Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 14strona oryginału ↗

SZTUKA A GRANICE: WYOBRAŻONE A REALNE

Слово Просвіти, №52 за 2005 рік

A czy wiecie Państwo, szanowny czytelniku, że także wśród artystów są swoi „oskarowcy”? To znaczy, istnieje bardzo prestiżowy międzynarodowy konkurs Rona Hubbarda w Ameryce, zwycięstwo w którym przyrównuje się do kinematograficznego „Oscara”. I oto niedawno wydarzyła się sensacja — na ostatnim konkursie (zwycięzcy, nawiasem mówiąc, wyłaniani są anonimowo) wśród dwunastu laureatów znalazło się troje młodych Ukraińców — kijowianie Olha MADJAR, Ołeksij PARAMONOW oraz połtawianin Jurij BOBRYKOW. Z pierwszymi dwojgiem przeprowadziliśmy rozmowę. Ale najpierw — kilka słów o samym konkursie, który nazywa się „Pisarze przyszłości” i „Ilustratorzy przyszłości”. Hubbard, będąc najpopularniejszym fantastą (autorem, nawiasem mówiąc, „Dianetyki”), wiedział, jak trudno początkującemu pisarzowi się przebić, dlatego założył ten konkurs właśnie po to, aby pomóc młodym autorom. Rozumiał również, że nie mniej trudno jest artystom-ilustratorom. Dlatego też pojawił się konkurs-tandem, gdzie pisarz i artysta idą ramię w ramię. Sędziowie w tym konkursie to wyłącznie światowe gwiazdy, żywe legendy. Z artystów: Bob Eggleton i Frank Frazetta. Z pisarzy — Frederik Pohl, Anne McCaffrey, Hal Clement, Robert Silverberg, których zasłużenie uważa się za klasyków światowej fantastyki. Konkurs Rona Hubbarda to nagrody pieniężne, bezpłatny przejazd i zakwaterowanie, wycieczki, warsztaty. A także — ceremonia wręczenia nagród, telewizja, prasa, hollywoodzkie gwiazdy kina i muzyki, w finale realnie można poznać Sharon Stone, Toma Cruise’a, Johna Travoltę, Chicka Coreę... Ale wszystkiego tego nasi laureaci nie zobaczyli, bo nie wpuszczono ich do Ameryki. Jednak wszystko po kolei. — W jaki sposób trafiliście na ten słynny konkurs? Olha Madjar: Konkurs rzeczywiście na całym świecie ma solidne renomę. Ale na Ukrainie nic o nim nie wiadomo. Jedynie dzięki Internetowi znalazłam anglojęzyczne informacje. Zgodnie z warunkami wysłałam trzy czarno-białe prace graficzne, pomyślnie przeszłam półfinał, wtedy przysłano mi opowiadanie po angielsku jednego ze zwycięzców-pisarzy, narysowałam ilustrację i wysłałam pocztą. I nagle przychodzi wiadomość, że zostałam finalistką-zwyciężczynią i zostałam zaproszona na tydzień do Ameryki na uroczystą ceremonię wręczenia nagród, a także na tygodniowe seminarium — czyli na luksus obcowania. Zazwyczaj ceremonia wręczenia nagród odbywa się w Los Angeles — w Hollywood, ale tym razem Amerykanie postanowili zrobić jeszcze bardziej wystawnie — ceremonia wręczenia nagród odbywała się w dopiero co utworzonym muzeum fantastyki w Seattle. Ale my tam nie dotarliśmy! — Dlaczego? — Amerykańskie konsulat nie wyraził zgody. Tam uznali, że my z Ołeksijem Paramonowem jesteśmy potencjalnymi emigrantami. Właśnie z takim sformułowaniem wydano nam zaświadczenie. Ani wstawiennictwo Amerykanów-organizatorów, ani wstawiennictwo Ministerstwa Kultury Ukrainy nie pomogły. Kiedy szłam do amerykańskiego konsulatu na rozmowę-wywiad, już wiedziałam, że nieżonatemu Ołeksijowi Paramonowowi odmówiono. Bardzo starannie się przygotowałam: wzięłam akt małżeństwa, akt urodzenia dziecka, zaświadczenie o dochodach mojego męża-wideoinżyniera, który według naszych standardów nieźle zarabia, zaświadczenie o tym, że jestem właścicielką działki, że mam samotną matkę itd. Ale nic nie pomogło. Wszystkie nagrody otrzymaliśmy pocztą. Ich, nawiasem mówiąc, długo nam nie wydawano, bo zdarzyło się jakieś biurokratyczne zamieszanie. Zaproszenie, na szczęście, pozostaje ważne. Może w przyszłym roku uda się pojechać. — Ołeksiju, a jak Pan przyjął taki ponury zwrot losu? Ołeksij Paramonow: Wyszedłem z konsulatu i wyrzuciłem to zaświadczenie. Nie przejmowałem się tym szczególnie, bo uważam, że zwycięstwo w jakimkolwiek konkursie nie jest trampoliną, z której od razu skoczysz do gwiazd, wszystko we współczesnym świecie dzieje się stopniowo, działają prawa art-biznesu, do którego bardzo trudno przebić się dzięki jakiejś jednej akcji. To nie powinno smucić artysty, trzeba po prostu pracować, stale się potwierdzać, robić wiele wystaw. Żałuję jedynie tego, że nie mogłem zobaczyć innego kraju. — A czy coś w Pana statusie zmieniło się po tym, jak został Pan zwycięzcą? Ukraina Pana przygarnęła? O. P.: Rozumiecie, chodzić i krzyczeć, że wygrałem konkurs Rona Hubbarda i na tej podstawie żądać jakichś solidnych zamówień — nie jest etyczne. Najważniejsze, że moje obrazy podobają się u nas i że zrozumiano je na Zachodzie. — Dlaczego wybrał Pan kierunek fantastyczny? O. P.: W ogóle mój kierunek można nazwać symbolizmem, jeszcze nazywam go socrealizmem, czyli społecznym realizmem. Chociaż, oczywiście, to żart. Nie jestem przywiązany do żadnych „izmów” i pokazuję w swoich obrazach to życie, które widzę. Zatrzymywać się tylko na fantastyce, oczywiście, nie zamierzam. Jak mawiał Balzac, artysta powinien rozmyślać z pędzlem w rękach. Nie mogę twierdzić, że wybrałem fantastykę czy symbolizm, to— Olha Madjar „Wyspa Siam” bo to modne i sprzedaje się. Maluję to, co mi się podoba. I nie lubię, gdy na wystawach artyści deklarują przemowy-koncepcje. Rembrandt czy Riepin nigdy nie ogłaszali jakichś koncepcji, a te brednie, które wygłaszał Salvador Dalí, teraz nikt nie wspomina, pamiętają tylko jego obrazy. — Pani Olu, a dlaczego wzięła Pani udział w konkursie właśnie fantastyki naukowej? O. M.: Gdybym wiedziała ogólnie, jakie są międzynarodowe konkursy, to i w nich wzięłabym udział. Ale rzecz w tym, że na Ukrainie to prawie tajna informacja. O innych konkursach po prostu nie wiem. Chociaż, zapewne, Ministerstwo Kultury powinno taką informację śledzić i upubliczniać, aby podnosić krajowymi talentami renomę kraju. Jako profesjonalistka-ilustratorka, muszę umieć malować wszystko, na przykład zilustrować bajkę, podręcznik matematyki albo książkę telefoniczną... Wydaje mi się, że na początku XX wieku mówienie o stylach i kierunkach było zasadne, a w XXI wieku to straciło sens, teraz nie istnieje nawet moda w ubiorze, jest pewien projektant, który uosabia pewien kierunek. Czyli oczywista personifikacja. O. P.: W zasadzie to pytanie nie artysty, to pytanie widzów, a w ogóle, to — pytanie czasu. Artysta nie powinien zastanawiać się nad stylem, on powinien po prostu malować. O. M.: Wysyłając prace na konkurs, nawet nie myślałam, że uznają je za fantastyczne. Ale tak się stało. — Choćby nie wiem co mówili, ale Pani utwory są fantastyczne, mistyczne, jest w nich pewna magia... O. P.: Głównie, żeby w nich nie było sztuczności, wyssania z palca. Wschodni myśliciel Osho wyraził się: “Ludzie są zdolni oklaskiwać fajerwerki, a nie wschód słońca”. Jeśli chodzi o magię i podświadomość, to ten temat bardzo rozkręcał wspomniany przeze mnie Dalí. Ale wydaje mi się, że on oszukiwał nie tyle siebie, co widza. To wszystko były chwyty reklamowe. W wielu jego obrazach jest nastrój, ciekawie się je ogląda, ale czasem nie wiadomo, co chciał powiedzieć. Kiedy go pytano, Dalí odpowiadał, że to jego podświadomość malowała, on sam nie wie, co to jest. Ja natomiast w moje obrazy wkładam pewne idee i ważne jest dla mnie, żeby były zrozumiałe dla ludzi: Ukraińców, obcokrajowców, wykształconych i nie bardzo, białych, czarnych, żółtych... Głównie, żeby ludzie mnie rozumieli, i jednocześnie nie chcę schodzić do poziomu plakatu. Swoją drogą, ja swoich obrazów nie modeluję i nie konstruuję. Zazwyczaj przychodzi jakaś idea w gotowej postaci, pozostaje tylko przenieść na płótno. O. M.: U mnie, zapewne, wszystko dzieje się odwrotnie. Idę od skojarzeń: od usłyszanej frazy, od muzyki... Kiedyś usłyszałam słowa “wyspa Kalipso”, skojarzenie, które powstało, przelałam na papier akwarelowy, zrobiłam pracę. Czyli zaczynam intuicyjnie malować sama nie wiem co. I potem nagle wychodzi coś całościowego. Nigdy nie trzymam całego obrazka w głowie od razu, ja tak nie widzę. — Czy współczesny młody artysta powinien być także showmanem, menedżerem, aby promować swoją twórczość w warunkach Ukrainy, gdzie artysta, z reguły, nie może sobie pozwolić na własnego agenta? O. P.: Wydaje mi się, że trzeba to robić, ale żeby show-biznes nie wychodził na pierwszy plan, czyli, kiedy Ołeksij Paramonow “Chodzenie po wodach” kamieniem węgielnym staje się rozkręcanie, a nie praca. O. M.: Niestety, współczesna rzeczywistość wymaga tego, ale nie wszystkim utalentowanym ludziom dane jest być showmanami i producentami. Szczęściarze wybijają się do pierwszych szeregów. W każdym razie uważam, że we współczesnej Ukrainie skrajnie potrzeba więcej poświęcać uwagi artystom. Mamy bardzo silną szkołę plastyczną światowego poziomu. A sponsorują, z reguły, piosenkarzy i sportowców. O. P.: A ja uważam, że artystom nie trzeba poświęcać żadnej uwagi, zwłaszcza ze strony państwa. Bo jeśli rozpoczną się jakieś państwowe programy, popłyną jakieś środki, to my znowu wrócimy do Związku Artystów, do funduszy zakupowych i do załatwiactwa. Nasi ludzie kochają sztukę i choć żyją nie bardzo dobrze, ale wydają pieniądze na obrazy. Jeśli cała Ukraina będzie żyła lepiej, a ludzie, odpowiednio, zamożniej, to to i będzie wsparcie dla artystów. Ludzie nie są głupi, oni rozumieją, gdzie obraz zrobiony jest z duszą, gdzie sztuka, a gdzie po prostu PR, kicz i “złość dnia” — byle tylko sprzedać. O. M.: A ja nie zgadzam się z tym, że artystom nie trzeba poświęcać żadnej uwagi. Przed rewolucją Tereszczenkowie brali na pełne utrzymanie utalentowanych ludzi, zapewniali płótno, pędzle, farby, organizowali wystawy. I wyrastali wielcy artyści. A obecnie co? Uważam, że swoi powinni kochać swoich, i to powinno być polityką państwową. Tak we wszystkich cywilizowanych krajach się robi. No, chociażby zainicjowali nowe ogólnoukraińskie konkursy dla artystów... Wołodymyr KOSKIN

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn