Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nr 3 (223) 15–21 stycznia 2004 r.
TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI
Машинний переклад
O tym opowiedział w redakcji „Słowa Proświty” docent katedry „Finanse i bankowość” wydziału rachunkowo-finansowego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego Jewhen Anatolijowycz SYTNYK. „Ukraina kryminalna” — to nie gazetowa rubryka i nie sensacyjny nagłówek, a smutna prawda teraźniejszości w warunkach kuczmonomiki. Prawda, którą daleko nie każdy jest w stanie ujawnić, pomimo zrozumiałego strachu. NIE SENSACJA Rozwój systemu kryminalnego w regionie donieckim i późniejsza nominacja pana Janukowycza na stanowisko Premiera rządu Ukrainy wywołały zrozumiałe zaniepokojenie nie tylko rok temu i nie tylko w kręgach parlamentarnych. O spekulacjach w sektorze energetycznym, o korupcji w węglowym i o nadużyciach w branży metalurgicznej regionu donieckiego prasa przypomina od czasu do czasu nowymi ujawnieniami, a władza — kolejnymi represjami przeciwko dziennikarzom. A jaka (i czyja) władza jest w Doniecku — cały świat zobaczył w telewizyjnych kadrach „spotkania”, przygotowanego przez miejscową władzę dla lidera ruchu opozycyjnego Wiktora Juszczenki. A potem organy ścigania w tej ewidentnie antyukraińskiej akcji nie znalazły niczego niezgodnego z prawem. Po takim wsparciu ze strony oficjalnych kręgów, już nic nie powstrzymywało dalszego rozwoju systemu kryminalnego, który, coraz bardziej się rozprzestrzeniając, objął, w szczególności, także edukację. Początkowo zamknięto ukraińską szkołę w Doniecku, potem w dość oryginalny sposób zabrano się za uniwersytety. Jak opowiedział naszej redakcji Jewhen Sytnyk, na początku grudnia 2003 roku zastępczyni dziekana wydziału rachunkowo-finansowego Donieckiego Uniwersytetu Narodowego docent Choroszewa obeszła wykładowców z propozycją „wydzielenia” po kilka ocen egzaminacyjnych dla ich wystawienia na aukcyjną sprzedaż (!). „Propozycja” (z oczywistym wskazującym podtekstem o obowiązkowości wykonania) została przyjęta niejednoznacznie, nie bez cichego oburzenia. W każdym razie, znaczna część wykładowców zareagowała na organizacyjną aktywność dziekanatu w sferze wątpliwej inicjatywy komercyjnej nie bez humoru, uważając to za nieudany żart. Niemniej jednak, wskazówkę wykonano — oceny naniesiono na odpowiednie specjalnie wydrukowane kartki (loty) i w odpowiedni sposób opatrzono podpisami pani Choroszewej i dziekana wydziału Petra Wołodymyrowycza Jehorowa. Zatem fakt wystawienia ocen egzaminacyjnych studentów na aukcję w formie lotów w państwowej placówce edukacyjnej nabrał oficjalnego państwowego statusu, jak i sama aukcja. Jednak wciąż pozostawała nadzieja, że ta akcja, która bardzo przypominała kryminalną, mimo wszystko zostanie odwołana. Bo pierwsze, co przychodzi do głowy: toż to jaki wstyd — sprzedawać oceny za jeszcze niezdane egzaminy! Ale, widocznie, u organizatorów tej akcji wstyd nie wchodził w skład ważnych czynników, bo, jak nam opowiedział docent Jewhen Sytnyk, 22 grudnia 2003 roku w auli na drugim piętrze głównego gmachu DONU odbyła się jednak aukcja. A oto i oryginały — lot nr 327 i lot nr 328, — kupione na aukcji przez studentów 4 roku wydziału UFF, które przekazał nam pan J. Sytnyk. Wyraźnie widać podpisy: dziekan P. W. Jehorow i zastępczyni dziekana J. Choroszewa. W dniu aukcji (na locie czytamy: „Noworoczna aukcja egzaminów 2003/2004 r.”) sprzedawano prawdziwe oceny, które po ostatnim uderzeniu młotka w obecności wykładowców i około dwustu studentów (wstęp do sali, jak opowiedział J. Sytnyk, również był płatny) ogłaszano w postaci wyżej wymienionych kartek. Rozmowę z panem J. Sytnykiem nagrałem na taśmę magnetyczną, wziąłem także jego pisemne świadectwa o tym unikalnym przedsięwzięciu, zorganizowanym w murach państwowej wyższej uczelni, zadzwoniłem do Doniecka i nagrałem rozmowę z dziekanem wydziału P. W. Jehorowem. Na moje całkowicie zrozumiałe pytanie: „Czy rzeczywiście przeprowadzono aukcję ocen egzaminacyjnych na Pańskim wydziale?” — pan P. Jehorow początkowo kilka razy dopytywał mnie — kim jestem, co i skąd, a potem zaproponował przyjazd do Doniecka. Uprzejmie wyjaśniłem, że raczej nie jest celowe specjalne jechanie przez pół Ukrainy, żeby usłyszeć „tak” lub „nie”. Na ponowną prośbę o potwierdzenie lub zdementowanie informacji o aukcji, — „loty której leżą oto przede mną i na nich widzimy Pańskie nazwisko — P. W. Jehorow”, — pan Jehorow odpowiedział: „Przyjeżdżajcie, my z Wami pogoworim!” Za trzecim razem — taka sama odpowiedź. Oczywiście, w języku innego państwa. A na moje naleganie: „To Pan, Petrze Wołodymyrowyczu, nie dementuje tego faktu?” — pan dziekan (onże kierownik katedry) ostrzegł o zakończeniu rozmowy i dodał: „Izwinite, ja na rabotie…” Na co odpowiedziałem, że również zajmuję się tą sprawą zgodnie ze swoimi obowiązkami w pracy… Natomiast docent tej samej katedry Jewhen Sytnyk w swoich refleksjach nad sytuacją był całkowicie szczery: „Ja oceniam tę aukcję jako wyższe stadium rozwoju korupcji, jej otwarty, bezczelny, bezkarny przejaw. Dalej — nie ma dokąd. Tu trąci księgą Guinnessa. To, że wielu wykładowców grzeszy w części łapówek, — dla nikogo nie jest sekretem. Jednak w danym przypadku straszne jest co innego — po raz pierwszy dzieje się to tak otwarcie, publicznie, zorganizowane przez sam dziekanat. Swoją drogą, dokąd dziekanat wydziału rachunkowo-finansowego wyda te pieniądze, — nie wiadomo. W każdym razie, ta aukcja demoralizuje studentów, przekonując ich, że wszystko można kupić za pieniądze, że korupcja w systemie edukacji nabrała oficjalnego statusu, że wykładowcy i wiedza nic nie są warte, bo wystawiają ocenę nie za wiedzę, a za kupionym na aukcji lotem. A oprócz tego, rośnie napięcie w grupach studenckich, gdzie uczciwy student może otrzymać niższą ocenę, niż ten, kto ją wykupił”. Zatem, co mamy? Nie mogę nie zgodzić się z J. Sytnykiem, który uważa, że aukcja ocen egzaminacyjnych w państwowym uniwersytecie — to kolejna dywersja, skierowana przeciwko państwu ukraińskiemu i zbrodnia przeciwko jego międzynarodowym zobowiązaniom. Jewhen HOLYBARD P.S. Podczas spotkania z wiceministrem edukacji i nauki Mychajłem Stepkiem, który w rozbudowanym wywiadzie przytoczył bardzo ciekawe fakty w sferze wyższej edukacji, zainteresowaliśmy się jego opinią odnośnie aukcji ocen egzaminacyjnych w DONU: czy została przeprowadzona za sankcją ministerstwa? Odpowiedź Mychajła Fyłymonowycza była jasna i ostra: „Sankcji na taką głupotę po prostu być nie może! Inaczej musielibyśmy napisać oświadczenia i odejść stąd. (…) To nonsens, żeby sprzedawać oceny… To — marazm (…) Ja oto zaraz zadzwonię do rektora i poproszę o udzielenie mi wyjaśnień w tej sprawie…” I my również uważamy, że „aukcyjna” sprawa rzuca niedobry cień na pewne pozytywne rezultaty branży edukacyjnej. Wywiad pana Mychajła Stepka opublikujemy w jednym z kolejnych numerów naszego tygodnika. Dzisiaj w numerze: Scenariusz Antona Butejki str. 3 Wojsko XXI wieku str. 4 Moskiewszczyzna i Perejasław str. 5 Echo wielkiego głodu str. 6 Cerkiew Tarasowa str. 8—9 Globalizację trzeba rozumieć str. 10 Wigilia na Pokuciu str. 12—13 Styl życia Olhy Sumskiej str. 15
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Chociaż w rzeczywistości taki artykuł musi istnieć — świadczy o tym postanowienie Gabinetu Ministrów z 8 grudnia 1995 roku „O zatwierdzeniu Regulaminu trybu kierowania obywateli na leczenie za granicę”, podpisane jeszcze przez Pawła Łazarenkę. Nasz Prezydent, jakkolwiek banalnie to brzmi, też jest obywatelem Ukrainy… W dokumencie powiedziano w szczególności: „Ministerstwu Spraw Zagranicznych wspierać Ministerstwo Ochrony Zdrowia w nawiązywaniu kontaktów z placówkami medycznymi krajów zagranicznych, w których będą leczyli się chorujący obywatele Ukrainy. Ministerstwu Finansów podczas refundacji kosztów związanych z kierowaniem obywatela na leczenie za granicę, na koszt chorego i członków jego rodziny nie przeprowadza się. Jeżeli średni miesięczny łączny dochód rodziny przekracza jedno nieopodatkowane minimum, chory lub jego rodzina płacą za leczenie za granicą 50 procent kwoty tego przekroczenia”. U kogo jak u kogo, ale u Prezydenta średni miesięczny dochód rodzinny przekracza nędzne dwieście nieopodatkowanych minimów. Chociaż nawet przy jego majątku trzytygodniowy pobyt w Baden-Baden to sprawa niezwykle kosztowna. Czyżby Leonid Danyłowycz skorzystał ze swojego prawa obywatela do pokrycia połowy kosztów leczenia na koszt państwa? Tej tajemnicy Ministerstwo Ochrony Zdrowia tak i nie zdradziło — w biurze prasowym poinformowano natomiast, że wiceminister jest bardzo zajęty i nie ma czasu operacyjnie odpowiedzieć na zapytanie „Słowa Proświty”. W nim gazeta, oprócz tego, interesowała się dokładną diagnozą Prezydenta oraz tym, iluż Ukraińców, wcale nie pierwszych osób w państwie, leczyło się w zeszłym roku za granicą z pomocą państwa. I czy choć jednemu z nich udało się zrobić to w Baden-Baden. Przy okazji: Poinformowane źródła donoszą, że nagrano rzekomo dwa warianty prezydenckiego noworocznego powitania. W drugim rzekomo napomykał o możliwym przejściu na emeryturę w Nowym Roku i przedterminowym zakończeniu pełnienia obowiązków — w tym również w związku ze stanem zdrowia. Ale Ukrainie tego nie pokazano. Ludmyła PUSTELNYK, Bohdan HDAŁ. Schemat jest prymitywny, lecz powtarza prywatyzację w sferze przemysłu. Kiedy wszystko jest wykupowane za bezcen, Ukraińcy mogą znaleźć się w położeniu rdzennych mieszkańców Ameryki Północnej — wyparci ze swoich ziem, ze sfery wpływów. W końcu także wpływ polityczny ze strony Ukraińców zostanie praktycznie sprowadzony do zera. Odbywa się realizacja wielkiego planu geopolitycznego, w którym Rosja odgrywa rolę wielkiego mocarstwa i dąży do zintegrowania Ukrainy ze sobą. W takich warunkach Ukraina, nie posiadając swojego elementu narodowego, nie może zajmować ważnych pozycji na geopolitycznej mapie świata. „Zabawa” ze zmianą Konstytucji jest globalnym projektem, który wykracza poza granice Ukrainy. A współczesny polityk występuje w roli marionetek — i z lewej, i z prawej strony. Z lewej — Medwedczuk, Symonenko. A z prawej te sznurki chcą zarzucić na nas. Ale im się to nie uda, bo my szerzej rozumiemy ten problem i wiemy, jak go przezwyciężyć. L. P.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...zarządu Wasyl Dmytruk poinformował, że przydzielaniem środków na zdrowotną kurację prezydenta jego instytucja się nie zajmuje. To kompetencja Ministerstwa Zdrowia – „zgodnie z rządowym zarządzeniem”. Rozmówca powiedział, że na oficjalne wizyty prezydenta za granicą budżet przewiduje co roku 5 900 000 hrywien. W wydziale stosunków międzynarodowych Ministerstwa Zdrowia poinformowano, że kieruje na leczenie za granicę nie tylko najwyższych przedstawicieli państwa, ale także „zwykłych obywateli, a dzieci ukraińskie też wysyłamy”. Kiedy próbowałam ustalić, za ile wysłano prezydenta, zaczęły się kłopoty. – Kto pani powiedział, że tym zajmuje się MZ? – zareagowała na moją ciekawość pracownica biura prasowego Olha Rudniewa. – Proszę podać nazwisko tej osoby. Nazwiska nie podałam i, po jeszcze chwili sporu z panią Rudniewą, usłyszałam od niej, że „u nas nie ma takiej pozycji wydatków”.
...kształtowaniu projektu państwowego budżetu Ukrainy przewidywać corocznie Ministerstwu Zdrowia środki na pokrycie kosztów związanych z kierowaniem obywateli na leczenie za granicę”. Jeżeli specjalna komisja MZ wyraża zgodę na konieczność leczenia obywatela za granicą, to: „W przypadku, gdy średniomiesięczny łączny dochód (w przeliczeniu na jednego jej członka) nie przekracza jednego nieopodatkowanego minimum dochodów obywateli na miesiąc,
Машинний переклад
ZDROWIE WŁADZY W biurze prasowym Administracji Prezydenta nieznana rozmówczyni powiedziała, że wszelkie informacje dotyczące szefa, niemieckiego pacjenta, udziela tylko jego rzecznik prasowy Ołena Hromnyćka. Ale ona jest na urlopie i „będzie w przyszłym tygodniu”. Do jej powrotu obywatele, zaniepokojeni stanem zdrowia głowy państwa, mogą męczyć się w niewiedzy — a co tam z Prezydentem? Tym bardziej, że podstawy do niepokoju są. L. Kuczma w zeszłym roku był operowany, w kadrach tradycyjnego noworocznego pozdrowienia dla narodu ukraińskiego nie wyglądał najlepiej — był chudszy i bledszy niż zwykle, jednym słowem, nie sprawiał wrażenia całkowicie zdrowego człowieka. Łajał opozycję. Nawet koślawy anturaż zeszłorocznego pozdrowienia z milczącym prezydenckim wnukiem na ekranie i L. Kuczmą w „domowym” wizerunku odbierany był lepiej. Podobnie jak świeże pozdrowienia Prezydenta rosyjskiego. W. Putin przynajmniej na Nowy Rok wystąpił przed swoimi obywatelami jako prezydent z ludzką twarzą — życzył szczęścia, zdrowia i ani słowa o polityce. Jego ukraiński kolega witał 2004 rok w Baden-Baden, w kompleksie hotelowym „Bühlerhöhe”. Doba pobytu w nim, jeśli wierzyć „Ukraińskiej Prawdzie”, kosztuje prawie półtora tysiąca euro. Plus wydatki na zabiegi leczniczo-zdrowotne, które kosztują od kilkuset do kilku tysięcy euro. Plus pobyt delegacji towarzyszącej L. Kuczmie. Kto za to wszystko płaci? W Państwowym Zarządzie Spraw naczelnik jego finansowego MYŚLI NA GŁOS Pod pojęciem „stabilność”, którym operują grupy interesów, przestępcy przebywający w wierzchołku hierarchii władzy, proponuje nam się projekt konserwowania władzy i oligarchizmu. Doprowadzi to do tego, że Ukraina nie będzie miała dynamiki rozwoju, nie będzie mogła mieć swojego miejsca we wspólnocie europejskiej, światowej. Władza nawet nie rozumie, co jej zagraża. Władze nie uświadamiają sobie, że konserwowanie władzy nieuchronnie wywoła wchłonięcie Ukrainy przez Rosję. Rosja obecnie dynamicznie zmienia oblicze. Po wyborach parlamentarnych Dumę Państwową wypełnił wyłącznie element rosyjski, z rosyjską dominacją interesów. Na Ukrainie wciąż jeszcze panują zasady międzynarodowe, gdzie słowo „nacjonalizm” stało się obelgą, gdzie ideologemy pracują według starego radzieckiego systemu. Dlatego Ukraina znacznie ustępuje Rosji i może zostać przez nią wchłonięta. I wtedy nie będzie wielkiej różnicy, kto będzie u władzy: grupa GRU (Główny Zarząd Wywiadowczy) czy grupa FSB przy Prezydencie Ukrainy, które będą realizować politykę wewnętrzną i zagraniczną państwa. Ukraina już nie PARLAMENT Precedens — w Radzie Najwyższej rano 13 stycznia trybuny nikt nie blokował, ale jej praca tak i nie rozpoczęła się, bo kierownicy frakcji wciąż się naradzali. Przyczyna długotrwałej narady jest znana — opozycja nalegała na ponowne głosowanie reformy konstytucyjnej, większość i spiker Łytwyn nie zgadzali się. Propozycja Wiktora Juszczenki o wniesieniu pod ogólnoukraińskie referendum pytania o sposób wyboru Prezydenta odblokowaniu pracy parlamentu nie pomogła. Większość jest za wyborami głowy państwa w parlamencie i nie przejmuje się zbytnio normami ustawodawczymi, zgodnie z którymi ograniczenie będzie możliwości wyboru, o którym mówiono nam 10 lat. Będzie tylko jedna droga — do Rosji. „Europejskiej” Rosji, którą modeluje w ten sposób Putin. Głównym celem rosyjskiej polityki jest: pozostawiając wielkie wschodnie przestrzenie, tworzyć różnorodne korporacje transnarodowe, aby nie mając zasobów ludzkich, zaangażować je z państw sąsiednich, przede wszystkim z Chin. Po to, aby utrzymywać takie terytoria, Rosja musi mieć nie 150, a 300 mln ludności. Putin rozumie, że w Rosji nie ma takich zasobów, i dlatego kładzie nacisk na część europejską. I Ukraina jest składową najnowszej rosyjskiej polityki. Prezydent Federacji Rosyjskiej opiera się wyłącznie na rosyjskiej składowej narodowej, która zapewniła zwycięstwo Rosjanom. Ukraińska zaś obecna władza zwyciężyć nie może, bo odrzuciła najważniejsze zasady — interesów narodowych, priorytetów, składowej. Ta władza nie może zwyciężać. Może mieć tylko jeden czynnik — siłę. I tutaj chce zaangażować rosyjskie sfery wpływu, aby pomnożyć własny zasób administracyjny przez zewnętrzny moskiewski wpływ. Kosztem tego chce zachować swoje stanowisko, a przy tym nie zachowa Ukrainy i nie zachowa, w końcu, także siebie. Oligarchiczno-klanowe grupy, które wchodzą do większości, nie mogą zrozumieć, że potem nie będą potrzebne Rosji. Zostaną wyparte ze wszystkich rynków po tym, jak zostaną wykorzystane. Spośród nich pozostaną tylko takie potężne zjednoczenia, jak zjednoczenie Pińczuka. One będą realizować rosyjskie projekty gospodarcze. Nie zmienimy sytuacji, jeśli będziemy dążyć do zmiany władzy pod warunkiem panowania na Ukrainie rosyjskich grup wpływu. W ostatnim czasie Rosja zainteresowała się kwestią ziemi. Teraz widzimy tendencję do prywatyzacji najlepszych na świecie gleb. Ta z Przygotował Bohdan HDAŁ
Машинний переклад
Tydzień obrad w parlamencie utknął już na posiedzeniu Rady Uzgodnień, a w Radzie Ministrów — kolejna rotacja ministrów gospodarki, polityki rolnej i polityki przemysłowej.
prawa wyborców następuje wyłącznie po odpowiedniej decyzji referendum. Tymczasem już na 15 stycznia w parlamencie zaplanowano podjęcie decyzji w sprawie projektu uchwały o wyznaczeniu kolejnych wyborów Prezydenta Ukrainy oraz w sprawie projektu ustawy o wyborach posłów na zasadzie proporcjonalnej. W projekcie ustawy I. Pliuscza („Nasza Ukraina”) proponuje się przeprowadzenie wyborów prezydenckich 31 października, jak zresztą, ostatecznie, się spodziewano zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem. Co zaś do proporcjonalnego systemu wyborów deputowanych, to odpowiednich projektów ustaw jest wiele, opozycja zaś proponowała przyjąć za podstawę opracowany przez Mykołę Rudkowskiego. Natomiast otwarcie sezonu w rządzie przeprowadzono bez szczególnych napięć — L. Kuczma „pożegnał” ze stanowisk ministrów W. Choroszkowskiego (gospodarki i integracji europejskiej), S. Ryżuka (polityki agrarnej), A. M’jalicę (polityki przemysłowej). Zamiast nich mianowano M. Derkacza, W. Słautę i O. Neusträjewa. S. Ryżukowi w ten sposób przypomniano kryzys zbożowy, zwalniając A. M’jalicę, oczyszczono drogę dla przedstawiciela donieckiej ekipy. O tarciach W. Choroszkowskiego z M. Azarowem wiadomo od dawna, podobnie jak o jego niezgodzie z kursem Ukrainy na integrację z Rosją i umową o EPG. Na jego miejsce przyszedł znany dniepropetrowski weteran — M. Derkacz, który dotychczas kierował ambasadą Ukrainy na Litwie. Choć nie zapomniano jeszcze czasów, gdy wczorajszy ambasador był zastępcą przewodniczącego Dniepropetrowskiej obwodowej administracji państwowej — P. Łazarenki. Wreszcie, kolejna głośna nominacja — S. Miedwedczuk, młodszy brat szefa prezydenckiej Administracji, został pierwszym zastępcą Państwowej Administracji Podatkowej. Dotychczas kierował lwowskim urzędem podatkowym i zasłynął konfliktem z opozycyjną „Lwowską Gazetą”. Zaraz po przeniesieniu S. Miedwedczuka do stolicy oczekuje się zmiany kierowników urzędów podatkowych obwodów wołyńskiego, riwneńskiego i zakarpackiego. Mimo to lwowianie wreszcie odetchnęli z ulgą.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
— Do dziś panuje stereotyp „nieśmiałego polityka”: człowiek aktywnie zajmuje się polityką, ale deklaruje, że nie pretenduje do żadnego stanowiska. Takich trzeba po prostu usuwać z polityki. W społeczeństwie musi istnieć zrozumienie tego, że każdy aktywny polityk powinien pretendować do stanowiska. Przecież w ten sposób można zrealizować program partii i swoje idee, jeśli one są. Człowiek, który odżegnuje się od chęci objęcia stanowiska — to nieodpowiedzialny karierowicz. Formowanie gabinetu cieni powinno stać się obowiązkowym atrybutem naszego systemu politycznego. Cieniowi ministrowie, ich zastępcy, szefowie i zespoły administracji regionalnych powinni przygotowywać się do przyszłych stanowisk już dziś. Trzeba, żeby ludzie ich ba-negatywną. W przeszłości Zachód nierzadko godził się z istniejącymi dyktaturami, jeśli nie naruszały one jego wrażliwych interesów. Ale teraz wkraczamy w ciekawy okres, kiedy zasady demokratyczne zyskują nawet wsparcie siły. Inna sprawa, czy zawsze ta siła jest wykorzystywana w sposób uzasadniony. Ale dyktatorzy zdążyli już przekonać się o tym, że potężna machina wojenna USA jest gotowa w każdej chwili bronić amerykańskich wartości — niezależnie od tego, jaka byłaby światowa ocena bombardowań Jugosławii czy Iraku. To powinno być lekcją dla innych dyktatorów, w tym także dla tych, którzy zapragnęliby stać się takimi na Ukrainie. — Jak określiłby Pan dzisiejszy poziom stosunków amerykańsko-ukraińskich? — Po pewnym ociepleniu, wywołanym wysłaniem naszego kontyngentu do Iraku, nie doszło do jakichś znaczących zmian. W Waszyngtonie, tak jak i w Brukseli, nie ignorują tego, co dzieje się u nas. Ponad 60 zagranicznych misji, które są w Kijowie, śledzi wszystko znacznie lepiej od naszych politologów. Przypuszczam, że opowiedzieć o USA czy Rumunii mogę tyle, że nie każdy wysoki urzędnik tych państw może wiedzieć. Bo to funkcja ambasady — śledzić, co się dzieje. Dlatego jest mi smutno, kiedy poszczególni politycy dziś całkowicie nieodpowiedzialnie głoszą zamiary uczynienia Ukrainy znowu państwem nuklearnym. To przypomina prowokatorstwo, bo trzeba rozumieć konsekwencje takich oświadczeń. Trzeba pamiętać chociażby i o tym, że i USA, i ZSRR, i inne państwa nuklearne tworzyły swoje bomby atomowe w atmosferze najgłębszej tajemnicy. I jeszcze — nie wiem, jak to możliwe, nie załatawszy naszych licznych dziur budżetowych. To setki miliardów dolarów. Kiedyś z bliska zajmowałem się tymi kwestiami; miałem rozmowę z jednym deputowanym, który nalegał na konieczność ukraińskiej głowicy bojowej. Zainteresowałem się: czy jesteś gotowy przekonać swoich wyborców, żeby się wysiedlili? Bo Ukraina potrzebuje poligonu do prób. Oświadczenia o przywróceniu ukraińskiego statusu nuklearnego — to nie więcej niż fałszywe pragnienie zaprezentowania się jako obrońca interesów narodowych. — Można przypuszczać, że oświadczenia o przywróceniu naszego statusu nuklearnego są podyktowane, w pewnym sensie, niesławną dwoistością standardów w stosunku Zachodu do Ukrainy. — Zachód demonstrował ją już nie raz. Jeszcze za tych czasów, kiedy Kijów został zajęty przez Murawjowa i bolszewicko-rosyjską armię. Zachód wtedy milczał. Tymczasem, kiedy radzieckie wojska wkroczyły do krajów bałtyckich, żadne państwo europejskie, poza jednym, nie uznało tego prawnie. Tak samo nieadekwatna była reakcja Zachodu na 10 milionów ofiar wielkiego głodu lat 30. Ale w dużej mierze takie zachowanie jest uwarunkowane postawą naszych liderów. Na przykład, jednego z naszych premierów zapraszano na ważne forum europejskie, a on w tym czasie pojechał do jakiegoś centrum obwodowego, wysyłając zamiast siebie wicepremiera. Zrozumiałe, jak to zostało odebrane. Dawno już można było ogłosić nasz kurs na wstąpienie do NATO, domagałem się tego i w 1997, i w 1998 roku. Ale jak na Ukrainie wyszło z Sojuszem — wiadomo… Ludmiła PUSTELNYK z
Машинний переклад
REŻIM POLITYCZNY JEST WAŻNIEJSZY OD KONSTYTUCJI
— Od czego warto zacząć jej utwierdzanie? — Ukraina ma pilną potrzebę realistycznego, kompleksowego i długoterminowego programu rozwoju. Do tej pory państwo nie zdołało stworzyć programu, który adekwatnie odzwierciedlałby jego realną współczesną rolę na arenie międzynarodowej oraz pragmatyczną perspektywę — z uwzględnieniem wszystkich możliwości i wyzwań, jakie rodzi globalizacja. Wszystkie poprzednie próby miały czysto wyborczy charakter i nie były realistyczne. Taka praca może zostać wykonana właśnie wysiłkiem konstruktywnej opozycji. Musi ona zaangażować najlepsze ukraińskie umysły do pracy na rzecz przyszłości. Byłoby bardzo dobrze, gdyby wszystko to zostało zrobione operatywnie, aby już nowy, demokratyczny prezydent mógł uruchomić zasoby do jej realizacji, nie czekając dwa lata na nowe wybory parlamentarne. W związku z tym konkretni twórcy programu powinni zająć odpowiednie stanowiska w nowym rządzie Ukrainy. — Dlaczego więc taki scenariusz obecnie nie działa? — W znacznej mierze „dzięki” mnóstwu przedwczorajszych stereotypów, w tym tych wniesionych z zewnątrz. Jesteśmy obiektem rywalizacji między Zachodem a Rosją. Struktury tej ostatniej mają o wiele większy wpływ. Jest on skierowany na wspieranie pewnej filozofii relacji. Na przykład, gdy mowa o inwestycjach. Ukraińscy przywódcy „bez cienia wątpliwości” na cały głos deklarują: nie ma znaczenia, kto da pieniądze, byle tylko przedsiębiorstwo zaczęło pracować. Politycy, którzy naprawdę dbają o przyszłość swojego narodu w jakimkolwiek kraju, wiedzą: to, skąd przyjdą inwestycje, ma zasadnicze znaczenie. Jeśli do gospodarki państwa napływają inwestycje, które mają kryminalne pochodzenie, to one będą wyznaczać kryminalne tendencje w produkcji. Jeśli zaś będzie to cywilizowany zachodni kapitał, to również w przedsiębiorstwach, w których będzie on funkcjonował, będą kształtować się nowoczesne relacje społeczne. Tacy właściciele po prostu nie mogą sobie pozwolić na płacenie pracownikom pensji niższej od minimum socjalnego. Bo to po prostu nie wpisuje się w filozofię demokratycznego społeczeństwa. Jeszcze jedno: nie chciałbym ani jednym słowem obrazić szanownych w Ukrainie ludzi, ale nie jestem pewien, czy dzisiejsi ukraińscy liderzy w wieku powyżej 50 lat, którzy nie przeszli życiowej zachodniej praktyki, mogą być przewodnikami optymistycznej przyszłości. Oni po prostu nie są w stanie radykalnie zmienić siebie, a tym bardziej społeczeństwa. Podstawą życiowej filozofii nowej generacji liderów musi stać się wewnętrzne przekonanie o konieczności przestrzegania wysokich standardów moralności, etyki i rządów prawa. A my tymczasem jesteśmy świadkami masowych przejawów braku szacunku dla tych zasad właśnie ze strony przedstawicieli rządzącej elity. — Pod koniec 2003 roku ta ostatnia jednak przeforsowała reformę konstytucyjną. — Jeszcze niedawno Bankowa ogłaszała: zawrzemy umowę konstytucyjną — i wszystko zmieni się na lepsze. Zawarto. I co się zmieniło? Zmarnowano czas — półtora roku kłótni o umowę konstytucyjną — a mimo to po tym Kuczmie brakowało uprawnień. Nie zniknęła potrzeba nowej Konstytucji. Taka Konstytucja się pojawiła, wszyscy jej klaskali. Ale czy zniknęły naruszenia praw człowieka w Ukrainie? Czy zaczęły żyć zgodnie z wymogami konstytucyjnymi wszystkie podmioty władzy? Czy zaczął żyć zgodnie z jej wymogami sam gwarant Konstytucji? Przecież według obowiązującej Ustawy Zasadniczej nie posiada on tych uprawnień, które sobie przywłaszczył. Na przykład w przepisach przejściowych obowiązującej Konstytucji zapisano, że Prezydent ma prawo wydawać dekrety w sprawach gospodarczych tylko w ciągu trzech lat po przyjęciu Konstytucji — czyli tylko do 28 czerwca 1999 roku. Kropka. Po tej dacie takiego prawa konstytucyjnego nie posiada.
Los dyplomaty w Ukrainie: szef ukraińskich misji dyplomatycznych w USA i w Rumunii, po zadeklarowaniu niezgody z kursem zagranicznym swojego państwa (JEP) — dymisja, dziś — w opozycji. Anton Butejko jest zastępcą przewodniczącego Ukraińskiej Partii Ludowej. Uważa, że o poważnym postępie demokracji w Ukrainie będzie można mówić dopiero po tym, „jak główni gracze polityczni przyjmą nową filozofię polityczną”.
A co widzimy w rzeczywistości — nie trzeba przypominać. Konstytucji nie trzeba zmieniać, trzeba ją tylko wykonywać. Jestem dumny z tego, że należę do jej współautorów. Obecna Konstytucja nie pozwala na żadne z licznych nadużyć władzy. Zmiany w Konstytucji bez zmiany reżimu nie przyniosą Ukrainie demokracji. Bo o wiele ważniejszy nawet od dokumentu konstytucyjnego jest charakter reżimu politycznego. Potwierdza to również praktyka USA — u nich do dziś działa konstytucja, która ma ponad dwa wieki. Dziś jest to demokratyczne państwo, a w latach 50. ubiegłego wieku przy tej samej konstytucji naród amerykański przeżył okres makkartyzmu, kiedy ludzi ostro prześladowano za przekonania, łamano losy wielu twórców światowego formatu.
PREZYDENT PRZYSZŁY, ZESPÓŁ — DZISIEJSZY
— Wracając do nowej filozofii — jakie są tu możliwe praktyczne kroki?
czyli i mogli oceniać ich działalność. Na całym świecie tacy ludzie są przygotowywani. Dlatego w zachodnich demokracjach zmiany rządów odbywają się bezboleśnie dla państwa. U nas mało kto wie, jak odbywa się mianowanie ukraińskich ministrów. Tymczasem w USA szefowie ministerstw i urzędów, ambasadorzy przechodzą przez publiczne przesłuchania. Co do ich kandydatur muszą być opinie służb specjalnych. I jeśli ktoś miał nawet ukryte grzechy, to może to wpłynąć na karierę. W Wielkiej Brytanii jasno określono: opozycja Jej Królewskiej Mości, gabinet cieni, otrzymuje pieniądze z budżetu państwa. I nie warto mówić: ach, to tam, w Anglii — u nas tak się nie da. Ale nasz naród nie jest w niczym gorszy od angielskiego i nie mniej wykształcony. Nie osiągamy takiego poziomu demokracji dziś, jak u nich, ale zrobimy to jutro. — Lider bloku, do którego Pan należy, jest bezpartyjny, co nie raz stawało się przyczyną pewnych zakulisowych antagonizmów w „Naszej Ukrainie”. — O ile mi wiadomo, przewodniczący UPL Ju. Kostenko aktywnie współpracuje z W. Juszczenką i innymi liderami Naszej Ukrainy. Ja natomiast jestem przekonany, że nasi liderzy muszą należeć do partii. Aby w przyszłości obywatele wiedzieli, która partia zdołała wprowadzić swojego lidera na wysokie stanowisko i kto jest odpowiedzialny za plusy i minusy w rozwoju państwa. Czas, kiedy liderami państwowymi zostawały „koty, które chodzą, jak chcą”, minął.
Zdjęcie H. Oborskiej
ZACHÓD GODZI SIĘ Z DYKTATURĄ, DOPÓKI ONA NIE NARUSZA JEGO INTERESÓW
— Póki co nosiciele starej filozofii demonstrują gotowość do wyborów. Czy można spodziewać się aktywnej reakcji Zachodu na naruszenia praw wyborczych w Ukrainie? — Jestem kategorycznie przeciwny jakimkolwiek ingerencjom — zachodnim czy wschodnim — w nasze życie polityczne. Jeszcze Wynnyczenko mówił: władza, która nie opiera się na swoim narodzie, jest skazana na porażkę. Jestem kategorycznym przeciwnikiem tego, aby taki czy inny polityk jechał do Moskwy czy do Waszyngtonu po poparcie. Musimy być gospodarzami u siebie w domu. Jednoznacznie, reakcja Zachodu na naruszenia praw wyborczych będzie
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Wśród głównych wydarzeń wojskowych ubiegłego roku należy wyróżnić, rzecz jasna, naszą misję pokojową w Iraku oraz mianowanie ministrem obrony Jewhena Marczuka, postaci odrażającej wśród funkcjonariuszy siłowych i polityków. Misja pokojowa przyniosła dodatkowe wpływy finansowe do budżetu państwa, ocieplenie w stosunkach z Waszyngtonem, udział naszych przedsiębiorstw w przetargach dotyczących „odbudowy” Iraku, pewien kapitał polityczny dla władzy. Oprócz tego 30 września 2003 roku w Iraku w wyniku wypadku drogowego zginął dowódca załogi BRDM starszy sierżant Jurij Kojdan, 1 listopada „śmiertelnie zranił się” strzelec karabinu maszynowego transportera opancerzonego młodszy sierżant Serhij Susłow, a 16 listopada 2003 roku odebrał sobie życie (według oficjalnych źródeł) tłumacz wojskowy kapitan Ołeksij Bondarenko. Z kolei dekret z 25 czerwca 2003 roku wzbudził nadzieję, że autorytatywny i ambitny eks-generał KGB, onże eks-przewodniczący SBU, onże eks-premier, zaprowadzi porządek w „stajniach Augiasza”. Minister obrony Jewhen Kyryłowycz Marczuk ogłosił otwartość sił zbrojnych. Ta „otwartość” zrealizowała się dziesiątkami publicznych wystąpień ministra, gdzie między innymi ujawniono niemało przygnębiających rzeczy. W szczególności i to, że w 2003 roku w Siłach Zbrojnych Ukrainy zginęło 110 osób (w 2002 roku — 146, w ciągu ostatnich 5 lat — 735), 1032 wojskowych zostało okaleczonych. Rok 2003 przez pryzmat naszych sił zbrojnych zapamiętano także z powodu Artemiwska, kiedy wybuchło 3600 ton amunicji. Jewhen Marczuk oświadczył wtedy, że należy zutylizować łącznie milion ton wybuchowej amunicji. Tak czy inaczej, reformowanie sił zbrojnych trwa. W ciągu 12 lat ich istnienia zredukowano, według danych służby prasowej Ministerstwa Obrony, 514,5 tysiąca wojskowych, wycofano ze składu bojowego 4710 czołgów, 5120 systemów artyleryjskich kalibru 100 mm i więcej, 1214 samolotów bojowych, 1272 strategiczne głowice jądrowe międzykontynentalnych rakiet balistycznych i 2,5 tysiąca jednostek taktycznej broni jądrowej. Dobrowolnie-przymusowo pozbyliśmy się także setek okrętów bojowych i pomocniczych Floty Czarnomorskiej. Jednocześnie średni nalot na jednego pilota lotnictwa wojskowego w 2003 roku doprowadzono do 54,02 godziny, w Siłach Powietrznych — do 59,5 godziny. Dla porównania: średni nalot u lotników Sił Powietrznych w 2002 roku wynosił 5 godzin rocznie, nawet w Przodujących Siłach Obrony wynosił on 14 godzin przy planowanej normie 90 godzin. Ale pomimo takiego pozytywu, problemy poprzednich lat w szkoleniu bojowym naszych lotników pozostają. Bez uwzględnienia lotów lotnictwa transportowo-wojskowego średni nalot jest o wiele niższy. Wielu pilotów na swoich etatowych maszynach (SU-27 oraz MIG-29) w ciągu kilku (a nawet dziesięciu) lat w ogóle nie latało, ograniczając się do trenażerów i lekkich samolotów szkoleniowych. Dzisiejsze „sukcesy” lotników wyglądają bardzo skromnie w porównaniu ze średniorocznym nalotem krajów rozwiniętych: w USA — 290 godzin, w Wielkiej Brytanii — 230, w Niemczech — 150. Aby zrozumieć nasze realia, wystarczy powiedzieć, że paliwo na godzinę lotu SU-27 kosztuje 5 tysięcy hrywien, a koszt samego samolotu w przybliżeniu równa się ogólnym wydatkom budżetu na zakup dla SZU najnowszego uzbrojenia i techniki w ciągu ostatnich 11 lat. Przejście do armii zawodowej trwa. Ukompletowanie wojskowymi kontraktowymi Zjednoczonych Sił Szybkiego Reagowania wynosi już 39 %. Ogółem w SZU pełni służbę kontraktową 41,3 tysiąca szeregowych, marynarzy i starszych szeregowych — 27 % stanu etatowego żołnierzy i sierżantów. Kolejnym etapem misji pokojowej SZU jest wysłanie 350 wojskowych do Liberii. Główne zadanie — przewóz personelu misji, ładunków, obserwacja powietrzna i patrolowanie, operacje poszukiwawczo-ratownicze i „wsparcie ogniowe pododdziałów piechoty misji ONZ”. Finansowanie — z budżetu, chociaż Jewhen Marczuk zapewnił, że ONZ będzie kompensować wydatki, miesięcznie wydzielając 1,5 mln dolarów. Ogółem za misje pokojowe Ukraina, według słów ministra obrony, otrzymała już 194 mln dolarów, w tym w 2003 roku od ONZ — 54 mln dolarów. Jeszcze rok temu społeczność euroatlantycka nie zalecała Leonidowi Kuczmie udziału w szczycie NATO w Pradze w listopadzie 2002 roku i przyjęła go tam „obraźliwie i nieprzyzwoicie” z powodu skandali z „Kolczugą” i kasetami. Dzisiaj, kiedy Ukraina stała się sojuszniczką USA w Iraku, sytuacja się poprawiła. Udział naszej delegacji w 49. sesji Zgromadzenia Parlamentarnego NATO 7—11 listopada 2003 roku zakończył się tym, że przewodniczący delegacji Ołeh Zarubynski oświadczył o realnych szansach na zostanie członkiem NATO w latach 2007—2008. Wszystko rozbija się o realizację praskiego planu działań w zakresie określenia strategicznych celów Ukrainy. Zapewnia się nas, że z 256 punktów planu znaczną część Ukraina już wykonała, ale czynnik wyborów prezydenckich najprawdopodobniej negatywnie odbije się na zbliżeniu z NATO. W istocie już obserwujemy tę negatywną stronę w umowach międzypaństwowych prezydenta Kuczmy o utworzeniu WEP, o wspólnym z Rosją wykorzystaniu Morza Azowskiego, obserwujemy wydarzenia parlamentarne wokół „reformy konstytucyjnej”… Między innymi w maju 2004 roku ma odbyć się kolejny, już stambulski szczyt NATO, gdzie będzie poruszana kwestia przejścia na nowy plan działań dotyczący członkostwa w tej strukturze. Minister obrony już dzisiaj jest zaniepokojony możliwością nieuzgodnienia poglądów Ukrainy i NATO przed szczytem w Stambule. W przypadku czegoś takiego tracimy jeszcze dwa lata, podczas których NATO wystawi nowe standardy kandydatom, oświadczył Jewhen Marczuk. Nawiasem mówiąc, w SZU dzisiaj tylko około 20 pododdziałów odpowiada tym standardom. Ogółem perspektywa SZU w planach reformowania przewiduje do 2015 roku zmniejszenie liczebności CYFRY
Машинний переклад
Zdjęcie G. Oborskiej skład armii o jedną trzecią — z obecnych 310 do 200 tysięcy. Liczba oficerów ma zmniejszyć się z 32% liczebności Sił Zbrojnych Ukrainy do 20%. Na koniec 2006 roku przewiduje się istnienie 190 stanowisk wyższego korpusu oficerskiego, zmniejszy się z 6,6 tysiąca do 2,3 tysiąca liczba stanowisk pułkowników, a miesięczna pensja kontraktowców w 2015 roku ma wynosić 500—700 dolarów (dziś — 250—400 hrywien). W ten sposób utrzymanie zaplanowanej na 2015 rok armii będzie kosztować państwo 3,2—3,4 mld dolarów. (Ponieważ budżet na 2004 rok na potrzeby SZU przewidział 4,9 mld hrywien, 200-tysięczna armia w 2015 roku nie wygląda zbyt optymistycznie). Z drugiej strony mamy światowe tendencje XXI wieku, które wymagają zmian w rozwoju kompleksu obronno-przemysłowego, najnowszej organizacji i środków w sferze wojskowej. Przecież odchodzą w przeszłość wojny czwartej (II wojna światowa) i piątej (z bronią jądrową) generacji. Zaostrza się przede wszystkim walka o zasoby, o rynki zbytu produktów, o rynki pracy itp. Dziś nieaktualna i niepożądana jest szeroko zakrojona agresja wojskowa z okupacją całego państwa. W XXI wieku podmiotami wojny stają się wielkie korporacje narodowe i transnarodowe. Wojna to już nie czołgi, artyleria, ogromna flota morska i powietrzna, to zwykła globalizacja przestrzeni ekonomicznej, kulturowej, językowej, informacyjnej. Interesy wielkiego kapitału wielkich krajów są lobbowane przez rządy, dyplomatów, operacyjne i celowe interwencje resortów wojskowych. Siły pozaglobalne i antyglobalne zmuszone są stosować różne rodzaje terroryzmu, tak zwane „asymetryczne działania bojowe”. Wielkie mocarstwa z kolei również przechodzą na szybkie punktowe uderzenia wojskowe, których celem jest zajęcie lub zniszczenie ważnego obiektu strategicznego, likwidacja węzłów zarządzania systemowego (krajem, regionem, przedsiębiorstwem) itp. W tym celu tworzone są specjalne wojska mobilne, które mogą „pracować” na terytorium wroga, zapobiegając masowym ofiarom wśród ludności cywilnej. Tworzenie zdolnych do walki Sił Przewodnich obrony — pierwsze zadanie kierownictwa SZU i państwa. Ponieważ asymetryczne działania bojowe wykorzystują przede wszystkim wrażliwość rozwiniętego zurbanizowanego społeczeństwa, należy wzmocnić niezawodność i ochronę komunikacji oraz innych środków zarządzania armią, gospodarką… Warto stworzyć alternatywną łączność komunikacyjną (w Szwajcarii istnieją pododdziały łączności gołębiej). Ważna jest również obecność pewnych zdecentralizowanych stref z autonomicznym podtrzymywaniem życia, gdzie ludność nie ucierpiałaby z powodu zniszczenia infrastruktury. Wojny szóstej generacji stawiają priorytet obronny na czynniku ludzkim, czyli na kształtowaniu osobowości zdolnych do podejmowania decyzji przy braku scentralizowanego zarządzania. Póki co, najbardziej optymalną dla SZU jest droga do najpotężniejszej siły wojskowej, do NATO, która posiada ponad 4,5 mln osób personelu. Mimo że 3 mln osób sił zbrojnych NATO przypada na Europę, a 1,5 mln — na Stany Zjednoczone, zrozumiałe jest, że wiodącą rolę odgrywają te ostatnie. Ponieważ interesy europejskie na tym niekiedy cierpią, NATO powoli traci swoje pozycje geopolityczne i zaufanie do siebie ze strony Europy. W niezbyt odległej perspektywie Ukraina może przyłączyć się do tworzenia czysto europejskiego sojuszu obronnego, którego konieczność powstania poważnie omawia kierownictwo państw europejskich. W ramach NATO obserwujemy przepaść w możliwościach technicznych USA, Europy i Kanady. Wystarczy powiedzieć, że wojskowych samolotów transportowych dalekiego zasięgu Stany mają 250, Wielka Brytania — 4, a 9 — łącznie pozostałe kraje NATO. I Ukraina, nawet w tym konkretnym przypadku, pracuje dla Europy jak najlepiej. Nasz An-124 „Rusłan” jest dziś największym samolotem lotnictwa wojskowo-transportowego na świecie, a jego nowe projekty przewyższają C-17 firmy „Boeing” (głównego konkurenta) pod każdym względem, a cena jest 1,8—2 razy niższa niż amerykańskiego. Ukraina musi wziąć pod uwagę również to, że członkowie NATO mają wąską specjalizację wojskową, na przykład Polacy odpowiadają za prace inżynieryjno-saperskie i ochronę przed środkami masowego rażenia, przede wszystkim przed bronią chemiczną. Dlatego w razie rozpadu NATO istnieje zagrożenie pozostania z nieproporcjonalnie rozwiniętą armią, niezdolną do wykonywania minimalnych kompleksowych zadań. Niektórzy specjaliści, w szczególności W. M. Hejeć i W. W. Demjanenko, nie radzą pochopnie forsować tworzenia w stu procentach kontraktowej armii na Ukrainie. W krajach z gospodarką tranzytową i nierozwiniętym społeczeństwem obywatelskim istnieje zagrożenie stworzenia profesjonalnej armii wzoru latynoamerykańskiego, swoistej „zamkniętej kasty”, która będzie dokonywać przewrotów państwowych lub stanie się służbą struktur władzy. Dlatego równolegle z formowaniem profesjonalnych Sił Przewodnich obrony w składzie Strategicznych niejądrowych sił odstraszania, Sił szybkiego reagowania oraz wojsk osłonowych może istnieć aktywna rezerwa poborowa. Pilnymi zadaniami kierownictwa SZU są, oczywiście, zapewnienie mieszkań 47 tysiącom rodzin wojskowych nieposiadających lokali, zmniejszenie dysproporcji między szeregowymi, starszymi i młodszymi oficerami, odpowiednia do realiów i światowych standardów siatka taryfowa uposażeń (zamiast dziesiątek dodatków stabilne uposażenie zasadnicze i należne dodatki za stopnie wojskowe), proporcjonalne wydatki obronne (50% — na utrzymanie personelu SZU, 25% — na modernizację i nowe wzory uzbrojenia i techniki, 25% — na bieżące zapewnienie zdolności bojowej armii), rozwój krajowego kompleksu obronno-przemysłowego… Perspektywicznym ma stać się wniesiony do parlamentu projekt ustawy, który przewiduje udział kapitału prywatnego w biznesie zbrojeniowym i ogólnie w kompleksie obronno-przemysłowym Ukrainy. W ten sposób można pozyskać inwestycje zagraniczne, zaktywizować własne banki komercyjne. Finansowym podsumowaniem działalności wojskowych w minionym roku stał się briefing nowo mianowanego (od 17 grudnia 2003 roku) wiceministra obrony Wałerija Muntiana. Jak wiadomo, budżet 2003 na potrzeby Sił Zbrojnych przewidywał wydzielenie 4406,7 mln hrywien. Dość postępowo, jeśli uwzględnić budżet 2002 roku z zaplanowanymi 3683,8 mln hrywien na armię. Co więcej, Wałerij Muntian oświadczył, że „po raz pierwszy w całej historii, przez 12 lat istnienia Sił Zbrojnych Ukrainy, Gabinet Ministrów sfinansował z funduszu ogólnego wydatki na Ministerstwo Obrony w wysokości 100%”. Z drugiej strony, niedofinansowanie na 22 grudnia 2003 roku wynosiło 380,9 mln hrywien. Są to, według informacji wiceministra, głównie środki z funduszu specjalnego. Czyli chodzi o fundusz, który napełnia samo Ministerstwo Obrony kosztem sprzedaży „nadmiarowego” lub przestarzałego uzbrojenia, sprzętu wojskowego, innego mienia sił zbrojnych. „Główna przyczyna niedofinansowania — zaznaczył Wałerij Muntian — przede wszystkim w tym, że „Naftohaz Ukrainy” nie wykonał swoich zobowiązań dłużnych wobec ministerstwa”. Jak twierdzi pan Muntian, na dziś dług przedsiębiorstwa wynosi około 140 mln hrywien. Jeśli w poprzednich latach na budowę mieszkań wydzielano 15 mln hrywien z funduszu ogólnego, to w 2003 roku ta suma wzrosła do
285 mln hrywien. Natomiast program „Reformowania i rozwoju Sił Zbrojnych” nie doliczył się 146,1 mln hrywien, czyli 54,1% wykonania rocznych przydziałów. Odnośnie budżetu na 2004 rok pan Muntijan poinformował, że ministerstwo złożyło zapotrzebowanie na realne potrzeby Sił Zbrojnych w wysokości 10,9 mld hrywien. Minimalna krytyczna potrzeba, biorąc pod uwagę realia gospodarcze państwa, wynosiła 6,4 mld hrywien. Tymczasem Ustawa Ukrainy „O budżecie państwowym Ukrainy na 2004 rok” zatwierdziła wydatki w wysokości 4924,9 mln hrywien. Priorytetowymi programami 2004 roku stały się budowa mieszkań dla żołnierzy (304,4 mln hrywien z funduszu ogólnego, w porównaniu z ubiegłorocznymi 285 mln hrywien) oraz reformowanie Sił Zbrojnych (269,7 mln hrywien w porównaniu z 60 mln hrywien w 2003 roku). Powoli wzrosły wydatki na zapewnienie szkolenia bojowego i operacyjnego (z 6,8 mln hrywien w 2003 r. do 31,6 mln hrywien w 2004 r.) oraz na przywrócenie zdolności bojowej uzbrojenia i sprzętu wojskowego (o 23 mln hrywien). Szczególnie aktualnym nazywany jest program utylizacji niebezpiecznej i niezdatnej do użytku amunicji. Jeśli w 2003 roku przewidziano na to 3,8 mln hrywien, to w tym roku – 20 mln hrywien. Choć środki te praktycznie nie rozwiążą problemu, gdyż w pierwszej kolejności należy zutylizować 225 tysięcy ton wybuchowej amunicji, co będzie kosztować budżet około 742 mln hrywien – podsumował Wałerij Muntijan. Wśród negatywnych czynników działalności gospodarczej Sił Zbrojnych Ukrainy w 2003 roku znalazły się: rozproszenie zasobów na budowę mieszkań, zadłużenie wobec wojskowych (w szczególności za „mienie mundurowe” – około 614 mln hrywien), niewykonanie kontraktów z ministerstwem przez struktury komercyjne (tylko firma „Konsol” zalega z 10 mln hrywien), powolna likwidacja dysproporcji w emeryturach wojskowych oraz uwzględnione pozwy sądowe podmiotów prywatnych przeciwko Ministerstwu na sumę 92 mln hrywien. Materiały przygotował Ołeksandr SOŁONEC
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Paradoksalnie, w nauce historycznej i świadomości społecznej najwyższego szczebla ocena „postępowości” Ugody perejasławskiej nabrała znaczenia w okresie pozornego triumfu marksistowskiej ideologii w ZSRR. Z marksistowskiego punktu widzenia rozwój Ukrainy to przede wszystkim historia walki klas we wszystkich sferach życia społecznego. Co więc działo się po 1654 roku? W państwie kozackim Chmielnickiego stosunki feudalne były de facto i de iure znacznie łagodniejsze niż w Rzeczypospolitej. Co więcej: w pierwszej połowie XVII wieku udział chłopów osobiście zależnych od feudałów wśród ludności wiejskiej nie przekraczał jednej czwartej. Natomiast po Perejasławiu na Hetmanszczyźnie rozpoczął się proces formowania – według rosyjskiego wzorca – poddaństwa pańszczyźnianego, które w istocie było nie europejskimi stosunkami osobistej zależności, lecz azjatyckimi stosunkami zależności niewolniczej. Ponadto siły feudałów znacznie wzrosły, ponieważ dysponowały potężnym aparatem państwowym, znacznie silniejszym niż ten, którym dysponowała Rzeczpospolita; połączone siły feudałów obu krajów zyskały doskonałą możliwość operatywnego, jak na owe czasy, skupiania i przerzucania sił wojskowych w celu stłumienia wszelkich wystąpień klasowych. Zatem Akt perejasławski wzmacniał carski reżim, wojskowe i finansowe możliwości władzy, jej zdolność do uciskania pracujących. Jeśli chodzi o nadbudowę polityczną i prawną, sytuacja była tu jeszcze wyraźniejsza. Ówczesna Rzeczpospolita była swoistą republiką szlachecką, w której obowiązywały określone gwarancje prawne dla życia wyższych stanów społeczeństwa, włącznie z mieszczanami (prawo magdeburskie). W państwie moskiewskim Sobór Ziemski, który postanowił wziąć Państwo Kozackie pod carską rękę, był jednym z ostatnich. Potem utrwaliło się samodzierżawie, które swoim skrajnym despotyzmem istotnie różniło się od europejskiego absolutyzmu i – jak udowodnił współczesny rosyjski historyk O. Janow – stało się krokiem wstecz w rozwoju państwa rosyjskiego. W państwie moskiewskim nawet bojarzy pisali się carskimi niewolnikami, podczas gdy w Rzeczypospolitej wybieralny król był tylko pierwszym spośród równych szlachty. Pod względem rozwoju sił wytwórczych i stosunków produkcji Ukraina w tym czasie charakteryzowała się znacznie wyższym poziomem rozwoju stosunków towarowo-pieniężnych niż Moskwa. Na Ukrainie istniał silny element wolnego chłopstwa (kozacy rejestrowi), praktycznie nieobecny w „kontynentalnej” Rosji (z wyjątkiem Donu, Terka, Jaika i oczywiście Pomorii oraz Syberii – „nierosyjskich”, niekorzennych składników państwa moskiewskiego), osiedlonego w większości na chutorach (o
Z przyczyn technicznych w nr 1 (221) z 1–7 stycznia 2004 roku autorem artykułu „Mity zjednoczenia” omyłkowo podano Anatolija Kondratjewa zamiast Jurija Myćyka.
obraz gospodarstw fermerskich). Ci ludzie zajmowali się produkcją towarową, podobnie jak folwarki: rósł eksport zboża przez Gdańsk i Królewiec do Europy. W przypadku Niemiec pierwszej połowy XIX wieku, zdaniem Marksa i Engelsa, jedną z głównych przeszkód rozwoju był brak ogólnonarodowego rynku wskutek licznych granic państwowych i barier celnych. Po Perejasławiu Ukraina okazuje się podzielona między Moskwę i Rzeczpospolitą (a fragmentami także Turcję), dlatego kształtowanie się ogólnoukraińskiego rynku było po prostu niemożliwe aż do początku lat 90. (ponieważ za czasów ZSRR rynku z definicji nie mogło być). Zatem i z tej strony Rada Perejasławska z punktu widzenia marksistowskiego musi zostać oceniona skrajnie negatywnie. I oto co ciekawe: do wielkich braterskich narodów słowiańskich – rosyjskiego i ukraińskiego”. Tu z marksizmu nie zostaje nic; wręcz przeciwnie, gdyby w miejsce „słowiańskich” podstawić termin „aryjskie”, a zamiast Rosjan i Ukraińców nazwać, dajmy na to, Niemców i Anglików, takie wypowiedzi byłyby całkowicie organiczne w ustach, dajmy na to, Goebbelsa w razie okupacji Wysp Brytyjskich przez nazistów w 1940 roku. Ogólnie, z klasycznego marksistowskiego punktu widzenia, przyłączenie do carskiej Rosji (w terminach marksistowskich – zacofanej despotycznej, na wzór azjatyckich despotii) cofnęło Ukrainę w jej rozwoju. Zatem wychodzi na to, że nominalni kontynuatorzy Marksa w ZSRR oraz obecni komuniści Ukrainy i Rosji, broniąc pozytywnego znaczenia Rady Perejasławskiej, tym samym kategorycznie przeczą samemu faktowi istnienia Ukrainy jako kraju i ukraińskiego narodu...dokumentem tamtego czasu, który określa status Ukrainy jako państwa, z tego punktu widzenia jest Traktat Hadziacki. I znów, ogólna ocena Perejasławia z punktu widzenia ukraińskiej ideologii prawicowej jest właściwie negatywna. Jeśli zaś zwrócimy się ku podejściu liberalno-humanistycznemu, dla którego w centrum uwagi są prawa jednostki, postęp swobód obywatelskich i społecznych, to skutki Rady Perejasławskiej i układu z Moskwą mogą wydawać się najkatastrofalniejsze. Przez trzydzieści lat (aż do czasów hetmanowania Iwana Mazepy) Ukraina przekształciła się bowiem w pole walk zbrojnych bez żadnych reguł, czego konsekwencją było spustoszenie kraju i powszechna pogarda dla moralności i prawa. A do tego – i na Prawobrzeżu, i na Lewobrzeżu, nawet po Ruinie – stał się oczywisty regres ogólnego poziomu tych praw i swobód, bez zachowania których, jak pisał wybitny poeta i myśliciel Jewhen Małaniuk, strach i podświadome poczucie własnej niepełnowartościowości, połączone z miłością do ukraińskich pieśni i słoniny. „Małorosyjstwo to nie polityka i nawet nie taktyka, lecz zawsze aprioryczna i totalna kapitulacja – pisał Jewhen Małaniuk. – Kapitulacja jeszcze przed bitwą”. Właściwie fenomen małorosyjstwa doskonale wpisuje się w to, co dziś jest przedmiotem badań takiej dziedziny współczesnej nauki humanistycznej, jak „studia postkolonialne”. Jeden z rezultatów praktyki kolonialnej, zgodnie z tymi badaniami, polega na tym, że kolonizatorzy narzucają tubylcom sumę negatywnych stereotypów, które stają się autostereotypami; tubylcy sami zaczynają uważać się za głupich, nieudolnych, ludzi drugiej kategorii, niezdolnych do samodzielnego rozwoju narodowo-kulturalnego i państwowego...dacji politycznej narodu, do której należeli bojarzy, wyższe duchowieństwo, wyższa biurokracja, wybrani przedstawiciele regionalnej szlachty i zamożnych mieszczan. Tak samo po tym dochodzi do rozłamu cerkiewnego, w wyniku którego Cerkiew de facto (a za Piotra I także de iure) staje się organem ideologicznym państwa. Znacznie wzmaga się ucisk poddańczy, a stosunki towarowo-pieniężne znów (jak za Iwana Groźnego) ustępują na dalszy plan przed siłą przymusu pozaekonomicznego i eksploatacji. Konfrontacja zbrojna z Europą (której wcześniej Moskiewszczyzna przez kilkadziesiąt lat z rzędu starała się unikać) staje się regułą kremlowskiej polityki. I tu nie powinny wprowadzać w błąd próby zapożyczania przez Moskwę europejskich technologii, które stały się stałe właśnie po Perejasławiu: chodziło o technologie wojskowe, przemysłowe, naukowe, ale nie (pod żadnym względem!) o społeczno-polityczne. Właściwie Rada Perejasławska i Artykuły marcowe z 1654 roku stały się swoistym testem zdolności Moskiewszczyzny do europejskiego typu stosunków politycznych; jednak pokusa taktycznych korzyści okazała się większa niż perspektywa przesunięcia kraju ku ówczesnym normom państwa prawnego. Właśnie po Perejasławiu państwo moskiewskie zaczyna przybierać postać takiego kolonialnego imperium, które niesie wprawdzie pewien postęp podbitym narodom, stojącym na niższych szczeblach rozwoju społeczno-historycznego, lecz coraz bardziej występuje jako siła reakcyjna o zasięgu ogólnoeuropejskim, która niszczy gospodarkę, kulturę i tradycje polityczno-prawne bardziej rozwiniętych narodów – wraz z nośnikami tych tradycji. Innymi słowy, bez Perejasławia i zagarnięcia Ukrainy Rosja miałaby znacznie większe szanse stać się „normalnym” rozwiniętym państwem narodowym; zdobycie zaś Ukrainy w przeszłości i próby takiego zdobycia obecnie rodzą w Moskiewszczyźnie aspiracje imperialne, których realizacja zawsze drogo kosztuje nie tylko sąsiednie narody, lecz także samych Rosjan. Mimo to „syndrom perejasławski” nadal negatywnie wpływa na współczesną Federację Rosyjską. Wszystkich najdrobniejszych polityków Ukrainy, którzy deklarowali „wierność duchowi Perejasławia”, przyjmowano na wysokim szczeblu na Kremlu już za Jelcyna z jego demokratyczną retoryką. W ostatnich zaś latach propaganda tego „ducha”, ukryta i jawna, w tym również finansowana z funduszy specjalnych rządu rosyjskiego, jedynie się wzmocniła – zarówno w samej Federacji Rosyjskiej, jak i na Ukrainie. Ogólnie rzecz biorąc, jak dotąd, główne słowo w sprawie postawienia kropki na „micie Perejasławia” pozostaje w gestii elity. Politycznej, intelektualnej, cerkiewnej. Niestety, ta elita na Ukrainie w znacznej mierze sama pozostaje niewolnicą sowieckiego mitu o Perejasławiu i stoi na typowo małorosyjskich pozycjach.
z
Serhij HRABOWSKYJ, zastępca redaktora naczelnego czasopisma „Suczasnist”
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
dziesiątych lat 1930. w historiografii sowieckiej sam Chmielnicki był oficjalnie oceniany jako „zdrajca i zatwardziały wróg powstającego ukraińskiego chłopstwa” w wyniku tego, że otworzył drogę rosyjskim feudałom na ukraińskie ziemie, „sprzyjając utrwaleniu kolonialnego panowania Rosji nad Ukrainą i poddańczego ucisku”, a akt perejasławski, odpowiednio, jako „sojusz ukraińskich feudałów z rosyjskimi, który w istocie prawnie sformalizował początek kolonialnego panowania Rosji nad Ukrainą i poddaństwa” (BSE, 1-е изд. — T. 59, s. 818–819). Po 1937 roku z inspiracji Stalina zostaje upowszechnione pojęcie „mniejszego zła”, którym rzekomo było dla Ukrainy czy Gruzji przejście pod protektorat Rosji w porównaniu z pochłonięciem przez „panską Polskę” czy „sułtańską Turcję” (tak że akademik Petro Tołoczko, który również podziela podobne zapatrywanie, występuje jako wierny stalinowiec). A od 1947 roku, po uchwale KC KP(b)U dotyczącej „recydywy burżuazyjnego nacjonalizmu” w ukraińskiej nauce historycznej, mówi się już o przyłączeniu Ukrainy do Rosji jako o bezwarunkowym dobru dla narodu ukraińskiego. Od 1953 roku, kiedy przyjęto „Tezy KC KPZR z okazji 300-lecia zjednoczenia Ukrainy z Rosją”, po pierwsze, forsuje się sam termin „zjednoczenie”, po drugie, Rada Perejasławska od tego czasu przekształciła się w „prawidłowy rezultat całej wcześniejszej historii dwóch braterskich narodów”. A co więcej, zaprzeczają oni również nauce Marksa, zgodnie z którą przyłączenie kraju bardziej rozwiniętego pod względem bazy i nadbudowy do istotnie mniej rozwiniętego jest regresem społecznym. Z punktu widzenia ideologii prawicowej, czyli konserwatywnej myśli państwowej (chodzi o państwowość opartą na patriotyzmie etnicznym, lingwokulturowym lub terytorialnym), Rada Perejasławska z jednej strony utrwaliła pewien postęp w rozwoju Państwa Kozackiego. Z drugiej strony jednak, ponieważ już w 1655 roku okazało się, że car moskiewski pozwala sobie lekceważyć prawa ukraińskiej elity politycznej (która właśnie tę державę w sobie uosabiała), logicznym w tej sytuacji stawało się dążenie do zerwania stosunków z Moskwą. Najdoskonalszym międzynarodowym i [...] powiększenie których właśnie powstańcy podejmowali walkę. A co najważniejsze, perspektywa wzrostu zakresu tych praw i wolności na ukraińskich ziemiach, które zostały podzielone między kilka państw i obiektywnie stały się areną rywalizacji między nimi, została postawiona pod poważnym znakiem zapytania. Zwłaszcza w ramach Imperium Rosyjskiego — konstrukcji państwowej, z punktu widzenia klasycznego liberalizmu niezgodnej z europejskimi tradycjami. Zatem ostatecznie trzeba dojść do wniosku, że pozytywny fenomen Rady Perejasławskiej i wszystkiego, co działo się po niej i w jej następstwie, jawi się jedynie pod kątem widzenia bardzo specyficznej ideologii, która wyrosła na ukraińskich ziemiach (również w decydującej mierze w następstwie Perejasławia) w ciągu ostatnich 350–300 lat. Chodzi o ideologię małorosyjstwa, wżycia; granicą ich dążeń jest autonomia pod patronatem metropolii. A co więcej, jeśli się zastanowić, zwolennicy „starego” i „nowego” Perejasławia są największymi rusofobami, choć tego nie uświadamiają sobie. Bo właśnie po Radzie Perejasławskiej Moskiewszczyzna, zamiast rozwijać się drogą rozbudowy instytucji monarchii stanowej z stopniową ewolucją ku konstytucjonalizmowi, zamiast stopniowej integracji gospodarczej, politycznej i kulturalnej z Europą, zamiast rozwoju stosunków towarowo-pieniężnych, wstępuje zupełnie na inną drogę — tę, na którą ostatecznie weszła za czasów Piotra I. Właśnie po „spustoszeniu Małej Rusi” (jak pisał ówczesny rosyjski kronikarz) w Carstwie Moskiewskim przestają zwoływać się Ziemskie Sobory — organy reprezentacji i konsolidacji
Машинний переклад
W biegu dramatycznych wydarzeń na świecie oraz ostrej konfrontacji politycznej na Ukrainie niezauważona przemknęła 55. rocznica przyjęcia przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucji „W sprawie zapobiegania zbrodni ludobójstwa i karania za nią”. W dokumencie tym, przyjętym w grudniu 1948 roku, ludobójstwo definiuje się jako zbrodnię „popełnioną z zamiarem zniszczenia w całości lub w części grupy narodowej, etnicznej, rasowej lub religijnej”. Z punktu widzenia prawa międzynarodowego odzwierciedla on najstraszliwszą w nowożytnej historii Ukrainy tragedię narodową — Wielki Głód lat 1932—1933, który zbiegł się w czasie z wyniszczeniem ukraińskiej inteligencji i zakazem Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego. Prawdopodobnie o tej jednej z najważniejszych rezolucji ONZ wspomniano by w Kijowie, gdyby nie przykra okoliczność: w 70. rocznicę Hołodomoru naszej dyplomacji nie udało się osiągnąć wcześniej ogłoszonego celu — uznania go przez wspólnotę światową za ludobójstwo narodu ukraińskiego. Ten bolesny dla Ukraińców problem nie został włączony do porządku obrad 58. sesji Zgromadzenia Ogólnego ONZ oddzielnie, rozpatrywano go w punkcie 117 (b) „Kwestie praw człowieka”. W ostatecznym rozrachunku nie przyjęto rezolucji ZO ONZ, co nadałoby dokumentowi pewną wagę moralną, a podpisano ogólnikowe Wspólne oświadczenie, które nie zawiera ocen prawnych. Fakt, że list Stałego Przedstawiciela Ukrainy do Sekretarza Generalnego, do którego zostało ono dołączone, rozpowszechniono jako dokument Zgromadzenia Ogólnego, w istocie niczego nie zmienia i może wywrzeć wrażenie chyba tylko na tych, którzy nie znają zawiłości oenzetowskiej biurokracji. Być może kiedyś w przyszłości obecny szef misji dyplomatycznej Ukrainy pan Kuczynski, nieobciążony obowiązkami służbowymi i komfortem zamorskiego życia, jako osoba najlepiej poinformowana, rzuci światło na to, jak przygotowywano ten dokument, czy wiele zostało z pierwszej wersji, ile razy uzgadniano go w „centrum” (jak po szpiegowsku, w tajemnicy, nazywano za oceanem w czasach radzieckich MSZ USRR, mając na myśli przede wszystkim KC KPU, a teraz, zapewne, nazywają MSZ Ukrainy, mając na myśli przede wszystkim Administrację Prezydenta) oraz gdzie jeszcze „obrabiano” go na korzyść innych. Choć wiele można domyślić się już teraz. Powstaje pytanie: czy w ogóle potrzebne było Wspólne oświadczenie, które zadowala, być może, wszystkich sygnatariuszy, jednak według kryteriów zasadniczych nie może zadowolić Ukrainy? Jest to, właściwie mówiąc, eklektyczna mieszanka w rodzaju przypomnień o „okrutnych działaniach i polityce reżimu totalitarnego”, które zapewne byłyby na czasie w okresie chruszczowowskiej odwilży, oraz bezzębnych oenzetowskich sformułowań, w których wyraża się żal (a nie potępienie!) wobec popełnionych przez reżim stalinowski okropności. Gdyby nawet wspomniane oświadczenie opatrzyło swoimi podpisami jeszcze ze dwa tuziny państw członkowskich (a jest ich w ONZ już 191), od tego nic by się nie zmieniło. Przecież całkowicie brak w nim pojęcia ludobójstwa, które z międzynarodowo-prawnego punktu widzenia jest prawdziwą przyczyną ukraińskiej tragedii. Z taką oceną, co w pełni zrozumiałe, nie zgadzają się ani Rosja, która stała się sukcesorką ZSRR i dobrze uświadamia sobie możliwe konsekwencje dla siebie takiego uznania, ani wielkie mocarstwa Zachodu, które uważają się za wzór demokratycznych praw i wolności, ale nie zawsze były bezgrzeszne wobec innych narodów i krajów. Tworzyć precedens, uważają one, jest skrajnie niebezpiecznie. Ukraina, dążąc do potwierdzenia prawdy historycznej i sprawiedliwości, nie może zgodzić się z ONZ Wspólne oświadczenie delegacji Argentyny, Azerbejdżanu, Bangladeszu, Białorusi, Beninu, Bośni i Hercegowiny, Gwatemali, Gruzji, Egiptu, Iranu, Kazachstanu, Kanady, Kataru, Kirgistanu, Kuwejtu, Macedonii, Mongolii, Nauru, Nepalu, Zjednoczonych Emiratów Arabskich, Pakistanu, Peru, Republiki Południowej Afryki, Republiki Korei, Republiki Mołdawii, Federacji Rosyjskiej, Arabii Saudyjskiej, Syryjskiej Republiki Arabskiej, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Sudanu, Tadżykistanu, Turkmenistanu, Timoru Wschodniego, Uzbekistanu, Ukrainy, Jamajki z okazji siedemdziesiątej rocznicy Wielkiego Głodu 1932—1933 lat na Ukrainie (Hołodomoru). W byłym Związku Radzieckim miliony mężczyzn, kobiet i dzieci stały się ofiarami okrutnych działań i polityki reżimu totalitarnego. Hołodomor — Wielki Głód 1932—1933 lat na Ukrainie — zabrał życie od 7 do 10 milionów niczemu niewinnych ludzi i stał się tragedią narodową dla narodu ukraińskiego. W tym związku bierzemy pod uwagę środki z okazji siedemdziesiątej rocznicy głodu, w szczególności zorganizowane przez rząd Ukrainy. Obchodząc siedemdziesiątą rocznicę ukraińskiej tragedii, oddajemy również hołd pamięci milionom Rosjan, Kazachów i przedstawicieli innych narodowości, którzy zmarli z głodu w Powołżu, na Północnym Kaukazie i w innych regionach byłego Związku Radzieckiego w wyniku wojny domowej i przymusowej kolektywizacji, co pozostawiło głębokie, niezagojone rany w świadomości przyszłych pokoleń. Wyrażając współczucie ofiarom Wielkiego Głodu, wzywamy wszystkie państwa członkowskie, Organizację Narodów Zjednoczonych, jej wyspecjalizowane agencje, organizacje międzynarodowe i regionalne, a także organizacje pozarządowe, fundacje i stowarzyszenia do oddania hołdu pamięci tym, którzy zginęli w tym tragicznym okresie historii. Uznając ważne znaczenie podnoszenia poziomu świadomości opinii publicznej o tych tragicznych kartach w historii ludzkości dla zapobiegania im w przyszłości, ubolewamy z powodu działań i polityki, które doprowadziły do masowego głodu i śmierci milionów ludzi. Nie chcemy wyrównywać rachunków z przeszłością, której nie można zmienić, lecz jesteśmy przekonani o tym, że ujawnienie naruszeń praw człowieka, zachowanie dokumentów historycznych i przywrócenie godności ofiar poprzez uznanie ich cierpień będzie służyć jako drogowskaz dla przyszłych społeczeństw i przyczyni się do zapobiegania podobnym katastrofom w przyszłości. Uważamy, że jak największa liczba ludzi powinna dowiedzieć się o tej tragedii, i to pomoże wzmocnieniu praworządności oraz szacunku do praw człowieka i podstawowych wolności. (Listopad 2003 roku) USA
Wyrażając pogląd Izby Reprezentantów (Kongresu. — Przyp. „Słowa Proświty”) dotyczący sztucznego głodu na Ukrainie w latach 1932–1933, ponieważ na rok 2003 przypada 70. rocznica apogeum Hołodomoru na Ukrainie, świadomie wprowadzonego i zrealizowanego przez reżim sowiecki metodami konfiskaty zboża oraz blokady dostaw żywności do poszkodowanych rejonów, a także siłowego pozbawienia głodującej ludności możliwości wyjazdu stamtąd, co miało na celu zlikwidowanie oporu wobec przymusowej kolektywizacji rolnictwa oraz zniszczenie tożsamości narodowej Ukrainy; ponieważ w wyniku sztucznego głodu zginęło przynajmniej 5 milionów mężczyzn, kobiet i dzieci na Ukrainie oraz około 1–2 miliony ludzi w innych regionach; ponieważ Hołodomor wydarzył się w jednym z najbardziej produktywnych regionów byłego Związku Radzieckiego w czasie, gdy zapasów żywności w kraju było wystarczająco, aby zapobiec głodowi, a Związek Radziecki kontynuował eksport zboża w wielkich ilościach; ponieważ wielu zachodnich obserwatorów, którzy osobiście wiedzieli o Hołodomorze, włącznie z korespondentem „New York Timesa” Walterem Durantym, nagrodzonym w 1932 roku Nagrodą Pulitzera za reportaże ze Związku Radzieckiego, umyślnie i celowo uciekało się do fabrykacji, aby ukryć i zdementować dowody Hołodomoru, a tym samym stłumić krytykę reżimu sowieckiego; ponieważ zachodni obserwatorzy i naukowcy, którzy zgodnie z prawdą twierdzili, że głód istnieje, byli poniżani i krytykowani na Zachodzie za to, że opowiadali o Hołodomorze; ponieważ reżim sowiecki i wielu naukowców na Zachodzie zaprzeczało istnieniu Hołodomoru aż do upadku reżimu sowieckiego w 1991 roku, kiedy otwarto dostęp do wielu archiwów, co dało możliwość udokumentowania umyślnego charakteru głodu i okrucieństwa jego metod; ponieważ założona 13 grudnia 1985 roku Komisja rządu Stanów Zjednoczonych ds. Hołodomoru na Ukrainie doszła w raporcie końcowym do wniosku, że ofiary „zostały zamordowane w wyniku sztucznego głodu” oraz „Józef Stalin i jego otoczenie dokonali ludobójstwa przeciwko narodowi ukraińskiemu w latach 1932–1933”; ponieważ, mimo że Hołodomor na Ukrainie doprowadził do największych strat ludzkich w XX wieku, pozostaje on niedostatecznie znany w USA i na świecie, obecnie Izba Reprezentantów u c h w a l a: takim stosunkiem do swojego bolesnego problemu. Lecz w danym przypadku zadziałał u niej zapewne odruch słabego państwa — apelować do ONZ, która w warunkach nieładu we współczesnym świecie staje się coraz bardziej nieskuteczną organizacją, gdzie wszystko rozstrzyga konklawe w składzie pięciu stałych członków Rady Bezpieczeństwa, którzy jednocześnie należą do elitarnego klubu nuklearnego. Stąd można wyciągać spóźnione wnioski dotyczące strategicznych błędów Ukrainy zaraz po ogłoszeniu niepodległości, których już nie można naprawić. W ONZ, jak i w stosunkach dwustronnych, działa znana zasada: „dyplomacja to sztuka w granicach tego, co możliwe”. Zatem słabość ukraińskiej dyplomacji odzwierciedla słabość państwa ukraińskiego na arenie międzynarodowej oraz ograniczoność jego możliwości. W końcu, co dało Ukrainie podpisanie wykastrowanej Wspólnej deklaracji, w której dla osiągnięcia konsensusu musiała ona zrezygnować z własnej oceny Hołodomoru na szczeblu państwowym? Czy warto było ustępować z zasad, kiedy chodzi o największą klęskę narodową, która na zawsze pozostała w pamięci genetycznej Ukraińców? I po co było przechodzić na pozycję tych, którzy nie chcą uznać oczywistości — tego, że miliony naszych chłopów stały się ofiarami podwójnego wyroku stalinowskiego reżimu, bo chcieli być wolnymi rolnikami i, co więcej, Ukraińcami? Wątpliwe, aby amorficzna deklaracja, w której nie tylko brakuje prawniczej oceny zbrodni, ale i przekręcone są fakty historyczne (wśród najbardziej poszkodowanych przez Wielki Głód regionów nawet nie wspomina się etnicznie ukraińskiej Kubania, a także chronologicznie przesunięte są wydarzenia), była zamierzona jako punkt wyjścia do stopniowego utwierdzania w przyszłości prawdy historycznej. To był dyplomatyczny falstart. 1) w 70. rocznicę apogeum sztucznego głodu, który wydarzył się na Ukrainie w latach 1932–1933, należy uczcić pamięć milionów jego ofiar; 2) ten sztuczny głód był zaplanowany i zrealizowany przez reżim sowiecki jako świadomy akt terroru i masowego morderstwa narodu ukraińskiego; 3) należy wesprzeć decyzję rządu Ukrainy i Rady Najwyższej (ukraińskiego parlamentu) dotyczącą oficjalnego uznania Hołodomoru i jego ofiar, a także ich wysiłki dotyczące szerszego międzynarodowego uświadomienia jego istoty; 4) oficjalne uznanie Hołodomoru przez rząd Ukrainy i Radę Najwyższą jest ważnym krokiem do odrodzenia przez Ukrainę tożsamości narodowej, przezwyciężenia dziedzictwa sowieckiej dyktatury oraz zwiększania wysiłków na rzecz stworzenia demokratycznej i wolnej Ukrainy, w pełni zintegrowanej ze wspólnotą państw zachodnich. (Uchwalono 20 września 2003 roku) KANADA Ta izba (senat parlamentu. — Przyp. „Słowa Proświty”) wzywa rząd Kanady: a) uznać ukraiński Hołodomor-ludobójstwo 1932–1933 (tutaj i dalej wyróżnienie czcionką — „Słowa Proświty”), potępić każdą próbę zaprzeczania lub zniekształcania prawdy historycznej, że to nie jest nic innego jak ludobójstwo; b) obchodzić co roku w Kanadzie czwartą sobotę listopada jako dzień pamięci ponad siedmiu milionów Ukraińców, którzy stali się ofiarami Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933; c) zwrócić się do wszystkich Kanadyjczyków, szczególnie historyków, oświatowców i parlamentarzystów, o włączenie prawdziwych faktów o ukraińskim Hołodomorze-ludobójstwie 1932–1933 do oficjalnych dokumentów i przyszłych materiałów edukacyjnych. Bierzemy pod uwagę, że ludobójstwo Ukraińców (ogólnie znane teraz jako ukraiński Hołodomor-ludobójstwo 1932–1933 i nazwane tak w tym przedłożeniu) było zaplanowane i zrealizowane przez reżim sowiecki pod kierownictwem Stalina, aby całkowicie zniszczyć opór wobec polityki imperialistycznej, spowodowało śmierć ponad siedmiu milionów Ukraińców w latach 1932–1933; że 26 listopada 1998 roku Prezydent Ukrainy wydał Dekret, w którym czwartą sobotę listopada ogłoszono narodowym dniem pamięci ofiar tego masowego zbrodniczego czynu; że czwarta sobota listopada została uznana przez społeczności ukraińskie na całym świecie jako dzień pamięci ofiar ukraińskiego Hołodomoru-ludobójstwa 1932–1933 i wspierania podstawowych wolności społeczeństwa demokratycznego; że powszechnie uznanym jest to, że władza sowiecka ukrywała, zniekształcała i niszczyła wiadomości
Próba przedstawienia kolejnej porażki ukraińskiej dyplomacji jako sukcesu budzi co najwyżej zdziwienie. Jest to nic innego jak próba robienia dobrej miny do złej gry. Kogo znowu chcemy wprowadzić w błąd, poza samymi sobą? Z drugiej strony świat nie kończy się na ONZ. Moim zdaniem większe znaczenie dla uświadomienia światu przyczyn i skutków najstraszliwszego ludobójstwa XX wieku, którego ofiarą stał się naród ukraiński, mają międzynarodowe fora naukowe, podobne do tych, które odbyły się w mieście Vicenza pod wysokim patronatem Prezydenta Włoch (gazeta „Słowo Proświty” pisała o nim i drukowała wystąpienia uczestników w poprzednich numerach), czy w prestiżowym Uniwersytecie Columbia w Stanach Zjednoczonych. Właśnie w „ośrodkach myśli” Zachodu w dużej mierze kształtuje się stosunek do Ukrainy oraz zasady realnej polityki wobec niej. Z emocjonalnego punktu widzenia najbardziej poruszyło mnie co innego. Podczas żałobnego pochodu w Nowym Jorku przedstawicieli 1,5-milionowej ukraińskiej diaspory w USA od cerkwi św. Jerzego do katedry św. Patryka zwracali się do nich, wraz ze znanymi amerykańskimi politykami, ukraińscy dyplomaci. Czy można było wyobrazić sobie coś podobnego 20 lat temu, kiedy, dobrze pamiętam, dziesiątki tysięcy Amerykanów ukraińskiego pochodzenia — uczestników marszu protestacyjnego, zorganizowanego w 50. rocznicę Hołodomoru na Ukrainie, oblegały budynek na Manhattanie, gdzie mieściły się stałe przedstawicielstwa ZSRR, Białoruskiej SRR i Ukraińskiej SRR, a kijowscy dyplomaci obserwowali z okien kłębiące się obok morze ludzkie. W czasie, gdy na Ukrainie mówienie o Wielkim Głodzie było zabronione, a w ONZ milczano o tym, jakby nabrano w usta wody z East River, dzięki wysiłkom diaspory utworzono Amerykańską Komisję Prezydencko-Kongresową ds. Hołodomoru na Ukrainie. W 1988 roku doszła ona do wniosku, że „Stalin i jego otoczenie dokonali w latach 1932–1933 ludobójstwa na narodzie ukraińskim”. W związku z 70. rocznicą Wielkiego Głodu Izba Reprezentantów Kongresu USA przyjęła rezolucję, w której sztuczny głód, zaplanowany i zrealizowany przez reżim sowiecki, potępiono jako ludobójstwo. O tym, że świat coraz lepiej rozumie tragedię Ukrainy, świadczą również dokumenty przyjęte przez parlamenty innych państw. KANADA Senat Kanady: uznaje, że 2003 rok jest rokiem 70. rocznicy ukraińskiego Hołodomoru (ludobójstwa 1932–1933); że dopiero teraz z byłego Związku Radzieckiego napływają pewne prawdziwe i dokładne informacje o ukraińskim Hołodomorze-ludobójstwie 1932–1933; że wielu ludzi, którzy przeżyli ukraiński Hołodomor (ludobójstwo 1932–1933), wyemigrowało do Kanady i wniosło swój wkład w jej pozytywny rozwój; że Kanada potępia wszelkie zbrodnie wojenne, zbrodnie przeciwko ludzkości i ludobójstwa; że Kanadyjczycy dbają o prawa człowieka i bronią ich, cenią różnorodny i wielokulturowy charakter kanadyjskiego społeczeństwa. (Przyjęto 19 czerwca 2003 roku) ARGENTYNA SENAT REPUBLIKI ARGENTYŃSKIEJ oświadcza: 1) że oddaje hołd licznym ofiarom Hołodomoru, spowodowanego przez totalitarny reżim sowiecki na Ukrainie w latach 1932–1933; 2) wyraża współczucie całemu narodowi ukraińskiemu i przedstawicielom społeczności ukraińskiej w Argentynie; 3) potwierdza swoje odrzucenie jakiejkolwiek polityki państwowej czy decyzji władz, które swoimi działaniami lub zaniechaniem naruszają prawa człowieka. (Przyjęto 18 września 2003 roku) AUSTRALIA Senat a) odnotowuje, że na 2003 rok przypada 70. rocznica gwałtownego głodu na Ukrainie, spowodowanego celowymi działaniami stalinowskiego reżimu komunistycznego Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich; b) przypomina, że tylko w wyniku stalinowskiej polityki w latach 1932–1933 zamordowano około 7 milionów Ukraińców, a kolejne miliony zginęły podczas późniejszych „czystek” tej samej dekady; c) zaznacza, że jest to jeden z najstraszniejszych aktów ludobójstwa w historii; d) czci pamięć poległych; e) przyłącza się do Ukraińców na całym świecie, a zwłaszcza do tych, którzy mieszkają w Australii, w upamiętnieniu tych tragicznych wydarzeń; f) uważa za konieczne wspieranie tego, aby obecne i przyszłe pokolenia wiedziały o straszliwym złu, które doprowadziło do Hołodomoru. (Przyjęto 30 października 2003 roku)
Машинний переклад
BEZ TERMINU PRZEDAWNIENIA jest traktowany jako „akt terroru i masowego mordu narodu ukraińskiego”, a społeczność ukraińska dokłada starań, aby rezolucję potępiającą te nieludzkie działania jako akt ludobójstwa przyjął senat. Znamienne jest to, że sprawców zbrodni potępiły parlamenty właśnie tych krajów, w których aktywnie działa diaspora. Na Węgrzech stało się to dzięki temu, że tamtejszy państwowy organ samorządowy Ukraińców zwrócił się do Zgromadzenia Państwowego z wnioskiem o przyjęcie uchwały w celu uczczenia pamięci ofiar wyniszczenia narodu ukraińskiego, a także potępienia sztucznie zaplanowanego głodu. W uzasadnieniu zaznaczono, że Ukraińcy są mniejszością, na którą rozciąga się działanie ustawy Republiki Węgierskiej o prawach mniejszości narodowych i etnicznych, wśród których są osoby, które przeżyły cierpienia Hołodomoru, oraz ich potomkowie. Podobnego sukcesu, niestety, nie osiągnęły znacznie liczniejsze społeczności sąsiedniej Polski, Słowacji i Rumunii. Za to w dalekiej Australii senat przyjął rezolucję, w której podkreśla się, że ukraiński głód to „jeden z najbardziej przerażających aktów ludobójstwa w historii”, a senat Kanady — kraju, w którym społeczność ukraińska jest bodaj najaktywniejsza i najbardziej wpływowa, przyjął dokument, którego lejtmotywem są dwa nierozerwalnie powiązane pojęcia „Hołodomor — ludobójstwo lat 1932–1933” (nawiasem mówiąc, jego projekt złożyła ustawodawczyni ukraińskiego pochodzenia Raynell Andreychuk). Rozczarowana obecną sytuacją na Ukrainie diaspora wyciąga do nas rękę w celu utwierdzenia historycznej prawdy i sprawiedliwości oraz duchowego odrodzenia narodu. Tylko nie należy wpadać w iluzję: współczesny świat, który stacza się w przepaść terroryzmu i kataklizmów politycznych, raczej nie rozumie sprawy ukraińskiej; zajęty innymi problemami, jest raczej wobec niej obojętny. Czas przejrzenia na oczy jeszcze nie nadszedł i nie nadejdzie nigdy, jeśli będziemy ustępować z godności narodowej i ludzkiej, z zasad moralnych. Arkadij SYDORUK, członek Rady Stowarzyszenia Badaczy Hołodomorów na Ukrainie, korespondent w ONZ (Nowy Jork) w latach 1980—1989. DOKUMENTY WĘGRY „Zgromadzenie Państwowe, potwierdzając wierność Republiki Węgierskiej zakorzenionym w Konstytucji podstawowym prawom demokratycznym; pod znakiem oddania idei demokracji i praw człowieka; rozumiejąc to, że szacunek i ochrona ogłoszonych przez dokumenty międzynarodowe i konwencje nienaruszalnych i niezbywalnych podstawowych praw człowieka jest pierwszorzędnym obowiązkiem państw; przekonane o tym, że szanowanie i przestrzeganie praw mniejszości narodowych jako części ogólnych praw człowieka jest istotnym czynnikiem pokoju, sprawiedliwości, bezpieczeństwa, stabilności i demokracji; ponownie oświadczają, że Republika Węgierska zakazuje i potępia każdą politykę, która prześladuje, krzywdzi, utrudnia warunki życiowe, przeszkadza w korzystaniu z praw jakiejkolwiek mniejszości narodowej lub etnicznej albo osoby z powodu jej przynależności do mniejszości, lub jest skierowana na przymusowe wysiedlenie, przesiedlenie jakiejkolwiek mniejszości; stanowczo potępiają wszelkie reżimy totalitarne czy dążenia do dyktatury, które pozbawiają obywateli godności i niezbywalnych praw do wolności; potępiają wszelkie rodzaje dyskryminacji rasowej, narodowej czy etnicznej, zwłaszcza te, które są skierowane na wyniszczenie poszczególnych narodowości — ludobójstwo. 1. Zgromadzenie Państwowe z głębokim wstrząsem wspomina 70. rocznicę Wielkiego Głodu na Ukrainie — przerażającą tragedię w historii ludzkości oraz ofiary Hołodomoru narodu ukraińskiego. 2. Zgromadzenie Państwowe wyraża solidarność i współczucie narodu węgierskiego dla rodzin, potomków, a także tych, którzy przeżyli urządzony przez radziecki system stalinowski sztuczny zaplanowany Hołodomor, którego ofiarami padło prawie 7 milionów ludzi, wśród nich — 3 miliony dzieci”. (Uchwalono 24 listopada 2003 roku; uchwałę podano w skróconej formie) Dokumenty publikowane są w nieoficjalnych tłumaczeniach z języków angielskiego, hiszpańskiego i węgierskiego. † Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, Ogólnoukraińska młodzieżowa organizacja społeczna „Młoda Proświta” oraz redakcja gazety „Słowo Proświty” wyrażają szczere kondolencje Przewodniczącemu „Młodej Proświty” Witalijowi Morozowi z powodu ciężkiej straty — nagłej śmierci jego ojca Andrija Antonowycza. Już przyzwyczailiśmy się do pojawiania się kolejnych państwowych programów wspierania języka ukraińskiego, do szczątkowej zasady ich finansowania i zrozumiałej nieskuteczności z uwagi na realny stan funkcjonowania języka ukraińskiego na Ukrainie. Ale nowy Państwowy program rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego na lata 2004—2010 (przyjęty uchwałą Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 2 października 2003 r. nr 1546) zaskoczył mnie tuż przed Nowym Rokiem. Dowiedziałem się o nim przypadkowo, pod koniec terminu regionalnego reagowania, i nasza organizacja obwodowa pilnie przekazała do administracji obwodowej propozycje od „Proświty”. Jest to zrozumiałe, wszak w nowym programie formalny udział „Proświty” nie był już przewidziany. Z jednej strony to źle, gdyż władza nie chce już widzieć w „Proświcie” szczególnego partnera społecznego. Ale ten fakt powinien stymulować nasze działanie jako koordynatora części organizacyjnej społeczności ukraińskiej w tej kwestii budowania państwa. Choć proponowany program państwowy przewiduje społeczną dyskusję nad jego kluczowymi projektami, to rozumiemy, że realnie jest ona możliwa tylko na poziomie zorganizowanej społeczności. Spory w „kuchni” czy w twórczych towarzystwach nie będą brane pod uwagę. Mówię to do tej ukraińskiej elity, która widzi swoje oświecenie i misję poza ukraińskimi organizacjami. Po prostu taki jest mechanizm reagowania machiny państwowej, która jest głównym wykonawcą programu państwowego. Praktycznie zakończono już tworzenie regionalnych programów rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego (w terminie trzech miesięcy od dnia przyjęcia Programu Państwowego). Jeśli nawet zostaną przyjęte propozycje organizacji obwodowych „Proświty”, to nie ma gwarancji, że znajdzie się dla nich finansowanie budżetowe. Ale trzeba to robić — i to niezwłocznie, wszelkimi sposobami domagając się udziału w programie na prawach partnera społecznego. Deklaracja szerokiego udziału społeczności daje prawo do dyskusji wszystkim organizacjom, w tym także tym, które są za „dwujęzycznością” jako podstawą państwowej polityki językowej. Chociaż sam termin „polityka językowa” jest dość wątpliwy, wszak polityka jako sztuka kompromisów nie gwarantuje sprawiedliwości w stosunkach międzyetnicznych i językowych. Cała państwowa polityka językowa jest wyłożona w Konstytucji Ukrainy i lepszego od ustawy nic się nie wymyśli. Kompromis w kwestii językowej oznacza przynajmniej tymczasową niesprawiedliwość wobec jakiegoś języka, którą trudno naprawić na przestrzeni pokoleń. Jeśli dotyczy to języka państwowego — szkody dla procesu państwowego trudno ocenić. Już to odczuwamy, mając stabilność minimum egzystencji. Osobliwość obecnego programu językowego polega na tym, że wymaga on zorganizowanego domagania się udziału ze strony społeczności ukraińskiej, świadomych obywateli różnego pochodzenia narodowego. Jeśli my tego nie zdołamy, nie będziemy umieli ocenić wagi pań- LIST CZYTELNIKA — DO DRUKU!
języka państwowego jako czynnika państwowego, w ostatecznym rozrachunku — czynnika naszego dobrobytu, państwowa machina urzędnicza zrobi to za nas według własnego uznania. Wiedząc, jak w strukturach państwowych różni urzędnicy różnie rozumieją Ustawę o językach, nietrudno się domyślić, jeśli może dojść do uszczegółowienia zbyt ogólnych punktów programu — których jest większość, jak to będzie wyglądać. Nawet łatwo przewidzieć, który z projektów nowej redakcji Ustawy o językach będzie proponowany do ogólnonarodowej dyskusji. Zapewne ten projekt, w którym przewidziano dobrze opisany rozdział „polityka językowa”. Dlatego przed całą „Proświtą” oraz aktywnymi obywatelami stoi bardzo trudne i pilne zadanie — doprowadzić do realnego udziału w państwowym programie rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego według jednolitego programu, sformułować ścieżki analizy wszystkich rozdziałów programu rządowego. Tylko systemowe działanie, program przeciw „programowi”, może uczynić program rządowy użytecznym dla rozwoju i rozpowszechniania języka ukraińskiego. Tylko ludowe wsparcie języka państwowego w krytycznym czasie zdoła zrekompensować zarówno brak należytego finansowania, jak i brak woli państwowej wielu urzędników. Niech szpalty naszej gazety staną się trybuną ogólnonarodowej dyskusji nad tą żywotnie ważną kwestią, a organizacje obwodowe przekształcą się w centra ludowej aktywności i oświecenia! To nie jest ogólny apel, a wyzwanie chwili, od którego nie możemy się uchylić. Wołodymyr FERENC, zastępca przewodniczącego Iwano-Frankiwskiej obwodowej „Proświty” ZABOLAŁO! że tę prawdę nie mniej ode mnie rozumie mój ziomek — minister oświaty p. Kremiń. Tylko szkoda, że wiedza jego nie stała się praktyką, że p. minister okazał się niezdyscyplinowanym urzędnikiem, ponieważ nie wykonuje Ustawy o językach, przyjętej jeszcze za władzy radzieckiej. Muszę bywać w Ministerstwie Oświaty, a ciekawie byłoby wiedzieć, w jakim języku rozmawiają między sobą jego urzędnicy i klerkowie? Czytelnicy „Słowa Proświty” słusznie podkreślają: dopóki język ukraiński nie stanie się językiem roboczym w gabinetach wysokich urzędników, dopóty sytuacja się nie poprawi — nie ma co na to liczyć. Ależ nasi urzędnicy to najzwyklejsze koty ze znanej bajki. Do tego nie widzą i nie słyszą naszych z wami krytycznych uwag. Wątpię, czy wielu z nich w ogóle wie, że istnieje taka gazeta jak „Słowo Proświty”. I tak wychodzi, że przekonujemy się nawzajem, jak ważną sprawą jest utrwalenie języka państwowego w państwie. Jakie jest wyjście? Moim zdaniem, aby naprawić katastrofalną sytuację z językiem państwowym, trzeba, aby do władzy doszli prawdziwi patrioci, którzy nie słowami, a czynem troszczą się o swoją ziemię, o swój naród, o każdego z nas. A to zależy tylko od wyborców. Jaki by potężny zasób administracyjny nie był zaangażowany w wybory prezydenta czy deputowanych ludowych, i tak prawda będzie po naszej stronie, po stronie narodu, jeśli oczywiście my z wami nie jesteśmy stadem owiec. W tym, zdaje się, wszystkich przekonało doświadczenie Gruzji. Nie dajmy się oszukać, jak podczas poprzednich wyborów parlamentarnych! Hryhorij FASTIWEĆ, m. Buryń, obwód sumski ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ dziedzictwu przyrodniczemu i duchowemu rejonu. Album „Dołynszczyna” ukazał się dzięki wsparciu przewodniczącego Rady Rejonowej w Dolinie p. W. Tepczuka. Rok kultury został również zaznaczony w naszym centrum rejonowym otwarciem nowego pomieszczenia Centralnej Biblioteki Rejonowej. W naszych czasach zdarza się to nieczęsto. A w Dolinie podczas Bojkowskich Festynów Centralna Biblioteka w Dolinie otrzymała wspaniałe, nowoczesne, trzypiętrowe pomieszczenie. Tutaj znalazły się przestronna sala do przeprowadzania prezentacji książek i innych wydarzeń, w której zainstalowano komputery z dostępem do Internetu, przestronne wypożyczalnie i czytelnie, magazyny na książki. Honorowym gościom festiwalu, oprócz książek o krainie Bojków, podarowano płytę kompaktową lokalnego kompozytora i wykonawcy z Doliny J. Szerszenia… Płyta otwierała się piosenką „Bojkowski festiwal” (muz. J. Szerszeń, wiersz autorki tych słów). Zatem prowincja żyje, świętuje nie gorzej od stolic, bo żyją tu duchowo bogaci ludzie. Nadija DYCZKA, członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, m. Dolina, obwód iwano-frankiwski
Машинний переклад
Wyrosłem na dawnym kozackim chutorze Fastiwci, po którym nie zostało już nawet śladu. Ojciec wspominał, że kiedy był jeszcze małym chłopcem, w chutorze mieszkały 25 rodzin, a 21 z nich nosiło nazwisko Fastiwec. Nie pamiętam, jak było w innych rodzinach, ale u nas słowo „kozak” brzmiało dumnie. Także do wszystkiego, co ukraińskie, odnoszono się z szacunkiem, zwłaszcza do pieśni — ojciec znał ich wiele i pięknie śpiewał.
Kiedy jednak przyszło mi opuścić rodzinne gniazdo i znaleźć się w stolicy obwodu, od razu poczułem pogardliwe nastawienie mieszczan, w większości wczorajszych wieśniaków, do „kugutów” (tak lekceważąco nazywano nas, wiejskich chłopaków), którzy mówili po ukraińsku. A tak bardzo chciałem też być taki jak wszyscy. Tym bardziej że w medycznym technikum, gdzie się uczyłem, żaden przedmiot nie był wykładany po ukraińsku. Wkrótce i ja stałem się „jak wszyscy” — popisywałem się przed kolegami „językiem ruskim”. Prawdziwy miastowy! Minęło niewiele czasu, a napisałem nawet list do domu „miejskim” językiem. Ponieważ w języku rosyjskim nie ma słowa „tato”, nazwałem ojca „papą”. Pamiętam, że długo czekałem na odpowiedź, a kiedy ją otrzymałem… Ojciec, niech mu Królestwo Niebieskie będzie, dał mi solidną reprymendę. „W Sumach możesz sobie po kacapsku gadać, jeśli już tak bardzo chcesz, ale ja twojego papkania nie potrzebuję”, — surowo nakazywał. Od tamtej pory minęło ponad 40 lat, a mnie do dziś pali sumienie wstyd, że swoim listem upokorzyłem rodziców. I wstyd mi też za cudze dzieci, gdy słyszę, jak po pobycie w mieście, próbują „sztokać” z rodzonymi rodzicami.
Chociaż nie ma w tym nic dziwnego. Przez stulecia wmawiano nam bowiem, że język ukraiński jest jak brud, który przylgnął do ciała. A im szybciej go zmyjesz, tym szybciej będziesz miał przyzwoitszy wygląd. Krótko mówiąc, to nie pański, lecz chłopski język. Tak było, tak jest i jeszcze długo będzie, bo realnych kroków na rzecz utwierdzenia języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia kraju jak nie było, tak nie ma. Co więcej, trwa totalne zrusyfikowanie ukraińskiego ludu. Nawet moja ośmioletnia wnuczka, wychowana w duchu ukraińskim, kiedy zaczyna bawić się lalkami, mimowolnie, bywa, rozmawia z nimi po rosyjsku, gdyż prawie wszystkie dziecięce audycje telewizyjne są rosyjskojęzyczne. I język rosyjski jest już zakodowany w podświadomości dziecka. Zdobywszy państwową niezależność, Ukraina mimo wszystko nie uniezależniła się od ucisku języka rosyjskiego, który coraz bardziej umacnia swoje pozycje w naszej przestrzeni informacyjnej. Oto przykład. W przeddzień Nowego Roku byłem w Kijowie, odwiedziłem nie mniej niż 10 kiosków z gazetami i stoisk i w żadnym (w żadnym!) nie udało mi się kupić gazety w języku ukraińskim. Gdzie my żyjemy? Kijów — stolica jakiego państwa? Boli i wstyd… Moim zdaniem w utwierdzeniu języka państwowego wiele zależy od pozycji języka w szkołach wyższych. Dziś przeważająca większość rodziców wszelkimi dostępnymi sposobami stara się umieścić swoje dzieci na uczelniach. A wyobraźcie sobie, że nauka w nich odbywa się wyłącznie w języku ukraińskim. Jaka byłaby reakcja rodziców? Oni by domagali się, żeby już od przedszkola uczyć ich dzieci tym językiem, który dominuje na uczelniach. Nie wątpię,
Машинний переклад
Jak wiadomo, jesienią 2003 roku w Dolinie na Iwano-Frankowszczyźnie odbył się „Bojkowski festiwal”… Niestety, „Słowo Proświty” poświęciło uwagę konferencji naukowo-praktycznej, która z tej okazji odbyła się w osadzie Rożniatów, a o Dolinie na łamach gazety powiedziano znacznie mniej, jedynie w wywiadzie z znanym mecenasem, pochodzącym z Doliny, założycielem i fundatorem muzeum „Bojkiwszczyna”. Otóż miasto Dolina jest jednym z najstarszych miast Galicji. Zostało ono założone jeszcze pod koniec pierwszego tysiąclecia naszej ery. Dzięki odkryciu dolin źródeł solankowych już w dawnych czasach stało się znane z wysokiej jakości soli kuchennej. Dookoła rozciągały się cztery góry: Znesinnia, Babijewa Hora, Zamczyszcze i Zahirie… Niestety, festiwal odbywał się w nowej części Doliny, która powstała w całej współczesnej krasie nowych budynków i rozkwita dzięki rozwiniętemu przemysłowi naftowo-gazowemu (ponad 50 lat temu w Dolinie odkryto złoża ropy naftowej i gazu), a o starej części miasta jakby zapomniano. Ale właśnie w starej części Doliny, na wspomnianej już górze Znesinnia, znajdował się klasztor Woznesienski, a mnich Teoklist jeszcze w 1112 roku zapisał w kronice podanie o założeniu miasta. Niestety, kronika nie przetrwała… Aby uniknąć podobnych przykrości w przyszłości, aby znać swoje korzenie i zachować prawdę dla przyszłych pokoleń, powstało muzeum „Bojkiwszczyna”. Muzeum skutecznie działa. A niedawno, pod koniec 2003 roku, do rodzinnego muzeum zawitał jego „ojciec” — pan O. Antonowycz — i przekazał w darze cenne kolekcje przedmiotów codziennego użytku, haftów, pamiątek, należących do jego rodziny, a także uniwersalną kolekcję… zapałek, kupowanych przez niego w swoim czasie w różnych krajach świata. Na datę festiwalu ukazał się znakomity album ilustrowany wysokiej jakości kolorowymi fotografiami, które zachwycają urodą i mistrzostwem wykonania poligraficznego, fotoalbum „Dolinszczyna”. Jego autorem jest znany na Prykarpaciu dziennikarz M. Boris. Jest on także autorem tekstu towarzyszącego. W tym wysokiej jakości wydaniu (w twardej lakierowanej okładce) o objętości 128 stron ujęto wszystkie osiągnięcia rejonu w dziedzinie historii, kultury, literatury, gospodarki narodowej, sportu, medycyny, sfery usług. Osobne rozdziały poświęcono kultowym spo
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
najważniejszą ideę teraźniejszości z powodzeniem doprowadzić do szczęśliwego zakończenia. Jewdokija i Mykoła NOSENKOWIE, m. Dniepropetrowsk * * * Ja, aktor studia filmowego im. O. Dowżenki, wnoszę mały wkład 50 hrywien ze swojej emerytury (157 hrywien), którą otrzymuję za swoje 48 lat oddanych sztuce. Mógłbym oddać wszystko, ale trzeba jakoś żyć. Ale na cerkiew Tarasa niczego nie pożałuję, żeby o niej cały świat wiedział. Dzwoneczków słychać srebrny oddźwięk, I dobra wieść leci ze wszystkich stron, Bo trzeba nam wszystkim śpieszyć, Żeby na ziemi dobro czynić. Josyp NAJDUK, m. Kijów * * * W imieniu siódmoklasistów Szkoły Ogólnokształcącej I-III stopnia w Wełykym Lystwynie (rejon horodniański, obwód czernihowski) zwraca się do Was z listem nauczycielka języka ukraińskiego i literatury z 46-letnim stażem pedagogicznym Hanna Fedoriwna Hnatiuk. 21 listopada 2003 roku w naszej szkole przeprowadzono lekcję otwartą „Historia napisania i dalsze losy „Testamentu” Szewczenki”. Poprzedziła ją praca badawcza wszystkich siódmoklasistów (w klasie jest tylko 8 uczniów). Przeczytali wiele literatury pięknej oraz badań naukowych na ten temat. Zebrali ciekawy materiał. Właśnie w okresie przygotowań dzieci usłyszały audycję radiową o zbiórce funduszy na budowę cerkwi Kobziarza i postanowiły ofiarować po jednej hrywnie każde (Julia Jakusz, Ira Jakusz, Dmytro Juszczenko, Ołeksandr Orieł, Wasyl Naumenko, Ihor Krawczenko). Ja od siebie ofiarowuję 20 hrywien. Na lekcji zwróciłam się do obecnych: „Zbiórka ogólnonarodowych funduszy na budowę cerkwi Tarasa świadczy o tym, że nasze dusze nie stwardniały. Ofiarujmy, kto ile może, na wcielenie w życie tej szlachetnej sprawy. Niech nasze drobne kopiejki staną się niewielkim ziarenkiem piasku w murach świątyni, z ambony której brzmieć będą akatysty dla narodu Ukrainy, jej zbolałego (według słów ormiańskiego poety Isahakiana), ale dumnego poety”. A swoją lekcję zakończyliśmy muzyką Hordija Hładkiego do „Testamentu” w wykonaniu kapeli chóralnej „Dumka”, której obecni słuchali na stojąco. Hanna HNATIUK, wieś Wełykyj Lystwyn, obwód czernihowski * * * W naszych stronach szerzą się niepokojące pogłoski, że w Kaniowie, na Czernieczej Górze, mają stawiać świątynię Patriarchatu Moskiewskiego. Po co? Żeby zasłonić nią, poniżyć postać Wielkiego Kobziarza, który sam jest najwyższą duchową świątynią ukraińskości? I na to samoponiżenie mamy jeszcze ofiarowywać fundusze? Arsen PAŁAMAR, pisarz, m. Tarnopol Od redakcji Czytajcie w następnym numerze „Słowa Proświty” wywiad z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Pawłem Mowczanem, który odpowie na wszystkie wasze pytania dotyczące cerkwi Tarasa. S. 8
Машинний переклад
Z wielkim oburzeniem przeczytałem w „Słowie Proświty” nr 49 (217) z 3–9 grudnia tego roku o tym, że niektórzy nasi rodacy występują przeciwko proświtańskiej akcji „Zbudujmy Tarasową cerkiew”. Jako były nauczyciel-filolog wiem, że było niemało współczesnych Szewczence i „krytyków” późniejszego okresu, którzy stroili go w szaty pokojowego śpiewaka przodkowskich „podwalin”, naiwnego amatora starożytności, sentymentalnego i bezwolnego płaczka. Inni, przeciwnie, widzieli w nim strasznego hajdamakę, bo przecież wzywał naród, by „gromadą obuch hartował”, czyli do zbrojnego powstania. Wiele było rozbieżności, błędów, a nawet niedorzeczności w ocenie jego poetyckiego kunsztu. Przez długi czas patrzono na niego jak na samouka, dyletanta, który niezdarnie i nieumiejętnie władał piórem. Iwanowi Frankce należą się bodaj najgłębsze rozprawy o twórczości Szewczenki. To on powiedział: „Szewczenko był chłopem pańszczyźnianym, a stał się władcą w królestwie ducha, dziesięć lat cierpiał znienawidzoną żołnierską musztrę, a dla wyzwolenia narodów Imperium Rosyjskiego spod pańszczyźnianego ucisku zrobił więcej niż dziesięć zwycięskich armii”. Bez przesady można powiedzieć, że dzięki tytanicznej pracy Szewczenki na niwie poetyckiej i językowej Ukraina zdołała zrodzić całą plejadę wybitnych mistrzów słowa, którzy wyprowadzili literaturę ukraińską na światowy poziom. I nikt nie zamierza „zostawiać ich z kompleksem niższości” po tym, gdy zostanie zbudowana Tarasowa cerkiew, jak ironicznie powiedziała pani Lubow Krawczenko z Charkowszczyzny. Oni byli, są i pozostaną elitą ukraińskiego społeczeństwa. Ale na każdym z nich, jak powiedział Maksym Rylski, odbiła się pieczęć ducha Tarasa. Szewczenko żyje w każdym porządnym Ukraińcu, którego sprawą honoru jest wspieranie akcji, a nie urządzanie polemiki na łamach prasy: czy warto to robić, czy nie? Jeśli chodzi o budowę Świątyni Matki Ukrainy, to jest to idea niegłupia, którą z czasem również trzeba będzie wcielić w życie. Stanisław ZACHARUK, weteran pracy pedagogicznej, wyróżniający się pracownik oświaty Ukrainy, m. Tulczyn, obwód winnicki. * * * Chcę wyrazić swoje myśli w sprawie budowy Cerkwi Kobziarza. Wspaniała myśl, szlachetny cel. Absolutnie słusznie, że cerkiew powinna być zbudowana za środki ludowe. Ale mnie, jak i wielu Ukraińców, niepokoi jedno pytanie: czyją będzie Cerkiew Kobziarza? Przy całym szacunku dla wielce szanownego pana Mowczana, chcę zaznaczyć, że jego wypowiedzi o „pozakonfesyjności” przyszłej świątyni to, wybaczcie, niedorzeczność. Pozakonfesyjnych cerkwi nie bywa. Świątynia, która nie będzie miała właściciela czy choćby użytkownika, bardzo szybko dostanie tego właściciela i mogę Was zapewnić, że będzie nim Patriarchat Moskiewski. A czekać na stworzenie jednej Ukraińskiej Pomiestnej Cerkwi Prawosławnej nie ma żadnej potrzeby z tego powodu, że ona już dawno istnieje — to nasza Ukraińska Prawosławna Cerkiew Patriarchatu Kijowskiego. Jeśli któraś z konfesji zechce do niej dołączyć — bardzo proszę. Zatem, zdaniem członków naszej wspólnoty UPC PK, do wyjaśnienia właściciela przyszłej świątyni przekazywanie na nią środków jest przedwczesne, my tego robić nie będziemy. Chciałbym również poruszyć kwestię projektowania świątyni. Świątynie chrześcijańskie są projektowane i budowane, urządzane według dość skromnych kanonów cerkiewnych. Oczywiście, tutaj też jest przestrzeń dla twórczej fantazji architekta, ale cerkiew powinna być cerkwią, powinna nieść znamiona tradycyjnej architektury ukraińskiej. Dlatego zajmować się tym powinni specjaliści, którzy już sprawdzili się z jak najlepszej strony. Wyrażam nie tylko swoją osobistą opinię, ze mną zgadzają się też inni członkowie naszej wspólnoty. Niech was błogosławi Pan. Wiktor WERMENYCZ, osiedle typu miejskiego Hradyźk, obwód połtawski. * * * W akcji „Zbudujmy Tarasową cerkiew” nasze towarzystwo też bierze udział, już wysłaliśmy 660 hrywien, zbiórkę pieniędzy kontynuujemy (już mamy znowu około 400 hrywien). Odnośnie negatywnych opinii na temat zbiórki pieniędzy „Cerkiew Kobziarza”, to mamy bezpośrednią odpowiedź i radę: „Opanujcie się, bądźcie ludźmi!..” Dlaczego ci „życzliwi”, żyjąc na Ukrainie, depczą brudnymi chodakami naszą świętą ziemię, skropioną krwią ojców, dziadów i pradziadów, tak nienawidzą wszystkiego, co ukraińskie, wpadają w furię na każdą akcję wspierającą naszą państwowość, duchowość, język, pieśni i obrzędy, naszą historię. Nie wyjdzie wam, janczarzy i renegaci, nic z waszego skomlenia! Ukraina się odrodzi, Ukraina była, jest i będzie! Cerkiew Tarasowa będzie! Sława Ukrainie! M. BEREZOWSKI, m. Czerwonogród, obwód lwowski. * * * Jestem zastępcą przewodniczącego miejskiego oddziału towarzystwa „Proświta” w m. Mariupolu. Nasz oddział wysłał z podpisem A. M. Moroza list-prośbę o datki na budowę Tarasowej cerkwi do wszystkich mariupolskich gigantów: OAO „MMK im. Illicza”, OAO „MK Azowstal”, OAO „Azowmasz” itp., lokalnych filii wiodących banków. Jednak, jak Państwo widzą, pieniędzy nie ma i prawdopodobnie nie będzie. Bo mankurci-kierownicy szybciej dadzą 110 hrywien za koncert I. Allegrowej niż na budowę cerkwi. Wiktor MAZUR, m. Mariupol, obwód doniecki. * * * Poradziliśmy się z żoną i zdecydowaliśmy, mimo trudnej sytuacji materialnej rodziny, wysłać na budowę ogólnoukraińskiej świętości — Tarasowej cerkwi — 100 hrywien. Niech ta budowla stanie się symbolem ukraińskiego zjednoczenia i zgody całej naszej wielkiej Rodziny. Bo bez zjednoczenia i zgody będzie nam bardzo, bardzo ciężko żyć, a czy przeżyjemy?! My z żoną szczerze życzymy komitetowi organizacyjnemu tę naj-
Машинний переклад
Serdecznie witam Was ze świętami — Nowym Rokiem oraz Bożym Narodzeniem! Szczerze życzę Wam wszystkim dobrego zdrowia, szczęścia, radości rodzinnych oraz sukcesów we wszystkich Waszych sprawach, niech Pan Bóg zawsze chroni Was od wszelkich nieszczęść! Mam 74 lata, mieszkam w nędznej jednopokojowej kawalerce w Sumach. Życie ułożyło się tak, że do „mety” zbliżam się w trudnej samotności. Należę do tej większej części sponiewieranych, okradzionych, pozbawionych elementarnych praw ludzkich ukraińskich emerytów-żebraków, których zniszczenie jest jednym z głównych diabelskich planów bandyckiej władzy. Tak oto wegetujemy i czekamy, jak wół na obuchem, na swoją kolej, wspominając z goryczą ten dzień, kiedy ponad dziewięćdziesiąt procent z nas, oszukanych głupców, szło do lokali wyborczych, patrząc na fałszywe hasła, głosować rzekomo za „szczęśliwą niepodległą Ukrainą”, a potem okazało się, że zagłosowaliśmy za władzą najbardziej zatwardziałych przestępców. Gdyby tak powstał Taras i popatrzył, co my, nikczemni, tępogłowi potomkowie, pozwoliliśmy złodziejom zrobić z naszą drogą Ukrainą. I zapewne powiedziałby, że lepiej byłoby już nie szarpać się i siedzieć, niedołęgi, choćby i w nie tak słodkim radzieckim jarzmie, aniżeli zmieniać je na dziesięciokrotnie gorsze jarzmo bandyckiej władzy. Przez całe swoje życie nie zdołałem pojechać do Kaniowa i pokłonić się naszemu Wielkiemu Prorokowi. Lecz oto pojawiła się okazja, by choć odrobinę odkupić tę winę, kiedy usłyszałem w radiu o cerkwi Tarasa i postanowiłem wysłać swoją wdowi grosz — 3 hrywny. A potem zrozumiałem, że lepiej byłoby i sąsiadów zaangażować w tę sprawę (widocznie tak Pan Bóg mnie natchnął), i poszedłem po mieszkaniach naszego 60-mieszkaniowego bloku. Obchodząc mieszkania, nasłuchałem się wszystkiego — i dobrego, i złego, a nawet obraźliwego, w niektórych przypadkach było nawet wrogie nastawienie do tego (Bóg im sędzią), a niektórzy nawet wyrażali przypuszczenia dotyczące przywłaszczenia zebranych środków. To zmusiło mnie do zrobienia kserokopii pokwitowania przekazu pocztowego pieniędzy oraz listy mieszkańców bloku, którzy wnieśli swoje ofiary, i naklejenia ich na drzwiach wejściowych obu klatek schodowych z odpowiednim wyjaśnieniem na osobnej kartce. Byli i tacy, którym skrajnie trudna sytuacja materialna nie pozwalała im ofiarować choćby jednej hrywny, i ja im wierzę. A byli i tacy, którzy bez zbędnych słów po prostu milczeli, chociaż nie są oni wcale tacy biedni. W niektórych mieszkaniach w tym czasie nikt nie mieszkał. Lecz jak by tam nie było, mimo wszystkich przeciwności, jednak przeważająca większość ludzi (38 mieszkań) z wyrozumiałością odniosła się do tej sprawy. Mój dawny znajomy, a obecnie sumski proświecianin Ołeksij Iwanowycz Dubowyk dał mi Wasz adres i rachunek w Podilskim banku w Kijowie, dokąd przekazałem zebrane pieniądze. Przesyłam na adres komitetu organizacyjnego ds. budowy cerkwi Tarasa pokwitowanie na 61 hrywien oraz listę mieszkańców naszego bloku, którzy wnieśli swoje ofiary. Na tym bywajcie zdrowi. Z szacunkiem do Was wszystkich Kostiantyn NAHORNYJ, m. Sumy. Ofiary od mieszkańców bloku nr 67 przy ulicy Nyżnio-Syrowatskiej w Sumach na budowę przyszłej świątyni „Cerkiew Tarasa” obok Czerneczej Góry w Kaniowie: Nahornyj K. P. 3,00 Terezowśka L. Z. 1,00 Kosenko Ju. W. 1,00 Rudź P. W. 3,00 Pidhorna A. 1,00 Hetmanowa L. M. 2,00 Owsiuczenko W. S. 1,00 Horbań N. L. 2,00 Zapadnia N. M. 2,00 Kuksenko A. I. 2,00 Łytowczenko O. M. 1,00 Popenaka W. M. 4,00 Melnyk O. I. 2,00 Stanczenko S. W. 1,00 Kuprijenko L. W. 2,00 Kozaczonok N. M. 1,00 Hudymow O. A. 1,00 Kryweć O. M. 1,00 Dawydenko O. W. 1,00 Zajika A. O. 1,00 Suprunenko O. I. 5,00 Szarszunowa O. M. 1,00 Artamonowa N. M. 1,00 Łytwyn O. A. 1,00 Antonenko L. H. 5,00 Laletina I. A. 1,00 Bereżna L. W. 1,00 Sokił W. I. 1,00 Kosinowa T. M. 1,00 Sokłakow W. W. 2,00 Udowenko O. W. 1,00 Rewenko T. W. 2,00 Zakotej H. M. 1,00 Biłous W. M. 2,00 Prychodko L. W. 2,00 Szymko O. I. 1,00 Łazkyj W. T. 1,80 Martynenko W. W. 2,00 Razem: 64,80 hrywien. Z zebranych dobrowolnych ofiar w kwocie 64 hrywien 80 kop. przekazem pocztowym wysłano 61 hrywien na adres wskazany w „Apelu do wszystkich Ukraińców świata” Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Koszt usług pocztowych wynosi 3 hrywny 78 kop. Do tego listu dołączone jest pokwitowanie przekazu pocztowego. Środki zebrał i wysłał przekazem do Kijowa emeryt Kostiantyn Pawłowycz Nahornyj. Dobrowolne ofiary „Na cerkiew Kobziarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podilskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
od grupy III AMS oraz brygady nr 2 grupy nr Bf Konotopskiej Szkoły Medycznej, obwód sumski ("My – Ukraińcy, wierzymy w Ukrainę") 55,00 Szewczuk Hryhorij Wasylowycz, Szewczuk Ninel Heorhijiwna, m. Żytomierz 7,00 Jurpolski W. P. 20,00 Jurczenko L. N., m. Kijów 50,00 Jachnicka Osypa Iwaniwna, m. Lwów 20,00 Jacenko Petro Semenowycz, wieś Husacziwka, rejon obuchowski, obwód kijowski ("Jesteście na właściwej drodze. Z Bogiem!") 5,00 II DAROWIZNY OTRZYMANE W 2004 r. Klasa 9 W Kijowskiej Szkoły Średniej nr 25, przesłała Norynska Anna 20,00 Bałaban A. A., m. Jampol, obwód winnicki 5,00 Welma Ałła Kostiantyniwna, m. Połtawa ("Daj Boże, aby "Cerkiew Kobzarowa" pobłogosławiła Ukraińców na szczęśliwe życie") 50,00 Wozniak D. K., m. Kijów 50,00 Hryhorjewa (inicjały niepodane), m. Odessa ("Niech Kobzar wskazuje nam drogę!") 266,00 Wspólnota cerkwi św. Paraskiewy, wieś Huczyn, rejon hoszczański, obwód rówieński (51 osób, ksiądz Połanycia I. A.), przesłał Demjaniuk M. R. 250,00 Hriaszywski (inicjały niepodane), m. Tarnopol 50,00 Dudka K. I., wieś Hoholówka, rejon weseliwski, obwód zaporoski 50,00 Zahorodnij Mykoła Serhijowycz, m. Mikołajów 50,00 Szkoła Ogólnokształcąca nr 99, m. Makiejewka, (wieś M. Krynka), obwód doniecki 200,97 Kochanowska H. I., m. Dniepr 10,00 Kocowska I. D., m. Czerkasy 20,00 Makowecka Kateryna Mykołajiwna, m. Kijów 10,00 Makowecki Mychajło Petrowycz, m. Kijów 10,00 Melnyk L. D., m. Kijów 100,00 Myronenko Lubow Wasyliwna, wieś Hryhoriwka, rejon obuchowski, obwód kijowski ("Jestem z Wami!") 5,00 Grono pedagogiczne Szkoły Niepełnej Średniej w Dewładowem, wieś Dewładowe, rejon sofijiwski, obwód dniepropetrowski 12,00 Emerytka K. ze Lwowa ("Dziękujemy za inicjatywę"!) 10,00 Pysmenna Rajisa Mykołajiwna, m. Charków 25,00 Pobereżnyj I. F., m. Kijów 20,00 Skoropad M. M., m. Żytomierz 5,00 Smolinski Wiktor Iwanowycz, m. Kamieniec Podolski, obwód chmielnicki 50,00 Sołohub I. M., Hrejhowe, obwód mikołajowski 20,00 Tunicki Anatolij Łeontijowycz, m. Krzemieniec, obwód tarnopolski 250,00 Zespół folklorystyczno-etnograficzny "Werbyczeńka" przy Domu Dziecięcej Twórczości, osiedle typu miejskiego Nowa Wodołaha, obwód charkowski (Przesyłamy środki z koncertu charytatywnego na budowę "Cerkwi Tarasowej") 100,00 Czupryna P. S., m. Skadowsk, obwód chersoński 20,00 Jurczenko O. M. – od klas 10 A, B, W, H, 9 H Szkoły Ogólnokształcącej nr 224, m. Kijów 40,00 Jakiwciw Bohdan Iwanowycz, wieś Nazawiziw, rejon nadwórniański, obwód iwanofrankiwski ("Chrystus się rodzi! Sławmy Go!") 30,00 III Babka R. P., m. Makiejewka, obwód doniecki 5,00 Błoszanewycz Serhij Mychajłowycz, m. Kijów 100,00 Bramski Kazimierz Antonowycz, emeryt, m. Kijów ("Niech nam Bóg pomoże zjednoczyć Ukraińców na budowę "Cerkwi Tarasowej") 50,00 Wspólnota cerkwi wyznania greckokatolickiego, wieś Sхідниця, obwód lwowski 210,00 Wspólnota cerkwi Najświętszej Eucharystii, UKGK, m. Rudki, rejon samborski, obwód lwowski 253,00 Żełada I. P., m. Ochtyrka, obwód sumski 20,00 Mieszkańcy m. Kiwerce, obwód wołyński (łącznie – 23 osoby, przesłał Kyryczuk A. S.) 26,00 Zakarpacka Organizacja Krajowa Więźniów Politycznych i Represjonowanych, m. Użhorod 300,00 Kazban Wiktor Pawłowycz, m. Sumy 60,00 Kuryleć, m. Iwano-Frankiwsk 20,00 Lalko Semen i Olha, emeryci, m. Mikołajów ("Z Nowym 2004 rokiem! Dużo zdrowia i sukcesów w pracy dla wszystkich!") 10,00 Moroz B. M., m. Mikołajów 20,00 Osowski Dmytro Oł., m. Illińce, obwód winnicki 20,00 Petrowa Diana, uczennica 11 klasy, Szkoła Średnia nr 5, m. Obuchów, obwód kijowski 5,00 Połenko Ludmyła Ołeksandriwna, obwód połtawski 10,00 Potoka R. Ja., m. Zymiw, obwód charkowski ("Powodzenia dla Was!") 10,00 Poczta Julia i Witia, uczniowie 7 i 8 klasy szkoły nr 9, osiedle typu miejskiego Zatoka 10,00 Pracownicy "pogotowia ratunkowego" szpitala rejonowego, m. Borszczów, obwód tarnopolski 50,00 Sabiśczykow Ju. I., m. Kijów 100,00 Semeniuk H. W., m. Czerniowce 100,00 Spasenko D. A. (adres – nieczytelny) 10,00 Temruk Wasyl Wołodymyrowycz, m. Kijów 100,00 Czoboniuk (inicjały niepodane), m. Kołomyja 10,00 IV Bardysz Iryna Dmytriwna, wieś Wyhoda, rejon doliński, obwód iwanofrankiwski (druga wpłata; pierwsza wpłata – 50,00) 10,00 Bachtala Lidia Petriwna, m. Kijów ("Przyjmijcie moją małą darowiznę w pamięci mojego syna, który tak wcześnie opuścił ten świat i szczerze kochał Kobzara. Wspomnijmy Stepanenkę Tarasa Iwanowycza") 15,00 Biłous Wołodymyr Iwanowycz, (Trzecia wpłata. "Wysyłam dziesięcinę z wynagrodzenia co miesiąc"), m. Czerniowce 30,00 Bobko Nela Wołodymyriwna, m. Kałusz, obwód iwanofrankiwski 10,00 Bondar Spyrydon Jakowycz, wieś Sadky, rejon krzemieńczucki, obwód połtawski 10,00 Wowk P. P., m. Kijów 25,00 Wozna Je. P., m. Kijów 5,00 Hanoha N., m. Krzywy Róg 5,00 Hwozdź Wiktor Stepanowycz, m. Sumy 50,00 Hłożyk Petro Wasylowycz, m. Mukaczewo, obwód zakarpacki ("Życzę Wam szczęścia, zdrowia, powodzenia w szlachetnej sprawie") 60,00 Horosz N. W., m. Charków 100,00 Dżumaryk P. A., wieś Kuty, obwód iwanofrankiwski 50,00 Dutka Ksenia Ihoriwna, m. Kałusz, obwód iwanofrankiwski 10,00 Dutka Mykoła Ihorowycz, m. Kałusz, obwód iwanofrankiwski 10,00 Zozula L. P., m. Żytomierz 10,00 Kamecki Roman-Orest Teodorowycz, m. Lwów 100,00 Kohut Mykoła, m. Borysław, obwód lwowski 204,20 Łomowa K. oraz: Reczka P., Dziuba I., Nowak D., Kowalenko K., Kowalowa A., Ponomarenko M., Samojłowski Je., Spektor Ja., Idiczejew K., Brażnik A. 21,00 Łaszenko Petro Dmytrowycz, m. Kaharłyk, obwód kijowski 20,00 Moreneć Ołena Petriwna, m. Kijów 20,00 Newydajło Mykoła Hawryłowycz, m. Dniepr 10,00 Olefir Iwan Wasylowycz, wieś Supruniwka, rejon połtawski, obwód połtawski 20,00 Oniszczuk Ołena Onysijiwna, 84 lata, emerytka kołchozowa, wieś Hołubecze, rejon krzyżopolski, obwód winnicki 10,00 Pohribnyj Wasyl Mychajłowycz, inżynier górniczy, emeryt, m. Torez, Miasteczko Ratownictwa Górniczego, obwód doniecki 10,00 Poczta Hryhorij Wiktorowycz, osiedle typu miejskiego Zatoka, rejon białogrodzki, obwód odeski 3,00 Poczta Rajisa Stepaniwna, osiedle typu miejskiego Zatoka, rejon białogrodzki, obwód odeski 5,00 Prokop Lida Safoniwna, m. Dubno, obwód rówieński 10,00 Sadyk O. I., m. Lwów 50,00 Syrotiuk Ołeksandr Sawowycz, wieś Hryhoriwka, rejon obuchowski, obwód kijowski 5,00 Stepaniuk Rajisa S., wieś Bużany, rejon horochowski, obwód wołyński 10,00 Tereszczuk W. I., Polska 100,00 Tychonowski W. S., m. Kijów 5,00 Uczniowie Szkoły Średniej nr 9, m. Czerkasy 29,00 Czerkalski M. I., Czerkalska L. A., Czerkalska W. M. – emeryci, wieś Saksahań, rejon piatychatski, obwód dniepropetrowski 50,00 Czerniawski B. T., m. Kijów 20,00 Szenieha N. M., m. Kijów 10,00
V Andruszczenko Ołena Mykołajiwna, wieś Makukiwka obwodu połtawskiego 20,00 Anufrijew Jurij Anatolijowycz, miasto Kamieniec Podolski obwodu chmielnickiego 25,00 Wdowycia Serhij Karpowycz, miasto Mikołajów („Życzymy Wiary i Nadziei!”) 15,00 Wolanyk An. Iw., miasto Chmielnicki 50,00 Hłuchenkyj Łeonid Mykołajowycz, emeryt, 80 lat, wieś Hryhoriwka rejonu obuchowskiego obwodu kijowskiego 3,00 Hrabowa Marharyta Ołeksijiwna, miasto Nikopol 30,00 Huńko Nadija Wasyliwna, miasto Charków 30,00 Husar D. A., miasto Iwano-Frankiwsk 10,00 Dobrucha N. I., wieś Mokiwci rejonu szepietowskiego obwodu chmielnickiego 5,00 Iwaszczenko N. H., wieś Hwardijśke, Krym 13,00 Kalużnyj Iwan Fedorowycz, miasto Dnieprodzierżyńsk 20,00 Kowalenko Mykoła Romanowycz, miasto Berdyczów 10,00 Kowalyszyn Andrij Mychajłowycz, miasto Kirowohrad 10,00 Kozłow Anatolij Fedorowycz, osiedle typu miejskiego Simejiz, Krym 100,00 Krawczuk (inicjały niepodane), Sływianka rejonu niżnohirskiego 20,00 Kulczycka Lubow Maksymiwna, wieś Hryhoriwka rejonu obuchowskiego obwodu kijowskiego 5,00 Martyniuk Wasyl Stepanowycz, miasto Łuck 20,00 Myronenko R. P., miasto Mikołajów 50,00 Nowosad W. Je. oraz Nowosad M. O., miasto Obuchów obwodu kijowskiego 10,00 Ołeksycka Szkoła Ogólnokształcąca I–II stopnia, grono pedagogiczne i uczniowskie, rejon stryjski obwodu lwowskiego 105,00 Osypenko E. A., miasto Kijów 30,00 Grono pedagogiczne, wieś Iwaniwci 101,00 Darowizny od mieszkańców osiedla typu miejskiego Delatyn rejonu nadwórniańskiego obwodu iwano-frankiwskiego 23,00 Rybatenko S. Ł., miasto Dniepropetrowsk 20,00 Seś Tetiana Wołodymyriwna, miasto Dniepropetrowsk 5,00 Sumskie Obwodowe Towarzystwo Kozackie, miasto Sumy 45,00 Czerniak (inicjały niepodane), miasto Kijów 150,00 Czumak Darija Ustymiwna, miasto Czerkasy 30,00 Szyłow Mykoła Mytrofanowycz, miasto Torez obwodu donieckiego 10,00 Szczohol R. A., miasto Odessa 30,00 Jaciw Bohdan Mykołajowycz, wieś Ołeksyczi rejonu stryjskiego obwodu lwowskiego 10,00 VI Pocztą niepodane inicjały i pełne adresy: Wpłata przez rachunek bieżący 0/2783 (imiona i adresy nie zostały zaznaczone, prosimy o uściślenie) 126,00 Hridina, miasto Dniepropetrowsk 100,00 Kamiński, miasto Odessa 10,00 Kasian, wieś Szyszaky obwodu połtawskiego 10,00 Martiwska Szkoła Średnia nr 2 50,00 Mykuliak, miasto Tarnopol 10,00 Mychajluk, miasto Prydniprowśk 10,00 Otinińska Szkoła Ogólnokształcąca 300,00 Serafiniecka Szkoła Ogólnokształcąca 60,00 Stańkowska Szkoła Ogólnokształcąca I–II st. (przez Hawryluk S.) 150,00
Машинний переклад
Kontynuacja. Początek w numerach 39–52 za 2003 r., numerze 2 za 2004 r. Ofiarodawca Suma, hrywny. I Antonowa L. M., m. Donieck 20,00 Antoniuk (inicjały niepodane), m. Kijów 100,00 Antochiw Mychajło Wasylowycz, m. Lwów 100,00 Bajdycz Wiktor Hryhorowycz, obw. chmielnicki 130,00 Bezrodnyj Witalij Mychajłowycz, m. Dniepropietrowsk ("Zbudujmy Świątynię Narodowego Ducha! Świątynię naszych dusz!") 10,00 Biłyńska Oksana, m. Lwów 500,00 Biłhołowko W. M., m. Iwano-Frankiwsk 20,00 Biłhołowko W. M., m. Iwano-Frankiwsk 20,00 Biłhołowko M. W., m. Iwano-Frankiwsk 20,00 Błaszczak W. A., m. Halicz 10,00 Bondarenko Iwan Wasylowycz, wieś Werbiwka rejonu kamjańskiego obw. czerkaskiego 10,00 Bondarczuk Mychajło Iwanowycz, wieś Kalyniwka obw. winnickiego 33,00 Browczenko Wołodymyr Jakowycz, m. Kijów 20,00 Wychowanko Jarosława Fedoriwna, m. Czerniowce 30,00 Od PPO pracowników zarządu ochrony socjalnej ludności administracji rejonu frankiwskiego (przez Czubej), m. Lwów 45,00 Wpłata z 29.12.2003 r., m. Charków (nazwisko niepodane) 95,00 Wowk O. R., m. Kijów 50,00 Wowk R. A., m. Kijów 100,00 Hawryliw Ihor Ołeksandrowycz, m. Lwów 100,00 Hałaburda Jurij Andronowycz, m. Kijów ("Cerkiew Tarasa będzie — tak chce Bóg i Ukraina") 50,00 Hanuszczak Mychajło, m. Mikołajów 20,00 Szkoła średnia I-III st. w Hwizdyczach, rejon kołomyjski obw. iwano-frankiwskiego ("Niech w świętej cerkwi Tarasa wiecznie unosi się dusza Kobziarza") 441,57 Herbaj N. M., m. Lwów 50,00 Hiszczak Bohdan, m. Kijów 100,00 Hołowacz Marija Wasyliwna, m. Korosteń 15,00 Hołcewa Sofija Wołodymyriwna, m. Kijów 50,00 Homza Jarosław Jurijowycz, wieś Oczeretyne rejonu jasynuwackiego obw. donieckiego 25,00 Horowenko O. W., P. P., m. Kijów 30,00 Szkoła średnia I-II st. w Horodence, członkowie "Proświty" obw. iwano-frankiwskiego 10,00 Dawyd Jarosław Jakowycz, m. Lwów 70,00 Danyluk Petro Mychajłowycz, m. Zaleszczyki obw. tarnopolskiego 50,00 Dziuba Ołeksij Iwanowycz, m. Krzemieńczuk obw. połtawskiego 20,00 Dobrowolne datki przez Jaremko L. J., m. Radziechów 161,00 Diaczenko Petro Mychajłowycz, m. Symferopol 40,00 Zabroćkyj Iwan, m. Borszczów obw. tarnopolskiego 200,00 Zamulińska L. F. (w imieniu kolektywu), m. Kołomyja 200,00 Kowalowa S. S., m. Kijów 20,00 Koralow T. G., m. Ordżonikidze rejonu teodozyjskiego, Krym 20,00 Szkoła średnia I-II st. w Kupyczwilu, obw. lwowski 20,00 Kuraksa O. F., m. Sewastopol, Krym 35,00 Kurinnyj Anatolij Wołodymyrowycz, m. Połtawa 10,00 Manajenko O., m. Kijów 25,00 Marmij I. I., m. Chmielnicki 20,00 Masiutkina G. N., Kołobowa, m. Sewastopol 20,00 Maciopa Iryna, Maciopa Roman, m. Czerniowce 30,00 Mebli-serwis, m. Czerwonograd 200,00 Medwedkowa Wira Dmytriwna, m. Szostka obw. sumskiego 100,00 Mieszkańcy wsi Hryhoriwka: Branec M. I., Branec T. I., Popowiczenko N. W., Dremliuga N. A., Kuczma K. P., Łopań N. W., Kysil O. I., Sereda H. P., rejon obuchowski obw. kijowskiego 19,00 Szkoła średnia I-III st. w Mykytyńcach, obw. iwano-frankiwski 51,53 Mostynśkyj Mychajło Pawłowycz, m. Skole obw. lwowskiego ("Niech Pan Bóg pomaga Wam w budowie Świątyni na chwałę Ukrainy") 15,00 Motczuk Serhij Antonowycz, m. Perewalsk obw. ługańskiego 10,00 Newmerżyćkyj Petro Serhijowycz, m. Owrucz rejonu korosteńskiego obw. żytomierskiego 25,00 Ołeksijczuk Arkadij Maksymowycz, m. Jenakijewe obw. donieckiego 20,00 Panczyszyny Anna, Zynowij, Bohdan, Olha, m. Lwów 50,00 Pierwsze Ukraińskie Gimnazjum, m. Mikołajów 75,00 Petrenko Mykoła Stepanowycz, m. Obuchów obw. kijowskiego 10,00 Pich Teodor Iwanowycz, m. Jampil rejonu pustomytowskiego obw. lwowskiego 50,00 Radziechowska R. A. (przez Charczenko) obw. lwowski 50,00 Radziechowski Zarząd Gospodarki Gazowej, obw. lwowski 100,00 Liceum nr 1 im. Szewczenki w Radomyślu (przez Bezsudną N. A.), obw. żytomierski 200,00 Ryżenko Hanna Semeniwna, m. Kijów 50,00 Rozwadowśkyj Ołeh Iwanowycz, m. Tarnopol 15,00 Rubel Iwan Kostiantynowycz, m. Kijów 25,00 Sahaniuk Kateryna Pawliwna, m. Kijów ("Niech Bóg strzeże naszą sprawę!") 20,00 Serhijczuk Petro Iwanowycz, m. Berdiańsk 15,00 Sytnyk A. A., Simeiz, m. Jałta 5,00 Siwaczenko Ołeksandr Jurijowycz, m. Charków 140,00 Symferopolska Ukraińska Szkoła-Gimnazjum, Krym 44,00 Skolski oddział LOD APPB "Aval" 50,00 Sokur Ołena Mykołajiwna, m. Kijów 50,00 Związek Ukrainek m. Halicza (przez Wereszczak Jewheniję) ("Wesołych Świąt Bożego Narodzenia! Niech Pan Bóg błogosławi Waszą pracę!") 115,00 Związek Ukrainek, wieś Załukwa rejonu halickiego obw. iwano-frankiwskiego 112,00 Szkoła średnia I st. w Spasowie rejonu kołomyjskiego obw. iwano-frankiwskiego 110,00 Związek Więźniów Politycznych rejonu zaliznycznego, m. Lwów 60,00 Tarnopolska organizacja miejska WUT "Proświta" (przez Darię Czubatą) 500,00 Szkoła średnia w Tetewczycach, obw. lwowski 102,00 Tińkowa Marija Panasiwna, m. Czerniowce 20,00 Tkacz W. P., rejon zińkowski obw. połtawskiego 10,00 Uljanowa Wałentyna Antoniwna, wieś Hryhoriwka rejonu obuchowskiego obw. kijowskiego ("Popieram szlachetną akcję") 10,00 Uczniowie Szkoły Średniej nr 25 w Kijowie i nauczycielka Koluch H. W. ("Z miłością do swojej ziemi, z nadzieją na odrodzenie jej duchowości, wielkości i piękna wnosimy swój wkład") 46,00 Fenczyk Ihor Romanowycz, m. Sokal obw. lwowskiego 200,00 Furtaky Bohdan i Swiatosław, m. Lwów 100,00 Chmeliuk M. P., Cioma W. D., emeryci, wieś Perewalne rejonu symferopolskiego, Krym 20,00 Chomenko Łeonid Fedotowycz, weteran pracy, wieś Hryhoriwka rejonu obuchowskiego obw. kijowskiego 10,00 Cybenko Mykoła Iwanowycz, m. Dniepropietrowsk ("Zbudujemy! Nasza społeczność jest niemała! Żeby wszystkie drogi do Świątyni nas prowadziły!") 10,00 Czumak Luiza Semeniwna —
Машинний переклад
s. 9
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Nasi uczeni-ekonomiści z całego kręgu problemów wyodrębnili obecnie dla siebie przede wszystkim pole zainteresowań makroekonomicznych, na którym można zupełnie bezpiecznie bawić się porównaniami PKB, stóp procentowych, indeksów giełdowych, cen akcji, kursów walut, dynamiką popytu i podaży najbardziej konkurencyjnych towarów, wskaźnikami długu wewnętrznego i zewnętrznego oraz zewnętrznego bilansu handlowego, ogólną strukturą budżetu państwa i tym podobnymi. Tymczasem ekonomia przedsiębiorstwa, technologia wytwarzania produktu jako rezultat efektywnej pracy producentów w odpowiedzi na dostrzeżone sygnały rynku, problemy innowacyjno-gospodarczej praktyki i biznesu produkcyjnego z całym kompleksem kwestii społecznych pracy człowieka (łącznie z bezrobociem) stały się w Ukrainie prerogatywą nowych właścicieli niedawno sprywatyzowanej, a jeszcze niedawno ogólnonarodowej własności. Ale sympatyczne zaproszenie od Akademii Kijowsko-Mohylańskiej na omówienie książki znanego amerykańskiego ekonomisty, laureata Nagrody Nobla w dziedzinie ekonomii Józefa Stiglitza „Globalizacja i jej ciężar” skusiło nie tylko spisem solidnych nazwisk zaproszonych, lecz także możliwością otrzymania samej książki. Lista uczestników rzeczywiście była reprezentacyjna: pani Liza K. Heller z ambasady USA, cztery doktoraty z ekonomii z najbardziej renomowanych uniwersytetów stolicy — Ju. M. Bażał, I. W. Burakowski, W. D. Sikora, A. S. Filipenko, konstelacja młodych kandydatów nauk i gęsta grupa energicznych doktorantów. Widownię wypełnili studenci i niektórzy dziennikarze, którzy odważyli się wziąć udział w tej imprezie. Temat jest aktualny, ponieważ jest wieczny. Wieczny problem sprawiedliwości społecznej na świecie, którego najsilniejsze wpływowe osobistości w znacznej liczbie zarobiły swoje miliony właśnie na niesprawiedliwości, na kombinowaniu w sferze proporcji ekonomicznych. Dyskusja nad książką przebiegała według ustalonego schematu: cytowano i komentowano wypowiedzi autora, wykraczano poza temat w staraniach uaktualnienia go do warunków krajowych, dość umiarkowanie, a czasem ciekawie demonstrowano własną erudycję w dziedzinie ekonomii. Makroekonomii, oczywiście. Czasem stawiano polemiczno-retoryczne pytania: co ma zrobić nasz Narodowy Bank z nagromadzonymi rezerwami walutowymi? Albo: jak zmusić ministerstwa, by rozliczały się społeczeństwu z wydatkowanych środków? Żadnego z odpowiedzialnych pracowników ani ministrów na konferencji nie było, tak że teza, iż „u nas doszło do oddzielenia kapitału bankowego od przemysłowego”, zawisła w powietrzu. Były też pewne apele: „Przejrzyjmy naszą ideologię prywatyzacji. Uczyniliśmy naszą gospodarkę nierentowną. Tylko naukowcy mogą dać rekomendacje dla dalszego rozwoju… Gospodarką powinni zajmować się uczeni, teoretycy, a nie politycy i wiatracy…” Przejrzyjmy… Uczyniliśmy… Tylko naukowcy… Powinni teoretycy… Jednak kapłani dzisiejszej świątyni ukraińskiej nauki znajdują się w komfortowych warunkach, skoro mogą sobie pozwolić na zabawę „myśleniem po drzewie” bez ryzyka wprowadzenia swoich idei w praktykę. W Polsce, na przykład, wokół jednego przedsiębiorczego rolnika, pracującego na roli, na fermie czy w szklarni, kręci się kilku specjalistów-naukowców z lokalnego oddziału Agencji Restrukturyzacji. Oni proponują konkrety: komputerowo dobierane optymalne schematy płodozmianu, recepturę pasz i nawozów, części zamienne i naprawy, wynajem sprzętu, sprzedaż produkcji, kredyty… A obecnie — także licencjonowanie gospodarstw w celu uzyskania środków (dopłat) również z funduszy Unii Europejskiej. Za to u nas jest pionowa struktura administracyjna… Na tle solidnych, powściągliwych koryfeuszy-profesorów i ich nie mniej konserwatywnych wypowiedzi wyraźnie i jasno zabrzmiały głosy młodych. Michaił WINNICKI, docent Katedry Socjologii NaUKMA: „Dziś w Ukrainie nie ma siły politycznej, która chciałaby mieć konkretną koncepcję ekonomiczną czy jakąś bardziej zrozumiałą budującą pozycję społeczną lub strategię”. Dodałbym, że nie ma siły ducha w społeczeństwie, które tej siły politycznej potrzebuje. Wasyl CZEREPANYN, niezależny ekspert: „Ogólnym błędem przeważającej większości współczesnych podejść naukowych jest oderwanie od codziennych interesów ludzi pracy. Ogólnymi rekomendacjami makroekonomicznymi nie da się nakarmić ludzi. Niestety, w Ukrainie globalizację traktuje się wyłącznie od negatywnej strony”. Koryfeusze przyjęli wypowiedzi młodych z wyraźnym niezadowoleniem i sprowadzili dyskusję z powrotem do tematu globalizacji w autorskiej interpretacji. Zacytujemy również my pewne fragmenty naprawdę interesującej, a co najważniejsze — prawdziwej książki Józefa Stiglitza „Globalizacja i jej ciężar” (s. 207—211):
stanowi, czy nowym rynkom eksportowym. Stanowi sprzeciw wobec określonego zestawu doktryn, polityki konsensusu waszyngtońskiego, którą narzucają międzynarodowe instytucje finansowe. Stanowi opozycję wobec twierdzenia, że tylko jeden zestaw działań uważa się za słuszny. Takie twierdzenie wchodzi w sprzeczność z ekonomią, która podkreśla znaczenie kompromisów i możliwości wyboru, a także przeczy zdrowemu rozsądkowi”. Zatem rząd nie powinien robić tego, co przeczy zdrowemu rozsądkowi. W dodatku do rozdziału 7 autor książki podaje przykład tego, jak Polska, elastycznie przyjmując zalecenia MFW i Banku Światowego, znalazła własne pozytywne rozwiązanie problemów transformacji w oparciu o zdrowy rozsądek. W szczególności Joseph Stiglitz cytuje ministra finansów Polski Grzegorza Kołodkę z jego artykułu w „Nowy Jork
TEORIA INTERESÓW
Машинний переклад
Odwieczny ideał stabilności i harmonii ustępuje pragmatycznej zasadzie celowości, uwarunkowanej prawami ruchu wielkiego kapitału. W tym tkwi sprzeczność. Ale niepokoi nie to – wszak zdrowy rozsądek człowieka zawsze radził sobie z podobnymi problemami. Niebezpieczne jest nienaturalne dla ludzkiego społeczeństwa przyspieszenie procesów globalizacyjnych, które niemal fizycznie odczuwa każdy człowiek. Przez integracyjność świadomości społecznej świat jest praktycznie PUNKT WIDZENIA niezdolny ani ocenić, ani kontrolować nowożytnych procesów. Może jeszcze spróbować postawić sobie diagnozę, ale do tego trzeba przyjąć problem bardzo poważnie. Praw rozwoju wielkiego kapitału nikt nie ukrywa i cała światowa komedia odbywa się otwarcie, na naszych oczach. Coraz bardziej odczuwamy nad sobą obce niewidzialne działanie, które nas zmienia, czyni podobnymi i sterowalnymi, ale wcale nie lepszymi. Jak nam nie zatracić siebie? Czy przetrwa nasz ród, wszak światowe narody zmieniają się wprost na oczach, a Ziemia staje się podobna do statku kosmicznego w trybie ręcznego sterowania? Wielu ludzi zapewne zastanawia się nad tym. Brakuje nam zrozumienia tego, kim jesteśmy, i w świecie własnej, nie z cudzego głosu, oceny światowych procesów. Od uświadomienia wszystkim Ukraińcom prawdy o motywach tych procesów zależy nasza teraźniejszość i perspektywa, zdolność posiadania narodowej strategii postępowania. Możemy być świadomymi graczami światowego teatru albo znaleźć się za kulisami czy otrzymać miejsce szatniarza. Metoda poznawania świata jest dość prosta – trzeba codziennie i co godzinę szukać odpowiedzi na pytanie: komu to się opłaca? My zaś zajmujemy się poszukiwaniami winnych, zapominając o tym, że odpowiedź na to pytanie dyktuje prawo zysku. Światem rządzi zasada opłacalności albo po prostu prawa rozwoju i ruchu kapitału, wielkich pieniędzy. KAPITAŁ CHCE PRZESTRZENI Z historii wiadomo o niszczycielskich kryzysach i okresach depresji, które nieuchronnie prześladowały świat kapitalistów. Jednak nikogo nie dziwi, dlaczego współczesny kapitał nie bardzo cierpi z powodu tego nieuchronnego nieszczęścia. Wewnątrz państw osiągnięto samoregulację ruchu kapitału poprzez wpływ na władzę. Oznacza to, że kapitał wszystkich potężnych stabilnych państw świata jest oligarchiczny. Ale na własnym terytorium oligarchowie szybko wyczerpują potencjał wzrostu i zaczynają pasożytować na budżecie, obniżają poziom życia obywateli, czym osłabiają rynek, czyli własny potencjał rozwoju. Dlatego taki kapitał swoją ekspansję musi kierować na zewnątrz, na obce rynki. Światowa konkurencja kapitału w ten sposób odbywa się poprzez politykę zagraniczną państw. Doszło do ścisłego uzgodnienia interesów państwa i kapitału, który w działaniu jeszcze bardziej przejawia charakter narodowy. Widać to po tym, że doktryny wojenne i polityka zagraniczna mocarstw ze swej istoty są środkami ochrony interesów oligarchicznego kapitału na obcych terytoriach. Państwa muszą to robić dla zachowania własnej stabilności i wysokiego poziomu życia obywateli. Jednak obecnie i te środki nie mogą utrzymać kontroli nad potężnym kapitałem. Globalizacja daje nadzieję ludzkości uniknąć niszczycielskiego w skutkach konfliktu między potężnymi narodowymi kapitałami oligarchicznymi. Niestety, nikt nie podejmuje się prognozować, jakie będą skutki globalizacji i czy uda się potem uniknąć globalnego starcia kilku nadpotężnych finansowych potworów, kiedy podział światowych wpływów już się wyczerpie. Jeśli iść taką drogą, światowa katastrofa jest nieuchronna, i to w niedalekiej przyszłości. Sam w sobie współczesny kapitał oligarchiczny radykalnie różni się od kapitału początku ubiegłego wieku. Jego wzrost w zawrotnym tempie nie mógł nastąpić naturalną drogą. Dlatego znaczna jego część już nie jest miarą ludzkiej pracy. Faktycznie, to wirtualny kapitał, utworzony nieuczciwymi środkami, czyli z grzechem. Ale odróżnić te pieniądze od żywych jest praktycznie niemożliwe. Dlatego puste papierki zabierają każdemu człowiekowi część zarobionego. To nic innego jak znany z Biblii grzech niedopłaty zarobionego, okradanie tego, co w pocie czoła swego człowiek zarabia na chleb powszedni. Religia chrześcijańska uważa to za godne nieuchronnej kary niebios. Ciężar tego grzechu w tym, że narusza on porządek życia człowieka jako Bożego stworzenia, podważa wiarę w sprawiedliwość i odwraca ludzi od Boga, rodząc inne grzechy. Faktycznie te wirtualne pieniądze pozbawiają człowieka znacznej części życia, oddanej codziennej pracy dla podtrzymania ludzkiego bytu w sobie i potomnych. Martwe wirtualne pieniądze wypalają Boży pierwiastek w ziemskim człowieku. Takie pieniądze szybko się mnożą, wszak omijają długi łańcuch tworzenia wartości. Kto wie, jaka jest część pustego kapitału w światowym systemie finansowym, ale, według wszelkich oznak, niemała, i ona niebezpiecznie szybko rośnie. KAPITAŁ DLA SŁABYCH? Kapitał pragnie „żywej krwi” – nadzysków ze świeżych rynków. Przez to oligarchiczny kapitał nie może być inwestorem w gospodarkę słabszych państw. Jest zdolny tylko do ekonomicznej kolonizacji. Przy tym inwestuje się tylko w procedurę zdobycia realnej kontroli nad zarządzaniem państwem i narodem, środki niedopuszczenia do formowania narodowej państwowości. Dlatego że państwo narodowe jest zdolne nie dopuścić do przyznania ulg obcemu kapitałowi. Wtedy oligarchiczny kapitał, pozbawiony możliwości wpływu na władzę, staje się zwykłym inwestorem. Nieprawdą jest, że inwestorów trzeba przyciągać ulgami. Oni są skazani pracować nawet z minimalnymi zyskami. Kapitał nie może istnieć bez ruchu. Dlatego nadawanie priorytetu obcemu wielkiemu kapitałowi, nawet stawianie go w równych warunkach z narodowym oznacza stworzenie warunków dla własnej kolonizacji, stanie się obiektem podziału własnego rynku i zasobów. W takich warunkach kapitał narodowy nie będzie mógł rosnąć i być światowym konkurentem. Odpowiednio, państwo z podmiotu przekształci się w obiekt w światowych stosunkach. Ciąg dalszy nastąpi. Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
Машинний переклад
…Każda grupa społeczna przede wszystkim przejmuje się tą częścią rzeczywistości, która jest dla niej najważniejsza. Robotnicy martwią się pracą i pensją, finansiści — stopami procentowymi i spłatą pożyczek. Wysoka stopa procentowa to dobra rzecz dla kredytodawcy, pod warunkiem, że pożyczka zostanie mu zwrócona. A dla pracowników przedsiębiorstw wysoka stopa procentowa to jedna z przyczyn spowolnienia gospodarki; w praktyce oznacza to bezrobocie. …Rządy mogą odgrywać i odgrywają decydującą rolę nie tylko w przezwyciężaniu różnorodnych niepowodzeń rynkowych, ale także w zapewnieniu sprawiedliwości społecznej. …Niezadowolenie z globalizacji wynika nie tylko z ekonomii, która zdaje się być stawiana ponad wszystko inne, ale ze specyficznego spojrzenia na ekonomię — fundamentalizmu rynkowego — który przeważa nad wszystkimi innymi poglądami. Opozycja wobec globalizacji w wielu krajach świata nie jest opozycją wobec globalizacji jako takiej, czyli nowym źródłom środków na wzrost. „Times”: „Jednak był też inny, równie ważny aspekt naszego sukcesu. Polska nie szukała aprobaty ze strony międzynarodowej społeczności finansowej. Zamiast tego dążyliśmy do tego, aby reformy wspierali obywatele Polski. Dlatego pensje i emerytury były wypłacane i indeksowane zgodnie z inflacją. Wypłacano zasiłki dla bezrobotnych. Liczyliśmy się z naszym własnym społeczeństwem, w tym także wtedy, gdy prowadziliśmy trudne negocjacje z zagranicznymi inwestorami i międzynarodowymi instytucjami finansowymi”. Liczyli się z własnym społeczeństwem. To znaczy, że rząd współpracował ze swoimi obywatelami. Rząd zajął partnerską pozycję, która nie była sprzeczna ze zdrowym rozsądkiem. W tym tkwi istota normalnej, budującej (a nie niszczycielskiej) gospodarki. A jeśli chodzi o globalizację, to jest ona jak siekiera: w dobrych rękach potrafi wznieść dom, w złych — odrąbać głowę. Jewhen HOLYBARD. EKONOMNOWACJA sumę swojego dochodu, od której płaci 13% podatku, a co za tym idzie, także sumę podatku poprzez wyłączenie ze swojego dochodu (jeśli przedstawi urzędowi skarbowemu dokumenty: odsetki od kredytu hipotecznego wziętego przez podatnika, sumę i mienie przekazane w formie darowizn lub składek charytatywnych, składki na rzecz placówek oświatowych w celu opłacenia nauki podatnika lub członków jego rodziny, środki zapłacone za leczenie, wodolecznictwo, protetykę stomatologiczną, operacje chirurgiczne, leczenie uzależnień od alkoholu i tytoniu, zakup leków, składki ubezpieczeniowe podatnika i członków jego rodziny itp.). Ogólna suma naliczonego kredytu podatkowego nie może przekraczać twojej pensji. Zmniejszaj swój podatek! Stefan KOSTKA.
Машинний переклад
Ustawa Ukrainy „O podatku od dochodów osób fizycznych” (z 22.05.2003 nr 889 — IV) jest czymś, z czym każdy obywatel Ukrainy powinien zdołać się zapoznać. Przeczytać i zrozumieć ten dość obszerny, wielostronicowy dokument nie będzie łatwo. Ale trzeba. Jeśli oczywiście chcecie wygrać na własnych dochodach i wydatkach. Istota Ustawy jest zasadniczo prosta: każdy pracownik najemny i każdy przedsiębiorca jako osoba fizyczna powinien raz do roku w swojej deklaracji podatkowej wskazać własne dochody i podać informację o zapłaconych podatkach w wysokości 13 % tej sumy. Wokół tej prostej zasady Ustawa przewiduje ogromną liczbę szczegółów — finansowych i proceduralnych niuansów (zob.: http:
//zakon.rada.gov.ua/cgi(bin/laws), dla wyjaśnienia i komentowania których nie wystarczyłoby wszystkich szpalt naszego tygodnika. Oczywiście jeszcze wrócimy do tego ważnego tematu, a na razie przedstawiamy jedną z „smaczków” tej Ustawy: Artykuł 5. Kredyt podatkowy: „5.21. Do składu kredytu podatkowego wlicza się faktycznie poniesione wydatki, udokumentowane przez podatnika, a mianowicie: paragonem fiskalnym lub towarowym, dowodem kasowym, fakturą towarową, innymi dokumentami rozliczeniowymi lub umową, które identyfikują sprzedawcę towarów (robót, usług) i określają kwotę takich wydatków”. Mówiąc krótko, oznacza to, że podatnik ma prawo zmniejszyć
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
szych, odkrycie nam Bożej tajemnicy wiecznego życia ludzkiej duszy oraz ustanowienie zasad chrześcijańskiej moralności, najwyraźniej pozostały dla obecnego głównego administratora Ukrainy poza granicą jego życiowych intencji i praktycznej działalności. A dlatego i marzenia tego sygnatariusza istotnie różnią się od naszych: „Życzę wszystkim, dla których bliskie są ukraińska ziemia i ukraińskie niebo, spełnienia wszystkich najskrytszych marzeń”. Ale mój Boże, tutaj nie może być wątpliwości! Przecież naszym, jeśli nie najskrytszym, najważniejszym i najbardziej szczerym marzeniem jest położyć kres okresowi kuczmonomiki, który już niebezpiecznie się przeciągnął. I właśnie to jest głównym pragnieniem wszystkich, „dla których bliskie są system kadr, prywatyzacji, polityki informacyjnej, działalności gospodarczej, demografii, migracji, edukacji, kultury, wydawnictw książkowych, duchowości i religii itd. Spójrzmy chociażby na afisz koncertowy w stolicy Ukrainy. Wydawałoby się, że nasze bożonarodzeniowo-noworoczne dni z ich dążeniem do rodzinnego zacisza, domowego ogniska, do ukraińskich tradycji narodowych powinny być podstawą i ważnym powodem do występów ukraińskich artystów, muzyków, najlepszych zespołów narodowych (profesjonalnych i amatorskich), do demonstracji twórczych osiągnięć rodzimych artystów. Jednakże w administracyjnej pionowej strukturze Ukrainy inne są poglądy na ukraińską kulturę kosztem wprowadzania rosyjskiej popkultury i moskiewskich zarobkowiczów na ukraińskich scenach, co nie jest już maskowane nawet pozornym ubraniem. I dlatego „ulubienicę wszystkich dzieci — Barbie” wystawiają jako pierwszoplanową postać na Noworocznym święcie ukraińskich dzieci, a ogólnoukraiński tygodniowy urlop dorosłych staje się środkiem sprzyjającym sukcesowi rosyjskich imprez w stolicy Ukrainy. Oczywiście, to nie może nie cieszyć pana Putina. Widocznie i pan naczelnik Ukrainy uważa, że „wszystkim, dla których bliskie są ukraińska ziemia i ukraińskie niebo”, właśnie w okresie odpoczynku, kiedy Ukraińcy, a zwłaszcza dzieci, które przyjeżdżają do stolicy z całej Ukrainy, mają możliwość we Lwowie, Charkowie, gdzie niepospolici obywatele-deputowani zapragnęli spotkać się ze swoimi zwykłymi wyborcami. Niektórzy nazywają tych niepospolitych bojowników o prawdę donkiszotami, albo naiwnymi, którzy pchają się z głupoty na ambrazurę. Z głupoty, bo zwykli obywatele i tak za nimi nie pójdą. Tak uważa władza. Zwykłym potrzebny jest futbol, piwo i stabilność w rozumieniu gwaranta Konstytucji, który Konstytucję już zgwałcił. Nie sam, oczywiście, a przy pomocy w tym także komunistów. Wierni leninowcy-leonidowcy i tym razem nie zawiedli — zagłosowali tak, jak trzeba naczelnikowi. Nic dziwnego, bo tak to już dawno gra się w ich spektaklu. Bo kiedy komunista jest na trybunie (czy to na parlamentarnej, czy, zwłaszcza, wśród tłumu), wtedy gromkim i zapalczywym komunistycznym głosem on „piętnuje hańbą” naczelnika, jego otoczenie, ulicę Bankową (biedna ulica) itp. Ale zupełnie inna sprawa, kiedy trzeba naciskać przyciski do głosowania. Tutaj już pełny pokój i stabilność. A potem już i spokój do następnych piętnowań z trybuny na publiczność. Ale mimo wszystko daleko komunistom do naczelnika, bo nawet oni nie odważyliby się tak: „My — potomkowie Włodzimierza Wielkiego, Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki — budujemy tę niepodległą Ukrainę, o której marzyli, o którą walczyli nasi wielcy przodkowie. (…) Leonid Danyłowycz Kuczma (podpis)”. Tak oto — prosto i ze smakiem. „My — (…) Leonid Danyłowycz…” Czy ja dobrze zrozumiałem, że kiedy już My (czyli oni — Leonid Danyłowycz) budujemy „niepodległą Ukrainę, o której marzyli, o którą walczyli…”, to oni (Leonid Danyłowycz) już zgadzają się uznać OUN-UPA za stronę walczącą przeciwko niemiecko-faszystowskim i rosyjsko-bolszewickim okupantom? Jeśli się mylę, to niech szanowni czytelnicy mi wyjaśnią. Przyjmę z wdzięcznością każdą uwagę. Bo dla mnie ukraińska ziemia oraz ukraińskie niebo także są bliskie, i ja dla Leonida Danyłowycza także jestem drogim rodakiem, który uważnie przeczytał (jak on tego i chciał) jego do mnie zwrócenie. Jewhen HOLYBARD
Машинний переклад
PR JAKO PIAR Jak to nie przykre, ale prawdopodobnie obecni przywódcy państwa ukraińskiego są przekonani, że szeregowi obywatele Ukrainy dość spokojnie (w każdym razie bez wyraźnego oburzenia) przyjmują makaron, który władza dość regularnie wiesza im na uszach. I dlatego nie przypadkowo, a całkiem zorganizowanie, w tym samym dniu — 30 grudnia 2003 roku — decyzja Sądu Konstytucyjnego Ukrainy o legalności wysunięcia L. Kuczmy na stanowisko Prezydenta Ukrainy w przyszłości (po raz trzeci!) została wsparta akcją składania życzeń w imieniu Prezydenta obecnego — tego samego L. Kuczmy — do każdej skrzynki pocztowej, czyli osobiście do mnie. Żebym przeczytał i zrozumiał. Cóż, przeczytałem. I zrozumiałem, że te życzenia wyraźnie kuleją w kwestii zgodności między słowem autora a tym, co naprawdę dzieje się w naszym państwie, za które autor, zgodnie z Konstytucją, ponosi odpowiedzialność przed narodem, czyli przede mną. Bo jak zrozumiałem, za stereotypowymi, banalnymi słowami „życzeń” przebija ironia i drwina: „Drodzy moi rodacy! Kochani ziomkowie!” „Drodzy” — to prawda. Bo każdy z nas już od 10 lat płaci wysoką cenę za istnienie władzy, którą deputowani ludowi W. Juszczenko, J. Tymoszenko oraz wielu innych nazywają nie inaczej, jak kryminalną. Dlatego i to „moi” — całkowicie odpowiada literze i duchowi obecnej władzy, bo staliśmy się już „jego” środkami w stworzonym pod jego kierownictwem systemie redystrybucji własności. Dawno już należymy do niego i zależymy od jego administracji, która podporządkowała sobie wszystko: rząd, parlament, finanse, gospodarkę, dyplomację, zabezpieczenie społeczne, edukację, środki masowego przekazu, system wyborczy, milicję i służby specjalne. „Kochani ziomkowie!” A dlaczego miałby nas nie kochać, skoro pokornie znosimy wszystkie znęcania się nad nami? Dlatego dalsza część — „Z całego serca składam Wam życzenia z okazji Nowego Roku i Świętego Bożego Narodzenia” — odbierana jest już jako jawna drwina; również dlatego, że fakt Świętego Narodzenia Syna Bożego dla odkupienia grzechów na REFLEKSJE Zwyczajny scenariusz współczesnego świętowania Nowego Roku — albo w tłumie na Majdanie z butelką, albo w domu z jedzeniem w towarzystwie wiernego przyjaciela telewizora. „Pudło” obecnie — to chyba główny rozrywkowy. Najlepiej wie, jak stworzyć świąteczny nastrój… Prawda, do tego ulubionego przez wielu wynalazku cywilizacji bardziej pasuje nazwa „puszka Pandory” — otworzysz, a stamtąd jak wyleci kupa śmieci… Oto i obecnie wrażenie z niebieskiego ekranu przypominało nocny koszmar. Święto się zbliża, włączam TV. Gdzie ja jestem?! Czyżby jakaś zła siła niepostrzeżenie rzuciła mnie gdzieś w dzikie wschodnie strony do Moskwy? Zarzuty dotyczące tego, że „pić trzeba mniej” w tym przypadku są niesprawiedliwe, bo przecież i w pierwszych dniach nowego roku, i na Boże Narodzenie powtarzało się to samo z zadziwiającą regularnością. „Gołubyje ogonki” paliły się palnikami gazowymi na wszystkich kanałach telewizyjnych i były podobne do siebie, jak klony. Znajdź 10 różnic… Nie wyjdzie. Te same twarze, „sklejone” wyświechtane piosenki, żarty „z brodą” na tle niekończących się wybuchów fajerwerków, „rodzima ukraińska ziemia” (na której już nie wiadomo ile pozostało ukraińskiego po wyprzedaży naszych bogactw, mienia i ziemi rosyjskim firmom) i „ukraińskie niebo” (niezbyt obecnie obciążone trasami samolotów niegdyś sławnego ukraińskiego przemysłu lotniczego). Czy nasze marzenia pokrywają się z marzeniami składającego życzenia, który twierdzi, że „Naszym wspólnym jasnym marzeniem jest zachowanie pokoju, spokoju i stabilności na Ukrainie, podniesienie dobrobytu państwa i każdego jego obywatela”? Prawdopodobnie „jasne marzenia” szefa państwa i marzenia szeregowego obywatela we współczesnej Ukrainie w żaden sposób nie mogą być wspólne. Choćby dlatego, że szeregowy Ukrainiec może jednak marzyć, podczas gdy szef nad wszystkimi szeregowymi i nie-szeregowymi musi nie tylko marzyć, ale i coś dobrego oraz wyraźnie pozytywnego dla tych szeregowych zrobić, zorganizować, wdrożyć. Prawda, szef zorganizował Administrację Prezydenta, o której nie ma ani słowa w Konstytucji Ukrainy, i jego wysiłkami stała się ona potężną piramidą kierowniczą na szczycie wszystkich gałęzi władzy. Jednocześnie ruszył aktywny i wieloaspektowy proces rusyfikacji Ukrainy w kulturę, a zwłaszcza na to, czego powinni słuchać i na co powinni patrzeć mieszkańcy stolicy. A stąd i repertuar (cytuję bezpośrednio z afiszy wystawionych na Majdanie Niepodległości): Rosyjski Niezależny Teatr: premiera — „Mistrz i Małgorzata”; Komitet ds. Kultury Rządu Moskwy — spektakl „Wspaniały mężczyzna”; Show „Prawdziwe żółwie”, bajka-musical „Władca lampy”; Teatr lodowych miniatur — Program Moskiewskiego Cyrku na lodzie; Teatr Rosyjskiego Dramatu — pięć noworocznych spektakli, w tym dla dzieci, w języku rosyjskim; Niezależny projekt teatralny „Moskwa — 2002” — „Wieczór panieński z antraktem”; Ambasada Federacji Rosyjskiej na Ukrainie prezentuje w Pałacu „Ukraina” koncert Ludmiły Zykinej z udziałem państwowego akademickiego zespołu ludowego „Rossija”; Moskiewski Teatr Klaunady ludowej artystki Rosji Teresy Durowej — „Sen w noc noworoczną”; moskiewscy artyści Aleksandr Szyrwindt, Michaił Dierżawin, Wiera Wasiljewa i inni — spektakl „Ornifl” (cena biletów — 600, 420, 380, 280, 180, 120 hrywien, na galerii — 80 hrywien); Pałac „Ukraina” — Filipp Kirkorow (cena biletów — od 80 do 250 hrywien); Moskiewski teatr-studio O. Tabakowa — „Na każdego mędrca dość prostoty”; Kijowski Teatr Dramatyczny „Bravo” — przedstawienie dla dzieci „Z bajki do bajki” — współczesna bajka muzyczna o ulubienicy wszystkich dzieci Barbie i jej przygodach…” (wszystkie spektakle styczniowego repertuaru teatru „Bravo” — również w języku rosyjskim); Kijowski Teatr Dramatyczny na Podolu — „Miłości stare mgły”, „Wujaszek Wania”; Kijowski teatr „Vis-a-vis” — „Biurokracja”; Narodowy Pałac „Ukraina” — Teatr Daniłki: „Wierka Serdiuczka. Tylko żyć”; oraz Walerija z programem „Kraina miłości”. Występy rosyjskich (głównie moskiewskich) artystów włączono także do planu koncertów w ramach abonamentów tematycznych w Narodowej Filharmonii Ukrainy: 3 stycznia, abonament nr 8, „Czarodziejska gitara” — Artiom Derwojed (Moskwa); 16 stycznia, abonament nr 6, „Muzyka skrzypcowa” — Hajk Kazizjan (Moskwa); obok — afisz kijowskiego teatru „Atelier”: premiera — „Opera za trzy grosze” (w jęz. ros.); tutaj także — Teatr Swobodny: „Nagi król”… Jak widzimy, nasz król naprawdę jest nagi. Polityka usuwania kultury ukraińskiej ze sceny kijowskiej, to lepiej wypełnić im ten czas rosyjską treścią. Prawdopodobnie po to, żeby kolejne „tuzły” już nie tak szokowały Ukraińców. Tymczasem „jasne marzenie” pana szefa o jego „spokoju i stabilności” już znalazło wsparcie bez żadnego udziału szeregowych obywateli-wyborców, którzy dotąd byli zapisani w Konstytucji jako „źródło władzy na Ukrainie”. Jednocześnie u nas pojawili się niektórzy nie-szeregowi obywatele, którzy „spokój i stabilność” rozumieją nie tak, jak tego sobie życzy pan szef. A żeby i oni rozumieli tak, jak uważa za stosowne administrator, zademonstrowano im współczesne możliwości administracyjne władzy w Doniecku, Sumach, Lwowie
Машинний переклад
Rysunek O. Michnuszowa fajerwerków i petard… Jak zawsze — wiele hałasu o nic. U wszystkich artystów, zdaje się, w ogóle doszło do rozdwojenia jaźni — jak zajączki, przeskakiwali z jednego programu do drugiego. Wszędzie — odrażająca rodzinka Pugaczowych (gdzie tam im do naszej kreskówkowej rodzinki Hryszczenków). Pugaczowej i Kirkorowowi w ogóle już czas wręczyć nagrodę w nominacji “telewizyjna twarz roku” (za częstotliwość pojawiania się na ukraińskich ekranach). Radosne zapowiedzi na różnych kanałach telewizyjnych z entuzjazmem reklamowały swoje świąteczne propozycje — naftalinowe “ogniki” sprzed kilku lat. A do tego — jeszcze cały zestaw “Starych piosenek o tym, co najważniejsze”. Nostalgia — wieczny silnik naszych mediów… A w ogóle, telemenu formowało się według zasady: “nowe — to dobrze zapomniane stare”. Nowa telewizyjna moda — musicale. “Stare bajki o tym, co najważniejsze” dla dorosłych. Kto w rolach dobrych i pięknych bohaterów — zgadnijcie za trzy razy. Ci sami. Dla egzotyki zapraszają niektórych naszych — na epizodyczne role, które oni starannie grają po rosyjsku. Swoją drogą, o naszych. Biorąc we wszystkim przykład ze “starszych”, wyprodukowali… kolejny noworoczny “Ognik” na 1. Kanale Narodowym, który z jakiegoś powodu zaczęto pokazywać na długo przed północą. Długo trzeba było klikać przyciskami telewizora w daremnych próbach znalezienia czegoś ukraińskiego. Wreszcie, na 5. kanale złapaliśmy koncert “Okeanu Elzy”. Co prawda, też nie pierwszej świeżości, ale i za to dzięki. A tak przez wszystkie dni — lawina z “Piosenek roku”, koncertów, wieczorów autorskich, filmów, programów “rankingowej” rosyjskiej produkcji. Największa zaś “bomba” naszej telewizji — codzienne pokazywanie (czyli powtórka) mistrzostw Ukrainy w striptizie. Taki oto noworoczny prezencik, zapewne “na życzenie pracujących” od telewizyjnego Dziadka Mroza. Teraz, podczas weekendów i ferii szkolnych, mogli to wreszcie obejrzeć wszyscy… A oto i Boże Narodzenie. W programie telewizyjnym, jak w znanej reklamie, — “żadnej różnicy”. Dobrze, że chociaż na 1. kanale już tradycyjnie — nabożeństwa z cerkwi różnych wyznań. Na innych — jak zawsze międzynarodowo-związkowe świętowanie. Chociaż tym razem zaskoczył “Inter” — późno w nocy pokazał koncert bożonarodzeniowy z udziałem ukraińskich gwiazd, które śpiewały nasze pieśni (ludowe i kolędy). Lecz ani dla ukraińskiej muzyki duchowej, ani dla wertepów nie znalazło się miejsce na bezkresnych przestrzeniach naszej anteny. A po co — tam przecież dużo reklamy — motoru postępu, nie wstawisz. Lepiej jedzcie sobie, ludzie, dalej rosyjski telewizyjny fast-food, jeszcze do tego porządnie napchany głupią reklamą. Z jakiegoś powodu przypomina się przesąd — “jak rok powitasz, takim on będzie”. Więc z nowym was rosyjskim rokiem! Kateryna TARCZEWSKA
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
RYBA SMAŻONA Rybę oczyścić, umyć, posolić, obtoczyć w mące. Smażyć na oleju. Jeśli nie ma świeżej ryby, może być mrożona. GRZYBY ZAPALANE Suszone grzyby trzeba namoczyć, pokroić i wstawić do gotowania. Potem podsmażyć mąkę na złocisty kolor, dodać zimnej wody, dobrze wymieszać, żeby nie było grudek. Tę polewkę, gęstą jak śmietana, wylać do garnka, gdzie gotują się grzyby, posolić, popieprzyć. Gotować do miękkości jeszcze pół godziny. FASOLA UBIJANA Półlitrowy słoik fasoli namoczyć na noc. Rano wodę odlać, zalać świeżą wodą i ugotować. Ugotowaną miękką fasolę ubijać tłuczkiem do uzyskania jednolitej masy. Na koniec dodać sól, pieprz, „okrasić” usmażoną na oleju cebulą. Bardzo ładnie wygląda ubijana fasola, posypana usmażoną cebulą o złocistym kolorze w glinianych miskach. GROCH Z KAPUSTĄ Półlitrowy słoik grochu namoczyć na noc. Rano zalać świeżą wodą. Ugotować. Pół kilograma kiszonej kapusty to malownicze, zaciszne Pokucie. Kraj, który czaruje swoimi zacisznymi polami, tytoniowymi łanami, wartkimi rzekami z rozłożystymi łąkami. Sieć dróg dużych, małych czyni ten kraj dostępnym i otwartym. Błękitna mgiełka Karpackich gór, które migoczą na południu jego łanów, przypomina przeciągły dźwięk radośnie-tęsknej trembity… W głębię wieków sięga historia Pokucia. Jest ona przetykana wybitnymi i ciekawymi wydarzeniami, które utrwalały się w ludowej pamięci, zachowywały w nazwach wsi i miast, pieśniach oraz zwyczajach. Właśnie na Pokuciu, w rejonach kołomyjskim, horodeńskim oraz śniatyńskim, zachował się bardzo dawny zwyczaj wróżenia pod Nowy Rok według starego stylu. Z 13 na 14 stycznia po zachodzie słońca do każdej chaty idą chłopcy w wieku 10—11 lat. Wchodzą do chaty i, przekroczywszy próg, mówią: „Chrystus się rodzi!” Gospodarz: „Wysławiajcie Go!” Chłopcy: „Proszę na „byczki”, — albo: „Łapcie „byczki”, żeby rodziły się wam cieliczki, owieczki”, — albo: „Potrzeba wam szczęścia, zdrowia?”. Gospodarz lub gospodyni odpowiadają: „Potrzeba”, — i zapraszają bliżej do ławy. Tymczasem wszyscy, którzy znajdują się w chacie, stają półkolem i czekają, kiedy gospodarz zacznie łapać „byczki”. A one — w płóciennej torebce albo w czapce, koszyku, chuście. W centrum półkola — chłopiec ze swoimi czarodziejskimi „byczkami”. We wsiach rejonów śniatyńskiego, horodeńskiego oraz kołomyjskiego obwodu iwanofrankiwskiego — to wycięte z wierzbowych gałązek krótkie patyczki 7—8 cm długości albo figurki, wycięte z lipy, wiśni. W rejonie kołomyjskim obwodu iwanofrankiwskiego nazywają je „ogierami”. Kiedy gospodarz wyjmuje z torby czy czapki ten czy inny patyczek-symbol, to wciąż pyta chłopca: „Co to?” Chłopiec wtedy wyjaśnia i odpowiada, na przykład: „Słońce”. Oprócz tego, uważnie śledzi ręce gospodarza oraz jego bliskich, żeby nie ukryli, bywało, jakiegoś patyczka, czyli „byczka”. Ale, jak on nie stara się zachować swój magiczny skarb, torba z czasem pustoszeje. Chyba nigdzie na świecie nie ma takich dziwnych patyczków-symboli, których magiczna siła zmusza wierzyć w dobro w Nowym Roku. Jest ich w torbie 30—40 sztuk. Ale to nie po prostu pocięte patyczki — mają one pewne wycięte formy, pewne wyobrażenia figur ludzi i zwierząt. Na przykład, „byczki” ze wsi Wydynów rejonu śniatyńskiego są najbardziej różnorodne i bogate pod względem formy. Można je wyliczyć w następującej kolejności: ciała niebieskie — 1) Słońce, 2) Księżyc, 3) Gwiazda; potem figurki ludzi i zwierząt, przedmioty codziennego użytku — 4) chłopak i dziewczyna, 5) starości, 6) wesele, 7) beczka z wódką, 8) butla z winem lub piwem, 9) wołki (para), związane czerwoną nicią, 10) owce (bardzo drobno pocięte wierzbowe gałązki, związane czerwoną nicią), 11) koza, 12) pszczoły z ulami, 13) łopata, 14) pogrzebacz, 15) maglownica, 16) wałek, 17) cebrzyk, 18) dojarka, 19) koszula-dranka. Wycinają także budowle społeczne i kultowe: 20) cerkiew, 21) droga do cerkwi, 22) dzwonnica, 23) droga do dzwonnicy, 24) szkoła, 25) droga do szkoły. Znajduje odzwierciedlenie także handel między Pokucianami a Hucułami: 26) Hucuł z berbenicą. Wycinane są też symbole życia pozagrobowego: 27) śmierć, 28) droga do raju (falista), 29) droga do piekła (prosta), 30) trumna (kiedyś spotykana). W niektórych wsiach, na przykład, Wowczkowcach rejonu śniatyńskiego
Машинний переклад
Diduch, kolędnik, wigilijna świeca, świąteczne wypieki. Chcesz mieć zdrowy ród — trzeba pokłon piecu zrobić. Trzeba trzymać się staroświeckiego jedzenia, żeby rosły zdrowe dzieci. Dzisiaj ludzie zgłupieli, jedzą kiełbasę i mięso, i od tego zdziczeli i chorują. Jeszcze moja mama mówiła: „Zdrowie rodziny w rękach matki, w matczynym jedzeniu”. Maria Mychajliwna STUPARYK-KIRASZCZUK (córka pani Wasyliny), ur. 1947 r., mieszkanka miasta Kołomyja w obwodzie iwanofrankiwskim: „Te dwanaście potraw przygotowuję na Wigilię, a przejęłam je od swojej mamy Wasyliny Stuparyk i chrzestnej matki Hanny. Wszystkie te potrawy są postne, według starego zwyczaju”. KUTIA Ziarno „łuskanej” (tłuczonej) pszenicy przemyć zimną wodą i zostawić na noc. Gotować, aż stanie się miękka. Żeby doszła, wstawić ją do gorącego piekarnika lub pieca. Rodzynki przemyć i zalać ciepłym kompotem z suszu. Następnie zaparzyć mak, odcedzić i rozetrzeć go w makutrze. Kiedy pszenica wystygnie, dodać do niej rodzynki, orzechy, mak i miód (rozcieńczony kompotem) — wszystko wymieszać. W Wigilię u chrzestnej Hanny, kiedy przychodziliśmy z kutią, chrzestny Hryń po wieczerzy siał kutię po czterech kątach chaty, a my, dzieci, musieliśmy ją łapać. Czynił to po to, aby rodziła pszenica. Na koniec rzucał kutię do sufitu, żeby pszenica była w tym roku stojąca i wysoka. A jeszcze kilka łyżek kutii rzucał do sufitu, żeby roje się roiły i zostawały w ich sadzie. Potem tę kutię z sufitu trzeba było zeskrobać — to dobrze na uroki. A jeszcze chrzestny Hryń na Jordan święcił ule święconą wodą i posypywał każdy ul ziarnami z kutii. POSTNY BORSZCZ Z GRZYBAMI, albo WIGILIJNY BORSZCZ Z USZKAMI Poszatkować drobno buraki, marchew i pietruszkę, zalać wodą, wstawić do gotowania. Potem dodać ziemniaki i poszatkowaną kapustę. Na końcu do barszczu wsypać ugotowaną fasolę, podsmażoną na oleju cebulę oraz kwas buraczany. USZKA Suszone grzyby do uszek namoczyć na noc, a tę wodę dodać do barszczu. Grzyby zmielić w maszynce do mięsa, wymieszać ze smażoną cebulą, dodając pieprz i sól do smaku. Ciasto zagnieść jak na pierogi, rozwałkować je i pokroić w kwadraciki. W kwadraciki wkładać grzyby. Najpierw zlepić dwa przeciwległe końce i połączyć je. Gotować uszka w osolonej wodzie kilka minut. Podawać do gorącego barszczu. ŚLEDŹ MARYNOWANY Wziąć 250 ml wody, dodać 2 liście laurowe, 2 łyżki octu, po 4 ziarna czarnego i ziela angielskiego. To wszystko zagotować. Pokroić w kawałki śledzia, cebulę pokroić w krążki, układać w litrowym słoiku: 1 warstwa śledzia, 1 warstwa cebuli. Potem zalać wystudzonym marynatą. Po dniu śledzia można podawać na stół. Przedtem dobrze „zaprawić” olejem. Wigilia w rodzinnym domu kapusty odgotować, wymieszać z grochem i zaprawić smażoną na oleju cebulą. Podawać podgrzane. WARIANKA Rozsół z kiszonej kapusty rozcieńcza się wodą. Jak zawrze, wrzucają garść białej mąki. Dodają „papryki” (czerwonego pieprzu). „Zaprawiają” olejem z cebulą. Jedzą z ziemniakami. BÓB KOŁOCZONY Bób myją, namaczają na noc, gotują. Potem rozcierają w makutrze. „Zaprawiają” cebulą z olejem. Jedzą z sołomachosą. Na Wigilię mówią, jedząc bób: — Niech rok będzie syty, jak bób. BURACZKI „ĆWIKŁY” Ugotować burak, obrać i zetrzeć na drobnej tarce z chrzanem. Wymieszać, dodać ocet, sól i cukier do smaku. Ćwikłę spożywano do wszystkich potraw. PIROHY Z KAPUSTĄ (PIEROGI) Kiszoną kapustę przemyć, odgotować, odcisnąć, zmielić w maszynce do mięsa, gdy wystygnie. W tym czasie zagnieść ciasto na wodzie (jak na pierogi). Pokroić i podsmażyć cebulę, wymieszać z kapustą, dodać do smaku sól i pieprz. A potem lepić pierogi. PĄCZKI Wziąć 1 kg mąki, 50 g drożdży i pół szklanki cukru. Rozpuścić w wodzie połowę drożdży i mąki, żeby ciasto było jak domowa śmietana. Postawić w cieple. Kiedy ciasto wyrośnie, zagnieść je, dodać resztę mąki, soli i cukru. Znowu postawić w cieple. Kiedy ciasto „podrośnie”, formuje się z niego kulki i daje im jeszcze „podrosnąć”. Do środka kulek wkładają rozdrobnioną różę z cukrem. Smażą pączki w oleju. Gotowe obowiązkowo posypać cukrem pudrem. WAR (KOMPOT Z SUSZU) Przemyć suszone jabłka, śliwki, gruszki. Zalać zimną wodą na noc. Rano ugotować, odstawić — wtedy kompot jest smaczniejszy. MIODOWNIKI ŻYTNIE — „BOŻONARODZENIOWE” 2,5 szklanki mąki żytniej, 2 szklanki miodu, 50 g wódki, 1 łyżka przypraw (goździki, cynamon, kardamon), 1 łyżka skrobi. Miód podgrzewają i wlewają do dobrze przesianej mąki żytniej. Ciasto wyrabiają, aż zbieleje. Potem dodają wódkę i znowu wyrabiają, żeby nie było grudek. Na 1—2 godziny wynoszą na chłód, potem rozwałkowują, podsypując skrobią. Wycinają miodowniki metalowymi foremkami (gwiazdki, serduszka, słoneczka, świeczki, choinki, kwiatuszki). Kładą je na posmarowaną olejem blachę i wstawiają do pieca. Potem pokrywają je różnymi pomadami, białkiem z cukrem. Takich ciastek wypiekano 2–3 duże rzeszota, na podarki dla dzieci za kolędę. Przyozdabiano nimi choinkę. Te ciastka wypiekała na Boże Narodzenie moja chrzestna Hanna, a jeszcze robiła dobre pierogi z suszonymi śliwkami. Przygotowywała je chrzestna tylko na święto. Gęsto zagniatała ciasto z mąki pszennej przesianej. Z ciasta robiła placuszki, kładła na nie suszone śliwki z cukrem i lepiła pierogi. Chrzestny Hryń miał pasiekę, więc te pierogi jedzono z miodem. A ja zawsze czekałam świąt, żeby pójść do chrzestnej na pierogi z suszonymi śliwkami. Chrzestna bardzo uprzejmie prosiła: „Prosimy do obiadu — spożywajcie zdrowi, niech Bóg błogosławi!”. A jak my z Ołeną przy stole z czegoś się zaśmiejemy, to chrzestna nam przymawiała, że dziewczętom przy jedzeniu nie wolno się śmiać, bo będą miały głupiego męża. A jeszcze chrzestna umiała mówić zachęty: — Bądźcie łaskawi, noż jedzcie! — Nie gardźcie! Noż przysuńcie się do miski bliżej! — Daj Boże wam zdrowia, żeście przyszli, żeście nie pogardzili. — Weselcie się szczęśliwie, zdrowo, niech was Bóg błogosławi. A jak wyprowadzała z chaty na święta czy na odpust, to darowała struclę czy kołacz i przymawiała z żartem: „Proszę wam podarek, przyjmujcie mały za wielki!”. Moja chrzestna gotowała na weselach, chrzcinach. Gotowała bardzo czysto i smacznie, miała sławę i ją wszędzie prosili, nawet do obcych wsi. We wsi mówili na takie kobiety — kucharka.
Машинний переклад
„Byczki”, wykonane przez Dmytra Osadczuka, wieś Dżuriw, rejon śniatyński, obwód iwanofrankiwski. „Byczki”, wykonane przez M. M. Stuparyka, miasto Kołomyja. Koszyk z byczkami-ogierami gospodarz, a wszyscy inni — widzowie. Stulecia już starły tę magiczną moc „byczków” i być może dlatego istnieje pewna obojętność wobec tego, co właśnie złowi się w torbie — śmierć czy słońce. Lecz mimo to zachowuje się zwyczaj wykradania „byczków” w tych domach, gdzie są dzieci, albo gospodarstwo — owce, krowy i inne. Jeszcze teraz wykradzione „byczki” gospodarz rzuca pod między „byczkami” można znaleźć jeszcze teraz „pług”. A we wsi Rudnyky rejonu śniatyńskiego — trumnę, świnię, rybę. Bezsprzecznie, że w latach 70.—80. XX w. samo wróżenie nosiło symbolicznie tradycyjny charakter, w którym zachowały się tylko nazwy i najbardziej podstawowe działania improwizowanej scenki-sztuki, gdzie grają chłopiec i stół, żeby mnożyły się owieczki, albo rzuca do stajni, żeby mnożyło się bydło. Kiedy wróżenie jest zakończone, gospodarz daje chłopcu pieniądze, orzechy, cukierki, bułki. Czymże są „byczki” od strony artystycznej? Przede wszystkim trzeba powiedzieć, że wykonywano je i wykonuje się bardzo prosto: wycina się nożykiem z wierzbowych gałązek. W każdej wsi „byczki-ogiery” wycinają ojcowie swoim dzieciom. I dlatego rzadko spotyka się je artystycznie wyrafinowane. Wyjątek stanowią „byczki” z Wydynowa. Są one wykonane przez Mykołę Pawłowycza Hawryliuka (1931—1970), który miał nie lada talent artystyczny. Spod jego nożyka wyszły piękne figurki chłopca i dziewczyny, starościnów, u których artystyczne uogólnienie doprowadzone jest do doskonałości. Wykorzystuje on korę — jako kolor odzieży, a biel drewna — jako twarz, rysując ołówkiem oczy i nos. Wielkie uogólnienie form czyni je monumentalnymi. We wsi Rudnyky „ogiery” specjalnie malują żółtą, brązową i czerwoną farbą, co nadaje im dekoracyjności. Symbolika „ogierów”. „Ogiery” odzwierciedlają makroświat. One, jako symbole, przedstawiają ciała niebieskie, którym w okresie przedchrześcijańskim kłaniali się Słowianie. I nie dziwi, że słońce zawsze malują na czerwony kolor. Zielone życie odzwierciedlone jest w figurkach młodego i młodej, starościnów i wesela, jako kulminacyjnego momentu w życiu młodych ludzi. Wielkie miejsce poświęcono zwierzętom domowym: wołom, kozom, owcom. Jest to związane ze świętem Nowego Roku według starego stylu, który zaczyna się od święta św. Bazylego. Ten ostatni był u chrześcijan patronem bydła rogatego. W związku z tym warto wspomnieć opis życia Scytów, sporządzony przez starogreckiego historyka Herodota jeszcze w VI w. p.n.e. W księdze 4, w rozdziale 67—69 pisze on tak: „Scytowie mają wielu wróżbitów i wróżą przy pomocy dużej ilości wierzbowych gałązek. Znoszą najpierw duże wiązki tych gałązek, kładą je na ziemię, następnie rozwiązują wiązki i rozkładają pojedyncze gałązki na ziemię, wróżąc coś nad każdą. Wróżąc, zbierają gałązki z powrotem do kupy. Tego wróżbiarstwa nauczyli się oni od swoich ojców”. Pisał on jeszcze o tym, że w Scytii wróżą na korze lipowej. Rozłupują ją na trzy części, nawijają na palce, a rozwijając, wróżą. Stanowi interes dla nas także zwyczaj (który istniał w XVII w. na Ukrainie) kładzenia lemiesza pługa pod stół na Nowy Rok lub chodzenia z pługiem po domach1. Przytoczone wzmianki z literatury dają możliwość przeprowadzenia pewnych analogii i pomagają częściowo rozwiązać zagadkę pochodzenia „byczków-ogierów”, które istnieją w naszych czasach na Pokuciu. Prawda, z każdym rokiem jest coraz mniej chętnych do chodzenia z „byczkami”. Właśnie ten fakt niepokoi, bo odchodzi od nas wróżenie, któremu nie ma analogii. 1 Obszczierusskij dniewnik cerkownych, narodnych, semejnych prazdnikow i chozjajstwiennych zanjatij, primiet, gadanii / Sostawil A. S. Petruszewicz. — Lwów, 1866. „Byczki”, wykonane przez Serhija Swiatnego, wieś Illinci, rejon śniatyński, obwód iwanofrankiwski. „Byczki”, wykonane przez M. M. Stuparyka, miasto Kołomyja. Wróżbici. „Byczki” — ul z pszczołami, wykonane przez Serhija Swiatnego
Машинний переклад
Już od niepamiętnych czasów w górach istnieje, zapewne, ta dziwna wróżba na wiśniowych patyczkach (małych wiśniowych rzeźbach, które tam nazywa się „byczkami”). Ledwie zamilkną nad górami kolędy bożonarodzeniowe, a dzieci jak dobrzy posłańcy tulą się do kolan dziadka i z zachwytem się przyglądają: — Dziadziu, a co z tego będzie? — To słońce. Gospodarzowi dobrze wróży. A oto na tym patyczku będzie księżyc, gwiazdy. Niech dobry człowiek ręką przeminie ten „byczek”. I błyszczą w oczach małych wróżbitów ogniem wieszczym. Ktoryś z nich zabiera byczki w mamine białe chustki i wybiega z kolędnikami, z Malanką, od chaty do chaty. A poważni gospodarze potajemnie wykradają (ale on zawsze wszystko widzi) byczka, i to najpiękniejszego. A w zamian do białej chustki sypią się cukierki, orzechy… Żeby już prędzej upragniony Nowy Rok! Ależ dziadek nastrugał byczków, cały stos!.. Czerwoną nitką jeden do drugiego wiąże/przewiązuje. To będzie wesele. Uśmiechnie się tajemniczo. Ten patyczek — młody, tamten — młoda, a tam — jeszcze bojarzy, starostowie. Ach, mali wróżbici przypomną dobrym ludziom o radościach i dobrej doli. — Podaj, dziecko, tamten krzywy patyczek. Niech on komuś wróży drogę do raju. A ten prosty/równiutki — to droga do piekła: dla zazdrośnika i złego człowieka. Ach, dziadku, dziadku, obyś to się spełniło, jak się przywidziało. Mrużą się oczy dziadka, a bujne wąsy kryją uśmiech. — Obyś, obyś… A tymczasem dziadek wycina — i pojawiają się woły, krowy, owce, diabły i Cyganie, dziad i baba, ul z pszczołami/pszczółkami — wycina zręczna ręka. Wszystkich byczków jest 40, 40 małych rzeźbionych figurek — dobrych i złych wieszczków. Wiśniowa gałązko, nie marznij na mrozie. Mama nastrugać wiśniowych patyczków, tatuś wystruga wiśniowe byczki. Na Nowy Rok, na noworoczną wróżbę. Ach, gospodarzu, gospodyni, nie zaklinajcie dziecka. Potajemnie weź byczka. Niech miłuje się/wiedzie się w twoim gospodarstwie. Słońce, księżyc, dobra dola — na wiśniowym patyczku. Pszczoły/pszczółki — dobytek do chaty. Bojarzy, starostowie, młody z młodą — wesele… Wywróżą patyczki, wywróżą dzieciątka na Nowy Rok, i na święta śmiechu/krzyku, szczęścia/doli dla całej rodziny.
Materiały przygotowała Romana KOBALCZYŃSKA na podstawie wypraw z lat 1977–1978, 1984–1985. Zdjęcia autorki
z
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
się od takiej okazji i poszłam do serialu. Wiele zależy od reżysera teatralnego, jego stosunku do twojej pracy. W moim przypadku – zrozumiano mnie, z czasem weszłam do przedstawienia teatralnego. – Od spraw teatralnych przeszliśmy powoli do spraw czysto życiowych, kobiecych. Pani Olgo, potrafi Pani zawsze wyglądać na 100%! Rodzina, dzieci, praca – wszystko jak u wszystkich, więc na czym polega Pani sekret? – Trzeba abstrahować od codzienności, przyjmować ją jako pewną daność. Zawsze pamiętać, że mężczyźni kochają oczami i dlatego nigdy nie można się rozluźniać. Szczerze mówiąc, poświęcić sobie odrobinę czasu, zajmując się sportem lub robiąc „domowe” maseczki kosmetyczne, można nawet nie mając dużych pieniędzy. Trzeba kierować się mottem: „Nie opuszczać się!”, a do tego trzeba przede wszystkim kochać życie! – W takim razie, czy ma Pani ideał mężczyzny? – Nie, bo nie mam jeszcze syna. Właśnie syn, moim zdaniem, powinien być dla kobiety ideałem. A w ogóle – idealnych mężczyzn nie ma. Ich po prostu trzeba żałować, wybaczać, kochać, w większości zgadzać się we wszystkim, umieć się przystosować, jednym słowem. Bardziej podobają mi się mężczyźni wolnomyślni, ze swoim światopoglądem, punktem widzenia, charakterem. Kiedy zdarza się tak, że mężczyzna cię kocha, ale stało się to, czego żałuje, to lepiej moim zdaniem o tym nie wiedzieć. Kobieta nigdy z zemsty nie powinna tracić głowy – od tego będzie jej jeszcze straszniej. Trzeba jeszcze szanować siebie, ratować się w takie chwile. A tylko praca: szalona, straszna praca, która zdoła wygładzić wszystkie ostre kanty, pomoże zapomnieć się w ciężkich chwilach, odwrócić uwagę. Uwierzcie mi… Dziś, niestety, niemodne stało się czytanie „klasyki”, a przecież właśnie tam zawarte są pojęcia wspaniałej, wysokoduchowej kobiety. – Wreszcie pytanie o „Roksolanę”. Gdzie jej kontynuacja? – Film jest nakręcony. Firma NTV podaje do sądu Ukrtelefilm za niewykonanie żadnego punktu umowy z naszymi sponsorami. Z powodu braku pieniędzy długo byliśmy w stanie przestoju. Na dziś ułożyła się bardzo ostra, ale bardzo typowa dla ukraińskich urzędników sytuacja, kiedy film ma wyjść w języku rosyjskim na rosyjskim kanale, a kiedy będzie ukraińska premiera – nie wiadomo. Można by wiele mówić na ten temat, zauważę tylko jedno – ten obraz mógłby przewyższyć „Angelikę”, „Bogaci też płaczą” itd., gdyby włożono wystarczające środki. Podczas naszej rozmowy do pani Olgi wielokrotnie dzwoniono. Przepraszała, ale było zrozumiałe – sprawy są ważne i dotyczą młodszej córki Hannusi. – Tak, to nasza Hannusia, o której marzyliśmy z mężem. To wyczekane dziecko. Obie moje córki zawsze na mnie czekają. Jestem szczęśliwa, że dziewczynki dorastają pod moim wpływem, jestem dla nich autorytetem i mam nadzieję, że tak będzie nadal. I kiedy mówią, że dzieci aktorów powinny wyrastać za kulisami, całkowicie się z tym nie zgadzam. Więcej czasu powinny spędzać w kręgu rodziny, czuć domowe ciepło i miłość obojga rodziców. Wszystko to musi stworzyć matka. I ja, dążąc do tego, dużo czasu poświęcam rodzinie. – Pani Olgo, w te świąteczne dni jakie są Pani życzenia dla czytelników gazety „Słowo Proświty”? – Starajcie się utrzymać panią Fortunę za jej losowy ogon i niech wam wszystkim w nowym roku szczęści się zawsze i we wszystkim. Czekamy na Was na naszych przedstawieniach.
Машинний переклад
— Pani Olgo, jest Pani bardzo zajętą osobą: zdjęcia, liczne próby, spektakle, programy telewizyjne i projekty telewizyjne. Nie jest Pani zmęczona życiem w ciągłym, napiętym trybie? — Trzeba dziękować Bogu za taki stan rzeczy i takie coś powinno być normą dla każdego aktora, bo to znaczy, że jestem potrzebna. Zły znak, jeśli jest odwrotnie — oznaczałoby to początek zapomnienia. Ale nawet przy największym obciążeniu trzeba nie nudzić, nie przejadać się widzowi, żeby nie stracił wiary w ciebie. Temu sprzyja godny poziom filmów, spektakli, w ogóle pracy twórczej. W tym osobiście polegam na swojej intuicji: być bardzo zaangażowaną i mimo wszystko — pozostawać tajemnicą. — Pani przemyślenia na temat specyfiki zawodu aktora? — Zawód aktora jest o tyle niebezpieczny: zdobywasz doświadczenie zawodowe, wypracowujesz sporo pożytecznych i ciekawych rzeczy, to powinno „odbijać się echem”, dlatego trzeba od czasu do czasu godnie o sobie przypominać. Mam na myśli nie tylko udział w jakimś projekcie, powiedzmy, „Ostatnim bohaterze”. Po drugie, artyści to bardzo zależni ludzie, to specyfika naszego zawodu. Ta okropna, straszna, moim zdaniem, zależność od reżysera, okoliczności prowadzi do tego, że aktorowi dość często nie przychodzi wybierać samemu. Ale płynięcie z prądem — to nie mój styl życia. Wybieram bardziej aktywną postawę życiową, chociaż, szczerze mówiąc, skłonna jestem do nadmiernej podejrzliwości, autorefleksji. W każdym razie to normalne, ponieważ każda osobowość twórcza musi wątpić. Jeśli aktor jest pewien, że już ukształtował się jako osobowość twórcza — to zły znak. Dla samej siebie doszłam do wniosku, że w zawodzie aktora nie da się być pierwszym, bo sztuka to nie sport, tutaj nie trzeba zdobywać pierwszych miejsc. — Ale przecież istnieją pojęcia „pierwsze role”, „drugie role”. Jak do tego podchodzić? — Nie przyjmuję pojęcia „prima w otoczeniu garniru”, o wiele ciekawsze są aktorskie konstelacje. Aktor musi pracować, być zaangażowanym, to ważne, bo z czasem tracą się aktorskie dopasowania. Mam na myśli, na przykład, niemożność zagrania Julii w pewnym wieku, ale moim marzeniem jest zagrać Annę Kareninę, mam nadzieję, że jeszcze się spełni. — Dlaczego — Karenina? — Interesuje mnie ten wizerunek, bogaty materiał literacki. — Kiedy po raz pierwszy poczuła się Pani gwiazdą? — Boże broń, nigdy nie czułam się ani primą, ani gwiazdą. W ogóle, gwiazdorzenie nie jest właściwe całej mojej rodzinie. Gdybym to poczuła, to pewnie nie byłabym już sobą. — Ale gdyby zaproponowano Pani rolę „czwartego grzyba”, jaka byłaby reakcja? — Proponowano mi nie tylko to, ale i o wiele gorsze rzeczy. Musiałam „przełykać”. Brałam pod uwagę, że proponuje mi się taki wariant. A w ogóle — wychodzę i pracuję. — To Panią nie niepokoi? — Dlaczego nie, niepokoi. Z drugiej strony, konflikty w teatrze nikomu nie są potrzebne — to przeszkadza w pracy. U nas problemy są gdzie indziej. Dzisiaj trudno mi wymienić należycie zaangażowanych w pracę aktorów średniego pokolenia. U nas brakuje rynku, takiego, jaki istnieje w Rosji. — Ale i tam bywają konflikty, powiedzmy, w Teatrze Bolszoj. Jeśli teraz Anastazję Wołoczkową zmuszą do tańczenia partii „czwartego łabędzia” — to też trzeba „przełykać”? — Widzom byłoby przykro to widzieć. A jak to już przykre dla niej samej — można się tylko domyślać. Ona jest Gwiazdą, utalentowaną, czarującą. Talent i piękno — to zjawisko. Misję odrodzenia duchowości przy Prezydencie Ukrainy. Ale ja już wtedy zrozumiałam, jaką nawałnicę problemów musiałabym rozwiązywać. Przecież istnieją pewne tereny, na które nie można wejść, pewne rzeczy, na które nie mogę wpłynąć. Kto, powiedzmy, może odwołać reklamę czy zabronić serialu „Seks w wielkim mieście” na kanale „1+1”? Tam zaangażowane są ogromne środki i wszyscy rozumiemy, że tam, gdzie mowa o wielkich pieniądzach, nie da się na nikogo wpłynąć. Pytanie z pytań… Dlatego właśnie teatr zaczyna zwracać nas ku problemom duchowości — i musimy powiedzieć mu wielkie dziękuję. Ale trzeba zauważyć, że widz dzisiaj jest trochę rozpieszczony, chce, żeby go intrygowano. Ludzie, którzy mają dzisiaj 50—60 lat, przeżywali wspaniałe czasy poszukiwań wysokiej duchowości, intensywnego teatralnego wiru życia, kinematografii. Oni, ze swoim doświadczeniem, zdołają rozeznać się w tym, co oferuje im dzisiejsze kino, telewizja, teatr. A młodzież? Ona jeszcze nie uświadamia sobie niebezpieczeństwa tej nawałnicy pseudokultury, która opanowała naszą sztukę. Nie ma nosicieli idei, tych, którzy mogą poprawnie rozstawić akcenty, skoncentrować uwagę na naprawdę ważnych problemach. Właśnie teatr w tych warunkach może i powinien stać się takim nosicielem. Nawiasem mówiąc, teatr imienia Łesi Ukrainki zbiera dzisiaj ogromne komplety publiczności, zwraca widza na łono klasyki i tutaj nie znajdziecie brutalnych spektakli. Mamy swojego widza. W teatrze musi być własna estetyka, własny charakter pisma, poczucie czasu. Nie powinniśmy podążać za widzem, w żadnym wypadku. Wręcz przeciwnie — musimy prowadzić go za sobą. — Czy miała Pani role, których nie chciała Pani grać, ale okoliczności zmuszały do tego? — Były. Ale widz nie powinien się domyślać tego, nawet jeśli tak jest. Nie można wychodzić na scenę z „zimnym nosem”. Bez wątpienia takie role zdarzały się i w mojej pracy twórczej, ale nigdy nie dam widzowi szansy poczuć tego, czyli mechanicznie „odpracować” swoją rolę. Jestem aktorką, muszę służyć Teatrowi… — A role, które stały się niezapomniane? — To przede wszystkim rola lwicy salonowej Lidii Czeboksarowej ze spektaklu A. Ostrowskiego „Szalone pieniądze”. Dosłownie czuję się w tamtym stuleciu, w tamtej kulturze. To jedna z moich najbardziej ulubionych ról. — Z wyraźnym sukcesem realizuje się Pani w kinie. Cemu daje Pani jednak pierwszeństwo: kinu czy teatrowi? — To trudne pytanie, bo dotyka skomplikowanych rzeczy. Na dwóch krzesłach, jak wiadomo, usiedzieć nie sposób. Dlatego bywa i tak: zaczynasz pracę nad rolą w teatrze, a tobie proponują ciekawy projekt telewizyjny. Tak było, kiedy kręcono „Roksolanę”. Nie mogłam odmó-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Współczesne życie artystyczne Ukrainy daje nam zbyt niewiele spotkań, które można by zaliczyć do rzędu prawdziwie artystycznych, a jeszcze mniej takich, które zdolne byłyby poruszyć stwardniałe od totalnej pop-manii i taniej quasi-artystycznej chałtury serca przeciętnych Ukraińców. ka”, “Maryna” — opr. I. Sudymy; “Oj u poli krynyczeńka” — opr. A. Paszkewycza; “Oj czorna ja sy, czorna” — opr. Ju. Korczynskiego; “Werbowaja doszczeczka”, “Oj ne pławaj, łebedonku” — opr. A. Awdijewskiego; “Hordolanka” — choreogr. S. Koroluka i in.). Problem przekazu prawdziwie narodowego charakteru (etnicznego ideału dźwiękowego) za pomocą środków równolegle-kulturalnych (termin amerykańskiego etnomuzykologa-ukrainisty dr. W. Nolla) odtwarzania dawno już nabrał w postimperialnych krajach wystarczająco uświadomionej ostrości: stylizacja ludowej maniery wykonania poprzez stosowanie całkowicie sprzecznych z nią norm akademickiej estetyki grzeszy, z reguły, zniekształceniem autentycznych form, nauko-Ukraińców. Zbudowana według znanego suitycznego schematu „przyjaźni narodów” finałowa kompozycja zakończyła się pompatyczną apoteozą ukraińskiego hopaka. „Byłoby dobrze”, myślało się, gdyby ukraińska determinanta tak samo wyraziście, naturalnie i przekonująco dominowała w ukraińskiej codziennej rzeczywistości Kanady i samej Ukrainy, jak to jej błyskotliwie udaje się na scenie. Ale póki tak nie jest, ukraińska pieśń, taniec i muzyka, jak i ukraiński charakter narodowy w ogóle, będą wywoływać jedynie do bólu zaostrzone uczucie niewysłowionej nostalgii za, zdaje się, już na zawsze utraconym poczuciem Ukrainy i ukraińskości, które każdy z nas boleśnie przeżywa po obu stronach bezkresnego oceanu ludzkiej zatwardziałości, obojętności i bezduchowości. Dopóki nasze i „wasze” dzieci na „naszej — nie swojej” i waszej — „nie waszej” ziemi nie pozbędą się syndromu niższości języka ojczystego i kultury wobec panującej tu i tam obcej, a cudzoziemskie „Oj-ry” i „Karapety”, których intonacje brzmiały również w recenzowanym programie, nie przestaniemy bez zastrzeżeń uznawać za „swoje”, dopóki autentycznemu ukraińskiemu materiałowi folklorystycznemu bezmyślnie będziemy przeciwstawiać jego sceniczno-rekwizytowe „szarawarne” zamienniki, dotąd na wysoki duchowy rezultat liczyć próżno. Ale jakkolwiek długa i ciernista byłaby droga do prawdy, wierzy się, że treść pierwszych słów ukraińskiego hymnu narodowego „Szcze ne wmerła Ukrajina”, które stugłośnie rozbrzmiewały tego wieczoru pod sklepieniem najbardziej autorytatywnego na Ukrainie lwowskiego teatru, jednak się sprawdzi. Bo póki wśród Ukraińców są tacy ludzie, których widzieliśmy na scenie, a także ci, którzy skromnie siedząc na sali, zrobili wszystko, aby to się odbyło (na przykład rodzina pp. Łesi i Myrona Hruzów, którzy w okresie tej triumfalnej akcji zdążyli dokonać niemało spraw kulturologicznych), Ukraina, jej pieśń i sława będą żyły! Mychajło CHAJ, doktorant, docent katedry muzykologii folklorystycznej Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. Czajkowskiego słynne osobistości światowej sceny jazzowej. Ołeksandr JEWTUSZENKO z Na zdjęciu: nasz specfotoreporter — miłośniczka jazzu Oksana Ceacura. Jazz i kaktusy kojarzą się z tequilą
Машинний переклад
NASZEGO KWIATU... “Echo duszy” — artystyczne credo każdego prawdziwego artysty, bez którego, zdawałoby się, nie sposób nawet myśleć o prawdziwym sukcesie artystycznym, stało się lejtmotywem programu koncertowego zespołu tańca ludowego “Pawłyczenko” oraz chóru i grupy orkiestrowej “Łastiwka” z Saskatoon (Saskatchewan, Kanada). Niewielkie tournée tego dynamicznego zespołu w ciągu niespełna dwóch tygodni ubiegłego roku poruszyło dusze Ukraińców Kijowa, Czerniowiec, Tarnopola, Iwano-Frankiwska i Lwowa. Zjednoczone duchowo i twórczo w jeden artystyczno-twórczy organizm, te grupy amatorskie na scenie osiągały taką spójność i wyczucie stylu, że ich szczerości i bezpośredniości mógłby pozazdrościć niejeden z “pierwotnych” wykonawców z metropolitalnej Wielkiej Ukrainy, od których diasporowi Ukraińcy z Kanady zapożyczyli swoje kompozycje. Właśnie tej bezpośredniości, szczerości wykonania, a niekiedy pierwotnej “żywiołowości” wykonania często brakuje zbyt już sprofesjonalizowanym ukraińskim “zespołom pieśni i tańca”, gdzie każdy z komponentów niegdyś synkretycznego ludowo-wykonawczego widowiska (pieśń, muzyka, taniec, dekoracje itp.) postrzegany i oceniany jest oddzielnie i zazwyczaj z pozycji wysoce profesjonalnej sztuki akademickiej. Młodzi i niestrudzenie ruchliwi dziewczęta i chłopcy z Saskatoon, jakby spontanicznie wyczuwając taką sztuczność, nieustannie starali się jej unikać, dynamicznie i mobilnie wyszukując drogi do naturalnego połączenia konwencji każdego z rozczłonkowanych składników w jedną i niepodzielną artystyczno-twórczą całość. Najwyraźniej dlatego sposób śpiewania, kultura aktorsko-mizansceniczna, poszczególne improwizacyjne “pa” w balecie, a zwłaszcza niezwykle naturalnie i niemal całkowicie po ludowemu zaimprowizowane przegrywki i przygrywki skrzypiec solo w orkiestrze raz po raz “przebijały” inscenizacyjny schemat akademicko-chóralnej czy baletowo-orkiestrowej “szkoły” i spontanicznie wylewały na zewnątrz elementy żywiołu prawdziwie ludowej gry śpiewanej (“Petriwoć- PROJEKTY KLUBOWE W odróżnieniu od reszty cywilizowanego świata, jazz na Ukrainie to sztuka wąskoelitarna. Współczesny jazz w Europie jest znacznie popularniejszy, ma wyraźnie ustrukturyzowaną systematykę festiwali, klubów, scen, wyspecjalizowanej prasy oraz firm fonograficznych, które z powodzeniem sprzedają płyty jazzowe. U nas jest inaczej. O masowości jazzu dziś mówić za wcześnie, ale… Jedno wielkie “ALE” już jutro przekreśli dzisiejszy pesymizm jazzowych entuzjastów. Sądźcie sami. U nas z powodzeniem działa radio “Kontynent”, wychodzi stylowy i treściwy magazyn “Nota”, wydawane są, choć nieczęsto, płyty kompaktowe z nagraniami najlepszych muzyków jazzowych, odbywają się — dość regularnie — imprezy i festiwale, stabilnie funkcjonuje wyraźnie zorientowany na jazz klub “44”. Ten klub otworzył i podniósł do kultowego poziomu najsłynniejszy kijowski Niemiec Erik Aigner. Oto co mówi o Eriku i “44” znany krytyk jazzowy Ołeksij Kogan: — Początkowo nie wierzyłem w sukces jazzu w tym konkretnym klubie. Wydawało mi się, że dalej niż alternatywa, rock czy muzyka pop Erik nie pójdzie. Ale potem zobaczyłem, że Erik wszystko robi dobrze i w klubie zapanowała jakaś niezwykła europejska atmosfera. I ona w przeważającej mierze jest jazzowa. Tutaj jest już agencja reklamowa, magazyn, stworzono studio nagrań “44 Records”. A co najważniejsze — w “44” nauczyli się wynosić swoje koncerty na szeroką scenę. Jeśli wejście na koncert klubowy gwiazdy jazzu nie jest tanie, to następnego dnia bilet na koncert tego samego artysty w Teatrze Operetki lub w Pałacu Październikowym będzie kosztował dwa lub trzy razy taniej. I jeszcze: gdyby dwa lata temu powiedziano mi, że wystąpią tu gwiazdy jazzu światowego formatu, nie uwierzyłbym… I rzeczywiście, w krótkim czasie Kijów odwiedzili prawdziwi giganci jazzu — Billy Cobham, Joe Zawinul, John McLaughlin. To tak, jakby do fanów popu zawitali Michael Jackson, Britney Spears czy Robbie Williams. Więc wiosną jazzowy Kijów witał Joe Zawinula z jego grupą “Syndykat”. To był fantastyczny koncert, z rzędu tych, których się nie zapomina! Joe Zawinul urodził się w Wiedniu, gdzie otrzymał klasyczne wykształcenie. Pod koniec lat 50. przeprowadza się do USA i przez lata 60. występuje w zespole Juliana Adderleya jako pianista. Tam zauważył go legendarny Miles Davis. Joe Zawinul bierze udział w nagraniach pół tuzina najbardziej znanych albumów Davisa. Rok 1961 był zwrotny w biografii muzyka. Razem z saksofonistą Wayne’em Shorterem tworzą “Weather Report”, która stała się prawodawcą stylu fusion. “Weather Report” — to legendarna grupa, której muzyka zainspirowała kilka pokoleń wykonawców jazzowych. W 1988 roku Zawinul tworzy nową grupę “Syndykat”, która transformując styl i skład, istnieje do dziś. Niestrudzony eksperymentator i genialny kompozytor, Joe Zawinul kontynuuje mistrzowskie syntetyzowanie dźwięków akustycznych i elektrycznych, muzyki folklorystycznej różnych narodów i współczesnego fusion. W Kijowie Joe Zawinul opowiedział, że ostatni skład “Syndykatu” — jest najsilniejszy spośród wszystkich istniejących. Inna legenda współczesnego jazzu — John McLaughlin — uszczęśliwił stołecznych fanów w listopadzie. John McLaughlin — to muzyk, którego twórczość trudno określić konkretnymi terminami. Zaczynał pod koniec lat 60., grając rhythm and blues w brytyjskiej grupie “Greme Bond”, a później współpracował z Milesem Davisem. To właśnie ten John McLaughlin, który przyjął nowe imię Mahavishnu i stworzył legendarną grupę “Mahavishnu Orchestra”. Potem był nie mniej ciekawy projekt “Shakti”, który zyskał szeroką popularność wśród fanów jazzu ezoterycznego. “Shakti” aktywnie wykorzystywał indyjskie instrumenty muzyczne. Dyskografia Johna McLaughlina składa się z wielu oryginalnych albumów. Nagrywał z wybitnymi gitarzystami, takimi jak Al Di Meola, Paco de Lucía oraz Larry Coryell. Występował razem z Carlosem Santaną, Herbiem Hancockiem, Jeffem Beckiem. Kilka lat temu McLaughlin ponownie zebrał grupę “Shakti”, która wydała dwa bardzo udane albumy i teraz stale zbiera zachwyconą publiczność w wielu krajach świata. O muzyce “Shakti” można powiedzieć tylko jedno — to kosmos, ale zupełnie inny kosmos kultury wschodniej, w naszych szerokościach geograficznych zupełnie nieznany. Teraz kurtynę nieco uchylił sir John McLaughlin. Oprócz wyżej wymienionych mistrzów światowej sceny jazzowej, Kijów uraczyli swoją sztuką nie mniej znani Billy Cobham, Victor Bailey,
Szkoda, że organizatorzy kijowskiego koncertu, urządzonego „pod łukiem” (który w mowie potocznej nazywają „jarzmem”), tak wartościowy program pozostawili samemu sobie: faktycznie, na sąd i rozwagę przypadkowych przechodniów i gapiów. Zapewne uwaga stołecznych urzędników od kultury jeszcze długo będzie przykuta do natrętnych i zuchwałych artystów ze Wschodu, a ukraińskie programy diasporowe będą musiały cierpieć z powodu syndromu „orientalnej orientacji”. Tak stało się też z inną amerykańsko-kanadyjską grupą z udziałem znanego w USA i na świecie bandurzysty pana J. Kytastego oraz błyskotliwej kanadyjskiej śpiewaczki ukraińskiego pochodzenia pani L. Kochan. Ale żadne zewnętrzne przeszkody, włącznie nawet z wyłączeniem fonogramu (stan i jakość odtwarzania fonogramów to przedmiot osobnej analizy), bez czego, według trafnego określenia prowadzącego koncert W. Iłaszczuka, w Ukrainie nie odbywa się żaden „prawdziwy” koncert, nie były w stanie stłumić twórczego entuzjazmu artystów z Saskatoon. Kalejdoskop wrażeń ze scenicznych dokonań naszych zamorskich gości zakończył się „Kanadyjskim kalejdoskopem” — kompozycją śpiewaczo-taneczną, którą całkiem odpowiednio można nazwać twórczym podsumowaniem całego programu. Jak w prawdziwym kalejdoskopie przed widzami przepłynęły egzotyczne obrazy z życia północnoamerykańskich aborygenów (Indian), Szkotów, Irlandczyków, Niemców, Hiszpanów, Filipińczyków, Francuzów i, oczywiście... Ernie Watts, Hiram Bullock. Obecnie Erik ma wielkie plany na bieżący rok, a to oznacza: do Ukrainy przyjadą in Nawet dokładnie najbardziej profesjonalne zespoły i artyści, pomimo swojego doprawdy wysokiego zewnętrznego profesjonalizmu, nierzadko grzeszą absolutnym brakiem wewnętrznego przeżycia i szczerej wiary w to, do czego tak usilnie próbują przekonywać słuchacza ze sceny.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Węgiel jęczy, sól zbielała, I żelazna wyje ruda. To nad stepem pustym zapłonęła Mi Ameryki nowej gwiazda. A. Błok. Nadrywając się, jęczy trasa, w dzień i w nocy szumi. I w czasie nie ma czasu zatrzymać się choć na chwilę. Na wszystko Twoja, Boże, łaska. W pamięci zostało nie wszystko, co było i się spełniło; nad wspomnieniami moimi, jak los, stoi coś niewidzialnego, a nawet nienazwanego. Nie rozplątać splotu dalekich wydarzeń i dni, I wszystko, co mgła zaszkliła, to odbrzmiewa szumem Lety, to melodią bez słów, to głosem bezimiennym dolatuje z ciemności do mnie, lecz co ja w ciemności zobaczę w jesiennym sadzie głuchym, gdzie, niby na ramieniu cudzym, deszcz bezdomny płacze. Korona gęstej nocy płytą zaszoruje, — i rozmotuje się ciemność, i śpiewa mi Marusia: “Ja czarnych brwi nie mam, lecz ja się nie smucę…” Od hałdy zaledwie o krok bezmyślnie kwitnie bez! Już skazany. Jeszcze kwitnie, płatkami leci w step. Ostre odblaski antracytu. I ile wokół kwiecia, owej piękności wokoło, która, zapewne, ratuje pszczoły. I tli się śmierdząca siarka, na szybie wyciągowej pięcioramienna gwiazda. A ci, których zobaczył Błok, jeszcze nie widoczni wśród gwiazd. Lecz wyśpiewują słowiki i boso strumyki aż wychlapują się z jarów do Marusinych bucików. Z ROSY I WODY! Półwieczny jubileusz rodzice Jarosławy i Sołomiji Melnyk świętowali nie statecznie i nudno, a pod dobrą śpiewną bożonarodzeniową przyprawą oraz szczerym poczęstunkiem dla wszystkich obecnych w trzeci dzień Bożego Narodzenia w stołecznym Domu Nauczyciela. Melnykowie. A tylko właśnie tak można przedstawić małżeństwo Tarasa i Olhy. Tarasa Wasylijowycza Melnyka — myślę, że się nie pomylę, gdy tak powiem, — zna cały świat jako dyrektora festiwalu “Czerwona ruta”. Jego żonę — panią Ołhę, bez przesady, także zna świat, a w Kijowie uważa się ją za matkę kilkudziesięciu dzieci, które ona od ponad dekady wychowuje w ukraińskiej tradycji. Jej zespół folklorystyczny “Daj Boże!” — to jedna z tych oaz ukraińskiego wychowania i ratunku przed mankurtyzmem, bezduchowością, ślepotą serca. Ten dziecięcy zespół — to jeden z tych, które dają podstawę wierzyć w sprzężenie zwrotne, które stokrotnie zwraca wysoką ukraińską kulturę i przebija mury zapomnienia. Bumerangiem zwraca światu pamięć o tym, kim byliśmy i chcemy się stać. Głębokie korzenie, czyste nasiona — to nasze Dajbożycze i “Potężne dziewczyny”, które stały się modne i popularne na współczesnych dyskotekach i wdychają jej duchy aż do serca wszyscy zalotnicy. Rajskim jabłkiem czerwieni się ten, kto zająć nie śmie, który nie jest taki, jak wszyscy kawalerowie. Chowa w kieszeń drżenie ręki, chowa, szukając papierosów. Wreszcie Marusię do tańca zaprasza. A sukienka Marusi w czerwony groszek. Zatrzyma się wzrok na groszku — i nie zasnąć do trzecich pieśni kogutów. A w niebie taka błękit! I miraż stepem płynie. Jak słonecznik, dzień stoi w mirażu po kolana. podnoszą i podnoszą; i nieustannie, uparcie za wagonikiem wagonik, skomląc pokorę, hałdą pełznie w górę, gdzie zrzuca grzmot skały płonnej, którą wydrążył “car” przyrody, i podbił wreszcie wszystko, co mógł podbić… I Marusia swoje wypłakała do łzy w piołun-trawę. I zapomnieli wszyscy o wdowie, i nad myślnikiem między datami, niby inne imię — Maria. Patrzę na jej twarz, i występuje z mgły w dziecięcej dłoni gałązka, która, jak szron na gałęzi, topnieje… Jak cisza na trzcinie, górnicze osiedle śpi. I szeleszczą liście, i każdy — na wszystkie strony, i każdy ze wszystkich stron łowi szelest liści. Błysnęły szyby jesienne, poruszyły się na trawie i podniosły się cienie, jak włosy na głowie. Na wszystko Twoja, Boże, łaska. W pamięci zostało nie wszystko, co było i się spełniło. Nad wspomnieniami moimi, jak muzyka — coś niewidzialnego, a nawet nienazwanego. Ciemnieją znajome twarze, wydarzenia się przeplotły, i wszystkie głosy zlały się w chórze, w którym nie jest ciasno, choć każdy swoje śpiewa i każdemu dobrze w pieśni, jak tam, gdzie go nie ma. Ścieżkami i na przełaj do kopalni biegną kobiety — nie podniosła się zmiana, w kopalni w nocy zawał… I każda — czyjaś żona i, może, już wdowa — na zagubionego partyjnego sekretarza patrzy, jak na Boga, i każda z ostatnich sił prosi: “Panie, przenieś napełnioną czaszę obok…” Lecz nie Bóg stoi przed nimi. Obojętnie zegar stuka. I teraz… teraz… niby z góry Marusia spadnie na ręce młodziutkiej pielęgniarki. I niby na bramę raju oglądam się ja wstecz, i napływa łza. Napływa, lecz nie przeleje się — wraca znów do serca słona, jak była… Zbielała, jak sól, ostnica nadrywając się, jęczy trasa, w dzień i w nocy szumi, i w czasie nie ma czasu zatrzymać się choć na chwilę. Hałdą tak samo uparcie — za wagonikiem wagonik, skomląc pokorę, ciągnie skałę płonną w górę, i tli się tak samo siarka, i pięcioramienna gwiazda na tymże szybie wyciągowym nie blednie, i tenże smog i mgła. I ani nowej Ameryki, ani Ukrainy jeszcze nie ma. Od chmur olbrzymie cienie płyną po trawie jesiennej i jako zwiastuny bez wieści znikają w stepie mglistym. Poległym — królestwo niebieskie. Na mogiłach ogarki świec. nad szybem wyciągowym dudnią koła, kręcą się dzień i noc, Tak z wieku w wiek codziennie kręciły się wrzeciona, i w bezświetlne noce tkały ręce kobiece ową nieprzerwaną nić, na której kołyska wisi, nie urywając się do dzisiaj. Wszystko w rękach Pańskich. Jubilatów wita Pawło Mowczan. Pieśń gratulacyjna od wychowanków Ołhy Melnyk. Zdjęcie H. Oborskiej. Adres redakcji: Zaułek Muzealny, 8, Kijów-1, 01001. Tel./faks 228-01-30. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://www.prosvita.com.ua Indeks prenumeraty 30617. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Redakcja koresponduje z czytelnikami tylko na łamach gazety i nadesłanych rękopisów oraz fotografii nie zwraca. Zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów.
Машинний переклад
Za falami fale sine — choć stateczek majstruj dziecinie i łódź sobie buduj, celując za Dunaj. Choć tam, w kraju obcym, takie same, jak i tu, miraże, tak samo kwitnie łopian i gniazda bezbronne w stepie, tak samo kury pod płotem grzebią się przy drodze i skowronek nad wiecznym nurtem śpiewa pod oknem u Boga. Szumią nad Dońcem dęby, jak za epoki Igora, i chmura płynie purpurowa. I, niby wersetem Koranu, nad niewiernymi grzmot grzmi. Ciemnieje. I deszcz szumi, jak wojsko, co za wzgórzami pospiesza napić się z Donu. I, zlitowawszy się nad nami, Pan otwiera ramy i przeciągami ozonu przewietrza dymny step, gdzie wiśnia gałązką kwitnie. I zebrało się na wesele w stołówce całe otoczenie. Siedzą, jak ząb przy zębie, młodzi prometei i słońcoroby. I, niby na “tablicy zasłużonych”, na honorowych miejscach — weterani w garniturach, w poważnej pozie, przy medalach i… pylicy. Partyjny sekretarz młodym wręczył od mieszkania nowego klucze, i przyjaciółki wyszeptały: “Toż trzeba — tak się poszczęściło!..” I Marusi zrobiło się niezręcznie. A los wciąż się uśmiechał i niby na inny palec przymierzał jej obrączkę… Jak nowiutka na niebie gwiazda. Aż do gwiazdy rozbrzmiewa “gorzko!”, i skrzypią na szybie koła, niby do królestwa niebieskiego, do proletariackiego raju
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
nie tylko na Ukrainie. „Chcemy być takimi!” — każdym swoim twórczym krokiem udowadnia kierownik tych zespołów Olha Melnyk — strażniczka ukraińskiej rodziny, pieśni, tradycji. Słowem, jedna z tych kobiet i artystek, która nie chce i nie będzie godzić się z marginalnością ukraińskiej idei. Twierdzi tak, bo kocha i jest zakochana… W swoim mężu Tarasie, który przez wszystkie przeciwności losu przeniósł ogień miłości. Właśnie słonecznym ogniem rozświetlona jest cała twórcza działalność tej rodziny, bo dziewczęta, córki Jarosława i Sołomija, dzisiaj już nie są po prostu piosenkarkami. Takich propagatorów ukraińskiej sprawy wśród współczesnej młodzieży nie ma wielu, ale jednak są… Niech skupiają się w ośrodkach, ale krok po kroku udowadniają swoją siłę i tym już zdobyli popularność. Tak oto po trochu o tej rodzinie jubilatów opowiada się po wszystkim, co przyszło przeżyć na początku stycznia, w okresie Bożego Narodzenia, z radością świętowania w kręgu przyjaciół i ludzi o podobnych poglądach. A zebrała się ich niemal ćwierć z tych, którzy takimi są, bo Dom Nauczyciela jest za mały dla wielbicieli i sympatyków Olhy i Tarasa. Śpiewał Taras Petrynenko. Na półwieczny jubileusz przyjaciel, a do tego kolega z twórczego cechu, podarował wszystkim obecnym swoją poetycką dedykację, przyprawioną trunkiem nihilizmu, ale prawdziwą do szaleństwa. I o nas. Taras przypomniał Tarasowi o wspólnych myślach i przeżyciach, ale zrozumieli wszyscy. Bo przy „Ukrainie” Tarasa Petrynenki my do dziś płaczemy i podnosimy się na nogi. Mówią, że demokraci jednoczą się przed egzekucją. To właśnie jest ten czas, kiedy nie warto czekać na egzekucję — jest przekonany… Chyba ma rację (pomyślało się). Coś z nami jest już zupełnie „nie tak…”, jak mawiali klasycy. Zatem niski ukłon tym, którzy nie zaczynają żyć, a żyją ukraińską ideą zawsze i wszędzie, dokądkolwiek los by ich nie rzucił. Ci ludzie są zdolni doprowadzić swoją sprawę do… Do tego stanu, kiedy już znika strach i pojawia się stan rozkoszy z walki, a oni są gotowi znów ją zacząć. Oni są i takimi byli zawsze. Chyba jubileusz Melnyków stał się świętem dla przyjaciół, odkryciem dla gości, którzy zostali zaproszeni, wsparciem dla krewnych, których się nie wybiera, czy też znajomych, którzy po prostu przyszli sprawdzić obecność prochu w prochownicach patriotów. Wszyscy wrócili z jubileuszowej imprezy naładowani… Energią od „Potężnych dziewcząt” i kosmologiczną pieśnią bożonarodzeniową, która brzmiała przez cały program wieczoru i wylała się na nocne stołeczne ulice i kwartały, którymi poniosła tę pieśń rodzina Melnyków z przyjaciółmi. Lesia SAMIJŁENKO. Zdjęcie H. Oborśkiej. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Szef-redaktor Pawło Mowczan. Kolegium redakcyjne: L. Hołota, J. Hojan, P. Mowczan, A. Pohribnyj, O. Ponomariw, I. Juszczak. Skład komputerowy: Iryna Szewczuk, Ołeh Besśkyj.
Машинний переклад