Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 4strona oryginału ↗

JAK OBUDZIĆ ROZUM, KTÓRY ZASNĄŁ?

Слово Просвіти, №52 за 2005 рік

Zapewne wszystko to jest bardzo umowne: epoka przejściowa, stracone pokolenie... W końcu przy takim podejściu można uznać za stracone całe pokolenie początku dwudziestego wieku. Co ono widziało? Głód, wojnę, śmierć... A epokę średniowiecza uważać za przejściową... Takim sobie mrokobiesiem, zaćmieniem rozumu przed majestatycznym renesansem. „Każdy czas trzeba oceniać według cech, które są dla niego charakterystyczne. Nie przykładając gotowych formuł...” Trudno się nie zgodzić z Jewhenem Swerstiukiem. Mimo wszystko pozostaje wątpliwość... Czy natura ludzka, przy wszystkich jaskrawych oznakach ewolucji, się zmieniła? U kogoś, zapewne, odpowiedź jest już gotowa w kieszeni. Nie śpieszcie się... Przynajmniej metaforyka Franciszka Goi nie zestarzała się przez kilka stuleci. Te same potworne twarze... Osobiście dla mnie pytanie pozostanie retoryczne. Ale w ten czy inny sposób odpowiedzą na nie inni... Jeśli nie zawodzi intuicja, to w dość zamglonych rysach „linoskoczka” pisarza Stepana Procjuka pobrzmiewa „tęsknota za patrycjuszem”, bohaterem... W jednym z ostatnich programów „Alternatywa” w Radiu „Swoboda” Andrij Ochrimowycz wraz z dziennikarzem Wachtangiem Kipianim rozwijali temat konformizmu i ludzkiej godności... OPOZYCJA LIRYCZNA Zawsze interesowały mnie epoki przejściowe i ludzie pogranicza. Żyjemy w dobie przejściowej, która w końcu zaczyna nabierać niezdrowych cech ciągłej przejściowości. Pogranicza jako stabilności. Poczekamy na inne czasy? Pisząc te zdanie, roześmiałem się z jakiegoś powodu... Natomiast człowiek przejścia, osobowość, która wyznaje religię stanów granicznych, ekstremalista egzystencjalny, nie zależy od stref czasowych, prognozy pogody gospodarczej ani nastroju jakiegokolwiek kieszonkowego dyktatora. Kim więc jest ten człowiek i jak go rozpoznać? Czym jest ciekawy lub niebezpieczny? Czy może zarazić wirusem psychicznym? Jakie są jego triumfy i tragedie? Jeśli jest obywatelem Ukrainy, na którą partię zagłosuje w wyborach 2006? Ten typ człowieka, jak wszystko na świecie, jest także wielobarwny. Od razu wykreślamy z list przestraszonych, nudnych filistrów, wszelkiego rodzaju dupolizów i innych drobnych dobrodziejów i dobrodziejki. Również obecnie nie interesują nas ludzie na marginesie, tzn. chorzy czy degeneraci. Dziś nie o nich... Ten typ potrafi powiedzieć „tak” tam, gdzie inni mówią „nie”. Albo — odwrotnie. Człowiek granicy nie martwi się o ocieplenie osobistej ubikacji ani o miękkość papieru toaletowego dla własnego tyłka. Pociąga go ryzyko. Nienawidzi cichego i ohydnego bagna stagnacji. Linoskoczek może stać się bezdomnym albo oligarchą, ale ani jednym, ani drugim na długo i na poważnie. Za to nigdy nie będzie urzędnikiem ani rewidentem. Może być tresherem tygrysa, ale nigdy — człowieka. Ludziom granicy wszelka dydaktyka jest mało interesująca, chyba że ze względu na piękno eksperymentu. Zwolennik zagęszczania przestrzeni życiowej nierzadko szokuje wąskoczołowego mieszczanina ducha. Chodzący po linie w życiu mogą często się mylić i uczciwie zmieniać własne przekonania, przezwyciężając skostnienie i stereotyp. Zazwyczaj są trudni do współżycia z najbliższymi, a czasem wręcz nieznośni. Kochają ich i nienawidzą. Przeważnie kochają ich lub przynajmniej tolerują tacy sami Francisco Goya. SEN ROZUMU Wyobraźnia bez rozumu rodzi niezwykłe potwory, lecz w połączeniu z rozumem wyobraźnia staje się matką sztuk i źródłem tworzenia cudów. Kiedy człowiek nie słucha głosu rozumu, rodzą się upiory, zdolne do obrzydliwych czynów, bo jeszcze nikt i nigdzie nie zdołał zlikwidować drugiej strony medalu. Ale w ich życiu nie ma miejsca na podłość. Czasem, pragnąc jedynie tworzyć, oni burzą. Jednak nawet w swojej destrukcyjnej obsesji linoskoczek pozostaje wewnętrznie uczciwy. Niekiedy oni, przepełnieni po brzegi własnym traumatycznym dziecinnieniem i bezpośrednim egocentryzmem, bywają jednostronni i odpychający. Cóż, wybaczmy dorosłemu dziecku jego neurotyczną infantylność... Dzięki linoskoczkom istnieje sztuka, ekstremalne dyscypliny sportu, dramatyczne i zawrotne historie miłosne oraz wszelkie inne księgi rekordów Guinnessa. „Linoskoczków” zazwyczaj interesuje nie sława (z jej aplauzem, pustką i właściwym zachowaniem obiektu uwielbienia), lecz pełnosiłowe przeżywanie każdej godziny czy roku. Ci akrobaci i eksperymentatorzy kochają się w marginalnym. Nietypowym. Półzapomnianym. Ekscentrycznym. Takim, jak oni sami. Energia linoskoczków jest ogromna. Przypuszczam, że w ich trzewiach przezornie ukryto przez twórcę kilka kreatywnych silniczków. Wy, bez wątpienia, znacie takich ludzi. Rozmawialiście z nimi, kochacie ich lub nienawidzicie. A wy sami... Być może i wy jesteście linoskoczkiem?.. Stepan PROCIUK ALTERNATYWA …kolektyw zostaje zamknięty. Nie mamy prawa wychodzić do społeczeństwa z pozycją, która jest przeżarta szkodnikiem…” — Program „Podwójny dowód” istniał za czasów reżimu Kuczmy. Ale wygrali „pomarańczowi” i twój program kazano długo żyć… — Pracowaliśmy w tym społeczeństwie, gdzie obowiązywały swoje reguły gry i, oczywiście, przestrzegaliśmy ich… Ale te reguły ustaliliśmy wspólnie z kierownictwem kanału i uzgodniliśmy, że program „Podwójny dowód” będzie dotyczył historii Ukrainy. Prawdopodobnie tych pięć miesięcy przed wyborami było aktem konformizmu… Ponieważ zgodziliśmy się na układ z menedżerami: robić program nie o współczesnym nerwie, lecz o przeszłości. Ale jestem przekonany: dla inteligentnego widza były one współczesne. Bo w tym czasie, gdy mówiliśmy o Kingirze, o obywatelskim oporze, o tym, jak ludzie byli miażdżeni czołgami, już był Majdan. Każdy Ukrainiec rozumiał, o kim mowa i kto może zostać zmiażdżony czołgami. A kiedy mówiliśmy o zabójstwie Bandery, ludzie również rozumieli podtekst. Jeśli lider polityczny się nie poddaje, zostaje zniszczony. Twarz Juszczenki była najlepszym dowodem. W zasadzie nasz wyjazd na antenę był swoistym aktem konformizmu. Bo nonkonformista powinien był położyć wypowiedzenie na stole i odejść na „5 kanał”. Ja tego nie zrobiłem. — Ale potrzebna informacja i tak docierała do ludzi… Ogólnie program był uczciwy… Teraz projekt zwinięto i ciebie nie ma na tym kanale… Dlaczego? — Chcę pracować w organizacji o zrozumiałych zasadach. To znaczy, że musimy o nich uzgadniać. Kiedy nie rozumiem, czego się ode mnie wymaga, i nie rozumiem, dlaczego gotowe programy nie trafiają na antenę, a ludzie, którzy są „rukopodawajemyje”, wibrują w eterze, to domagam się wyjaśnień… Pracowałem na kanale dla widza. I wiedziałem: jeśli robimy audycję o Biesłanie, miliony ludzi włączają swoje telewizory. Oczywiste, że nie ujawnialiśmy żadnych tajemnic, za to uchylaliśmy coś dla ludzi, którzy żyją w zwyczajnym świecie obywateli i nie czują, że obok istnieją służby specjalne, zdrada, głupcy. Ci głupcy spokojnie mogą strzelić z czołgów do szkoły… A kiedy menedżer mówi, że to nie jest interesujące, to w ogóle odmawiam wiary w atrakcyjność tematów… — Odpowiedzialność za słowo w zawodzie dziennikarza… Twoja wersja… — Robimy produkt, który wpływa na społeczeństwo. Nawet na jednego człowieka. Dlatego ja, nawet pisząc felieton do gazety, myślę o tym, „jak to słowo odezwie się”. Przewiduję konsekwencje tej publikacji. To nie znaczy, że mam być ostrożniejszy. Mam być bardziej precyzyjny. Jeśli skłamię „tu i teraz”, to odezwie się później, nawet po wielu latach… — Zjechaliśmy „z powrotem” do tematów etycznych i przypomniało mi się słowo „telekilerstwo”. Czy możesz podać jakieś jaskrawe przykłady telekilerstwa? — To ludzie, którzy chcą być w telewizji, chcą zarabiać dziesiątki tysięcy dolarów i chcą epatować. Otóż kiedy te trzy składniki się zbiegają, mamy klasycznego telekilera. Między innymi naszego byłego rodaka Siergieja Dorenkę. On „mordował” Łużkowa, Primakowa i kogo tylko chciał… Tych, na których wskazywał Bieriezowski. Wszyscy rozumieli, że działa dla pieniędzy i sławy. Może nawet szczerze nienawidził Łużkowa. A może wywoływał to uczucie, kiedy co chwila otwierał swoją książeczkę czekową… z Andrij OCHRIMOWYCZ

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn