Strona · s. 14strona oryginału ↗
OJCIEC UKRAIŃSKIEGO TEATRU
Слово Просвіти, №78 за 2000 рік
Charkowskie wydawnictwo «Majdan» wydało monografię «Marko Kropywnycki i Charkowszczyzna. Rozważania, hipotezy, dokumenty». Napisał ją Anatolij Nowikow, który w pełni zdołał przekonać czytelnika, że miejsce, jakie zajmuje Kropywnycki w historii rodzimej i światowej kultury, jest wielkie i znaczące. Istotnie, był on «Ojcem ukraińskiego teatru» — tak nazywa się rozdział książki, opisujący początek pełnej poświęcenia działalności Marka Ługicza. Jedyny reżyser na Ukrainie w latach 80. ubiegłego wieku, był inicjatorem organizacji i tworzenia zawodowych trup teatralnych, sam pisze dramaty i komedie, które świadczą o jego niepospolitym talencie dramaturga. Poza tym jest niezrównanym aktorem, który genialnie wykonuje role w tych dramatach i wyraziście gra w sztukach napisanych przez Kotlarewskiego, Szewczenkę, rosyjskich dramaturgów. Wiarygodne fakty, przytoczone przez autora książki, brzmią przekonująco. Książka ma także smutne karty, opowiadające o barbarzyńskim zniszczeniu i zrujnowaniu Zatyszszia — majątku Marka Ługicza, położonego w rejonie szewczenkowskim na Charkowszczyźnie. Jednak już w dzisiejszych czasach znajdują się także dobre dusze, które troszczą się o odrodzenie ukraińskiej kultury. Były przewodniczący zarządu miejscowego gospodarstwa «Drużba» Ju. Apazidi włożył znaczne wysiłki, aby odbudować majątek Marka Kropywnyckiego, przekształcić go w muzeum-rezerwat. Wydanie zainteresuje nie tylko nauczycieli ukrainistów, ale też szerokie grono wszystkich, którzy szanują literaturę i kulturę Ukrainy. Zatem, czytając książkę, szanowni państwo, dowiecie się o drodze wielkiego mistrza sceny do sławy — drodze trudnej, cierniowej. Bo nie od razu przyszło do niego uznanie, rozgłos. Już w dzieciństwie trudno zdobywało się wykształcenie, niewesołe były stosunki w domu rodzinnym, gdzie na miejsce muzycznie uzdolnionej, lecz lekkomyślnej matki, która porzuciła męża z dziećmi, przyszła niedobra macocha. Mały Marko doświadczył wszystkich przykrości, jakie spotykają los sieroty. Trudna, a zarazem zbyt kusząca dla chłopca była droga do nauki. Prywatna szkoła Rudkowskiego, tułaczka po majątkach miejscowych bogaczy w poszukiwaniu jakichkolwiek środków do życia, bobryniecka szkoła powiatowa i wreszcie uniwersytet kijowski, gdzie jako wolny słuchacz studiował trzy semestry — taką gorzką drogę do nauki przeszedł Kropywnycki, doznając cierpień fizycznych i moralnych. Autor monografii dokonuje głębokiej analizy wielu utworów scenicznych Kropywnyckiego, przedstawiając własne sądy, rozważania, formułując swoje oceny, przy tym powołuje się na cytaty i wypowiedzi znanych działaczy kultury, krytyków. Z tej bogatej informacji dowiadujemy się, że większość dramatów i komedii Kropywnyckiego powstała na rzeczywistej podstawie, że fabuły do nich czerpał z codziennego życia i obyczajów wiejskich, stamtąd też pochodzą pierwowzory jego bohaterów. O postaci Kropywnyckiego-mistrza, jego działalności i twórczości życzliwie wypowiadało się wielu znanych ludzi: poeta Iwan Franko, działacz społeczny i kulturalny S. Ch. Czykalenko, O. S. Suworin, który «zasłynął» swoim wrogim stosunkiem do rozwoju ukraińskiej kultury, a także L. M. Tołstoj, M. K. Sadowski. W książce są też wiadomości o tym, jak car Aleksander III zainteresował się ukraińskimi aktorami i zapragnął się z nimi spotkać. Pierwsza audiencja odbyła się 4 stycznia 1887 roku w teatrze «Fantazja». Do carskiej loży razem z Kropywnyckim zaproszono aktorki M. Zankowiecką, H. Zatyrkiewycz-Karpińską. A 25 stycznia trupa Kropywnyckiego po raz drugi występowała w obecności carskiej rodziny, ale tym razem na cesarskiej scenie — w Teatrze Maryjskim, gdzie dotąd żadnej prowincjonalnej trupie nie udzielono zezwolenia na wystawianie spektakli. Wyjątek dla ukraińskich aktorów uczynił sam car, który zapragnął oglądać i podziwiać występy utalentowanych mistrzów sceny. Warto zwrócić uwagę na to, że te przedstawienia zostały ogłoszone jako dobroczynne. Lecz wielka księżna Jelizawieta Fiodorowna wszystkim aktorom, którzy brali udział w koncertach-spektaklach dobroczynnych, przesłała upominki — złote pierścionki z diamentami, inne kosztowne ozdoby, szpilki itp. Aż trzy takie złote carskie ozdoby, zdobione diamentami, otrzymał także Kropywnycki. Czytelnikom i miłośnikom ukraińskiego dziedzictwa teatralnego zapewne mało znana jest jeszcze jedna ważna karta twórczej działalności Marka Ługicza. Bo był on nie tylko założycielem ukraińskiego zawodowego teatru, ale też organizatorem i kierownikiem pierwszej na Ukrainie trupy dziecięcej, która została przez niego stworzona w Zatyszszu. A teraz — kilka słów o samym autorze wspaniałej monografii — głębokiej treścią, bogatej w przytoczone fakty i karty życia i twórczości M. Ł. Kropywnyckiego, a ponadto napisanej wyszukanym literackim językiem ukraińskim. To Anatolij Ołeksandrowycz Nowikow, kandydat nauk filologicznych, docent katedry metodyki nauczania początkowego Charkowskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. H. S. Skoworody. Jest autorem około pięćdziesięciu publikacji naukowych z historii literatury ukraińskiej i rosyjskiej XIX — początku XX wieku, a także języka rosyjskiego. Właśnie do tego twórczego dorobku należy książka «Marko Kropywnycki i Charkowszczyzna. Rozważania, hipotezy, dokumenty».
Zoja Sydorenko, m. Bałaklija, obwód charkowski
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe
