Емблема «Просвіта»Prosvita.DigitalWiedza · Ludzie · Przyszłość
Strona · s. 3strona oryginału ↗

Wołodymyr JAWORIWSKI

Слово Просвіти, №78 за 2000 рік

hetman Pyłyp Orlyk napisze pierwszą na świecie konstytucję, na długo przed polską i francuską, nie mówiąc już o amerykańskiej. Proch zapomnienia i utrata państwowości na długo ukryły te fakty za przerośniętą i wyolbrzymioną wielkością „starszego brata”, ale to przecież nasza, ukraińska historia i musimy wydobyć ją z niepamięci. Nikt poza nami samymi tego nie zrobi. Bo nikomu poza nami to nie jest potrzebne. Kształtowaliśmy się jako osiadły, domowy i nieagresywny naród, rzadko chodziliśmy na cudze, umiejąc bronić swojego, krewnego. Dlatego o nasz spokój i niepozorne, nieefektowne rycerstwo rozbijały się zarówno tatarsko-mongolskie, jak i tureckie hordy. Kiedy napadano nas we własnym domu, pokonanie nas było niemożliwe. Nie kryjemy, że także Bohdan Chmielnicki wybuchnął gniewem i stanął na czele jednego z najpotężniejszych powstań narodowo-wyzwoleńczych właśnie dlatego, że polski szlachcic naruszył jego rodzinne gniazdo. Tak, jesteśmy domowi, ale nie daj, Panie Boże, dotykać nas w naszym domu. Tę cechę zabieramy ze sobą także w trzecie tysiąclecie. Ona, właśnie ta cecha, przyniosła nam wiele goryczy i cierpienia, bo drzwi naszego domu w większości były otwarte, więc częściej wchodzili wrogowie, udając przyjaciół. Uparcie wypracowywaliśmy własne tradycje, swój charakter i obraz etniczny, nawet własny system polityczny, który nam odpowiadał. Braterstwo kozackie z etyką nieugiętego pobratymstwa, bezpośrednie, demokratyczne wybory starszyzny i hetmana, kolegialne decyzje na Siczy, wybieralni sędziowie i jawne sądownictwo, kult wolności osobistej i zbiorowej wykluczały nawet możliwość niewolnictwa i poddaństwa aż do wejścia w skład Imperium Rosyjskiego. Mając niezliczoną liczbę jeńców, nie mieliśmy niewolników. Zawsze wystarczało nam ziemi, przestrzeni i słońca. A jednak zawsze brakowało nam właśnie zbiorowego honoru i narodowej pewności siebie — tak naturalnych rzeczy u wielu naszych sąsiadów. Zwłaszcza tych, którzy, jeszcze nie umiejąc chodzić i mówić, ledwie odpełznąwszy od ojcowskiego progu, zaczęli nazywać siebie „starszym bratem”. Stąd tyle naszych dramatów i tragedii. Pierwszych sześć wieków tego tysiąclecia były jednak ukraińskie. Z uporem i zdecydowaniem utwierdzaliśmy się na tej ziemi jako samobytny, silny i państwowy naród. Sobór Sofii i Ławra swymi kopułami świeciły na pół Europy, nasi mnisi pisali kroniki, utrwalając naszą historię dla potomnych. Na podolskich przystaniach stały łodzie, wyładowując najlepsze towary z całego świata. Na Andrijiwskim Uzwozie w kolejkach do naszych książąt czekali zagraniczni posłowie. Chciwie przyswajaliśmy to, co obce, interesujące i przyjmowalne dla nas, ale przede wszystkim — świętością strzegliśmy swego, dzieląc się nim z innymi. Kochaliśmy piękno, nawet przepych, choć kłuł w oczy naszych wrogów, pobudzał ich barbarzyńską żądzę i niszczycielską uciechę. Osiedliliśmy się na ziemi na szlaku z Europy do Azji i z Azji do Europy, na pograniczu dwóch cywilizacji — osiadłej i koczowniczej, dlatego wielu z nas przyjęło za filozofię „moja chata z boku”, odgradzając się nawet od sąsiada płotem, lecz państwo pozostawało nieogrodzone i otwarte. Dopiero teraz, pod koniec tysiąclecia, ograniczamy je realnymi granicami bez drutu kolczastego. Dla narodu osiadłego, który porusza się tylko w czasie, jest to zdumiewająca rzadkość. Dlatego przez tysiąclecie nie poszerzaliśmy swojego terytorium, a przeciwnie — oddawaliśmy je, potwierdzając tym swoją wielkość i nawet niezgrabną szczodrość. Byliśmy silni i pewni siebie, nasza młoda krew grała jak bragа, dlatego nie baliśmy się mieszania krwi, nie zamykaliśmy na klucz swojego kodu genetycznego — to także znak potężnego narodu, jego zdrowia i niezniszczalności. Krew tatarska, mongolska i turecka wsypała w nasze źrenice iskry, a na nasze rumiane twarze położyła smagłość i dzięki temu staliśmy się jeszcze piękniejsi i bardziej oryginalni. Czynnik lacki dodał wielu z nas (przede wszystkim kobietom) szlachetnej wytworności, a być może i maniery. Nikogo nie asymilowaliśmy przymusem, to oni dobrowolnie rozpuszczali się w naszym środowisku, naturalnie stając się Ukraińcami. Naszej tysiącletniej historii nie trzeba ani podmalowywać, ani upiększać, choć wyjałowili ją i przepisali na swoją modłę obcy, przydzielając nam w niej rolę drugorzędnych statystów. W naszej historii jest wszystko: bohaterstwo i podłość, ofiarny patriotyzm i odstępstwo, są rycerze i nędznicy. W końcu czytać ją można także bez bromu, jeśli nie będziemy melodramatycznie łamać rąk i chwytać się

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF w Wikimedia Commons ↗ · Tłumaczenie maszynowe

Емблема «Просвіта»Prosvitianyn