Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №03 за 2013 рік

16 с. · 33 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Ogólnoukraiński tygodnik kulturologiczny 3 (692), 17–23 stycznia 2013 JAK HARMONIZOWAĆ UKRAINĘ?

przyszłych pełnoprawnych członków wiejskiej wspólnoty terytorialnej. Według folklorystów najciekawsza Malanka jest w bukowińskim miasteczku Waszkiwce. Waszkowiecka Malanka to unikatowe zjawisko w Ukrainie. Raz w roku w miasteczku nad Czeremoszem Malanka szaleje tak, że świat się dziwi. Tatarzy, Turcy, Austriacy, Rumuni, bolszewicy zakazywali Malanki, a ona jednak trwała. Karali tych, którzy się przebierali, ale śmiałkowie i tak się przebierali; Malanka przetrwała i pokonała wszystkich najeźdźców i na zawsze pozostała w Waszkiwcach. Właśnie w tym miasteczku od dawna istnieje unikatowe rzemiosło wyrobu masek. Starzy mieszkańcy wspominają cudowne maski dzieła ludowego mistrza Heorhija Harasa, z szacunkiem wymieniają nazwiska mistrzów Wołodymyra Myhowana i Wołodymyra Leontiuka. W Waszkiwcach istniał kostium „bukszandara”. Jego historia jest własnym odbiciem życia Bukowińców. Mówi się, że dawno temu w honorowej straży cesarza Franciszka Józefa służył waszkowiecki chłopak o nazwisku Kurik. Chłopak był wzrostu prawie dwóch metrów, a na taką służbę nie brano niższych. Po odsłużeniu przywiózł z Wiednia do domu wspaniały paradny mundur: czapkę z „pawiem”, epolety, piękny skórzany pas. Do cesarskich błyskotek dobrano ludowy strój — tak powstał kostium „bukszandara”. Mówi się, że tę „pawię” z „lotkami” odziedziczyło także obecne pokolenie „bukszandarów”. Zakończenie na str. 16 NIEGASNĄCA ŚWIECA WALECZNOŚCI

Машинний переклад

Bukowińska Malanka zadziwia cały świat

„Pereberiji”, czyli „Malanki” – najjaśniejsze święto zimowego cyklu na Bukowinie, rytualne karnawałowe widowisko z obchodzeniem domów przebranych za kogoś innego. 15 stycznia w Czerniowcach odbył się III Międzyobwodowy Festiwal Folklorystyczno-Etnograficzny „Malanka-fest”. Maria WYSZNEWSKA, m. Czerniowce Święto Malanki sięga swoimi początkami jeszcze czasów przedchrześcijańskich, kiedy ludzie wierzyli w bogów Natury i duchy. Według innej wersji korzenie bukowińskiej pereberiji sięgają średniowiecznych ludowych karnawałów, które opierają się jeszcze na starożytnych obyczajach, według których urządzano procesje przebierańców i masek ku czci Dionizosa, Bachusa i innych wesołych bożków. Według prawosławnych kalendarzy kościelnych to właśnie dzień św. Melanii zamyka roczny krąg, a dzień św. Bazylego go rozpoczyna. Symbolizując nowy rok, życiodajny związek kobiecego i męskiego początku, obrazy Malanki i Bazylego uosabiały się w ukraińskiej twórczości ludowej i przekształciły się w trwałą parę folklorystyczną. Główny rdzeń terytorium Malanki stanowiły naddniestrzańskie ziemie Galicji, Podole, Bukowina, Mołdawia. Zwyczaj zabawiania się na Malankę w niektórych regionach Ukrainy z czasem zapomniano. A szkoda… Bo każda wieś, a nawet każdy kąt znał tylko im właściwe sposoby, by ułagodzić Malankę. Ale mimo że ogólnoukraiński zwyczaj hucznego malankowania jest już w przeszłości (dzięki radzieckiej władzy), zachowało się mnóstwo obrzędów i obyczajów, których przestrzega się w wielu wsiach. A w kilku ukraińskich wsiach zachowano rytualne turnieje masek, które należą do reliktowej warstwy kultury ludowej, odzwierciedlającej dawne wyobrażenia o świecie. W tych tradycyjnych agonach (zmaganiach) pierwotnie prześledzić można było motywy kosmicznej walki między zimą a latem, przeciwstawienia się złym, nieczystym siłom. Ponadto upadki, walka i tarzanie się po ziemi w świadomości mitologicznej wiążą się z magią płodności i kultem przodków. Są podstawy, by sądzić, że w dawnych czasach rytualne agony Malanek wchodziły w skład inicjacyjnych ceremonii i były swoistą formą wychowania fizycznego i hartowania POETYCKA ANTOLOGIA „STRIŁA” JĘZYK JEDEN 10–11 WASYL KRYCZEWSKI

Машинний переклад

Wiaczesław KYRYŁENKO: „Tylko priorytety narodowe”

BEZPOŚREDNIA WYPOWIEDŹ — Jakie są priorytetowe kierunki pracy Pańskiego Komitetu? — Będziemy przygotowywać projekty ustaw, które będą wspierać i rozwijać język ukraiński zarówno w przestrzeni medialnej, jak i w telewizji. Będziemy zabiegać o odpowiednie finansowanie kultury ukraińskojęzycznej. Jeśli poprze to korpus deputowanych, oznacza to, że idziemy naprzód. Ustawa językowa jest sprzeczna z Konstytucją Ukrainy, postanowieniami Europejskiej karty języków regionalnych lub mniejszościowych i została przyjęta z rażącym naruszeniem procedur. Dlatego ustawę można uznać za taką, która utraciła moc. Owa niesławna ustawa nie odpowiada europejskim standardom ochrony języka państwowego oraz języków mniejszości narodowych, w tym także Karcie, na którą powołują się jej autorzy. Przecież zgodnie z Kartą „ochrona i wspieranie języków regionalnych lub mniejszościowych nie powinny odbywać się ze szkodą dla języków urzędowych i konieczności ich nauki”. Jak wiadomo, obowiązująca ustawa o językach zawiera postanowienia, które niwelują normy Konstytucji dotyczące statusu języka państwowego jako obowiązkowego środka porozumiewania się w sferach publicznych życia społecznego, w szczególności w sądownictwie, kancelariach organów państwowych, organów samorządu lokalnego oraz w relacjach między organami władzy wszystkich szczebli na całym terytorium Ukrainy. Chociaż status języka ukraińskiego jako jedynego państwowego nie może zostać zmieniony inaczej niż w specjalnym trybie przewidzianym przez artykuł 156 Konstytucji Ukrainy. Zgodnie z obecnym ustawodawstwem język, którego użytkownicy na określonej jednostce administracyjno-terytorialnej stanowią ponad 10% populacji, staje się regionalnym. Jednak, jak zaznaczają eksperci, do pełnego wykonania tej ustawy potrzebne będą znaczne środki z budżetu państwa, a w budżecie na 2013 rok fundusze na ten cel nie zostały przewidziane. — Będzie Pan musiał współpracować z nowym-starym ministrem Tabacznykiem. — Po mianowaniu Azarowa na premiera nie interesują mnie już żadne nazwiska. Ponieważ jest jasne, że nie jest to rząd tych, którzy będą podejmować pełnowartościowe decyzje, proponować i realizować reformy. Ale będziemy zabiegać o to, aby inicjatywy naszego komitetu miały wsparcie rządu, gdyż to właśnie on posiada dźwignie administracyjne. — Opracował Pan i złożył w Radzie Najwyższej projekt ustawy o ochronie i wspieraniu ukraińskiego narodowego produktu kulturowego. Niestety, w poprzedniej Radzie Najwyższej nie doszło do rozpatrzenia tej ustawy. — Ponownie złożę już w nowym parlamencie ten ważny projekt ustawy. Jeden z liderów opozycji Wiaczesław Kyryłenko z ramienia frakcji „Batkiwszczyna” został mianowany przez parlament przewodniczącym Komitetu ds. Kultury i Duchowości. Tym problemom znany działacz polityczny i społeczny zawsze poświęcał znaczną uwagę, zajmując stanowisko wicepremiera. W Radzie Najwyższej zarejestrowano projekt ustawy dotyczący uchylenia ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” autorstwa Kiwałowa-Kolesniczenki. Autorem projektu ustawy jest przewodniczący komitetu parlamentarnego ds. Kultury i Duchowości Wiaczesław Kyryłenko. Oto jego komentarz.

Машинний переклад

Blitz-sesja „przemęczonej” Rady…

Petro ANTONENKO Pierwsze dwa posiedzenia minęły w euforii składania przysięgi, bójkach przy trybunie i prezydium, piłowaniu przez członków Swobody kawałka płotu wokół Rady. Na trzecim posiedzeniu, które trwało mniej niż godzinę, dzielono komitety parlamentarne. Nie odbyło się żadne posiedzenie plenarne Rady w ostatnich dniach minionego roku oraz 8 i 9 stycznia — wszyscy „pracowali w komitetach”. Posiedzenie odbyło się 10 stycznia 2013 roku. Rozdzielając kierownictwo w komitetach parlamentarnych, gdzie wstępnie rozpatrywane są projekty ustaw, regionaliści, którzy wraz z komunistami i częścią posłów niezrzeszonych mają stabilną większość w parlamencie, wulgarnie „wystawili” opozycję. Wbrew ustalonej praktyce, opozycji nie oddano szeregu ważnych komitetów, w szczególności z sfery finansowo-ekonomicznej oraz budżetowego. Komitet ds. praworządności i sprawiedliwości objął regionalista Serhij Kiwałow. Cóż, prawo i sprawiedliwość są „w pewnych rękach” jednego z głównych fałszerzy wyborów prezydenckich w 2004 roku. W tym samym komitecie zasiada również współautor odrażającej ustawy językowej Wadym Kołesniczenko. Komitet ds. transportu i łączności objął Borys Kołesnikow, niedawny wicepremier i minister infrastruktury. A komitet ds. bezpieczeństwa narodowego i obrony objął Wołodymyr Łytwyn. Zatem bezpieczeństwem narodowym będzie opiekował się ten, kto w kwietniu 2010 roku jako spiker parlamentu, osłaniając się parasolem przed gradem jajek, przepychał ratyfikację porozumień charkowskich. W tym samym komitecie będzie pracował również jego wierny sojusznik, komunista Adam Martyniuk. 11 stycznia było ostatnie posiedzenie plenarne sesji, a deputowani rozeszli się aż na 25 dni. Ani władza, ani opozycja nie śpieszą się z obiecanymi przed wyborami projektami ustaw: zarówno socjalnymi, jak i politycznymi, w szczególności dotyczącymi zniesienia immunitetu deputowanych, przywilejów parlamentarzystów, porozumień charkowskich, odrażającej ustawy językowej „Ka-Ka”. A co jest w dorobku Rady, w szczególności opozycji, za całą sesję? Praktycznie nic. Czy nie największa intryga — bitwa z „przyciskodawstwem” — też nie przyniosła odczuwalnych sukcesów. Tę hańbę parlamentu, która trwała latami, pokonać nie jest łatwo. Kiedy regionaliści wraz z sojusznikami musieli przeprowadzić kluczowe decyzje dotyczące wyboru spikera parlamentu i premiera rządu, łatwo zebrali głosy nawet bez „przyciskodawstwa”. Kiedy głosów brakowało, deputowani-„pianiści” głosowali za siebie i sąsiadów (jak to było przy odwołaniu szefa Banku Narodowego Arbuzowa i mianowaniu nowego szefa Sorkina), chociaż to „przyciskodawstwo” po raz kolejny zarejestrowali zarówno deputowani opozycji, jak i kamery telewizyjne — imiennie, na tablicy pojawiały się potrzebne władzy cyfry, decyzja została podjęta! DZIENNIK Jeszcze prościej jest z projektami ustaw i uchwał, które opozycja „przepchnęła” pod głosowanie. Tutaj regionaliści z komunistami głosują przeciw lub w ogóle nie głosują, wiedząc, że opozycja nie będzie miała potrzebnej liczby głosów. Wymowny przykład — głosowanie za uchwałą o europejskim kursie Ukrainy, na czym nalegała opozycja. Nie lepszy los czekał również złożony przez opozycję projekt ustawy o dekryminalizacji artykułów Kodeksu karnego, na podstawie których skazano Julię Tymoszenko i Jurija Łucenkę. Pozwoliłoby to na przedterminowe zwolnienie znanych więźniów politycznych. Wynik głosowania — „za” zaledwie 161 głosów. Za to aż 224 deputowanych nie głosowało w ogóle. Dziwne, że wśród nich jest też kilku deputowanych opozycji, a jeszcze dwie dziesiątki z nich było nieobecnych. Opozycja po tym opuściła salę posiedzeń. Przy takiej Radzie, w szczególności także opozycji, przy otwartej konfrontacji między frakcjami rządowymi a opozycyjnymi, prognozy dla działalności tego parlamentu są pesymistyczne. Nie na darmo jeden z liderów opozycji Ołeh Tiahnybok już zapowiedział możliwe przedterminowe wybory Rady. A czego od niej jeszcze oczekiwać? Z początkiem nowego roku przywrócono wszystkie przywileje deputowanym parlamentu, które zniesiono w zeszłym roku. Zniesienie było „jednorazowe” — w budżecie na 2012 rok. Zgodnie z nowym Budżetem Państwa deputowanym przywrócono zniesione przywileje. Kto przeszkadza opozycji złożyć projekt ustawy o zmianach w budżecie — właśnie dotyczący własnych przywilejów? Zamiast tego są krzepiące oświadczenia: władza, powiadają, nie ma większości w parlamencie (w rzeczywistości ją ma). Zatem władzy, realnej, a nie parlamentarnej, rozwiązano ręce, przynajmniej w dziedzinie dalszej „konsolidacji władzy”. Regionaliści zignorowali żądania opozycji, by wysłuchać w parlamencie sprawozdania rządu, Prokuratora Generalnego i ministra spraw wewnętrznych. Szybko odbyły się nominacje na kluczowe stanowiska — szefa Banku Narodowego i szefa Służby Bezpieczeństwa. Przy tym, że w ich biografiach obecny jest rosyjski ślad. W każdym razie opinię społeczną ignoruje się: kiedy minister spraw zagranicznych Rosji przybył do Czerniowiec na rozmowy z ukraińskim kolegą w sprawie perspektyw wstąpienia Ukrainy do Unii Celnej, to przeprowadzenie przez patriotów pikiety zabronił miejscowy sąd. Właśnie podsumowano wyniki 2012 roku według „Indeksu wolności gospodarczej” — to badanie już od 10 lat prowadzą poważne instytucje międzynarodowe. Ukraina zajęła w tym rankingu ostatnie miejsce w Europie, 43., i 161. wśród 177 krajów świata. Badanie stwierdza: „Wolność gospodarcza na Ukrainie nadal podlega surowym represjom. W kraju szerzy się korupcja, prawa funkcjonują źle, brakuje ochrony praw własności”. Rząd demonstruje nędzną administrację, w szczególności w pracy nad „Państwowym programem aktywizacji rozwoju gospodarki na lata 2013—2014”. Istota Programu Państwowego jest prosta — więcej administracji w gospodarce, nowe podatki, haracze od ludności. Gabinet Ministrów „profesjonalistów” rozważa możliwość podniesienia taryf komunalnych dla ludności już w najbliższym czasie — „zaledwie” o 30%. Wybory się odbyły — ceny pełzną w górę. Dziwiły oświadczenia członków rządu, że władza nie dopuści do podniesienia ceny chleba do „kramolnej” granicy 5 hrywien. Możliwe, że po 25-dniowych wakacjach parlament jednak przypomni sobie o narodzie. Zaledwie pięć posiedzeń plenarnych — i na tym pierwsza sesja nowo wybranej Rady Najwyższej VII kadencji zakończyła się. Na trzech posiedzeniach w ogóle nie przyjęto żadnej ustawy, chociaż to jest główne przeznaczenie najwyższego i jedynego organu ustawodawczego państwa.

Машинний переклад

Opozycja chce karać „przyciskaczy” kryminalnie

Liderzy opozycji wnieśli do Rady Najwyższej projekt ustawy o wprowadzeniu odpowiedzialności karnej za naruszanie porządku głosowania na posiedzeniach parlamentu. Projekt ustawy został zarejestrowany 14 stycznia 2013 roku. Autorami dokumentu są liderzy frakcji parlamentarnych: „Swoboda” – Oleh Tiahnybok, „Batkiwszczyna” – Arsenij Jaceniuk oraz UDAR – Witalij Kliczko. Zgodnie z informacją, projekt ustawy nr 2012 przewiduje wprowadzenie zmian do Kodeksu karnego oraz Kodeksu postępowania karnego w zakresie ustanowienia odpowiedzialności karnej za naruszanie porządku głosowania na plenarnych posiedzeniach Rady Najwyższej Ukrainy, Rady Najwyższej Krymu oraz rad miejscowych.

Машинний переклад

Rękopisy Szewczenki i Franki w niebezpieczeństwie przez zimno w archiwum

W Ukrainie panuje obecnie katastrofalna sytuacja z zachowaniem najwybitniejszych ksiąg, w szczególności w Centralnym Państwowym Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy (CDAGO), gdzie przechowywane są również materiały funduszu wydziału rękopisów Instytutu Literatury im. T. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Chodzi o rękopisy-oryginały utworów Hryhorija Skoworody, Iwana Kotlarewskiego, Tarasa Szewczenki, Iwana Franki, Łesi Ukrainki oraz wielu innych znanych ukraińskich pisarzy, a także o unikalny pergaminowy arkusz z XIV wieku. Złożoność sytuacji polega na tym, że w okresie zimowym nie jest przestrzegany reżim temperaturowo-wilgotnościowy w przechowalni, przez co rarytasy po prostu niszczeją. Tak więc stała temperatura pomieszczenia, w którym przechowywane są unikalne wydania, nie powinna być niższa niż 16 stopni. A w pomieszczeniach Centralnego Państwowego Archiwum Organizacji Społecznych Ukrainy ledwo osiąga ona 8 stopni. Ponieważ w najbliższym czasie spodziewane są silne mrozy, naukowcy biją na alarm, gdyż unikalne dziedzictwo możemy stracić na zawsze. Próby pracowników CDAGO Ukrainy wpłynięcia na sytuację utknęły w martwym punkcie, więc przewodniczący komitetów parlamentarnych wzywają premiera Mykołę Azarowa, przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandra Popowa oraz przewodniczącą Państwowego Archiwum Ołhę Hinzburg do zrobienia wszystkiego, co możliwe, aby w najbliższym czasie zapewnić normalne warunki dla zachowania rarytasów ukraińskiej historii. Materiały z wydań internetowych. Przewodniczący komitetów Rady Najwyższej ds. wolności słowa i informacji Mykoła Tomenko, ds. kultury i duchowości Wiaczesław Kyryłenko oraz ds. nauki i edukacji Lilija Hrynewycz zwrócili się do premiera, przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej oraz przewodniczącej Państwowej Służby Archiwalnej w sprawie sytuacji z zachowaniem najcenniejszych rarytasowych rękopisów wybitnych Ukraińców.

Машинний переклад

Kiedy karta człowieka wykracza poza ramy narodu

Oczywiste jest, że grupa inicjatywna „Pierwszy grudnia” lubuje się w początkowej cyfrze „jeden”. Nie minął jeszcze rok i jedenaście dni od jej powstania, gdy w „Dniu” z 11 grudnia 2012 roku opublikowała „Wolną kartę wolnego człowieka”. „Nasza Karta — to wybór »być«” — patetycznie deklarują jej autorzy. To słowa na czasie i niezwykle potrzebne. Jednak staną się one istotnie afirmatywne i w szczególny sposób zaktualizują się wtedy, gdy uwzględnią specyfikę faktu transformacji na Ukrainie sakramentalnego szekspirowskiego pytania „być albo nie być” w znacznie szerszy i tragiczniejszy kontekst narodowy. A mianowicie: bycie lub niebycie narodu tytularnego (rdzennego) jako narodu państwowego ze wszystkimi jego cechami: językiem, oświatą, nauką, tradycjami kulturowymi, działalnością twórczą, gospodarką, przestrzenią informacyjną i inną. Wreszcie, chodzi o odczłowieczenie człowieka i pozbawienie narodu państwowości w zwyczajny imperialno-szowinistyczny sposób zrusyfikowania. Przecież Ukraina znalazła się w niebezpieczeństwie, bo rozpoczęty na początku lat 90. ubiegłego stulecia proces odrodzenia duchowego ustał. Atak na ukraińskość „na swojej — nie cudzej ziemi”, związany bezpośrednio z niedawnym sfałszowanym uchwaleniem przez Radę Najwyższą ustawy o nowych zasadach polityki językowej, nabiera niszczycielskiego i szeroko zakrojonego sowieckiego rozmachu. Piątokolumnowcy, pasożytując na reanimacji nostalgicznego radzieckiego imperializmu i szczątkowych odczuciach takiegoż człowieka, obojętności Europy wobec Ukrainy, wcielają w życie politykę Moskwy dotyczącą jej „dekompozycji”, wciągania w „ruski mir”, Unię Celną, przeszkadzania w eurointegracyjnych dążeniach itp. I wszystko to czyni się w sposób ostatecznego rozłamu i zniszczenia etnicznej, religijnej i innej tożsamości Ukraińców, rozmycia poczucia ich soborowości, idei narodowej i godności. Widzieć to — nie jest obecnie poza granicą niemożliwego. Stepan WOWKANYCZ, doktor nauk ekonomicznych, profesor, m. Lwów. Zatem unikalność Karty ukraińskiego człowieka powinna akumulować nie tylko wybór „być”, ale i wychodzić ze stworzenia skalowalnej alternatywy dla konceptualnych podstaw współczesnej ukraińskiej idei narodowej (UIN), z socjohumanistycznych zasad strategii rozwoju państwa, z nowej paradygmatu bytu narodu, z panukraińskich projektów jej żywotności, integracji itp. Właśnie te wyjściowe fundamentalne imperatywy optymalnie łączą moralno-nacio-państwocentryczność zarówno wewnątrz kraju, jak i współpracę z europejską (światową) wspólnotą na podstawie parytetowej i binarnej ochrony człowieka i narodu. Oprócz przytoczonego kompleksu okoliczności, szczególnie obecnie trzeba uwzględniać wskazujące drogę przestrogi genialnego Iwana Franki. „Wszystko, co idzie poza ramy narodu (podkreślono przez nas — S. W.), to albo faryzeizm ludzi, którzy ideami międzynarodowymi radzi byliby przykryć swoje dążenia do panowania jednego narodu nad drugim, albo chwalebny sentymentalizm fantastów, którzy radzi byliby szerokimi »wszeludzkimi« frazami przykryć swoje duchowe wyobcowanie od rodzimego narodu”. W przeciwnym razie, chcemy tego czy nie, powstaje pytanie: dlaczego ja — przeciętny Ukrainiec, który ponad pół wieku słuchał faryzeizmu o „szczęśliwej komunistycznej przyszłości”, cynicznego kłamstwa o międzynarodowej walce ZSRR „o pokój na całym świecie”, o strasznych „intrygach wrogów” mojego narodu i „całej postępowej ludzkości”, jednocześnie nigdy w szkole nie słyszał ani o Hołodomorze, ani o rozstrzelanych poetach, ani o milionach innych niewinnie zabitych? A Karta twierdzi, że mam „nie zapominać o tych czynach, kiedy my (?) świadomie lub nieświadomie wyrządziliśmy krzywdę (!) innym narodom”. Wybaczcie, ale ani ja, ani moi bracia, siostry, rodzice i pradziadowie, ani mój naród w ogóle — takiego czegoś nie czynili. Oni państwowo na nikogo nie napadali, ani pacyfikacji, ani nowego porządku, ani „czystek” na zagrabionej ziemi nie przeprowadzali. A twierdzi się, że na sprawiedliwy sąd Boży przyjdą narodami. Dalej. Do kogo skierowane są słowa rzekomo ukraińskiej Karty, że „kochać oznacza nie dopuszczać jakichkolwiek przejawów ksenofobii, rasizmu, szowinizmu, nazizmu i stalinizmu jako najbrutalniejszych form ludzkiej, narodowej, politycznej, kulturowej i socjalnej nietolerancji”. Czyż to nie Ukraińcy najbardziej ucierpieli i cierpią obecnie od przejawów bolszewickiego szowinizmu, od fałszu leninowsko-stalinowskiego internacjonalizmu (i czy tylko jego) na swojej obiecanej ziemi? Czyż imperialna semiotyka nie jest uzupełniana pomnikami Katarzyny II, Stalina, czyż nie z trybuny Rady Najwyższej Ukrainy bezczelnie brzmią w języku okupanta groźby „wrócić kraj narodowi”? Czyż już zapomniano zbrodnie, które nie tylko przykrywały się imieniem tzw. sowieckiego narodu, ale i „heroicznie” dokonywały się w jego imię? A Wy wzywacie „nie szukać winnych we własnym losie”. A jakże wtedy z pamięcią narodową, z myśleniem o „przezwyciężeniu niepaństwowości, ciasnoty i prowincjonalności kolonialnego i zaściankowego poglądu”, wreszcie, z elementarnym koczubejstwem: dlaczego w Połtawie do tej pory nie ma pomnika ani Mazepy, ani Petlury? A we Lwowie zarasta mo... kamień z napisem: “Bojownikom za wolność Ukrainy”. Czyż nie oni — młodzieńcy i dziewczęta, szli na pewną śmierć za Ideę Narodową, występując przeciwko potrójnej kolonizacji Ukrainy: polskiej, niemieckiej i rosyjskiej? Skrucha — to wielka nauka dla wszystkich i na zawsze. Tę naukę naszym autorytetom moralnym, jak zaznacza w “Dniu” I. Łosiew, trzeba wzbogacać nie tylko dobrze wypisanymi definicjami kościelno-chrześcijańskimi, ale i odpowiadać: “Co robić?”. Właściwie, na to ostatnie konkretnie wskazują w grudniowym “Postpostępie” Wynnyczuk i Bodnar. Z tego względu dziwi, że w ważnym 5. rozdziale Karty — Myśleć — pominięto nagłą potrzebę uświadomienia sobie: Niepodległość Ukrainy — to głębia zależności każdego z nas od rozumienia naszej Idei jako socjalnego podwyższenia podmiotowości Ukrainy, jej zagrożeń i wyzwań, konieczności codziennej pracy dla niej oraz ochrony. W tym planie znamienna jest nauka czy, raczej, rozprawa z tryptykiem haseł UNI autorstwa M. Chwylowego, które dziś nie straciły aktualności: “Dajesz inteligencję! Precz od Moskwy! Dajesz Europę!”. Nie mniej pouczająca jest myśl innego znanego charkowianina — Jurija Szewelowa, w której określił on największych wrogów naszego odrodzenia — to Moskwa, ukraiński prowincjonalizm i kompleks kocubejowszczyzny. Dlatego recepta dla myślenia jest prosta: Rosjanom, jak i innym mniejszościom narodowym, które z jakiegoś powodu tradycyjnie i daleko nietolerancyjnie stają po stronie “silnego i potężnego” i w ten sposób świadomie lub nieświadomie zwiększają masę rosyjskojęzycznej ludności, wzmacniając szowinistyczny nacisk postimperialnej asymilacji, trzeba przestać pretendować do i tak osłabionej przez nich samych przestrzeni narodowej Ukraińców! I wtedy — od Lwowa do Ługańska — nie będzie podziału na “swoich” i “obcych” oraz rzekomo nieprzezwyciężalnych różnic regionalnych, którymi nieustannie spekulują, zasłaniając się prawami języków regionalnych, prawami człowieka. Jednak czy w takich warunkach Ukrainie “być”, kiedy nie możemy uświadomić sobie śmiertelnego niebezpieczeństwa monopolistyczno-partyjnego regionalizmu, zorientowanego na “ratunek” uciemiężonych Rosjan. Jej nie widzi tylko tak zwany radziecki człowiek oraz imperialny naród, którzy negują prawo Ukraińców do idei narodowej, do ich suwerenności — państwowej, językowo-terytorialnej, informacyjno-przestrzennej. Dlaczego w Karcie nie akcentuje się, że nie może być wolny człowiek, dopóki podniewolny jest jego naród, dalej okupowana przestrzeń informacyjna, panuje intelektualny antyukrainizm. Dlaczego obecnie trudno nam mieć masę krytyczną elity narodowej, kiedy przez stulecia kolonizatorzy prowadzili krwawą politykę niszczenia ukraińskości pod hasłem: “naród bez elity narodowej, a elita — bez języka narodu”. Czyż tutaj wina leży tylko po stronie państwa Ukraina, a nie po stronie państw, ideologii możnych tego świata, ich widzialnej i niewidzialnej przemocy, krwawych zbrodni każdego okupanta z osobna i narodu zaborczego w ogóle?! Straszą nas obecnym radykalizmem “swobodowców”, ależ dlaczego Europa milczała, kiedy Ukrainę niszczyła komunistyczna horda, przeprowadzano nieludzkie deportacje Ukraińców z odwiecznie ich ziem? Światowi uczeni, państwa uznały Ukraińców za naród po etnogenocydzie, a Prezydent Ukrainy jedzie do Europy, aby zaprzeczyć ludobójstwu przez Wielki Głód na korzyść sąsiada. Przynajmniej nie jest to rozsądne, bo i w Brukseli, i w Biełokamiennej są obojętni na ukraiński los i ideę; nikomu, oprócz nas, nie jest potrzebna silna Ukraina. Co powiedziano w Karcie o woli politycznej kierownictwa Ukrainy w kwestii konsolidacji wspólnoty? Nowoczesna ukraińska ponad dwudziestoletnia praktyka budowania państwa i kształtowania narodu bezsprzecznie aktualizuje przed duchowo-intelektualnym przewodnictwem wspólnoty przede wszystkim dwa fundamentalne zadania. Pierwsze: zjednoczyć naród. Bez skonsolidowanego narodu obywatelskiego wznieść mocny fundament naszego budowania państwa — jest niemożliwe. Drugie: uznać, że fundamentem i przenikającym elementem tego fundamentu ma stać się szeroko socjalizowana UNI — mocno zaprawiona na ogólnoukraińskich interesach, wysokich społeczno-moralnych, tradycyjnych wartościach duchowych i materialnych — ziemia obiecana, soborne niepodległe państwo, jego rodzimy język, jedyna Cerkiew Lokalna, narodowe przestrzenie informacyjna, edukacyjna, naukowa i inne, pamięć historyczna, konkurencyjna gospodarka, pomyślna ekologia, zamożny naród, europejski wektor integracji, równoprawne relacje ze wszystkimi dobrymi sąsiadami w szczególności i światową wspólnotą w ogóle. Nie ma w Karcie również odpowiedzi: jakiego prawa potrzebuje ochrona UNI? Rzekomo demokratyczny zapis w Konstytucji Ukrainy, że “żadna ideologia nie może być uznawana przez państwo jako obowiązkowa” nie jest w pełni spójny z poprzednim: “Życie społeczne na Ukrainie opiera się na zasadach politycznej, ekonomicznej i ideologicznej wielości”. Doprowadziło to do tego, że Ukraina do tej pory nie tylko nie ma ideologicznego wsparcia swojego budowania państwa i kształtowania narodu, ale i zdewaluowane są problemy wcielenia idei narodowej, poszukiwania pozytywnej jej interpretacji historycznej, badań naukowych perspektyw rozwoju w informacyjno-przestrzennej, innowacyjnej modelu budowy państwa narodowego, w realizacji jej eurointegracyjnych zamiarów itp. Faktycznie na Ukrainie nie ma partii narodowo-ideologicznych. To wszystko stawia na porządku dziennym tworzenie nowych sensów, w szczególności nagłą potrzebę: opracowania pracować strategię ideologicznego zabezpieczenia budowy państwa. Stało się tak, że sparzywszy się na cudzej monopolizacji totalitarnych ideologii, w szczególności komunistycznej, boimy się dotknąć myślą własnej, różnorodności jej współczesnego ideologicznego designu. Można zrozumieć Niemców, którzy zakazali nie tylko nazistowskiej ideologii, ale także, przestraszeni hitlerowskimi manipulacjami przy przeprowadzaniu ogólnonarodowych referendów, nie posługują się nimi w powojennych Niemczech. A czy NIEPOKOI Kartę Ukraińców niedawno uchwalona Ustawa o referendum, która może w perspektywie umożliwić w warunkach naszej demokracji rozmaite manipulacje zarówno w jego przeprowadzaniu, jak i w wyborze tematu plebiscytu w kwestii, powiedzmy, „być” nam czy komuś innemu — liczniejszemu, bogatszemu, wreszcie bardziej okrutnemu i bezczelniejszemu na naszej ziemi? I ten „inny” będzie kłamliwie nazywał się „starszym (?) bratem”, nosicielem „wiecznej” przyjaźni między zniewolonymi przez niego narodami, a w konsekwencji kościelnym konceptem-konstruktem tworzenia „ruskiego miru”. Wydawałoby się, że w tych dalekich od wirtualnych warunkach Ukraińska Karta nie obejdzie się bez duchowo-moralnego imperatywu opracowania w jak najkrótszym terminie koncepcji zielonej ideologii dotyczącej nie tylko ekologii, ekonomii, ale i socjohumanistycznych wartości jako duchowo-moralnych wymogów zachowania zdolności środowiskowych narodu w trudnych warunkach i wobec nowych wyzwań. Chodzi o doktrynę zrównoważonego (Rio+20) rozwoju w światowym kontekście i o ciągłość postępu osłabionego ukraińskiego narodu w warunkach podwójnej globalizacji — pozostałościowo-imperialnej oraz nieuchronnie cywilizacyjnej. Zadaniem takiej jakościowo nowej ideologii jest stworzenie niezbędnych warunków, aby wspólnota była kowitalna, czyli zdolna zapewnić swoją samowystarczalność jako podmiot własnego rozszerzonego odtwarzania i powiązanego z nim kompleksu gospodarczych, duchowych, humanistycznych oraz innych kierunków twórczej działalności. Bez takiej ideologii, bez współczesnej nauki o środowisku (środowiskoznawstwa) oraz jej wiedzy o tworzeniu należytych warunków nie zazielenieje na narodowych łąkach to, co pod przykrywką relatywizmu, internacjonalizmu przez długi czas było deptane w błoto niebytu przez różnych szowinistów-najeźdźców. Nie ożywią ukraińskości krajowe systemy edukacji, nauki, kiedy na ich czele stoi minister-ukrainofob. Bezsprzecznie, w tym kontekście ukraińska edukacja, język, tradycje kulturowe, duchowość narodu natychmiast potrzebują socjohumanistycznej ochrony na wzór czerwonej księgi (analogicznie do zagrożeń dla znikającej flory i fauny) na ojczystej ziemi jako duchowy ekskluzyw narodu, jako światopoglądowa wizja jego życia, myśli, działań różnych, i to nie tylko ekonomicznych. I w tym upatruje się kompleksowość i arcyważność zadań współczesnej wizji oraz misji Ukraińskiej Idei nie tylko w narodowym (który złośliwie myli się z nacjonalistycznym), ale i światowym wymiarze. Ale czy świat o tym wie i, co najważniejsze, chce wiedzieć?! I czy o tym przypomina mu Ukraińska Karta Człowieka, którą my z jakiegoś powodu dalej rozpatrujemy poza ramami jej Narodu i światem? Właśnie UPA walczyła pod hasłem: „Wolność człowiekowi! Wolność narodom!”. Ciąg dalszy na str. 4

Машинний переклад

Закінчення статті «Kiedy karta człowieka wykracza poza ramy narodu», с. 3

Kiedy karta człowieka jest poza ramami narodu

Zakończenie. Początek na str. 3. Człowiek i jego naród nie byli rozdzielni. Nie był to modny trend, lecz walka na śmierć i życie. Ale o tym — ani słowa. Tak samo jak o tym, że wyrażenie „Bojownik o wolność Ukrainy” jest wewnętrznie właściwe tylko nam; nie jest ono regionalne, lecz ogólnoukraińskie i światowe. Żadne imperium, które dążyło do zniszczenia ukraińskiej idei narodowej, nie jest w stanie temu zaprzeczyć. Co więcej, nazwać bojowników o wolność (?) swojego nienasyconego imperium. Dlatego, niezależnie od różnorodności poglądów i podejść do kształtowania ukraińskiej idei narodowej, naród musi zjednoczyć się wokół uznania tego, że historycznie proces powstania, kształtowania się i rozpowszechniania ukraińskiej idei przebiegał od demokratycznej Konstytucji Filipa Orlika, cyrylo-metodiańskiego społecznego hasła „kraj bez chłopa i pana”, poprzez michnowskie uświadomienie Ukrainy jako narodowego samodzielnego państwa, walkę Ukraińskiej Republiki Ludowej, jej zjednoczenie z Zachodnioukraińską Republiką Ludową oraz wyzwoleńczo-bojowe hasło UPA „zdobyć albo umrzeć” za nią, aż po dzisiejsze poszukiwania i opracowywanie eurointegracyjnej strategii rozwoju naszego kraju w systemie nowoczesnych państw światowych i osiągnięć ich standardów życiowych. Oczywiście, na tej drodze można i trzeba uczyć się z wezwań Karty, jak być wolnym człowiekiem, Ukraińcem, liderem i gospodarzem rzekomo na swojej ziemi; w końcu, jak myśleć i kochać, aby stać się skutecznym demokratycznym państwem, otwartym informacyjnym społeczeństwem obywatelskim i zdobyć wiele innych rzeczy, na które zdobył się cywilizowany świat, podczas gdy komuniści trzymali nas w totalnej izolacji, gdzie panowała eksploatacja nie tylko człowieka przez człowieka, ale i narodu-najeźdźcy przez zniewolone narody. Pomimo tego, czy wezwania Karty staną się produktywne, dopóki nie zapanuje nowa socjohumanistyczna paradygma sobornego, całościowego, według Franki, a nie radzieckiego (bez adresu, domu i ulicy) człowieka, czyli nowa filozofia sobornej, ukraińskiej Ukrainy, godnego Człowieka i Narodu, a nie imperialna ideologia w kamuflażu zachłannego Kominternu? Zrozumiałe, że nie sposób uszczegółowić w Karcie każdego składnika tej filozofii, za którymi stoi cały szereg czynników, zasobów, priorytetów ich zastosowania. Jednak choćby małym punktem można by zaznaczyć, że soborność to dla Ukrainy nie tylko pojęcie geograficzne, ale i soborna zdolność narodu do tworzenia ukraińskiego państwa, napełniania go dobrymi uczynami o treści narodowej i ogólnoludzkiej. Świętością zadań ukraińskiej idei narodowej jest uformowanie jednolitej narodowej przestrzeni gospodarczej, językowo-informacyjnej, kulturowej, religijnej i innych oraz pomoc wszystkim Ukraińcom w różnych regionach w uświadomieniu sobie jako sobornego, państwowocentrycznego narodu. Zatem soborność to nie tylko integracja gospodarek regionów, ale i duchowa, moralno-psychologiczna charakterystyka, wewnętrznie właściwa człowiekowi, jego świadomości i mentalności. To integracja ze światem zewnętrznym, to źródło państwowej podmiotowości. Równie dobrze ukraińska Ukraina nie oznacza złośliwie podrzuconego hasła: Ukraina tylko dla Ukraińców. Taką pozycję napiętnował jeszcze Mychajło Hruszewski, pozycjonując myśl demokratyczną: jeśli żyjesz na Ukrainie i pracujesz dla jej dobra, jesteś Ukraińcem. Jeśli chodzi o trzeci składnik, to teoria czynników (standardów światowych), które zapewniałyby człowiekowi godne życie, jest wystarczająco opracowana. Tutaj także gospodarka, płaca, socjalne za... talent, edukacja, ochrona zdrowia, wypoczynek, ekologia, sport itd. Ukraina na razie nie „dociąga” do tych standardów, ale istnieje jeszcze czynnik zobowiązań człowieka wobec państwa: musi on być godny państwa. Czy jest taką w odniesieniu do naszej Niepodległości radziecki, sowiecki człowiek? Czy można zwrócić się do niego sparafrazowanymi słowami prezydenta USA Kennedy’ego: nie pytajcie, co dała wam niepodległa Ukraina, a zapytajcie siebie, co zrobiliście dla jej Niepodległości?! Czyż nie jest zrozumiałe, że sens spóźnionej ukraińskiej Karty tkwi w ekskluzywności potwierdzenia egzystencji rdzennego narodu, w socjalizacji dzisiejszych składowych UNI, które wzmacniają soborowość narodu i człowieka jako pełnowartościowe, samowystarczalne środowisko społeczno-ekonomiczne i etnokulturowe w systemie narodowej przestrzeni informacyjnej, która nie gnębi, nie rozmywa tożsamości narodu, gdzie pełnokrwiwie funkcjonuje przekaz wiedzy z pokolenia na pokolenie, a co za tym idzie, wychowuje się narodowo świadomy, integralny człowiek i kowitalna wspólnota. Czyli wspólnota zdolna do odradzania się dzięki nowej zielonej ideologii, socjohumanistycznej polityce, które zasilają to środowisko, rozszerzając je do skali ogólnonarodowej czy nawet światowej przestrzeni. Ukrainie potrzebna jest nie „humanitarka z second-handu”, a nowa socjohumanistyczna paradygmatyka bytu rdzennego narodu i narodowo świadomego człowieka; gdzie pierwszy rozpatrywany jest w kontekście narodowej przestrzeni informacyjnej, ekonomicznej i innej, a drugi — otaczającego środowiska (rodziny, przedszkola, szkoły itd.). Podstawami są patriotyczna świadoma osobowość i państwowy naród — harmonia relacji między nimi. W tym kontekście przyszłość Ukrainy rysuje się nie w entropii (nieokreśloności wspólnoty, chaosie, nieporządku, marginalizacji oraz jej kreolizacji), a w negentropii. Czyli w harmonizacji: a) interesów narodowych oraz powszechnie uznanych fundamentalnych zasad wolności, dobrobytu społecznego i ekonomicznego, ochrony praw zarówno człowieka, jak i narodu; b) podstaw liberalnej gospodarki (w centrum — człowiek, wolny rynek) oraz narodowej (a nie nacjonalistycznej) ideologii z akcentem na naród, który nadał nazwę państwu. Przestańmy rozpatrywać nacjonalizm jako ideologię zniewolonego narodu. Wtedy zobaczymy w niej doktrynę patriotycznej miłości do Ojczyzny, akcent na rozwój zdobytego państwa, sumienną, dla niej, jakościową pracę oraz ciągłość (dziedziczność) postępu narodu, a co za tym idzie, nagłą potrzebę stworzenia na podstawie tych wyzwań nowej współczesnej paradygmaty rozwoju społecznego — socjohumanistycznej. Aktualizujmy i szeroko socjalizujmy słowa Dowżenki: „Jeśli miłość do Ojczyzny to nacjonalizm, to ja jestem nacjonalistą”. To raz na zawsze odrzuci spekulacje ukrainofobów straszakami nacjonalizmu. Jednak nie monopolizujmy partiami miłości do Ukrainy, za którą ukrywamy interesy korporacyjne. Naszym zdaniem, o wiele racjonalniej jest skoncentrować się na wprowadzonym do obiegu naukowego dyskursie „socjohumanistyczny”, który odzwierciedla binarną paradygmatyczną istotę zachowania autentyczności Ukraińców, polegającą na parytetowym podejściu do harmonizacji praw zarówno człowieka, jak i narodu; potrzebie ich ochrony w adekwatnym, sprzyjającym ich rozwojowi środowisku, w jego jak najszerszym wymiarze informacyjno-językowym, światopoglądowym, narodowo-patriotycznym, państwowotwórczym, wreszcie geopolitycznym i geostrategicznym. Skala takiego wymiaru dyktuje jak najszybsze nadanie tej binarności statusu światowego imperatywu moralno-prawnego, a co za tym idzie, międzynarodowej jurysdykcji. Tylko przy takim kompleksowym rozumieniu wprowadzonego dyskursu można szeroko socjalizować uniwersalność zasady interakcji strategicznie sztywnego szkieletu informacyjno-językowego, kulturowo-etnicznego każdego narodu (narodowości) z elastycznym, mobilnym i codziennym jego uzupełnianiem osiągnięciami cywilizacyjnymi bez uszczerbku dla zachowania ich autentyczności. Prawne wzmocnienie socjohumanistycznego zabezpieczenia relacji międzynarodowych jest koniecznie potrzebne — na świecie odbywa się nie tylko eksploatacja człowieka przez człowieka, ale i narodu (narodów) przez naród. Jednocześnie, jeśli społeczność światowa przyjęła Deklarację Praw Człowieka, to Deklaracji Praw Narodów do tej pory nie ma. Szkoda, ale panuje rywalizacja o przywództwo silnych tego świata, a niektórzy próbują stać się wszechpotężnym dyktatorem sterowanej (?) demokracji. Nie wszystko, co ludzkie, jest ludzkie. Jeśli pojęcie „socjalne” oznacza ludzkie, społeczne, a „humanitarne” — ludzkie, to ich synteza właściwie stworzy nową „socjohumanistyczną” jakość, obecnie niezwykle potrzebną. Im bardziej gorliwie będziemy pracować na rzecz socjohumanizmu, im mniej prowokacyjnie i PR-owo nie będziemy drażnić krzykliwych ukrainofobów liderami przedwojennego nacjonalizmu, tym lepiej będziemy rozumieć się wewnątrz kraju i tym lepiej będą nas rozumieć na światowych cywilizacyjnych gościńcach. Musimy uczyć się socjohumanizmu od genialnego Franki. „Musimy nauczyć się czuć się Ukraińcami — nie galicyjskimi, nie bukowińskimi Ukraińcami (od siebie dodam — nie donieckimi czy charkowskimi), a Ukraińcami bez oficjalnych (regionalnych — S. W.) granic. I to uczucie nie powinno być u nas głośną frazą, a musi prowadzić za sobą praktyczne konsekwencje. Musimy — wszyscy bez wyjątku — przede wszystkim poznać tę swoją Ukrainę, całą w jej granicach etnograficznych, w jej obecnym stanie kulturowym, zapoznać się z jej zasobami naturalnymi oraz bolączkami społecznymi i przyswoić sobie tę wiedzę twardo, do tego stopnia, byśmy boleli każdym jej cząstkowym, lokalnym bólem i radowali się każdym, choćby najdrobniejszym i cząstkowym jej sukcesem, a głównie, byśmy rozumieli wszystkie przejawy jej życia, byśmy czuli się rzeczywiście praktycznie częścią jego”. Jednocześnie musimy mieć nadzieję nie tylko na własnego Waszyngtona. Niestety, nie zawsze jesteśmy w stanie go poznać, przyjąć, nawet jeśli jest z Majdanu i ucierpiał za nas. Trzeba nie tylko mieć obraz Lidera narodu, ale i codziennie, ze świecą w dzień szukać swojego Waszyngtona, Mahatmy Gandhiego, Václava Havla. Szukając, nie zapominać, że nasz Szewczenko jeszcze nie został wykupiony z niewoli zesłanych i wszechwładnych engelhardtów, beckendorfów — martwych, żywych i jeszcze nienarodzonych. Dlatego trzeba uczyć się od obcych i nie wyrzekać się swojego, twardo pamiętając mądre socjohumanistyczne wskazówki Gandhiego dla swojego narodu: muszę zostawiać wszystkie okna i drzwi otwarte, jestem za tym, aby skądinąd wszystkie kultury świata przypływały do mojego progu, ale nic nie może być takim, co zwalałoby mnie z nóg i powódź zalewałaby mój dom. Ukraińcy najwyraźniej nie doczekają się skruchy od kolonizatorów sprawców za wyrządzone im zło, jak i dobro sąsiedzkich stosunków, zbudowanych na nowej socjohumanistycznej równoprawnej podstawie, a nie na „szacunku” jako zapłacie za gazociąg, oddawaniu aktywów materialnych i wartości duchowych. Nasze nieszczęście polega na tym, że na mocy ustaleń konferencji jałtańskiej powojennych zwycięzców oddano nas do strefy wpływów nie najlepszego świata. Socjohumanistyczny imperatyw, jako ideę „rodziny” w stosunkach międzynarodowych (według której do najsłabszych odnosi się z największą miłością, a głosy silnych tego świata nie mają moralnego prawa pozostawić bezgłośnymi narodów postkolonialnych) — Papież Jan Paweł II przeniósł w trzecie tysiąclecie, w płaszczyznę narodową i społeczną całych narodów i grup etnicznych, które dążą do powrotu lub już weszły na drogę powrotu do swoich duchowych źródeł. Było to 5 października 1995 roku w ONZ, z okazji obchodów jej pięćdziesięciolecia. Szkoda, że dopiero pod koniec 2012 roku Ukraina, jako państwo-współzałożyciel ONZ, w uzupełnieniu do przyjętych fundamentalnych dokumentów dotyczących praw człowieka o wymiarze światowym — ogłasza „Ukraińską kartę wolnego człowieka”. I w niej wzywają Ukraińców do tolerancji po zniszczeniu Ukraińskiej Republiki Ludowej, oddaniu Polsce ziem Zachodniej Ukrainy, rozgromieniu Ukrainy Karpackiej (rządu A. Wołoszyna), obecnym istnieniu w Rumunii partii, która rewanżuje się Wielką (Mare) Rumunią kosztem przyłączenia Bukowiny. Na tle bezczelnych wewnętrznych oświadczeń wysokich rangą urzędników od edukacji dotyczących przynależności galicjan do Ukraińców, „uciskania języka rosyjskiego” na Ukrainie itp. Ile potrzeba takich uspokajających ukraińskich Kart, aby wytłumaczyć odeskim kostusiewom, gurwicom, że nie mogą być tolerancyjni Izraelczycy, jeśli, na przykład, w Hajfie stałyby pomniki asyryjskich królów-zdobywców czy rzymskich imperatorów, nie mówiąc o wycelowanych palestyńskich rakietach. Władze nie martwią się, że na ojczystym terytorium znajdują się zamknięte obce bazy wojskowe, których wysocy dowódcy czują się, właściwie, gospodarzami. Przecież publicznie wyrażają swoje wątpliwości co do realności Ukrainy jako samodzielnego państwa, istnienia w niej własnych ziem, samodzielnego jej języka, kultury itd. Nie będziemy wyrzucać Karcie, że nie wspomina o światopoglądowych inicjatywach wielkich socjohumanistów przeszłości i teraźniejszości, dlaczego u nas nie jest zabroniona ludobójcza ideologia komunistyczna, jak to uczyniono wobec nazistowskiej w Niemczech. Dlaczego neguje się ludobójczy Hołodomor i surowo karze za negowanie Holokaustu? Zdołaliśmy zdobyć się na populistyczne świętowanie Dnia bez Przemocy, ale dlaczego przez wszystkie dni całego roku czyni się przemoc wobec ukraińskiego osłabionego narodu, inspiruje się dalekie od humanitarnych zawężanie użycia na Ukrainie wiekami hamowanego jego języka, kultury. I nikt ze „starszych” braci, ani ich upaństwowiony, urzędowy, według A. Szeptyckiego, Kościół nie powie: „Zatrzymajmy się!”. Przecież kultura, język, tradycje, chociaż są dorobkiem narodu, jednocześnie są fenomenem ogólnocywilizacyjnym i służą rozwojowi kultur innych narodów i nacji. Nie może kołyskowe dziecię rywalizować z imperialnym biegaczem na długie dystanse, z szowinistą-ciężarowcem. Ta refleksja jest właściwa konstelacji wielkich socjohumanistów, wśród których wymienimy Václava Havla, który propagował „siłę bezsilnych” jako czynnik warty uwagi w polityce międzynarodowej. Havel dziedziczył tradycje, założone jeszcze przez Masaryka. Natomiast nasze szkolne podręczniki do historii nie odkrywały prawdziwych istot ani Chmielnickiego, ani Mazepy. Nie mamy tradycji Hruszewskiego. Uogólniwszy poglądy światowych humanistów, preparując je do ukraińskich realiów, można jedynie zaznaczyć, jak to zrobił Pontifex podczas wizyty pasterskiej w Kijowie, wspominając Włodzimierza Monomacha: Nie dajcie silnym tego świata zgubić człowieka. Jednak, niestety, upadają narody, ich języki i tradycje. Czyż nie Ukraina straciła taki karpacki subetnos, jak Łemkowie czy część Bojków? Ktoś na Ukrainie słyszał przeprosiny za wycięty i spalony Baturyn, za Kruty, Hołodomor, Chołodny Jar, Demianów Łaz, operację „Wisła”? Trudno w Karcie znaleźć odpowiedzi: czy staną, a co najważniejsze, czy wytrzymają reformatorski, innowacyjno-modernizacyjny kurs osłabione narody, nowonarodzone państwa bez nowej socjohumanistycznej polityki w międzynarodowo-jurysdykcyjnym formacie, bez wsparcia życiodajnej siły renesansu ich środowisk i narodowych przestrzeni bytu, bez rekultywacji zdeptanych elit, kulturowych tradycji, aby stać się liderami w warunkach globalizacji? Te pytania są otwarte. Kultura, język — to nie tylko główne oznaki narodu, a w połączeniu z nowoczesnymi innowacyjnymi technologiami, gospodarką wiedzy, informacyjno-cyfrowymi sieciami — żywotnie niezbędny atrybut jej nowoczesnego duchowo-intelektualnego rozwoju, zachowania tożsamości, konkurencyjności, w końcu, zbiorowego oraz indywidualnego potencjału państwowego myślenia, synergii działań itp. Ukraina jako samodzielne państwo nie niszczyła żadnego narodu i nikomu nie odcinała życiodajnego tlenu permanentności przekazów wiedzy, doświadczenia, tradycji z pokolenia na pokolenie, nie przeszkadzała tworzyć nową informację, naukowe odkrycia całym generacjom czy poszczególnym genialnym osobistościom. Nie zabraniano im „pisać i malować”, przekazywać międzypokoleniowe duchowo-intelektualne i inne transfery. My nie niszczyliśmy puli genowej innych narodów, nie anektowaliśmy metropolii ich kościołów, nie odbieraliśmy podmiotowości państw suwerennych narodów, nie tłumiliśmy kulturowej różnorodności świata; jednocześnie inne państwa w imieniu swoich narodów okrutnie to czyniły wobec nas na naszej własnej ziemi. To dlaczego, aby „być”, trzeba kajać się i prosić o przebaczenie za krzywdy tylko Ukraińcom? Czyż nie na Ukrainie jest najwięcej sprawiedliwych świata, natomiast czyż nie nam przy obecnych podwójnych socjohumanistycznych standardach najbardziej zagraża niebezpieczeństwo pozostania, według Franki, „małymi i nieprzygotowanymi” na dynamicznej cywilizacyjnej drodze rozwiniętych i wybranych, ale, szkoda, obojętnych na nasze witalne odrodzenie, na ciągłość naszego rozwoju? Nie dlatego tak powoli się odradzamy, że jesteśmy całkiem głupi, czy odwrotnie. A dlatego, że wśród nas jest wielu mądrali, którzy „inteligentnie-przestępczo” kradną. I dopóki nieuczciwie nabyte dobra wywożą z Ukrainy i na nią nie pracują, trudno Ojczyźnie „być”. Karta poprawnie wyjaśnia, że kraść — to grzech i „światowe ukraiństwo jest jeszcze jednym wymiarem naszego bytu”. Ale czy wiedzą o tym ci obecnie mądrzy i odnoszący sukcesy, od których rzekomo musimy się uczyć, aby „być” na swojej ziemi i, wreszcie, zapanować, jak życiotwórczo i niepretensjonalnie-tolerancyjnie głosi nasz Hymn, — „w swojej stronce”. I co najważniejsze, czy chcą wiedzieć?!

Машинний переклад

Markijan Szaszkewycz — dzisiaj

Roman ŁUBKIWSKYJ Ciąg dalszy. Pocz. w nr 2 z 2013 r. Memoriał w Nestanyczach, na swój sposób ciekawy i oryginalny, stał się ozdobą wsi, sercem upragnionego terytorium. Głównym reżyserem i twórcą memoriału został malarz i architekt Orest Skop, a muzealniczka Hałyna Korniejewa wraz z naukowcem Petrem Sikorskim, wykorzystawszy mało znany materiał dokumentalny i miejscowe przedmioty codziennego użytku, nadały mu swoisty koloryt. Przewodniczący Radziechowskiej Rejonowej Administracji Państwowej Myrosław Bohira, deputowany rady rejonowej, przewodniczący Radziechowskiego rejonowego towarzystwa „Proświta” Ihor Suchar (onże dyrektor Radziechowskiej szkoły sztuk), dyrektor miejscowego leśnictwa Stepan Dańkewycz, laureat Narodowej Nagrody imienia Szewczenki, były deputowany Rady Najwyższej Ukrainy Josyp Paruboczyj faktycznie przywrócili do życia zniszczony budynek. Pomagała w tym wspólnota religijna wsi, nauczyciele oraz uczniowie Wuzliwskiego koledżu przyrodniczo-ekologicznego. Ale i po jubileuszowych uroczystościach praca nie ustała: w bezpośrednim sąsiedztwie muzeum zaczęto formować Pole Śpiewacze, a przed muzeum w ubiegłym roku wzniesiono drewnianą studnię, z której odwiedzający czerpią już czystą źródlaną wodę. * * * Nowo utworzone pełnowartościowe muzeum ozdobiło także wieś Nowosiłki w rejonie buskim. Tutaj Markijan Szaszkewycz przeżył od 1841 do 1843 roku. Tutaj mijały ostatnie lata i dni jego cierpiętniczego życia. Stąd zaczyna się droga Markijana w nieśmiertelność. Dopiero pół wieku po pochówku na wiejskim cmentarzu w cudzym grobowcu patriotyczna inicjatywa galicyjskiej młodzieży doprowadziła do przeniesienia szczątków księdza i poety do Lwowa na Cmentarz Łyczakowski (1893 r.). Ponieważ we wsi nie zachowały się ani cerkiew, ani plebania, muzeum postanowiono umieścić w dawnym budynku szkolnym z początku XX wieku obok domu „Proświty” i nowo wybudowanej szkoły, która nosi imię Markijana Szaszkewycza. Kierownictwo rejonu — przewodniczący RAP Wołodymyr Saj, przewodniczący rady rejonowej Wołodymyr Zamroz, kierownik wydziału kultury Ludmyła Cichocka, proboszcz wsi ks. Iwan Biłuta dołożyli ogromnych starań, aby przekształcić dawno nieużywany budynek w wspaniałe wielopokojowe pomieszczenie. Siłami lwowskich działaczy kultury w centrum wsi uformowano środowisko muzealno-memorialne. Znany artysta Jewhen Beznisko podarował Nowosiłkom wysokiej klasy artystyczny pomnik Szaszkewycza (pracy jego żony, rzeźbiarki Teodozji Bryż). A co do ekspozycji — to tworzyli ją z wielkim twórczym uniesieniem wspomniani Orest Skop i Hałyna Korniejewa. Zaproponowano nieco inną koncepcję, której kluczem stała się „droga krzyżowa” Szaszkewycza: od progu śmierci — do nieśmiertelności. Od kiełkowania jego duchowych ziaren — do odnowienia wymarzonej przez niego państwowej niepodległości Ukrainy. Materiał ekspozycyjny przedstawiono tutaj z uwzględnieniem najnowszej historii regionu z wielkimi tradycjami kulturalnymi i oświatowymi, a także stronami walki wyzwoleńczej przeciwko reżimom okupacyjnym. W tym roku kompleks muzealny będzie przyciągał uwagę licznych odwiedzających — minie 170 lat od śmierci ks. Markijana i 120 lat od czasu przeniesienia jego trumny na Cmentarz Łyczakowski. Przygotowując się do tych wydarzeń, ludzie odkryli drogą pamiątkę historyczną: w dawnej kapliczce przechowywał się dębowy krzyż, który stał przy miejscu grobu Szaszkewycza w Nowosiłkach jeszcze od przedostatniego stulecia. Symboliczne, że pamięć ludowa w ten sposób „dała o sobie znać”: zachowany krzyż Markijana — to jedna z najdroższych relikwii na całej przestrzeni szaszkewyczowskiej! * * * Rejon żółkiewski, wieś Derewnia. Na literackiej mapie Ukrainy ta wieś do niedawna była prawie niezauważalna. Ale jest ona w szczególny sposób związana z życiem i twórczością Szaszkewycza: tutaj zachował się starodawny domek z końca XVIII lub początku XIX wieku. Skromna, ale solidnie zbudowana, wygodna i funkcjonalna plebania ze starymi podłogami, oknami, piecami „posiada” niewielki przytulny salon, w którym zbierała się rodzina ks. Kruszyńskiego; tutaj wyrosła córka Julia, która jako „pierwsza piękność w całej okolicy” oczarowała Markijana i została jego narzeczoną, a potem żoną. Małżeństwo mieszkało tutaj krótko: od 1837 do 1838 roku. Po śmierci męża (1843) wdowa Julia bywała w Derewni dość często. Prawdziwy cud, że nie tylko dom, ale zarośnięty staw za podwórkiem ma tak samo romantyczny wygląd, jak za czasów Szaszkewycza! Opiekę nad wsią sprawują przedstawiciele dwóch naszych cerkwi — UKGK i UCP KP. Pod patronatem eparchii sokalsko-żółkiewskiej UKGK w Żółkwi w 2012 r. wznowiono wydanie „Rusałki Dniestrowej” ze słowem wstępnym biskupa Mychajła (Kołtuna). A 4 listopada w Derewni wydarzyło się kilka wydarzeń. Po panichidzie, odprawionej przez Władykę Mychajła, odbyła się prezentacja wspomnianego wydania, następnie otwarto muzeum literacko-memorialne przy wiejskim Domu Kultury. Inicjatorem powstania muzeum została prawnuczka Julii, znana działaczka społeczna pani Iryna Dudkiwska. Nie raz już pomagała muzeom Lwowa i obwodu rodzinnymi relikwiami. A dla „najmłodszego” muzeum przekazała bezcenne eksponaty: meble, starodruki, wśród których — kolekcja modlitewników. Skromna i wysoce inteligentna, pani Iryna wniosła ze swoich oszczędności około 10 000 hrywien. Pieniężny datek wiernych (9 000 hrywien) zebrał na muzeum pomocnik biskupa Mychajła ks. Jarosław Małysz. Powstaniu muzeum sprzyjali przewodniczący komisji deputackiej Lwowskiej Rady Obwodowej, znany działacz społeczny Orest Szejka, przewodniczący Żółkiewskiej Rady Rejonowej Tadej Szwaj, a Komisja Szaszkewyczowska na czele ze znanym uczonym Teodozijem Steblijem i badaczem twórczości Szaszkewycza Mychajłem Szałatą konsultowała twórców ekspozycji — artystę Oresta Skopa i naukowca Hałynę Korniejewą. Im, nie szczędząc sił, pomagał dyrektor Domu Ludowego Myrosław Mandryk, angażując do pracy także swoją rodzinę! …Niestety, nie udało mi się wziąć udziału w święcie, doprawdy ludowym. Ale bardzo wielu ludzi w te dni dzwoni, dzieli się wrażeniami. I, rzecz jasna, wszyscy zgadzają się co do jednego: z czasem nowo utworzone muzeum trzeba będzie umieścić w murach starej plebanii, gdzie Markijan Szaszkewycz i jego żona Julia zaznali rodzinnego szczęścia. Obecnie budynek służy jako mieszkanie dla księdza miejscowej cerkwi, która należy do wspólnoty Prawosławnej Cerkwi Kijowskiego Patriarchatu. Stosunek ks. B. Horinećkiego do swojego wielkiego poprzednika jest wyjątkowo pełen szacunku. To on zainicjował w jubileuszowym 2011 roku ustanowienie na budynku tablicy pamiątkowej, jak tylko mógł pomagał zbierać fundusze, przekazał organizatorom ekspozycji wiele cennych przedmiotów. Jak to mówią, zgoda buduje! Stworzenie muzeum w Derewni — to zasługa zarówno greckokatolickiego, jak i prawosławnego (Kijowskiego Patriarchatu) duchowieństwa Żółkiewszczyzny. Wielu moich przyjaciół-kolegów ze studiów troskliwie przechowuje w swoich domowych bibliotekach serię różnokolorowych książeczek-„motylków”, wydanych przez Uniwersytet Lwowski w latach 1961—1962 i poświęconych Szaszkiewiczowi, „Ruskiej Trójcy” oraz „Rusałce Dniestrowej”. Od tej skromnej serii zaczyna się odliczanie powojennej książkowej Szaszkiewicziany. Pomimo zależności od wymogów oficjału (zbyt powierzchowne tłumaczenie złożonych procesów politycznych końca XIX — pierwszej połowy XX wieku), te jaskółki zwiastowały przedwiośnie we współczesnym szaszkiewiczoznawstwie, kładąc solidną bazę pod badania i popularyzację postaci na wpół zakazanej, w każdym razie mało akceptowalnej dla reżimu radzieckiego. Wtedy mało kto, nawet z licencjonowanych literaturoznawców, widział lub trzymał w rękach monografię Stepana Szacha „O. Markijan Szaszkiewicz i galicyjskie odrodzenie” (Paryż—Monachium, 1961). Przemilczano na Ukrainie również to, że ukraińska diaspora na świecie zna i popularyzuje spuściznę Markijana Szaszkiewicza. W stosunkowo krótkim czasie w Winnipeg (Kanada), gdzie ukraińskie środowisko intelektualne było bardzo silne, powstaje swoista szaszkiewiczowska oaza: Instytut-rezerwat z biblioteką i archiwum, stawiany jest pomnik M. Szaszkiewiczowi, uruchamiane jest wydawnictwo periodyczne — „Szaszkiewicziana” z dodatkami-kopiami bibliofilskich rarytasów, wypuszczono serię jubileuszowych znaczków pocztowych. Kierownik kanadyjskiego rezerwatu p. Mychajło Marunczak wzorował się na biuletynie z lat 30. XX wieku „Zołocziwśki wisti”, kiedy zakładał periodyczne wydawnictwo naukowo-popularne „Szaszkiewicziana”. Na początku lat 90. ubiegłego wieku wieloletni kierownik Instytutu-rezerwatu Markijana Szaszkiewicza w Kanadzie p. Mychajło Marunczak przekazał „Szaszkiewiczianę” Ukrainie — Komisji Szaszkiewiczowskiej przy Instytucie Ukrainoznawstwa im. Iwana Krypjakewycza (Lwów). Tutaj wydawnictwo zmieniło format i objętość, nabrało poważnego charakteru naukowego. Dzisiaj w przygotowaniu jest kolejny 7—8 numer, a „Biblioteka „Szaszkiewicziany” liczy poważną liczbę książek. Wyjątkowo ważną dla współczesnego czytelnika jest „źródłowa” publikacja: „Markijan Szaszkiewicz. Rusini. Głos galicjan” (opracowanie, przedmowa i przypisy Teodozija Steblija, Lwów, 2010). Odnaleziony przez znanego historyka-szaszkiewiczoznawcę fragment nieznanej pracy M. Szaszkiewicza w języku niemieckim został przetłumaczony i skomentowany. Postawiono wyraźny państwowotwórczy, soborny akcent na działalności Szaszkiewicza jako lidera ukraińskiego nurtu narodowo-patriotycznego w lwowskim środowisku młodzieżowym, w którym, jak wiemy, brzmiały motywy proaustriackie, propolskie i dojrzewały moskalofilskie. Zarówno naukowo-publicystyczny utwór „Rusini”, jak i panegiryczna oda „Głos galicjan” faktycznie spełniały tę samą misję: zamanifestować niepodległościową, ogólnoukraińską postawę, opartą na solidnych fundamentach (historyczna przeszłość Rusi-Ukrainy, ciągłość walki narodowowyzwoleńczej, jednolity język ludowy jako środek łączenia galicjan z mieszkańcami Naddnieprza). F. Steblij dobrze wyczuwa „puls” życia „Ruskiej Trójcy”, a on, ów puls, zbiegał się z „temporytmem duszy” samego Szaszkiewicza („…może, wspomnienie siłę da / wskrzesić w nowej sile / ruską wiarę, ruską władzę…”). Uczestnicy „Ruskiej Trójcy” z pewnością dotykali tak „trudnych” tematów, jak niepodległość państwowa Ukrainy, bo, na przykład, Iwan Wahyłewycz w „Przedmowie do ludowych ruskich pieśni” mówi o „plemionach słowiańskich”, które „pozostały bez samodzielności, a Ruś zastąpiona była Beskidami”… Samodzielność — oto cel, do którego dążyli — niechby w dalekiej przyszłości — działacze „Ruskiej Trójcy”. Jednak dokładnie wiemy, że już w bliskiej przyszłości ich drogi się rozejdą. Różne złożą się na to przyczyny i powody — i obiektywne, i subiektywne. Złożoność losów najbliższych współpracowników Szaszkiewicza — Iwana Wahyłewycza i Jakiwa Hołowackiego, którzy po rozłące ze swoim przywódcą zostali „bez steru i bez żagli”, nie raz była przedmiotem sporów, prowokując chroniczny syndrom nieprzyjmowania wszystkiego, co pozytywne i użyteczne z ich poetyckiej, translatorskiej i naukowej spuścizny, nie mówiąc o objętości i znaczeniu prac folklorystyczno-etnograficznych. Znani badacze — Roman Kyrcziw (monografia „Markijanowe konstelacje”, wydawnictwo „Politechnika Lwowska”, Lwów, 2012) oraz Mychajło Szałata („Budziciele”, Drohobycz, „Koło”, 2012) podają czytelnikowi zapewnienie: musimy pozostawić w przeszłości wulgarno-krytykancką metodę „pamiętania zła” błędów, potknięć, tragicznych kolizji i nieporozumień, które często przesłaniają „pozytyw” w pracy społecznej i twórczej tych, którzy byli „pierwszymi”. Znany badacz (filolog, historyk) Wasyl Horyń wydał w „Bibliotece „Szaszkiewicziany” 2 książki: „Autobiografię i utwory Wołodymyra Szaszkiewicza” oraz „Pogrzeb Markijana Szaszkiewicza” — obie wyszły w 2011 roku. Postać starszego syna Markijana, Wołodymyra, jako poety, publicysty, pamiętnikarza, najjaśniejszego z plejady postępowej galicyjskiej młodzieży drugiej połowy XIX w. przyciąga dzisiaj szczególną uwagę. Poświęcił jej poruszający esej Jarema Hojan, zbierają i systematyzują materiały o Wołodymyrze krajoznawcy z Brzeżan. Wołodymyr to żywy symbol duchowej ciągłości („Z ojców na synów”), wyrazista i barwna figura w środowisku literacko-artystycznym Galicji, które w tamtym czasie już prawie uformowało się jako ukrainocentryczne, zorientowane na ogólnoukraińskie wartości. Jeśli jubileusze (historyczne, polityczne, literackie itp.) do dziś mają dla nas nie tylko rytualny, ale i poznawczy oraz wychowawczy sens, to czy można pominąć rok 1893? To przecież niedługo, w tym roku uczcimy wydarzenie, które wstrząsnęło sennym galicyjskim społeczeństwem i przyczyniło się do zrozumienia misji Markijana Szaszkiewicza oraz działalności „Ruskiej Trójcy”, a także znaczenia „Rusałki Dniestrowej” jako czynnika narodotwórczego, a zatem i państwowotwórczego. Zatem 120 lat temu z inicjatywy młodzieży studenckiej odbyła się triumfalna patriotyczna manifestacja — przeniesienie doczesnych szczątków Szaszkiewicza do Lwowa. O niej szczegółowo opowiada Wasyl Horyń. Przygotował on również do wydania podsumowującą książkę „Odsłonięcie Szaszkiewicza”. Dorobkiem językoznawczej Szaszkiewicziany stała się monografia Iryny Farion „Ojciec Markijan Szaszkiewicz — ukraiński twórca języka” (wydawnictwo „Politechnika Lwowska”, Lwów, 2007), a rozprawa Hałyny Korniejewej „Ukraińska książka dziecięca Galicji (II poł. XIX—1939): od „Czytanki” Markijana Szaszkiewicza” („Swit”, 2011) jest pierwszym systemowym badaniem wielkiego pokładu kultury edukacyjno-pedagogicznej regionu. Ze swoim znaczącym dorobkiem wystąpił naukowiec i poeta Petro Szkrabjuk (zbiór artykułów, esejów, wierszy „Kamień węgielny Markijana”, Lwów, 2012). Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

narodowo-wyzwoleńczą, do jej zaprzestania i uznania ZSRR: „Ukraiński naród, tak jak inne narody ZSRR i krajów demokracji ludowej, każdą próbę powrotu do starych porządków przyjmie wrogo i będzie wszelkimi środkami bronić tego, co dała mu władza radziecka”. Możliwe, że był to wymuszony krok ze strony Wasyla Kuka, zrobiony pod naciskiem KGB ZSRR. Na początku lat 2000., w kuluarach kolejnego Zjazdu KUN, członek KUN S. Pawczak zapytał, czy podpisywał on osobiście czy nie wskazany „List”. Wasyl Kuk odpowiedział mu (prywatnie w kuluarach kolejnego Zjazdu KUN), że „a co, nie wiecie, jak wtedy (za czasów ZSRR — S. P.) podpisywano podobne dokumenty?!” — bez dalszych wyjaśnień. Rok (1960) podpisania „Listu Otwartego” W. Kuka można uznać za datę formalnego zakończenia podziemnego zbrojnego oporu OUN-UPA (tzw. „walki powstańczej”, która faktycznie ustała jeszcze w połowie lat 50., orientacyjnie po XX zjeździe KPZR w 1956 r.), ponieważ był on ostatnim pełnomocnym Głównym Dowódcą UPA. Zmarł Wasyl Kuk 9 września 2007 roku w Kijowie. Pochowano go w rodzinnych stronach — we wsi Krasne w obwodzie lwowskim. Tak zapowiedział zmarły. Referat na temat „Prace Wasyla Kuka — „Lemisza” o kołchozowym niewolnictwie” przygotował przewodniczący obwodowej organizacji „Młoda Proświta”, magistrant Stanisław Szejnoha. Szef prośwician Ługańszczyzny Wołodymyr Semystiaha podzielił się treścią nowych znalezisk archiwalnych z niegdyś tajnych funduszy kompartyjnych, w których służby specjalne informowały kierownictwo KC KP(b)U o reakcji zwykłych obywateli na list-apel Wasyla Kuka do ukraińskiej diaspory, którzy widzieli w nim nie zdrajcę i konformistę, a niezłomnego bojownika o niepodległość Ukrainy. Uczestnicy konferencji obejrzeli dwuczęściowy film dokumentalny o Wasylu Kuku „Lekcje patriotyzmu” w reżyserii Aleksandra Muratowa z Narodowego Studia Filmowego im. O. Dowżenki oraz zapoznali się z rzadkimi wydaniami naukowymi i fotografiami samego Wasyla Kuka, z jego autografami i utworami o nim, zaprezentowanymi na ekspozycji książkowej, przygotowanej przez członkinię Zarządu Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Walentynę Bonar. Przeprowadzone jubileuszowe wydarzenie zaświadczyło, że o Wasylu Kuku, który podczas II wojny światowej organizował i kierował nacjonalistycznym podziemiem na wschodnich terenach ukraińskich, wiedzą także na Ługańszczyźnie, pamiętają, cenią, szanują i kochają go. Centrum Prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki

Машинний переклад

Na tle surowej epoki. W stulecie urodzin ostatniego dowódcy UPA Wasyla Kuka

Młode lata Wasyl Kuk (generał-chorąży UPA, „Wasyl Kowal”, „Jurko Lemisz”, „Le”, „Medwid”) urodził się 11 stycznia 1913 r. we wsi Krasne w powiecie złoczowskim województwa tarnopolskiego (obecny rejon buski obwodu lwowskiego). Ojciec Stepan Matwijowycz był kolejarzem. Matka Praskowija Fedoriwna była chłopką. Wszyscy członkowie rodziny Kuków byli członkami Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów, która walczyła z uciskiem praw Ukraińców przez władze polskie. Dwaj bracia Wasyla — Ilarij i Ilko — zostali straceni przez Polaków. Za władzy radzieckiej wszyscy członkowie rodziny zostali skazani na pozbawienie wolności, cały majątek rodziców skonfiskowano. W latach 1923—1932 uczył się w Złoczowskim Gimnazjum Klasycznym towarzystwa „Ridna Szkoła”. Od 1927 r. należał do organizacji młodzieżowej „Płast” kurenia im. Iwana Bohuna, w 1929 r. został członkiem Młodzieży OUN, od 1932 r. — członkiem Złoczowskiej Powiatowej Egzekutywy (Prowodu) OUN. Po ukończeniu gimnazjum studiował na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim na wydziale prawa. Lata w OUN Wasyl Kuk zorganizował i stanął na czele studenckiej grupy członków OUN. W latach 1932—1934 wykonywał polecenia Krajowej Egzekutywy (KE), jako łącznik jeździł do Krakowa i na Wołyń, przewoził nielegalną literaturę, broń. Za działalność rewolucyjną był wielokrotnie aresztowany przez polską policję. W 1934 r. został skazany przez polski sąd za działalność rewolucyjną na dwa lata pozbawienia wolności. W 1936 r. wyszedł na wolność i stanął na czele Złoczowskiego Powiatowego Prowodu OUN. W maju 1937 r. przeszedł do podziemia, ponieważ ponownie pojawiło się zagrożenie aresztowaniem. Prowadził nielegalne nocne szkolenia młodzieży rzemieślniczej we Lwowie, a jesienią tego samego roku przeniósł się do powiatu podhajeckiego, gdzie zorganizował podziemną drukarnię KE OUN „Mandolina” i kierował nią do października 1939 r. W 1940 r. na polecenie KE OUN na ziemiach zachodnioukraińskich przebywał w Krakowie, organizował nielegalne przejścia kurierów i łączników OUN przez granicę radziecko-niemiecką. W tym czasie pracował razem z Romanem Szuchewyczem. Po II Wielkim Zjeździe OUN przywódca OUN Stepan Bandera mianował go członkiem Prowodu OUN, w którym Wasyl Kuk stanął na czele referentury organizacyjnej (oddziału), brał udział w działalności sztabu wojskowego, odbywał starszyńskie szkolenia wojskowe. Wiosną 1941 r. zorganizował i stanął na czele Centralnego Sztabu Grup Pochodnych OUN w celu przejścia do wschodnich obwodów Ukrainy, włącznie z Krymem i Kubaniem. W czerwcu 1941 r. stanął na czele Lwowskiej Wiodącej Grupy Pochodnej (około 20 członków), która 30 czerwca przybyła do Lwowa i zorganizowała Zgromadzenie Narodowe, na którym ogłoszono Akt Odnowienia Państwa Ukraińskiego. W lipcu-sierpniu 1941 r. zorganizował i stanął na czele Kijowskiej Wiodącej Grupy Pochodnej członków OUN (około 30 osób) głównie ze wschodnich obwodów oraz Wołynia, w celu ponownego ogłoszenia odnowienia ukraińskiej państwowości w Kijowie. 31 sierpnia w Wasylkowie część członków grupy, w tym W. Kuk, została aresztowana przez niemiecką policję. Podczas przewożenia grupy do Lwowa w Łucku W. Kukowi, Dmytrowi Myronowi oraz łącznikowi Tarasowi Onyszkewyczowi udało się uciec z aresztu. Wiosną 1942 r. Wasyl Kuk stanął na czele Prowodu OUN na południowo-wschodnich ziemiach ukraińskich. Po śmierci D. Myrona w lipcu 1942 r. oraz aresztowaniu jego zastępcy P. Saka bezpośrednio kierował działalnością OUN na wszystkich ukraińskich ziemiach centralno-wschodnich i południowych. Wiosną 1943 r. stanął na czele UPA-Południe. W kwietniu 1944 r. kierował największą bitwą UPA pod Hurbami. Od 1947 r. był zastępcą Romana Szuchewycza na wszystkich jego stanowiskach, a po jego śmierci 5 marca 1950 r. W. Kuk został wybrany Przewodniczącym Prowodu OUN na Ukrainie, Głównym Dowódcą UPA oraz Przewodniczącym Sekretariatu Generalnego Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej. Był członkiem Głównej Buławy Ogólnoukraińskiego Bractwa OUN-UPA, przewodniczącym Wydziału Naukowego Bractwa OUN-UPA. Areszt 23 maja 1954 r. Wasyl Kuk został aresztowany przez funkcjonariuszy KGB przy pomocy zwerbowanego byłego podziemnego działacza Czumaka (Mykoła Prymas), którego Kuk dobrze znał osobiście. Przebywał w więzieniach śledczych Kijowa i Moskwy do 1960 r. Zwolniony w związku z nowym kursem polityki M. Chruszczowa w celu skompromitowania go w oczach Ukraińców. „Wyrzeczenie Wasyla Kuka” w 1960 roku Wasyl Kuk napisał tak zwany „List Otwarty W. Kuka do Jarosława Stećki, Mykoły Łebedia, Stepana Łenkawskiego, Darii Rebet, Iwana Hryniocha oraz do wszystkich Ukraińców mieszkających za granicą!”, w którym uznawał władzę radziecką na Ukrainie, wyrzekał się i potępiał zasady oraz metody walki OUN i UPA, a także wzywał emigracyjne organizacje ukraińskie, które prowadziły narodową działalność, do zaprzestania walki przeciwko ZSRR. Proświcianie Ługańszczyzny rok 2013 rozpoczęli od uroczystego uczczenia Bohaterów Ukrainy — przywódców narodowowyzwoleńczej walki narodu ukraińskiego o wolność i niepodległość: razem z członkami patriotycznych partii politycznych i społeczeństwem tradycyjnie uczcili 104. rocznicę urodzin Stepana Bandery oraz 100-lecie Wasyla Kuka. Wiec z okazji uczczenia Stepana Bandery odbył się przy pomniku Wielkiego Kobziarza. Patriotyczna akcja ukraińskich państwowców wywołała wściekły opór lokalnych pro-moskiewskich ugrupowań, które próbowały przeszkodzić w przeprowadzeniu wydarzenia. Również proświcianie uczcili stulecie urodzin ukraińskiego działacza wojskowego i politycznego, ostatniego Głównego Dowódcy UPA Wasyla Kuka (11.01.1913—09.09.2007). W pomieszczeniu Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Widrodżennia” Zarząd Oddziału Obwodowego Wszechukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki przeprowadził konferencję naukowo-praktyczną „Wasyl Kuk: wojskowo-polityczny portret ostatniego dowódcy UPA na tle surowej epoki”, w której udział wzięli czołowi naukowcy Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, przedstawiciele społeczeństwa, ukraińskiego duchowieństwa, studenci uczelni wyższych centrum obwodowego, a także weteran narodowowyzwoleńczej walki UPA, 86-letni ługańczyk Roman Krawczuk. Byli goście z obwodu lwowskiego, iwanofrankowskiego, Turcji. Wasyl Stepanowycz Kuk — dowódca UPA od 1950 r. (po śmierci R. Szuchewycza). W 1954 roku został aresztowany i odsiedział w radzieckich więzieniach i obozach, nie doczekawszy się sądu, sześć lat. Ostatnie lata mieszkał w Kijowie.

Машинний переклад

Szlakami wyzwoleńczego zwycięstwa

Jubileuszowe wydarzenie rozpoczęło się od Modlitwy Pańskiej oraz kazania poświęconego pamięci wielkiego Ukraińca, które wygłosili duchowni ukraińskich Kościołów — ks. Mychajło Juszyszyn (UKGK) oraz ks. Petro Sawczuk (UKP KP). Proświcianka, doktor nauk historycznych, profesor katedry historii Ukrainy LNU Olha Borysowa rozpatrzyła ogólne problemy ukraińskiego ruchu narodowowyzwoleńczego XX wieku. Wspomnieniami o spotkaniach z Wasylem Kukiem podzielili się proświcianie — dyrektor NZK-Szkoły Ogólnokształcącej nr 59 Jurij Pryń oraz lekarz Ihor Sajenko, podkreślając wyjątkową szlachetność ostatniego Głównego Dowódcy UPA oraz analizując prace naukowe i publicystyczne sławnego dowódcy. Wrażenie wywarło wystąpienie weterana antyniemieckiego i antybolszewickiego Ruchu Oporu, ługańczyka pochodzącego z obwodu iwanofrankiwskiego Romana Krawczuka. Opowiadając o osobistym udziale w walce wyzwoleńczej i obozowych udrękach, stary powstaniec wyraził swoją wizję wielkości potężnej postaci Wasyla Kuka. Członek Zarządu obwodowego zjednoczenia proświciańskiego Jurij Kisełow zaakcentował działalność Wasyla Kuka jako Głównego Dowódcy UPA w latach 1950—1954, który wybrał jedyną uzasadnioną taktykę dalszej walki powstańczej, gdy siły ukraińskiego narodu do kontynuowania zbrojnego oporu zostały wyczerpane, a najważniejsze było zachowanie młodego pokolenia narodowo świadomych rodaków.

Машинний переклад

Zgasła świeca Mychajła Horynia

Mychajło Horyń urodził się 17 czerwca 1930 roku we wsi Kniselo w rejonie żydaczowskim obwodu lwowskiego. Jego ojciec, Mykoła Mychajłowycz (1905—1988), był przewodniczącym wiejskiej „Proświty”, kierował rejonową nielegalną organizacją OUN, był represjonowany przez władze polskie i sowieckie. Rodzina matki, Stefanii Danyliwny (z domu Hrek, 1911—2003), również była politycznie aktywna. W grudniu 1944 roku władze sowieckie deportowały Mychajła wraz z matką, lecz w drodze na zesłanie udało im się uciec. Ukrywali się u krewnych w sąsiednich wsiach. W 1949 roku, aby nie wstępować do kołchozu, rodzina przeniosła się do miasta Chodorów. W latach 1949—1954 Mychajło Horyń studiował na wydziale logiki i psychologii Uniwersytetu Lwowskiego. W 1953 roku został wydalony za odmowę wstąpienia do komsomołu, ale dzięki rektorowi, akademikowi Jewhenowi Łazarence, został przywrócony na studia. Utrzymywał kontakty z podziemiem OUN, przygotowywał i rozprowadzał ulotki. W latach 1954—1961 pracował jako nauczyciel logiki, psychologii, języka ukraińskiego i literatury, dyrektor szkół, kierownik rejonowego gabinetu metodycznego, był inspektorem rejonowego wydziału oświaty w Striłkach. Od 1961 roku pracował naukowo. Jest jednym z organizatorów pierwszej w ZSRR eksperymentalnej naukowo-praktycznej laboratorium psychologii i fizjologii pracy przy Lwowskich Zakładach Autoładowarek. Autor szeregu opracowań metodycznych dla nauczycieli, artykułów z zakresu psychologii pracy. Przygotowywał dysertację, zdał egzaminy kandydackie. Jeden z organizatorów i członek prezydium Lwowskiego Klubu Młodzieży Twórczej „Prołisok” (1963). Zorganizował produkcję i rozpowszechnianie na Ukrainie literatury samizdatowej, literatury politycznej wydawanej za granicą. Aresztowany 26 sierpnia 1965 roku pod zarzutem prowadzenia antyradzieckiej agitacji i propagandy (cz. 1 art. 62 i art. 64 Kodeksu Karnego USRR). 18 kwietnia 1966 roku na zamkniętym posiedzeniu Sądu Obwodowego we Lwowie w tej samej sprawie co brat Bohdan Horyń, Mychajło Osadczy i Myrosława Zwaryczewśka został skazany na 6 lat łagrów o zaostrzonym rygorze. Za propagandę i rozpowszechnianie samizdatu wśród więźniów 18 lipca 1967 roku sąd rejonu zubowo-polańskiego Mordwińskiej ASRR skazał Horynia na 3 lata więzienia we Włodzimierzu. Stamtąd również zdołał przekazać na Ukrainę informacje o sytuacji więźniów. W tym czasie Iwan Hel wydał w samizdacie książkę M. Horynia „Listy zza krat” (1971). Zwolniony 26 sierpnia 1971 roku. We Lwowie, gdzie mieszkała rodzina, nie otrzymał zameldowania. Pod groźbą oskarżenia o „pasożytnictwo” zatrudnił się jako maszynista przy budowie kombinatu chemicznego w obwodzie rówieńskim. Od września 1972 roku pracował jako palacz w kotłowniach Lwowa, od 1977 roku — jako psycholog w zakładzie „Kineskop”. Opiekował się rodzinami więźniów politycznych. Brał udział w opracowywaniu dokumentów założycielskich utworzonej 9 listopada 1976 roku Ukraińskiej Grupy Społecznej Wspierania Wykonania Porozumień Helsińskich (Ukraińska Grupa Helsińska). Po aresztowaniach założycieli UGH bierze na siebie wydawanie jej Biuletynu Informacyjnego, przygotował nr 4—7. W ciągu 1981 roku w mieszkaniu Horyniów przeprowadzono sześć rewizji. Podczas rewizji 23 marca podrzucono mu sfałszowany w imieniu UGH dokument w związku ze sprawą Iwana Kandyby, a 28 listopada — tekst na 15 stronach pod mało piśmiennym tytułem „Socjalne badania mechanizmu rusyfikacji na Ukrainie” (powinno być „socjologiczne”). 3 grudnia 1981 roku, po 13-godzinnej rewizji, Horynia ponownie aresztowano. Śledztwo nie miało przeciwko niemu dowodów. W geście protestu przeciwko fabrykowaniu „sprawy” ogłosił głodówkę i odmówił udziału w dochodzeniu wstępnym. 25 czerwca 1982 roku M. Horyń został skazany na podstawie art. 62 cz. 2 i art. 179 KK USRR (antyradziecka agitacja i propaganda oraz odmowa składania zeznań w sprawie I. Kandyby) na 10 lat pozbawienia wolności w łagrach o szczególnym rygorze oraz 5 lat zesłania. Uznany za szczególnie niebezpiecznego recydywistę. 12 listopada 1982 roku przybył transportem do łagru WS-389/36 we wsi Kuczino w rejonie czusowskim obwodu permskiego, gdzie w końcu został przyjęty przez współwięźniów do UGH. Omawiał z Jurijem Łytwynem problem reformowania UGH, napisał szkice psychologiczne o współwięźniach Ołeksie Tychym, Wałeriju Marczenku, Juriju Łytwynie, o Wasylu Stusie. Ciężko chorował. W maju 1984 roku Horyń przeszedł zawał mięśnia sercowego. 28 listopada 1986 roku przetransportowany do Lwowa, gdzie po drugim zawale trafił do szpitala. Odesłany transportem na Ural. Latem 1987 roku stał w obliczu śmierci. Ułaskawiony 2 lipca 1987 roku, w 1990 roku zrehabilitowany. Już w lipcu 1987 roku Wiaczesław Czornowił i Mychajło Horyń wznowili wydawanie maszynopisowego czasopisma „Ukraiński Wisnyk”, które stało się organem UGH. 11 marca 1988 roku Mychajło Horyń, Zynowij Krasiwśkyj i Wiaczesław Czornowił podpisali „Apel Ukraińskiej Grupy Helsińskiej do ukraińskiej i światowej opinii publicznej” o wznowieniu jej działalności. W. Czornowił, bracia M. i B. Horyniowie opracowali i 7 lipca 1988 roku na wiecu we Lwowie ogłosili „Deklarację zasad Ukraińskiego Związku Helsińskiego”, utworzonego na bazie UGH. M. Horyń został członkiem Komitetu Wykonawczego UZH. 11 sierpnia 1988 roku Zarząd KGB obwodu lwowskiego wydał Horyniowi oficjalne ostrzeżenie w związku z jego „antyradziecką działalnością”. Był wielokrotnie zatrzymywany przez milicję, m.in. na Uniwersytecie Czerniowieckim, dokąd przyjechał z wykładem dla studentów, aresztowano go na 15 dób. We wrześniu 1988 roku M. Horyń zorganizował i stanął na czele Grupy Roboczej Obrony Ukraińskich Więźniów Politycznych, która weszła w skład Międzynarodowego Komitetu Obrony Więźniów Politycznych. Uczestniczył w kilku naradach przedstawicieli ruchów narodowo-demokratycznych narodów ZSRR. Latem 1989 roku Horyń pracuje w Kijowie w komitecie organizacyjnym Ludowego Ruchu Ukrainy na rzecz Przebudowy. Na Zjeździe Założycielskim (8—10 września) wybrany na przewodniczącego sekretariatu LRU, był przewodniczącym Rady Politycznej i współprzewodniczącym LRU. W marcu 1990 — kwietniu 1994 roku M. Horyń był deputowanym Rady Najwyższej Ukrainy z okręgu wyborczego nr 260 w mieście Lwowie. Pracował w Komisji ds. Suwerenności, Międzyrepublikańskich i Międzynarodowych Stosunków, kierował podkomisją ds. kontaktów z Ukraińcami mieszkającymi poza granicami Ukrainy. Należał do frakcji „Rada Ludowa”. Mychajło Horyń zainicjował i zorganizował największe ogólnonarodowe akcje, które przyczyniły się do konsolidacji narodu i doprowadziły do proklamowania oraz umocnienia niepodległości Ukrainy: „Łańcuch Zjednoczenia” między Kijowem a Lwowem 21 stycznia 1990 roku, Święto Sławy Kozackiej (Zaporoże, lato 1990), Kongres Mniejszości Narodowych (Odessa, listopad 1991), „Dziecięca dyplomacja” (wyjazdy dzieci ze Wschodniej Ukrainy na Zachodnią i odwrotnie na Boże Narodzenie i Wielkanoc), Liga Partii Krajów Regionu Bałtycko-Czarnomorskiego. (1994), 50-lecie Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej (1994). Od maja 1992 do października 1995 roku Horyń był przewodniczącym Ukraińskiej Partii Republikańskiej. Jeden z założycieli Republikańskiej Partii Chrześcijańskiej (maj 1997), członek jej Centralnego Kierownictwa. Od grudnia 1992 roku kierował Kongresem Sił Narodowo-Demokratycznych (KSND). W 1996 roku założył Centrum Badań Problemów Społeczeństwa Obywatelskiego. 19 maja 2000 r. został wybrany na przewodniczącego Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej (UŚRK). Na czele delegacji UŚRK, w celu prowadzenia badań i współpracy z ukraińską diasporą, odwiedził ukraińskie społeczności w krajach europejskich, w szczególności w Polsce, Rosji, krajach bałtyckich, na Słowacji, w Serbii, Belgii, a także społeczności na Syberii — w Tiumeni, Nowosybirsku, na Kamczatce, w Jużnosachalińsku, Władywostoku, o czym w UŚRK wydano książkę „My — Ukraińcy”. Ustąpił ze stanowiska przewodniczącego UŚRK 19 sierpnia 2006 roku. W ostatnich latach ciężko chorował. Żona Olha, z domu Maceluch, w 1952 r. za związki z podziemiem została skazana na 25 lat więzienia, 5 lat pozbawienia praw obywatelskich oraz konfiskatę mienia, zwolniona w 1956 r. Bracia Horyniowie to znani działacze polityczni: Bohdan — więzień polityczny w latach 1965–1968 i deputowany ludowy Ukrainy w latach 1990–1998; Mykoła — przewodniczący Lwowskiej Rady Obwodowej, obwodowej administracji państwowej (1992–1996). Mychajło Horyń został odznaczony orderem „Za Zasługi” w 1992 r. (Polska), w 1998 — ukraińskim orderem „Za Zasługi” III klasy, w czerwcu 2000 roku — orderem księcia Jarosława Mądrego V klasy, w listopadzie 2005 — orderem „Za Zasługi” II klasy, 8 listopada 2006, jako członek Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, — orderem „Za Odwagę” I klasy. 16 stycznia 2009 roku „za znaczący wkład w sprawę konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa, budowę demokratycznego, socjalnego i prawnego państwa oraz z okazji Dnia Jedności Ukrainy” M. Horyń został odznaczony Orderem Wolności. Jasna pamięć o Wielkim Ukraińcu Mychajle Horyniu na wieki wpisana jest w historię naszego narodu. Borys ZACHAROW, Wasyl OWSIIENKO, Charkowska Grupa Obrony Praw Człowieka. Proświcianie Ukrainy, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, redakcja gazety „Słowo Proświty” głęboko opłakują Mychajłę Horynia — człowieka wielkiej i jasnej duszy, którego życie zostało złożone na ołtarzu niepodległości Ukrainy. W naszych sercach na zawsze pozostanie szacunek i miłość do niezłomnego, niestrudzonego pracownika na niwie narodowej. Dzielimy ból niepowetowanej straty i prosimy rodzinę, przyjaciół oraz współpracowników o przyjęcie naszych kondolencji. „Lepiej zapalić jedną świecę, niż całe życie przeklinać ciemność” — tym mottem kierował się organizator samizdatu, obrońca praw człowieka, wybitny działacz społeczny i polityczny Mychajło HORYŃ. Jego życie — cała epoka walki o prawa człowieka i niepodległość Ukrainy — zgasło około godziny 2 w nocy 13 stycznia roku Pańskiego 2013. M. Horynia pochowano 15 stycznia na Cmentarzu Łyczakowskim we Lwowie.

Машинний переклад

W Dzień Ukraińskiego Więźnia Politycznego zmarł Paweł Skoczok

Paweł Iwanowicz SKOCZOK (ur. 5.05.1935, wieś Ostriw w rejonie rokytnieńskim obwodu kijowskiego – zm. 12.01.2013 r., Kijów) – dziennikarz. Uczestnik ukraińskiego ruchu obrony praw człowieka. Ofiara sowieckiej represyjnej psychiatrii (1978–1982). Studiował na Kijowskim Uniwersytecie, skąd został relegowany za „nacjonalistyczne poglądy”. Do 1966 roku pracował w redakcji gazety „Radianśka Ukraina”. W kwietniu tego samego roku został zwolniony z pracy za krytykę linii pisma. Znany w samizdacie ze swoich wystąpień na procesie w Iwano-Frankiwsku w obronie nauczyciela języka ukraińskiego Mychajła Ozernego oraz z listu-oświadczenia w obronie Iwana Dziuby. 1.12.1978 r. Pawła Skoczka aresztowano i oskarżono na podstawie art. 62 ust. 1 Kodeksu karnego URSR („Agitacja i propaganda antyradziecka”). W lutym 1979 r. na mocy postanowienia Sądu Miejskiego w Kijowie został skierowany na przymusowe leczenie, a w kwietniu 1979 r. przeniesiony do specjalnego szpitala psychiatrycznego w Dniepropetrowsku. W kwietniu 1982 r. został zwolniony. Pracował w muzeum L. P. Symirenki przy Doświadczalnej Stacji Mliiw Instytutu Badawczego Sadownictwa na Czerkaszczyźnie. P. Skoczok badał i opracowywał dokumenty dotyczące życia i działalności dynastii przemysłowców, uczonych i mecenasów Symirenków. Wkrótce potem został zwolniony z pracy. Pracował jako korektor, palacz kotłowni. W 1985 r. przesłał swój paszport do Prezydium Rady Najwyższej ZSRR, protestując przeciwko szykanom wobec represjonowanych Symirenków oraz przeciwko swoim badaniom nad sławnym rodem, i prosił o zgodę na wyjazd do Francji w celu dalszych badań literatury, archiwów i źródeł. W latach 1987–1990 brał udział w pracach Ukraińskiego Kulturologicznego Klubu, Ukraińskiego Związku Helsińskiego. Wydawał czasopismo „Złote Wrota”. Tygodnik „Słowo Proświty” wyraża współczucie bliskim i krewnym zmarłego. Wieczna mu pamięć.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ka. Co potwierdza ten głos z odległości pół wieku. “To, że Iwan Dracz jest dobrym poetą, jest bezsporne, tak jak to, że przed nim też byli poeci, którzy jako tako pisali genialne wiersze. Ten, kto “nie uznaje ich”, może współczuć samemu sobie. Nie tylko dlatego, że okrada siebie, ale i dlatego, że jego “namiętna miłość” do Dracza nie wywoła wzajemności. Głęboko myślący człowiek, który kocha poezję i sztukę, a nie tylko swoje wiersze, nigdy nie pozwoli krzykaczom postawić się w śmiesznym położeniu bożka”. Jaka przepaść między tą młodą mądrością a tymi, którzy, wcielając się w role bożków, podgrzewają zainteresowanie sobą wyświechtanymi sentencjami w rodzaju: literatura należy do rozrywek, nie jest ona czymś większym od sportu czy prognozy pogody. Niemoralność nie tkwi w tym, że wypowiadane są absurdalne rzeczy, a w Dlaczego on złodziej? Z jakiej racji? Dlaczego poszedł kraść swoje? Ciśnie ten tobołek mnie na ramiona, Wstyd w serce mi pluje… Wuja muszę zabić pogardą, Tylko w piersiach bulgocze burza: Kto okradł, oskubał jego duszę? Kto jego sumienia ręce związał? Gdzie oni, ci — wykarmieni i szarzy, Nieporadni demagodzy i kłamcy, Co karki skręcili wujowej wierze, Przedzierając się w fotele i urzędy. Ich by za kraty! Ich by do sądu! Ich by do karceru za rozbój! Dowodów mało??? Dowodem będą Worki ukradzionych wierzeń i nadziei. 12.10.1962 Ukraino, piję twoje źrenice, Błękitne i trwożne, niby świt. Krzeszą z nich czerwone błyskawice Rewolucji, buntów i powstań. Ukraino! Ty dla mnie — cud! I niech płynie rok za rokiem, Będę, mamo dumna i piękna, Dziwić się tobie na wieki. Dla ciebie perły w duszy sieję, Dla ciebie myślę i tworzę — Niech milczą Ameryki i Rosje, Kiedy ja z tobą rozmawiam! Odejdźcie, wrogowie podstępni! Przyjaciele, zaczekajcie na drodze! Mam ja święte synowskie prawo Z matką pobyć w samotności. Rzadko, matko, wspominam o tobie, Dni zbyt krótkie i małe, Jeszcze nie wszystkie czarty uciekły do nieba, Chodzi ich do diabła po ziemi. Widzisz: z nimi co godzinę się biję, Słyszysz — bitwy odwieczny łoskot! Jakże ja bez przyjaciół się obejdę, Bez ich czół, bez oczu i rąk? Ukraino! Ty moja modlitwo, Ty moja rozpaczy wiekowa… Grzmi nad światem sroga bitwa O twoje życie, twoje prawa. Niech płoną chmury burzowe, Niech syczą zniewagi — wszystko jedno Ja przeleję się kropelką krwi Na twój święty sztandar. 26.12.1961

Машинний переклад

Wasyl SYMONENKO (1935—1963) Nieposłuszny

Opracowanie i autor rozpraw literacko-krytycznych laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ. Rwij się z gardła samowolnym krzykiem, Mój nieposłuszny wierszu! W. Symonenko. Co w dwudziestym roku w moim sercu zmęczenie, Co w trzydziestym — śmierci w oczy spojrzę. Wersy te należą do niego, naprawdę dwudziestolatka. Do trzydziestki nie dożył, życie urwało się w niepełnych 29 latach. Ukraińska melodia. Długo tęskni smutna bandura O sprawach w starej siwiźnie, I jakąś nieznaną żałość Nawiewa ta pieśń mnie. Nie melodia — wzburzona rana, Nie słowa, a bezlitosne igły, Tylko widzę nie sine limany I nie dumne kozackie pułki. A przywiduje się — tam, przy drodze, Na zdeptanej końmi trawie Żywy kruk, jak czarna papacha, Na kozackiej siedzi głowie. A wkoło po-rą-ba-ni Do-sy-pia-ją sny, I da-le-ko bę-bny Wo-ła-ją do woj-ny. 18.01.1957. * * * Pradawny, okradziony narodzie! Nad tobą przeszumiał rozbój, Lecz kaci nie ukradli twojej urody, Nie wysuszyli krzepkiego mózgu twego. Nowe pokolenia, jak odnowa, W łonie powijają się twoim. I dziadowska dumna mowa Służy wiernie i posłusznie im. Namiętnym, orlim-mądrym wzrokiem Patrzysz we wszechświat spod powiek… Wyrodki — potwierdzenie surowe, Że żyjesz i żyć będziesz wiecznie! 08.02.1962. Wczesna śmierć, polityczna koniunktura, spekulacja na jego imieniu przyczyniły się do jednostronnych czy wręcz powierzchownych o nim sądów. Retoryka, wielomówność zastąpiły go jako osobowość. Osobowość zaś zapowiadała się polifoniczna: liryk, bajkopisarz, satyryk, humorysta, prozaik, publicysta, autor utworów dla dzieci, krytyk literacki. Coś utwierdziło się wyraźniej, nabrało form trwalszych, coś — częściowo, coś tylko się zarysowywało, dla jego dojrzewania potrzebny był czas. Lecz czas dla niego się zatrzymał. Poety nie stało na wzlocie, kiedy talent jego miał powstać w innej kategorii wagowej. To był talent z rzadkim zapasem moralnego zdrowia. Jeszcze nie uruchomionych rezerw duszy. On jedyny ze znanych jego rówieśników zwrócił się do zapomnianego dziś gatunku bajki. Niektóre z wczesnych jego prób dziwią przedwczesną dojrzałością myślenia. A bajka “Sąd”, napisana w ostatnim roku życia, w pełni wpisuje się w rejestr osiągnięć bajkopisarzy, poczynając od L. Hlibowa do A. Kosmatenki, czyje imię wypadło nawet z literackich obiegów. Satyra i humor Symonenki — to jest to, co także wyróżnia go wśród szestdziesiątników pierwszej fali. Piec Liże płomień żółte brzuchy, Ciężkawo sapie komin, Hałasuje od bólu drzewo, Podnosząc się dymem do chmur. Bębnią rożny i pogrzebacze — Coś przypominają z dawności, I czekają pokornie kolejki Zasmalone garnki i żeliwne naczynia. Z ciotki płomień sen zlizał, Ciotka głaszcze ręką dzban, Ciepły watowany kaftan zawiązała Na zaziębiony swój lędźwie. Biega ciotka z kuchni do sieni, Spod wiaty przynosi drwa — Z nich strumieniuje żółtawo-siny Wiekowy smutek dąbrów. Zwyczajnie stukają niemrawe drzwi, Piec huczy i dymi w świat — Ile w paszczę tej nienażartej Ciotka wrzuciła najlepszych lat! Snują się po zmarszczkach dumy, Na policzkach tańczy ogień, Sadza wżarła się czarnym szyderstwem W płatki jej dłoni. Przy piecu ona, jak jeniec, Usługiwała pod szelest spódnic, Oddawała dziewczęcy rumieniec Czystości smacznych bochenków… Mniej my goryczy nieść będziemy, Stanie się bliższym nasz cel, Jak nie będą w niebo dymem Podnosić się kobiece lata. 28.01.1962. Żarna Natężenie na rękach, od zmęczenia czarnych, wydymało żyły, niby sznury. Kamienie klaskały zębami w żarnach, żuły żółte ziarna na drzazgi. I siała się nie mąka, a męka… Przy bladym migotaniu kaganka kobiece delikatne matczyne ręce ciągnęły za rączkę kamień bez końca. Żałośnie mdlały oczy smutne, i mąka, niby biała krew, lała się… To wszystko było w dwudziestym wieku, co burzami nad nami przeleciało. My często słyszymy radosną złośliwość w głosie wrogim, cudzym, że zaglądały krzywda i srogie nieszczęście w nasz — dla szczęścia wzniesiony — dom. Niech szaleją wyrodki od krzyku — nas nie ziębi od ich hucpy: nam żarna te z kamiennego wieku na czołgach barbarzyńcy z Europy przywieźli. I to dla nich-także była nauka, kiedy — na oczach całego świata, niby w żarnach, krzepkie nasze ręce przemieliły barbarzyńską ordę. Narodzie mój! Tytanie niepokonany, co niebo podpiera błękitne! Twój dumny wyczyn nie poniżą żarna — one tylko wywyższają ciebie. Na próżno wścieka się złość wroga, czarna — niczym nie oczerni twojej walki! Całuję ręce, które kręciły żarna w przeddzień kosmicznej doby. Kwiecień-maj 1960. * * * Wujka zatrzymali czy złapali — Wujka do rady wiejskiej eskortowali. Wujka pouczali i wyrzucali: “Jak wam, wujku, nie wstyd Kraść na polu swój urodzaj! U kogo wy kradliście? Wy kradliście u siebie. Toż to po prostu wstyd — kraść swój trud”. Wujek ponuro ciemię drapał I smakował machorkę. Wujek mrugał grubymi rzęsami, Ciężko patrzeć w oczy hańby, Ciężko mu z domowymi marzeniami Naraz ogarnąć paradoksy doby. “No ono, tak, — w pięść kaszlnął, — Kraść niedobrze… Dokąd już gorzej”. Rwij się z gardła samowolnym krzykiem, Mój nieposłuszny wierszu!

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Muza i rzodkiewka

tym, że są one upubliczniane ze zrozumieniem ich absurdalności. „Bożek” pamięta o niebezpieczeństwie ubóstwiania. Rozumie, że tylko poprzez zachwianie tego, co ustalone, aksjomatyczne, można zwrócić na siebie uwagę i w ten sposób na jakiś czas przedłużyć swój „status”. Symonenko wyznawał duchowy, a nie formalny nowatorstwo. Wyobrażenie go sobie w innej roli jest absolutnie niemożliwe. Bo jeśli literatura nie jest większa od sportu, to jak wyjaśnić, dlaczego epokę, w której żył Szekspir, nazywa się mimo wszystko epoką Szekspira? Czy brakowało sportowca jego poziomu? Nadszedł czas na sumaryczne podejście do twórczości Symonenki, aby czytelnik, który przyzwyczaił się do panegirycznego tonu, zastanowił się, jakiego pisarza straciliśmy wtedy, gdy dopiero nabierał siły. Lirycznej przede wszystkim. Pragnienie prawdy i sprawiedliwości, romantyczne porywy i odporność na jakiekolwiek kłamstwo, przede wszystkim w jego państwowotwórczych formach, ostre poczucie niedoskonałości w różnych jej przejawach, ludzkość, sumienność — takim jawi się w swojej pełnej pasji liryce. Istnieje istotna różnica między patriotycznymi wierszami Symonenki a tym literackim patriotyzmem, który przypomina dudnienie pustego wozu. Symonenko to naturalność, szczerość, współodczuwanie. Właśnie tymi cechami przejmował się jego czytelnik w głuchym czasie deptania. Symonenko to nastawienie na prawdę. Nie tylko na prawdę faktu, ale i na tę wielką prawdę, jaką powinna być między ludźmi. Dlatego tak żarliwy jest jego opór wobec negatywu. Ten wewnętrzny sprzeciw jest obecny nie tylko tam, gdzie mowa o konkretnych losach. Jest on stale obecny, że tak powiem, poza kadrem. Gotowość do ryzyka, naładowanie na polemikę, na zaskarżanie odrażającego — to też Symonenko. I niech nie wprowadzają w błąd jego lojalne wobec reżimu wypowiedzi. Znał ich cenę, zresztą zaczął przejrzewać wcześniej od innych. Ale jako gazeciarz i poeta zmuszony był iść na kompromisy, aby mieć możliwość choćby pośrednio powiedzieć to, co było istotą jego natury — bunt w imię doskonałości. Bez wątpienia, gdyby los darował mu dłuższy wiek, znalazłby się wśród represjonowanych. Być może przypadłoby mu to, co przypadło Stusowi. Tym bardziej, że mają wiele wspólnego. Nie trzeba zamykać oczu na słabe miejsca w jego twórczości. To poniża jego szlachetne pióro. Odszedł z życia w tym wieku, kiedy inni dopiero zaczynają swoją drogę. Młodość, brak doświadczenia dają się zauważyć nawet w szeroko znanych wierszach. „Zwyczajnie stukają niemrawe drzwi” — mówi poeta w wierszu „Piec”, nie zauważając, że stukot i niemrawość nie łączą się. Tamże: „Sadza wżarła się czarnym szyderstwem w płatki jej dłoni”. Przykra kokieteria. Płatki dłoni pasowałyby panience, a nie ciotce, która przez cały wiek ćwiczyła przy piecu z pogrzebaczami i rożnami. Ostatnia strofa tego samego wiersza odbierana jest odrębnie, takie sobie moralite. Odezwało się bajkopisarskie doświadczenie poety. Symonenko zachwycał się Winhranowskim, co od czasu do czasu odzywało się i w jego poezji. Czasami bezpośrednio: „Narodzie mój! Naród mój zawsze będzie! Nikt nie przekreśli mojego narodu! Poznikają wszyscy odmieńcy i przybłędy, I hordy zdobywców-włóczęgów!”. Czysty Winhranowski. Ale jeśli autor „Atomowych preludiów” jest nie do pomyślenia bez koturnów, to u Symonenki są one ciałem obcym: nie ten fenotyp. Czy umniejsza to rolę poety? Ani trochę. Obce wpływy, poprzez kontrast, tylko uwydatniają odrębność autora. Szczyt dojrzałości Symonenki — 1962. Właśnie w tym roku zostały napisane najgłębsze rzeczy. W drugiej połowie listopada poeta rozpoczął Łabędzie macierzyństwa Marzą skrzydłami z mgły łabędzie różowe, Sypią noce w limany gwiazdy pieczętne. Zagląda w szybę bajka siwymi oczami, Macierzyńska dobra łaska u niej za plecami. Oj biegnij, biegnij, żalu, nie wracaj do chaty, Nie puszczę cię kołyski synowej kołysać. Przypływajcie do kołyski, łabędzie, jak marzenia, Opuśćcie się, ciche gwiazdy, synowi pod rzęsy. Ciemność trwożyły krzykami puchacze, Tańczyły łabędzie w chacie na ścianie. Łopotały skrzydłami i różowym pierzem, Łaskotały marę złotym gwiazdozbiorem. Wyrośniesz ty, synu, wyruszysz w drogę, Wyrosną z tobą przyśnione trwogi. W chmielne zmierzchy rusałki czarnobrowe Będą czekać twojej czułości i miłości. Będą cię wołać w ogrody zielone Czarnoczubych chłopców cud-narzeczone. Możesz wybierać przyjaciół i żonę, Wybrać nie można tylko Ojczyzny. Można wybrać przyjaciela i ducha brata, Lecz nie można rodzonej matki wybierać. Za tobą zawsze będą wędrować Oczy matczyne i biała chata. I jeśli upadniesz ty na cudzym polu, Przyjdą z Ukrainy wierzby i topole, Staną nad tobą, liśćmi zatrzepoczą, Tęsknotą pożegnania duszę połaskoczą. Można wszystko na świecie wybierać, synu, Wybrać nie można tylko Ojczyzny. 12—17.04.1962 * * * Gdzie teraz wy, kaci mojego narodu? Gdzie wielkość wasza, siła wasza gdzie? Na jasne gwiazdy i na ciche wody Już czarna wasza złość nie spadnie. Naród rośnie, i mnoży się, i działa Bez waszych nahajek i pałasza. Pod słońcem wieczności starzeje się i młodnieje Jego okrutna i łagodna dusza. Naród mój jest! Naród mój zawsze będzie! Nikt nie przekreśli mojego narodu! Poznikają wszyscy odmieńcy i przybłędy, I hordy zdobywców-włóczęgów! Wy, bękarty katów oszalałych, Nie zapominajcie, wyrodki, nigdzie: Naród mój jest! W jego wolnych żyłach Kozacka krew pulsuje i dudni! 24.12.1962 * * * Może tak trzeba koniecznie, Jak robić dawno już przywykliśmy: Padać posłusznie na kolana Przed genialnymi ludźmi. Wychwalać, i sławić, i krzyczeć, Rozdmuchiwać kadzideł dym. Geniuszy między nami niewielu, To czemu by nie pokłonić się im? Ale ja zebrałbym wszystkich tytanów I powiedziałbym, zdejmując kapelusz: — Ja nie chcę wam śpiewać peanów I chwalbą łaskotać słuch. Wy wszyscy mądrzy i szczerzy, Więc powiedzcie szczerze mi: Kto i za co wam darował nieśmiertelność, Kto i za co przedłużył wasze dni? Mówcie, krzyczcie, żeby wszyscy poznali, Zrozumieli wreszcie do końca: Śmiertelni wam nieśmiertelność darowali, Śmiertelni wam przedłużyli życie! Żeby niezawodnie skrzydła sokole Was w niebie wieczności niosły, Mądrości swojej po kropelce Śmiertelni wam, jak pszczoły, oddali. Was, jak sztandar, podnosi człowiek W walce o prawdę przeciw ciemności. Geniusze! Nieśmiertelni! Na kolana Stańcie przed śmiertelnymi ludźmi! 11.06.1962 * * * No powiedz — czyż nie fantastycznie, Że w tym chaosie dróg Pod surowym niebem, Niebem wiecznym, Ja ciebie spotkałem i nie zachowałem! Ty i ja to wieczne, jak i niebo. Dopóki migotać będą światy, Będę Ja przychodzić do Ciebie, I do innych iść będą Dumni Ty. Jak to wszystko powszednie! prowadził swoje zapiski dziennikowe, które odbiły się potem partyjnym poruszeniem, prowokacjami, domysłami. Jest ich niewiele, tych zapisków, ale zdetonowały jak bomba. Młodemu czytelnikowi, który dzisiaj zapozna się z tymi notatkami, może przyjść do głowy: z czego właściwie wszczął się hałas? Co w nich jest wywrotowego? Trudno mu uwierzyć, że w kraju totalnego kłamstwa nawet aluzja do prawdy jest już wywrotowa. Wywrotowość prawdziwa wyczerpywała się frazą: „Żadna nauka nie śmie monopolizować życia duchowego ludzkości”. Powiedziane z projekcją na marksizm. To nie oznacza, że Symonenko się zestarzał. Wyłuskajmy odrobinę z „okrajków myśli”, które warto zabrać w drogę. „…tygrys, który żywił się ludziną” (to o Stalinie). „Nie ma nic straszniejszego niż nieograniczona władza w rękach ograniczonego człowieka” (Stop. Sentencja sprzed pół wieku, a ilustracja ze współczesności — przed oczami). Dla poety najstraszniejsza jest utrata ludzkiej godności i zastanawia się, czy wytrzyma prawdziwe próby, jeśli wypadną one w jego udziale. „Dusza pragnie wstrząsów, a rozum boi się ich”. „Trzeba uczyć się widzieć siebie z boku” — trudno uwierzyć, że to napisane przez umierającego człowieka. Jak to zwyczajnie! Ile razy widziała to Ziemia! Ale my z tobą… My nie jesteśmy wieczni, My z tobą po prostu — ty i ja… I dlatego dla mnie tak tragicznie To, że ty czyjaś, a nie moja. 24.09.1962 Znowu na lirykę ciągnie. I znowu, Tylko wypełznie wiersz spod pióra, Zaczyna moja żona rozmowę, Że za rozum wziąć się pora. I zacznie gwarzyć i pouczać, Wyrzucać i łajać codziennie: W głowie u ciebie tylko dziewczęta, No, czyż ty człowiek? Świnia. Skądś się wziąłeś mi na złość? Kluchy masz, widać, w duszy! I nie ma ani gromu, ani gradu Na twoje niezdarne wiersze. O domowy straszny Torquemado! Nie spiesz się ty mnie krzyżować. Ja i sam byłbym słonecznie rad, Gdybym wierszy nie umiał rymować. Czemu, jak kładli mnie w kołyskę, Nie wpoili „życia” istoty: Korzystniej sprzedawać rzodkiewkę, Niż poetą na świecie być. 30.08.1960 O ziemio z przeoranym czołem, Z wargami, wyschniętymi od śmiechu! Ciebie wieńczyli z krzywdą i złem, Bękartom szatkowali na uciechę. Ukraino! Rozszarpana na strzępy, W smrodzie i mgle gnojowej Krzyczysz mi w mózg, jak przekleństwo I przybłędą, i sprzedawczykom twoim. Miłości jasna! Czarna moja męko! I radości bezradości moja! Bierz mnie! W matczyne ręce Bierz moje małe gniewne Ja! Weź wszystko! I mózg mój, i urodę, I marzeń dziecięcych rozlewiska błękitne. Dla mnie najświętsza nagroda — Potrzebnym być, piękności moja, tobie. 29.09.1962 Symonenko zapisków dziennikowych — samotny i przez wszystkich zapomniany. Wierszy jego nie drukują, a te, które drukują, niemiłosiernie kaleczą. Lecz mimo wszystko, on stale powraca do literatury. Te rozmyślania są aktualne do dziś. „Jak przestrzeń nie do pomyślenia bez ruchu, tak poezja nie do pomyślenia bez myśli. Cóż to za przestrzeń, w której nie można się poruszać? Jaka to poezja, kiedy ona nie myśli? Poezja — to piękna mądrość”. „Do czego zmalał nasz humor, jaka zubożała satyra!” „Formalizm zaczyna się tam, gdzie kończy się myśl”. Samowymagalność poety jest godna podziwu: wychwala Winhranowskiego, a siebie zalicza do „małych czarnoroboczych poezji”. O sile jego charakteru świadczy list, napisany na dwa dni przed śmiercią, w którym prosi pisarskie kierownictwo o zadbanie o członków jego rodziny. Wasyl Symonenko należał do duchowych maksymalistów. Bez znajomości faktów jego biografii, korespondencji, zapisków — liryka traci tę wewnętrzną motywację, bez której niemożliwa jest pełnia zrozumienia. Co więcej: istnieje ryzyko, że nowość, wniesiona przez niego do tradycyjnego pisania szewczenkowskiego hartu, pozostanie niezauważona. * * * Granitowe obeliski, jak meduzy, Pełzły, pełzły i wybiły się z sił — Na cmentarzu rozstrzelanych iluzji Już nie ma miejsca dla mogił. Miliardy wierszy zasypane w czarnoziem, Miliardy szczęść rozwiane w proch. Dusza płonie. Płonie srogi rozum. I nienawiść chichocze na wiatrach. Gdyby wszyscy oszukani przejrzeli, Gdyby wszyscy zabici ożyli, To niebo, od przekleństw poszarzałe, Zapewne by, pękło od wstydu i zniewagi. Drżyjcie, zabójcy! Myślcie, lakaje! Życie nie pasuje do waszego kopyta. Słyszycie? Na cmentarzu iluzji Już nie ma miejsca dla mogił! Już naród — jedna ciągła rana, Już od krwi dziczeje ziemia, I każdego kata i tyrana Już czeka skręcona pętla. Rozszarpani, zaszczuci, zabici Podnoszą się i idą czynić sąd, I ich przekleństwa, złe i niesamowite, Upadną na dusze, spleśniałe i syte, I zakołyszą drzewa na gałęziach Apostołów zbrodni i obłudy! 23.12.1962 * * * Hej, nowi Kolumbowie i Magellanie, Napnijmy żagle naszych marzeń! Wołają nas w podróże oceany, Zatokę spokoju oblizuje przybój. Kto powiedział, że wszystko już odkryte? Po cośmy urodzeni wtedy? Jak nam pomieścić w koryto Nasze nadzieje młode? Statki! Szykujcie się do pochodu! Marzycielstwo! Pragnienie moje! Żyj! W oceanie rodzonego narodu Odkrywaj duchowe wyspy! Precz z mułu kotwice zardzewiałe — Nędznieje na kotwicy dusza! Biją piersi o żagle napięte, Karawela w podróże wyrusza. Żaden wiatr słońca nie ostudzi, Kogut ziemi całej nie rozgrzebie! Ukraino! Dopóki żyć będę, Dotąd odkrywać będę ciebie. Marzyć i szukać, dopóki żyć, Skwierczeć obojętność na ogniu! A jeśli odkryję już odkryte, Przyjaciele! Wy podpowiecie mi… 15.10.1962

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

To kosztuje bardzo drogo Międzynarodowy Konkurs Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka

S. K.: Wołodymyrze Antonowyczu, jest Pan niezmiennym przewodniczącym rady opiekuńczej Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka. Słaboszpycki jest przewodniczącym rady koordynacyjnej tego popularnego turnieju. Czasami wydaje mi się, że w społeczeństwie znają Pana bardziej właśnie w tych rolach, aniżeli w Pana zwykłych wcieleniach. Powiedzmy, Zahorija — jako jednego z najbardziej autorytatywnych organizatorów produkcji farmaceutycznej na Ukrainie, naukowca, znanego pedagoga. Bo najczęściej słyszymy: „Zahorij — prezes Ligi Mecenasów”, „Zahorij — konkurs imienia Petra Jacyka…”. W. Z.: To znaczy, że człowiek ma sprawy społeczne i oddaje im swoją duszę oraz serce, a te sprawy mają rezonans społeczny. A jeśli rola promotora konkursu imienia Petra Jacyka niemal całkowicie przesłoniła pisarza Mychajła Słaboszpyckiego, to nie ma w tym nic negatywnego i oznacza to, że nasz turniej językowy stał się popularny i prestiżowy, właśnie dlatego organizatorzy znajdują się w centrum uwagi. M. S.: Często proszą mnie, abym zorganizował spotkanie z Wołodymyrem Zahorijem, ale jest on zbyt zajętym człowiekiem, ponieważ ma „na barkach” i przedsiębiorstwo farmaceutyczne, i katedrę, i jeszcze mnóstwo obowiązków społecznych. W wyobraźni wielu Zahorij cierpliwie wysiaduje w dyrekcji wykonawczej Ligi Ukraińskich Mecenasów, wypatrując odwiedzających, którzy przyjdą do niego wypraszać pieniądze na ten projekt, który wydaje im się najważniejszy. S. K.: XIII konkurs — to naprawdę poważna sprawa, wszak wiadomo, ile ważnych przedsięwzięć pogrzebały nasze siły patriotyczne. Wyzwań i zagrożeń dla konkursu było wiele. Dobrze pamiętam cały dramatyzm sytuacji, kiedy Nadija Jacyk, która po śmierci ojca stanęła na czele Fundacji Oświatowej jego imienia, nagle ogłosiła, że fundacja wychodzi z grona organizatorów konkursu imienia Jacyka i zdejmuje z siebie wszystkie zobowiązania finansowe. Powstało realne zagrożenie zerwania konkursu. Jego nieżyczliwi (a jest ich niemało na Ukrainie) złośliwie triumfowali: konkursowi imienia Jacyka — koniec… M. S.: I wtedy swoje decydujące słowo powiedział Wołodymyr Zahorij. Pokrył cały deficyt budżetu maratonu językowego. A to duże pieniądze. S. K.: Nieżyczliwi konkursu wtedy plotkowali i uciekali się do brudnych insynuacji. Mówili, że diaspora się rozczarowała, bo pieniądze konkursowe są rozkradane, i dalej odmówiła dawania środków na ten projekt. M. S.: Najpierw próbowałem wyjaśniać. Po pierwsze, Nadija Jacyk jest rozczarowana, że państwo nie wspiera konkursu — i u niej zgasł entuzjazm, by się nim opiekować. Po drugie, fundacja zaczęła doświadczać permanentnych kontroli: dlaczego to co roku tyle środków organizacja charytatywna przesyła na Ukrainę? Czy nie piorą przypadkiem pieniędzy? (Przynajmniej tak wyjaśniała nam Nadija Jacyk). Po trzecie (a to było najbardziej dotkliwe), swoją decyzją córka mecenasa pozbawiła konkurs dziesiątek dobroczyńców z powodu takiej okoliczności. W Kanadzie jest wspaniałe prawo: jeśli ofiarujecie dużą sumę na jakąś bogobojną sprawę, to połowa tej sumy jest odciągana od opodatkowania. Akumulować wszystkie datki na swoich kontach mogły specjalne organizacje charytatywne w rodzaju Fundacji Oświatowej Petra Jacyka. Bez niej, bezpośrednio, dobroczyńca nie może przesłać środków do innego kraju — na nasz konkurs. Jest to związane z biurokratycznymi przeszkodami i z koniecznością zapłacenia podatku od ofiarowanej na Ukrainę sumy. W końcu, komu wystarczy czasu i cierpliwości, żeby się z tym męczyć? Właśnie wtedy zerwała się życiodajna tętnica między Fundacją Oświatową Petra Jacyka a konkursem imienia Petra Jacyka. Ku czci naszych mecenasów, zachowali oni dla popularnego i prestiżowego maratonu językowego imię jego inicjatora (chociaż wtedy rozbrzmiewały oburzone głosy z propozycją przemianowania konkursu, biorąc pod uwagę nieodpowiedzialne zachowanie córki wielkiego mecenasa). Jednak właśnie Wołodymyr Zahorij z osobami o podobnych poglądach postanowili: Jacyk zasłużył, aby jego imię widniało na sztandarze konkursu. To po pierwsze. A po drugie, ponieważ nie ma go już wśród żywych, to nie może odpowiadać za czyn swojej córki. S. K.: Ukraina — przynajmniej jej społeczeństwo — okazała się bardziej przychylna dla mecenasa aniżeli diaspora. Nazywamy wszystko po imieniu. To przecież Słaboszpycki „znalazł” dla Ukrainy Jacyka. Wodził go na anteny radiowe i telewizyjne, napisał o nim kilka artykułów, które później złożyły się na popularną książkę „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”. Słaboszpycki przyprowadził Jacyka do stołecznego uniwersytetu (a nawet do Narodowej Akademii Obrony), gdzie czytał wykłady o tym, jak osiągnąć sukces w życiu. Właśnie z inicjatywy Zahorija i Słaboszpyckiego Jacyka nagrodzono orderami Ukrainy „Za Zasługi” oraz Jarosława Mądrego. Jacyk niezwykle szczycił się tym, wszak on, emigrant polityczny, nawet nie marzył, że kiedyś Ukraina będzie wręczać mu swoje nagrody. Niektórzy z działaczy diaspory bardzo zazdrośnie przyjęli wyjątkową popularność Petra Jacyka na Ukrainie, znajomości z którym szukali nie tylko przywódcy państwa, ale i niemal wszyscy wybitni ludzie narodu. Jacyk naprawdę stał się u nas żywą legendą. Największy poza granicami Ukrainy ukraiński mecenas, który ofiarował ogromne środki na ważne ukraińskie projekty (Encyklopedię Ukrainoznawstwa, Ukraiński Uniwersytet Badawczy przy Uniwersytecie Harvarda, Centrum Badań Historii Ukrainy przy Kanadyjskim Instytucie Studiów Ukraińskich Uniwersytetu Alberty, wydanie Historii Ukrainy Mychajła Hruszewskiego w angielskim tłumaczeniu… i to jeszcze nie wszystko); dziesiątki milionów dolarów Petra Jacyka stały się finansową podstawą dla stworzenia instytucji oświatowych i kulturalnych poza granicami Ukrainy. W końcu, wszystko to dokładnie opisano w książkach „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym” oraz „Mecenas, który nie odmówił bycia Ukraińcem”. W tym kontekście pytanie do Pana, Wołodymyrze Antonowyczu: czy trudno dzisiaj na Ukrainie być mecenasem? W. Z.: I tak, i nie. Trudno wydawać pieniądze na sprawy, których nie uważa się za ważne. Powiedzmy, bardzo niechętnie nasi nowobogaccy dają środki na nagrody dla znawców języka ukraińskiego w konkursie imienia Petra Jacyka. Niechętnie, bo nie uważają budowania narodu za ważną sprawę, nie wierzą w priorytety narodowe w procesie tworzenia państwa. Dlatego niektórzy u nas tak ochoczo szastają pieniędzmi, finansując wojaże na Ukrainę pugaczowych, kirkorowów, gałkinów, i w duszy są przekonani, że pomogli kulturze i sami do niej dołączyli. Szkoda tych jednostek, bo są oni i intelektualnie, i kulturowo zdezorientowani i pożytku z nich dla naszej kultury — jak z koziej dupy trąbka. Łatwo być mecenasem, kiedy masz swoje moralne i narodowe „credo”, kiedy chcesz wspierać proces tworzenia twojego narodu, jego kultury i oświaty. Wtedy już i pieniędzy nie żałujesz, bo rozumiesz, że to inwestycja w przyszłość. I tutaj chcę podziękować Ołeksandrowi Słobodianowi, prezesowi SA „Obołoń”, który aktywnie wspiera konkurs imienia Jacyka, Ołeksandrowi Ohorodnijczukowi, dyrektorowi generalnemu SA „Eksimed”, który stale wydziela środki. Mychajło Słaboszpycki dla zwycięzców językowego maratonu. Osobny temat to Fundacja imienia Iwana Bahrianego z USA (prezes Halina Woskobijnyk, skarbnik Ołeksij Konował) oraz Związek Ukrainek Australii (prezes Halina Kasijan, sekretarz Wałentyna Domazar), które przez wszystkie lata konkursowe są razem z nami — bez ich finansowego udziału realizacja tego projektu nie byłaby łatwa. Z wdzięcznością wymieniam naszych oddanych przyjaciół z diaspory, to Lesia Tkacz z Australii, Łeonid Łyszczyna, Ołeksandr Charczenko oraz Roman Kolisnyk z Kanady, którzy co roku wypłacają solidne nagrody zwycięzcom naszego konkursu… M. S.: Ale najważniejsze nagrody są od firmy farmaceutycznej „Darnycia”. Przez 13 lat „Darnycia” przekazała na nasz projekt edukacyjny ogromne środki. 300—400 tys. hrywien rocznie. Kto jeszcze w Ukrainie z taką konsekwencją i poświęceniem pracuje nad wychowaniem świadomości narodowej u młodego pokolenia, realnymi działaniami podnosi prestiż społeczny języka państwowego w państwie ukraińskim?! Firma farmaceutyczna „Darnycia” wykonuje nie tylko swoją, ale i państwową pracę. Przedstawiciele zaś państwa (kołesniczenki i kiwałowy) wszystkie swoje wysiłki kierują na walkę z językiem ukraińskim, z państwem ukraińskim. S. K.: Przez te lata, kiedy przeprowadzany jest konkurs, wokół Ligi Ukraińskich Mecenasów zgrupowali się autorytatywni działacze społeczni. Kogo z nich wyróżniłby Pan przede wszystkim? Wołodymyr Zahorij W. Z.: Mamy rady opiekuńczą i nadzorczą turnieju. Do opiekuńczej wchodzą Jarosław Jackiw, Wasyl Kremin, Mykoła Żułynski, Pawło Mowczan, Serhij Kozak, Lubow Hołota, Iwan Korsak. Radzie nadzorczej przewodniczy Wiktor Baraniw, a jego zastępcami są Iryna Farion, Taras Marusyk, Serhij Hrabar. Odeszli od nas ci, którzy próbowali wykorzystać konkurs we własnych interesach. Z nami zostali tylko ludzie idei. M. S.: Osobno trzeba powiedzieć o przewodniczącym jury konkursu Pawle Hrycence. To głęboko symboliczne, że nasze jury kieruje dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy. S. K.: To doprawdy autorytatywny poziom. Pawło Juchymowycz sam formuje swoją „drużynę”, która układa zadania do sprawdzania wiedzy, a nawet troszczy się o wiele kwestii organizacyjnych. Bez przesady można powiedzieć, że mamy tu także element szlachetnego wolontariatu. M. S.: Dla naszego projektu pracuje wielu polonistów. Od pierwszego konkursu mamy potężne wsparcie środowiska pisarskiego. W każdej obwodzie komitet organizacyjny konkursu ma swoich przedstawicieli. Oto ich nazwiska: Wasyl Bondar (Kirowohrad), Wołodymyr Poliszczuk (Czerkasy), Lidia Rybenko (Równe), Nina Horyk (Wołyń), Pawło Chodanycz (Zakarpacie), Dmytro Iwaniw (Czernihów), Wiktor Bojko (Charków), Ołeksandr Wertil (Sumy), Ołeksij Neżywyj (Ługańsk), Ołeh Sołowiej (Donieck), Ołena Haran (Połtawa), Tamara Hordijenko (Sewastopol). To tylko ci, którzy pracują z nami już długi czas. A są i nowe nazwiska — ci, którzy przyszli do nas wczoraj i przedwczoraj. Właśnie społeczność pisarska wsparła konkurs od jego pierwszych kroków. A jeszcze osobny temat to „Proświta” w konkursie. To wymaga szczegółowej rozmowy z masą faktów i nazwisk. I z latami uwaga dla naszego projektu i aktywne wsparcie jego tylko rosły. I to, że antyukraińskim siłom nie udało się „zakopać” naszego konkursu — w znacznej mierze zasługa społeczności pisarskich i proświtańskich, które wystąpiły w obronie patriotycznego językowego maratonu. Oczywiście, każdy domyśla się, że przeprowadzenie takiego masowego i szeroko zakrojonego turnieju — przyjemność droga. Wymaga ona wielkich środków, bez względu na żadne kryzysy. W. Z.: Ale są rzeczy nie mniej drogie. Wszystko to, co widzimy w radosnych dziecięcych oczach, w jasnych nadziejach młodych. W końcu, w poczuciu, że robisz potrzebną i ważną sprawę. Rozmowę prowadziła Switłana KORONENKO Idea takiej rozmowy jest już dawna. Prawie dziesięć lat temu, kiedy zabrakło Petra Jacyka i zobaczyłam, że jego ulubione dzieło — konkurs języka ukraińskiego tak triumfalnie rozwinął się w Ukrainie i diasporze, zrozumiałam, że wszystko teraz zależy od tych dwóch ludzi. Od Wołodymyra Zahorija i Mychajła Słaboszpyckiego. Od tych, którzy w ostatnim czasie byli Jacykowi najbliżsi, których Jacyk wyróżniał spośród wszystkich i wysoko cenił. Słaboszpycki odkrył Jacyka dla Ukrainy, pisząc o nim sensacyjną książkę „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym” (niedawno pojawiło się już szóste jej wydanie), a Wołodymyr Zahorij — na kategoryczne naleganie Petra Jacyka — zastąpił go na stanowisku prezesa Ligi Ukraińskich Mecenasów. Jacyk był przekonany, że tandem Zahorij—Słaboszpycki będzie pracował nie gorzej, aniżeli Jacyk—Słaboszpycki. Zahorij jaskrawo uosabia typ lidera-zarządcy, prawdziwie nowoczesnego menedżera, Słaboszpycki — utalentowany organizator. We dwóch z Zahorijem są głównymi ideologami i „architektami” Ligi Ukraińskich Mecenasów. Pozostaje statusowo przedstawić ich czytelnikowi. Zatem Zahorij — przewodniczący rady akcjonariuszy firmy farmaceutycznej „Darnycia”, doktor nauk farmaceutycznych, profesor, kierownik katedry farmacji przemysłowej akademii im. Szupyka. Mychajło Słaboszpycki — dyrektor wykonawczy (od pierwszego dnia) Ligi Mecenasów, sekretarz Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

„Regionalny” język na Ługańszczyźnie wyparł państwowy

Iryna MAHRYCKA, Ługańsk Od czasu, gdy radni Rady Obwodowej w Ługańsku 17.08.2012 r. przyjęli uchwałę „O środkach dotyczących realizacji ustawy Ukrainy „O zasadach państwowej polityki językowej”, segment języka ukraińskiego w sferze oficjalnej na Ługańszczyźnie skurczył się niemal do zera. Jeśli wcześniej gdzieniegdzie można było spotkać tabliczki z nazwami ulic w umownie ukraińskim języku (np. „vul. Sovetskaya”), to teraz — tylko w rosyjskim i angielskim: „ul. Sovetskaya” — „Sovetskaya Str.”, na urzędach państwowych i w ich gabinetach wymieniają szyldy: było „Milicja”, „Naczalnyk pasportnoho stołu” — stało się „Miliciya”, „Nachalnik pasportnogo stola” itd. Reklamy w lokalnych stacjach radiowych i telewizyjnych naprędce (a przez to — niechlujnie, z licznymi ukrainizmami, takimi jak: „chernukhinskiye kurchata”, „skvorchit skovoroda”) przetłumaczono na język rosyjski. Na scenie Ługańskiego Obwodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego, którego repertuar wcześniej był wyłącznie ukraińskojęzyczny, teraz wystawiają także rosyjskie sztuki — takie jak na przykład „Raspyataya yunost” (o młodo-gwardzistach), „On — moya sestra” (zapowiadana jako „najbardziej skandaliczna tragikomedia roku Pierwszego ługańskiego niepaństwowego teatru”, której nie zaleca się oglądać dzieciom poniżej 16 roku życia). Prezenterzy obwodowych kanałów telewizyjnych nawet o ukraińskich realiach etnograficznych — takich jak wyszywanka, ręcznik — opowiadają teraz tylko po rosyjsku. Co prawda, póki co zachowuje się ukraińskojęzyczna oprawa lokalnych programów, a mianowicie — powitania i pożegnania prowadzących z widzami. „Optymalizacja” sieci szkolnej w tym roku szkolnym znacznie ograniczyła liczbę klas z ukraińskim językiem nauczania. Tak, w szkole nr 44 w mieście Ługańsk jeszcze w ubiegłym roku było ich 8, a teraz tylko dwie. Wbrew woli rodziców, którzy chcieli, aby ich dzieci zdobywały wykształcenie w języku ukraińskim, klasy te połączono z rosyjskimi i przeniesiono na „regionalny” język nauczania. Tak na przykład stało się z 15 uczniami ukraińskiej klasy 6 szkoły nr 22, których 1.09.2012 r. przyłączono do klasy rosyjskiej. Rodzice pisali listy z protestem do różnych instancji: od miejskiego wydziału edukacji po Radę Najwyższą i diasporę; a przed dwoma laty latem sami zebrali 83 672 hrywny, których, według słów naczelniczki lokalnej edukacji Wałentyny Kijaszko, brakowało na funkcjonowanie ich klasy. Według oficjalnych statystyk liczba dzieci zdobywających wykształcenie w ukraińskojęzycznych szkołach/klasach Ługańska przez lata niepodległości nie przekraczała 13%, a w obwodzie — 40% (to przy tym, że Ukraińców w Ługańsku jest 50%, a w obwodzie 58%). Ale mimo że w Ługańsku (również według oficjalnych danych) jest 14% ukraińskojęzycznych przedszkoli, w poszukiwaniu takiego przedszkola trzeba obejść cały rejon miasta. Moi znajomi z trudem znaleźli dla swojego dziecka ukraińską grupę, ale cieszyli się niedługo, bo jak się okazało, wychowawczyni mówi po ukraińsku tylko „Dobrego ranku!” i „Do pobaczennia!” Likwidować ukraińskie klasy i szkoły na Ługańszczyźnie zaczęto jeszcze w 2008 roku — wtedy rozgłos zyskały historie ze szkołami nr 7 w Rubiżnem, nr 8 w Lisiczańsku, nr 15 w Krasnym Łuczu, szkołami nr 22, 30, 48 w centrum obwodowym. Samą likwidację władze początkowo nazwały „reorganizacją klas o małej liczebności”, a potem — „optymalizacją sieci szkolnej”, motywując ją potrzebą oszczędności środków państwowych. Od tego czasu w szkołach wiejskich zaczęto wprowadzać lekcje języka rosyjskiego, bo według słów dyrektorów tych szkół ich absolwentom trudno zaadaptować się do całkowicie rosyjskojęzycznego nauczania w kolegiach i uczelniach wyższych Ługańszczyzny. Co tu mówić o innych wydziałach uniwersytetów narodowych (z nazwy), jeśli nawet ukraińskim filologom przedmioty z cyklu nieukrainoznawczego wykłada się w języku rosyjskim! W 2007 roku w Ługańsku przy wsparciu ówczesnego mera Moskwy Jurija Łużkowa otwarto pierwszą na Ukrainie rosyjskojęzyczną szkołę-gimnazjum z pogłębionym nauczaniem języka rosyjskiego, literatury i kultury. Gimnazjum to jest wyposażone znacznie lepiej niż zwykłe szkoły; Moskwa uzupełnia jej księgozbiór, organizuje wymianę delegacji nauczycieli i uczniów. W 2008 roku ambasador Federacji Rosyjskiej na Ukrainie Wiktor Czernomyrdin podarował ługańskim piątoklasistom 8 tysięcy podręczników do czytania „Stranovedenie. Rossiya. Puteshestvie po Rusi i Rossii vo vremeni, prostranstve i yazyke”. A w 2009 roku fundacja „Russkij mir” wspólnie z Ługańską Radą Obwodową otworzyła na miejscu dawnej sali ukrainistyki obwodowej biblioteki naukowej swoje „Rosyjskie centrum”. Już nie pierwszy rok ługańscy nauczyciele klas początkowych i nauczyciele-rusyści jeżdżą na kursy podnoszenia kwalifikacji do Rosji, gdzie „Russkij mir” poddaje ich obróbce ideologicznej i zaopatruje w odpowiednią literaturę metodyczno-wychowawczą. A tymczasem… Socjologowie zauważyli taką tendencję: im mniej w danym regionie języka ukraińskiego, tym większy jest tu poziom nastrojów antyukraińskich. Główny nowożytny rusyfikator Ługańszczyzny — rada obwodowa. Mimo dużej liczby palących problemów społeczno-ekonomicznych regionu, dla deputowanych Rady Obwodowej w Ługańsku permanentnie kluczowym od wielu lat pozostaje temat „obrony praw ziomków do mówienia w ojczystym języku”. Ich liczne „językowe” apele, uchwały, decyzje, oświadczenia do wyższego ukraińskiego kierownictwa i europejskich struktur ochrony praw człowieka o tym, że język rosyjski na Ukrainie rzekomo doznaje prześladowań, już dawno stały się nudne. Przewodniczący rady obwodowej Wałerij Hołenko stale podkreśla, że Ługańszczyzna jest polietniczna, gdyż mieszka tu ponad 120 nacji i narodowości, a język rosyjski jest ojczystym dla 91% obywateli (oczywiste, że do oficjalnej liczby rosyjskojęzycznych — 68,8% — doliczył jeszcze 22% tych, którzy oprócz języka ojczystego biegle władają rosyjskim). Jeszcze Rada Najwyższa nie przyjęła ustawy językowej, a ługańscy wybrańcy wydają współbrzmiącą z projektem ustawy Jefremowa-Symonenki-Hryneweckiego (którego istotą jest „Ukraina dla rosyjskojęzycznych!”) decyzję nr 5/25 z 20.05.2011 r. o „regionalnym” statusie języka rosyjskiego jako „środka wyrażania dziedzictwa kulturowego i komunikacji większości populacji obwodu”. Ługańska Rada Obwodowa przy wsparciu rządu rosyjskiego już po raz siódmy organizuje międzynarodowe konferencje naukowo-praktyczne. Ostatnia — „Bogactwo duchowego świata Słowian i unikalność wschodniosłowiańskiej mentalności” — odbyła się w Ługańsku we wrześniu 2012 roku. A otwierając w 2008 roku konferencję „Język rosyjski jako czynnik rozwoju duchowości we współczesnej Ukrainie”, W. Hołenko oświadczył, że jest zmuszony bronić praw swoich rosyjskojęzycznych wyborców przed „agresywnym nacjonalizmem” i będzie dążył do „realnej dwujęzyczności”. Jak widzimy, komponent ochrony praw człowieka w działalności ługańskiej rady obwodowej jest bardzo wyraźny. Oto i w ostatniej z przytoczonych jej decyzji powiedziano: „Wszelkie przywileje lub ograniczenia praw osób ze względu na język, dyskryminacja językowa są niedopuszczalne”. Życie jednak pokazuje, że broniąc tylko swoich rosyjskojęzycznych wyborców, ługańska władza czyni z ukraińskojęzycznych obywateli wyrzutków. Oto kilka przykładów na potwierdzenie tego. Mieszkanka Biłowodska Wira Annusowa zwraca się do pracownika sądu rejonowego w ojczystym języku ukraińskim, a ten odpowiada jej po rosyjsku i przy tym cynicznie oświadcza: „Teraz mamy prawo wybierać język!” Na moją prośbę skierowaną do pracownicy Ługańskiej Obwodowej Administracji Państwowej w języku ukraińskim, spotkałam się ze śmiechem, drwinami i żądaniem przejścia na język rosyjski, ponieważ ona, widzisz, nie uczyła się w szkole ukraińskiego. Student ługańskiego uniwersytetu Serhij Melnyczuk już od kilku lat bezskutecznie dochodzi w ukraińskich sądach swojego prawa do zdobywania wykształcenia w ojczystym języku ukraińskim. Ukraińcom nikt nie pomoże, oprócz nich samych. Chyba nigdzie na świecie nie ma tak, aby naród, którego imieniem nazwany jest kraj, był w tym kraju tak upokorzony. W tym kontekście przypomniałam sobie opowieść mojego znajomego Bohdana Skrobuta o tym, jak jeszcze w 1995 roku zwrócił się on do ówczesnego Pierwszego Sekretarza ambasady USA na Ukrainie Johna Stepanczuka z prośbą o wsparcie Ukraińców w międzynarodowych sądach. Na tę prośbę odpowiedział on wtedy: „Was można by było obronić, i to bardzo łatwo, ale pod jednym warunkiem: gdybyście byli przedstawicielami mniejszości na Ukrainie — Grekami, Niemcami, Żydami czy Rosjanami. Ale przecież wy jesteście Ukraińcami!”. A niemiecka uczona Juliane Besters-Dilger, która dobrze zna niesprawiedliwe dla rdzennego etnosu realia językowe na Ukrainie, przyznała w niedawnej rozmowie z Serhijem Melnyczukiem, że Niemcy nie chcą psuć stosunków z Rosją, dlatego też nie dostrzegają faktów dyskryminacji językowej… Wszystkie przytoczone w artykule fakty bardzo wymownie świadczą o tym, że rusyfikacja na Ukrainie wchodzi w swój końcowy etap. I po to, aby w tej sytuacji uratować ojczysty język, Ukraińcy muszą liczyć tylko na siebie. Deputowani Wiktor Bałoha, Pawło Bałoha i Wasyl Petowka proponują opracowanie testów ze znajomości języka ukraińskiego dla kandydatów do służby państwowej. Odpowiedni projekt ustawy o wprowadzeniu zmian do ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” (nr 1260) wnieśli 11 stycznia. Jak wyjaśnił Wasyl Petowka, zmiany zaproponowano w związku z brakiem jasnych norm prawnych w tym zakresie: „Obecnie w różnych ustawach rzeczywiście istnieje norma o konieczności znajomości języka ukraińskiego, jednak jest ona deklaratywna. A na przykład w ustawie „O prokuraturze” w ogóle nie ma takiego wymogu”. „Regionalista” Wadym Kołesniczenko przyjął tę inicjatywę negatywnie. „Nie mamy tak wielu specjalistów-kierowników, aby stosować wobec nich kryterium znajomości języka, zresztą w praktyce będzie to niemożliwe do zrealizowania, ponieważ nie wiadomo, kto będzie sprawdzał znajomość języka i ile potrzeba na to czasu oraz środków” — zaznaczył Kołesniczenko. Prezydent Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Serhij Kwit jest przekonany, że technicznie testowanie nie będzie wymagało dużych nakładów czasu ani środków finansowych: „Może to być prosty egzamin, jaki zdają uczniowie czy studenci. Urzędnik powinien nie tylko rozumieć język, ale umieć profesjonalnie się nim posługiwać. Określenie stopnia znajomości języka nie jest trudne”. Niedawno rozmawiałam z Nigeryjczykiem — studentem jednej z ługańskich uczelni wyższych. Ten młody człowiek, który prawie bez akcentu mówi po ukraińsku (nauczył się go na 7-miesięcznych kursach przygotowawczych w Tarnopolu), jest zdziwiony, że przyjechawszy na studia do Ługańska, nigdzie go tutaj nie słyszy, a dlatego nie rozumie, gdzie teraz przebywa — na Ukrainie czy może w Rosji? O ZDOBYCIE NAGRODY NARODOWEJ im. TARASA SZEWCZENKI Testowanie językowe dla urzędników 24 stycznia 2013 r. w Kijowskim Miejskim Domu Naukowców odbędzie się wieczór autorski Romana Kowala z okazji zgłoszenia jego książki „Mychajło Hawryłko: i sztychem, i szablą” do Nagrody im. Szewczenki. Wieczór poprowadzi pisarz Wasyl Szklar.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Wieczór twórczy Romana KOWALA Prenumerujcie gazetę Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar” „Nezboryma naciya”

W książce opowiedziano o rzeźbiarzu i artyście, autorze pierwszej (i zapomnianej!) szewczenkiady, strzelcu siczowym, szefie sztabu Szarej Dywizji Armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, atamanie powstańczym Mychajle Hawryłce. Na spotkanie zaproszono wybitnych działaczy ukraińskiej kultury. Wystąpią bardowie i kobziarze. W ramach wieczoru odbędzie się premiera dwuczęściowego filmu dokumentalnego „Stosem i szablą”, którego prace zakończono w styczniu 2013 roku. Autorzy scenariusza — Roman Kowal, Wasyl Portiak, Wałerij Teteriatnyk. Reżyser i operator — Wołodymyr Bondarenko. Producent wykonawczy — Wałerij Teteriatnyk. W roli głównej Wołodymyr Paszczenko. Film jest dwuczęściowy, łączny czas trwania wynosi 55 minut. Wieczór twórczy rozpocznie się o godzinie 18.00 w dużej sali Kijowskiego Miejskiego Domu Naukowców (ul. Wołodymyrska 45A). Wstęp wolny. Biuro prasowe Klubu Historycznego „Chołodnyj Jar”. Jej redaktor Roman Kowal jest badaczem walk wyzwoleńczych Ukraińców o swoje państwo w I połowie XX wieku. Ta gazeta jest o losach Ukraińskich Strzelców Siczowych, żołnierzy Armii Halickiej, Armii URL, atamanów powstańczych i ich kozaków, Siczy Karpackiej, OUN, UPA, a także o kobziarzach, ukraińskich pisarzach, nowych książkach o walce wyzwoleńczej, które wydaje Klub Historyczny „Chołodnyj Jar”. Gazeta ukazuje się raz w miesiącu. Cena — 17,34 hrywny rocznie. Indeks prenumeraty 33545. Prenumeruj „Nezborymu naciyu” także dla przyjaciół i bliskich — pomóż im poznać historię walki Ukraińców o swoją wolność. Gazeta „Nezboryma naciya” w Internecie http://nezboryma-naciya.org.ua/

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Mychajło RATUSZNYJ: „Ukraińcy za granicą potrzebują realnego wsparcia”

Jaki był rok 2012 dla światowego ukraiństwa? Jak nasze państwo wspiera wielomilionową ukraińską diasporę na świecie? Czym był ważny ten rok dla Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej? O tym w wywiadzie dla „SP” opowiada przewodniczący UŚRK Mychajło RATUSZNYJ. — Rok temu UŚRK określiła główne priorytety swojej działalności w celu wykonania decyzji ostatniego V Światowego Forum Ukraińców, które odbyło się w 2011 roku i sformowało kierowaną przez Pana Radę. Czy udało się coś zrobić? — Główne priorytetowe kierunki: ukraińska oświata w diasporze, migracja zarobkowa, sytuacja ukraińskiej społeczności w Federacji Rosyjskiej, polityka młodzieżowa w diasporze, ukraińska światowa przestrzeń informacyjna. W ich ramach nasza Rada dążyła do koordynowania działalności licznych organizacji ukraińskiej diaspory, wszak jesteśmy właśnie organem koordynującym. Odbywały się więc konferencje, seminaria, okrągłe stoły przedstawicieli diaspory, braliśmy udział w zjazdach i kongresach organizacji ukraińskiej diaspory. — Proszę wymienić główne z takich wydarzeń. — Przede wszystkim jest to udział przedstawicieli Prezydium UŚRK w pierwszym i drugim etapie zjazdu Ukraińskiego Kongresu Rosji. Po tym, jak rosyjskie władze pod różnymi pretekstami faktycznie zakazały działalności poprzedniego Zjednoczenia Ukraińców Rosji, nasze organizacje diasporyjne w FR zmuszone były stworzyć nową strukturę. Ważny był nasz udział w dorocznym zebraniu Światowego Kongresu Ukraińców, w ramach którego odbyło się również seminarium naukowo-praktyczne „Utrwalenie Ukrainy i ukraińskiej wspólnoty na świecie: spojrzenie z diaspory miasta Ateny, Grecja”. Wzięliśmy udział w zjeździe Ukraińskiego Komitetu Kongresowego Ameryki, podczas którego przeprowadziliśmy seminarium „Stosunki ukraińsko-amerykańskie: miejsce ukraińskiej diaspory USA w warunkach nowych wyzwań”. Bezpośredni udział UŚRK wzięła w organizacji i przeprowadzeniu Dni ukraińskiej diaspory i kultury w Turcji, seminariów naukowo-praktycznych „Sytuacja Ukraińców na Kaukazie (Azerbejdżan, Gruzja, Armenia)”, „Organizacje młodzieżowe Ukraińców Rosji”, „Emigracja z Galicji: przeszłość i teraźniejszość”, „Zachowanie etniczno-kulturowej tożsamości Ukraińców Serbii, Chorwacji, Bośni i Hercegowiny”. — Co nowego pojawiło się w naszym ustawodawstwie krajowym w odniesieniu do światowego ukraiństwa? — Najważniejsze — w wykonaniu zaleceń ostatniego Światowego Forum Ukraińców, z inicjatywy i przy aktywnym udziale UŚRK przygotowano projekt ustawy o zmianach do ustawy o statusie Ukraińców za granicą. Przyjęta przez nasz parlament, ustawa ta znacznie podniosła status Ukraińców zagranicy, zrównując ich w wielu pozycjach z obywatelami naszego państwa. Na podstawie tej ustawy można znacznie efektywniej budować politykę wsparcia naszej diaspory. Właśnie na to skierowany jest zatwierdzony przez Gabinet Ministrów Ukrainy Program wsparcia Ukraińców za granicą, co również stało się ucieleśnieniem jednej z propozycji ostatniego Światowego Forum. Program ten obejmuje okres do 2015 roku włącznie. Szkoda tylko, że póki co nie jest on należycie wspierany finansowo. Finansowanie idzie przede wszystkim przez Ministerstwo Spraw Zagranicznych oraz Ministerstwo Kultury i Turystyki. Środków jest niewystarczająco, a i to, co zakłada się w budżecie, nie jest wydzielane w pełnej mierze. Tak było w 2012 roku, nie lepsze sprawy są na 2013 rok, sądząc po zatwierdzonym budżecie państwowym. Zgodnie z zatwierdzonym przez Gabinet Ministrów Ukrainy „Państwowym programem współpracy z Ukraińcami za granicą”, w 2013 roku przewidziano wydzielić na wskazane cele 41,6 mln hrywien, w tym 39,9 mln hrywien z Budżetu Państwowego Ukrainy. Natomiast w przyjętej przez Radę Najwyższą Ukrainy Ustawie o Budżecie na 2013 rok przewidziano dla MSZ — 4,1 mln hrywien zamiast planowanych 10,1 mln hrywien; dla UŚRK — 740 tys. hrywien zamiast 990 tys. hrywien, które przewidywano w minionych latach. Finansowanie przez budżety lokalne swoich programów stoi pod znakiem zapytania w wyniku braku środków nawet na artykuły chronione, w Ministerstwie Kultury oraz Państwowym Komitecie Telewizji i Radiofonii odpowiednie finansowanie zaplanowanych przez Program działań również nie jest przewidziane. Zjazd Światowego Kongresu Ukraińców w Atenach. Mówi się i o wsparciu potrzeb narodowo-kulturowych, zapytań Ukraińców zagranicy. Nasza wielomilionowa diaspora potrzebuje nie deklaracji, a realnej pomocy. Nie będziemy ograniczać działalności Rady, zwłaszcza w priorytetowych kierunkach. Wszystko zaplanowane na 2012 rok zrealizowaliśmy. Ale na znaczną część działań UŚRK tak i nie otrzymała finansowania budżetowego. Aby przeprowadzić niektóre seminaria naukowo-praktyczne w diasporze, UŚRK musiała szukać środków, przyciągać sponsorów, mecenasów, wszystkich, którym nie jest obojętna sprawa wsparcia ukraiństwa na świecie. — Jak światowe ukraiństwo zareagowało na przyjęcie przez nasz parlament odrażającej ustawy językowej Kiwałowa-Kolesniczenki? — W społecznościach ukraińskiej diaspory odbyły się akcje protestu przeciwko przyjęciu tej ustawy, pikietowanie naszych przedstawicielstw dyplomatycznych, zbieranie podpisów z apelacją do naszych władz, żądaniami ochrony państwowego języka ukraińskiego. Na Ukrainie UŚRK również aktywnie włączyła się w ten proces. W szczególności w szeroki ruch społeczny, zainicjowany przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”. Wzięliśmy aktywny udział w zorganizowanych przez „Proświtę” Ogólnoukraińskich forach w obronie języka i państwowości. Pozostajemy nadal aktywnymi uczestnikami tego procesu. — A jak inne kraje wspierają swoje diaspory? — Pomagają swoim diasporom nasi sąsiedzi: Polska, Federacja Rosyjska. Podczas działań na Zakaukaziu widzieliśmy, jak poważnie wspierają swoją diasporę Gruzja, Armenia, Azerbejdżan, Turcja. Nasi bracia-Ukraińcy w diasporze potrzebują znacznie większego wsparcia od państwa ukraińskiego. Chodzi i o aspekty prawne, i o wsparcie potrzeb narodowo-kulturowych, zapytań Ukraińców zagranicy. Nasza wielomilionowa diaspora potrzebuje nie deklaracji, a realnej pomocy. Rozmawiał Petro ANTONENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Salomea Kruszelnicka — na włoskiej ziemi

Maria BEDNARCZUK, kierownik Ukraińskiego Teatru Folklorystycznego w Rzymie „Berehynia” Niestety, Włosi prawie nic nie wiedzą o naszej słynnej rodaczce Salomei Kruszelnickiej. A tymczasem w pierwszych dziesięcioleciach XX wieku największe teatry świata rywalizowały o prawo do goszczenia wybitnej artystki. O jej triumfach pisały gazety i czasopisma. Genialna śpiewaczka odkrywała przed całym światem utwory Verdiego, Pucciniego, Donizettiego, Wagnera, Straussa. Większość swojego życia twórczego Kruszelnicka przeżyła we Włoszech, gdzie osiągnęła szczyty światowej sławy, lecz nigdy nie zapominała o Ojczyźnie, zawsze podkreślając, że jest Ukrainką. Salomea Kruszelnicka odkrywała przed światem ukraińską kulturę muzyczną — S. Hułaka-Artemowskiego, M. Łysenki, O. Nyżankowskiego, W. Matiuka, D. Siczynskiego, J. Łopatynskiego. Szczególne miejsce w jej repertuarze zajmowała ukraińska pieśń ludowa. Ukraińska dziewczyna z Podola podbiła swoim talentem świat. Ale wróćmy razem z artystką do Włoch, kraju, który stanie się jej drugą Ojczyzną. 14 stycznia 1903 r. — debiut w Neapolu, w teatrze „San Carlo”, w operze „Aida”. Jeszcze jedno zwycięstwo. W październiku 1904 r. S. Kruszelnicka z triumfem występuje na scenie mediolańskiego teatru „La Scala” w operze „Adriana Lecouvreur”. W 1905 roku artystka śpiewa na scenach włoskich teatrów w Rawennie, Bolonii, Florencji, Rzymie. Największym triumfem w Rzymie stał się dla śpiewaczki jej benefis 15 kwietnia w teatrze „Costanzi” w operze „Aida”. Jesienią 2012 roku minęło 140 lat od dnia urodzin sławnej Ukrainki. Dni kultury ukraińskiej w Rzymie w 2012 roku były poświęcone pamięci wybitnej Ukrainki Salomei Kruszelnickiej. Inicjatorem projektu wystąpił Ukraiński Teatr Folklorystyczny w Rzymie „Berehynia”, właściwie była to twórcza współpraca „Berehyni”, Muzeum Muzyczno-Pamięciowego Salomei Kruszelnickiej we Lwowie oraz Chrześcijańskiego Stowarzyszenia Ukraińców we Włoszech. Razem z Towarzystwem Religijnym „Święta Zofia” oraz stowarzyszeniem „Rodzinna Świetlica” przeprowadzono konferencje i wieczory literacko-muzyczne w pomieszczeniu auli „Świętej Zofii”, odbyły się uroczystości na cześć Wielkiej Salomei pod patronatem i przy aktywnym udziale Ambasady Ukrainy we Włoszech. Pomocy udzieliły Ukraiński Kościół Greckokatolicki, Towarzystwo Religijne „Święta Zofia”. Dzięki Syndykatowi UGL wydrukowano kalendarze. Pomocy finansowej udzieliły Stowarzyszenie „Ukraińskie kobiety-pracownice we Włoszech”, firma przekazów pieniężnych WESTERN UNION. Uczczenie pamięci genialnej Ukrainki odbyło się przede wszystkim dzięki bezinteresownej pracy organizatorów i uczestników Międzynarodowej konferencji naukowej: pracowników naukowych Muzeum S. Kruszelnickiej we Lwowie Iryny Kryworuczki i Danuty Biławycz, profesora Uniwersytetu Warszawskiego Rostysława Kramara, rektora Instytutu Świętego Klemensa Papieża ks. Iwana Muzyczki, dziennikarki i pisarki Walentyny Wynohradowej, doktora Alberto Vasconiego, historyk Wiry Chyżej, ks. Dionizego Zawediuka, ks. Iwana Stefuraka, filologa i folklorysty Marii Bednarczuk. Podczas konferencji w pomieszczeniu Rady Miejskiej Rzymu odbyła się prezentacja wspaniałej książki „Salomea Kruszelnicka. Miasta i sława”, której redaktorami są Hałyna Tychobajewa, dyrektor Muzeum Kruszelnickiej we Lwowie, oraz Iryna Kryworuczka, główny kustosz zbiorów. Wieczorem tego samego dnia odbył się koncert narodowej artystki Ukrainy, solistki Opery Wiedeńskiej, jednej z najlepszych ukraińskich śpiewaczek operowych na świecie Wiktorii Łukjanec. Do swojego programu śpiewaczka włączyła utwory z repertuaru niezapomnianej Salomei — utwory włoskich kompozytorów, perły ukraińskiej twórczości ludowej. Zamykającym akordem jubileuszowych obchodów stał się uroczysty wieczór i koncert świąteczny w Kościele Świętej Marii dei Monti. W pierwszej części śpiewała niepowtarzalna Wiktoria Łukjanec. Wystąpili także zasłużona artystka Ukrainy Natalia Szełepnyćka, młody kijowski śpiewak Dmytro Andrijec oraz Iwan Maksymowycz z Rzymu. A oto co powiedziała w swoim wystąpieniu ukraińska pisarka, profesor Uniwersytetu Rzymskiego „La Sapienza” Oksana Pachlowska: „Ten rok powinien był upłynąć we Włoszech jako rok Salomei Kruszelnickiej i za tym powinno było stać państwo ukraińskie. Wybitna śpiewaczka odkrywała przed światem już na początku XX wieku europejskość ukraińskiej kultury”. Już siedem lat Ukraiński Teatr Folklorystyczny „Berehynia” w Rzymie bez żadnego wsparcia, bez pomieszczenia na próby godnie prezentuje we Włoszech ukraińską kulturę ludową: obchodzi ukraińskie Boże Narodzenie, widowisko Kupały, prowadzi wieczory szewczenkowskie, odkrywa przed Włochami (i Ukraińcami też), że Gogol to Ukrainiec, potomek kozackiego rodu, czci pamięć ofiar Hołodomoru… Rok 2012 minął jako jubileuszowy rok uczczenia pamięci Patriarchy Josyfa Slipyja oraz Salomei Kruszelnickiej.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zniszczył pożar w 1918 r., kiedy podczas bolszewickiego bombardowania Kijowa spłonął dom M. Hruszewskiego, w którym w tamtym czasie mieszkał artysta z rodziną. A w 1944 r. bez śladu przepadły skrzynie z jego archiwum i pracami malarskimi. Podczas wojny i później niemało z nich rozproszyło się po świecie — dziś są przechowywane w muzeach i prywatnych zbiorach Europy oraz obu Ameryk. Na szczęście niewielka część jego obrazów zachowała się w Ukrainie, w muzeach Kijowa, Charkowa, Odessy, Połtawy, Lwowa. A teraz będą one także w nowo otwartym muzeum rodziny Kryczewskich w Opiszni. Twórca Herbu Nie mniej oryginalny i niepowtarzalny był Kryczewski w dziedzinie grafiki. Historycy sztuki nie bezpodstawnie uważają go za założyciela współczesnej ukraińskiej grafiki książkowej. Świeżość myśli, wyraźna forma, dynamiczna kompozycja, lapidarny styl, wykorzystanie elementów ornamentalnych z motywów ludowych, stylizowane napisy — to jej główne cechy. „On pierwszy ze współczesnych grafików — pisał znany badacz sztuki Stepan Taranuszenko — głęboko ocenił i z wielkim pietyzmem odniósł się do bezcennych skarbów wysoce kulturowego dziedzictwa starej ukraińskiej grafiki XVII—XVIII w.”. Do jego twórczego dziedzictwa u zarania niepodległości zwrócili się także deputowani Rady Najwyższej Ukrainy. Wszak to właśnie W. H. Kryczewski jest autorem Wielkiego i Małego państwowych herbów Ukraińskiej Republiki Ludowej, Wielkiej i Małej państwowych pieczęci URL (wszystkie z 1918 r.). Ich głównymi elementami jest dawny książęcy symbol władzy — tryzub w obramowaniu stylizowanego ukraińskiego ornamentu. Na prośbę przyjaciół Kryczewski wykonywał także ekslibrisy — znaki książkowe. Dwadzieścia lat temu, badając twórczość znanego działacza społeczno-politycznego, uczonego, publicysty Serhija Jefremowa, natrafiałem na książki i czasopisma z jego ogromnej niegdyś prywatnej biblioteki. Na każdej z nich był ekslibris — Pegaz w stromym locie przez ciernie. To niby symbol losu obu, dotąd nie szeroko znanych, ale niezwykle utalentowanych orędowników ukraińskiej idei: Serhija Jefremowa i Wasyla Kryczewskiego. Daj Boże! Tymi słowami żegnano się i witano w jeszcze niedawnej Ukrainie, szczerze wzywając łaskawość swoją i wyższej siły. I ona oddawała każdemu według pracy i prawdy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Wymiar Kryczewskiego

Mykoła CYMBALUK Nasz piękny ród Natura hojnie obdarzyła go ciekawością, żądzą poznania otaczającego świata. „W rodzinie — pisze jeden z najbardziej gruntownych badaczy życia i twórczości Wasyla Hryhorowycza, pasierb Wadym Pawłowśkyj — a zwłaszcza u dziadka ze strony matki, Hryhorija Tockiego w Lebedynie, przestrzegano wszystkich ludowych tradycji i zwyczajów. Wasyl chętnie chodził kolędować i szczodrować, a najjaśniejsze wspomnienia pozostały mu o tym, jak wszystkie dzieci pod wodzą ojca „przeganiały Kutię” — z hałasem biegły tłuc kijami dzbanki i garnki na kołku płotu po Bożym Narodzeniu; matka, wiedząc o tym, zawsze zawczasu chowała całą dobrą zastawę”. Narodowy żywioł, zakochanie w kulturze ludowej, miłość do ukraińskiego słowa z czasem stały się organiczną częścią jego całościowej natury, na którą nie wpłynęło ani rosyjskie otoczenie, ani bolszewicka władza. Pewnego razu, gdy Wasyl Hryhorowycz był już dyrektorem mirhorodzkiego Instytutu Ceramicznego, na Boże Narodzenie do jego mieszkania zawitał chór z sąsiedniego soboru. Wysłuchawszy chórzystów, przypomniał im, że przecież są ukraińskiego rodu-plemienia, więc nie godzi się małpować cudzego, mając wspaniały ojczysty język, piękne ludowe pieśni i zwyczaje, które nawet u obcych wywołują szacunek i zachwyt. Owo pełne szacunku podejście do tego, co własne, głębokie zakorzenienie w kulturze narodowej, nie w ostatniej mierze dzięki Wasylowi-seniorowi, stały się charakterystycznymi cechami twórczości także reszty artystów z rodu Kryczewskich. „Póki co — półżartem mówił na uroczystościach jego wnuk Wasyl Iwanowycz — jest nas dziesięcioro”. Znanymi utalentowanymi malarzami stali się: jego młodszy brat Fedir; dwaj synowie z pierwszego małżeństwa — Mykoła, Wasyl i córka z drugiego — Hałyna; wnuki i prawnuki. Ozdoba Połtawy Wasyl Hryhorowycz, jakkolwiek dziwnie by to nie brzmiało, nie otrzymał, jak powiedzieliby dzisiaj, wyższego wykształcenia. Zamiast tego miał fenomenalne wrodzone zdolności i niesamowitą pracowitość. Jeszcze nie osiągnąwszy odpowiedniego wieku, w 1885 r. wstępuje do Charkowskiej Technicznej Szkoły Kolejowej. Gruntowna wiedza z rysunku, kreślenia, matematyki, fizyki i technologii obróbki różnych materiałów, zdobyta tam, przydała mu się jako architektowi na całe życie. Więc kiedy wziął udział w konkursie projektów budynku Połtawskiego Gubernialnego Ziemstwa, to jego pracę, wykonaną „w stylu południoworosyjskiego renesansu”, od razu zatwierdzono. Z czasem styl ten otrzyma nazwę ukraiński modern. Autor szedł do niego nie jeden rok. Przez długi czas studiując formy architektury ludowej, doskonale zaznajomiony z europejskim budownictwem, Wasyl Hryhorowycz stworzył unikalną syntezę, w której były skoncentrowane i twórczo rozwinięte cechy narodowe. Dwupiętrowa budowla ma zarys planu zbliżony do litery Sz. Wewnątrz pośrodku znajduje się przestronny westybul i hol z paradnymi schodami, dalej — sala posiedzeń czy też sala koncertowa. Fasada jest rozczłonkowana sześciokątnymi oknami i takimi samymi drzwiami, hojnie ozdobiona majolikowymi dekoracjami, stylizowanym ornamentem ludowym itp. Teraz ten budynek, gdzie obecnie mieści się muzeum krajoznawcze, jest ozdobą Połtawy. Wypracowane idee tego stylu architektonicznego będzie wykorzystywał i w przyszłości. Tak, przeprowadzając się w 1906 r. do Kijowa, wykonuje (dokładniej — przerabia) fasadę sześciopiętrowej kamienicy czynszowej M. Hruszewskiego na Pańkiwśkiej, a także fasadę szkoły imienia jego ojca, S. Hruszewskiego na Kureniwce. Według jego projektów wznoszą szereg prywatnych i publicznych budowli w Kijowie, na Połtawszczyźnie, Czernihowszczyźnie, Winniczyźnie itp. 30 lat po Gmachu Połtawskiego Ziemstwa, na propozycję Rady Komisarzy Ludowych USRR rozpocznie pracę nad Muzeum Pamięci T. H. Szewczenki w Kaniowie. Przez trzy lata oni (razem z uczniem i pomocnikiem Kostyrką) wykonali kilka wariantów projektu. Ogólnie budowla muzeum była utrzymana w tymże ukraińskim stylu. Ale z przyczyn politycznych i przez brak finansowania trzeba było nieustannie przystosowywać się do zachcianek partyjnych urzędników. W. Kryczewskiego drogo to kosztowało. Teraz współczesnym trudno wyobrazić sobie muzeum na mogile Szewczenki, po obu stronach centralnego wejścia którego stałyby statua Stalina, grupa komsomolców, kołchoźników, a fasada w ogóle bez jakichkolwiek ozdób. Nieco więcej udało się zachować z projektu wewnątrz. Niestety, nie przybliżyła, a jeszcze bardziej oddaliła od pierwotnego projektu Kryczewskiego niedawna, już za czasów niepodległości, rekonstrukcja muzeum. Artysta W historii ukraińskiej sztuki W. H. Kryczewski nie mniej znany jest także jako utalentowany artysta. Historycy sztuki uważają go za niedoścignionego pejzażystę. Pracował w stylu postimpresjonistycznym. Ale jak każda twórczo potężna osobowość, szedł swoją, tylko jemu właściwą drogą. Za młodu malował przeważnie akwarele, zresztą praca architekta skłaniała do tego. Już w dojrzałym wieku zaczyna pisać farbami olejnymi. Etiudy Wasyla-seniora — a stanowią one lwią część jego dorobku twórczego — a także większe prace sztalugowe zachwycają czystością barw, przejściami światłocieniowymi, typowością przedstawianego obiektu. Czyli tymi środkami, które były ważne, na przykład, dla francuskich impresjonistów. Ale jego płótna są bardziej wypełnione radosnym światłem, jakimś szczególnym ukraińskim odczuciem świata przyrody. Wasyl Kryczewski subtelnie i głęboko odczuwał piękno nie tylko ojczystej przyrody. Jego etiudy z różnych miejsc nie są jednakowe w odzwierciedleniu postrzegania. Warto tylko porównać obrazy, napisane przez niego w Centralnej czy Zachodniej Ukrainie, na Krymie czy na Kaukazie, we Włoszech czy we Francji, Niemczech czy Wenezueli — i to poczuje i zrozumie nawet człowiek daleki od sztuki. Nawiasem mówiąc, Kryczewski był ejdetykiem, czyli miał fotograficzną pamięć wzrokową na zarysy i kolory. Na emigracji z pamięci malował obrazy rodzinnej wsi czy tych miejsc w ojczyźnie, gdzie zdarzało się bywać, żyć, pracować, odpoczywać. Kryczewski wielokrotnie brał udział w licznych wystawach artystycznych, swoich prac nie sprzedawał, częściej darował. Na przykład jego płótna, akwarele, rysunki mieli w swoich prywatnych zbiorach Mychajło Kociubynśkyj, Mychajło Hruszewski, Bohdan i Warwara Chanenkowie itp. Znalazłszy się za granicą i ratując się przed nędzą, Kryczewski zmuszony był rzadko sprzedawać obrazy. Ogółem za życia napisał około trzech tysięcy obrazów, ale pozostało o wiele mniej. Wiele malarstwa i zebranego przez Kryczewskiego materiału etnograficznego — pokonując siły ciemności, zła i niesprawiedliwości. Czy ktoś wspomni teraz tych Bruków, którzy fabrykowali „Sprawę SWU”, gdzie Serhijowi Jefremowowi wyznaczono pierwsze miejsce na bolszewickiej gilotynie? A moskiewskiego popa Dijatełowicza, wybitnego członka czarnosetnego „Sojuza russkago naroda”, który pisał donosy na Wasyla Kryczewskiego i do władzy hetmańskiej, i do bolszewickiej Czeka? Jedynie wstawiennictwo mirhorodzkich studentów uratowało go przed rozstrzelaniem. W odróżnieniu od Jefremowa, Kryczewski przeżył, wyjeżdżając za granicę. I zdołał jeszcze przez osiem lat na wygnaniu, pomimo tęsknoty za ojczystym krajem i ciężkich warunków życia emigracyjnego, pracować na chwałę ukraińskiej sztuki. Obecnie rzadko kto wspomina, mówił Ołeś Poszywajło, dyrektor Instytutu Ceramologii – oddziału Instytutu Ludoznawstwa NAN Ukrainy, że ponad pół wieku nazwisko Wasyla Kryczewskiego było wykreślone z garncarskiej i kulturalnej historii Ukrainy. Komunistyczno-bolszewicka władza robiła wszystko, co możliwe, aby na Ukrainie zapomniano o najwybitniejszym przewodniku artystycznego postępu Ukraińców XX wieku. Zatem powrót pamięci o Artyście, który rozpoczął się po założeniu Muzeum Garncarstwa jeszcze w 1986 r., otrzymał nowy impuls wraz z otwarciem Muzeum jego rodziny. Wielką i nieocenioną pomoc w tym okazują potomkowie Wasyla Hryhorowycza, którzy obecnie mieszkają w USA. Przed dwoma laty przekazali oni na Ukrainę, do opiszniańskiego muzeum, archiwum Kryczewskich, związane z rodzinami Kryczewskich i Szczerbakiwskich. Jest to korespondencja, dokumenty prawne, rodzinne fotografie, książki, dzieła Wasyla-starszego i reszty artystów wielkiej rodziny (łącznie 418 jednostek przechowywania). A w ubiegłym roku, podczas przeprowadzania III Intersympozjum ceramiki artystycznej w Opisznym (temat: „Wykorzystanie twórczości ornamentalnej W. Kryczewskiego we współczesnej rzeźbie monumentalnej i ogrodowo-parkowej”) z udziałem artystów-ceramików wielu krajów, Fundacja Charytatywna „DAR” stworzyła film dokumentalny „Trzeci wymiar Wasyla Kryczewskiego”. Do powrotu pamięci o utalentowanym ukraińskim artyście i popularyzacji jego twórczości dołączyła się także „Proświta”. Właśnie dzięki staraniom i wytrwałości przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, ówczesnego zastępcy przewodniczącego Komitetu ds. kultury i duchowości Pawła Mowczana, Rada Najwyższa Ukrainy przyjęła Postanowienie „O uczczeniu 140. rocznicy urodzin Wasyla Kryczewskiego” na szczeblu państwowym. Ale jak pokazały obchody uroczystej Akademii w Opisznym, urzędnicy niepodległej Ukrainy do dziś nie zrozumieli, kim był i jest dla kultury narodowej, dla narodu ukraińskiego Wasyl Kryczewski. Czego nie można powiedzieć o mieszkańcach Opisznego, połtawianach, całym myślącym ukraiństwie. I przedstawicielach jego licznej rodziny. Obecnie w ekspozycji Muzeum Rodziny Artystycznej Kryczewskich zaprezentowano prace graficzne i malarskie nie tylko Wasyla-starszego, ale także Hałyny Kryczewskiej-Linde, Oksany Linde de Ochoa. Osobna sala poświęcona jest tutaj sztuce ludowej, którą całe życie tak doskonale studiował Wasyl Hryhorowycz i która, ostatecznie, dała skrzydła jego Pegazowi, by pokonać ciernie czasu. Wszyscy trzej Wasyle urodzili się w ten sam dzień po Bożym Narodzeniu, tylko w różnych latach: Wasyl Hryhorowycz w 1873, jego wnuk Wasyl Iwanowycz w 1953, a prawnuk Wasyl w 1985. I wszyscy oni są z jednego rodu – Kryczewskich. Zatem w miniony czwartek w stolicy ukraińskiego garncarstwa – Opisznym świętowano nie tylko 140. rocznicę Wasyla-starszego, ale także dni urodzin jego potomków. Uroczysta Akademia z okazji jubileuszu odbywała się w budynku byłego garncarskiego punktu szkoleniowo-pokazowego Połtawskiego Ziemstwa Gubernialnego, wzniesionego według projektu utalentowanego artysty-architekta W. H. Kryczewskiego. Od dziś będzie tu jeszcze jedno niezwykle ciekawe i niepowtarzalne opiszniańskie muzeum – rodziny Kryczewskich.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Kolęduj i sław się, Ukraino! Oberegi ukraińskiej tradycji — kolędy i szczedriwki

Mykoła Dmytrenko, doktor nauk filologicznych, profesor, kierownik działu folklorystyki Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Fotoreprodukcja Ołeksandra Łytwynenki Kontynuacja. Początek w nr 2 z 2013 r. Wasyl Stepanenko w drugiej połowie XIX w. we wsi Holaky w powiecie kaniowskim zapisał taki przykład z zastosowaniem artystycznego środka paralelizmu psychologicznego: A u pana Iwana złota wierzba, A na tej wierzbie złota kora, A na tej wierzbie różowe kwiaty. Oj toż nie wierzba — Iwanowa żona; Oj toż nie kora — to matka stara; Oj toż nie kwiaty — to Iwanowe dzieci. W centrum kolędy, jak widzimy, głowa patriarchalnej rodziny — mężczyzna. Właśnie jemu przeznaczony jest ten pierwotnie powitalny (życzący) mit. Siła takich dawnych życzeń była niezwykle wielka, a zatem obraz ideału człowieka budował się całkowicie zgodnie z tradycyjnym światopoglądem — realnie-optymistycznie. Tej głównej funkcji podporządkowane są realia idealnego otoczenia: triada czy to astralna (słońce, księżyc, zorze czy gwiazdy), kosmiczna (słońce, księżyc, drobny deszczyk), czy — później — chrześcijańska (Boże Narodzenie, świętego Bazylego, święte Objawienie Pańskie). Wiktor Dawydiuk krótko wspomina o dobrach, które przedstawiciele triad darują gospodarzowi: „Słońce, jak i Boże Narodzenie, przynosi radość ludziom, rozmraża ziemię. Księżyc, jak i dzień św. Bazylego, kojarzy się z radością przyniesioną zwierzętom w lesie, bydłu w wozie, rybom w wodzie, gościowi lub czumakowi w drodze, wojsku w taborze. Zorzą u plemion sumeryjskich nazywano Światową Zorzę, czyli planetę Wenus. Ponieważ zaś w porze letniej wraz ze wschodem tej zorzy wieczorem i z zachodem rano na ziemię spadała rosa, to całkowicie umotywowana w tym kontekście jest zamiana w niektórych tekstach kolęd Zorzy drobnym deszczykiem… Drobny deszczyk, a zatem, najwyraźniej, i wszystkie jego zamienniki, swoimi trzema nadejściami w maju radują żyto, pszenicę i wszelkie zboże, i tą radością odpowiednio zapewniają dobre zbiory”. Ciekawe tłumaczenie kolędy o stworzeniu świata „Kiedy nie było od początku świata”, o której wspomnieliśmy na początku artykułu, zaproponował w kursie wykładów „Mitologia” pisarz i uczony Mykoła Tkacz. Autor rozpatruje tę kolędę jako „symboliczną strukturę, która stworzona jest według praw mitu” i „koncepcyjnie jest ewolucyjnym mitem stworzenia świata”. Jawor pośrodku morza, według Mykoły Tkacza, — swoisty punkt informacyjny, którego obrazowym wyrazem „może być nasionko. W nim rzeczywiście zawarte jest drzewo, roślina czy inny żywy organizm. Powiedzmy, ziarnko maku zawiera w sobie programowo i łodygę, i liście, i kwiat, i makówkę. Takie widzenie wynika z rolniczego żywiołu naszych przodków”. Co dzieje się dalej? Trzy gołąbki — symboliczne uosobienie trójjedynego pola siłowego morza-przestrzeni (umownego punktu), życiodajnych sił ziarna. Ptaki „radzą radę”, czyli wymieniają się energią informacyjną. Dopóki ten proces wymiany nie jest naruszony, dopóty ziarno (punkt informacyjny bytu świata) przebywa w stanie uśpienia. Gołąbki decydują się dotrzeć do dna morza — granic krytyczności przestrzeni i czasu. I wtedy procesy wymiany w punkcie informacyjnym (ziarnie) wyjdą ze stanu równowagi (ze stanu uśpienia). Takim naruszeniem dla ziarna może być podniesienie temperatury i wilgoci w środowisku jego przebywania. Mitologicznie może to być rozpatrywane jako wzburzenie pierwotnych wód… Początkowo ziarno napęcznieje i w nim rozpoczną się nieuporządkowane (chaotyczne) procesy dośrodkowego ruchu wilgoci oraz ruch tkanki (w kolędzie — wydobywanie drobnego piasku z dna morza i sianie go). To właśnie spowoduje pojawienie się materialnego żywiołu — powstanie ziemi. Następny etap tworzenia świata — wydobywanie z dna morza złotego kamienia i sianie go. Symbolizuje on samorodną siłę żywiołu, jego wewnętrzny ogień. Według mitu indyjskiego, ze złotego zarodka rodzi się bóg-przodek Pradźapati. W nim zawarta jest nie tylko życiodajna siła, ale i zakodowany program ruchu, jego uporządkowanie. Sianie złotego kamienia powoduje pojawienie się nieba (poprzez połączenie żywiołów wody i ognia). W wyobrażonym ziarnie wilgoć i temperatura docierają do zarodka (jądra) i powodują uporządkowany ruch tkanki — ziarno wypuszcza pęd, potem łodygę. W roślinie powstaje prosty i zwrotny (odbity) przepływ soków — w kolędzie jest to pojawienie się słońca i księżyca. Roślina rośnie i wypuszcza kwiat, który mitologicznie utożsamiany jest z gwiazdą (w kolędzie — „jasna zorza”). Po kwiecie pojawiają się nasiona — drobne dzieciątka Ziarna-przodka, które zostało złożone w ofierze dla przedłużenia bytu. Mitologicznie dzieci utożsamiane są z gwiazdkami (w kolędzie — „drobne gwiazdeczki”). Refren „Powiejże, powiej, Panie, ze świętym duchem po ziemi” ma na celu wywołanie dobroczynnego procesu rozwoju bytu. Być może Mykoła Tkacz w swoich tłumaczeniach zbyt mitologizuje prostszą treść dawnej kolędy, która doznała wpływu chrześcijańskiego. A wpływ ten wyrażony jest nie tylko w refrenie, ale i w obrazie gołębi, które w dualnej wertykali góra—dół jednak opuszczają się z góry na dół, a zatem symbolizują Chrystusa, boskie tworzenie świata). Bezpośredni udział człowieka w procesie tworzenia świata, jak widzimy, jest mało zauważalny. Jedyne, co warto podkreślić: świat ten tworzy się jednak dla człowieka i tworzy się jako idealny. Odpowiednio właśnie ten idealny świat służy człowiekowi za wzorzec. Dla akcentu tej wzajemnej idealności przeznaczone są pieśni sławiące — kolędy i szczedriwki. Badacze wyodrębniają cztery funkcjonalne grupy tematyczne lub cykle tych utworów: 1) kolędy i szczedriwki dla gospodarza (największa liczba), 2) dla gospodyni, 3) dla kawalera i 4) dla panny. 1. Kolędy i szczedriwki dla gospodarza. Idealny gospodarz Centralne miejsce w obrzędach kolędowania/szczedrowania zajmują pieśni sławiące pod adresem gospodarza i jego rodziny. Syntetyzują one w sobie wiodącą ideę: wzniesienie człowieka w sferę ideału. Sposób tego wzniesienia jest prosty, taki, który odpowiada samorealizacji jednostki, zaspokaja jej harmonijne relacje rodzinne i potrzeby gospodarcze, związane z opieką nad zwierzętami domowymi (hodowla) i z rolnictwem. Idealny obraz gospodarza — to portretowe i funkcjonalno-społeczne modelowanie bohatera (wyobrażony obraz-pragnienie, realna przyszłość w teraźniejszości). Gospodarz miejscami przedstawiany jest sam, ale częściej z rodziną. Oto jak poprzez charakterystykę portretową idealizuje się obraz gospodarza w kolędzie „Czy w domu, w domu gospodarzu?”: Czy w domu, w domu gospodarzu? A wiemy my, że on jest w domu, Siedzi sobie przy końcu stołu, Przy końcu stołu lepiej niż sokół. Na nim czapeczka, jak mak, drobniutka, Na nim koszulka, jak biel, bielutka. Jak biel bielutka, jak liść cieniutka. W innej pieśni zwrócono uwagę nie tylko na wygląd zewnętrzny, ale i na inną idealną cechę: wyobrażone bogactwo, które ekstrapoluje się na dorastające pokolenie (rodzina, jak widać, wielodzietna — jest ich aż siedmioro, jeśli to po prostu nie środek artystyczny — hiperbola): …Siedzi sobie na końcu stołu. A na nim szuba miła. A w tej szubie sakiewka, W tej sakiewce siedem czerwońców, Wszystkim dzieciom — po czerwońcu. Krótko, zaledwie kilka wersów, ale dzięki takiemu zabiegowi artystycznemu, jak stopniowe zawężanie obrazu (w szubie sakiewka, w sakiewce siedem czerwońców), w pieśni uwaga skupia się na cennej cesze charakteru gospodarza-darczyńcy, który dba o rodzinę, o swoje dzieci. W innych wariantach z tym motywem na gospodarzu jest „szuba lwowska” lub „szuba sobolowa”, /A czapeczka królowa, /A w czapeczce sakiewka, /W tej sakiewce sto czerwonych”. Gospodarz mieszka w marmurowej świetlicy; jego dwory ogrodzone są białokamiennym (czy po prostu kamiennym — echo feudalnych fortyfikacji) murem. On „śliczną gospodynię ma, /Ślicznie ją szanuje: /Jak czareczka w miodzie, /Jak słowiczek w sadzie”. Gospodarz ma pełno inwentarza, który z roku na rok się pomnaża, daje wielkie przychówki. Rodzina idealizowana jest poprzez kluczowy koncept chłopa — pracę: sam on złoto wieje (oczywiście metafora ziarna, przygotowuje się do siewu); synowie liczą tabuny koni, stada krów, owczarnie owiec; córki szyją wspaniałą odzież; gospodyni piecze kołacze, nakrywa cisowe stoły. Obok wysławiania inwentarza i zbiorów, co jest oznaką rolniczego dobrobytu, w kolędach dla gospodarza, pisał Ołeksej Dej, „powszechne są motywy, które opisują jego życie domowe w dostatku, przyjmowanie sławnych gości, jego służbę społeczną („sądy sądzi”) itd. Podając gospodarcze marzenia głowy rodziny jako realną rzeczywistość, która przerosła wszystkie jego oczekiwania, kolędy tym samym sławiły gospodarza, wywoływały w jego duszy poczucie dumy i szacunku do ciężkiej pracy chłopskiej. Poezja pracy, która bujnie rozkwita w kolędach i szczedriwkach dla gospodarza i jego rodziny, jest jednym z kamieni węgielnych ludowej estetyki”. Odpowiednio też skutki pracy gospodarza są znaczne. W utworach ludowo-poetyckich dość obrazowo, poprzez kolorystyczną gamę złożonych epitetów, opisano dobrze zadbany inwentarz (u idealnego gospodarza i inwentarz jest idealny): A to stado a srebrnorogie, A srebrnorogie, złotogrzywe, Złotogrzywe, srebrnokopytne. A te owieczki a srebrnorogie, A srebrnorogie, złotowełniane… Obrazy pracy rolniczej również są wyidealizowane. Gospodarza wczesnym rankiem budzi do pracy kukułeczka: — Wstań raniutko, umyj się bielutko! Oj pójdź sobie do nowej stajni, Oj wybierz sobie konia karego, Oj pojedź sobie w czyste pole! Szczedrujący pytają i sami odpowiadają (ta dialogowa forma, oczywiście, bardzo dawna, należy do kultury rolniczej Trypola): — Oj czyj to płużek najwcześniej idzie? — Oj jego, gospodarza naszego. Proces pracy w polu od orki do zbiorów przedstawiono w sposób skondensowany — niemal jednocześnie. Gospodarz ma woły „wszystkie płowe, / Na nich rożki wszystkie złote”, a synowie są wychowani i pracowici. Oto jak przedstawiono ten idealny proces pracy patriarchalnej rodziny: — Orzcież, synki, a wzdłuż skiby, A wzdłuż skiby, a drobno bruzdy. Oj posiejemy jarą pszenicę. I urodzi się co źdźbło srebro, Co źdźbło srebro, złoty kłos. Zbiorą żeńcy dziewki-panienki, A nosiciele chłopcy-młodzieńcy, A wiązacze średni ludzie, A doradcy starzy ludzie. Nałożymy kop, jak na niebie gwiazd, Stanie gospodarz między kopami, Jak jasny miesiąc między gwiazdami. Idealny gospodarz na czele rodziny przedstawiony jest poprzez wymowne porównania-symbole: W tym dworku, jak w wianku. Tam gospodarz, jak winogron. Tam gospodyni, jak kalina. Jego synowie, jak sokoły. Jej córki, jak panienki… 2. Kolędy i szczedriwki dla gospodyni. Idealna gospodyni Pieśni pochwalnych na cześć gospodyni nie ma aż tak wiele. W kolędach i szczedriwkach ona „strzeże snu męża, piecze chleb, pierze bieliznę, wyszywa, cieszy się z sukcesów dzieci. Jednak obraz gospodyni, jako kobiety i matki, nakreślony jest z niezwykłą ciepłością i zachwytem. Jest ona owiana prawdziwą poezją: symbole jej gospodarności — klucze (tylko złote!), które cichutko dzwonią, jej wyszywanie ożywa czerwonymi kwiatami, gościnność jej — szczególna, i wszystko, czego dotykają jej ręce, uszlachetnia się…” Jeśli gospodarz — to jasny miesiąc, to „piękne słońce — żona jego”. Wiktor Dawydiuk zbudował w odniesieniu do kobiety-gospodyni taki szereg semantyczny: słońce — świat — kobieta — Boże Narodzenie. Badacz konstatuje, że każdy składnik tego szeregu semantycznego ma udział w narodzinach. Na Kolędę, według mitologicznych wyobrażeń Ukraińców, rodzi się słońce. Jednocześnie rodzi się i nowy świat, który uświadamiany jest jako nowe, lepsze od poprzedniego, życie. W tym samym czasie obchodzone jest też Boże Narodzenie. Wygląd gospodyni opisywany jest w sposób wyidealizowany: na niej, zgodnie z wyliczeniem, każdy detal kosztuje drogo — „sto złotych, sto czerwonych”: suknia, chusteczka, spódnica, pończoszki, trzewiczki, korale, kolczyki. Ona jest „stateczną żoną”. Na niej: Trzewiczki z kozła ziemię depczą, Kuty pas ledwo talię łamie, Srebrny pierścionek paluszki szczypie, Cienki rąbek główkę chyli, Główkę chyli na cisowe stoły, Drogie korale szyję wyginają. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pracy: “Michał Anioł Buonarroti malował ogromny plafon Kaplicy Sykstyńskiej w Rzymie, leżąc na plecach. Moje warunki pracy, kiedy pochylam się nad haftami, siedząc przy stole lub na kanapie, w porównaniu z tamtymi warunkami są kurortem. Radość z pracy, kiedy jest ona ukończona i wyszła udanie, pokrywa wszystkie wydatki energii i niedogodności. A wysławianie Boga poprzez sztukę — to nieprzemijająca radość”. Dmytro Stepowyk podarował hafciarce swoją książkę, w której poświęcono jej kilka stron. Panią Oksanę powitali pracownicy muzeum, przedstawiciele Związku Ukrainek, przyjaciele, wielbiciele. Piosenkarka Inna Andrijasz-Myśko podarowała mistrzyni piosenkę. Oksana Iwanoczko podziękowała wielbicielom, w szczególności “Proświcie” za pomoc, której jej udzielali, przekazała pozdrowienia czytelnikom naszej gazety i życzyła wszystkim szczęścia, spokoju i pokoju w rodzinie oraz w państwie, i żeby Ukraina słynęła na cały świat dobrymi uczynkami. robót. Główna jego część — 650 dzieł z lat 1936—1987 przechowywana jest w zbiorach Muzeum Ukraińskiej Ludowej Sztuki Dekoracyjnej w Kijowie. Obrazy artystki stały się inspiracją również dla rzeźbiarza Ołeksija Szewczuka, który na motywach tak zwanej “serii zwierzęcej”, która nie ma odpowiedników, stworzył rzeźby oraz całe sceny z siana. Jak zaznacza autor, jego prace — to hołd pamięci utalentowanej malarki, od której musimy uczyć się kochać świat. Wystawa “Malarstwo Marii Prymaczenko i sianoskrypty Ołeksija Szewczuka” potrwa do 25 stycznia.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Nieprzemijająca radość

Nadiya KYRYAN Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI W Kijowskim Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się wystawa ikon z koralików Oksany Iwanoczko, lwowskiej proświtanki: „Wielbij, duszo moja, Pana”. Oksana Iwanoczko już w dojrzałym wieku zainteresowała się sztuką wyrobu kobiecej biżuterii – gerdanów, tradycyjnych huculskich wyrobów. Wkrótce zaczęto ją zapraszać na różnorodne wystawy, w 1992 roku – na VI kongres Światowej Federacji Ukraińskich Kobiecych Organizacji (SFUŻO), który odbywał się w Toronto (Kanada). Tam prowadziła kursy wyrobu przedmiotów z koralików. Po powrocie na Ukrainę Oksana Bohdaniwna poznała wybitnego kolekcjonera Iwana Snihura. U niego po raz pierwszy zobaczyła ikony z weneckich koralików i zaczęła opracowywać własną technikę wyszywania. Oksana Iwanoczko wyszywa koralikami szaty Najświętszej Bogurodzicy, Pana Jezusa Chrystusa, świętych Mikołaja, Włodzimierza, Olgi. Bada również kolory szat, które noszono w dawnych czasach. Svitlana CZORNA Zdjęcia autorki Ponad 50 prac ludowej artystki, laureatki Państwowej Nagrody im. T. Szewczenki Marii Prymaczenko ze zbiorów Narodowego Muzeum Architektury Ludowej i Życia Ukrainy oraz Czernihowskiego Obwodowego Muzeum im. Hryhorija Hałahana jest obecnie eksponowanych w stolicy. Wystawa „Malarstwo Marii Prymaczenko i sianoskrypty Ołeksija Szewczuka” jest interesująca również tym, że zaprezentowano na niej rzeźby z siana, wykonane według motywów znanej mistrzyni. Fenomen artystki ze wsi Bołotnia na Kijowszczyźnie zachwycił nie tylko Pabla Picassa, który mówił: „Chylę czoło przed dziwną sztuką tej genialnej Ukrainki”, ale i cały świat. Zachwycił niepowtarzalnością, wielogłosowością folkloru, pradawnych mitów i bajek, przelanych przez Marię Prymaczenko na papier. W twórczości Marii Prymaczenko kwiaty zajmują szczególne miejsce. Wypełniała nimi chatę, prawie wszystkie swoje obrazy, wplatała je w grzywy lwów, zdobiła nimi pola, łąki, lasy, zwierzęta, wozy… („Wesele”, „Swata Iwan Halę”, „Jedzie jesień na koniu”, „Czerwone maki”, „Różowe kwiaty w niebieskim wazonie”, „Słoneczniki z pszczołami”, „Dziewczyna-Ukrainka”). W kwiaty zamieniała wszystko. Witam artystkę na otwarciu wystawy, profesor, wiodący pracownik Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii Dmytro Stepowyk zrobił wycieczkę w historię, opowiedział, że istnieją wzmianki o wyszywanych ikonach jeszcze z czasów bizantyjskich. Rozwój ikonopisarstwa zaczynał się od wyszywanych i aplikowanych dzieł. Badając korzenie ukraińskiej sztuki ikonowej, Dmytro Własowycz interesował się pochodzeniem ikonostasu. Pierwsze odnotowane w historii ikonostasy stworzono na Bliskim Wschodzie, także w Egipcie. Były to tak zwane zasłony (pelena). Podczas liturgii wywieszano wyszywane, aplikowane na tkaninach ikony. Pielęgnujemy wyszywaną ikonę jeszcze od czasów Rusi Kijowskiej. Obecnie tę sztukę odradzamy. Wyszywaczek ikon jest dzisiaj już zapewne tysiące. Jedną z niewielu znanych mistrzyń jest Oksana Iwanoczko. „W tym roku wyszła moja wielka monografia „Nowa ukraińska ikona XX–początku XXI wieku” – opowiedział Dmytro Stepowyk. – Nie mogłem pominąć w książce naszych wyszywaczy i wyszywaczek ikon. Ojcem odrodzenia ukraińskiej wyszywanej ikony jest nieżyjący już Dmytro Błażejowski, doktor teologii i historii. Urodził się w 1910 roku, a zmarł w 2011, przeżywszy 101 lat. Ostatnie lata życia mieszkał we Lwowie, gdzie obecnie znajduje się jego muzeum, w którym jest ponad 300 wyszywanych ikon. Stworzył on ukraińską ikonografię, nie ma tam bizantynizmu, tak samo jak u Oksany Bohdaniwny. W odróżnieniu od wielu wyszywaczek, Oksana Bohdaniwna wyszywa koralikami, łączy swoje wyszywanki z malarstwem. Ma kilku malarzy, w szczególności Ochapkina i Grabara, którym zleca malowanie twarzy na ikonach”. Dmytro Stepowyk odczytał fragment z nowej książki, gdzie przytoczono wypowiedź Oksany Iwanoczko o stosunku do swojej pracy: „Ikony nie są tylko niepowtarzalnością, a czymś sakralnym, zmieniają świat, stają się amuletami. Amuletami naszej duszy, kultury, przyrody, mentalności, języka, tradycji, czegoś wyższego, uniwersalnego. Amuletem Miłości – istoty Bożej”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Twórczość — modlitwa, obraz — amulet

ptaków („Dwie sikorki”, „Paw, ognistoogoniasty ptak”, „Mewa morska w swoim gniazdku”, „Dzikie ptaszątko i jego pisklęta”, „Żar-ptak wśród kwiatów”, „Fantastyczny ptak”) i zwierząt („Piękność psa”, „Niebieski byk”, „Fioletowy zwierz”, „Różowa małpa”, „Zielony słoń”, „Lew złamał dąb”, „Koci król”, „Zwierzęta w gościach u lwa”). To właśnie umiejętność malowania kwiatów jak ptaków, a ptaków jak kwiatów, a także przenoszenia na swoje płótna z pierwotnych mitów i z twórczości ludowej fantastycznych zwierząt, które artystka „ubierała” w jaskrawe, życiodajne barwy, wyróżnia ją spośród innych twórców. Talent Marii Prymaczenko W 1936 roku na wystawie sztuki ludowej przynosi jej ona dyplom pierwszego stopnia. A w następnym roku na wystawie światowej w Paryżu artystka otrzymuje złoty medal i uznanie na świecie. Wystawy jej prac odbywają się w Montrealu, Sofii i Warszawie. Zostawiając po drugiej stronie swoich obrazów zło, Maria Prymaczenko potwierdza radość istnienia. Tej zwyczajnej wiejskiej kobiecie odsłoniły się takie tajemnice budowy świata i Bożej opatrzności, że zdołała stworzyć obrazy, całe sceny, które nie tylko zachwycają 1960–1965 lata mistrzyni tworzy cykl „Na radość ludziom”, do którego wchodzą obrazy „Niebieski wazon z kwiatami”, „Sońch”, „Gołąb na kalinie”, „Lew”, „Paw wśród kwiatów”, rozświetlone szczęściem istnienia. Te prace zostały uhonorowane Państwową Nagrodą im. Tarasa Szewczenki. W drugiej połowie lat 80. maluje uderzającą serię czarnobylską — opowieść o rodzinnej wsi, poranionej promieniowaniem, refleksje o sobie, o ludziach i o odpowiedzialności każdego przed Życiem. Z pędzlem Maria Owksentiwna nie rozstaje się do ostatniego tchnienia — nawet przykuta do łóżka, 89-letnia ludowa artystka wciąż maluje. Do innego świata odeszła w sierpniu 1997 roku, pozostawiając po sobie duchowe skarby: własny styl artystyczny i testament, by wszyscy zawsze pozostawali ludźmi. A także unikalny dorobek twórczy

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

W tym rytuale uczestnicy przebierańców — „dziady”, „baby”, inne maski, wśród których obowiązkowo jest Małanka — oczyszczają się od wszelkiej nieczystej siły, która mogła do nich przypadkowo przyczepić się podczas nocnych obchodów domostw. Przebrani na czele z Małanką wchodzą na środek tafli wody, gdzie właściwie odbywa się główne widowisko: oblewają się nawzajem wodą, wciągają do wody tych, którzy jeszcze się wahają, i oblewają widzów, którzy licznym tłumem zbierają się na brzegu rzeki. Przeszedłszy próbę wodą i ogniem, bukowińscy „małankarze” jakby powracają ze świata sakralnego do świata realnego, z nadprzyrodzonych istot przekształcają się w zwykłych wiejskich parobków. Obrzędy „zmywania masek” i „palenia diducha” znaczą zakończenie okresu bożonarodzeniowo-noworocznego widowiska, kiedy ustaje wtargnięcie mitycznych sił w społeczny mikrokosmos wiejskiej wspólnoty i zostaje zniesiona paradoksalna sytuacja odwróconego bytu. A to oznacza, że karnawałowy Chaos został znów zwyciężony przez codzienny Ład”. Maria WYSZNIEWSKA, m. Czerniowce Zdjęcia z centrum prasowego Ratusza i gazety „Doba”

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Закінчення статті «Bukowińska Malanka zadziwia cały świat», с. 1

Bukowińska Małanka zadziwia cały świat

Zakończenie. Początek na str. 1. Grupa „Waszkowiecka Małanka” w zeszłym roku została uhonorowana pierwszą nagrodą Drugiego Międzyobwodowego Festiwalu Folklorystyczno-Etnograficznego „Małanka-fest—2012”. Jednakże śmiało może z nią rywalizować Małanka z galicyjskiej wsi Horoszowa, która znajduje się w rejonie borszczowskim na Tarnopolszczyźnie. Tutejszy karnawał staronoworoczny już dawno stał się legendarny i zjeżdżają się na niego, tak jak i na waszkowiecki, goście nawet z zagranicy. Tymi dwoma uznanymi centrami geografia święta nie ogranicza się. Na przykład w bukowińskiej wsi Horbivci, która leży pod rumuńską granicą, zachował się unikalny starodawny zwyczaj chodzenia po domach z „konikami”. Dwóch chłopców, ubranych w kostiumy koni, razem z wojakami, Małanką i gromadą muzyków chodzi w przeddzień święta witać gospodarzy, a jeśli znajdą niezamężną dziewczynę, tańczą z nią, dopóki ta nie wykupi się słodyczami i pieniędzmi. Szczególnie dziwne są ich kostiumy wojaków i jeźdźców. To zwykły mundur wojskowy, ale jak przyozdobiony! Dziesiątki metrów korali, przyszyte do rękawów kieszonkowe lusterka, wyhaftowane koralikami i cekinami na plecach życzenia szczęśliwego nowego roku. Chociaż kobiet do małankowania nie dopuszczają, to bez ich udziału chłopcy nie mogliby nawet marzyć o tak pstrych kostiumach. A na pytanie, po co wojakom tyle korali, mieszkańcy Horbivci szczerze dziwią się: „Jak to po co? Żeby podobać się dziewczynom!”. Podobieństwo Małanek w Waszkowcach i Horoszowej polega na wyśmiewaniu najbardziej aktualnych sytuacji życiowych i politycznych minionego roku. I tutaj często obok Czarta można zobaczyć jakiegoś znanego lidera politycznego czy bohaterkę serialu telewizyjnego. Najmasowsza, najbardziej niezwykła Małanka jest na rumuńskiej granicy, w osadzie Krasnoilśk w rejonie storożynieckim na Bukowinie. W Krasnoilśku w polityków się nie przebierają. Wszyscy mężczyźni z Krasnoilśka chodzą od domu do domu — kto w kostiumach dziadów i bab, kto jako car lub caryca. Są cyganki, żydzi i niedźwiedzie (a oto czartów kilka lat temu zabronił miejscowy ksiądz, tym samym przekreślając wielowiekowy zwyczaj). Cały Krasnoilśk zawsze chórem śpiewa pieśń o Niedźwiedziu — nieoficjalny hymn osady; po uderzeniu cygańskiej buławy niedźwiedzie walczą między sobą. Krasnoilśka Małanka to nie show dla turystów, a rytuał, którego przestrzegają od wielu lat. Co roku małankowe widowisko staje się bardziej różnobarwne: małankarze wymyślają nowe kostiumy, wcielają w życie ciekawe pomysły twórcze. Bo widowisko, które dotarło do nas przez wieki, to tylko początek karnawału, a już rozwój i finał mogą być absolutnie nieprzewidywalne. Małanka to elastyczna i wielowymiarowa zabawa. Z czasem maski i postacie odnawiają się, ale nie ma identycznych postaci nawet w sąsiednich wsiach. W zeszłym roku Międzyobwodowy Festiwal Folklorystyczno-Etnograficzny „Małanka-fest” zgromadził 22 zespoły. Rozszerzył się festiwal także geograficznie: na kostiumowe widowisko do stolicy Bukowiny przybyli uczestnicy z obwodu tarnopolskiego i iwanofrankiwskiego. — W tym roku dołączyli do nas kreatywni młodzi ludzie, którzy popracowali nad naszym logo, zachowując tradycyjną gwiazdę bożonarodzeniową. Promienie gwiazdy symbolizują, że na Bukowinie Małanka jest różna, różnobarwna, gwiazdę trzyma, a to oznacza, że fest jest liczny — opowiedziała organizatorka festiwalu Małanki w Czerniowcach, przewodnicząca turystycznej organizacji społecznej „Palitra Bukowyny” Oksana Leluk. W tegorocznym festiwalu wzięło udział ponad 1000 małankarzy z różnych rejonów Bukowiny, a także z obwodów iwanofrankiwskiego i tarnopolskiego. Było wielu gości z Kijowa i wschodnich obwodów Ukrainy, Austrii, Polski, Rumunii, innych krajów Europy. Świętowanie rytualnego widowiska Małanki zaspokajało duchowe, estetyczne potrzeby ludzi, w nich przejawiają się ich wierzenia, uczucia, talenty, gościnność. „Dlatego dbamy o to, aby festiwal Małanek odbywał się w atmosferze tolerancji, uniesienia i świąteczności” — podkreśliła Oksana Leluk. 15 stycznia czerniowieckie place przypominały prawdziwą bajkę z ulubionymi postaciami, widowiskiem teatralnym i szaloną energetyką. A przed nami — obmywanie przebierańców w lodowatej wodzie po jej poświęceniu. Na Bukowinie ta tradycja zachowała się do naszych dni. Właśnie oczyszczeniem wodą, w którym biorą udział wszyscy przebierańcy, kończy się bukowińskie widowisko bożonarodzeniowo-noworoczne. Gromady małankarzy idą do rzeki, gdzie wspólnie obmywają się, polewają wodą, kąpią w przeręblu. Zachowało się niemało świadectw także o obowiązkowym kąpaniu masek w święto Objawienia Pańskiego po wykonaniu wszystkich rytualnych obowiązków, a w poszczególnych miejscowościach obrzęd „zmywania masek” jest obowiązkowy do dziś. Na przykład „przebrany na Małankę nie mógł uniknąć kąpieli. Inaczej, według słów bukowińskich starców ze wsi Bilawynci, chłopcu, który wykonywał tę rolę, mógł wyrosnąć ogon”. Obrzęd „zmywania masek” w Waszkowcach opisał członek Związku Archiwistów Ukrainy, krajoznawca Stepan Karaczko: „Kąpiel przebranych odbywa się w strumyku, który zwie się Hłybiczok, w Dolisznim Kucie. Miejscowi mieszkańcy wierzą, że dzięki... 21 stycznia o 17.00 w Kijowskim Miejskim Domu Nauczyciela odbędzie się wieczór literacko-artystyczny, poświęcony Dniu Jedności Ukrainy. Udział w wieczorze wezmą znane zespoły artystyczne: TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

chór „Homin”, chór „Proświta”, a także studenci Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu Teatru, Kina i Telewizji im. Iwana Karpenki-Karego oraz Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. M. P. Drahomanowa.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

OGŁOSZENIE TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło Mowczan. Redaktor naczelna Lubow Hołota. Kolegium redakcyjne: Jarema Hojan, Pawło Mowczan, Iwan Juszczuk. Petro Antonenko 279-49-47, Jewhen Buket 279-39-55. W sprawach produkcyjnych Natalija Skrynnyk 278-01-30 (tel./faks). Lubow Hołota (przewodnicząca), Ołeksandr Ponomariw. Zastępcy redaktora naczelnego. Zastępca redaktora naczelnego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Przychodźcie, czekamy na Was!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Petro ANTONENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w styczniu — 27 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net Wydrukowano z gotowych fotoform w spółce z o.o. “Polihrafcentr” w środę.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин