Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗
OSTRZE NADZIEI I OCZEKIWAŃ
Слово Просвіти, №01 за 2011 рік
Gdyby za pomocą ogólnonarodowej ankiety w naszym kraju przyznawano poetom honorowy tytuł „Poeta Narodowy Ukrainy”, bez wątpienia jedną z pierwszych osób, które dostąpiłyby tego zaszczytu, byłaby Hanna Czubacz. Z podręczników do nauczania początkowego, programów szkolnych, audycji radiowych i telewizyjnych to nazwisko jest znane ukraińskiemu czytelnikowi. Jej wiersze są omawiane w szkołach, polecane do czytania na wyższych uczelniach. Wśród jej wielbicieli są dzieci w różnym wieku oraz dorośli. Przez czterdzieści lat owocnej pracy twórczej ukraińska poetka Hanna Tanasijiwna Czubacz wydała siedemdziesiąt siedem książek dla dorosłych i dzieci, stworzyła ponad pięćset piosenek. Za znaczące osiągnięcia twórcze została uhonorowana wysokim tytułem „Zasłużony Działacz Sztuk Ukrainy”, odznaczona Orderem „Za Zasługi” III stopnia, wyróżniona nagrodami literackimi: im. P. Usenki, Marusi Czuraj, S. Hułaka-Artemowskiego, Je. Hucała oraz międzynarodową nagrodą „Przyjaźń”. Ołeksandr BAKUMENKO, laureat Ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej imienia I. S. Neczuja-Łewyckiego
Hanna Czubacz urodziła się w Wigilię, 6 stycznia 1941 roku, we wsi Płaske w rejonie murowanokuryłowieckim w obwodzie winnickim, w rodzinie rolniczej. Jej ojciec zginął w pierwszych dniach wojny. Na los rodziny spadło wiele nieszczęść z życia wojennego i powojennego. Matka uczyła dziewczynkę i „każdą pracę wykonywać”, i „pieśni śpiewać”, i „świat kochać”. I choć życie nie było łatwe, córka postrzegała je w jasnych barwach: lubiła rysować, śpiewać, wymyślała bajki. A dobra pamięć rozwijała się dzięki temu, że nie było środków na zakup książek, więc trzeba było uczyć się lekcji, uważnie słuchając nauczycieli. Szkołę średnią, wydział redaktorski Instytutu Poligraficznego im. Iwana Fedorowa w Kijowie kończyła wieczorowo, Wyższe Kursy Literackie przy Instytucie Literackim im. M. Gorkiego w Moskwie — na studiach stacjonarnych. Hanna Czubacz przez wiele lat pracowała w gazecie „Literaturna Ukrajina”, w czasopiśmie „Dnipro”. Nie jeden rok prowadziła ciekawe autorskie audycje w Ukraińskim Radiu. Jej twórczość wysoko ocenili milion Ukraińców. Napisano o niej niemało artykułów krytycznych, monografii, szkiców. Szczególną uwagę w dorobku twórczym Hanny Czubacz przyciągają wiersze poświęcone dzieciom: wesołe, dowcipne, pouczające, żartobliwe. Darzą one dobrym nastrojem, uczą myśleć i kochać ojczyste słowo. Występując razem z Hanną Tanasiwną w szkołach, zwróciłem uwagę na to, jak uwielbia poetkę nasze dzieciństwo, jak dzieci łatwo przyjmują i kochają jej utwory. Takie coś widziałem tylko podczas występów w szkołach niezapomnianego Dmytra Hryhorowycza Biłousa. Tyle, ile pod względem jakości i treści zrobiła Hanna Czubacz dla rozwoju ukraińskiej literatury dziecięcej, prawdopodobnie zasługuje na niejedną nagrodę literacką im. Łesi Ukrainki. Jednak literatura dziecięca to tylko jedna z jasnych poetyckich stron znanej poetki. W ostatniej dekadzie spod jej pióra wyszło kilka rezonansowych tomików poetyckich: „Dzwinka rika”, „Ozwuczena peczal”, „Sered znewir i spodiwan”, „Chustka ternowa”. Wszystkie te liryczne książki zostały wyróżnione niemałą uwagą środowiska literackiego i licznych wielbicieli poetki. Jednak z punktu widzenia nowego doświadczenia naszego życia społeczno-politycznego każdy nowy tomik poetycki odbierano inaczej niż poprzedni. Od książki do książki poetka stale podnosiła poprzeczkę. Wielką zasługą autorki jest to, że nie zatrzymuje się na osiągniętym, przebywa w ciągłym twórczym poszukiwaniu, wstępując krok po kroku na wyższy poetycki szczebel. Przy tym Hanna Tanasiwna nie straciła optymizmu i umiłowania życia, pozostając osobą odważną i bezpośrednią w odtwarzaniu swoich uczuć i nadziei. Bywa: niepokojami mierzymy dni, A uśmiech jaśnieje — szczęśliwy. Oto ja: wam daruję wesołe pieśni, A głos drży mój na zerwaniu. W poezji Hanny Czubacz nie ma rozpaczy i zagubienia, chociaż czuć niepowstrzymany ból za to, co dzieje się w naszym niespokojnym świecie. Poetka, jak nikt inny, nauczyła się współczuć człowiekowi, i to czyni jej twórczość atrakcyjną dla przeciętnego czytelnika. Nie każdemu pisarzowi w mocy współczuć. Właśnie element współczucia w twórczości jest oznaką indywidualności talentu pisarskiego. I tego nie sposób nie zobaczyć w jej prawdziwych książkach. Ja nie żyję — przeżywam Straszne zimowe chłody. I tak śpiewam, jak wzdycham Pośród smutku i biedy. Sama nazwa jednej z jej najlepszych książek „Sered znewir i spodiwan” podkreśla wolność poetyckiej myśli, szeroki poetycki zakres, w którym żyje i pracuje poetka, nie zginając się przed życiowymi niepowodzeniami w okrutnym świecie zwątpień, kłamstwa i zdrady. Nad urwiskiem życia Ja nie czekam współczucia, A przyzwyczajam się do własnego smutku… Poetka przeżywa wszystkie niepowodzenia razem ze swoim oszukanym narodem, boli ją każda chwila niesprawiedliwości, którą czynią możnowładcy wobec swojego, jak wyrażają się podczas kampanii wyborczych, elektoratu. Szkoda, że w innych okolicznościach zwykli ludzie możnowładców nie interesują. Poetka przejmuje się narodowym bólem i tego nie sposób nie poczuć, zwłaszcza w pierwszym rozdziale, który nazywa się tak samo, jak i książka „Sered znewir i spodiwan”. Hanna Czubacz dokładnie odtwarza i rozstawia swoje akcenty, wyodrębniając najbardziej bolesne pytania naszego bytu w świetle swojej dobroci, szacunku i podziwu, swojego ludzkiego bólu i współczucia. Dlaczego to syci biednych obdzierają? Dlaczego od nędzy biedni nie uciekają? Dlaczego w okrutnych litości nie ma? Wszyscy milczą… Domyślam się sama. Poezja Hanny Czubacz ma osobistą, charakterystyczną dla autorki, muzykę światła słonecznego, muzykę niepowtarzalnych pieśni dzieciństwa, muzykę narodowej pamięci. Poezja Hanny Czubacz przejęta jest poczuciem życiowego optymizmu, ogromnej nadziei i oczekiwań na lepszą przyszłość naszych potomków, nadziei na lepszy los dla narodu ukraińskiego. Jego mi dyktuje nie zima, A ta nadzieja, co zawsze trwożna. I wciąż przeczę: tych pól nie ma, Których przejść przez całe życie nie można! Dlatego wśród wielu dzisiejszych poetyckich lirników jej natchnioną twórczość naprawdę można nazwać poetycką wyspą Nadziei i Oczekiwań. Wszak mądra poezja Hanny Czubacz ma właściwe jej słowu rozumienie swojego przeznaczenia: „Najwyższa mądrość: po prostu żyć // i nie bać się zmierzchów. // I wierzyć w pieśń, jak w modlitwę, // wśród zwątpień i oczekiwań”. Dla ludzi w duszy poetki żyje taka pieśń-modlitwa, która całe swoje niespokojne życie promieniuje pieśniarskie światło, zdobywając ogólnonarodowe uznanie. Jeszcze w 1984 roku w gazecie „Literaturna Ukrajina” w artykule o twórczości Hanny Czubacz Iwan Mychajłowycz Dziuba pisał: „Poezja ma nie jedno (jak czasami wydaje się zwolennikom tej czy innej maniery), a mnóstwo twarzy. I wszystkie — prawdziwe. Jeśli to poezja. W prawdziwość poezji wierzy się, kiedy widzisz, że ona nie boi się wydać komuś nieoryginalną…”. I taka myśl potwierdza się każdym poetyckim wierszem Hanny Czubacz. W tym właśnie polega twórcza indywidualność poety: być samym sobą, niezależnie od wszystkiego. A wy nie słuchajcie mojego bólu. Po co wam o nim wiedzieć? Jego pieśniami nie uciszę, Bo on po to, żeby śpiewać. Twórczość Hanny Czubacz ostatnich lat szczególnie wyróżnia się szlachetnością poetyckiego słowa, w którym obserwuje się odpowiedzialną kierunkowość słowa w komunikacji z czytelnikiem. Wspaniała myśl zawsze znajduje siebie we wspaniałym odtworzeniu, czyli mamy u Hanny Czubacz harmonijny związek między formą a treścią. Poetka doskonale rozumie, że tylko treść jest oznaką głębi poetyckiego słowa. Aby osiągnąć głęboką treść, poeta musi wznieść się do wysokiego poziomu ludzkiego współczucia. Ale, aby osiągnąć taki poziom współczucia, jak u Czubacz, trzeba przejść przez biegun swojej rozpaczy i pustynię własnego smutku, pokonując tę drogę samotnie, w wirze swoich przeżyć. W pustyni rozstań tyle smutku i mąk, Że one nie mieszczą się w lecie. I dlatego, i dlatego wiatr jęczy, jak bestia, I nieznośnie w duszę woła. I od naszych zwątpień do samotności wzroku Pajęczynkę naciąga jesień… Czytam nową książkę poetki „Chustka ternowa” jako szczerość ludzkiej duszy, jako pieśń jej szczerości. Hanna Tanasiwna w wielu utworach nie wstydzi się obnażyć swoją duszę, obnażyć swój nerw do nadzwyczajnej prostoty, co w naszym kłamliwym świecie nie wszystkim się podoba. Jej twórczość — skrajnie prawdziwa i szczera. Życie nie oszczędza delikatnej poetyckiej duszy. Ale wśród życiowych niepowodzeń, wśród zwątpień życia społecznego i osobistego dusza poetki znajduje odwagę mówić prawdę. Mówię sobie: „Nie wierz nieprawdzie!” A prawda dusi: „Opowiedz, Co tam, gdzie siałaś róże, W tę noc powschodziły noże”. Ona jest zdolna pokonywać wszystkie próby losu i otwarcie tworzyć prawdziwą poezję. Jej czułe poetyckie słowo reaguje na najmniejszą obrazę. Ono nie może milczeć, przekazując swój nieznośny ból. Wszystko, co trafia w pole jej widzenia, wszystko, co wywołuje pragnienie wyrazić swój podziw, wyrazić swoje uczucia, wszystko, co gani i dotyka jej duszę, zawsze staje się mądrą odpowiedzią na złość i niesprawiedliwość. Odbolą obrazy, lecz nie wszystkie naraz. Miłosierdzie szczere miłuje nie wszystkich. Każdy człowiek ma swoje winy. Bóg jeden wybacza niewybaczalny grzech. Osobno należy zaznaczyć lirykę intymną poetki, przedstawioną w trzecim rozdziale „My przychodym u swit dla lubowi” nowej książki. Miłość Hanny Czubacz — indywidualna i jednocześnie ogólnie znacząca. Ona promieniuje z duszy poetki do całego świata. Nie wyrzec się, nie wybłagać Tego, co uczynione miłością. I ja zechcę długo żyć. Jeszcze dłużej — być młodą. Piękną liryką intymną Hanna Czubacz znana jest szerokiej publiczności czytelniczej jeszcze od pierwszych swoich książek „Żurawka”, „Żnycia”, „Ożynowi berehy”, „Swiatkuju deń”. Na początku twórczej drogi stanęła w całej krasie, jako śpiewaczka wielkiej ziemskiej miłości. Właśnie w tym poetyckim śpiewie zawsze czuł się i czuje się obecnie sens jej życia, naturalny stan jej duszy. Dźwięczny głos poetki z latami nie stracił piękna, przeciwnie, nabrał czystości i dźwięczności we współczesnej liryce pieśniarskiej. Zamawiam kwiaty na fortepian. I rozmowę cichą między nami. Wieczną radość i odwieczny żal Ja sama nie wykażę słowami. Głęboka intymność jej czystego głosu dzisiaj wzmacnia się szczerym obywatelskim brzmieniem. W liryce intymnej poetki — prawdziwe określenie wszystkiego, co dzieje się wokół niej, co daje się śledzić w nasz niespokojny, ale tak obiecujący czas. A to — nadzieja na zwycięstwo dobrych sił, oczekiwanie na lepszy los dla Ukraińców, wiara w niezwyciężoną ludzką miłość. Lecz zwątpienia nie ma w duszy i w skrzydłach. I takiego do końca świata nie będzie: Żeby ojczysta ziemia swoich sił nie dała Wolnym ptakom, drzewom i ludziom. Jednak we wszystkich przejawach swojej twórczości wyważony pogląd poetki na zmiany społeczno-polityczne, na upływ czasu ani trochę nie wpłynął na jej poetyckie gusta i upodobania. Jej oceny, wnioski, zawsze były i pozostają prostymi i celnymi, co zawsze jest właściwe trybunom swojej epoki. Dzisiaj ona określa swoje przeznaczenie w poezji, w sztuce takimi słowami: Nie mówcie: „Pokolenie zasnęło!” Od zmęczenia przycichł wołającego głos. Ja — poeta, i ani razu o tym nie zapomniałam, Że poeci milczeniem mierzą czas. Jeśli w pierwszych książkach poetyckich Hanny Czubacz przeważa liryka intymna, to w nowych książkach „Sered znewir i spodiwan”, „Chustka ternowa” daje się śledzić harmonia intymnego i obywatelskiego brzmienia. Dlatego głos poetki brzmi dzisiaj równo i pewnie. Z latami, przemyśleniem ludzkiej egzystencji pisarka nauczyła się uwalniać ludzkie dusze od nienawiści i zemsty. Prorocze słowa, obecne w wielu wierszach Hanny Czubacz, przypominają aforyzmy wschodnich mędrców. Na przykład: „Zmarszczki — to nie starość, a kronika losu”. W końcu, poetycka mądrość Hanny Czubacz, która razem z prostotą odtwarzania poetyckiej myśli czyni książki pisarki jasnymi i życzliwymi, tworzy swoją poetycką wyspę Nadziei i Oczekiwań w bezkresnym oceanie zwątpień. A to oznacza, że Prawda Poezji, bez której ludzkie życie w oceanie zwątpień nie może utrzymać się na powierzchni, jest żywa i będzie żyła długo.
Redakcja „Słowa Proświty”, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki szczerze i z miłością składają gratulacje Hannie Czubacz z okazji jubileuszu! Niech Ci się wiedzie w zdrowiu i szczęściu, droga Hanno Tanasivno!
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
