Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 5strona oryginału ↗

KAŻDY ODWAŻNY KROK JEST OCENIANY...

Слово Просвіти, №52 за 2005 рік

AUTORYTET MORALNY Niedawno pożegnaliśmy XX wiek. Być może najokrutniejszą epokę w historii ludzkości. Z czym wchodzimy w nowy wiek i nowe tysiąclecie? Mówią, że tylko człowiekowi właściwa jest pamięć historyczna… Czy historia nas czegoś nauczyła? O tym wszystkim w rozmowie z filozofem, religioznawcą, redaktorem czasopisma „Nasza wira” Jewhenem SWERSTIUKIEM. — Każdy czas należy charakteryzować według cech, które są dla niego charakterystyczne. Oceniać, nie przykładając gotowych formuł. O XX wieku bardzo dobrze powiedział Anglik Robert Conquest w książce „Rozważania nad spustoszałym stuleciem”. Autor jest bardzo poinformowany i erudycyjny. Radziłbym ją przeczytać ludziom, którzy zastanawiają się nad tymi kwestiami. Ukazała się ona w języku ukraińskim w wydawnictwie „Osnowy”. Historia kultury tak się ułożyła, że najwyższe umysły pracowały niemal w jednym kierunku: wznosiły się duchowo. Nie będąc jednomyślnymi, przejmowały tradycję sukcesji. Odliczanie możemy zacząć od antyku. I wcale nieprzypadkowo chrześcijaństwo akceptowało Platona, Arystotelesa, Sokratesa... XX wiek był destrukcyjny. Stulecie rozpaczy i utraty wiary. Czas ideologii. Za to pojawili się różnego rodzaju awanturnicy. Łatwo rzucili na szalę największe wartości, na których trzyma się człowiek. Rzucili cynicznie, nie zastanawiając się, co z tego wyniknie. Nie pracowali nad tym, by wzmocnić, umocnić człowieka. Ich celem było wykorzystanie ludzkich słabości. — Ma Pan na myśli ideologicznych wodzów? — Tak, przede wszystkim ich. I do takich proroków wielkiej ruiny, jak Nietzsche, odnoszę się z wielką ostrożnością: filozof był przeciwny temu, by jego książki wykorzystywano jako przewodnik do działania... O zbrodni Marksa nie ma co mówić. U podstaw jego Manifestu leży absolutnie destrukcyjny pierwiastek. Czyli poprzednią filozofię, która wyjaśniała świat, zmieniła filozofia destrukcji („Jak zmieniał się świat”). — Dlaczego ta nauka stała się tak kusząca dla ludzi? Dlaczego tak uwierzyli, tak oddali się tej „czerwonej zarazie XX wieku”? — Dlaczego... Nie sądzę, by to było proste pytanie. Byłoby zbyt uproszczone uważać, że sprzyjał temu tylko czynnik merkantylny. Jakoby ludzi zwabiono marzeniem o materialnym dobrobycie, którego nie mogła dać religia. Ogólnie ta nauka trafiła w moment wielkiej duchowej zgorzkniałości, kryzysu moralnego i upadku. Ludzie nie mieli wystarczająco sił, by ją zważyć i odrzucić. Dlatego najpłodniejszym rozsadnikiem destrukcji stała się duchowo osłabiona Rosja... — Rosja, która mimo wszystko uważa się za najbardziej duchowy kraj, z najbardziej czystym i dusznym narodem, który na zmianę wystawia leninowskie i prawosławne hasła... — Widzi Pan, ten kraj dlatego wystawia prawosławne hasła, że niespokojnie się czuje. Jest niepewny siebie i dlatego hałasuje. Przypomina mi to słynny raport Stalina po wojnie. Nakreślając najsłabsze strony swojego systemu, dowodził, że właśnie dzięki nim ZSRR zwyciężył. — Mówiliśmy o kryzysie XX wieku... A czy wyciągnął wnioski wiek XXI? Czy istnieje tendencja do analizy, przemyśleń? — Ludzie twardo wiedzą, że historia niczego nie uczy, ale mimo wszystko wymagają, by ich uczyła i podawała wnioski. To, co teraz mamy w XXI wieku, nie jest wynikiem wnioskowania. Wielkie zmiany zachodzą poza naszą świadomością. Te zmiany są oczywiste, ale nie zawsze są rozumiane. Na przykład myśleliśmy, że Czarnobyl to po prostu nasza narodowa katastrofa. Tymczasem właśnie on dał światu sygnał do demontażu starego systemu. Czarnobyl zapoczątkował zmiany na Kremlu. Praktycznie po tym wybuchu stało się jasne, że gromadzenie broni atomowej to bezsens i potrzebny jest demontaż całej, tak zwanej, doktryny wojennej. To przykład, kiedy wielkie nieszczęście dało światu impuls. Nikt nie myślał, że ten system tak szybko upadnie... — Było poczucie, że jest wieczny... — Pojawiały się różne publikacje... W niektórych stawiano pytanie „Czy ZSRR przetrwa do 1984 roku”... I u Orwella był powieść na ten temat... Ale mimo wszystko uważano, że to po prostu gra ze smokiem, a nie zgadywanie daty. I nikt nie spodziewał się, że system upadnie sam. Bardzo bano się, że to ogromne nagromadzenie broni pójdzie w ruch. Bano się Rosji — kraju, który uznaje siłę i tylko siłę. I nagle okazało się, że słabiutki ruch dysydencki wywołał „głasnost”, rozchwiał imperium. Ruch, który stawiał u podstaw prawa człowieka i wolność słowa. Ale tego było wystarczająco, by obalić Mur Berliński. Na naszych oczach stał się cud. I myśmy nie zrozumieli... Ten cud trudno było przewidzieć i jeszcze trudniej przemyśleć. Trzysta lat imperium budowało doktrynę, której podstawą była wieczna przyjaźń z Ukrainą. Gdyby ktoś powiedział, że w 1991 roku Ukraina niemal jednogłośnie zagłosuje za odłączeniem się — absurd!.. Kiedy Jelcyn dowiedział się, że przygotowuje się referendum, zacierał ręce z radości. Myślał, że tylko wzmocni formułę „na wieki razem”... A teraz spójrzmy, jaki naród zagłosował za niepodległością: zdemoralizowany, okaleczony, pozbawiony inteligencji. W kraju, gdzie człowiek człowieka nie słyszy... To drugi cud, który wydarzył się na naszych oczach. Myśmy go niedocenili. Bezsprzecznie, jest tu ręka Opatrzności. Z tym dziedzictwem, które pozostawił nam XX wiek, bardzo trudno coś zbudować. U nas powstały partie, które z czystym sumieniem można by nazwać partiami łajdaków. One nawet nie ukrywały tego. I nagle w tej brudnej atmosferze — moralna rewolucja zeszłego roku! Myślę, że stała się wielkim oszołomieniem dla wszystkich. Jesteśmy uczestnikami wydarzeń, które w miejsce przemocy ustanawiają zasadę moralności. Pomimo wielkiego deficytu moralności... Ukraiński świat idzie drogą wielkich zmian... Drogą, której go nie uczono... — W kontekście długotrwałych wahań między wschodem a zachodem, czy realne jest dla Ukrainy znalezienie swojej odrębnej drogi rozwoju? — Wahania między wschodem a zachodem są bardzo naturalne. Ukraina to wielkie wzburzone morze. I jasne, że ogromna masa ludzi chwieje się tam, gdzie ją skłaniano przez stulecia. Czyli ona inercyjnie ciągnie ku wschodowi. Razem z tym rozum podpowiada, że na wschód drogi nie ma. Rosja to ślepa i inercyjna siła. Ona nawet nie wie, co się z nią stało. Właściwie dzisiaj mamy do czynienia z intelektualnie i moralnie zbankrutowanym krajem. Nie może wznieść się do samoświadomości. Nie mówiąc już o pokucie i samooczyszczeniu. Jeszcze jednym z wielkich cudów, które się wydarzyły, jest ustanowienie ukraińskiego imienia na świecie. Nawet nie wyobrażamy sobie, do jakiego stopnia było ono zhańbione. Sprzyjały temu prostytutki, które pojechały na zachód, i prostytutki, które stanęły na czele ukraińskiego rządu. Trudno sobie wyobrazić większych moralnych bankrutów niż pierwsi dwaj prezydenci — Krawczuk i Kuczma. Wielkie pośmiewisko i hańba. I razem z tym wszystko to jakoś nagle upadło i świat zaczął życzliwie patrzeć w naszą stronę. Wcześniej znano tylko kilka ukraińskich imion. Nasi poeci-męczennicy byli pięknymi imionami, ale dla świata nie bardzo wielkimi... — Po prostu świat o nich nic nie wiedział... — To dla mnie jedno i to samo. Chociaż nie można powiedzieć, że świat jednak nic nie wiedział. Przynajmniej reakcja na śmierć Stusa była na poziomie prezydentów największych krajów Zachodu. Niestety, przez słabe pole informacyjne, my do tej pory nie uczyniliśmy popularnymi sławnych ukraińskich imion... — W naszym państwie bardzo popularni są konsultanci, eksperci, politolodzy... Ale dlaczego tak słabe jest zapotrzebowanie na autorytety moralne? — Po pierwsze, co to znaczy „w naszym państwie”? Nasze państwo to nasi urzędnicy. Przecież jeśli mówić o autorytetach moralnych Kuczmie czy jego byłemu administratorowi, to dla nich te słowa są nic niewarte. Jeśli przypomnicie im ewangeliczne założenie o sile słabości, dla nich będzie to pustym dźwiękiem. Do tego trzeba być na pewnym szczeblu rozwoju moralnego i intelektualnego. Brakuje nam takich ludzi. Przez stulecia dokonywano odsiewu i selekcji wśród inteligencji. Żeby nie było komu nawet rozumieć, kto jest autorytetem. Mamy dziedzictwo tamtych czasów i nie wznieśliśmy się wysoko... — Mimo wszystko cerkwie niemal w każdej wsi... — Liczba cerkwi nie jednoczy narodu i nie jest wskaźnikiem jego poziomu moralnego. Ale myślę, że w narodzie jest o wiele więcej ducha religijnego niż w cerkwiach. Niektóre nasze cerkwie są politycznie zaangażowane. Największa cerkiew, która teraz jest na Ukrainie, w dosłownym znaczeniu tego słowa powstała z sojuszu z diabłem. W 1943 roku Stalin i Beria zdecydowali o odnowieniu Patriarchatu Moskiewskiego. Rozbudowano go za pomocą NKWD. Więc dzisiaj są tam te same kadry i noszą pod sutannami te same ordery i szczycą się nimi. W najlepszym położeniu jest Kościół Greckokatolicki, bo ma wyszkolone na zachodzie kadry kapłańskie. Uzupełniają je ludzie, którzy przechodzili posłuszeństwo zakonne. — Panie Jewhenie, przyjmuję na wiarę, że chrześcijaństwo jest dla silnych duchem... Ale co może Pan powiedzieć tym, którzy uważają chrześcijaństwo za religię słabych? — Po pierwsze, ta koncepcja pojawiła się w okresie wielkiego upadku duchowego. Jej wyrazicielem stał się Nietzsche. W matematyce jest sposób dowodzenia przez zaprzeczenie. Teraz obserwujemy w społeczeństwie ten sposób. Zobaczyliśmy skutki wprowadzenia religii „silnych”. I w rezultacie — pełną dyskredytację kultu siły. — Nie przeraża Pana potęga ruchu sekciarskiego na Ukrainie? — Ruch sekciarski to oznaka wielkiego rozproszenia w społeczeństwie. Kościół Prawosławny nie wypełnia swojej misji. I nie tylko dlatego, że jest podzielony. Brakuje tam pozytywnego ducha i miłości, która przyciągałaby ludzi. Panuje duch wrogości. Przede wszystkim wśród episkopatu... Z tego korzystają założyciele różnorodnych sekt religijnych. Ukraina jest dla nich bardzo atrakcyjnym polem. W naszym narodzie wyczuwają większy popyt niż wśród innych nacji. — Łowcy dusz... — Tak, osłabionych dusz. I w jakim stopniu one ratują, nie jest nam jeszcze do końca jasne, ale one pracują na „podział”. Dla narodu jest to bardzo szkodliwe. Ostatecznie mamy odziedziczony „podział”. Jest u Szewczenki takie wyrażenie „Swoi ludzie jak obcy”. — nie ma z kim rozmawiać”. Nie mamy pracy nad jednoczeniem i tworzeniem form. Nie ma tej siły, która duchowo jednoczyłaby naród. Zbyt wiele w ludziach energii negatywnej, a za mało pozytywnej. Ludzie nie potrafią zaproponować sobie nawzajem dobrej książki czy gazety. Za to bardzo szybko dzielą się swoimi negatywnymi emocjami na temat prezydenta, który nie uczynił ich życia zamożniejszym. Znajdują winnych... Całkowicie zrozumiałe, że żadna rewolucja, nawet jeśli nie jest tak „mokra” i „czerwona”, jak w 1917 roku, nie uczyni ludzi lepszymi. Nie zmieni i nie napełni. Jutro będą tacy sami, jak wczoraj. Sowiecki reżim siłą strachu tłumił negatywne emocje, trzymał w ryzach... — Bo to przecież nieporządek... — Społeczeństwo tymczasem nauczyło się podwójnego standardu — pokazywania figi w kieszeni. Teraz wolno mu pokazywać figę na zewnątrz. I ten negatyw uformował się w całe partie. Jest partia łotrów, jest partia tych, co skamlą, jest partia tych, co plują. Obserwujemy jednoczenie się różnych form ludzi chorych psychicznie. — Czyli znów możemy powtórzyć, że historia niczego nie uczy... Kiedyż tym niegodnym tworom przyjdzie kres? — Myślę, że w podobnej formie sortuje się zepsuty ludzki materiał. Te partie pojawiały się już wiele razy i myślały, że zwyciężą. Ale ponosiły klęskę... Znaczy to, że pozytyw istnieje. — Wcześniej mówił Pan, że jakakolwiek rewolucja nie daje impulsu czy ładunku do oczyszczenia. Skąd więc go oczekiwać? To musi być jakaś samoświadomość, milczenie, myślenie... Ale jak skłonić do myślenia? — To wieczne pytanie... „Fantazjo, ty siło czarowna, co zbudowałaś świat w pustej przestrzeni...” I dalej Łesia Ukrainka kończy rozważania: „Jak nauczyć obojętnych czuć, jak rozbudzić rozum, który zasnął?”. Wieczne ukraińskie pytanie... Aby uśpić, nad tym rozumem dobrze popracowano... Najcięższy ciężar spoczywa na entuzjastach. Swoją drogą, kiedy w XIV wieku była epidemia dżumy, wydawało się, że nie ma żadnej nadziei. Ale znalazł się jeden lekarz i poszedł leczyć. Z punktu widzenia zdrowego rozsądku był to nonsens. Ale zaczął coś robić... Każdy uczciwy krok, każdy odważny krok jest oceniany. Ludzie widzą więcej, niż sobie wyobrażamy. Ulana HLIBCZUK We wszystkich mrocznych czasach są tacy, co pozbawieni spadku, — im nie należy przeszłość. A i bliższa przyszłość — nie ich. Ludziom daleko i do bliższego nawet. Ale my przez to nie wahajmy się. Mocniej w sobie zachowujmy poznany obraz. On pośród ludzi już stał, pośród niedoli stał i pośród niewiedzy stał, jako istniejący, gwiazdy ku sobie przygiąwszy z nieba bezpiecznego. Aniele! To ja ci tutaj pokażę! Niech w źrenicach twoich on wzniesie się, ocalony wreszcie i stromy. Mury, pylony, sfinksy, arkady, podpory, w upadłych lub wyobcowanych domostwach — szary sobór. Rainer Maria RILKE, z „Elegii duinejskich”

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn