Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Lina KOSTENKO: NIECH BĘDZIE ŚNIEG, I MUZYKA, I WIECZÓR ŚWIĄTECZNY

Слово Просвіти, №01 за 2011 рік

“Uciekaj kutio z kąta, a kompot — na bazar, rozmiażdżony w brzuch”. I tak trzy razy. Potem ojciec wynosił diducha, palił go i strzelał trzy razy z dubeltówki — wyganiając kutię i kozę. Po wieczerzy mama kładła łyżkę, miskę, gdzie zostawało trochę kutii, i stawiała do rana na ławie, a na wierzchu pierożek. Jeśli rano łyżka się nie przewróci, to wszyscy będą żywi i zdrowi, a jeśli się przewróci, to ktoś umrze. Na Święto Jordanu kawalerowie robili na naszej grobli (oczko wodne na bagnie, gdzie kiedyś był młyn wodny) “atrakcje” do zabaw. W lód wmarzało się oś z kołem od wozu, do niego mocowano solidną drewnianą łatę z osiki, na końcu której przywiązywano sanki. A jeszcze w koło wstawiano drewniany kierat, którym kręcono cały ten mechanizm. Zabawa przebiegała bardzo wesoło — z pieśniami, z wódką i kiełbasami. Ale symboliki chrześcijańskiej było za mało, moim zdaniem, bo i księży wtedy było mało, gdyż prześladowały ich władze. Jedynie po domach na Święto Jordanu chodził pop i przeprowadzał rytuał poświęcenia, i jeszcze coś pisał czerwonym na kredowej ścianie, zapewne jakieś chrześcijańskie symbole, w których trudno nam było cokolwiek zrozumieć. Zatem tradycje ludowe, w których wieczerza jest ważnym czynnikiem zjednoczenia i jednoczenia rodziny, wspólnoty, wszystkich istniejących wokół pewnej idei, pozostają niezbędne dla nas, ludzi już trzeciego tysiąclecia. A ocalić nas może tylko tradycja ludowa uświęcona tysiącleciami, duchem naszych prawych przodków i tych, którzy dzisiaj wyznają miłość do bliźniego, cenią przyrodę, ludzką moralność i czystość naszych dusz. W tej sprawie usłyszałam odpowiedź od Japończyka Masami Nakahashiego, wiceprezesa znanej na świecie autorytatywnej organizacji społecznej “Osaka w świecie”, na zaproszenie której Ludowy zespół muzyki ukraińskiej “Roksolania” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki przebywał w Japonii w ciągu października 2010 roku w celu prezentacji ukraińskiej tradycyjnej kultury muzycznej. Na moje pytanie o sens wielkich nakładów materialnych i trudności organizacyjnych, by co roku zapraszać zespół artystyczny z innego kraju dla zapoznania Japończyków z autentyczną sztuką innych etnosów, Japończyk odpowiedział: “Japończycy przestają razem wieczerzać. Niech więc przekonają się o konieczności zachowania tej tradycji nie tylko z własnych źródeł narodowych, ale i z tradycyjnych kultur innych narodów”. Przyszło mi obserwować niektóre fragmenty europejskiej tradycji wieczerzania razem, gdzie, jak wiadomo, rozpowszechniona jest tendencja wczesnego separowania się dzieci od rodziny, od domu rodzicielskiego. Pewnego razu w Utrechcie (Holandia) mnie i mojego towarzysza, znanego językoznawcę i tłumacza z niemieckiego profesora Iwana Sojkę, zaproszono na urodziny 18-letniej studentki w akademiku Uniwersytetu w Utrechcie, gdzie mieszkaliśmy, przebywając tam w delegacji z kapelą chóralną “Dniepr”. Na święto przyszedł ojciec dziewczyny, dwie jej przyjaciółki, a my zostaliśmy zaproszeni jako sąsiedzi. Ojciec solenizantki wygłosił toast za zdrowie i sukcesy córki, wręczył jej klucz od wynajętego pokoju, gdzie będzie już mieszkać sama i dbać o swoją przyszłość. My poprawnie poparliśmy wygłoszony przez tatę toast i na tym zakończyła się wieczerza — bez pieśni, bez zwyczajów, bez emocji. Teraz nazywa się to separacją społeczną. Smutno, że przez pospieszną “indywidualizację świadomości podmiotów” w tak zwanym cywilizowanym społeczeństwie tracone są tradycyjne wartości ludowe i możliwość wspólnego wieczerzania. Drodzy Ukraińcy! Musimy razem wieczerzać! I nie tylko w wielkie święta, ale i w dni powszednie. Bądźmy jednością w zachowaniu naszych narodowych świętości, naszej rodzimej pieśni, naszych bezcennych ludowych zwyczajów i rytuałów. Niech pomogą nam pozostać pięknymi, bogatymi duchowo i szczęśliwymi w następnych pokoleniach! Ze świętami was! Szczęścia wam i dobra na długie lata! Autorka wycinanek Switłana URBANSKA Mróz maluje w okienku. Kompotem oddycha kutia. I Matka Boska na ikonce w chustę otula dziecię. Pobądź dzieckiem, synku. Twoje dzieciństwo złote. Jeszcze wiatr wieje w tarninie i drzewo na krzyż rośnie. Jeszcze czas nie spłynął z wodą. Jeszcze Judasz śpi w powiciu. Oto grupa z gwiazdą kolędniczą już na bliskim zakręcie. Pokolędują i zasieją. Jeszcze, może, będzie i życie. Ty na Golgocie już Mesjasz, a na rękach jeszcze dziecię. Śniegi zamiecają. W oknach biała mgła. Anteny łapią skrawki nowin. Na biały walc zapraszam drzewa, na biały walc wiatrów i zamieci. Niech będzie śnieg, i muzyka, i wieczór. Niech serce sercu spłaca długi. O połóżcie gałęzie mi na ramiona, z mojego życia strząśnijcie śniegi! Ja was kocham za to, że wy drzewa. Że wy przyszliście do mnie, że wy tu. Zima stoi, szklana i perkalowa. Zamiecają śniegi. Śniegi zamiecają, zamiecają… Lasy chrapią zaziębione, jak oskrzela. W Strefie cisza. Cisza grobowa. Tylko militarnym widmem epoki “Czarnobyl-2” nad lasem przepływa. Fantom, szkielet, antena dalekich śledzeń, — on przychwycił te sosny pod pachy. Tam śpi jeż. Jeż zimą leniuch. I noc idzie z latarką sowy. Tam mech skubie sarenka jeszcze nie zabita. W pniach żyją drewlańskie jeszcze bogi. Tam wszystko drukuje raciczki i kopyta i wyszywa krzyżykiem śniegi. Ale, lasy rozsunąwszy ramionami, fantom idzie, gdzie go nie czekają. I tylko wioski martwymi oczami go w dal tęsknie odprowadzą. Jemu nie trzeba klonów i akacji, ani głosów, ani malwy przy płocie. Już nawet rdzawym resztkiem lokacji on może myśleć tylko o wojnie. Nie jasne zorze i nie ciche wody. Na wszystkie lasy nikogo i nigdzie. A on stoi. On car Antyprzyrody. I na wiatrach antenami huczy. Na rzęsach ciszy migoczą śnieżynki. Zima przez rzęsy patrzy na świat. Drogi i dzieci ich — ścieżki — szukają rano wspomnienia do wrót. Wioska w śniegach, jak czasza kryształowa, w srebrnych żyłkach skutych źródeł. Idą w białych kapturach drzewa, pomarzły brwi u drzew. Im biały wiatr rozwiewa poły, one brną, pochylone, na szlak, gdzie gawrony, czarne jak nigdy, kawałek słońca dzielą w polach. Śnieżek przyleciał czerwonopierśny i śnieg dziobie. Bieda go goni. O miesiącu grudniu, dobry miesiącu grudniu! U ciebie w piersiach serce lodowate. Moja pamięć płacze nad śniegami, gdzie stoją brzozy i krzyże. W zimowe srebrne amalgamaty białe słońce chce wyrosnąć. Ja żyję, bo jeszcze mi się żyje. Bo żyję, dał Bóg mi siły. Z twojego niewidzialnego serca krew kaliny kapie w śniegi. CZARNOBYL-2

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин