Dziadka Mroza. Pojawia się także święty Mikołaj — przyjeżdża na wózku zaprzężonym w sześć białych kangurów i wręcza dzieciom prezenty. Na Filipinach, gdzie również jest gorąco i nie ma śniegu, święty Mikołaj i bohaterowie przedstawienia zapraszają dzieci do bajkowych pałaców lodowego parku (ze sztucznego lodu) i tam wręczają im prezenty. Dzieciom w Hiszpanii przynoszą prezenty Święty Mikołaj, a z nim trzej królowie-magowie z krajów Wschodu: Kacper, Baltazar, Melchior. We Włoszech maluchy wita dobra wróżka Befana, która przyjeżdża na osiołku obładowanym workami z prezentami. Przywiązawszy zwierzę przy domu, sama otwiera drzwi złotym kluczykiem i wkłada prezenty dzieciom do bucików, wystawionych wieczorem przy drzwiach. Także we Włoszech istnieje tradycja wyrzucania przed Nowym Rokiem starych mebli przez okna. We Francji święty Mikołaj chodzi po domach ze swoim pomocni-

Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn