Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №01 за 2011 рік

16 с. · 37 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 37 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Bez movy nemaje nacji! ( ) Fu te Y WSEUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY Ї (586), 6–12 stycznia 2011

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

życie. Ono z pewnością istnieje i wszyscy ludzie wejdą w życie wieczne. Wejdą także niewierzący i wszyscy bezbożnicy — lecz nie do błogosławieństwa. Oni dobrowolnie wybrali sobie życie bez Boga. Tam, gdzie nie ma Boga, nie ma też błogosławieństwa. Jezus Chrystus powiedział judejskiemu uczonemu w Prawie, że tylko Bóg jest dobry. Chcesz mieć błogosławieństwo — trzymaj się dobrego Boga. Wielu zauważy, że życie wieczne to przyszłość. A jaki jest skutek Bożego Narodzenia dla ziemskiego życia? Czy ludzkość zmieniła się po przyjściu na świat Syna Bożego? Zmieniła się! Stworzono cywilizację chrześcijańską, zniszczono bałwochwalstwo, przyjęto sprawiedliwe prawa, człowiek moralnie wzrósł. Wszystko, co jest dobre i piękne w kulturze europejskiej, — to rezultat działalności chrześcijańskiej. Ale największą zasługą chrześcijaństwa jest duchowe odrodzenie człowieka. Gdy grzesznik staje się sprawiedliwym, bałwochwalca poznaje prawdziwego Boga, niewierzący zaczyna wierzyć, występny mężczyzna i występna kobieta osiągają czystość, gdy bogacz i chciwiec okazują miłosierdzie, gdy człowiek, zamiast nienawidzić, zaczyna miłować wroga, gdy zły człowiek przemienia się w dobrego. Wszystko to dokonuje się działaniem łaski Ducha Świętego, lecz nie bez udziału samego człowieka. „Łaską Bożą stałem się tym, kim jestem, — mówi apostoł Paweł, — ale trudziłem się więcej od innych”. Widocznym działaniem łaski Ducha Świętego jest przede wszystkim zmiana sposobu życia człowieka, a najbardziej przekonującym dowodem działania łaski Bożej — cuda. Pan czynił i czyni cuda we wszystkich czasach. Dokonuje ich także dziś. Wiele cudów opisano w Biblii i w Ewangelii, i nie tylko w Piśmie Świętym, ale też w historii Kościoła Chrystusowego. Jednym z dowodów cudów Chrystusowych jest mnóstwo cudownych ikon Matki Bożej. A czyż uzdrowienie z nieuleczalnych chorób nie jest dowodem cudów w naszych czasach? Wielu z was samo było świadkami Bożych cudów w swoim życiu. Wszystko to jest skutkiem Bożego Narodzenia. Dlatego naród, wielbiąc Nowonarodzonego w Betlejem Chrystusa, śpiewa w kolędach bożonarodzeniowych: „Ach, raduj się, ziemio, Syn Boży się narodził!”. Boże Narodzenie — to święto cnót, źródło naszych radości, zwycięstwo ducha nad ciałem; święto, dzięki któremu niebo otworzyło się dla człowieka. Jeśli Boże Narodzenie zmieniło świat i tak wielkie są skutki jego wpływu na ludzkość, to dlaczego wokół nas jest tyle zła? Widzimy rozpustę, przestępczość, korupcję, niesprawiedliwe prawa, kłamstwo, okrucieństwo, pijaństwo, nar cudzołóstwo, rozwody małżeńskie, chciwość, nieuczciwe bogacenie się oraz inne przywary. A wszystkim tym cierpią chrześcijanie, ludzie, którzy wierzą w istnienie Boga. Jaka jest przyczyna? Przyczyna nie tkwi w tym, że Bóg jest bezsilny i nie może zmienić świata na lepsze — Bóg jest wszechmocny i dla Niego wszystko jest możliwe, lecz sam człowiek nie chce stać się dobrym. Wybiera on nieprawdę zamiast prawdy, egoizm zamiast miłości do bliźniego, diabła zamiast Boga, zło zamiast dobra. Przyczyna nie leży w Bogu, lecz w ludziach, w ich złym wyborze, w naszej złej woli. Zła wola jest przyczyną wszystkich nieszczęść, cierpień i śmierci! Ale Pan położy kres i temu złu, gdy na Sądzie Ostatecznym ostatecznie oddzieli zło od dobra, grzeszników od sprawiedliwych. Tak się stanie, bo tak powiedział Bóg: „I pójdą grzesznicy na mękę wieczną, a sprawiedliwi do życia wiecznego” (Mt 25, 46). Boże Narodzenie daje nam wielką nadzieję, że, pokutując za grzechy, dzięki wielkiemu miłosierdziu Bożemu i niezgłębionej Jego miłości do nas, grzesznych, odziedziczymy błogosławione życie wieczne. W te świąteczne dni, gdy nasze dusze są przepełnione duchową radością, serdecznie pozdrawiam was, drodzy bracia i siostry, oraz wszystkich chrześcijan Ukrainy z Narodzeniem Chrystusowym i Nowym Rokiem. Pozdrawiam ze świętem także naszych rodaków-Ukraińców, rozproszonych po całym świecie: w Ameryce i Kanadzie, w Europie i Australii, którzy kochają swoją Ojczyznę i dbają o Państwo Ukraińskie. Z Narodzeniem Chrystusowym witam Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, Radę Najwyższą, Rząd Ukraiński i Siły Zbrojne. Składając dzięki Bogu za Jego dobrodziejstwa wobec nas w mijającym roku, a w nadchodzącym roku błagajmy w naszych szczerych modlitwach o błogosławieństwo Boże na nowe osiągnięcia ku dobru naszego świętego Jednej Ukraińskiej Lokalnej Cerkwi Prawosławnej oraz umocnienia naszego Państwa Ukraińskiego. Niech i w Nowym Roku Pan błogosławi nasz naród i nasze niepodległe państwo oraz chroni nas w dobrym zdrowiu i dostatku przed wszelkim złem. Niech pokój, miłość i radość będą z nami wszystkimi. Chrystus się narodził! Chwalmy Go!

Машинний переклад

«CHWAŁA NA WYSOKOŚCI BOGU, A NA ZIEMI POKÓJ!» ORĘDZIE BOŻONARODZENIOWE PATRIARCHY KIJOWSKIEGO I CAŁEJ RUSI-UKRAINY FILARETA Przewielebnym arcypasterzom, bogobojnym pasterzom, czcigodnemu duchowieństwu zakonnemu oraz wszystkim wiernym Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego

Drodzy bracia i siostry! Chrystus się rodzi! Sławmy Go! Każdego roku świętujemy najwspanialsze wydarzenie wszech czasów. Stał się największy cud, na który przez tysiąclecia czekali starotestamentowi sprawiedliwi, o którym przepowiadali prorocy. Dokonał się cud! Czym jest ten cud? Bóg objawił się ludziom w ciele. Bóg stał się człowiekiem. Ten cud jest większy niż uzdrowienie niewidomego od urodzenia, paralityka; bardziej zdumiewający niż wypędzanie demonów, chodzenie po wodzie jak po suchym lądzie, nakarmienie pięcioma chlebami pięciu tysięcy ludzi, uciszenie morza, wspanialszy niż wskrzeszenie Łazarza, syna wdowy z Nain i córki Jaira, którzy byli martwi już od czterech dni. Dlaczego Boże Narodzenie jest większe i wspanialsze od wszystkich cudów? Dlatego, że nieogarniony i niczym nieograniczony Bóg mieści się w łonie Przenajświętszej Dziewicy, niewidzialny Pan staje się widzialnym człowiekiem, Bezpoczątkowy bierze początek od ludzkiego ciała i krwi. Co więcej — beznamiętne Bóstwo doznaje cierpień. Boga sądzą grzesznicy, biją Go po policzkach, naśmiewają się i wreszcie krzyżują na krzyżu między dwoma łotrami. Czyż to nie cud, że Bóg umiera i składają Go w kamiennym grobie?! Po co to wszystko się stało? Po to, aby każdego z nas wyzwolić od grzechu i od śmierci. Dlaczego Bóg tak uniżył Siebie i zstąpił do takiego stanu? Co Go do tego skłoniło? Miłość! Bóg nie mógł patrzeć, jak aniołowie sławią Go w niebiosach, a ludzie — Jego stworzenia — cierpią od grzechu i śmierci, doznając mąk od diabła. Jaki jest niezgłębiony, nieogarniony, niewidzialny, wszechmogący i wszechobecny Bóg — taka jest Jego do nas, grzesznych, bezgraniczna miłość. My nawet nie możemy wyobrazić sobie tej otchłani boskiej miłości. Swoim Narodzeniem, cierpieniami, śmiercią i zmartwychwstaniem Syn Boży, Pan nasz Jezus Chrystus, Zbawiciel zniszczył grzech i śmierć w ludzkiej naturze. Oto dlaczego Bóg stał się człowiekiem. Stał się jednym z nas, aby grzesznika uczynić świętym, aby śmiertelnika uczynić nieśmiertelnym. A teraz my, chrześcijanie, którzy wierzymy w istnienie Boga, powinniśmy dać sami sobie prawdziwą odpowiedź: czy istnieje życie wieczne? Czy może po śmierci idziemy w niebyt? Nie pytamy ateistów, bo oni dadzą jednoznaczną odpowiedź, że Boga nie ma i że życie wieczne nie istnieje. Prorok Dawid nazwał takich ludzi bezumnymi. Jeśli jest Bóg, a On bez wątpienia jest, wszak bezsprzecznym dowodem Jego istnienia służy ten piękny, harmonijnie urządzony świat, a zwłaszcza człowiek, to jest i życie wieczne. Jeśli jest Bóg, a życie wieczne nie istnieje, to po co Syn Boży narodził się z Przenajświętszej Dziewicy Maryi? Po co tak uniżył Siebie? Cierpienia Syna Bożego bez naszej nieśmiertelności i życia wiecznego nie odpowiadają zdrowemu rozsądkowi. Po co miał cierpieć Pan, jeśli nasze życie kończy się śmiercią i wieczne błogosławieństwo nie istnieje? Ludzki rozum świadczy: jeśli Syn Boży narodził się, stał się człowiekiem, wycierpiał i zmartwychwstał, znaczy to, że jest to potrzebne dla naszego wiecznego FILARET, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy Kijów, Boże Narodzenie 2010/2011 mieliśmy w minionych latach, jednak ona mimo wszystko jest bardzo ciężka i musimy im pomagać. Powierzajmy Miłosiernemu Panu mieszkańców tej ziemi, na której wcielił się Jego Jednorodzony Syn, oraz chrześcijan — Jego wiernych naśladowców. Niech to będzie dla nich nasz bożonarodzeniowy dar. Najszczersze dla Was życzenia, błogosławionych i radosnych Świąt Bożego Narodzenia! Błogosławieństwo Pańskie nad wami! Chrystus się rodzi! LUBOMYR

Машинний переклад

BOŻONARODZENIOWE POZDROWIENIE BŁOGOSŁAWIONEGO LUBOMIRA DO WIERNYCH UKRAIŃSKIEGO KOŚCIOŁA GRECKOKATOLICKIEGO

Drodzy w Chrystusie! Dzisiaj — w niedzielę Świętych Ojców — Ewangelia opowiedziała nam o rodowodzie Jezusa Chrystusa od Abrahama aż do narodzin naszego Zbawiciela. Słuchając tego szczegółowego wykazu pokoleń, można zrozumieć, że przyjście Chrystusa do ludzi było z góry przygotowane, to znaczy Jego pojawienie się na ziemi odbywało się według dokładnego planu Niebieskiego Ojca. Co więcej, nie tylko narodziny, ale i całe życie Jezusa Chrystusa było już wieki wcześniej przewidziane przez proroków. Przykład tego znowuż znajdujemy w świętej Ewangelii: kiedy trzej mędrcy ze Wschodu zatrzymali się u Heroda, aby dowiedzieć się, gdzie narodził się nowy Król, wezwał on uczonych w Piśmie, którzy bez cienia wątpliwości powiedzieli, że Mesjasz ma przyjść na świat w Betlejem Judzkim, „bo tak napisał prorok” (Mt 2, 5). Drodzy w Chrystusie, zwracam na to Waszą uwagę, bo rozmyślając nad wydarzeniami codziennego życia, mamy skłonność myśleć, że dzieją się one przypadkowo. Często uważamy, że wszystko mogłoby być inaczej. Czasami odnosimy wrażenie, że wszystko wokół dzieje się bez kontroli, że Pan Bóg zapomniał o świecie. Jednak nasza wiara, zbudowana na Bożym objawieniu, daje nam odpowiedź przeciwną: wszystko, co dzieje się w naszym osobistym i społecznym życiu, oprócz grzechu, odpowiada Bożemu planowi. Dowód tego znajdujemy właśnie w życiorysie Jezusa Chrystusa, od obietnicy Mesjasza naszym prarodzicom w raju aż do Jego chwalebnego zmartwychwstania. W związku z tym powstaje następujące pytanie: dlaczego Pan Bóg dopuszcza okoliczności, które są dla nas nieprzyjemne lub nawet zadają wielkie cierpienia? Tym razem odpowiada nam sam Jezus Chrystus w Ewangelii według Łukasza, kiedy mówi o dalszym rozwoju historii i różnych tragicznych wydarzeniach, które mają się zdarzyć w przyszłości. Jego słowa brzmią tak: „Będzie to dla was sposobność do składania świadectwa” (Łk 21, 13). Gdyby nie było głodnych — nie byłoby kogo karmić, gdyby nie było spragnionych — nie byłoby kogo poić, gdyby nie było przybyszów — nie byłoby kogo przyjąć, gdyby nie było chorych czy więzionych — nie byłoby kogo odwiedzić. Gdyby nie było Bożego Narodzenia — nie byłoby Wielkiego Piątku i Zmartwychwstania. Zatem wszystko to, co dzieje się wokół nas, nawet najbardziej tragiczne, — to Boży plan dla nas, który daje nam sposobność świadczyć o Chrystusie, szukając prawdy, sprawiedliwości i dobra. Wydawałoby się, że te myśli nie mają nic wspólnego z radosnym czasem Bożego Narodzenia, kiedy ludzie zbierają się przy wspólnym stole, wymieniają się prezentami, kolędują, odwiedzają się nawzajem… W rzeczywistości istota wielkiego święta Bożego Narodzenia nie tkwi w tych zewnętrznych i przemijających rzeczach, — istota tego święta tkwi w tym, że Jednorodzony Syn Boży przyszedł pośród nas, aby wypełnić w pełni plan Niebieskiego Ojca dla naszego zbawienia. Dlatego moim największym życzeniem dla nas wszystkich jest to, aby ta prawda, że z nami Bóg, zajmowała główne miejsce w naszych bożonarodzeniowych świętowaniach, abyśmy zachowywali ją w naszych umysłach i sercach przez cały rok i aby czyniła ona nasze życie zrozumiałym, nadawała każdej chwili naszego ziemskiego istnienia zbawczą wartość. Drodzy w Chrystusie! Na zakończenie tego przesłania chciałbym wyrazić do Was jedną prośbę, która w pewnym stopniu wiąże się z bożonarodzeniowymi świętowaniami, ponieważ dotyczy ziemi, na której narodził się nasz Zbawiciel. Dzisiaj w Ziemi Świętej, zwłaszcza w Betlejem, chrześcijanie, którzy stanowią już mniejszość, znajdują się w nieciekawym położeniu. Ci ludzie oczekują naszego wsparcia. Wierni naszego Kościoła na Ukrainie jeszcze dobrze pamiętają, czym są uciski i prześladowania, bo cierpieli z ich powodu jeszcze kilkadziesiąt lat temu. Jednocześnie rozumieją, jakie znaczenie ma modlitewne wsparcie, o które prosili swoich współbraci i siostry, którzy w tamtym czasie przebywali za granicą. Oczywiście, los chrześcijan w Ziemi Świętej różni się od tego, który

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

…nik MBF „Mystetska skarbnytsia”. — I bardzo dobrze, że podtrzymywana jest tradycja święta Mikołaja. Z radością przyłączyliśmy się do tego wydarzenia. Chcemy podnosić świadomość naszego przyszłego pokolenia, które musi być czytające, uparte, wolne, rozumne”.

Машинний переклад

Święto dla każdego dziecka

Uljana Wolikowśka W dzień świętego Mikołaja Dziecięca Szkoła Folklorystyczna „Prawycia” oraz Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Skarbnica Sztuki” sprawiły dzieciom-sierotom odrobinę szczęścia. Na uroczystość do Akademickiego Teatru Lalek w Kijowie przybyło około stu wychowanków domów dziecka z różnych zakątków Kijowszczyzny i Wołynia, w wieku od 6 do 14 lat. Na małych gości czekały tam prezenty, ciekawe warsztaty sztuki ludowej, przedstawienie teatralne „Mikołaj”, świąteczny poczęstunek pampuchami, uzwarem i oczywiście mnóstwo uśmiechów. „Postanowiliśmy zrobić święto dla tych dzieci, które w codziennym życiu otrzymują mniej uwagi. To nasze ukraińskie dzieci i musimy o nie dbać – powiedziała współzałożycielka Dziecięcej Szkoły Folklorystycznej „Prawycia” Marta Ljubczyk. – Dzieci, które uczą się w naszej szkole, uczymy. Jeśli dziecku los podstępnie się ułożył, to wspólnym wysiłkiem mu pomożemy”. Każdy maluch zrobił dla siebie coś miłego, dla duszy – małą pamiątkę ze święta! Ktoś z zapałem wykonywał ukraińską lalkę-motankę, czy to wycinankę, czy to aniołka, którymi można ozdobić pokoik, tworząc swój mały bajkowy świat. Ktoś malował glinianą zawieszkę – swoisty talizman, który przez rok będzie chronił przed złem. Ponadto na maluchy czekały ciekawe warsztaty od kozaków, którzy zaprezentowali kozackie sztuki walki. „U nas rośnie poziom dobroczynności, może Ukraina poczuła, że trzeba czynić dobro – ucieszyła się Tetiana Łohusz, współzałoży-

Машинний переклад

LISTY NASZYCH PRENUMERATORÓW

My, czytelnicy „Słowa Proświty”, szczerze dziękujemy redakcji za wysoki obywatelsko-patriotyczny poziom wydawnictwa, za jasne i jednoznaczne stanowisko w sprawie języka ukraińskiego w Ukrainie, za obronę naszego konstytucyjnego prawa do otrzymywania informacji w języku ojczystym. Zdajemy sobie sprawę z tego, że gazeta „Słowo Proświty” nie jest w stanie udźwignąć wszystkich problemów, które nie pozwalają nam się wyprostować i poczuć się Europejczykami w Europie. Uważamy, że obecnie należy zintensyfikować działalność „Proświty”. Trzeba, aby ogniwa prosvityan aktywnie pracowały w każdej wsi, osiedlu, mieście, w szkołach, liceach, na uniwersytetach. Do pracy należy szerzej angażować emerytów, młodzież, pracowników kultury, duchownych. Szanowna Pani Redaktor! Składamy Pani i pracownikom redakcji świąteczne życzenia z okazji Nowego Roku i Bożego Narodzenia Chrystusowego oraz życzymy mocnego postępu, ostrego pióra i przekonywającej myśli w obronie ukraińskości. Zdrowia Pani i optymizmu. Prawda zwycięży, bo z nami Bóg i Ukraina. Lubomira MUKOWOZ, Wołodymyr MUKOWOZ, Serhij SZENDERA, m. Równe DOBRY DZIEŃ, SZANOWNA REDAKCJO „SŁOWA PROŚWIATY”! Pisze do Państwa Ludmiła Jewhenijiwna Juszczuk z Eupatorii. Od dwóch lat prenumeruję „Słowo Proświty”. Dowiedziałam się o nim z „Krymskiej świetlicy”. Wasze pismo doskonale wypełnia swoje zadania: zachowanie i rozwój języka ukraińskiego, pamięci historycznej, odbudowa historii i ducha patriotycznego. Mam 50 lat. Jestem gospodynią domową. Wychowuję siedmioro dzieci. Do 2004 r. nie zwracałam uwagi na nic poza rodziną i swoimi dziećmi. Zresztą czasu brakowało. Dzieci małe, kłopotów dużo. Ale wydarzenia Pomarańczowej Rewolucji jakby obudziły mnie ze snu. Wtedy Ukraińcy poczuli, że nie są bydłem, że są wolni i sami potrafią rozporządzać własną wolnością. Te wydarzenia zmieniły całe moje życie. Zaczęłam uczyć się języka ukraińskiego, czytać prasę i książki po ukraińsku. Rozmawiam w domu z dziećmi po ukraińsku. Przynajmniej staram się to robić. Oto po raz pierwszy piszę list po ukraińsku. Rodzina mojego taty mieszkała w Polsce do 1947 r. Dziadek był Ukraińcem. Nawiasem mówiąc, nazywał się Iwan Juszczuk. I kiedy w „Słowie Proświty” czytam artykuły kijowskiego profesora I. Juszczuka, zawsze wspominam dziadka. Babcia była Polką. Nazywała się Anna-Maria. Krewni mojej mamy pochodzą z białoruskiego Polesia. Tak więc jakby nie jestem do końca Ukrainką. Ale uważam się za Ukrainkę. I moje dzieci są Ukraińcami, chociaż ich ojciec jest Rosjaninem. I dzieci mają inne nazwisko niż ja. Wychodząc za mąż, zachowałam swoje panieńskie nazwisko. Interesuję się ziołami, tradycjami, obyczajami naszych dawnych przodków, obrzędami dawnego lecznictwa. Kiedy moje dzieci chorują, leczę je ludowymi (naturalnymi) środkami. Składam serdeczne życzenia całemu zespołowi „Słowa Proświty” z okazji Nowego Roku i Bożego Narodzenia. Życzę wszystkiego najlepszego! Dobrego zdrowia! Z wyrazami szacunku Ludmiła JUSZCZUK, m. Eupatoria, Krym

Машинний переклад

«ZBIERAJMY WSPÓLNIE CAŁĄ NASZĄ OJCZYZNĘ…»

Natalka POKŁAD Ta pieśń, której słowa i muzykę stworzył utalentowany kompozytor i wielki ukraiński krzewiciel Leopold Jaszczenko, nie raz rozpalała i jeszcze będzie rozpalać nasze społeczności do zdecydowanego i szlachetnego czynu. „Są ludzie, którzy nigdy nie tracą sił. W każdych okolicznościach. I stąpają po swojej drodze krzyżowej bez samopromocji i głośnych skarg. Do takich osobistości należy moja rodaczka i nauczycielka Lida Orieł. Jej życie związane jest z tym duchowym fenomenem, który otrzymał nazwę »szістdesiątnicy» — tak pisze w artykule »Orliczka« połtawianin Wasyl Jaremenko. Z perspektywy czasu, od kiedy ich znam (a to mniej więcej od początku lat 70. ubiegłego wieku), nie przestaję podziwiać dumnej postawy ich ducha, wśród wszystkich niezgód i prób — jasnej wiary w swoją misję („Bo kto, jeśli nie my?”), człowieczeństwa i szczerej gotowości do dobra i twórczości. To wyjątkowe małżeństwo — znany ukraiński etnograf Lida Hryhorywna Orieł i muzykolog-folklorysta, wieloletni kierownik artystyczny chóru „Homin”, który doświadczył tylu prześladowań, Leopold Iwanowicz Jaszczenko. Od odległego 1960 roku żyją razem przez pół wieku i niech ich życiowa i twórcza droga będzie jeszcze długa! Miłość do Ukrainy, do kultury ludowej, poznawanie i utrwalanie jej — zarówno wtedy, w warunkach duszącego reżimu totalitarnego, gdy wszystko było przeciwko ukraińskości, jak i dziś, gdy jakby już się rozjaśniło, lecz problemów z jakiegoś powodu nie ubyło — a także wielkie oddanie rodzinnej ziemi i niestrudzona, ofiarna praca dla niej wyróżniają to małżeństwo spośród tysięcy innych. Nie będziemy kłamać: nie zawsze nasi chwalebni pracownicy, zwłaszcza na niwie ukraińskiej kultury, doczekują się od państwa słowa wdzięczności. Oczywiście, zasłużyli na nie i czekają na nie, lecz w większości się nie doczekują. Dlatego nieraz tym pracownikom, rozglądając się z goryczą dookoła, przychodzi samym zbierać swoje snopy do kupy i mówić — może nie ludziom, lecz Jego Wielmożności Czasowi: nie siedzieliśmy założywszy ręce, oto nasze hojne żniwo i nie wstydzimy się za nie. Książka Leopolda Jaszczenka i Lidy Orieł „Po prostu szliśmy…”, która właśnie ukazała się drukiem, przedstawia główne etapy życia i pracy tego wyjątkowego małżeństwa naukowców i działaczy społecznych w ciągu 50 lat. Zawiera ona wspomnienia autobiograficzne (L. Jaszczenko: „Odradzajmy w sobie siebie”, „Jak rodzi się pieśń”, „Chodzi kolęda po Ukrainie”, „Słowo do Ukraińca”; L. Orieł: „Drabów oczami etnografa”, „W świątyni sztuki Iwana Hontara”, „Kultura ludowa i twórczość Hryhorija Tiutiunnyka”, „Pod czujnym okiem władzy”, „Muzeum kultury ludowej”, „Z doświadczeń tworzenia ekspozycji »Polesie«” i inne) oraz już publikowane w prasie materiały różnych autorów o nich, jak np.: Mykoły Kahariłycki „Świątynia ludowej pieśni”, Walerija Jasynowśkiego „Dziwak”, Mychajła Huca „Chorąży odrodzenia ukraińskiego ludowego śpiewu w Kijowie” (z okazji 75. rocznicy urodzin Leopolda Jaszczenka), Wadyma Piepy „Los płomiennej szczerości”, Wasyla Jaremenki „Orliczka” i inne. Wydanie jest bogato ilustrowane zdjęciami, które wywołają u czytelników falę wspomnień: oto ona, wzruszająca i ciężka nasza historia — wcale nie tak odległa! A ponadto książka zawiera ciekawy dodatek — autorskie pieśni i opracowania Leopolda Jaszczenka, które tak spodobały się wielu. Nie bali się być pierwszymi: odradzali ludowe wiosenne pieśni, kolędy i szczedrówki, rzetelnie, a nie koniunkturalnie tworzyli ekspozycję muzealną, ratowali i badali ziemię zniszczoną przez Czarnobyl, jako pierwsi (jeszcze przed niepodległością), pod zimnymi celownikami specnazu śpiewali Hymn Państwowy Ukrainy… Zawsze są tam, gdzie trudno, gdzie toczy się walka o sprawę ukraińską, gdzie potrzebne jest poświęcenie — przecierają swoją niełatwą życiową drogę — i swoją postawą dawno zasłużyli na miano Bohaterów, bo na takich jak oni trzyma się Ukraiński Świat. Wierność ideałom, nieustraszoność — czasem aż do bezwzględności, nieprzekupność i zadziwiająca skromność wyróżniają ich spośród dzisiejszych hałaśliwych tłumów. Jakakolwiek by nie była władza, jakiekolwiek by nie były warunki życia — ta para nie składa rąk, rozwijając ukraińską kulturę, propagując ją na świecie i broniąc przed zamachami życzliwych inaczej — zarówno obcych, jak i swoich. Powiedzmy, że tylko w ostatnich latach Lida Hryhorywna wydała (szczerze mówiąc, zważywszy na brak zdrowia — choć ona kategorycznie nigdy się nie skarży — oraz na stan finansowy państwa, naprawdę z ogromnym wysiłkiem) książki: „Ukraińska rodzina”, „Szewczenkowski kraj”, „Malowane drzewo Ukrainy”, „Ukraińskie ręczniki (badanie historyczno-kulturologiczne)”, „Ukraina w obrzędach na przełomie tysiącleci”, „Ziemia spalona Czarnobylem (na podstawie materiałów badań terenowych)”, „Skarbnica kultury ludowej Ukrainy” (z okazji 40-lecia NMNAPU), „Ukraińskie Polesie. To, czego się nie zapomina” i inne. A Leopold Iwanowicz ze swoim „Homonem” — na wszystkich ważnych państwowych i społecznych uroczystościach, jako ich droga ozdoba. Do tego masowe śpiewy na świętach na zboczach Dniepru i w niedziele — w muzeum Iwana Hontara: przyłączajcie się, chętni, do piękna. A z roku na rok choroby coraz bardziej dokuczają i czasem brakuje sił, by patrzeć na społeczny bedlam, lecz Słowo pozostaje: namiętne, bo płynie z miłości, celne i wyważone, bo pochodzi z doświadczenia i wiedzy. I pozostaje Pieśń, bo jest cząstką nas. raistyki na Uniwersytecie „Ostrogska Akademia” oraz dla studentów z różnych obwodów Ukrainy, którzy studiują w Kijowie lub we Lwowie, za pośrednictwem wydawnictwa „Smoloskyp”. Nasze Towarzystwo przekazało także datki na film o tragedii czarnobylskiej, na film „Bereza Kartuska” (w języku angielskim) oraz na Fundusz Hołodomoru 1932–33. Prosimy pisać do nas o Waszej pracy proświtiańskiej, a my będziemy informować przez prasę społeczność diaspory. Nasz adres internetowy: [kontakt ukryty]; prosimy o podanie swoich danych kontaktowych przez Internet. Życzymy sukcesów w Waszej pracy na rzecz narodu ukraińskiego i państwa ukraińskiego. Wspólnym wysiłkiem można wiele osiągnąć! Z Narodzeniem Chrystusowym! Z Nowym Rokiem! W imieniu Zarządu TUM-Chicago prof. Wira BODNARUK, przewodnicząca

Машинний переклад

Drodzy przyjaciele!

Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki (TUM) serdecznie wita Państwa i Waszych bliskich z Bożym Narodzeniem oraz Nowym Rokiem 2011 i życzy Wam wszystkiego najlepszego, a zwłaszcza wytrwałości w tak ciężkim czasie! Wiadomości od «Proświt» z Ukrainy docierają do nas niewiele, ale wiemy, że obecna sytuacja w Ukrainie wymaga wiele pracy na miejscach, dlatego na korespondencję pozostaje mało czasu. Z prasy i Internetu otrzymujemy najnowsze wiadomości lokalne i staramy się w miarę możliwości pomagać. W ciągu 2010 roku przesłaliśmy środki na pracę wydawniczą oddziałom «Proświty» w Ługańsku, Doniecku, Charkowie, Sewastopolu, Czernihowie, Kijowie, Chmielnickim i Równem. Przesłaliśmy także środki na stypendia zdolnym studentom z ubogich rodzin, którzy będą studiować język ukraiński

Машинний переклад

O PLANIE ZNISZCZENIA PATRIARCHATU KIJOWSKIEGO

W przededniu świąt nie chciałoby się mówić o przykrych rzeczach, ale gwałtowny rozwój wydarzeń i wzmożenie nacisku na Patriarchat Kijowski zmuszają do tego. Z pełną odpowiedzialnością oświadczam — na Ukrainie istnieje próba realizacji zakrojonego na szeroką skalę planu rozbicia i zniszczenia Patriarchatu Kijowskiego. Plan ten został stworzony w Moskwie i zaproponowany przez Patriarchę Moskiewskiego Cyryla oraz jego podwładnych do realizacji na Ukrainie. Główna rola w tym planie została przypisana organom władzy państwowej. Realizacja planu rozpoczęła się jeszcze podczas przygotowań do tegorocznej letniej wizyty Patriarchy Cyryla na Ukrainie. Najbliższy pomocnik Patriarchy, metropolita Hilarion (Alfiejew), wiosną br. odwiedził szereg obwodów Ukrainy, gdzie sprawdzał sytuację i szukał tych, których można by wywabić z Patriarchatu Kijowskiego. Według jego własnego wyznania, próbował skłonić do zdrady nieżyjącego już metropolitę lwowskiego Andrzeja, ale plan ten zakończył się fiaskiem. Jeszcze latem br. do Patriarchatu Kijowskiego zaczęły napływać pierwsze doniesienia o tym, że poprzez urzędników szczebla rejonowego i niższego, a także poprzez sponsorów wspólnot, wywierany jest nacisk na księży i parafie w celu zmuszenia ich do przejścia do Patriarchatu Moskiewskiego. W minionych miesiącach praca ta jedynie przybrała na sile — w poszczególnych eparchiach do 70% księży przeszło przez podobne „rozmowy kwalifikacyjne”. Choć przykro to mówić, ale we wszystkie te wydarzenia bezpośrednio zaangażowani są przedstawiciele organów władzy lokalnej, a jednoczesność i skoordynowanie działań świadczą o tym, że mają oni wsparcie także ze stołecznych gabinetów. W obwodzie donieckim administracja obwodowa wywiera nacisk na radę wiejską we wsi Kamianka w rejonie telmanowskim, aby zmusić ją do przekazania zabytkowej cerkwi Wniebowstąpienia Pańskiego w użytkowanie nowo utworzonej wspólnocie Patriarchatu Moskiewskiego. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest skrajnie oburzone represjami politycznymi. Zarówno na Wschodzie, jak i na Zachodzie Ukrainy członkowie ekipy rządzącej wywierają nacisk w terenie na świadomych narodowo obywateli, z których zdecydowana większość to członkowie Proświty. Trwa aktywne niszczenie elity intelektualnej, przede wszystkim poprzez „rozprawy kadrowe”. Jest to zarówno odwołanie ze stanowiska rektora Donieckiego Uniwersytetu Narodowego akademika Wołodymyra Szewczenki oraz innych pracowników tej uczelni, którzy mają patriotyczne poglądy, jak i groźby nieprzedłużenia kontraktu z przewodniczącym zjednoczenia obwodowego w Ługańsku. W obwodzie kijowskim władze obwodowe potajemnie, ale w trybie pilnym (w ciągu dwóch tygodni), jeszcze w październiku zarejestrowały na podstawie sfałszowanych protokołów zmiany w statutach trzech parafii Patriarchatu Kijowskiego — w mieście Makarów, we wsiach Jasnohorodka i Makowyszcze w rejonie makarowskim. O tym, że ich wspólnoty od dwóch miesięcy należą do Patriarchatu Moskiewskiego, członkowie wspólnot dowiedzieli się dopiero 26 grudnia. Jak już ustalono, spośród tych, których podpisy widnieją pod protokołem z Makarowa, co najmniej trzy osoby nic nie wiedzą o tym dokumencie, co czyni go nieważnym. W Jasnohorodce również ani ksiądz, ani parafianie nie wiedzieli nic ani o „zebraniu”, ani o tym, że zostali już przeniesieni do Patriarchatu Moskiewskiego. W stanie przygotowań znajdowała się także rejestracja zmian w statucie parafii we wsi Riżky. Jedynie wczesne wykrycie przez parafian oszustwa byłego proboszcza pomogło zatrzymać proces rejestracji zmian, gdyż parafia jest jednogłośnie przeciwna przejściu do Patriarchatu Moskiewskiego. Obecnie były proboszcz i nieznane osoby grożą telefonicznie parafianom oraz nowo mianowanemu księdzu rozprawą za ich wierność macierzystej Cerkwi. Szerokim echem odbiła się również sytuacja ze stołecznymi cmentarzami. We wszystkich tych przypadkach widzimy, że przedstawiciele władzy działają szybko, zgodnie i operatywnie na korzyść Patriarchatu Moskiewskiego, a kiedy mowa o ochronie interesów Patriarchatu Kijowskiego, słyszymy o „badaniu, rozpatrywaniu” itp. — przeciągają czas i szukają wymówek. Obecnie nie można powiedzieć, kiedy i gdzie wybuchnie kolejny konflikt. Ale jeśli realizacja moskiewskiego planu nie ustanie — konflikty będą wybuchać nadal. Poprzez dźwignie administracyjne i podatkowe będzie wywierany nacisk na sponsorów, którzy pomagają parafiom Patriarchatu Kijowskiego. Będą szukać chwiejnych i zdrajców wśród duchowieństwa Patriarchatu Kijowskiego, oferować im pieniądze i inną pomoc — będą działać tak, jak sanhedryn szukał zdrajców wśród uczniów Chrystusa, aby pochwycić Go potajemnie. Po wizycie na inauguracji prezydenta W. Janukowycza Patriarcha Cyryl oświadczył, że „moda na rozłam mija, rozłamowcy będą wracać do kanonicznej Cerkwi”. W czasie, który upłynął, siły promoskiewskie zdołały znaleźć w Patriarchacie Kijowskim jedynie kilku zdrajców. Dlatego muszą przed kolejną letnią wizytą zebrać jak najwięcej potwierdzeń słów Cyryla — w tym celu zaangażowano cały moskiewski wpływ cerkiewny i polityczny na ukraińską władzę. Jestem przekonany — dalsza realizacja moskiewskiego planu grozi ukraińskiemu społeczeństwu silnymi niepokojami. My natomiast życzymy narodowi ukraińskiemu pokoju i zgody. Jednak do tej pory na wszystkie nasze apele do władz nie słyszymy nic poza zaocznymi zapewnieniami o „równym traktowaniu wszystkich wyznań”, co w praktyce obraca się w wszechstronne wspieranie Patriarchatu Moskiewskiego i nacisk na Patriarchat Kijowski. Wcześniej rękami władzy Moskwa już próbowała zniszczyć Patriarchat Kijowski. Kulminacją tego były wydarzenia „krwawego wtorku” 18 lipca 1995 roku — pobicie przez milicję na placu Sofijskim procesji z ciałem spoczywającego. Oświadczenie Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta dla środków masowego przekazu.

Машинний переклад

OŚWIADCZENIE ZARZĄDU GŁÓWNEGO OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA „PROŚWITA” IM. TARASA SZEWCZENKI

„Proświty”, historykiem Wołodymyrem Semystiaho, prześladowania zastępczyni donieckiego oddziału obwodowego „Proświty” Marii Olijnyk oraz innych liderów ruchu proświtańskiego. To nic innego jak nacisk na wolność, wolnomyślicielstwo w kraju oraz próba przywrócenia starego skorumpowanego i autorytarnego systemu. To zagrożenie dla niepodległości. Cały świat obserwował wydarzenia 16 grudnia 2010 r. w Radzie Najwyższej Ukrainy z pobiciem przez „regionalów” deputowanych BJuT. Wśród pobitych — członek Zarządu Głównego Towarzystwa „Proświta” Jurij Hnatkewycz. Brutalne zatrzymania byłych członków rządu, przeszukania, przesłuchania — wszystko to prowadzone jest w stylu czekistowskich represji lat 30. ubiegłego wieku. Aresztowany i przetrzymywany w areszcie do tej pory jest członek Zarządu Głównego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki profesor, doktor nauk pedagogicznych, były minister ochrony środowiska Hryhorij Filipczuk. Przykłady można mnożyć. To nic innego jak wyrównywanie rachunków z logo Patriarchy Wołodymyra (Romaniuka). Nasza Cerkiew przeszła tę próbę i tylko wzmocniła się po niej, ponieważ wokół niej zgrupowały się wszystkie siły patriotyczne. Nie chciałbym, aby obecna władza, tak jak władza ówczesna, zrozumiała błędność swoich działań wobec Patriarchatu Kijowskiego dopiero po tym, jak stanie się coś podobnego do „krwawego wtorku”. Nie boimy się nowych prześladowań Patriarchatu Kijowskiego — słabi i niewierni mogą od nas odpaść, ale, jak podczas wszelkich prześladowań, duch i siła wiary prawdziwych synów i córek Cerkwi tylko się wzmocni. Jednak nie chcemy, aby przez narzucone z zewnątrz plany niszczone było nasze państwo. Wzywam wszystkich parafian do czujności — nie dopuszczajcie, aby bez waszej woli i wiedzy przyjmowano zmiany i uzupełnienia do statutów parafialnych, którymi wasza parafia może zostać przeniesiona do Patriarchatu Moskiewskiego. Wzywam społeczeństwo oraz społeczność międzynarodową do zwrócenia uwagi na naruszenia praw wiernych Patriarchatu Kijowskiego oraz na wzmocnienie nacisku na naszą Cerkiew. Wasz głos musi podnieść się w obronie prawdy! Wzywam dziennikarzy do śledzenia wydarzeń w życiu religijnym i przedstawiania ich prawdziwie oraz obiektywnie. I stanowczo wzywam władzę oraz osobiście Głowę państwa — czas rozpocząć prawdziwy i owocny dialog. W przeciwnym razie Ukraina ryzykuje powrót do siłowej walki międzywyznaniowej początku lat 90. Mam nadzieję, że w nowym, 2011 roku nastąpią zmiany na lepsze. Pozdrawiam wszystkich z nadchodzącym Bożym Narodzeniem, które wlewa w nas pewność, że dobro i prawda zawsze zwyciężą zło! Wzywam na cały naród ukraiński Boże błogosławieństwo! FILARET, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy 30 grudnia 2010 r. oponentami oraz nadużywanie władzy. Świadczy to o bezsilności władzy i próbach odwrócenia uwagi społeczeństwa od porażek gospodarczych, od nieudolności politycznej i niekompetencji zawodowej rządzącej ekipy, która swoje działania maskuje pod nazwą „walka z korupcją”. Jeśli nie zatrzyma się tego samowolstwa, to skutki znamy z historii, kiedy zniszczono kwiat ukraińskiego narodu, elitę intelektualną. 24 grudnia 2010 r. m. Kijów Prezydentowi Ukrainy W. JANUKOWYCZOWI Miejskim głowom Kijowa, Czerkas, Odessy, Zaporoża, Żytomierza, Ługańska, Chersonia, Sum, Charkowa, Użhorodu, Kirowohradu, Mikołajowa, Kotowska, Umania, Berdyczowa, Izmaiła, Chorola, Szepietówki, Żmerynki, Borzny, Malina, Proskurowa, Kaharlyka, Jampola, Smiły, Korostenia, Białogrodu nad Dniestrem, Koziatyna, Znamianki, Ochtyrki, Chmielnika, Radomyśla, Berszadi, Aleksandrii, Kamieńca Podolskiego, Tatarbunar Apel deputowanych 89 lat temu, 21 listopada 1921 r. we wsi Bazar, która znajduje się w rejonie narodyckim obwodu żytomierskiego, wydarzyło się jedno z najbardziej tragicznych wydarzeń w ukraińskiej historii. Tego dnia rozstrzelano tam 359 żołnierzy armii Ukraińskiej Republiki Ludowej. Zostali otoczeni przez oddziały Kotowskiego i wzięci do niewoli. Zmęczonych i głodnych zagoniono ich na noc do cerkwi (!), a rano wszystkich rozstrzelano. Kotowski nie zlitował się nawet nad całkiem młodymi. Najmłodszy z rozstrzelanych miał 18 lat. Ich imiona wyryto obecnie na pamiątkowej steli przy mogile zbiorowej. Kim więc był Kotowski? Do 1917 r. był złodziejem recydywistą, za co wielokrotnie trafiał na katorgę. Potem został czerwonym dowódcą. Od jego szabli potoczyła się na ziemię niejedna ukraińska głowa. Kara Boża dosięgła Kotowskiego jeszcze za życia. 6 sierpnia 1925 r. zastrzelił go trzema strzałami z rewolweru właściciel odeskiego domu publicznego Mejer Zajder. My, deputowani ludowi Ukrainy, którzy 21 listopada br. braliśmy udział w nabożeństwie przy mogile zbiorowej ofiar zamordowanych przez Kotowskiego, zwracamy się do miejskich głów i deputowanych rad miejskich tych ukraińskich miast, w których do tej pory są ulice nazwane imieniem Kotowskiego, z prośbą o naśladowanie przykładu rad miejskich Chmielnickiego i Winnicy oraz przemianowanie ich. Zwracamy się do miejskiego głowy i deputowanych rady miejskiej Kotowska z prośbą o zainicjowanie procesu przywrócenia miastu jego historycznej nazwy — Birzuła. Zwracamy się do Prezydenta Ukrainy. Szanowny Wiktorze Fiodorowiczu! Demonstruje Pan siebie jako osobę wierzącą. Często kończy Pan swoje apele i przemówienia słowami: „I niech pomoże nam Bóg!”. Lecz nie pomoże, Wiktorze Fiodorowiczu, Ukrainie Bóg i nie stanie się ona błogosławiona przez Boga, dopóki będzie sławić nie Boga, a bezbożnika, wielkiego grzesznika, złodzieja, kata i mordercę! Nie może być błogosławiona przez Boga ziemia, gdzie kultywuje się sławę tych, którzy zamieniali Boże świątynie w chlewy i magazyny. Przy okazji przypomnimy, Wiktorze Fiodorowiczu, że w Pańskiej rodzinnej Doniecczyźnie starannie chroni się w nazwach rejonów i ulic imiona morderców na wielką skalę. Przecież to właśnie Budionny, Woroszyłow i Kalinin zawsze pierwsi gorliwie składali swoje podpisy na wszystkich „listach rozstrzeliwań”, które regularnie podsuwał im Józef Dżugaszwili. To oni — Budionny, Woroszyłow i Kalinin — sankcjonowali rozstrzelanie dwudziestu dwóch tysięcy Polaków w Katyniu. Nie likwidując toponimiki totalitarnej stalinowskiej epoki, Ukraina nie stanie się ani szczęśliwą, ani demokratyczną, ani autorytatywną na świecie. Deputowani ludowi Ukrainy: Jurij HNATKEWYCZ, Mychajło KOSIW, Wiktor TEREN

Машинний переклад

APEL DO ŚWIADOMYCH UKRAIŃCÓW, DO MEDIÓW ORAZ PRZEDSTAWICIELI ORGANÓW WŁADZY, KTÓRZY STOJĄ NA GRUNCIE PRZESTRZEGANIA KONSTYTUCJI UKRAINY

W Zaporożu zniszczono pomnik Stalina. W Zaporożu sądy zakazują obywatelom swobodnego wyrażania swoich poglądów, w tym także poprzez zakaz organizowania manifestacji i pokojowych zgromadzeń. 1 stycznia 2011 roku po raz kolejny, według naszego przekonania bezpodstawnie, sąd zakazał przeprowadzenia uroczystego świątecznego marszu. Jednocześnie w przeddzień, tej samej noworocznej nocy, doszło do aresztowań wśród narodowo-demokratycznych kręgów Zaporoża. Ze słów pracowników milicji, zgodnie ze wstępnymi informacjami, zatrzymanym zarzuca się zniszczenie pomnika Stalina. Ale władza, pozwalając stawiać symbole, które dzielą naród, wprowadzając w praktykę zakaz wszelkich przejawów myślenia odmiennego, sama skłania Ukraińców do samoobrony, nie pozostawia innego wyboru, jak sięgnięcie po aktywne działania nieformalne. Naszym zdaniem odpowiedzialność za wydarzenia, które miały miejsce ostatnio, w tym wokół pomnika Stalina, w większym stopniu spoczywa na przedstawicielach władzy, sądach i organach ochrony porządku prawnego. Dziś wszyscy odczuwamy zaostrzenie działalności antyukraińskich sił. Postawiwszy pomnik Stalina, już samym tym faktem założono minę o powolnym działaniu, która w końcu wybuchła. Ale kto zniszczył ten pomnik w tak niecywilizowany sposób? Czy nie zrobili tego ci sami ludzie, ci, którzy skłócają Ukraińców czołami, ci, którzy wrogo odnoszą się do niepodległości Ukrainy? Czy może to niegodziwcy siejący niezgodę, by mocno osłabić naszą Ojczyznę? Podobne precedensy, które mają miejsce w Zaporożu, mogą wywołać niepohamowaną reakcję łańcuchową, dlatego wzywamy Ukraińców do czujności, jedności i zgody, w imię naszej rodzinnej Ukrainy. 01.01.2011 roku Z polecenia zarządu, przewodniczący Zaporoskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. H. Szewczenki O. TKACZENKO

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nie się Ukraina w następnym dziesięcioleciu? — Nie ma podstawowego, fundamentalnego projektu koncepcji perspektywicznego rozwoju Ukrainy. Przyjmujemy ustawy, kodeksy, nie mając głównej koncepcji. Chcemy mieć ładny surdut, naszywając na nim ładne łaty, ale nie będzie on odświętny, ciepły, wygodny. Najważniejszy problem — to problem oświaty, nauki, kultury. Jeśli urzędnik zajmuje stanowisko i nie jest do tego przygotowany zawodowo i moralnie, to jest to człowiek niekulturalny, nawet jeśli pracuje w Ministerstwie Kultury. Środki na naukę, oświatę i kulturę są mizerne: w porównaniu z Amerykanami 200 razy mniejsze, z Rosjanami — 30 razy. To intelektualna niewydolność naszej władzy. Przychodzi jedna partia i „dusi” wszystkie inne, zwłaszcza poprzedników. Mówią, że przyszli na ruinę: skarbiec — pusty, wojsko — niezdolne do walki, gospodarka — zaniedbana. Wzięli się do roboty, nie dokończyli. Ale przyjdą następcy i powiedzą, że zastali tę samą ruinę. To złe lekcje przeszłości, trzeba o nich zapomnieć. — Od czego zaczyna się problem oświaty, nauki i kultury? — Zaczyna się od wychowania rodzinnego. Jeśli ojciec i matka książki do ręki nie brali, jak wtedy dziecko ją weźmie? Jeśli dziecka nie uczono, by po śniadaniu po sobie sprzątać i pomagać matce zmywać naczynia, to jak ono normalnie zbuduje swoje życie rodzinne? Kiedy byłem dziekanem, spotykałem się z takimi parami, które dzisiaj się pobrały, a po kilku miesiącach się rozwiodły. Ona mówi: „Obiecywał, że będzie mnie nosił na rękach”. A on odpowiada: „Jakże ja ją będę nosił, jeśli ona nawet zupy nie potrafi ugotować?”. I słusznie. Ależ ich tego nie nauczyli rodzice. Zapraszam do siebie tę młodą parę i pytam: „Mieliście choć jeden szczęśliwy dzień razem?”. — „Mieliśmy”. Dlaczego więc go zdradzacie, uczcie się być razem. Kobieta musi uświadomić sobie, co to znaczy być gospodynią — to nie znaczy obsługiwać, a umieć sprawić tak, by mąż pomagał w gospodarstwie. Oto mój syn Taras potrafi ugotować taki barszcz, którego nie każda kobieta ugotuje. Dyskoteka, kieliszek, hulanka — tak teraz żyje młodzież. „Komsomolskaja Prawda w Ukrainie” zamieszcza na ostatniej stronie fotografie dziewcząt. Masza lubi dyskoteki, chce podróżować, ma nadzieję zobaczyć inne kraje. Jedna po drugiej to samo. A czy choć jedna z nich coś robi, czy pasjonuje się czymś pożytecznym dla siebie i innych? Uczniom zaproponowano odpowiedzieć na pytania ankiety: „Gdzie widzisz siebie po zakończeniu szkoły?”. Odpowiedzi nieprzyjemnie zaskoczyły: chcą być premierami, prezydentami, biznesmenami. Nikt nie zamierza pracować w rolnictwie. Dziecko powinno przyzwyczajać się nie do święta, a do pracy. Ale zanim zaczniemy uczyć dzieci, trzeba uczyć rodziców. Rozmawiała Natalia ANTONIUK Zdjęcie autorki

Машинний переклад

PETRO KONONENKO: „20 LAT NIEPODLEGŁOŚCI: ŁADNY SURDUT CZY ŁADNE ŁATY?”

— Petrze Petrowiczu, Nowy Rok 1991 Ukraińcy wspominają ze szczególną czułością. Z jakimi nadziejami i rozczarowaniami wchodzimy w trzecią dekadę naszego młodego niepodległego państwa? — U Ukraińców Nowy Rok zawsze szanowano i każdy był na swój sposób pamiętny. Jednak rok 1991 jest szczególny. Po referendum było wiele obaw co do dalszego wyboru historycznego. Ukraińska inteligencja nie mogła nie poruszać kwestii tego, co dokładnie wybierze ludność. Jednak „za” zagłosowało 90,32 procent — to byli nie tylko Ukraińcy, za państwową drogą rozwoju głosowali także Rosjanie, Białorusini, Polacy, Rumuni, Tatarzy i Węgrzy. Był to historyczny wybór nie tylko Ukraińców, ale wybór na korzyść całej Europy, całego demokratycznego procesu rozwoju ludzkości. Ukraińska inteligencja postrzegała Nowy 1991 rok jako odpowiedź narodu nie tylko Europie, ale i całemu światu. Niektórym bardzo podoba się fraza: „Ukraińskiemu narodowi łatwo przyszła jego państwowość”. Bardziej fałszywej tezy wymyślić nie można. Dzisiaj biolodzy wyraźnie wskazują, że bez sygnału z kosmosu żadna roślina nie wyrośnie, nawet jeśli ukrywa się ją w podziemiach, ona w pewnym czasie kiełkuje i w pewnym czasie zakwita. Znamy słowa wielkiego pedagoga Konstantego Uszyńskiego: „Nawet nowe państwo, tracąc poprzednie, może odnowić naród”. Ale kiedy wymiera język w ustach narodu, wymiera i naród. Wszystko robiono po to, abyśmy stracili język, kulturę, poczucie państwowości. XVII wiek wyraźnie odpowiedział, że szczytowym obrazem jedności jest naród. Kiedy odbyło się referendum, wtedy Ukraińcy jeszcze raz powstali jako wielki naród. Rok 1991 dla różnych ludzi mierzył się różnie. Niektórym wydawało się, że jeśli staliśmy się suwerennym państwem, to już jutro wzbogacimy się. Ale tego nie mogło być, bo przebudowa takiego organizmu, jak państwowy, a wcześniej podległy, to nie jest prosta sprawa. Jeśli w Związku Radzieckim produkowano samoloty, to inżynierska myśl naukowa była w Kijowie, a części wytwarzano w Moskwie. Nawet zegarki składano w różnych miastach. Tak było we wszystkim: w strukturze społecznej, ekonomicznej, politycznej. Kiedyś rozmawiałem z Leonidem Kuczmą, powiedział, że idea narodowa nie zadziałała. Zapytałem go: „Proszę powiedzieć, czy w latach 1990—1991 na Ukrainie była własna partia? — Nie było. A ukraiński rząd? — Nie było. A milicja? — Nie było. A KGB? — Nie było. A polityka zagraniczna? — Nie było”. Ten Nowy Rok zaświadczył, że Ukraińcy stają na gruncie swojej historycznej jakości. Jesteśmy narodem historycznym. Ile by dzisiaj nie dokładano wysiłków, aby Ukraińcy nie czuli się narodem, wszystko to jest skazane na porażkę. I to referendum z 1991 roku przyszło nie po prostu do domów, a do dusz, w świadomość, w ideały ludzi. Istnieje pojęcie pamięci historycznej. To pamięć nie poszczególnych dat, to pamięć swojej ziemi, swojego nieba. Naród ukraiński wykazał wyższą formę pamięci historycznej. Jeśli zapytać Ukraińców, dlaczego zagłosowali za niepodległością, większość, nie zastanawiając się, odpowiedziałaby po prostu: „Chcę być gospodarzem na swojej ziemi, chcę mieć swoje państwo”. — Wreszcie Ukraińcy uświadomili sobie swoją tożsamość narodową... — Musimy myśleć kategorią światową. To, że wreszcie i państwo poruszyło tę kwestię, jest bardzo znamienne. Bo problem tożsamości narodowej jest dzisiaj centralnym problemem ludzkości, wszystkie narody się tym zajmują. Był niepokój, czy przyjdzie uświadomienie, że na świecie ma panować wielorakość: tęcza dlatego jest tęczą, że jest różnokolorowa. Tak jak w różnych częściach świata jest różna przyroda, tak i ludzkość jest całością dzięki swojej wielorakości. Jedyny jednolity naród to polski, u nich ludność polska stanowi 98 %. Większość narodów ma wtręty etniczne i trzeba je szanować. Problem tylko w tym, co dokładnie będzie określać jedność tych narodów. Jeśli na Ukrainie mniejszości polska czy rumuńska nie będą miały możliwości wewnętrznego rozwoju, to i Ukraina nie będzie wolna. Wszystko to społeczeństwo musi sobie uświadomić. — „Naszego kwiatu po całym świecie”... Dlaczego Ukraińcy tak łatwo zmieniają się w bezkręgowych mankurtów, zapominając ojczyste słowo? — Jesteśmy na wszystkich kontynentach, jesteśmy charyzmatycznym światowym etnosem. Ale łączy nas idea narodowa. Słysząc słowo Tarasa Szewczenki czy Łesi Ukrainki, ludzie czują, że przyszedł do nich ukraiński świat i że należą do wielkiej światowej wspólnoty. Czy są tacy, którzy tego nie czują? Są, i znamy słowa Franki: „Czemu u nas odstępców tak wiele, czemu dla nich odstępstwo nie jest straszne?”. W każdych okresach rozwoju Ukrainy tacy byli. Dokonując Pomarańczowej Rewolucji, naród ukraiński pokazał swoją wolę: można rozwiązywać najbardziej globalne problemy cywilizowanie i kulturalnie. Nikogo nie pobito, niczego nie zniszczono. Teraz spójrzmy, co dzieje się obecnie w innych krajach, w tym u naszych sąsiadów. To jeszcze jedna wielka lekcja dla ukraińskości, narodu jako ludu z wewnętrzną mentalnością, pamięcią historyczną, że wszystko można rozwiązywać na poziomie konstytucji Pyłypa Orłyka, deklaracji przyjętych przez Centralną Radę. To jedność pokoleń, jedność epok. Byłem w ponad 30 krajach, widziałem, jak żyją Ukraińcy i nie-Ukraińcy. Kiedy mówi się nam, że Ukraina powinna iść do Rosji albo do Ameryki, to są to niedojrzałe, nieukształtowane myśli. Nigdzie nie musimy iść, bo myślami, uczuciami, sposobem myślenia musimy koordynować nasze dążenia z doświadczeniami różnych krajów, ale coś dobrego można osiągnąć tylko własnymi siłami. — Wielu ludzi straciło wiarę, Nowy 2011 rok postrzegają jako krok ku zagładzie naszego państwa. — Zawsze żal mi ludzi, którzy do wszystkiego podchodzą jednostronnie. Niektórym teraz wydaje się, że kraj ginie. Jeszcze Kostomarow pisał: „Leży w grobie Ukraina, ale jeszcze nie umarła”. I Franko: „I nie umarła, i nie umrze”. Ukrainie zamawiają requiem, mówią, że państwa nie będzie. Ale jeszcze pod koniec XIX wieku wydawało się, że państwa nie ma. A ona wybuchła rewolucją narodowowyzwoleńczą. Dzisiaj mamy bardzo wiele problemów i przeszedłszy taką drogę, mając takie możliwości, w znacznym stopniu ich nie zrealizowaliśmy. Wszystkich ogarnia nieufność i strach, który był wcześniej. Najważniejsze — wierzyć w zwycięstwo. Dlaczego do władzy dochodzą ludzie, którzy nie wiedzą, czym jest Ukraina, nie znają tej ziemi, jej kultury, a co najgorsze — nie pragną znać. Ich dialektyka: pieniądze — władza, władza — pieniądze, w każdy sposób utrzymać się przy władzy. Ukraińców złamać nie można, bo charakter mamy mądry i mężny. Trzeba widzieć i to, co cząstkowe, i to, co ogólne. Ten, kto nie liczy się z historycznym charakterem naszego narodu, bardzo ryzykuje. Właśnie dlatego wierzę, że ci, którzy przyszli rządzić tym narodem, nie szanując go, nie mając elementarnego szacunku, etyki, przy władzy długo nie pozostaną. Teraz w naszym rządzie są absurdalni ludzie. Władają aparatem zarządzania w radzie wiejskiej, rejonowej, obwodowej, w Gabinecie Ministrów, w Radzie Najwyższej. Doszliśmy już do tego, że w Radzie Najwyższej można lekceważyć zdrowie deputowanych, a potem mówić: „Zapomnijmy o tym, to wewnętrzna sprawa parlamentu”. Jaka wewnętrzna sprawa? Jeśli tam się biją, to dlaczego nie można tak postępować wszędzie? To fałszywa teoria i postawa nieinteligentna. U nas głównym problemem jest formowanie elity we wszystkich sferach. To proces dość powolny. Niektórzy mówią: „A czy ja dożyję lepszych czasów?”. Ale my nie żyjemy jednym dniem i przed nami jeszcze bardzo wiele szczęśliwych nowych lat. Ja też czasem odczuwam smutek i żal, ale wierzę. Żaden naród się nie zrealizuje, dopóki nie poczuje tej kosmicznej siły, woli światowej do zrozumienia, że jest wielkim narodem, ważnym podmiotem historycznym. — Z jakimi głównymi problemami, Pana zdaniem, zderzają się... W 2011 roku mija 20 lat od ogłoszenia niepodległości naszego państwa. Prezydent podpisał Ukaz nr 990/2010 „O obchodach 20. rocznicy Niepodległości Ukrainy”. Zaplanowano uroczystości, międzynarodowe konferencje naukowo-teoretyczne, ogólnoukraińskie konkursy, pokaz w telewizji cyklu poznawczych filmów dokumentalnych o historii ukraińskiego państwowotwórstwa, przeprowadzenie Dni Ukrainy i innych wydarzeń tematycznych w obcych państwach z udziałem ukraińskiej społeczności za granicą itd. Czy mamy co świętować? Czy nie zniszczy Ukrainy ten polityczny plankton, który tak swobodnie teraz czuje się przy władzy? Z jakimi uczuciami wchodzą Ukraińcy w 2011 rok? Noworocznym nastrojem i przemyśleniami podzielił się dyrektor Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Językoznawstwa, doktor nauk filologicznych, akademik Petro KONONENKO.

Машинний переклад

«SŁOŃCA I GWIAŹDZISTEGO NIEBA życzą ukraińscy astronomowie w nowym roku

Zwyczajny stołeczny adres — ulica akademika Zabołotnego, 27. Tam znajduje się Główna Obserwatorium Astronomiczne NAN Ukrainy. Jechaliśmy tam po raz pierwszy, więc chciało się jak najszybciej dotrzeć, aby znaleźć odpowiedzi na najbardziej skryte „Dlaczego?” dotyczące naszego bytu, wszak jest on związany z gwiazdami, z dalekimi nieznanymi światami. Ale żeby trafić do obserwatorium, musieliśmy iść kilka kilometrów zaśnieżonym Lasem Hołosijiwskim. Czarująca, wcale nie miejska przyroda jakby współbrzmiała z Kosmosem. Nasz rozmówca — Iwan Pawłowycz KRIACZKO — kierownik działu informacji naukowo-technicznej Głównego Obserwatorium Astronomicznego NAN Ukrainy, autor „Kieszonkowego atlasu rozgwieżdżonego nieba”, „Atlasu rozgwieżdżonego nieba”, podręcznika metodycznego dla nauczycieli „Astronomia. Klasa 11”, „Przewodnika po rozgwieżdżonym niebie”, „Pomoce naukowe z astronomii”, elektronicznego podręcznika z astronomii dla 17-godzinnego kursu, współautor podręczników, programów nauczania z przyrodoznawstwa i astronomii, Biblioteki pomocy elektronicznych z astronomii, około 20 publikacji naukowych z zakresu fizyki Słońca oraz dwóch patentów na wynalazki. Założyciel i redaktor naczelny czasopisma popularnonaukowego „Nasze niebo. Observer”. Muzeum historii Głównego Obserwatorium Astronomicznego NAN Ukrainy rozgwieżdżone niebo: naukowców, nauczycieli, amatorów. Staramy się udzielać wykwalifikowanych odpowiedzi na pytania, które napływają telefonicznie lub pocztą elektroniczną, popularyzujemy astronomię w każdy sposób, w tym także przez media. — Dlaczego obserwatorium w Lesie Hołosijiwskim nazywa się Głównym? Czyżby tutaj były najlepsze warunki do obserwacji? — Tutaj prowadzimy najwięcej badań na Ukrainie — od obserwacji planety Ziemia (dział geodynamiki) do obiektów pozagalaktycznych. Wszystko, co mieści się w tym przedziale, wchodzi w zakres zainteresowań naukowych pracowników obserwatorium. Główne Obserwatorium Astronomiczne to instytucja akademicka, która należy do Narodowej Akademii Nauk, być może dlatego jest Głównym. Są też inne obserwatoria, które koncentrują się na bardziej konkretnych badaniach. Tak, Obserwatorium Uniwersyteckie przygotowuje profesjonalnych astronomów, Krymskie znane jest na świecie jako Obserwatorium Słoneczne, tam są bardzo dobre wyniki badań Terskoł — na Elbrusie, w Kabardo-Bałkarii, na wysokości 3100 m n.p.m. Dzisiaj to Międzynarodowe centrum badań, ponieważ znajduje się na terytorium Rosji, ale wyposażenie należy do naszego obserwatorium, Państwa Ukraińskiego. Oprócz astronomicznych, stosuje się je do badań medycznych i ekologicznych. — Co zadziwiło Pana na rozgwieżdżonym niebie w 2010 roku i czego oczekiwać w 2011? — Byłem najbardziej zadziwiony tego lata, kiedy obserwowałem deszcz meteorów Perseidów w sierpniu. Jeździliśmy obserwować to zjawisko do Lisnyk (to obserwatorium w pobliżu Kijowa, które należy do katedry astronomii). Z nami była grupa uczniów, którzy zajmują się obserwacjami tych zjawisk. Wtedy był niesamowity upał, a my z chłopakami leżeliśmy prosto na ziemi i liczyliśmy meteory. Od 13 na 14 grudnia był jeszcze jeden piękny deszcz meteorów — spadały Geminidy. W 2011 mamy nadzieję zobaczyć najjaśniejsze planety, Księżyc. Te nadzieje są związane z nadziejami wielu ludzi, którzy chcieliby popatrzeć na to razem z nami. A to udaje się nie zawsze, bo w Kijowie, niestety, nie wszystko jest tak dobrze z pogodą astronomiczną: bywa pochmurno, więc nie widzimy jasnego nieba czasami przez miesiąc. Dlatego astronomowie zawsze życzą wszystkim „Słońca i rozgwieżdżonego nieba przy każdej pogodzie”. — Jakie najważniejsze odkrycia zostały dokonane w światowej nauce w 2010 roku? — Moim zdaniem, najbardziej niesamowite odkrycie zrobił Brytyjczyk Roger Penrose. Znalazł pewne niejednorodności tła mikrofalowego, które pojawiło się wkrótce po narodzinach Wszechświata i niesie informację o tym wydarzeniu. Te niejednorodności, jest pewien uczony, świadczą o tym, jakim był Wszechświat przed „Wielkim Wybuchem”. Pytanie o narodziny Wszechświata zawsze najbardziej interesowało naukowców, dlatego Penrose jakby przekroczył tę granicę tajemniczości. Według jego wniosków, Wszechświat przeszedł w ten stan z jakiegoś poprzedniego — czyli poprzednik Wszechświata zakończył swoje istnienie i dał życie nowemu. Ale resztki informacji o tamtym poprzednim stanie przeniknęły tutaj. Jednak większość kosmologów uważa, że obiektywność badań Penrose'a budzi wątpliwości, więc radzą trzymać się klasycznej teorii o tym, że punktem wyjścia naszego bytu był jednak „Wielki Wybuch”. Ale co go spowodowało i co było przed nim — do dziś pozostaje otwartym pytaniem. Jeśli chodzi o konkrety — odkryto nowe egzoplanety (krążące wokół innych gwiazd). Te obiekty astronomowie odkrywają od 1995 roku i jest ich już ponad 500. Jeśli jeszcze 20 lat temu istnienie planet wokół innych gwiazd było hipotezą, to teraz jest to jeden z postępowych kierunków odkryć. Obecnie za pomocą najpotężniejszych teleskopów są one nawet fotografowane, więc możemy zobaczyć inne układy planetarne na własne oczy. A to krok do rozwikłania jeszcze jednego wiecznego pytania — czy istnieją planety podobne do naszej Ziemi, czy jest na nich życie? Obecnie odkryto już planety tylko trzy razy większe od Ziemi, które mają twardą powierzchnię, wśród nich może okazać się taka, która ma warunki do życia. A kto tam, albo co tam? Kiedyś napisałem artykuł naukowy „Jak astronomowie szukają życia we Wszechświecie”, który rozpocząłem od tego, że życie w ogóle nie jest kwestią czysto astronomiczną. Jest jeszcze biologia. Ale na astronomów „zrzucono” zadanie znalezienia miejsca, gdzie życie może istnieć. Dlatego na styku astronomii i biologii powstała astrobiologia. Biolodzy według pewnych „markerów” (obecność atmosfery, tlenu w niej, wody itp.) ustalają prawdopodobieństwo istnienia życia na egzoplanetach. — Czy można zobaczyć w teleskopie tak zadziwiające obiekty kosmiczne, jak na zdjęciach w Internecie? — Nie. Jest to nawet zasadniczo niemożliwe. Nawet jeśli przez całą dobę patrzeć na ten punkt nieba, gdzie znajduje się ten obiekt, nie zobaczymy go w ten sposób. Ponieważ fotografia i ludzkie oko to różne odbiorniki. Fotografia może gromadzić światło, a oko tego nie robi. Astronomowie mają narzędzia pracy — teleskopy. W 2010 roku przeprowadzono remont kosmicznego teleskopu imienia Hubble’a, który już od 20 lat lata wokół Ziemi i fotografuje odległe obiekty. Te zdjęcia są rozpowszechnione i dziś większość ludzi wyobraża sobie Wszechświat właśnie na podstawie fotografii z Hubble’a. Na remont Amerykanie wydali miliard dolarów, z czego 200 milionów na nowy sprzęt naukowy. Teraz będzie on gwarantowanie pracował jeszcze 5 lat, chociaż na jego miejsce budują znacznie większy teleskop imienia Jamesa Webba. Ukraińscy naukowcy również mieli program obserwacji na Hubble’u, a to świadczy o wysokim poziomie naszych astronomów, ponieważ wnioski wybiera specjalna międzynarodowa komisja i muszą one wpisywać się w koncepcję ogólnoświatowej astronomii. Nasi astronomowie pod kierownictwem akademika NAN Ukrainy Jurija Izotowa obserwowali odległe galaktyki przez siedem dób (ponieważ Hubble znajduje się na orbicie, obserwacje prowadzi się całodobowo). Hubble latał wokół Ziemi, realizując program, który został napisany tutaj, w Lesie Hołosijiwskim. — Iwanie Pawłowiczu, zadziwi Pan czytelników „Słowa Proświty” — czy jest życie na Marsie? — To bardzo ciekawa temat. Można by nawet napisać o tym powieść. Kto tylko nie szukał życia na tej planecie, ale do tej pory nie znalazł. Pewnego razu wydawało się już, że temat jest zamknięty: życia nie ma. Ale do Marsa przylatuje kolejny aparat kosmiczny, bada go z orbity i znajduje „markery” — poboczne oznaki istnienia życia. Na powierzchni Marsa zarejestrowano przejawy metanu, co może być związane z mikroorganizmami.

Машинний переклад

Dawni ludzie wiedzieli wiele o niebie, więcej niż współcześni. Dawny człowiek nie mógł przeżyć bez tej wiedzy. Nie mieli komputerów, telewizorów, ich monitorem było niebo.

— Iwanie Pawłowiczu, jakie informacje mogą uzyskać ludzie na temat działalności obserwatorium i gdzie zwracać się z pytaniami dotyczącymi astronomii? — Po pierwsze, jest to muzeum historii Głównego Obserwatorium Astronomicznego NAN Ukrainy, do którego koniecznie musi trafić każdy, kto interesuje się astronomią. Po drugie, są to wspólne ze zwiedzającymi obserwacje obiektów gwiezdnego nieba, które przeprowadzamy w wcześniej ustalonym czasie. Po trzecie, są to wykłady popularnonaukowe czołowych pracowników obserwatorium. W naszej sali konferencyjnej możemy pomieścić 200 słuchaczy. Mogą to być różne, jak przyjęło się teraz nazywać, „zespoły”, które interesują się astronomią. Mamy naukowców, którzy bezpośrednio zajmują się kwestiami wody na Marsie, kwestiami Słońca i tym podobne. Udzielą oni informacji „z pierwszej ręki”. Harmonogram wykładów i obserwacji jest zamieszczony na stronie internetowej obserwatorium www.mao.kiev.ua, a wcześniejsze zapisy na wykłady pod numerem telefonu w Kijowie 526-47-58. Obecnie obserwatorium przywiązuje dużą wagę do rozwoju edukacji astronomicznej. Choć jeszcze 20 lat temu ta kwestia omijała profesjonalną społeczność astronomiczną. Uważano, że edukacją musi zajmować się właściwe ministerstwo, a naukowcy — nauką. Ale tak się złożyło, że o astronomii jako przedmiocie szkolnym na początku lat 90. zapomniano. I otrzymaliśmy dziesięcioletnią „dziurę”, kiedy prawie jej nie uczono w szkole. Ale wysiłkami ukraińskiej społeczności astronomicznej udało się przywrócić astronomię do wykazu obowiązkowych przedmiotów szkolnych. Dziś łączymy naukę astronomiczną z edukacją astronomiczną, nasi naukowcy stale prowadzą otwarte wykłady na uniwersytetach, lekcje w szkołach. Rok 2009 został ogłoszony przez ONZ Międzynarodowym Rokiem Astronomii, ponieważ właśnie wtedy minęło 400 lat od momentu, gdy Galileusz po raz pierwszy spojrzał na niebo przez teleskop. Z tej okazji wiosną 2010 roku przeprowadziliśmy „Astronomiczny festiwal pedagogiczny”, w ramach którego odbyły się konkursy dla nauczycieli, prezentacje najlepszych projektów uczniowskich i studenckich, wystawy, wykłady i tym podobne. Zapraszamy do społeczności astronomicznej wszystkich, których wabi Słońce i największy na Ukrainie teleskop o średnicy 2,6 m. A ogólnie na Ukrainie nie ma zbyt sprzyjającego „astroklimatu”. Nie mamy wysokich gór (a teleskopy najlepiej stawiać wysoko w górach). Nasze Karpaty i Góry Krymskie są za małe, nawet w porównaniu z Kaukazem, nie mówiąc już o górze Mauna Kea, gdzie na wysokości 4000 metrów znajduje się największe obserwatorium na świecie. Najlepszy teleskop słoneczny znajduje się na Wyspach Kanaryjskich, tam również jeżdżą nasi naukowcy. Astronomia to nauka ogólnoświatowa. Obecnie nie ma potrzeby budowania na Ukrainie superpotężnych teleskopów. Naukowcy, którzy są uznani przez światową społeczność astronomiczną, mogą po prostu pojechać obserwować do innego kraju. — Jaki największy teleskop posiada Główne Obserwatorium Astronomiczne NAN Ukrainy? — Największy teleskop, który należy do naszego obserwatorium, —

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zaczyna się wcześniej, i oni pierwsi obserwują niebo w określonej dobie. Wszystkie odkrycia komet należą do nich, bo najlepiej obserwować je ze Wschodu. — Jak odnosi się Pan do ludowej astronomii? — Do ludowej astronomii odnoszę się z wielkim szacunkiem, bo dawno zrozumiałem, że to skarb cywilizacji, skarb każdego narodu z osobna. Każdy naród po swojemu widział niebo, po swojemu potrafił czytać niebiańską księgę. Dotarły do nas mity i legendy starożytnych Greków, greckie gwiazdozbiory wzięto u nas za podstawę. Ale znamy także Wózek, Dziewczynę z wiadrami, Wielki i Mały Wóz oraz Krzyż Niebieski — to wszystko jest ukraińska ludowa astronomia. Dawni ludzie wiedzieli o niebie dużo, więcej niż współcześni. Dawny człowiek nie mógł przetrwać bez tej wiedzy. Nie mieli komputerów, telewizorów, ich monitorem było niebo. — Według znaku zodiaku jest Pan Skorpionem. Wierzy Pan w astrologię? — Astrologia to zabobon. Nie mając nic wspólnego z nauką, wyrosła i kwitnie dziś tylko w głowach nieoświeconych ludzi. Jak można wierzyć w to, że gdy planeta Mars wejdzie w określony gwiazdozbiór, to znaczy, że znajdziecie portfel? Horoskopom, drukowanym w środkach masowego przekazu, nie warto ufać. Dziwi mnie, że drukuje się je nawet w poważnych wydawnictwach. To świadome oszukiwanie czytelników. Niektórzy mówią, że horoskopy to zabawa, rozrywka. Ja nie traktuję astrologii jako gry, bo to lekceważenie elementarnych rzeczy. Wielu Ukraińców wierzy horoskopom, bo przywykli wierzyć gazetom. Porady z horoskopów ludzie zaczynają przykładać do swojego życia, dlatego popełniają błędy, ograniczają swoje działania. Astrologia powstała dzięki naszej dociekliwości. Człowiek obserwował procesy zachodzące na niebie i oczywiście widział rzeczywisty wpływ, gdy słońce wypalało Ziemię czy spadał meteoryt. Człowiek zrozumiał, że niebo wpływa na Ziemię, i pomyślał, że wpływa też na niego, przeniósł niebiańskie działania na swoje życie. Te wyjaśnienia są dowolne, to fantazja. Nauka różni się od astrologii tym, że naukowiec każdego ranka wstaje i mówi: „To, co wczoraj wymyśliłem, jest nieprawdą”. Nie opiera swoich przypuszczeń na wierze. Nauka może odrzucić dawne wyobrażenia, które w rzeczywistości nie odpowiadały rzeczywistości. Astrologia opiera się na wierze, na tym, od czego trzeba odchodzić. — Panie Iwanie Pawłowiczu, czy wierzy Pan w istnienie duszy? — Chemia, z której zbudowane jest nasze ciało, powstała podczas wybuchów gwiazd. Gwiazdy wytworzyły wszystkie pierwiastki chemiczne, z wyjątkiem wodoru i helu. Jesteśmy zbudowani z popiołu dawno zgasłych gwiazd. Prawdopodobnie nie zostaliśmy stworzeni przez nikogo i przez nic, lecz pojawiliśmy się jako wynik rozwoju ogromnego Wszechświata. A jak sam Wszechświat powstał — to pytanie otwarte. Nie potrafię sobie tego wytłumaczyć. Mogę zgodzić się z tymi ludźmi, którzy mówią, że świat został stworzony przez istotę nadprzyrodzoną, i z tymi, którzy twierdzą, że powstanie świata to proces naturalny. Ale to, że w tym świecie nie jesteśmy przypadkowi, jest pewne. Cała ewolucja Wszechświata świadczy o tym, że nasze istnienie nie jest przypadkowe. Rozmawiali Jewhen BUKET, Natalia ANTONIUK

Машинний переклад

BEZ WZGLĘDU NA POGODĘ

Ustalono również, że pod powierzchnią Marsa znajduje się woda w stanie zamarzniętym. To położyło kres długim sporom o to, czy woda tam kiedyś była, i dlaczego na powierzchni Marsa jest tyle wyschniętych koryt i kanałów. Woda była, prawda, dawno, miliony lat temu. Być może gdzieś woda wydostaje się na zewnątrz, ale tylko na bardzo krótko. Istnieją zdjęcia, na których widać, jak ze zbocza spływa coś podobnego do kropli wody. Dwie amerykańskie międzyplanetarne stacje kosmiczne „Wiking-1” i „Wiking-2” w 1975 roku wylądowały na Marsie i szukały tam życia, pobierały próbki gleby, a następnie je badały, ale niestety nie powiedziały nic konkretnego o możliwym życiu na planecie. Do dziś utrzymuje się stan stabilnej równowagi, jak mówią fizycy, to znaczy nikt nie odważy się stwierdzić, że na Marsie nie ma życia. Kiedy Związek Radziecki zamierzał wysyłać na Księżyc aparaty kosmiczne, Serhij Korolow zwołał naradę przedstawicieli branży kosmicznej, na której rozstrzygano kwestię, jaka jest powierzchnia Księżyca: twarda czy piaszczysta, czy aparat może w niej ugrzęznąć. Dyskusje toczyły się bardzo długo, a potem Korolow wziął na siebie odwagę i napisał: „Księżyc jest twardy” i postawił wykrzyknik. Aby dowiedzieć się, czy na Marsie jest życie, potrzebne są dodatkowe badania. Ku planecie kieruje się jeszcze kilka aparatów kosmicznych, które w ciągu najbliższej dekady w końcu dadzą odpowiedź na to pytanie. — Czy być może w jakichś ostępach Układu Słonecznego istnieje życie? — Na innych planetach życia nie ma, bo tam są niesprzyjające warunki do jego powstania. Jeśli jednak jest, to jest specyficzne, mikrobiologiczne. Możliwe jest jednak życie na księżycach wielkich planet. Jakieś 20 lat temu pracownik naszego obserwatorium napisał artykuł „Czy na Europie jest życie?”. Wszyscy myśleli, że chyba postradał zmysły. Potem okazało się, że miał na myśli Europę, księżyc Jowisza. Jest ona interesująca tym, że w całości pokryta jest wodą: górna warstwa to lód, który popękał, a pod lodem znajduje się ciekła woda. Wielu jest ciekawych, co może być w tym oceanie. Jednak dowiedzenie się tego jest trudne, bo aby dotrzeć do wody, trzeba przebić kilometrową warstwę lodu. W naszym Układzie Słonecznym praktycznie wszystkie obiekty widzimy w całości, jedynym wyjątkiem jest Księżyc. Jeśli znajdziemy jakiekolwiek najprostsze oznaki życia na naszych planetach, będzie to ważnym dowodem na to, że życie jest właściwe Wszechświatowi. Kiedy myślę o życiu we Wszechświecie, robi mi się straszno. Strach ogarnął także fizyka Fermiego, który wpadł na pewną myśl, dziś nazywaną paradoksem Fermiego. Dlaczego nie widzimy ani jednego kosmity, skoro Wszechświat istnieje i będzie istniał nieskończoną liczbę lat? Jeśli Wszechświat jest nieskończony, to planet takich jak Ziemia jest nieskończenie wiele, a zatem i życia jest nieskończenie wiele. W związku z tym na Ziemi powinno być wielu kosmitów, a jednak ich nie ma. — Czy Układ Słoneczny został zbadany i czy ma wyraźną strukturę? — Plutona wykreślono z listy wielkich planet, ponieważ zaczęto odkrywać obiekty za orbitą Plutona, które są większe od Plutona. Znaleziono Erydę, która znajduje się znacznie dalej niż Pluton, ale jest większa rozmiarami. W 2006 roku na zjeździe Międzynarodowej Unii Astronomicznej pojawił się dylemat: czy warto mówić, że istnieje dziesiąta planeta w Układzie Słonecznym, a za rok znów się zebrać i ogłaszać o jedenastej itd. Poszli banalną drogą: zrobić tak, jak prościej. Postanowiono, że jest osiem planet, a Pluton i wszystko, co wokół niego, to „planety karłowate”. Wówczas już wiedziano, że istnieje pas Kuipera. Już w 1950 roku Kuiper przewidział jego istnienie. Stało się wiadomo, że Pluton jest obiektem tego pasa i stało się jasne, że to jeden z pewnej liczby obiektów w pasie Kuipera. W jednym ze stanów USA, gdzie znajduje się obserwatorium, na którym odkryto Plutona, uchwalono prawo uznające Plutona za dziewiątą planetę. Obiektów w pasie Kuipera jest tysiące, „planet karłowatych” jest około dziesięciu. Naukowcy aktywnie obserwują ten pas. Obecnie do Plutona leci kosmiczny statek „New Horizons”. W 2015 roku powinien już tam być i wtedy przeprowadzi bezpośrednie rozpoznanie. NASA poinformowała, że ich statek osiągnął granicę Układu Słonecznego. Jednak jeśli spojrzeć na chronologię, to przekraczał ją już kilka razy. W rzeczywistości granica Układu Słonecznego to pojęcie dość umowne. Rozmiaru Układu Słonecznego nie ma, ponieważ nie wiadomo, co przyjąć za jego początek. — Obecnie w Internecie stale pojawiają się ciekawe fakty astronomiczne. Czy można im ufać? — Jesteśmy za czystością przestrzeni informacyjnej, w tym także astronomicznej. Jestem za astronomiczną prawdą. Pracuję długo i o północy przeglądam wiadomości w Internecie. Pojawiła się informacja, że minister obrony NASA poinformował dziennikarzy, iż odbył spotkanie z astronomami, którzy powiedzieli, że w 2013 roku będą niesamowite rozbłyski na Słońcu i Ziemia zostanie spalona. Dzieje się tak, mimo że w NASA nie ma ministra obrony. No, myślę, jutro do pracy przyjadą z kanałów telewizyjnych. Rzeczywiście, rano już na mnie czekali przedstawiciele mediów. Do wiadomości, które pojawiają się w Internecie, trzeba podchodzić bardzo ostrożnie. Kanały telewizyjne czasem same „miotają się” i wprowadzają w błąd wielu ludzi. Dzwonią do mnie i mówią: „Iwanie Pawłowiczu, w telewizji powiedziano, że na Ziemię leci planeta i będzie u nas coś strasznego”. Uspokajam ich i mówię, że do nas nic nie leci, ale nie wierzą — przecież tak powiedziano w telewizji! Ludzie starszego wieku przyzwyczaili się wierzyć, że wszystko, co napisano w gazecie i powiedziano z ekranów telewizorów, jest prawdą. Do nas może lecieć wiele rzeczy, a my możemy na kogoś wpaść. Ziemia porusza się wokół Słońca z prędkością 30 kilometrów na sekundę. A nasz Układ Słoneczny z jeszcze większą prędkością leci w Galaktyce i to, co jest na naszej drodze, mogą powiedzieć tylko astronomowie. Astronomowie są swoistym drogowskazem, oddziałem idącym przed cywilizacją, który ostrzega o niebezpieczeństwie. Dokładnie przeszukują cały przestrzeń wokół Ziemi, obserwują niebo codziennie i każdej nocy. — Jak Pan skomentuje informację o planecie Nibiru? — Rozmowy o planecie Nibiru wiążą się z ciekawym paradoksem astronomicznym: większość gwiazd, które obserwujemy we Wszechświecie, tworzy określone układy. Najprostszy z nich to gwiazda podwójna. Gwiazdy unikają samotności, zazwyczaj żyją w grupach. Nasze Słońce — niemal jedyne — nie ma satelity i pozwala to niektórym zawodowym astronomom mówić, że tak nie jest, że w rzeczywistości Słońce ma satelitę — ...ot Nibiru czy gwiazdę Nemezis — kolejny mityczny obiekt. O tej gwieździe nic nam nie wiadomo, pytanie pozostaje otwarte. — Za ile lat może nadejść niebezpieczeństwo dla Ziemi? — Wielkich ciał, które mogłyby zderzyć się z Ziemią i wywołać ogólnoplanetarną katastrofę, nie ma. Jednak Słońce nie jest wieczne, za pięć miliardów lat zakończy swoje życie, a wraz z nim zakończy życie cały Układ Słoneczny. Astronomowie intuicyjnie szukają życia na innych planetach po to, aby przyszłe pokolenia mogły ocaleć.

Машинний переклад

W jednym ze stanów USA, gdzie znajduje się obserwatorium, na którym odkryto Plutona, uchwalono prawo uznające Plutona za dziewiątą planetę.

Pomyślcie, dlaczego człowiek jest tak ciekawski? Moglibyśmy być istotami, których nic nie interesuje. Ciekawość została w nas zaszczepiona po to, byśmy mogli ocaleć. Dzięki ciekawości, dzięki staraniom poznania świata, znajdujemy dla siebie drogi ratunku przed niebezpieczeństwem. — Czy amatorska astronomia jest w Ukrainie rozpowszechniona? — Astronomia jest nauką całkowicie otwartą, nieprowadzącą zamkniętych tematów. Obecnie amatorska astronomia jest bardzo rozpowszechniona. Ludzie interesujący się gwiaździstym niebem mają możliwość kupowania dobrej jakości teleskopów, zwłaszcza na Zachodzie, w USA i Kanadzie. Kupują takie wyposażenie, którego nie mają wszyscy zawodowi astronomowie w Ukrainie. Chociaż w naszym państwie także zaczyna się rozwijać amatorska astronomia. Amatorzy odkrywają wybuchy supernowych, egzoplanety, dostępne są im obecnie ciała, które bóg wie gdzie znajdują się od Ziemi. Przy okazji, planety odkrywają przeważnie Japończycy, bo u nich doba

Машинний переклад

RAZEM WIECZERZAĆ

“Trzeba razem wieczerzać!”. Taka sobie codzienna fraza. I co w niej szczególnego? Okazuje się, że pokolenia naszych przodków zawarły w niej wielki jednoczący sens. U Ukraińców wspólną rodzinną wieczerzą kończy się dzień pracy. Nabiera ona rytualnego znaczenia w naszych ukraińskich rodzinach rolniczych latem, a jeszcze bardziej podczas żniw, kiedy dzień jest długi, a noc krótka. A szczególnie symboliczne wieczerze odbywają się zimą, kiedy święta przychodzą w gości, kiedy ludzie żyjący tradycyjnym wiejskim życiem mają więcej czasu na wypoczynek. To wtedy, gdy żywa była jeszcze odwieczna tradycja u wiejskich pracowitych ludzi, u których pamięć genetyczna przechowuje wartości duchowe, nabyte przez praukraińców jeszcze w czasach przedchrześcijańskich. Iwan PAWŁENKO, profesor katedry folklorystyki Instytutu Filologii Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki. Wieczerzaliśmy, jak pamiętam od małego, zawsze razem — już jak ściemniało. Mama wyjmowała zaparzony barszcz i duszone ziemniaki z pieca, ojciec kroił po kromce domowego chleba, czytał “Ojcze nasz”, i potem jedliśmy barszcz z chlebem drewnianymi łyżkami z jednej glinianej miski. Latem na stole obowiązkowo była cebula, czosnek, ogórki z grządki, a w inne pory roku dodawano różne kiszonki (kapustę, ogórki, pomidory) i obowiązkowo gorzką paprykę oraz sól. Ojciec jadł powoli, nie śpiesząc się, opowiadał, jak minął dzień, a my wszyscy w milczeniu słuchaliśmy, choć czasami mama wtrąciła słowo. Bywało i tak, że ojciec uderzył mnie po czole łyżką, jak robiłem coś nie tak: albo chleb mi się za bardzo kruszył, albo w misce wyławiałem coś dla siebie lepszego, albo wyjadałem mak z pierogów czy z pączków, a ciasta nie jadłem. Czasami, zwłaszcza w porze letniej, często na wieczerzę przychodzili sąsiedzi. Wtedy gotowano ziemniaki (w mundurkach), na stole, oprócz wszystkiego, już pod koniec lat pięćdziesiątych była chamsa, a nawet śledź beczkowy, i nie ma co ukrywać, pojawiała się butelka buraczanki. Wtedy wieczerza przebiegała już nie w milczeniu, a z głośnymi rozmowami o życiu-bytowaniu. Prawda, nie słyszałem ani jednego dowcipu i przez cały okres mojego wiejskiego życia żadna brutalność nie wybrzmiała. Zatem, po drugim kieliszku ojciec mój obowiązkowo zaczynał śpiewać pieśń “Oj szedł kozak z Donu do domu i usiadł nad wodą” albo “Oj pije czumak, pije”, czy “Jechali kozacy z Ukrainy”. Po ojcowskim rozpoczęciu pieśń podchwytywała moja matka, podśpiewywali i sąsiedzi — i płynęły te pieśni tęsknie, szeroko i pięknie, nabierając takiej siły brzmienia, że aż lampa naftowa ośmioliniowa zaczynała migotać. I słyszałem w tym śpiewie coś niezgłębienie wielkiego i rozległego, ale moja dziecięca dusza nie mogła sobie z tym poradzić i zaczynałem płakać, nie uświadamiając sobie dlaczego. Pewnie dlatego, że w tych słowach i głosowych intonacjach odbijały się ciężkie dramaty życiowych perypetii, przeżyć głodów, wojen, strat, a jeszcze lirycznych przeżyć, w których odzwierciedlał się albo szczęśliwy, albo nieszczęśliwy los, albo triumf miłości czy rozczarowanie i ból duszy, albo też uczucie bezsilności wobec ciężkiego losu swojego, lub współczucie dla cudzego. Moi rodzice lubili śpiewać, bo to im przekazało się w spadku od ich rodzin, od ulic, na których pieśni ludowe i muzyka brzmiały co wieczór w porze letniej, a i zimą, chyba że z wyjątkiem surowych dni postów cyklu chrześcijańskiego. Bardzo żałuję, że ich w porę nie zapisałem. Ale odrobinę zapisałem od grupy ostrowskiej, w której brzmiał głos i mojej mamy. A jeśli wspominać o śpiewie moich krewnych, to są to najjaśniejsze wrażenia z kręgu rodzinnego Pawłenków i Dobrorizów. Rodzina tradycyjnie zbierała się na święto parafialne w Ostrowie. — na Przeczystą, 28 sierpnia. A przychodzili czy przyjeżdżali na odpust do nas krewni z kozackiej wsi Horodyszcze, która leży pod Baturynem, to Hryćko Werba (wzrost 2 m 4 cm) z okazałymi kozackimi wąsami i gromkim basem, wysoka i smukła jego rodzona siostra Marta. Często do tego kręgu dołączali ciotka Sofa (siostra ojca) i jej mąż, a mój wujek, Mykoła Dobroriz. Śpiewać zaczynali na odpuście po drugiej, jak należało, a potem już i jeść nie było kiedy, choć wszystkiego było pełno na stole. A pieśni płynęły i płynęły do późnej nocy — nie wódka, a pieśni. To były wspólne wieczerze rodzinnego kręgu, który wznosił się w pięknie pieśniowego wielogłosu, upajał się nim i szczycił, żył nim od święta do święta. Szczególne znaczenie w naszej rodzinie nadawano także świętom cyklu zimowego — bożonarodzeniowym i noworocznym. W wigilię Bożego Narodzenia sprzątano świątecznie chatę i całe obejście. Na wieczerzę wigilijną przygotowywano odpowiednie postne potrawy, wśród których najważniejsza — rytualna kutia. Gotowano ją z kaszy jęczmiennej w glinianym garnku w piecu. Zanim na dworze zapadał zmrok, ojciec przeprowadzał rytuał obchodu całego gospodarstwa i kropił święconą wodą inwentarz, wszystkie pomieszczenia w podwórzu, studnię i piwnicę również, a mama i ja chodziliśmy śladem za ojcem i nieśliśmy w skorupie kadzidło oraz okadzaliśmy nim wszystko od nieczystej siły. Po obchodzie na ławie przy pokuciu nad obrazami ojciec robił gniazdko z rumianego pachnącego siana, stawiał diducha z żyta, a matka wyciągała z pieca garnek z kutią, robiła z dwóch żytnich słomek krzyżyk i wbijała go w kutię, kładła szczyptę soli w płótnie, po czym mnie (dziecku) powierzano ważną rytualną misję. Zakładałem rękawice, wywiązane z wełny, którą mama naprzędła z sierści naszych własnych owieczek, brałem rękami jeszcze gorący garnek z kutią (nawiasem mówiąc, bez przypraw — makiem, miodem, orzechami itp.), powoli niosłem go do pokucia i mówiłem: “Kutia, kutia — na pokucie, uzwar — na bazar, rozmołot — w żywot!”. I tak trzy razy, po czym stawiałem garnek na pokuciu w gniazdku z siana. Taką wyliczankę wygłaszałem i na głodną kutię, a dlaczego tak samo? Pewnie tak było u nas przyjęte przeprowadzać rytuały. Po tym na stół stawiano wieczerzę z postnych potraw, w tym i kutię, mama nabierała z garnka i przyprawiała ją tylko olejem i cukrem. Może dlatego, że orzechów włoskich u nas nie było, a i miodu też. A makiem przyprawiali tłuczone ziemniaki, ugotowane na kuchni. Okazuje się, że to starodawny przepis, który prawie wyszedł z użycia Ukraińców, ponieważ nigdzie nie miałem okazji kosztować tej potrawy, a tylko u siebie w domu i nie tylko na Wigilię, ale i w dni powszednie tę potrawę gotowano i podawano na stół gorącą, a do niej smakowały kiszone ogórki z beczki, przyprawione gorzką papryką strączkową. Świąteczna wieczerza zaczynała się po tym, jak wzeszła gwiazda. Najpierw ojciec czytał “Ojcze nasz!” trzy razy, potem rytuał zaklinania przeprowadzałem ja, jak nauczyli mnie ojciec i matka. Nabrawszy drewnianą łyżkę kutii, podnosiłem ją do zamalowanego mrozem okna (mrozy były wtedy do 30 stopni, więc w chacie zimą u nas nigdy nie było więcej niż 14—15 stopni, bo z opałem było ciężko) i mówiłem: “Mrozie, mrozie, idź kutię jeść, a jeśli nie przyjedziesz kutii jeść, to nie nawracaj się ani na cielęta, ani na jagnięta, ani na żadne ptactwo, ani na przepiórkę”. Potem ojciec wygłaszał błogosławieństwo na kutię, w którym życzył zdrowia wszystkim żyjącym, a także w dobrobycie doczekać następnego Bożego Narodzenia, prosił u Boga o urodzaj i przychówek inwentarza na następny rok, a także wspominał zmarłych bliskich krewnych i słowa wspominkowe mówił dla ich dusz, żeby im było Królestwo niebieskie i lekko leżeć. Po tym, jak skosztowali kutii, próbowali i inne potrawy, popijali uzwarem i wreszcie ojciec dziękował i sławił Boga — wszyscy żegnaliśmy się, jak należało, na zakończenie świątecznego posiłku. Po wszystkim, co działo się w domu, była także tradycja nosić kutię chrzestnym rodzicom, dziadkowi i babci, innym krewnym, winszując im i witając ze Świętym Wieczorem. Zatem Święta wieczerza była wieczerzą całego rodu, i pewnie wszystkich Ukraińców, którzy szanują tradycje naszych przodków. Po Świętej Wieczerzy kładłem się na piecu spać, powtarzając na noc słowa kolędy: “Koladin, koladin, że ja u ojca jedynak, Mnie ojciec posłał, żebym pieniędzy dostał. Kolęduję kolędnicę — dobra z miodem palianica, A bez miodu nie taka, dajcie, wujku, piątaka! A piątak nie ważny — dajcie rubel papierowy!” Rano wstawałem wcześnie, jak kury zapieją, ubierałem się, wzuwałem burki z czuniami (takie było ciepłe obuwie) i najpierw kolędowałem w domu, za co mi ojciec dawał pięć kopiejek (nie więcej) i cukierków trochę. Potem szedłem do sąsiadów, a potem i po chutorze chodziłem po śniegach z kijem, bo bywało u kogoś pies się zerwie, to żeby się odganiać. Potem my, chutorowi chłopcy, łączyliśmy się w gromadę i chodziliśmy razem, póki starczało sił. Nosiliśmy ze sobą szkolne torby (szanki) z płótna na zeszyty i książki i tam też składaliśmy kolędowe — kto co da: korżyki, cukierki, kawałki kiełbas, a dziadek Omelko mi zawsze dawał jabłka świeże i kiszone, co było najsmaczniejszym dla mnie, bo w domu jeszcze nie było sadu. A jeszcze baliśmy się, żeby nauczyciel Mychajło Romanowycz nie zobaczył nas z kolędą, bo nakazywał w początkowej chutorowej szkole, żeby nie kolędować i nie zasiewać. Ale nam było wszystko jedno, i wielka radość święta Bożego Narodzenia, które w ciągu dnia stawało się coraz głośniejsze, bo za małymi szli dorośli wujkowie kolędować, a ich już częstowali nie piątakami, a wszelkimi napojami i kiełbasami oraz pieczoną słoniną i galaretą. Nie mniej ciekawym dla nas małych było i święto Nowego Roku (Wasyla). Tak samo wcześnie wstawaliśmy i chodziliśmy zasiewać. Zasiewając ziarnem w chacie uroczyście mówiliśmy: “Siej, Boże, rodź, Boże, żyto pszenicę i wszelkie zboże, Len po kolana, żeby u Was, chrzczonych, głowa nie bolała, Na szczęście na zdrowie, na Nowy rok, Rodź, Boże, chleb, lepiej niż w zeszły rok! Bądźcie zdrowi z świętem — Z Nowym rokiem, ze starym chlebem!” Małanki i Wasyla u nas nie prowadzili, pewnie dlatego, że chutor był mały i nie wszystkie tradycyjne rytuały odnowione, bo przesiedlenie na chutor odbyło się w latach 20., i ci przesiedleńcy nie wszystko wprowadzili w nowym osiedleniu. Następne święta — Głodna kutia i Objawienie Pańskie — świętowali hucznie. Tak samo gotowali w domu kutię. Ojciec znowu kropił kropidłem z mięty święconą wodą obejście i chatę, a kredą na wszystkich drzwiach chlewa i chaty pisał krzyżyk (dla Bożej ochrony). Tak samo odbywała się w domu Święta wieczerza, tylko z pewną różnicą. Przy Świętej wieczerzy ja mówiłem trochę inaczej, jak na pierwszą kutię:

Машинний переклад

Lina KOSTENKO: NIECH BĘDZIE ŚNIEG, I MUZYKA, I WIECZÓR ŚWIĄTECZNY

“Uciekaj kutio z kąta, a kompot — na bazar, rozmiażdżony w brzuch”. I tak trzy razy. Potem ojciec wynosił diducha, palił go i strzelał trzy razy z dubeltówki — wyganiając kutię i kozę. Po wieczerzy mama kładła łyżkę, miskę, gdzie zostawało trochę kutii, i stawiała do rana na ławie, a na wierzchu pierożek. Jeśli rano łyżka się nie przewróci, to wszyscy będą żywi i zdrowi, a jeśli się przewróci, to ktoś umrze. Na Święto Jordanu kawalerowie robili na naszej grobli (oczko wodne na bagnie, gdzie kiedyś był młyn wodny) “atrakcje” do zabaw. W lód wmarzało się oś z kołem od wozu, do niego mocowano solidną drewnianą łatę z osiki, na końcu której przywiązywano sanki. A jeszcze w koło wstawiano drewniany kierat, którym kręcono cały ten mechanizm. Zabawa przebiegała bardzo wesoło — z pieśniami, z wódką i kiełbasami. Ale symboliki chrześcijańskiej było za mało, moim zdaniem, bo i księży wtedy było mało, gdyż prześladowały ich władze. Jedynie po domach na Święto Jordanu chodził pop i przeprowadzał rytuał poświęcenia, i jeszcze coś pisał czerwonym na kredowej ścianie, zapewne jakieś chrześcijańskie symbole, w których trudno nam było cokolwiek zrozumieć. Zatem tradycje ludowe, w których wieczerza jest ważnym czynnikiem zjednoczenia i jednoczenia rodziny, wspólnoty, wszystkich istniejących wokół pewnej idei, pozostają niezbędne dla nas, ludzi już trzeciego tysiąclecia. A ocalić nas może tylko tradycja ludowa uświęcona tysiącleciami, duchem naszych prawych przodków i tych, którzy dzisiaj wyznają miłość do bliźniego, cenią przyrodę, ludzką moralność i czystość naszych dusz. W tej sprawie usłyszałam odpowiedź od Japończyka Masami Nakahashiego, wiceprezesa znanej na świecie autorytatywnej organizacji społecznej “Osaka w świecie”, na zaproszenie której Ludowy zespół muzyki ukraińskiej “Roksolania” Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki przebywał w Japonii w ciągu października 2010 roku w celu prezentacji ukraińskiej tradycyjnej kultury muzycznej. Na moje pytanie o sens wielkich nakładów materialnych i trudności organizacyjnych, by co roku zapraszać zespół artystyczny z innego kraju dla zapoznania Japończyków z autentyczną sztuką innych etnosów, Japończyk odpowiedział: “Japończycy przestają razem wieczerzać. Niech więc przekonają się o konieczności zachowania tej tradycji nie tylko z własnych źródeł narodowych, ale i z tradycyjnych kultur innych narodów”. Przyszło mi obserwować niektóre fragmenty europejskiej tradycji wieczerzania razem, gdzie, jak wiadomo, rozpowszechniona jest tendencja wczesnego separowania się dzieci od rodziny, od domu rodzicielskiego. Pewnego razu w Utrechcie (Holandia) mnie i mojego towarzysza, znanego językoznawcę i tłumacza z niemieckiego profesora Iwana Sojkę, zaproszono na urodziny 18-letniej studentki w akademiku Uniwersytetu w Utrechcie, gdzie mieszkaliśmy, przebywając tam w delegacji z kapelą chóralną “Dniepr”. Na święto przyszedł ojciec dziewczyny, dwie jej przyjaciółki, a my zostaliśmy zaproszeni jako sąsiedzi. Ojciec solenizantki wygłosił toast za zdrowie i sukcesy córki, wręczył jej klucz od wynajętego pokoju, gdzie będzie już mieszkać sama i dbać o swoją przyszłość. My poprawnie poparliśmy wygłoszony przez tatę toast i na tym zakończyła się wieczerza — bez pieśni, bez zwyczajów, bez emocji. Teraz nazywa się to separacją społeczną. Smutno, że przez pospieszną “indywidualizację świadomości podmiotów” w tak zwanym cywilizowanym społeczeństwie tracone są tradycyjne wartości ludowe i możliwość wspólnego wieczerzania. Drodzy Ukraińcy! Musimy razem wieczerzać! I nie tylko w wielkie święta, ale i w dni powszednie. Bądźmy jednością w zachowaniu naszych narodowych świętości, naszej rodzimej pieśni, naszych bezcennych ludowych zwyczajów i rytuałów. Niech pomogą nam pozostać pięknymi, bogatymi duchowo i szczęśliwymi w następnych pokoleniach! Ze świętami was! Szczęścia wam i dobra na długie lata! Autorka wycinanek Switłana URBANSKA Mróz maluje w okienku. Kompotem oddycha kutia. I Matka Boska na ikonce w chustę otula dziecię. Pobądź dzieckiem, synku. Twoje dzieciństwo złote. Jeszcze wiatr wieje w tarninie i drzewo na krzyż rośnie. Jeszcze czas nie spłynął z wodą. Jeszcze Judasz śpi w powiciu. Oto grupa z gwiazdą kolędniczą już na bliskim zakręcie. Pokolędują i zasieją. Jeszcze, może, będzie i życie. Ty na Golgocie już Mesjasz, a na rękach jeszcze dziecię. Śniegi zamiecają. W oknach biała mgła. Anteny łapią skrawki nowin. Na biały walc zapraszam drzewa, na biały walc wiatrów i zamieci. Niech będzie śnieg, i muzyka, i wieczór. Niech serce sercu spłaca długi. O połóżcie gałęzie mi na ramiona, z mojego życia strząśnijcie śniegi! Ja was kocham za to, że wy drzewa. Że wy przyszliście do mnie, że wy tu. Zima stoi, szklana i perkalowa. Zamiecają śniegi. Śniegi zamiecają, zamiecają… Lasy chrapią zaziębione, jak oskrzela. W Strefie cisza. Cisza grobowa. Tylko militarnym widmem epoki “Czarnobyl-2” nad lasem przepływa. Fantom, szkielet, antena dalekich śledzeń, — on przychwycił te sosny pod pachy. Tam śpi jeż. Jeż zimą leniuch. I noc idzie z latarką sowy. Tam mech skubie sarenka jeszcze nie zabita. W pniach żyją drewlańskie jeszcze bogi. Tam wszystko drukuje raciczki i kopyta i wyszywa krzyżykiem śniegi. Ale, lasy rozsunąwszy ramionami, fantom idzie, gdzie go nie czekają. I tylko wioski martwymi oczami go w dal tęsknie odprowadzą. Jemu nie trzeba klonów i akacji, ani głosów, ani malwy przy płocie. Już nawet rdzawym resztkiem lokacji on może myśleć tylko o wojnie. Nie jasne zorze i nie ciche wody. Na wszystkie lasy nikogo i nigdzie. A on stoi. On car Antyprzyrody. I na wiatrach antenami huczy. Na rzęsach ciszy migoczą śnieżynki. Zima przez rzęsy patrzy na świat. Drogi i dzieci ich — ścieżki — szukają rano wspomnienia do wrót. Wioska w śniegach, jak czasza kryształowa, w srebrnych żyłkach skutych źródeł. Idą w białych kapturach drzewa, pomarzły brwi u drzew. Im biały wiatr rozwiewa poły, one brną, pochylone, na szlak, gdzie gawrony, czarne jak nigdy, kawałek słońca dzielą w polach. Śnieżek przyleciał czerwonopierśny i śnieg dziobie. Bieda go goni. O miesiącu grudniu, dobry miesiącu grudniu! U ciebie w piersiach serce lodowate. Moja pamięć płacze nad śniegami, gdzie stoją brzozy i krzyże. W zimowe srebrne amalgamaty białe słońce chce wyrosnąć. Ja żyję, bo jeszcze mi się żyje. Bo żyję, dał Bóg mi siły. Z twojego niewidzialnego serca krew kaliny kapie w śniegi. CZARNOBYL-2

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

OSTRZE NADZIEI I OCZEKIWAŃ

Gdyby za pomocą ogólnonarodowej ankiety w naszym kraju przyznawano poetom honorowy tytuł „Poeta Narodowy Ukrainy”, bez wątpienia jedną z pierwszych osób, które dostąpiłyby tego zaszczytu, byłaby Hanna Czubacz. Z podręczników do nauczania początkowego, programów szkolnych, audycji radiowych i telewizyjnych to nazwisko jest znane ukraińskiemu czytelnikowi. Jej wiersze są omawiane w szkołach, polecane do czytania na wyższych uczelniach. Wśród jej wielbicieli są dzieci w różnym wieku oraz dorośli. Przez czterdzieści lat owocnej pracy twórczej ukraińska poetka Hanna Tanasijiwna Czubacz wydała siedemdziesiąt siedem książek dla dorosłych i dzieci, stworzyła ponad pięćset piosenek. Za znaczące osiągnięcia twórcze została uhonorowana wysokim tytułem „Zasłużony Działacz Sztuk Ukrainy”, odznaczona Orderem „Za Zasługi” III stopnia, wyróżniona nagrodami literackimi: im. P. Usenki, Marusi Czuraj, S. Hułaka-Artemowskiego, Je. Hucała oraz międzynarodową nagrodą „Przyjaźń”. Ołeksandr BAKUMENKO, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej imienia I. S. Neczuja-Łewyckiego Hanna Czubacz urodziła się w Wigilię, 6 stycznia 1941 roku, we wsi Płaske w rejonie murowanokuryłowieckim w obwodzie winnickim, w rodzinie rolniczej. Jej ojciec zginął w pierwszych dniach wojny. Na los rodziny spadło wiele nieszczęść z życia wojennego i powojennego. Matka uczyła dziewczynkę i „każdą pracę wykonywać”, i „pieśni śpiewać”, i „świat kochać”. I choć życie nie było łatwe, córka postrzegała je w jasnych barwach: lubiła rysować, śpiewać, wymyślała bajki. A dobra pamięć rozwijała się dzięki temu, że nie było środków na zakup książek, więc trzeba było uczyć się lekcji, uważnie słuchając nauczycieli. Szkołę średnią, wydział redaktorski Instytutu Poligraficznego im. Iwana Fedorowa w Kijowie kończyła wieczorowo, Wyższe Kursy Literackie przy Instytucie Literackim im. M. Gorkiego w Moskwie — na studiach stacjonarnych. Hanna Czubacz przez wiele lat pracowała w gazecie „Literaturna Ukrajina”, w czasopiśmie „Dnipro”. Nie jeden rok prowadziła ciekawe autorskie audycje w Ukraińskim Radiu. Jej twórczość wysoko ocenili milion Ukraińców. Napisano o niej niemało artykułów krytycznych, monografii, szkiców. Szczególną uwagę w dorobku twórczym Hanny Czubacz przyciągają wiersze poświęcone dzieciom: wesołe, dowcipne, pouczające, żartobliwe. Darzą one dobrym nastrojem, uczą myśleć i kochać ojczyste słowo. Występując razem z Hanną Tanasiwną w szkołach, zwróciłem uwagę na to, jak uwielbia poetkę nasze dzieciństwo, jak dzieci łatwo przyjmują i kochają jej utwory. Takie coś widziałem tylko podczas występów w szkołach niezapomnianego Dmytra Hryhorowycza Biłousa. Tyle, ile pod względem jakości i treści zrobiła Hanna Czubacz dla rozwoju ukraińskiej literatury dziecięcej, prawdopodobnie zasługuje na niejedną nagrodę literacką im. Łesi Ukrainki. Jednak literatura dziecięca to tylko jedna z jasnych poetyckich stron znanej poetki. W ostatniej dekadzie spod jej pióra wyszło kilka rezonansowych tomików poetyckich: „Dzwinka rika”, „Ozwuczena peczal”, „Sered znewir i spodiwan”, „Chustka ternowa”. Wszystkie te liryczne książki zostały wyróżnione niemałą uwagą środowiska literackiego i licznych wielbicieli poetki. Jednak z punktu widzenia nowego doświadczenia naszego życia społeczno-politycznego każdy nowy tomik poetycki odbierano inaczej niż poprzedni. Od książki do książki poetka stale podnosiła poprzeczkę. Wielką zasługą autorki jest to, że nie zatrzymuje się na osiągniętym, przebywa w ciągłym twórczym poszukiwaniu, wstępując krok po kroku na wyższy poetycki szczebel. Przy tym Hanna Tanasiwna nie straciła optymizmu i umiłowania życia, pozostając osobą odważną i bezpośrednią w odtwarzaniu swoich uczuć i nadziei. Bywa: niepokojami mierzymy dni, A uśmiech jaśnieje — szczęśliwy. Oto ja: wam daruję wesołe pieśni, A głos drży mój na zerwaniu. W poezji Hanny Czubacz nie ma rozpaczy i zagubienia, chociaż czuć niepowstrzymany ból za to, co dzieje się w naszym niespokojnym świecie. Poetka, jak nikt inny, nauczyła się współczuć człowiekowi, i to czyni jej twórczość atrakcyjną dla przeciętnego czytelnika. Nie każdemu pisarzowi w mocy współczuć. Właśnie element współczucia w twórczości jest oznaką indywidualności talentu pisarskiego. I tego nie sposób nie zobaczyć w jej prawdziwych książkach. Ja nie żyję — przeżywam Straszne zimowe chłody. I tak śpiewam, jak wzdycham Pośród smutku i biedy. Sama nazwa jednej z jej najlepszych książek „Sered znewir i spodiwan” podkreśla wolność poetyckiej myśli, szeroki poetycki zakres, w którym żyje i pracuje poetka, nie zginając się przed życiowymi niepowodzeniami w okrutnym świecie zwątpień, kłamstwa i zdrady. Nad urwiskiem życia Ja nie czekam współczucia, A przyzwyczajam się do własnego smutku… Poetka przeżywa wszystkie niepowodzenia razem ze swoim oszukanym narodem, boli ją każda chwila niesprawiedliwości, którą czynią możnowładcy wobec swojego, jak wyrażają się podczas kampanii wyborczych, elektoratu. Szkoda, że w innych okolicznościach zwykli ludzie możnowładców nie interesują. Poetka przejmuje się narodowym bólem i tego nie sposób nie poczuć, zwłaszcza w pierwszym rozdziale, który nazywa się tak samo, jak i książka „Sered znewir i spodiwan”. Hanna Czubacz dokładnie odtwarza i rozstawia swoje akcenty, wyodrębniając najbardziej bolesne pytania naszego bytu w świetle swojej dobroci, szacunku i podziwu, swojego ludzkiego bólu i współczucia. Dlaczego to syci biednych obdzierają? Dlaczego od nędzy biedni nie uciekają? Dlaczego w okrutnych litości nie ma? Wszyscy milczą… Domyślam się sama. Poezja Hanny Czubacz ma osobistą, charakterystyczną dla autorki, muzykę światła słonecznego, muzykę niepowtarzalnych pieśni dzieciństwa, muzykę narodowej pamięci. Poezja Hanny Czubacz przejęta jest poczuciem życiowego optymizmu, ogromnej nadziei i oczekiwań na lepszą przyszłość naszych potomków, nadziei na lepszy los dla narodu ukraińskiego. Jego mi dyktuje nie zima, A ta nadzieja, co zawsze trwożna. I wciąż przeczę: tych pól nie ma, Których przejść przez całe życie nie można! Dlatego wśród wielu dzisiejszych poetyckich lirników jej natchnioną twórczość naprawdę można nazwać poetycką wyspą Nadziei i Oczekiwań. Wszak mądra poezja Hanny Czubacz ma właściwe jej słowu rozumienie swojego przeznaczenia: „Najwyższa mądrość: po prostu żyć // i nie bać się zmierzchów. // I wierzyć w pieśń, jak w modlitwę, // wśród zwątpień i oczekiwań”. Dla ludzi w duszy poetki żyje taka pieśń-modlitwa, która całe swoje niespokojne życie promieniuje pieśniarskie światło, zdobywając ogólnonarodowe uznanie. Jeszcze w 1984 roku w gazecie „Literaturna Ukrajina” w artykule o twórczości Hanny Czubacz Iwan Mychajłowycz Dziuba pisał: „Poezja ma nie jedno (jak czasami wydaje się zwolennikom tej czy innej maniery), a mnóstwo twarzy. I wszystkie — prawdziwe. Jeśli to poezja. W prawdziwość poezji wierzy się, kiedy widzisz, że ona nie boi się wydać komuś nieoryginalną…”. I taka myśl potwierdza się każdym poetyckim wierszem Hanny Czubacz. W tym właśnie polega twórcza indywidualność poety: być samym sobą, niezależnie od wszystkiego. A wy nie słuchajcie mojego bólu. Po co wam o nim wiedzieć? Jego pieśniami nie uciszę, Bo on po to, żeby śpiewać. Twórczość Hanny Czubacz ostatnich lat szczególnie wyróżnia się szlachetnością poetyckiego słowa, w którym obserwuje się odpowiedzialną kierunkowość słowa w komunikacji z czytelnikiem. Wspaniała myśl zawsze znajduje siebie we wspaniałym odtworzeniu, czyli mamy u Hanny Czubacz harmonijny związek między formą a treścią. Poetka doskonale rozumie, że tylko treść jest oznaką głębi poetyckiego słowa. Aby osiągnąć głęboką treść, poeta musi wznieść się do wysokiego poziomu ludzkiego współczucia. Ale, aby osiągnąć taki poziom współczucia, jak u Czubacz, trzeba przejść przez biegun swojej rozpaczy i pustynię własnego smutku, pokonując tę drogę samotnie, w wirze swoich przeżyć. W pustyni rozstań tyle smutku i mąk, Że one nie mieszczą się w lecie. I dlatego, i dlatego wiatr jęczy, jak bestia, I nieznośnie w duszę woła. I od naszych zwątpień do samotności wzroku Pajęczynkę naciąga jesień… Czytam nową książkę poetki „Chustka ternowa” jako szczerość ludzkiej duszy, jako pieśń jej szczerości. Hanna Tanasiwna w wielu utworach nie wstydzi się obnażyć swoją duszę, obnażyć swój nerw do nadzwyczajnej prostoty, co w naszym kłamliwym świecie nie wszystkim się podoba. Jej twórczość — skrajnie prawdziwa i szczera. Życie nie oszczędza delikatnej poetyckiej duszy. Ale wśród życiowych niepowodzeń, wśród zwątpień życia społecznego i osobistego dusza poetki znajduje odwagę mówić prawdę. Mówię sobie: „Nie wierz nieprawdzie!” A prawda dusi: „Opowiedz, Co tam, gdzie siałaś róże, W tę noc powschodziły noże”. Ona jest zdolna pokonywać wszystkie próby losu i otwarcie tworzyć prawdziwą poezję. Jej czułe poetyckie słowo reaguje na najmniejszą obrazę. Ono nie może milczeć, przekazując swój nieznośny ból. Wszystko, co trafia w pole jej widzenia, wszystko, co wywołuje pragnienie wyrazić swój podziw, wyrazić swoje uczucia, wszystko, co gani i dotyka jej duszę, zawsze staje się mądrą odpowiedzią na złość i niesprawiedliwość. Odbolą obrazy, lecz nie wszystkie naraz. Miłosierdzie szczere miłuje nie wszystkich. Każdy człowiek ma swoje winy. Bóg jeden wybacza niewybaczalny grzech. Osobno należy zaznaczyć lirykę intymną poetki, przedstawioną w trzecim rozdziale „My przychodym u swit dla lubowi” nowej książki. Miłość Hanny Czubacz — indywidualna i jednocześnie ogólnie znacząca. Ona promieniuje z duszy poetki do całego świata. Nie wyrzec się, nie wybłagać Tego, co uczynione miłością. I ja zechcę długo żyć. Jeszcze dłużej — być młodą. Piękną liryką intymną Hanna Czubacz znana jest szerokiej publiczności czytelniczej jeszcze od pierwszych swoich książek „Żurawka”, „Żnycia”, „Ożynowi berehy”, „Swiatkuju deń”. Na początku twórczej drogi stanęła w całej krasie, jako śpiewaczka wielkiej ziemskiej miłości. Właśnie w tym poetyckim śpiewie zawsze czuł się i czuje się obecnie sens jej życia, naturalny stan jej duszy. Dźwięczny głos poetki z latami nie stracił piękna, przeciwnie, nabrał czystości i dźwięczności we współczesnej liryce pieśniarskiej. Zamawiam kwiaty na fortepian. I rozmowę cichą między nami. Wieczną radość i odwieczny żal Ja sama nie wykażę słowami. Głęboka intymność jej czystego głosu dzisiaj wzmacnia się szczerym obywatelskim brzmieniem. W liryce intymnej poetki — prawdziwe określenie wszystkiego, co dzieje się wokół niej, co daje się śledzić w nasz niespokojny, ale tak obiecujący czas. A to — nadzieja na zwycięstwo dobrych sił, oczekiwanie na lepszy los dla Ukraińców, wiara w niezwyciężoną ludzką miłość. Lecz zwątpienia nie ma w duszy i w skrzydłach. I takiego do końca świata nie będzie: Żeby ojczysta ziemia swoich sił nie dała Wolnym ptakom, drzewom i ludziom. Jednak we wszystkich przejawach swojej twórczości wyważony pogląd poetki na zmiany społeczno-polityczne, na upływ czasu ani trochę nie wpłynął na jej poetyckie gusta i upodobania. Jej oceny, wnioski, zawsze były i pozostają prostymi i celnymi, co zawsze jest właściwe trybunom swojej epoki. Dzisiaj ona określa swoje przeznaczenie w poezji, w sztuce takimi słowami: Nie mówcie: „Pokolenie zasnęło!” Od zmęczenia przycichł wołającego głos. Ja — poeta, i ani razu o tym nie zapomniałam, Że poeci milczeniem mierzą czas. Jeśli w pierwszych książkach poetyckich Hanny Czubacz przeważa liryka intymna, to w nowych książkach „Sered znewir i spodiwan”, „Chustka ternowa” daje się śledzić harmonia intymnego i obywatelskiego brzmienia. Dlatego głos poetki brzmi dzisiaj równo i pewnie. Z latami, przemyśleniem ludzkiej egzystencji pisarka nauczyła się uwalniać ludzkie dusze od nienawiści i zemsty. Prorocze słowa, obecne w wielu wierszach Hanny Czubacz, przypominają aforyzmy wschodnich mędrców. Na przykład: „Zmarszczki — to nie starość, a kronika losu”. W końcu, poetycka mądrość Hanny Czubacz, która razem z prostotą odtwarzania poetyckiej myśli czyni książki pisarki jasnymi i życzliwymi, tworzy swoją poetycką wyspę Nadziei i Oczekiwań w bezkresnym oceanie zwątpień. A to oznacza, że Prawda Poezji, bez której ludzkie życie w oceanie zwątpień nie może utrzymać się na powierzchni, jest żywa i będzie żyła długo. Redakcja „Słowa Proświty”, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki szczerze i z miłością składają gratulacje Hannie Czubacz z okazji jubileuszu! Niech Ci się wiedzie w zdrowiu i szczęściu, droga Hanno Tanasivno!

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

prawo zrozumienia, akceptacji i uznania dziecka, to znaczy, że trzeba przyjmować i szanować dziecko takim, jakim ono jest; prawo sprawiedliwego traktowania dziecka — zgodnie z tym prawem sprawiedliwa ocena musi obejmować nie tylko wynik, ale i wysiłek, jaki wychowanek wkłada w osiągnięcie celu; prawo głębokiej komunikacji osobistej — w rodzinach, gdzie rodzice mają z dziećmi pozytywne relacje emocjonalne, dziecko idzie radzić się rodziców, a nie kogoś innego (według statystyk rodzice rozmawiają z dziećmi średnio 15 minut dziennie, a potem dziwią się, dlaczego nie ma wzajemnego zrozumienia); prawo potępiania negatywnego czynu dziecka, a nie jego jako osobowości; prawo wpływu na dziecko osobowością ojca lub matki; prawo wychowania poprzez pozytywne czyny; prawo wyprzedzającego rozwoju moralno-duchowego względem rozwoju intelektualnego (rozum powinien służyć dobru, a jeśli w wychowaniu nie przestrzegano tego prawa, to wybitny umysł może przynieść ludzkości ogromną szkodę, co wielokrotnie się zdarzało); prawo wychowania radością z pozytywnego działania (jeśli dziecko zrobiło coś dobrego, trzeba koniecznie je pochwalić, wesprzeć, poczucie radości sprzyja powtarzaniu dobrego uczynku); prawo wyrazistości — „pedagog, który nie potrafi zaimponować dziecku, nie jest wysokiej klasy profesjonalistą” (Sz. Amonaszwili); prawo dziedzicznego przekazywania cech charakteru (w tym także negatywnych: chciwości, próżności itp.) oraz niektóre inne.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

PO CO SKARB, GDY W RODZINIE ŁAD

Towarzystwo „Znannia” Ukrainy w Kijowskim Planetarium zainaugurowało cykl wykładów „Szczęśliwa rodzina”. Profesor Wasyl Kuszeret, przewodniczący zarządu towarzystwa, otwierając wydarzenie, powiedział: „Ten lektorium postanowiono prowadzić na prośby ludności. Przecież w obecnych warunkach zdecydowana większość rodziców nie jest gotowa do wychowywania dzieci. Rodzice nie znają podstawowych zasad wychowania. Przez to w rodzinach pojawia się wiele problemów. Nasze lektorium pomoże wielu rodzinom stać się szczęśliwszymi”. Pierwszą rozmowę z nauczycielami, rodzicami, młodymi ludźmi, którzy zamierzają zakładać rodziny, przeprowadził Iwan Bech, akademik, dyrektor Instytutu Problemów Wychowania Akademii Nauk Pedagogicznych Ukrainy. Zwrócił on uwagę na to, że ze względu na stosunek do innych ludzi można wyróżnić dwa główne typy osobowości: umiarkowanie altruistyczny, czyli społecznie zorientowany typ człowieka, który mając własne interesy, reaguje na potrzeby innych, oraz egocentryczny, introwertyk, którego wszystkie interesy zamykają się na nim samym. Z człowiekiem drugiego typu trudno się komunikować, ponieważ nie przejmuje się on problemami innych. Niestety, obecnie przeważa drugi typ, co utrudnia proces wychowawczy. W przeszłości dziecko wychowywano głównie w sposób aktywny — poprzez włączenie do grupy według rodzaju działalności, od małego przyuczano do pracy. Dzisiaj dochodzi nie tylko do opóźnienia rozwoju świadomości społecznej względem potrzeb czasu, ale w pewnym stopniu do degradacji klasycznych wartości moralnych, wzrostu deficytu wychowania. Obecnie człowieka podporządkował kierunek technologiczny: w centrum znajduje się jednostka jako podmiot, a ten, z kim się komunikuje, postrzegany jest jako obiekt, którym można manipulować. Manipulacja staje się zjawiskiem masowym. W dużej mierze na takim mechanizmie zbudowana jest modna w swoim czasie teoria Dale’a Carnegie. Na tej podstawie trudno wychować wartości moralne. Co więcej, we współczesnej szkole proces nauczania odbywa się na wysokim poziomie. A program działalności wychowawczej nie został doskonale opracowany (istnieją jedynie poszczególne systemy wychowawcze — A. Makarenki, W. Suchomłynskiego, W. Waszczenki itd.), choć obiektywnie proces wychowania jest o kilka rzędów trudniejszy od nauczania. Nauczanie wiąże się z procesami myślenia, a wychowanie — z uczuciami, emocjami. Emocje są niestałe, mogą szybko się zmieniać. Trzeba znać architektonikę emocji, umieć je ukierunkowywać, aby nie przekształciły się w nienawiść, złośliwość itp. Iwan Dmytrowycz nazwał i wyjaśnił podstawowe prawa, wyprowadzone na podstawie najlepszych osiągnięć światowej pedagogiki, których muszą przestrzegać wychowawcy, rodzice, wszyscy, którzy pracują z dziećmi. W szczególności takie: za-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

PIERWOPODSTAWA NARODU

Rodziny, rody to komórki narodów, ich „pierwotne ogniska”. Zdrowe rodziny to fundament zdrowia narodu. Mamy wspaniałe ukraińskie rody: Kosaczów, Łysenków, Staryckich, Hruszewskich i inne, które nawet w najtrudniejszych dla narodu czasach zdołały zachować nasz język, kulturę, ducha narodu. Jedną z tych, którzy przejęli sztafetę, jest rodzina Cymbałów. Wystawa dokumentów, pamiątek i rzeczy osobistych, dzieł sztuki tego rodu z archiwum Wiktorii Cymbał, córki znanej aktorki Tetiany Cymbał, została niedawno otwarta w Historyczno-Pamiątkowym Muzeum Mychajła Hruszewskiego. Dyrektor muzeum Switłana Pańkowa na prezentacji zaznaczyła, że ich zespół z wielkim zainteresowaniem przygotowywał ekspozycję tej patriotycznej rodziny, że bardzo ważne jest, aby każdy zachowywał pamięć o swoim rodzie, zdjęcia naszych babć i dziadków, wtedy Ukraina będzie żyła i rozwijała się. Nawiasem mówiąc, akademik Iwan Bech w wykładach przytacza fakt, że w angielskich rodzinach przechowuje się zdjęcia wielu pokoleń i dzieci dobrze znają swoich dalekich krewnych. Pisarka Ołena Łeontowycz opowiedziała, że przyjaźniła się z aktorką Tetianą Cymbał. Była poruszona, gdy zobaczyła dzieła jej brata Wiktora, o którym na Ukrainie wie się niewiele. Wiktor Cymbał zdobył wykształcenie artystyczne w Kijowskiej Szkole Artystycznej, później w Wyższej Szkole Sztuk Stosowanych i Ukraińskiej Pracowni Sztuki Plastycznej w Pradze. W Pradze zyskał miano najlepszego grafika Czechosłowacji. Od 1928 roku mieszkał w Argentynie, USA, pracował jako ilustrator w reklamie komercyjnej. „Wiktor Cymbał, jego obrazy artystyczne żyły w mojej duszy. Szczególnie poruszył mnie obraz „Głód 1933 r.”. Niestety, wiele jego dzieł jest rozproszonych po USA i innych krajach i już nigdy nie zostanie odnalezionych” – powiedziała Ołena Łeontowycz. Utalentowanym artystą był również Ołeksandr Cymbał. Uczestnicy prezentacji słuchali utworów ukraińskich klasyków w wykonaniu Tetiany Cymbał. Niestety, nagranie było niskiej jakości, ponieważ aktorki ani razu nie nagrywano w radiu czy telewizji. Władza radziecka prześladowała Tetianę Cymbał za to, że jej brat był na emigracji, oraz za jej „nacjonalistyczne” poglądy. Bohdan Horyń, autor powieści-eseju „Tęsknota Wiktora Cymbała”, która ukazała się w wydawnictwie „Pulsary”, przypomniał, że naród zaczyna się od rodziny. „Wiktor Cymbał był grafikiem światowej sławy, felietonistą, karykaturzystą, aktorem, człowiekiem o szerokiej duszy, głębokim intelekcie, działaczem wojskowym i politycznym. Babcia Lidia, mama Tetiany Cymbał, kiedy zbierała się twórcza młodzież, uczyła nas szczedriwek, których my w Kijowie wtedy jeszcze nie słyszeliśmy. W kolejce czeka wydanie książki „Rodzina Cymbałów”. Ołeksandr Ponomariw opowiedział, że nie tylko bracia poszli „nie tą ścieżką”, Tetiana Cymbał sama czytała to, co chcieli od niej usłyszeć świadomi Ukraińcy, nie zważając na oficjalną opinię. Byłem na prawie wszystkich jej koncertach, wieczorach autorskich poświęconych Tarasowi Szewczence, Łesi Ukraince, Iwanowi Frankowi, Oldze Kobylańskiej, Mychajłowi Kociubynskiemu i innym. Deklamowała z wyborną ukraińską ortoepią, stawiała właściwe akcenty. Była skromna. Kiedyś czytała poezje Kobziarza w dniach szewczenkowskich, zasypano ją kwiatami. Powiedziała: „Te kwiaty należą nie tyle do mnie, co do Szewczenki”. Podeszła do pomnika i złożyła kwiaty. Kiedy obchodzono 60 lat od dnia śmierci Łesi Ukrainki, ludzie przyszli do teatru letniego, gdzie miał odbyć się wieczór, a tam ogłoszenie: „Wieczór nie odbędzie się w związku z remontem pomieszczenia”. Wtedy uczestnicy zrobili improwizowaną scenę w parku na alei Pietrowskiej. Występowali Jewhen Swerstiuk, Iwan Dziuba. Tetiana Cymbał przy migotaniu zapalonych gazet czytała poezje Łesi. Naoczny świadek tamtych wydarzeń Jewhen Swerstiuk zwrócił uwagę, jak troskliwie krewni Tetiany Cymbał zachowali wszystkie jej afisze, jak wiele to znaczy dla pamięci. „Ci ludzie, którzy byli zagrożeni, byli odważni – powiedział Jewhen Ołeksandrowycz. – Tetiana Cymbał miała brata na emigracji, sama w filharmonii trzymała się na włosku. Często występowaliśmy przed dniami szewczenkowskimi. Szewczenkę wtedy popularyzowano, dużo czytano. Ale co czytano i jak? W odróżnieniu od wielu innych deklamatorów, Tetiana Iwaniwna czytała tak, aby przebudzić. Donosiła podtekst, który był aktualny”. Wiktor Cymbał, „Anioł pokoju”, 1950 r. Jewhen Ołeksandrowycz przypomniał również improwizowany wieczór Łesi Ukrainki w parku: „Wychodzi Tetiana Iwaniwna i czyta „Towarzyszce na pamiątkę”: Nawet własnej nie mamy chaty, Wszystko otwarte u nas więziennym klucznikom. Nie nam, obdartym niewolnikom, mówić Zdanie dumne: „Mój dom – mój chram!” Naród nasz, jak dziecko ślepe od urodzenia, Nigdy światła-słońca nie widział. Za wrogów idzie w ogień i w wodę, Katom swoich przewodników oddał… Tamtego wieczoru brzmiało to nadzwyczaj aktualnie. Tetiana Cymbał dawała przykład obywatelskiej odwagi”. Rodzinnie przytulną atmosferę wieczoru, ciepłe wspomnienia przyjaciół i znajomych tej rodziny dopełniał występ wspaniałego chóru „Wydubyczi”. Stronę przygotowała Nadija KYRIAN Zdjęcia autorki

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

choinka noworoczna. A w domach w tamtych czasach choinek nie stawiano. Postawiono mnie przed klasą na krześle i zacząłem recytować wiersze. Potem podarowano mi paczkę z prezentem — nie przypomnę sobie, co tam było: pomarańcza czy mandarynka. Wtedy nie wiedziałem, co to takiego. Przyszedłem do domu, położyłem na stole i długo, długo na nie patrzyłem”. A jeszcze Jurij Muszhetyk wspominał młodość: „Jak byłem kawalerem, na Nowy Rok chodziliśmy ukradkiem do dziewcząt, nawet butelkę samogonu nosiliśmy”. Krytyk i literaturoznawca Wołodymyr BRÜGGEN (urodzony 29 marca 1932 r.) wspomina swoje niezwykłe noworoczne święto: „W dawnych latach zdarzało mi się często i długo żyć i pracować w Jałcie. Prawie we wszystkich jałtańskich hotelach. I oczywiście, w ówczesnym wspaniałym Domu Twórczości. Tam poznałem i zaprzyjaź-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

WYCINANKI PAMIĘCI PISARZE WSPOMINAJĄ NOWOROCZNE HISTORIE

Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Patriarcha ukraińskiej prozy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij DIMAROW (urodzony 17 maja 1922 r.) wspomina lata dziecięce: „Urodziłem się na chutorze Haraski w rejonie mirhorodzkim na Połtawszczyźnie, żyliśmy skromnie, na Nowy Rok nigdy nie stawialiśmy choinki w wiejskiej chacie. Zapamiętałem Nowy Rok, kiedy byłem mały (a miałem wtedy sześć lub siedem lat) i matka zabrała mnie w gości do nauczycielki z Mirhorodu. Weszliśmy do miejskiego mieszkania, jakbyśmy do raju trafili: wszystko błyszczy, pośrodku stoi piękna choinka, która zapadła mi w pamięć na całe życie. Nauczycielka miała syna, chłopca w moim wieku, więc zaczął mnie oprowadzać po mieszkaniu, pokazywał wszystko. Nagle zobaczyłem, że pod choinką wiszą obwarzanki. Nie powstrzymałem się, nadgryzłem jednego, a chłopak podniósł ryk na całe mieszkanie. Matka wyciągnęła mnie za ucho spod tej choinki. Od tego czasu jakoś nie chce się tych noworocznych choinek stawiać”. Bohater Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Jurij MUSZKETYK (urodzony 21 marca 1929 r.) początkowo smutno zauważył, że wszystkie Nowe Roki są jednakowe, jak snopy. „Nic ciekawego nie przychodzi mi do głowy” — mówi, aż nagle w jego pamięci również odżywają dziecięce wspomnienia: „Mieszkałem na wsi. Pamiętam, kiedy jeszcze nie chodziłem do szkoły, a mój starszy brat był już uczniem, to przynosił do domu książki, które czytałem, uczyłem się wierszy lepiej od niego. Pamiętam, pewnego razu coś mnie przywiodło do szkoły. Tam była... [tekst urwany] ...przyjaźniłem się z rosyjską pisarką Lidią Obuchową, osobą bardzo ciekawą i utalentowaną. I jakiś Nowy Rok przypadł na nasz wspólny pobyt w Jałcie. Lidia Aleksiejewna mówi mi: „Chodźmy przywitać Nowy Rok na brzegu morza! Weźmy ze sobą zapaloną świecę”. — „Ależ serce, przecież ciężko ci będzie potem pod górę wracać!” — „No, powolutku”. I zapaliliśmy świecę, wymyśliwszy dla niej jakieś schronienie, wyszliśmy na najbliższą plażę przy hotelu „Oreanda” i równo o północy stuknęliśmy się szampanem przy pluskaniu fal. Wtedy pokonaliśmy powrotną, niemałą trasę — i świeca nie zgasła! Różne wypadały mi Nowe Roki — i w pociągu, i w lesie, i w Karpatach. Ale z jakiegoś powodu jałtańska świeca migocze dla mnie do dziś”. Poeta Ołeksij DOWHYJ (urodzony 8 sierpnia 1929 r.) wspomina śnieżne noworoczne święto: „Zapamiętałem Nowy Rok we wsi Horodyszcze w rejonie mieńskim na Czernihowszczyźnie, gdzie się urodziłem. Miałem wtedy 15 lat. Było bardzo ciekawie — spadł wielki śnieg i zdjęcie Olesia Dmytrenki naszą chatę na skraju wsi zasypało aż po okna. Nie mogliśmy otworzyć drzwi. Jakoś jednak je odsunęliśmy, przebiliśmy przejście, trzeba było odrzucić dużo śniegu. Pamiętam, jak robiliśmy śnieżne tunele. W ogóle w tamtych czasach, od 1930 roku aż do wojny 1941 roku, na Czernihowszczyźnie były wielkie śniegi. Ludzie zapadali się z głową, a bywało, że śnieg zamarzał i wszyscy chodzili po lodowej skorupie. Szkoda, że teraz nie ma wielkich śniegów. Czy Nowy Rok jest ciekawy bez śniegu? Teraz Nowy Rok witamy w mieszkaniu w rodzinnym gronie z dziećmi i wnukami. W przeddzień Nowego Roku wnuk Stanisław Stanisławowicz skończył trzy lata. Moja wnuczka Oksana Stanisławowna też obchodzi urodziny w przeddzień świąt noworocznych. Cieszy mnie również to, że przed Nowym Rokiem w Paryżu wyszła moja książka „Kielich róż”. Dyrektor Narodowego Naukowo-Badawczego Instytutu Językoznawstwa, doktor nauk filologicznych, akademik Petro KONONENKO (urodzony 31 maja 1931 r.) również wspomina znamienny 1991 rok: „Dla Ukraińców Nowy Rok zawsze był szanowany i każdy był na swój sposób pamiętny. A jednak szczególny jest rok 1991. Był on świadectwem tego, że Ukraińcy stają na gruncie swojej historycznej jakości. Jesteśmy narodem historycznym. Ile dziś czyni się wysiłków, żeby Ukraińcy nie czuli się narodem! Ale to jest skazane na porażkę. I w tym tkwi szczególna waga tamtego referendum i tamtego Nowego Roku, który przyszedł nie tylko do domów, ale do dusz, do świadomości, do ideałów ludzi”. Pisarz Dmytro MISZCZENKO (urodzony 18 listopada 1921 r.) krótko opisuje ten Nowy Rok, który najbardziej zapadł mu w pamięć: „Wspominam 1991 rok. Wtedy były nadzieje na lepsze, marzenia, że Ukraina zacznie nowe życie. Wierzyliśmy w zmiany. Wtedy nie miało znaczenia, czy była choinka w domu czy nie, czy był śnieg, czy go nie było”. Poeta Dmytro HOŁOWKO (urodzony 17 grudnia 1933 r.) opowiada „noworoczne przygody”: „Była taka umowa: żona z dziećmi przygotowuje świąteczny stół, a ja w ich imieniu mam przywitać „staruszków” — teścia i teściową, którzy mieszkali w Darnicy. Pomyślnie wykonawszy to zadanie (z teściem i kieliszek wypiliśmy), biegnę na przystanek 31. tramwaju, który kursował z Darnicy na Podół. Na szczęście nie musiałem długo czekać. W ludzkim tłoku stoję, wspominam poprzednie i ostatni noworoczny dzień. Przypomniało mi się, jak na stary Nowy Rok przyszli do nas rodzice jednej uczennicy, którą w czwartej klasie uczyła żona. Oboje — Ukraińcy, ubrani — jak spod igły. On — kierowca dalekobieżny, ona — kierowniczka sklepu. Zasiedli do stołu. Z jakiegoś powodu rozmowa zeszła na temat języka ojczystego, o jego… nieperspektywiczności, jak powiedział „dalekobieżny”. Mnie — jakby szpilką ukłuło. Już przyniesiona przez gości na tamten czas nowinka techniczna — odkurzacz „Buran” — toczy się do drzwi. Chwytam mężczyznę za fraki: ciągnę w tę samą stronę — do wyjścia. Co się tu działo! Tylko dzięki kobietom wróciliśmy do noworocznego stołu, wypiliśmy w dosłownym znaczeniu „po jednym”. Ktoś nawet „Bądźmy!” powiedział. A warto było odpowiedzieć: „Nie gódźmy!” W ogóle z językiem wydarzyła się jeszcze jedna noworoczna przygoda. Dosłownie niedawno, w Nowy Rok, musiałem trafić do szpitala. Przed samą operacją do mojej sali zajrzał lekarz anestezjolog. Sztywny, wykrochmalony biały fartuch, poważna, zatroskana mina na młodej twarzy. Siada na brzegu mojego łóżka, interesuje się, jak znoszę bóle, jak organizm reaguje na różne leki, jutro przecież operacja, trzeba wszystko uwzględnić. Kiedy problemy medyczne zostały wyjaśnione, nagle pytanie: — A dlaczego wy wszystko po ukraińsku, po ukraińsku? Biały fartuch lekarza pociemniał w moich oczach… — Bo ja jestem Ukraińcem… — No, wiecie, ja też jestem Ukraińcem. W głowie skoczyło mi ostre słówko, ale musiałem je zdusić w duszy, bo — jutro przecież operacja. Dlatego obszedłem się neutralnym: — Ja przecież myślę po ukraińsku, a Pan ukraiński — rozumie. Biada — ukraińskie słowo zawsze było jak nie na czubku skalpela, to kuli… Wreszcie od tramwaju biegnę do przystanku trolejbusowego. Czekam na 10. trolejbus, który wtedy, w chruszczowowskiej odwilży, kursował od mostu Patona do centrum miasta. Uciekał czas starego roku, a trolejbusu nie ma. Denerwuję się ja, denerwuje się i wielu czekających. Zaraz uderzą kuranty, wreszcie… Na przystanku nie do pokoju. Ten to wie, kto tam był, — Jak szturmują pasażerowie Twierdzę żółto-błękitną.”}``` Nowy rok zawsze przynosi nadzieje. W tej minucie, kiedy dwie wskazówki zegara łączą się, kiedy stary rok odchodzi w przeszłość, a nowy jeszcze nie nastał, w sercach pojawia się nadzieja — u kogoś mocno zapuści korzenie, u kogoś innego mignie krótkim noworocznym światełkiem, u jeszcze kogoś innego stoczy się kroplą po trudnych życiowych rozstajach. Wierzyć w cuda noworocznego wieczoru, czasami zmieniając się w dzieci, które czekają na dobrego Dziadka Mroza z torbą radości na plecach — znaczy nie znieczulać duszy, pozostawać wrażliwym, uczuciowym, empatycznym. Dzisiaj swoje noworoczne historie wspominają szanowani ukraińscy pisarze, którzy pozostali szczerzy duchem i otwarci na nowe nadzieje — o czym przekonała się dziennikarka Natalia ANTONIUK, która rozmawiała z mistrzami pióra.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

BOŻONARODZENIOWE

Choć trolejbus nie z gumy — Rozrasta się wszerz… I dręczą mnie dumy: Jak znaleźć na to przyczynę. Ech, psują grafik wujkowie. Gdyby tak uderzyć po rękach! Szkoda, że nie tylko na dziesiątce Taka katawasja. Oczywiście, w tamtym roku spóźniłem się na domowy świąteczny stół, ale żona i dzieci wybaczyły mi. Doktor nauk filologicznych, profesor, akademik Witalij DONCZYK (urodzony 15 kwietnia 1932 r.) wszystkie noworoczne święta obchodził wyłącznie w gronie rodziny, i dlatego były one zawsze ciepłe, przytulne, z naturalnym oczekiwaniem jeśli nie cudu, to naprawdę szczęśliwego Nowego Roku. „Ze szczególnym nastrojem witaliśmy Nowy 1991 rok i 2005, po pomarańczowym narodowym wybuchu. 2010-go szczęśliwym nie nazwiesz – i w życiu osobistym (tak się złożyło), i najbardziej w politycznym. A przednoworoczne uciechy, przede wszystkim czytelnicze, złożyły się — powieść Liny Kostenko „Zapiski ukraińskiego szaleńca” oraz poświęcony Tarasowi Szewczence 5 tom „Historii literatury ukraińskiej” w 12 t., autor Iwan Dziuba”. Pisarz-satyryk Jewhen DUDAR (urodzony 24 stycznia 1933 r.) wspomina smutną historię: „Na całe życie wryło się w pamięć powitanie 1949-go. Prawda, u Galicjan Nowy Rok wtedy wchodził w skład kompleksu świąt Bożego Narodzenia. Rzymscy katolicy obchodzili 1 stycznia. A grekokatolicy — 14 stycznia. Była godzina 11 wieczorem 13 stycznia 1948 roku. Stałem przy mizernej choince, obdarzonej własnoręcznie zrobionymi ozdobami, zawiniętymi w pomalowany papier orzechami i jabłkami — i patrzyłem w okno. Nagle na końcu ulicy w niebo poleciały rakiety. Od razu rozległy się serie z automatów i karabinów maszynowych… Ścisnęło się serce. Powstańcy natknęli się na zasadzkę MGB… Gdzieś po pół godzinie ktoś wywołał na dwór ojca. Wrócił i z bólem powiedział: „Zginął „Topir”… „Topir” — pseudonim referenta SB OUN Zborowszczyzny Illarija Wołoszyna. Chłopaka z naszej wsi. Bardzo szanowali go powstańcy i poważali współmieszkańcy… Tego samego wieczoru napisałem swój pierwszy wiersz, który w pamięci niosę przez całe życie. Oczywiście, poetyckiej wprawy w nim mało. Ale emocji, bólu i życiowej prawdy nie brakuje… OSTATNI STRZAŁ Pamięci dowódcy „TOPIRA”. Już czterdziesty ósmy rok mija, Czterdziesty dziewiąty nastaje… Smutny, zimny, cichy wieczór, Tylko śnieg leniwie pada. Okrywa ziemię zesztywniałą Od chłodów i klęsk strasznych, Szli powstańcy polem białym Witać przyjaciół bojowych. Oni nie wiedzieli w tę godzinę, Że Judasz zdradził ich dawno, Sprzedał duszę i Ukrainę Za bolszewickie jarzmo. Nie wiedzieli, że tam, w gęstwinach, Przy znajomych im podwórkach, Rozwarł nienasyconą paszczę Moskiewski krwiożerczy zwierz… Wyleciały wężami rakiety, Niebo, jak piekło, całe w ogniu, Oszalałe karabiny maszynowe Niby w serce biją mi… Nagle ucichło, pociemniało, Straszny smutek wieś skuł, I w tym piekle osierocony Ostatni strzał rozbrzmiał… Ten ostatni, samotny strzał ludzie odbierali najbardziej boleśnie. Świadczył on, że komuś z powstańców nie udało się wyplątać z walki. Ranny, aby nie oddać się wrogowi, ostatni nabój chował dla siebie… Działacz społeczny, więzień polityczny Łewko ŁUKIANENKO, który spędził 25 lat w więzieniach i łagrach, a jeszcze pięć lat na zesłaniu (urodzony 24 sierpnia 1928 r.) też wspomina smutne noworoczne momenty: „Władza zawsze pragnęła oszukać więźniów politycznych. Pamiętam, jak nie po ludzku postąpiła, i Nowy Rok 1976 roku dla mnie był w więzieniu. Wyszedłem 20 stycznia, przyszedłem na mieszkanie do siostry i żony. O 20 dni przesunięto mi świętowanie Nowego Roku”. * * * Życzymy naszym ukraińskim twórcom słowa, dzielnym ukraińskim mężczyznom w Nowym 2011 roku mocnego zdrowia, twórczego wzlotu oraz uśmiechniętego losu! Zdjęcie Ołesia Dmytrenki Wasyl BOROWYJ, urodzony 27 września 1923 roku, m. Charków A kiedy na zaśnieżone gałęzie Wczesny zmierzch, jak ciche słowa, — Ja małym kłębkiem w gości, W wesołe domostwa Bożego Narodzenia. Piec żarzy się tam słomianym żarem, A na pokuciu żytni „diduch” Obdarowuje chmielnie kompotem Na miodzie — posłańców zamieci… Oj wietrzysko — biały pustelniku, Ty nie zbij kolędnika z nóg!.. A chrzestna jak krzyknie: — Chrześniaku!.. — I niesie na rękach na próg. Chwała Bogu, choć ty, człowieczku, Zawitałeś, gdzie siwieje wdowa… I długo stawia do obrazu świecę W modlitwie świętej — do Bożego Narodzenia. I taka ona jasna — od mrozu, I tak bajkowo śnieży się obrus. Jak się przyśni — aż płaczę… Zdjęcie Ołesia Dmytrenki Ja do dziś Przestraszyć sen ten się boję. * * * Jak tam czysto śpiewają sikorki: „Świecie, światełko, świetlino, świeć-świeć…” I głęboko świecą studnie, Choć śniegi i przędą swoją sieć. Tam wiatrom, jak nadziejom, — swoboda, I każda iskierka — niby klejnot. I, zapewne, tam czekają z chlebem-solą Kraj starych, matczynych wrót. A ona — przez smutek, ze śmiechem Wita nas… w śniegu głowa… I — niby źródełko pod śniegiem — Nie milkną łaskawe słowa. Potem cienie płyną włochate, Wichura plącze śpiew swój w drutach, Póki noc nie przysiądzie na chacie, Jak wielki znużony ptak. Gaju-gaju — tam śnieżynkom jaśnieć, — Niby żar-ptakom. Niech mówią: to śnieg… Ja umarłbym dawno, dziwoświecie, Gdybym wierzyć w ciebie nie mógł!

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

uniwersytecie imienia Hryhorija Skoworody. Wytwarzanie pszenicznego, pełnego słońca i zapachu szczerego łanu, drzewa rodu rozpoczyna się od warsztatów dla studentów, które prowadzi starszy wykładowca wydziału pedagogicznego, członek Związku Projektantów Ukrainy Olha Striłeć. Celebrując nad snopem pszenicy, wokół którego z modlitwą, pieśniami i wesołymi opowieściami zebrali się przyszli pedagodzy, mistrzyni wiąże pierwszy pęczek kłosów, z których formuje wierzchołek diducha. „Zazwyczaj na diducha – mówi Olha Striłeć – bierze się ostatni dożynkowy snop żyta, pszenicy lub owsa, ścięty sierpem. Kłosy muszą dojrzeć, ale nie przestać, żeby się nie osypały”. Tradycja wiązania słomianego diducha i stawiania go w domu pojawiła się od Narodzenia Chrystusowego, od czasu, gdy Józef snopem ze słomy

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

O DZIADU MÓJ, DZIADUHU, ZAKLNIJ DOBRO W CHATĘ

Maryna CHORNA Zdjęcia autorki Z głębi tysiącleci przyszła do nas tradycja robienia na Boże Narodzenie z żyta lub pszenicy dziaducha — „chlebowego drzewa” lub „drzewa życia, rodu”. Dziaduch — dziad, protoplasta, przodek, który wraz z przodkami, którzy kiedyś żyli, strzeże i chroni od wszelkiego zła rodzinę, której dał początek, podarował życie i która go za to szanuje. Kiedyś w każdej ukraińskiej rodzinie na święta przestrzegano pradziadowskich zwyczajów i tradycji, wiązano dziaducha i stawiano pod ikonami jako symbol nieśmiertelności rodu i dobra. Ta tradycja nie przerwała się i obecnie wszędzie odradza się. Co roku z początkiem zimowych świąt wiążą dziaduchy i cieszą się nimi od Bożego Narodzenia do Bożego Narodzenia w Perejasławiu Chmielnickim pedagogicznym Jewhen BUKET Zdjęcia Petra SUCHENKI Według dawnego zwyczaju symbolem rodu, który jednoczy i tworzy więź przodków z potomkami, jest Dziaduch. W noc wigilijną dusze dziadów-pradziadów wcielają się w snop-dziaduch, który majestatycznie stoi na pokuciu — najbardziej honorowym miejscu w chacie. „Dziadów duch” — opiekun i stróż rodziny. A przylatują dusze tych, którzy odeszli, z Wyryju. Stamtąd przybywają także nowo narodzone dusze — nowi członkowie rodziny. Dla ludzi Dziaduch to przodek rodu, dziadowski duch, duch pola, żytni duch, prawdziwy ziemski bóg życia. Wytwarzano go niezwykle uroczyście, z zachowaniem rytuałów, z najlepszych żytnich lub pszenicznych pęczków, kuli, zasuszonych gałęzi, którymi zbierano razem pęczki, od góry rozgałęzionych, obramowywano kolorowymi wstążkami, zasuszonymi kwiatami itp. Liczba pęczków kłosów, kwiatów i gałęzi musi być wielokrotnością siedmiu — jako symbol siedmiu pokoleń rodu, które szanuje się według zwyczaju. Wszak rodzina to siedem pokoleń „ja”. Gałązki i kwiaty tutaj też nie były przypadkowe. Gałęzie należały do drzewa-opiekuna rodu w linii męskiej, a kwiaty były amuletami żeńskiej połowy. Moja rozmówczyni — Hałyna Hruszczanśka, która mieszka we wsi Hruzke w rejonie makarowskim na Kijowszczyźnie. Hałyna Petriwna jest profesjonalnym muzykiem, wiele czasu poświęciła na zatykanie szpar w jaskini, gdzie narodził się Jezus. Możliwe, że i wcześniej, w czasach przedchrześcijańskich, gdyż dziaducha u nas nazywają jeszcze „koladnikiem”, „koladą” na cześć bogini Kolady, matki Słońca i żony Dażboga. Każda gospodyni wiąże dziaducha, tak jak wyszywa czy gotuje, po swojemu. Głównym jest, aby wywyższył się w formie drzewa, miał rozłożyste i piękne gałęzie, jak zdrowy i bogaty ród. Olha Striłeć ze swoimi pomocnicami tradycyjnie tworzy ponad dwumetrowego „koladnika”. Związane mocnymi konopnymi nićmi pęczki pszenicy Olha Wołodymyriwna przymocowuje do drewnianego stelaża, aby wysoki dziaduch lepiej stał. Kiedy drzewo się wywyższa, dziaduchowi robią ze snopków słomy jeszcze nogi — trzy lub pięć podpór, gdyż stać mu długo w chatach — do Nowego Roku według starego stylu, do Święta Jordanu, a w Perejasławiu Chmielnickim na uniwersytecie aż do następnego Bożego Narodzenia, kiedy na zmianę staremu dziaduchowi przyjdzie nowy, z radością świąt, kolędami i szczedriwkami. Przyozdabiają dziaduchy, — kontynuuje warsztaty Olha Striłeć, — chabrami, kocankami, kaliną, makówkami. A jeszcze cukierkami, orzeszkami, zabawkami ze słomy czy wikliny, jabłuszkami, obwarzankami. Kiedy dziaducha rozbierają, która dziewczyna pierwsza obwarzanka schwyci, ta i wcześniej od innych za mąż wyjdzie. Z „koladnikami” powiązanych jest niemało i innych wróżb. Najpierwsza — kiedy dziaduch idzie do chaty — wszelkie zło z chaty. Uważa się, że kiedy gospodarz przed Wigilią wnosi ze stodoły czy komórki świąteczny, przyozdobiony snop kłosów, razem z nim do gospodarstwa wchodzą wszyscy przodkowie. Jeśli ich szanować, to oni chronią rodzinę od wszelkiego zła, pomagają w gospodarstwie, dbają o to, aby w domu był ład i spokój. Więc kiedy czas wynosić dziaducha, z jego kłosów i suchych kwiatów czy gałązek świerku robią kropidło do święconej wody. Część kłosów przechowują, aby wiosną rzucić w ciepłą ziemię, niech szczodrze kłosi się niwa, bogatym będzie zbiór. Powracając do swoich korzeni, Ukraińcy coraz częściej wnoszą do swoich domostw dziaduchów, których można samemu zrobić, kupić na przedświątecznych jarmarkach, czy po prostu niewielkie snopy kłosów, przeplatane lnem czy przyozdobione makówkami. We Lwowie i Iwano-Frankiwsku olbrzymie dziaduchy wystawiają na ulicach i placach. Tę tradycję przejmują także inne miasta i wsie. Zbliża się Wigilia, Boże Narodzenie, więc my znowu, jak i tysiące lat temu, powiemy: „Oj dziadu mój, dziaduchu, zaklnij dobro w chatę!”. pieprz i mak — wyganiają nieczystą siłę. Ale głównym w amulecie jest miłość. Tutaj jest i kukurydza, i dyniowe nasiona, i cebula, i zioła lecznicze, kwiaty — ich znaczenie jest różne. Tutaj wszystko jak w życiu: jest i dobre, i złe, ale w walce dobra i zła, w symbolach, zwycięża dobro. Amulet rodzinnego zacisza. Z góry — słońce, ono ogrzewa, pada na chatę. Pod figurką chaty, która otwiera się wewnątrz, dwie lalki — gospodarz z gospodynią, i obwarzanki, i pierogi, i grzybki… Jeszcze u mnie były dwa amulety, nazywały się „Miłość i zdrada”. „Miłość” u mnie zabrali, a „Zdrada” została. Centralnym elementem tego amuletu są dwa pieprze, które wyrosły na jednym korzonku i „patrzą” w różne strony. A w tym, co zabrali, takie same pieprze, ale „patrzyły” jedno na drugie. Także musi być w każdej chacie na szczęście i dobro słomiany „pajączek”, aniołki, które uosabiają aniołów-stróżów. — Czego nie warto używać w amuletach? — Amulety mają pozytywną, ciepłą energetykę. Każdy element dodaje coś swojego. Ale, na przykład, muszle — są zimne, martwe. One nie dodają amuletowi niczego. Tak i przedmioty z muszli, kupione nad morzem, są piękne, stoją w domu, ale nie niosą żadnego wpływu. A amulet, zebrany z naszych polnych darów, zawsze grzeje duszę.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Amulety od Haliny Huszczańskiej

lat pracowała w folklorystycznym zespole „Ukrkoncertu”, obecnie jest uczestniczką wiejskiego ludowego zespołu folklorystycznego amatorskiego „Żywycia” i kierownikiem zespołu „Kumasieńki”. Ten zespół wykonuje pieśni ludowe i autorskie. Większość z nich Halina Hruszczańska pisze sama, lecz słuchacze (w tej kwestii sam wielokrotnie musiałem się przekonywać) nawet nie domyślają się, że te utwory mają autora, który w tym czasie śpiewa na scenie. Piosenkarka ma też inne zainteresowania, a mianowicie tworzy niezwykłej urody amulety i Diducha, uczestniczy w licznych wystawach twórczości ludowej. Pytam Halinę Pietrowną o to, jak wiąże się Diducha, jakie znaczenie ma ta dawna ukraińska tradycja, zapoznaję się z innymi przedmiotami jej ręcznie wykonanej kolekcji. — Halino Pietrowno, czy na wykonanie Diducha idzie dużo czasu? Co on symbolizuje? — Diduch daje dobrobyt. Wykonuje się go zgodnie ze zwyczajem wspólnie, z wybranych kłosów, i trzeba go skończyć do najkrótszego dnia w roku. Stoi w chacie do dnia wiosennego zrównania dnia z nocą, zabiera całą negatywną energię. Potem się go wymłóca i pali, a ziarno — sieje. A robi się go tak. Najpierw przygotowujemy wstążkę do Diducha. W tym celu źdźbła żyta i pszenicy trzeba posortować według wielkości i oczyścić. Potem ostrożnie wyciąć „kolanka” — otrzymujemy niewielkie słomki. Tę słomę zalewa się wrzątkiem, parzy się kilka godzin, aż stanie się miękka. Wtedy z niej pleciona jest wstążka. Wstążkę można plesć z czterech, pięciu, sześciu słomek. Ale wstążki potrzeba dużo: na jeden amulet 20 metrów i więcej, dlatego plecenie to dość długotrwały proces. Wstążką wiąże się wszystkie elementy Diducha. Najpierw wiąże się pęczki. Układa się je z wybranych kłosów. Liczba kłosów w pęczku powinna być wielokrotnością siedmiu. Liczba pęczków w Didusze również zaczyna się od siedmiu, ale może być większa — to już jak kto chce. Ja, na przykład, robię DidUchy z dwunastu pęczków na czterech „nogach”. To symbolizuje 12 miesięcy i cztery pory roku. Didux z siedmiu pęczków na trzech „nogach” — na pamiątkę siedmiu pokoleń w imię Ojca, Syna i Ducha Świętego. To zgodnie z tradycją prawosławną, choć rodzimowiercy interpretują to nieco inaczej. — Wykonuje Pani także różne amulety, inne symboliczne ozdoby. Proszę opowiedzieć o nich szczegółowiej. — Amulet życia. Można go wieszać na ścianie i kłaść na stole. Podstawą są kłosy żyta i pszenicy — symbol życia, czosnek,

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Оригінал українською · переклад оновлюється

УУ П ПЕЕРРЕЕД ДЧЧУУТТТТІІ О ОССЯЯЙ ЙН НО ОГГО О ССВВЯЯТТТАА

Уляна ВОЛІКОВСЬКА Фото Олеся ДМИТРЕНКА Віками українці виробляли свої неповторні традиції, які є відображенням національного світовідчуття. Давньоукраїнські звичаї тісно переплелися із християнською сакральною культурою, і нині ми не можемо собі уявити різдвяних свят без колядок, горщика з кутею, дбайливо витвореного майстерними руками дідуха на покуті, “павука”, що пахне полем, пшеницею, — величезного шару фольклору, обрядів, предметних носіїв архаїчних традицій, наповнених світлом великого таїнства — Різдва Христового. …Щоб відчути красу і величність цього свята, варто відвідати виставку “Українське Різдво” у Національному музеї Тараса Шевченка, яка зацікавить і дорослих, і дітей. Казкова експозиція вражає різнобарв’ям мистецького багатства: тут зібрано твори різноманітних митців, від знаних майстрів образотворчого мистецтва, зокрема художників Анатолія Марчука, Миколи Кочубея, Анатолія Буртового, Василя Копайгоренка, Євгена Марчука, Людмили Клюй, Анатолія Фролова…. до зовсім юних, які не поступаються майстерністю. Вражають домашні ікони з колекції Ольги Богомолець, вертепи різних областей України, вироби майстрів Варвари Мацелли, Людмили Проценко, Віри Цимбал, Ганни Венглінської, Олени Орєхової… Тут кожна річ, осяяна Божою ласкою, наче промовляє до тебе… Охопити всі грані виставки просто неможливо, тому хочеться розповісти про те, що залишило незабутній слід у серці. Відразу припадаю поглядом до хатніх ікон із колекції Ольги Богомолець, яка вже багато років рятує майстерно виписані лики святих від знищення, фактично із трісочок. Тут полотна XVIII— XIX cтоліть “Святий Миколай”, “Різдво Христове”, “Свята Великомучениця Варвара”… Віддавна домашня ікона була своєрідним місточком від язичництва до християнства, втілювала розуміння “Мій Бог”. Вона формувала моральні критерії в українських родинах, будучи оберегом дому та символом віри. Важливо наголосити, що зараз сім’я Ольги Богомолець займається реставрацією у Радомишлі Першої папірні Києво- Печерської лаври, де буде виставлено колекцію української домашньої ікони, яка налічує понад 5000 експонатів. Не можна оминути увагою експонати Сокиринського, Куп’янського, Славутського вертепів, наданих Музеєм театрального, музичного та кіномистецтва України. Як відомо, ще бурсаки з Києво-Могилянської академії ходили із вертепними скринями, показуючи вистави. Вертепна скриня, що має будову двоповерхового будиночка, відтворює світовладну конструкцію, — земля і небо. На першому поверсі розігрувалися народно-побутові сценки з тогочасного життя, а на другому, що символізує небо, відбувалася театралізована лялькова оповідь про народження Ісуса Христа. Цікаво простежити еволюцію від відомих канонічних персонажів до сучасніших. Так, наприклад, серед ляльок Межигірського вертепу ми вже бачимо таких героїв, як Американський родним домом Михайло Трусь). Свято зібрало шанувальників нашої культури, звичаїв та обрядів. У залі, що перетворився того вечора на затишну українську світлицю, лунали обрядові й народні пісні, колядки у виконанні сільського хору під керівництвом Юрія Васенка. Присутні залюбки брали участь в іграх і конкурсах, зокрема на знання давніх ужиткових предметів та їх елементів, особливостей народних звичаїв та обрядів. Увагу присутніх, серед яких були колишній і нинішній сільські голови В. Павук та П. Сень-чик, привертала виставка оригінальних старовинних вишивок — рушників, обрусів, народного одягу, особливо чоловіча сорочка, якій уже понад сто років, давні предмети домашнього вжитку — кужіль, праска, ваги 1903 року тощо. А доповнювали експозицію старі різдвяно-новорічні листівки, журнали й книжки — “Нова хата”, “Жіноча доля” (1927 р.), календарі 1933—1936 років, в одному з яких згадується сільськогосподарська школа в Шибалині, “Збірник поезій Тараса Шевченка”, виданий ще 1884 року у Львові в друкарні Старопігійського інституту. Учасники і глядачі запевнили, що й надалі шануватимуть українські народні, християнські обряди, які додають радості, щирості, бадьорості, бо щиро звучали такі приємні, бажані для всіх побажання: “Аби щастя було в хаті, щоб усі були багаті! Аби було любо, мило, аби всі були щасливі!”. представник, Принагідний капіталіст, Принагідний дипломат… Ляльки у вертепі танцювали, співали під супровід народних інструментів — сопілки, скрипки, козобаса, бугая, бубона, які також представлені на виставці. Привертають погляд скриньки, глечики, горщики, солонки, оздоблені Петриківським розписом від “Зразкової студії” декоративного розпису ДОЕЦ (керівник — Ганна Венглінська); вироби із різноманітних польових трав гуртка “Травоплетіння” (керівник — Катерина Філоненко). Тут і ангелики, дідухи, гуцул і гуцулочка, в які вкладено щирість дитячої душі. Усе воно таке запашне, рідне, осяйне… А ось і різдвяні зірки Володимира Шагала, нитяні лялечки Варвари Мацелли, вироби із лози і соломи Олександра Квашука, ляльки-мотанки Вікторії Цимбал, різдвяні писанки Оксани Білоус… Словом, тут на кожному кроці багатство душі українського народу! Промовисті роботи художників Анатолія Фролова, Михайла Онацька, Олександра Охапкіна наповнюють душу дивовижним світлом, дарують відчуття, що свято на порозі…
Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

W RÓWIEŃSKIEJ SZOPCE — Z BURSZTYNU

Pracownik naukowy muzeum bursztynu Anastasija Oberczuk i zwiedzająca muzeum Switłana Maksymczuk przy kompozycji szopkowej. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. Światowa kolekcja szopek wzbogaciła się o unikatowy wyrób — z kamienia słonecznego (bursztynu). Zaprezentowano to dzieło sztuki w Rówieńskim Muzeum Bursztynu, gdzie pozostało ono jako eksponat — obok „Praszczura”, jednego z najstarszych na świecie kamieni bursztynowych, którego wiek wynosi 37—50 milionów lat. Autorką pomysłu stworzenia tej niebanalnej szopki jest Hałyna Łemec, kierowniczka stowarzyszenia społecznego „Ukraiński świat bursztynu”. Bezpośrednio nad stworzeniem kompozycji pracowała rodzina Kowaliw, dobrze znana jako małżeństwo mistrzów obróbki kamieni słonecznych. W sumie praca, w której każdy drobiazg trzeba było wykonać z kamieni bursztynowych, zajęła dziewięć miesięcy. Charakterystyczne jest to, że wraz z ustawieniem nowego eksponatu wzrosła liczba zwiedzających muzeum. Jest to całkowicie naturalne, ponieważ prawdziwe arcydzieła zawsze przyciągają ludzkie serca. Każdy drobiazg w tych dziełach — z bursztynu.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

WESOŁE WIECZORNICE W ŚWIETLICY W SZYBALINIE

Tetiana BIDZIŁA, m. Berezany, obwód tarnopolski Przy radosnych śpiewach, tańcach, grach, zabawach i degustacji obrzędowych potraw odbywały się wieczornice w Szybalińskim Domu Ludowym w rejonie berezańskim obwodu tarnopolskiego (organizatorem imprezy był kierownik Na-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

NA ZDOBYCIE NARODOWEJ NAGRODY UKRAINY IM. TARASA SZEWCZENKI W 2011 ROKU

Komitet Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki informuje, że w sekretariacie Komitetu wpłynęło 64 zgłoszenia na otrzymanie Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki za 2011 rok. Do udziału w konkursie na otrzymanie najwyższego Narodowego Wyróżnienia Ukrainy w drodze tajnego głosowania Komitet dopuścił następujące utwory i prace: 1. Wolwacz Pawło. Tomik poetycki „Tryb”. Przedstawiony przez Stowarzyszenie Ukraińskich Pisarzy. 2. Rutkiwski Wołodymyr. Trylogia historyczna dla dzieci „Dżury” („Dżury kozaka Szwajki”, „Dżury-charakternicy”, „Dżury i okręt podwodny”). Przedstawiona przez wydawnictwo „A-BA-BA-HA-LA-MA-HA” i uzgodniona z Państwowym Komitetem Telewizji i Radiofonii Ukrainy. 3. Szkla­r Wasyl. Powieść „Zdrajca” („Czarny kruk”). Przedstawiona przez Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. 4. Horak Roman, Hnatiw Mykoła Jarosław. Wydanie o charakterze literaturoznawczym i biograficznym „Iwan Franko”. Przedstawione przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. 5. Jakowczuk Oleksandr (kompozytor). Koncert skrzypcowy z orkiestrą, Koncert wiolonczelowy z orkiestrą, „Opracowanie ukraińskich pieśni ludowych” na mieszany chór a cappella. Przedstawione przez Kijowską Organizację Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy i uzgodnione z Narodowym Związkiem Kompozytorów Ukrainy. 6. Dersypilski Rostysław (reżyser-realizator). Teatralny diptyk-spektakl „Słodka Daruśka” i „Naród” Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Muzyczno-Dramatycznego im. I. Franki. Przedstawiony przez Lwowskie Międzyobwodowe Oddział Narodowego Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy i uzgodniony z Narodowym Związkiem Działaczy Teatralnych Ukrainy. 7. Diudiura Mykoła (dyrygent-realizator), Sołowianenko Anatolij (reżyser-realizator), Magera Serhij (wykonawca partii Orowezo), Kramariowa Oksana (wykonawczyni partii Normy). Opera W. Bellliniego „Norma” Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Ukrainy im. T. H. Szewczenki. Przedstawiona przez Narodowy Ogólnoukraiński Związek Muzyczny. 8. Zabiljasta Lidija (wykonawczyni). Partie operowe Inhihierdy (»Jarosław Mądry« H. Majboroda), Turandot (»Turandot« G. Pucciniego), Amelii (»Bal maskowy« G. Verdiego) w Narodowym Akademickim Teatrze Opery i Baletu Ukrainy im. T. H. Szewczenki oraz koncertowe programy ukraińskich pieśni ludowych i romansów. Zgłoszone przez Narodowy Związek Kompozytorów Ukrainy. 9. Kofman Awram (Roman Kofman) (dyrygent). Cykle koncertów: »Wielkie nazwiska«, »Wszystkie symfonie Mozarta«, »Ukraińska awangarda«. Zgłoszone przez Narodowy Związek Kompozytorów Ukrainy. 10. Żohol Ludmiła. Seria gobelinów. Zgłoszone przez Ukraińską Akademię Architektury. 11. Min'ko Oleh. Cykl obrazów. Zgłoszone przez Lwowską Narodową Akademię Sztuk Pięknych i uzgodnione z Narodowym Związkiem Artystów Plastyków Ukrainy. 12. Sydorenko Wiktor. Cykl artystyczny »Grawitacja czasu« — »Autentyfikacja«, »Lewitacja«, »Nowy Kowczeg«, »Depersonalizacja«. Zgłoszone przez Narodową Akademię Sztuk Pięknych Ukrainy. Przewodniczący Komitetu Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Borys OLIJNYK Drodzy czytelnicy!

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Pierwszy numer „Słowa Proświty” w 2011 roku puka do Państwa świątecznych okienek, niesie Państwu nastrój wigilijny i życzenia, uświęcone ukraińską tradycją i naszymi szczerymi sercami. Pracujemy dla Państwa. Bądźmy razem dzisiaj i zawsze! Redakcja

Dział kultury Lesia KOWERZNIEWA 279-49-47 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRYJAN Dział literatury Maria KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Olha MOSZKOWSKA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor dyżurny Nadia KYRYJAN Korespondenci Natalia ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301201 Nakład w styczniu — 20 000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 1 0 0 1 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» im. TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Naczelny redaktor Lubow HOŁOTA Redakcja: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy naczelnego redaktora Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca naczelnego redaktora ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин