Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 13strona oryginału ↗

17 grudnia w Doniecku odbył się zjazd przedstawicieli różnych nurtów kozactwa Ukrainy z okazji obchodów 500-lecia powstania ukraińskich osad kozackich na terytorium obecnych obwodów donieckiego i ługańskiego.

Слово Просвіти, №52 за 2005 рік

DONIECK Z BLISKA Śliczna kozaczka Roksolana Zarysowały się rudawo-czerwone kontury hałd. Drobne, nieprzytulne chatki osady robotniczej przemknęły za oknem auta. Moje serce zabiło szybciej... Donieck — miasto, do którego wciąż przykute są pełne niepokoju spojrzenia wielu Ukraińców. Pamiętam, jak minionej jesieni wymachiwałam przed obwodową administracją państwową pomarańczową wstążką, protestując przeciwko „wschodniej autonomii”, do której chciano przyłączyć także moją rodzinną Dniepropetrowszczyznę. Jaki jest Donieck dzisiaj? Jacy są tam ludzie? Miasto górników powitało mnie świeżymi biało-błękitnymi wstążkami na drzewach. Takie same wstążki trzepotały na niektórych kozackich autach, które przybywały na miejsce zbiórki. Wzdłuż przestronnej alei z pomnikiem T. Szewczenki ustawili się bardzo różnorodnie ubrani kozacy... Spłoszone konie niecierpliwie przestępują z nogi na nogę. Ciekawski wiatr rozpościera ciężkie, barwne sztandary przybyszów z różnych obwodów naszej Ojczyzny. Kozackie święto w Doniecku — to końcowy etap rajdu samochodowego przez historyczne miasta — „Kozackimi szlakami”, którego trasy połączyły wschód i zachód Ukrainy. Od zabieganych organizatorów trudno uzyskać jakiekolwiek komentarze. Rozglądam się więc dookoła. „500 lat Palanki Kalmiuskiej” — czytam na niewielkim transparencie w ręku kozaka. Aha, oto i winowajczyni święta! Wokół historycznej roli tej palanki wśród badaczy rozgorzały prawdziwe naukowe boje. Według oficjalnej wersji, miasto Mariupol w obwodzie donieckim założone zostało w 1778 roku przez noworosyjskiego gubernatora Czortkowa. Ta sama data widnieje na współczesnym herbie miasta. Według innej wersji, miasto zostało założone przez przesiedlonych z Krymu Greków w 1780 roku. Według trzeciej — za założycieli Mariupola uważa się zaporoskich kozaków, którzy mieszkali tutaj w twierdzy Kalmius, a po zniszczeniu w 1775 roku Nowej Siczy zmuszeni byli przesiedlić się nad rzekę Wołczą. Osadnictwo w ujściu rzeki Kalmius, gdzie później utworzono Palankę Kalmiuską, jest właśnie tymi „ukraińskimi osadami kozackimi na terytorium obecnych obwodów ługańskiego i donieckiego”, których 500-leciu (rozporządzeniem Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z 19 lipca 2005 roku) poświęcone są uroczyste obchody w Doniecku. Lecz nie wszyscy miejscowi naukowcy zgadzają się z koniecznością świętowania... Dziwne, ale nie podzielają radości z odrodzonej pamięci niektórzy kozacy. Według atamana Jekaterynosławskiego Okręgu Kozackiego międzynarodowego związku kozaków „Sicz Zaporoska” Giennadija Czumaka, Katarzyna II „rozgoniła” Sicz Zaporoską, bo to byli rozbójnicy i bandyci... Właściwe pochodzenie „jekaterynosławcy” wywodzą od 1787 roku, kiedy książę G. Potiomkin (wkrótce przed zniszczeniem Siczy zapisał się do „towarzystwa kozackiego” pod przydomkiem Grigorij Nieczesa) zorganizował „swoje” Jekaterynosławskie Wojsko Kozackie z byłych zaporoszczan i miejscowych mieszkańców. Przypomniała się komedia „Sen” Tarasa Hryhorowycza: „Ziemniaczki...”. Słysząc rosyjskojęzyczną rozmowę z kozakami Potiomkina, podszedł do mnie wujaszek z Artemiwska, z Bachmuckiego Pułku Kozackiego. Prawda, ku jego zdziwieniu, „agitować” mnie za językiem państwowym nie było trzeba. Surowe zmarszczki na czole kozaka wygładziły się, gdy radośnie zaszczebiotałam do niego po ukraińsku, wyjaśniając, że w Dniepropetrowsku też codziennie się nim posługuję. „Jak dobrze, że Pani jest nasza” — podsumował jeden z miejscowych dziennikarzy, który przez pewien czas uważnie mnie obserwował. Donieck wciąż zadziwiał. Z wesołym piskiem przebiegła obok śliczna dziewczynka Roksolana, chowając się przed swoim tatą Wasylem Machnenką, kozakiem tego samego, Bachmuckiego, pułku. Dopóki fotografowałam żwawe kozackie aniołeczko, kolumna atamanów (na jej czele stanął przewodniczący Rady Atamanów Ukraińskiego Kozactwa przy Prezydencie Ukrainy Stanisław Arżewitin) skierowała się do pomnika Tarasa Hryhorowycza, by złożyć kwiaty. Zagrzmiał uroczysty marsz i kozacy różnych nurtów ruszyli w stronę głównego prospektu. Na chwilę powstała iluzja jedności ukraińskiego kozactwa, o której już tak wiele mówiono, lecz natychmiast się rozpadła... Kilka „gałęzi” nagle wyłamało się z kolumny i ruszyło w różne strony. Zdezorientowana, pogoniłam za jedną, większą, jak mi się wydawało, ale za rogiem budynku „moi” kozacy zorganizowanie wsiedli do autobusu i odjechali. Rzuciłam się z powrotem — prospekt pusty... Rozmyślając, co robić dalej, usłyszałam kroki prawdziwego olbrzyma w kozackim stroju i butach, podkutych, sądząc po dźwięku, żelazem. Zauważywszy moją bezradność, kozak zaprosił mnie, bym podjechała jego autem do miejsca uroczystego zebrania. Od tego olbrzyma wiało spokojną siłą i pewnością. Nawet myśl nie przyszła, by odmówić. Wsiadając do samochodu, zauważyłam naszywkę u niego na rękawie: „Jesaul. Kureń Kirowski. Donieckie Wojsko Zaporoskie”. Potężne, zrogowaciałe dłonie lekko trzymały kierownicę. GŁOS LUDU 23 listopada 2004 r. ja wraz z tysiącami zwolenników W. Juszczenki stałem obok Rady Najwyższej Ukrainy, na Majdanie, w pobliżu Administracji Prezydenta Ukrainy. Chciałem tylko jednego: w czymś pomóc W. Juszczence. I dzisiaj myślę tak samo. On zaprzągł się do ciągnięcia ciężkiego wozu. Ile starczy sił, będę popychał ten wóz. Nie potrzeba mi żadnego bogactwa. Chcę tylko, żeby nikt nie poniżał narodowej godności Ukraińców, nie narzucał im poczucia niższości. Ukraina musi być Ukraińska. Jestem przekonany, że na początku lat 90. powinniśmy byli dać ocenę komunistycznym rządom i komunistycznej ideologii na szczeblu ogólnopaństwowym. Międzynarodowa wspólnota potępiła faszyzm, a Niemcy zbudowali godne życie. Czarna doba komunistycznej przeszłości znowu i znowu przypomina o sobie, wzburza nasze społeczeństwo. Bardzo aktualna staje się dzisiaj mądra myśl W. Bazylewskiego: „Musimy mieć odwagę zajrzeć w otchłań swojej przeszłości, Honorowa warta Przed pomnikiem Kobziarza Potężny kowal S. F. Kaspruk

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn