Сторінка · с. 4сторінка оригіналу ↗
Święty ogień jego duszy
Слово Просвіти, №04 за 2012 рік
Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie Serhija HŁABCZUKA. Obchody rozpoczęły się na Żytomierszczyźnie. Najpierw w centrum obwodowym, w kolegium kultury i sztuki, któremu przed kilkoma dniami nadano imię ich wybitnego rodaka. A potem przeniosły się do miasteczka Brusiłów, gdzie 130 lat temu, 1 (14) stycznia 1882 roku urodził się Iwan Iwanowycz Ohijenko. Tam, na dawnej poleskiej ziemi, rozpoczęła się jego cierniowa droga na Golgotę. W imię miłości do własnego narodu, w imię wiary w Państwo Ukraińskie — Soborne i niepodległe. — Czcząc metropolitę Iwana Ohijenkę — zaznaczył podczas uroczystości w Żytomierzu przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan — wypełniamy nasz święty obowiązek wobec tego człowieka, wobec narodu ukraińskiego. On nie jest po prostu metropolitą, on jest przede wszystkim pedagogiem, twórcą państwa. Bo każdy zapewne wie, że był profesorem Uniwersytetu Kijowskiego, a później stał się jednym z założycieli i pierwszym rektorem Uniwersytetu Ukraińskiego w Kamieńcu Podolskim. Za czasów Dyrektoriatu został mianowany ministrem oświaty, a potem jeszcze ministrem wyznań religijnych Ukraińskiej Republiki Ludowej. Całe swoje życie niestrudzenie i ofiarnie pracował w imię przyszłości narodu ukraińskiego. Szanując, badając drogę życiową i twórczość Iwana Ohijenki, zagłębiamy się nie tylko w historię Żytomierszczyzny, ale i w historię całej Ukrainy pierwszej połowy XX wieku. A dotknąwszy jego duchowego dziedzictwa, sami stajemy się duchowo bogatsi. Iwan Ohijenko nie wahał się, gdy nadszedł czas walki o ukraińską państwowość. Nie był osamotniony w walce, gdyż ten okres historii jest obficie usiany heroizmem i poświęceniem ukraińskiej inteligencji, wojskowych, chłopstwa i robotników. Dlatego, gdy możliwości służby państwowej na rzecz własnego narodu zostały wyczerpane, został metropolitą, niosąc Słowo Boże swojemu ludowi. Podtrzymywał naszą pamięć narodową, wzbogacając ją własnym duchowym skarbem. Ohijenko nie wątpił, co więcej — był przekonany, że nadejdzie czas, kiedy Ukraina stanie się wolnym i niepodległym państwem. Pod koniec życia (zmarł w 91. roku życia, w 1972 r.) Ohijenko sporządził testament, w którym zaznaczył, że całe jego dziedzictwo (według świadectwa doktora nauk filologicznych Mykoły Tymoszyka, jeśli je wydać, będzie liczyć 60 tomów) musi zostać przekazane na Ukrainę. Ale tylko wtedy, gdy Ukraina będzie rzeczywiście niepodległym państwem, a ukraiński Kościół — Kościołem lokalnym i niepodległym. — Pierwszą część testamentu wypełniliśmy — powiedział w swoim powitaniu pochodzący z Żytomierszczyzny deputowany ludowy Ukrainy Iwan Zajec. — Ukraina stała się niepodległym państwem. Ale trzeba wypełnić jej życie ukraińską treścią, państwowym myśleniem rządzącej elity, duchowością i dobrobytem. A oto druga część jego testamentu — stworzenie ukraińskiego Kościoła lokalnego — wciąż wymaga wielkiej i wytrwałej pracy. Dlatego, składając hołd pamięci tego wybitnego działacza, krzewiciela idei ukraińskiej, musimy myśleć o teraźniejszości i przyszłości naszego narodu, naszego państwa. Ukraina rzeczywiście będzie mogła wypełnić swój obowiązek wobec narodu, wobec państwa, gdy w należyty sposób, z pozycji państwowych, będzie podchodzić do badania i wykorzystania duchowego dziedzictwa takich działaczy ukraińskiego odrodzenia końca XIX — początku XX wieku, jak Mychajło Hruszewski, Serhij Jefremow, Symon Petlura, Dmytro Doroszenko, Iwan Ohijenko… I dlatego przed społecznością naukową, kulturalno-artystyczną i kościelną, zważywszy na obecną politykę państwa, stoją zadania zgłębienia ich twórczości, wykorzystania ich doświadczenia w budowaniu państwa, aby uniknąć powtórzenia złego fatum. W warunkach obojętności państwa wobec własnej historii i jej twórców, działalność inteligencji naukowej i twórczej oraz lokalnych organów samorządu nabiera szczególnego znaczenia. Pierwszy laureat nagrody imienia Iwana Ohijenki, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Mykoła Stepanowycz Tymoszyk swoją własną działalnością udowodnił, co może zrobić tylko jeden człowiek. Ponad półtorej dekady niestrudzenie bada życie i twórczość znanego brusiłowianina. W tym okresie przygotował monografię i kilka książek. Jego działalność popularyzatorska nie ogranicza się do pracy naukowo-badawczej. W tym roku władze rejonowe przeprowadziły kapitalny remont pomieszczenia przyszłego muzeum pamięci Iwana Ohijenki w Brusiłowie. Przed nami nie mniej ważna sprawa —
wypełnianie funduszy ekspozycyjnych. I tutaj główny badacz twórczości Ohijenki udziela wielkiej i bezinteresownej pomocy. W dniu obchodów 130. rocznicy przywiózł bezcenny dar dla muzeum — Biblię w przekładzie na język ukraiński metropolity Iłariona. Jak uważa Mykoła Tymoszyk, stanie się ona głównym eksponatem tego muzeum. Los Biblii jest nie mniej dramatyczny i wzniosły niż los metropolity Iłariona. — Jestem głęboko przekonany — powiedział profesor — że właśnie dzisiaj i właśnie u was ona powinna być. Mieszkańcom Brusiłowa, licznym żytomierskim i kijowskim gościom pokazał owo londyńskie wydanie unikatowej Biblii. Na Ukrainie takiego wydania nie ma. Wydarzenia związane z jej przekładem i wydaniem zasługują na osobną rozmowę. Młody profesor, minister oświaty i wyznań Ukraińskiej Republiki Ludowej Iwan Ohijenko doskonale rozumiał, że dwa czynniki są najważniejsze w tworzeniu narodu — ojczysty język i ojczysty Kościół. Dlaczego budowa państwa w tamtym czasie (zresztą obecnie również) koncentrowała się na tych dwóch kierunkach? Rozpuścić język ukraiński, wprowadzić drugi państwowy, nie pozwolić stanąć na nogi własnemu Kościołowi — takie zadania stały przed antyukraińskimi siłami w latach 1917—1919, takimi pozostają i po prawie 100 latach. Nie ma języka — nie ma narodu, nie ma narodu — nie ma nacji, nie ma nacji — nie ma państwa. Zamknięte koło narodowego fatum, które przerwać możemy tylko my sami. „Nie można zbudować państwa bez swojego Kościoła, gdzie w swoim języku, przez duszę i serce zwraca się do Boga każdy człowiek od urodzenia” — zauważył profesor. Dlatego sprawą życia Ohijenki stała się ukraińskojęzyczna Biblia. W końcu było to dla niego Bożym przykazaniem, które gorliwie wypełniał przez czterdzieści lat. I przez wszystkie te lata różne siły przeszkadzały mu. Pierwsze przekłady zaczął robić jeszcze w Kijowie, potem w Kamieńcu Podolskim, dalej — w Sztokholmie i Genewie. Pod koniec lat 30. ukończył przekład Starego i Nowego Testamentu. Jego zleceniodawcą było Towarzystwo Biblijne, którego główna siedziba znajduje się w Londynie. Jakikolwiek nowy przekład Biblii może być uznany w świecie kościelnym za kanoniczny tylko wtedy, gdy międzynarodowa komisja zagranicznego towarzystwa podejmie odpowiednią decyzję. We wrześniu 1939 roku w Europie rozpoczyna się II wojna światowa. Właśnie w tym czasie arcybiskup chełmski i podlaski Iłarion wysyła ukończony przekład Biblii w języku ukraińskim do Londynu. W tamtym czasie członkiem komisji Towarzystwa Biblijnego był unikatowy człowiek Engols. Właśnie jemu decyzją komisji powierzono wydanie werdyktu: drukować czy nie drukować, finansować ją czy nie finansować. O dziwo, Engols szczerze i przychylnie odnosił się do ukraińskości. Ohijenko dwa długie lata w Warszawie czekał na werdykt. I nagle w 1940 roku do jego mieszkania przychodzi Engols z rękopisem, który metropolita wysłał do Londynu. Pakunek dotarł pod adres, ale wraz z rozwojem wydarzeń wojennych nie zdążono go rozpatrzyć. Zmuszony był ukrywać się także sam ekspert. Ohijenko udzielił mu schronienia, chociaż taki ludzki czyn mógł kosztować go życie. Odczuwając zagrożenie, które zawisło nad rękopisem, metropolita decyduje się go ponownie przepisać. Maszynistka Simiancewa w trzy tygodnie wykonuje ogromną pod względem objętości pracę i wkrótce rękopis znalazł się w Wiedniu. Tam, na terenie jednego ze znanych klasztorów, Ohijenko zakopuje go w ziemi — to kilka pakietów, 37 zeszytów po 450—500 stron w każdym. Potem los rzuca go do Szwajcarii, dalej — do Kanady. I dopiero w 1947 r. wojskowy angielski wywiad na prośbę Iwana Ohijenki odkopuje nasze unikatowe bogactwo narodowe i przerzuca specjalnym rejsem samolotu do Winnipeg. W tamtym czasie ukraińska wspólnota prawosławna zaprosiła metropolitę do Kanady, gdzie został zwierzchnikiem Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Za oceanem, na obczyźnie, kontynuuje pracę nad przekładem. Pomaga mu córka Łesia. Wreszcie tytaniczna praca została zakończona. 12 czerwca 1962 r. z Londynu dostarczają 200 wydrukowanych egzemplarzy, oprawionych w niebieskie okładki ze złotym tłoczeniem — kolory-symbole flagi narodowej. Ale na tym przygody głównej sprawy życia Ohijenki nie kończą się. Jego Biblia miała zginąć. W 1997 r. umiera jego jedyna, najbliższa osoba — córka. Całe archiwum (5 worków) metropolity Iwana Ohijenki, którym opiekowała się do ostatnich swoich dni, obcy ludzie przenieśli do piwnicy garażu. Tam właśnie znalazł je profesor z Ukrainy. Wszystkie materiały — listy, dokumenty, książki, fotografie były w strasznym stanie. A Biblia była na wskroś przemoczona i pokryta warstwą pleśni. Ale niewiarygodnym wysiłkiem udało się ją uratować. Na wszystko wola Boża, jak mówią w ludzie. — Chciałbym — zakończył swoją poruszającą opowieść Mykoła Tymoszyk — aby w każdej ukraińskiej chacie zawsze oprócz wielkiej rodziny było jeszcze dwoje — Bóg i Ukraina. W tych słowach jest wielka prawda. I sam fakt świętowania 130. rocznicy jubileuszu Iwana Ohijenki przez społeczeństwo budzi wielkie nadzieje na powrót jego osoby do naszego życia społecznego i państwowego. Ale, w końcu, Ohijenko nas nie opuścił. Przez ukrainożerczą, imperialną politykę Moskwy, przez zdradę interesów narodowych przez pewną część naszej inteligencji Ukraińcy zostali pozbawieni prawa do dziedzictwa duchowego orędowników odrodzenia Ukrainy. Obecnie „stracone lata” są w przeszłości. Potwierdzeniem tego jest świętowanie 130. rocznicy Iwana Ohijenki. W ostatnich dniach marca w Brusiłowie odbywa się wręczenie nagrody im. Iwana Ohijenki. Przez te lata 109 najlepszych przedstawicieli nauki, sztuki, ruchów społecznych zostało już jej laureatami. Gromadzenie naszych sił patriotycznych i intelektualnych trwa. Pawło Mowczan, przewodniczący Komitetu Nagrody im. Iwana Ohijenki, podsumowując uroczystości na Żytomierszczyźnie, zaznaczył, że musimy stale powracać do dziedzictwa duchowego metropolity Iłariona. I pamiętać jego mądrość: człowiek na pierwszym miejscu powinien stawiać najpierw Ukrainę, a potem Boga. Bo jeśli naprawdę kochasz Boga, kochasz swój naród, jeśli kochasz swój naród — kochasz Boga. To jest ten święty ogień duszy Wielkiego Ukraińca, który nie pozwoli nam zbłądzić na drodze w przyszłość. Obecni budowniczowie państwa, usprawiedliwiając brak woli do budowy prawdziwie niepodległej Ukrainy, nierzadko kłamią, powtarzając, że, rzekomo, Mojżesz czterdzieści lat prowadził przez pustynię po wyjściu z egipskiej niewoli swój naród, aby wywietrzał duch niewolnictwa. Ukraińcy zaś zaledwie dwadzieścia lat jak… W te słowa można byłoby uwierzyć, gdyby „wodzowie” sami przejrzeli i zobaczyli światła-drogowskazy ducha narodowego, które do dziś płoną na trudnej drodze naszego narodu do niepodległości. Jedną z najjaśniejszych pochodni duchowych jest Iwan Ohijenko, metropolita Iłarion, którego 130. rocznicę obchodzi społeczeństwo wraz z władzami lokalnymi. W Kijowie państwowe obchody nie odbyły się, co więcej, kiedy przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan na posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy zaproponował uczczenie na szczeblu państwowym jubileuszu I. Ohijenki, to jego propozycji nawet nie włączono do porządku obrad. Dlatego inicjatywę w sprawie uczczenia Wielkiego Ukraińca wzięła na siebie „Proświta”, związki twórcze, pedagodzy, naukowcy. Pawło Mowczan i Mykoła Nesterczuk nagradzają przewodniczącego Brusiłowskiej Rejonowej „Proświty”, pisarza i badacza twórczości Ohijenki Wasyla Staszuka medalem „Budowniczy Ukrainy”
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
