Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

POKUCCKIE „BYCZKI”, „OGIERY” Ludowe wróżby dziecięce na Pokuciu i Bukowinie

Слово Просвіти, №03 за 2004 рік

„Byczki”, wykonane przez Dmytra Osadczuka, wieś Dżuriw, rejon śniatyński, obwód iwanofrankiwski. „Byczki”, wykonane przez M. M. Stuparyka, miasto Kołomyja. Koszyk z byczkami-ogierami gospodarz, a wszyscy inni — widzowie. Stulecia już starły tę magiczną moc „byczków” i być może dlatego istnieje pewna obojętność wobec tego, co właśnie złowi się w torbie — śmierć czy słońce. Lecz mimo to zachowuje się zwyczaj wykradania „byczków” w tych domach, gdzie są dzieci, albo gospodarstwo — owce, krowy i inne. Jeszcze teraz wykradzione „byczki” gospodarz rzuca pod między „byczkami” można znaleźć jeszcze teraz „pług”. A we wsi Rudnyky rejonu śniatyńskiego — trumnę, świnię, rybę. Bezsprzecznie, że w latach 70.—80. XX w. samo wróżenie nosiło symbolicznie tradycyjny charakter, w którym zachowały się tylko nazwy i najbardziej podstawowe działania improwizowanej scenki-sztuki, gdzie grają chłopiec i stół, żeby mnożyły się owieczki, albo rzuca do stajni, żeby mnożyło się bydło. Kiedy wróżenie jest zakończone, gospodarz daje chłopcu pieniądze, orzechy, cukierki, bułki. Czymże są „byczki” od strony artystycznej? Przede wszystkim trzeba powiedzieć, że wykonywano je i wykonuje się bardzo prosto: wycina się nożykiem z wierzbowych gałązek. W każdej wsi „byczki-ogiery” wycinają ojcowie swoim dzieciom. I dlatego rzadko spotyka się je artystycznie wyrafinowane. Wyjątek stanowią „byczki” z Wydynowa. Są one wykonane przez Mykołę Pawłowycza Hawryliuka (1931—1970), który miał nie lada talent artystyczny. Spod jego nożyka wyszły piękne figurki chłopca i dziewczyny, starościnów, u których artystyczne uogólnienie doprowadzone jest do doskonałości. Wykorzystuje on korę — jako kolor odzieży, a biel drewna — jako twarz, rysując ołówkiem oczy i nos. Wielkie uogólnienie form czyni je monumentalnymi. We wsi Rudnyky „ogiery” specjalnie malują żółtą, brązową i czerwoną farbą, co nadaje im dekoracyjności. Symbolika „ogierów”. „Ogiery” odzwierciedlają makroświat. One, jako symbole, przedstawiają ciała niebieskie, którym w okresie przedchrześcijańskim kłaniali się Słowianie. I nie dziwi, że słońce zawsze malują na czerwony kolor. Zielone życie odzwierciedlone jest w figurkach młodego i młodej, starościnów i wesela, jako kulminacyjnego momentu w życiu młodych ludzi. Wielkie miejsce poświęcono zwierzętom domowym: wołom, kozom, owcom. Jest to związane ze świętem Nowego Roku według starego stylu, który zaczyna się od święta św. Bazylego. Ten ostatni był u chrześcijan patronem bydła rogatego. W związku z tym warto wspomnieć opis życia Scytów, sporządzony przez starogreckiego historyka Herodota jeszcze w VI w. p.n.e. W księdze 4, w rozdziale 67—69 pisze on tak: „Scytowie mają wielu wróżbitów i wróżą przy pomocy dużej ilości wierzbowych gałązek. Znoszą najpierw duże wiązki tych gałązek, kładą je na ziemię, następnie rozwiązują wiązki i rozkładają pojedyncze gałązki na ziemię, wróżąc coś nad każdą. Wróżąc, zbierają gałązki z powrotem do kupy. Tego wróżbiarstwa nauczyli się oni od swoich ojców”. Pisał on jeszcze o tym, że w Scytii wróżą na korze lipowej. Rozłupują ją na trzy części, nawijają na palce, a rozwijając, wróżą. Stanowi interes dla nas także zwyczaj (który istniał w XVII w. na Ukrainie) kładzenia lemiesza pługa pod stół na Nowy Rok lub chodzenia z pługiem po domach1. Przytoczone wzmianki z literatury dają możliwość przeprowadzenia pewnych analogii i pomagają częściowo rozwiązać zagadkę pochodzenia „byczków-ogierów”, które istnieją w naszych czasach na Pokuciu. Prawda, z każdym rokiem jest coraz mniej chętnych do chodzenia z „byczkami”. Właśnie ten fakt niepokoi, bo odchodzi od nas wróżenie, któremu nie ma analogii. 1 Obszczierusskij dniewnik cerkownych, narodnych, semejnych prazdnikow i chozjajstwiennych zanjatij, primiet, gadanii / Sostawil A. S. Petruszewicz. — Lwów, 1866. „Byczki”, wykonane przez Serhija Swiatnego, wieś Illinci, rejon śniatyński, obwód iwanofrankiwski. „Byczki”, wykonane przez M. M. Stuparyka, miasto Kołomyja. Wróżbici. „Byczki” — ul z pszczołami, wykonane przez Serhija Swiatnego

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин