W 130. rocznicę urodzin Iwana Ohijenki w Brusiłowie otwarto muzeum jego imienia. Reportaż czytajcie na str. 4.
Zdjęcie: Serhij Hłabczuk
OD TRYPILLIA DO DZISIAJ
Машинний переклад
Wydarzenia te rozpoczęły się zaraz po wystąpieniu na posiedzeniu Rady Najwyższej oraz publicznym apelu deputowanego ludowego Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawła Mowczana do Prezydenta Ukrainy i Prokuratury Generalnej z prośbą o zwrócenie uwagi na rażące bezprawie, które ma miejsce w Charkowie („Słowo Proświty”, nr 2 z 2012 roku, „Zbrojny napad na charkowską „Proświtę”). Jednak władze lokalne kontynuują prześladowania działaczy „Proświty”, próbując ich zastraszyć i skompromitować. — Ja, Oksana Żywotkowa, jestem odpowiedzialnym sekretarzem charkowskiej „Proświty”, aspirantką jednej z wyższych uczelni Charkowa. 12.01.2012 r. zostałam zaproszona na godzinę 11:00 do rektoratu. W poczekalni rektora czekały na mnie 3 osoby, jak się później okazało — funkcjonariusze „organów ścigania” oraz moje kierownictwo. Funkcjonariusze „organów” nie okazali legitymacji, a traktowali mnie dość brutalnie: wzięli mnie w kółko, udając, że próbuję uciec. W grubiański sposób oskarżyli mnie o ciężkie przestępstwa — od podrobienia podpisu i „fałszerstwa dokumentów” aż po działalność w grupie terrorystycznej oraz „udział w usiłowaniu zabójstwa przez grupę trzech osób, z których każdemu grozi 10 lat więzienia”. Zrobiono to celowo publicznie, głośno, przy otwartych drzwiach. Następnie wręczyli mi wezwanie na przesłuchanie w charakterze świadka, nakazali je podpisać, a w razie odmowy zagrozili przymusowym doprowadzeniem w „kajdankach”. Na moje pytanie, dlaczego przynieśli wezwanie na uczelnię, odpowiedzieli, że cztery razy przynosili do domu, ale ja się ukrywam i w domu nikogo nie ma. To kłamstwo, ponieważ pracuję w domu nad dysertacją i przebywam tam stale, razem z innymi członkami rodziny. Na moją uwagę, dlaczego wezwanie nie jest w języku państwowym, zagrozili, że zaprowadzą mnie w „kajdankach”. Zapytałam, czy mam prawo zadzwonić do adwokata? Odpowiedź: „Nie radzę, im więcej będziesz dzwonić — tym gorzej dla Ciebie”. Mimo wszystko zdążyłam zadzwonić do swojego adwokata. Demonstracyjnie konwojowano mnie jak przestępcę przez cały budynek, a potem na ulicę do samochodu, nieustannie grożąc „kajdankami”, szczelnie otaczając w kółko, cały czas próbując chwycić za ramię lub rękę, jakbym rzeczywiście chciała uciec. I nie pozwalali dzwonić. W towarzystwie 2 osób wsadzono mnie do samochodu i zawieziono do miejskiego oddziału milicji. Wywierano na mnie presję psychiczną: opowiadali, ile przestępstw popełniłam, z jakimi przestępcami się związałam, że śledczy ma wszystko, „żeby zamknąć cię na długo, jeśli nie będziesz się odpowiednio zachowywać” i że wszyscy moi znajomi złożyli już przeciwko mnie „zeznania”. Mówili, że znają wszystkie moje telefony, moje rozmowy są podsłuchiwane i nagrywane. Powiedziałam, że nie popełniłam żadnego czynu zabronionego i jako praworządny obywatel jestem gotowa na pierwsze wezwanie stawić się w milicji. Kiedy dotarliśmy do miejskiego oddziału milicji i moje nazwisko zapisywano na punkcie kontrolnym, zrozumiałam, że konwojenci nie są miejscowi, być może to funkcjonariusze SBU, bo nawet dyżurnemu odmawiali podania nazwisk i podpisania się w dzienniku za mój konwój. Mnie również się nie przedstawili, legitymacji nie okazali, nawet wezwania na przesłuchanie nie dali do ręki. Przesłuchiwał mnie śledczy Lełecki, który obecnie prowadzi sprawę dotyczącą strzelaniny na podwórzu „Proświty” 23.08.2011 r. Próbowano odebrać mi telefon komórkowy, nie oddałam go, telefon wyłączono i położono obok. Przez dwie godziny śledczy opowiadał mi szczegóły tej i innych spraw, z którymi nie mam nic wspólnego. Śledczy pytał mnie o dokumenty ChOO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki i z jakiegoś powodu uporczywie interesował się dokumentami dotyczącymi lokalu. Nakazał je przynieść. Na prośbę o wypisanie na piśmie, jakie dokładnie dokumenty należy dostarczyć, abym o czymś nie zapomniała, śledczy coś napisał, ale tej kartki nie oddał. Śledczy Lełecki w formie ustnej żąda ode mnie wszystkich oryginałów dokumentów ChOO WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki (nie wiadomo na jakiej podstawie), włącznie z rejestracyjnymi, dokumentami dotyczącymi lokalu, zarządzeniami, protokołami zebrań, danymi o członkostwie (dla następnej fali represji?), sprawozdaniami finansowymi. Na moją uwagę, że podczas napadu spalono znaczną część dokumentacji, śledczy zagroził przeszukaniem w moim domu i „zajęciem” sprzętu biurowego. Potem zaczęła się „oficjalna” część przesłuchania. Na moją prośbę o prowadzenie go w języku państwowym, odpowiedział grubiańsko, że postępowanie sądowe prowadzi się po rosyjsku. Po wypełnieniu danych osobowych zapytałam, czy mam prawo do adwokata lub obrońcy? Śledczy znów dość grubiańsko odpowiedział, że nie musi mnie o tym informować, nie jest zobowiązany zapewniać adwokata, którego teraz nie ma, i dalej będzie prowadził przesłuchanie bez adwokata. Poprosiłam o naradzenie się ze swoim adwokatem, czego nie mógł odmówić. Przez telefon adwokat poradził mi odmówić przesłuchania bez niego i przenieść je na inny czas, na czym też nalegałam. Powiedziano mi, że jestem wolna. Na korytarzu poczułam się źle, usiadłam. Podchodzili do mnie konwojenci, ale byli już łagodni i uprzejmi. Nieoficjalne przesłuchanie w formie szczerej rozmowy trwało jeszcze przynajmniej pół godziny. Przy okazji przypomnieli, że mam dzieci, a nawet powiedzieli, gdzie się uczą. Odprowadzili mnie aż na ulicę. Obecnie żyję w stanie niepokoju — bardzo martwię się o bezpieczeństwo swoje i członków mojej rodziny. Ze zrozumiałych względów nie ujawniam nazwy swojej uczelni ani nazwisk moich przełożonych, w obecności których oskarżono mnie o ciężkie przestępstwa. Wszystkie działania funkcjonariuszy „organów ścigania” kwalifikuję jako jawny terror wobec mnie jako aktywistki najstarszej ukraińskiej organizacji społecznej, próbę zastraszenia mnie i zmuszenia do złożenia z góry nieprawdziwych zeznań przeciwko sobie, znajomym i nieznajomym mi osobom. Żądanie dokumentów „Proświty”, które nie mają żadnego związku ze sprawą prowadzoną przez śledczego Lełeckiego (poza tym, że działacze „Proświty” chodzą po podwórzu, które należy jeszcze do pięciu firm i organizacji), oraz podobne żądania traktuję jako kolejną próbę pozbawienia „Proświty” lokalu. Od redakcji. Mamy nadzieję, że ta publikacja w „Słowie Proświty” zostanie zauważona w Charkowskiej Prokuraturze Miejskiej, SBU, radzie miejskiej, a redakcja otrzyma odpowiedzi na proste, ale pilne pytania: kto terroryzuje Oksanę Żywotkową? Dlaczego prześladują charkowską „Proświtę”? Kto czyha na lokal organizacji społecznej?
Машинний переклад
Roman Bezsmertnyj urodził się w 1965 roku we wsi Motyżyn w rejonie makarowskim obwodu kijowskiego. Ukończył wydział historyczny Kijowskiego Instytutu Pedagogicznego. Pracował jako nauczyciel historii w mieście Borodzianka. Poseł do Rady Najwyższej Ukrainy II—V kadencji. Przewodniczący frakcji Bloku „Nasza Ukraina” (2006 r.). Przewodniczący centralnego komitetu wykonawczego partii NSNU (2006 i 2007 r.). Wicepremier Ukrainy (2005 r.). Od 24 lutego 2010 roku do 3 czerwca 2011 roku — Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Republice Białoruś. Kandydat nauk politycznych, pełny kawaler orderu „Za zasługi”.
Wiatry odnowy — Romanie Pietrowiczu, jak zwykli wiejscy ukraińscy chłopcy trafiają do wielkiej polityki? I jak samo wychowanie w rodzinie kształtowało w Panu patriotę, demokratę? — Moja rodzina niczym nie różniła się od tysięcy innych. Patrząc na ojca, często myślałem: to „pokolenie bohaterów Szukszyna”, nad którym znęcała się władza radziecka. Oni — to pokolenie niezrealizowanych możliwości. Wspominam swoje lata szkolne i studenckie: byłem albo starostą klasy, albo komsorgiem szkoły, roku, przewodniczącym samorządu studenckiego, stale pracowałem z ludźmi — a to najcięższa praca, która dawała doświadczenie, wiedzę. Wszystko to ukształtowało tego Bezsmertnego, który w 1994 roku został posłem do Rady Najwyższej Ukrainy. — Powróćmy do Pana lat studenckich — to druga połowa lat 80., czasy pieriestrojki, głasnosti. Odczuwał Pan ten powiew? — Ja, student wydziału historycznego, wszystko to odczuwałem, przeżywałem. Kiedy do naszego akademika przywożono prasę (prenumeratę), trzeba było niejednej godziny, żeby ją roznieść po pokojach — tak ogromne było zainteresowanie życiem społecznym. W dniach, kiedy odbywały się Wszechzwiązkowe zjazdy rad (a to lata 1986, 1987), idąc ulicami, można było usłyszeć ze wszystkich okien wystąpienia delegatów. Lawina informacji. Dzisiaj w gazecie opowiadają, że Kosior czy Postyszew byli represjonowani, jutro — że oni sami niszczyli ludzi, a pojutrze — że ci, którzy ich zniszczyli, też byli przestępcami. Umysł, jak gąbka, wchłaniał wszystko, co działo się w przestrzeni informacyjnej. Ale przez te 20 lat tak i nie pojawiła się teza, że człowiek — to człowiek, i ma on prawo zarówno do czynu, jak i do słabości. — Nie spieszyć się, by kogoś osądzać? Chrześcijańska moralność. — Z mojego punktu widzenia, chrześcijaństwo w ogóle pomogło w tym przełomowym okresie uniknąć katastrofy. Kiedy zawaliła się filozofia marksistowsko-leninowska, chrześcijaństwo nas po prostu uratowało. — Po studiach uczy Pan w zwykłej szkole miasteczka rejonowego i mógłby Pan tam spokojnie pracować. Lecz wchodzi Pan w życie społeczno-polityczne — do Ukraińskiej Partii Republikańskiej, dość radykalnej siły narodowo-demokratycznej. — W latach studenckich mogliśmy już czytać Dmytra Doroszenkę, Natalię Połonśką-Wasyłenko, Iwana Krypjakewycza, Mychajła Hruszewskiego, zagranicznych historyków, imponowały nam tradycyjne ukraińskie poglądy. Temu sprzyjało też wychowanie rodzinne, zwłaszcza ze strony mojej babci od strony matki, Natalki — ona przyuczała mnie do chrześcijaństwa. A dziadek od strony matki miał ducha kozackiego i często „czyścił” mi mózg, kiedy ja, przychodząc ze szkoły, opowiadałem o „czynach” w wersji radzieckiej. Dziadek z tego drwił i opowiadał, jak wszystko było naprawdę. I stale podkreślał: ty musisz o tym wiedzieć, ale nie powinieneś mówić. Dziadek nauczył mnie nigdy niczego nie przyjmować na wiarę. Dlaczego wybór padł na UPR? W pierwszych wyborach prezydenckich głosowałem na jej lidera Łukjanenkę. Później, komunikując się z braćmi Horyniami, Porowśkym, Łukjanenką, Horochiwśkym, Juchnowśkym, Horbalem, Proniukiem, zrozumiałem, że nie pomyliłem się w wyborze. Powiem także o moim kontakcie z Ołeksijem Wasylowyczem Hołubem, jednym z uczestników ruchu oporu, bojownikiem UPA, a znajomość z takimi ludźmi w młodych latach uskrzydlała. — Dlaczego na początku niepodległości przy formowaniu nowej ukraińskiej władzy tak daleko rozeszły się drogi tej władzy i sił narodowo-demokratycznych? — Przede wszystkim zważmy, że środowisko narodowo-demokratyczne tamtego okresu było przeważnie dysydenckie, w nim wypracowywano wartości ideowe, kształtowały się zasady moralności, ale nie mogło ono być „kuźnią kadr” dla budowy nowego państwa. I to środowisko dysydenckie zmuszone było zaprosić do budowy państwa wczorajszą nomenklaturę partyjną. Czy wygrała na tym Ukraina, czy nie? Gdyby sytuacja była inna, mógłbym powiedzieć, że przegrała. Zaangażowanie byłych radzieckich kadr miało i pozytywy, i negatywy. Negatywem stało się to, że niedostatki tamtego systemu przeniesiono do nowego modelu i jest to zauważalne także obecnie.
Zrobiono niemało — Ale ogólnie uważa Pan, że Ukraina wygrała na zaangażowaniu do władzy byłych kadr. — Kategorycznie nie zgadzam się, że nic nie zostało zrobione. Dlatego nie trzeba „wyklinać” ani narodowych demokratów, ani tych, którzy przyszli do władzy, jakoby tylko niszczyli. Przez 20 lat przeszliśmy kolosalną
— A w 2000 roku wybucha afera kasetowa, zaczyna się akcja „Ukraina bez Kuczmy”. Naród żąda zmian. — Faktycznie, sytuacja od 2002 roku to okres bezwładzy, kiedy społeczeństwo nie akceptuje władzy, a rozwój sytuacji wyprzedza działania władzy. Nadchodzi rok 2004 — rok kardynalnych zmian. A jeśli chodzi o aferę kasetową, zabójstwo Gongadzego, to tragedia dla Ukrainy, ale to tylko wierzchołek góry lodowej. — Czyli to projekt geopolityczny? I czyj, kto za nim stoi, nie wiemy? — Nawet nie będę zgadywał na ten temat. Proszę tylko zwrócić uwagę na to, jak w ostatnich 200 latach walczono z „ukraińskim nacjonalizmem”. I dlaczego Ukraina zawsze była pomarańczową cząstką w historii wielu Ukraińców i państw. Lecz oto po raz pierwszy Ukraina nie pozwoliła zagrać ze sobą. — A graczy na ukraińskim polu zawsze nie brakowało… — Przy tym, że ci gracze mieli swoich kontrahentów wewnątrz Ukrainy. — Niestety. Zatem rok 2004 — to nie tylko potężny protest ludzi pod hasłem „Tak dalej żyć się nie da”, ale i ruch na rzecz zachowania państwa? — Rok 2004 — to protest przeciwko uformowanemu systemowi, wyzwanie rzucone tej samej byłej nomenklaturze partyjnej, która zasiadła w gabinetach, protest przeciwko istniejącym warunkom socjalnym. W społeczeństwie uformowała się klasa średnia, która była gotowa wziąć na siebie odpowiedzialność za państwo. Była ona jednym z głównych podmiotów Pomarańczowej Rewolucji. — Musimy mimo wszystko przeanalizować 5 lat pomarańczowej władzy, władzy Majdanu. — Wydarzenia lat 2004—2010 niczym nie różnią się od klasycznych rewolucji. Tak emocjonalnie oceniamy ten okres, bo mało wiemy o tym, co już było w historii, a i za mało czasu upłynęło, by obiektywnie ocenić przebieg wydarzeń. Nie osiągnęliśmy pożądanych wyżyn — to prawda, ale mówienie, że od 20 lat tkwimy w bagnie i nie zrobiliśmy nawet kroku naprzód, w żadnym wypadku nie jest słuszne. — Co powie Pan o 10 latach rządów Kuczmy? — W tym okresie mieliśmy dwóch prezydentów w jednej osobie: do 2000 roku (znane skandale polityczne) i po nim. Kiedy Kuczma został prezydentem, w kraju była inflacja na poziomie 10 tysięcy procent. Trzeba było mieć wolę polityczną, żeby sobie z tym poradzić. Uniknęliśmy ciągłych deficytów najprostszych towarów, produktów żywnościowych. Rozwiązano kryzys na Krymie — w 1997 roku zawarto umowę z Rosją w sprawie Krymu i floty. — Czy istniało zagrożenie odłączenia Krymu, przyłączenia go do Rosji? — Nawet o wiele większe niebezpieczeństwo. Każdy krok związany w tamtym momencie z przekreśleniem granic mógł stać się katastrofą. Po odłączeniu Krymu mówienie o losie Ukrainy jako państwa byłoby trudne. Upłynie czas, otworzą dokumenty i zobaczymy, że Naddniestrze, Krym, Kaukaz — to były składowe projektu niszczenia nowych niepodległych państw. — Tym bardziej ogromne znaczenie miała umowa podpisana przez Kuczmę i Jelcyna w 1997 roku w sprawie Krymu i Floty Czarnomorskiej. Przecież właśnie ona jasno określała 20-letni termin bazowania rosyjskiej floty na Krymie i końcową datę jej wycofania — 2017 rok. — Słowem, w planie formowania podstaw państwowości Kuczma zrobił niemało. — Ale właśnie w tym czasie buduje się to, co potem nazwano oligarchokracją, czyli władzą klanów. — Kuczma mimo wszystko hodował narodową burżuazję. Miał inny wybór: zaprosić tutaj obcych. Ale obca burżuazja, nie radząc sobie z problemami, bardzo szybko sprzedaje swoją własność rosyjskiemu biznesowi, co jest jeszcze bardziej niebezpieczne. Majdan. Pomarańczowa Rewolucja. Razem z W. Juszczenką. Tak oto przyjście do władzy pewnych sił z idealistycznymi poglądami, zawyżonymi, romantycznymi wymaganiami i nadziejami, rozłam wewnątrz, konflikt między różnymi grupami ideologicznymi — wszystko to kończyło się przyjściem reakcji, jak mówią historycy. Rozłam Majdanu — Tragiczny rozłam między siłami politycznymi Majdanu zaczął się we wrześniu 2005 roku wojną między BJuT a otoczeniem Juszczenki? — Znacznie wcześniej. Sojusz między Juszczenką a Tymoszenko został zawarty w czerwcu 2004 roku. — Ta koalicja „Siła Narodu”, czyli bloki — BJuT i „Nasza Ukraina”? Był Pan przeciwko temu sojuszowi? — W tamtym momencie byłem przeciw. — A mówiono Panu, że bez BJuT możemy nie wygrać wyborów prezydenckich? — Mówiono. Odpowiadałem, że lepiej nie wygrać, niż dać nadzieję, a potem ją rozbić. W rozkwicie kampania wyborcza, a w środowisku Juszczenki już założono dynamit, który zaczął wybuchać. Sytuację utrzymało tylko to, że duża część ludzi naszego obozu, w tym i ja, nie poszli na konflikt, zachowując jedność. — Być może przyczyną były wprowadzone w grudniu 2004 roku poważne zmiany w Konstytucji, choć odroczone do wiosny 2006 roku, wyborów parlamentarnych. — Na te zmiany patrzyłem jak na pierwsze pół kroku do głębokiej reformy konstytucyjnej. I dla mnie było całkowitym zaskoczeniem, że po dojściu do władzy zwycięzcy całkowicie zrezygnowali z tych reform. Przejście do republiki parlamentarno-prezydenckiej popierałem, ale to był tylko pierwszy krok do radykalnych zmian. Po wyborach parlamentarnych 2006 roku te zmiany zostały zapisane w projekcie umowy koalicyjnej nowej demokratycznej koalicji w składzie BJuT, „Naszej Ukrainy” i partii socjalistycznej. Ale powstanie tej koalicji tak i nie doszło do skutku… — My traktujemy to tak: nie doszło do skutku, bo Moroz z socjalistami zdradził Majdan i przeszedł do regionalów. — Wszystko jest o wiele poważniejsze. Mowa o głębokich reformach w kraju. Przewidywały one formowanie państwa wzorca europejskiego, nową organizację władzy, status socjalny obywateli, politykę bezpieczeństwa. — Komu więc stanęły na przeszkodzie takie systemowe reformy — Juszczence, Tymoszenko? — W tamtym momencie o ich współpracy już nie było mowy. Wszyscy zrozumieli, że konflikt między Juszczenką a Tymoszenko jest nieunikniony. I wyobraźcie sobie, jak przez następne 5 lat żyje się z codziennym poczuciem krachu wszystkiego, co jest.
Машинний переклад
Pamiętam dyskusje między politykami Majdanu: czasem schodziły one do takich drobiazgów, że było i śmiesznie, i smutno. — Drobiazgi ambicji… — Ambicje były różne: drobne i zbyt wielkie. Niektórzy politycy, przez swoją obsesję, powinni dziś czuć winę za to, że ze względu na ich pragnienie objęcia tego czy innego stanowiska nie podpisano wielu demokratycznych porozumień i nie zawarto sojuszy. Przeżyliśmy przedterminowe wybory w 2007 roku i znowu nadepnęliśmy na te same grabie. — A przecież przed nami były jeszcze dwa lata kadencji Juszczenki — 2008 i 2009. — Pracowałem już jako zastępca szefa Sekretariatu Prezydenta i dobrze widziałem, że wszystko zmierza ku upadkowi. Zresztą widziałem to już w 2006 roku. Kiedy przed obiadem otrzymywaliśmy polecenie zawarcia porozumienia z Tymoszenko i Morozem, a po obiedzie — z Janukowyczem. To jest okres, którego najbardziej nienawidzę. — Pracowaliśmy w systemie, który się rozpadał. — Był on oczywiście lepszy od tego, który zbudował Kuczma, ale to, że jest zły, czułem. — Przewidywaliście porażkę Juszczenki w wyborach? — My w zespole to widzieliśmy. Przy takich wynikach prezydentury w ponownych wyborach się nie wygrywa. — Jakich dokładnie? — Juszczenko ma ogromne zasługi dla Ukrainy, zarówno jako przewodniczący Narodowego Banku, jak i jako premier, i jako prezydent. Ale w okresie prezydentury popełnia bardzo poważne błędy. Główne? Po pierwsze — całkowicie niezrozumiałe decyzje kadrowe, po drugie — zawyżone stawki na poparcie swoich działań za granicą. Następnie — zbyt ambitne cele, które zdezorientowały ludzi i machinę władzy, mającą te cele osiągnąć. — Dlaczego więc Juszczenko nie zdołał oprzeć się na szerokim spektrum narodowo-demokratycznych sił? Konkretniej — chodzi o utworzenie zamiast nich „partii Majdanu”, partii władzy „Nasza Ukraina”. — Ten pomysł od początku był błędny. Byłem kategorycznie przeciwny tworzeniu takiej partii, i to jeszcze na bazie dawnych narodowo-demokratycznych partii. Uważałem i uważam, że Ruchu Ludowego, Partii Republikańskiej, Partii Demokratycznej wystarczy, by system polityczny Ukrainy rozwijał się w kierunku narodowo-demokratycznym. Warto było raczej włożyć wysiłki w to, by zachować, odrodzić te partie, zjednoczyć rozbity Ruch Ludowy, niż tworzyć coś nowego w tej niszy ideologicznej.
Wybory przyniosą pozytyw — Dziewięć miesięcy do nowych wyborów. Zaciekłe dyskusje o tym, jak opozycja, siły demokratyczne i państwowotwórcze mają w nie wejść? — Oczywiście, że dziś dla narodu ukraińskiego, dla środowiska demokratycznego istnieje wyraźnie ukształtowany lider — Julia Tymoszenko. I wiele zależy od jej postępowania i poglądów. — Mimo że dość krytycznie ocenił Pan działania tego polityka w niedalekiej przeszłości. — Ale jaka jest dziś paradygmat sytuacji? Władza w osobie Janukowycza i opozycja w osobie Tymoszenko. Jeśli w 2004 roku konfrontacja przebiegała wzdłuż wektora — władza w osobie Kuczmy i Janukowycza, a opozycja w osobie Juszczenki, to dziś jest to: Janukowycz—Tymoszenko. A politycy, którzy pretendują do przywództwa, muszą zrozumieć, że ich los bezpośrednio zależy od tego, jak zostaną umiejscowieni w tej paradygmacie. Po co więc dziś zakładać minę, która wybuchnie za dwa lata? Czy nie widzą, że społeczeństwo zbudowało sobie zrozumiałą paradygmat, alternatywę: Janukowycz—Tymoszenko. — W świadomości ludzi to już się utrwaliło. — Kiedy ktoś z polityków dochodzi do tego, że, jak mówi, z narodem nam nie poszczęściło, to już śmieszne, choć zrozumiałe… — Słowem, wzywa Pan, by nie powtarzać błędów 2004—2010 lat i w żadnym wypadku nie dopuścić do konfliktów, niezgody? — Władza przecież widzi takie momenty, i nic nie przeszkadza jej podsycać te konflikty. — Mówimy teraz tylko o wyborach parlamentarnych? — To jak platforma startowa przed kolejnymi wyborami prezydenckimi. — Co te wybory parlamentarne mogą zmienić, przy sukcesie opozycji? — Przy każdym wyniku zagrają na pozytyw dla naszego społeczeństwa, państwa. I nie chodzi o liczbę mandatów, które otrzyma opozycja. Chodzi o to, ile nie otrzyma władza. — Wygląda na to, że nie otrzyma wiele. — A jakie będą skutki? Poszukiwanie sposobów utrzymania się u władzy. Na co mogą się zdecydować? Reforma konstytucyjna. Zmiana charakteru współdziałania z opozycją. Pogłębienie reform. Zaostrzenie sytuacji. W każdym z tych wariantów wygra społeczeństwo. Nawet jeśli władza będzie podejmować kroki na gorsze, doprowadzi to jedynie do zaostrzenia sytuacji i może prowadzić do przedterminowych wyborów prezydenckich. — Czy dyskutowany jest temat, czy opozycja ma iść na wybory jednym blokiem, czy kilkoma listami? — Szukanie lepszego wariantu jest niezwykle trudne. Postawmy jedność jako najwyższą poprzeczkę, ale idźmy do niej stopniowo, przede wszystkim przez dialog między siłami opozycyjnymi. Jak widzimy, dziś prowadzony jest on jedynie częściowo. Co więc musi się stać, aby genialni, jeszcze bardziej genialni politycy wreszcie usiedli do stołu negocjacji? Brakuje im społecznego wstrząsu. — Jakiego wstrząsu? Czy mam rozdać ludziom widły? — Wstrząsem byłyby wyniki wyborów, które siły opozycyjne mogą przegrać. Czy starczy w naszych liderach talentu i rozumu? Daj Boże, by politycy nie powtarzali swoich błędów. — Czy dopuszcza Pan, że opozycja pójdzie do wyborów kilkoma listami, uznając przy tym Ju. Tymoszenko liderem opozycji i zapowiadając późniejsze zjednoczenie w parlamencie? — Dlaczego miałbym podmieniać liderów sił politycznych? Niech myślą, jak będzie lepiej. Zbyt dobrze znam naszą ukraińską historię i widzę, ile zła przyniosły waśnie, niezgoda.
Rozmawiał Petro ANTONENKO
Машинний переклад
My, przedstawiciele ukraińskich opozycyjnych demokratycznych partii politycznych: biorąc pod uwagę całe doświadczenie ukraińskiego państwowotwórstwa i uświadamiając sobie wysoką odpowiedzialność przed narodem ukraińskim, broniąc konieczności powrotu kraju na demokratyczną drogę rozwoju oraz zapewnienia warunków dla dobrobytu i możliwości samorealizacji każdego człowieka, podkreślając potrzebę pełnowartościowego zapewnienia europejskich standardów wolności i praw obywateli oraz żądając zaprzestania represji politycznych i uwolnienia liderów partii opozycyjnych — Julii Tymoszenko, Jurija Łucenki oraz innych więźniów politycznych, broniąc konstytucyjnego prawa obywateli Ukrainy do tworzenia organów władzy, a zatem — do wolnych i uczciwych wyborów, w Dniu Jedności Ukrainy ogłaszamy co następuje: Pełnowartościowa realizacja politycznych i socjalnych praw obywateli Ukrainy jest niemożliwa bez usunięcia rządzącego reżimu Janukowycza. Wybory do Rady Najwyższej Ukrainy w październiku 2012 roku dają nam realną możliwość zrobienia tego drogą konstytucyjną. W celu obalenia antynarodowego reżimu i przywrócenia prawdziwej władzy ludu — upoważnieni przedstawiciele partii politycznych, wchodzących w skład Komitetu Oporu przeciwko Dyktaturze, za priorytetowe zadanie na 2012 rok wyznaczają utworzenie większości w Radzie Najwyższej Ukrainy, która będzie zdolna zatrzymać uzurpację władzy, zapewnić ochronę praw i wolności obywateli, przywrócić integrację europejską, przybliżyć życie Ukraińców do europejskich standardów politycznych i socjalnych. W tym celu opozycyjne partie polityczne występują jako Zjednoczona Opozycja i podejmują wspólne działania na szczeblu ogólnokrajowym i lokalnym: — uzgadniają wspólne zasady polityczne i podejścia, z którymi występują w wyborach parlamentarnych w 2012 roku; — podejmują skoordynowane działania, skierowane na zapewnienie przygotowania i przeprowadzenia uczciwych wyborów deputowanych ludowych Ukrainy, ustalenie ich prawdziwych wyników, niedopuszczenie do fałszerstw głosowania i zniekształcenia woli obywateli. Chodzi w szczególności o uzgodnienie kandydatur członków okręgowych i obwodowych komisji wyborczych, obserwatorów oraz zapewnienie ich efektywnej pracy; — tworzą jednolity wykaz kandydatów na deputowanych ludowych Ukrainy, którzy będą kandydować w okręgach większościowych, według zasady — jeden okręg — jeden kandydat Zjednoczonej Opozycji. Uznają za podstawowe wymagania wobec kandydatów uczciwość, pryncypialność, fachowość, autorytet społeczny oraz nieskazitelną reputację; — po zwycięstwie w wyborach 2012 roku Zjednoczona Opozycja tworzy większość parlamentarną i rozpoczyna proces formowania nowej ukraińskiej władzy. Liderzy partii politycznych uczestniczących w porozumieniu zobowiązują się zapewnić jego bezwarunkowe wykonanie. Podkreślamy, że jedynym oponentem dla Zjednoczonej Opozycji jest obecny reżim i te siły polityczne, które go uosabiają. Dlatego odmawiamy publicznej wzajemnej krytyki i deklarujemy zasadę wzajemnego szacunku i niewalczenia ze sobą między wszystkimi opozycyjnymi siłami politycznymi. W celu konsolidacji sił demokratycznych i uniknięcia rozproszenia głosów wyborców, wzywamy wszystkich, którzy są zdolni przeciwstawić się reżimowi Janukowycza, do poparcia naszej inicjatywy i wspólnego działania. Tylko razem będziemy mogli osiągnąć wspólny cel — zbudować sprawiedliwy i zamożny kraj! Sława Jednej Demokratycznej Ukrainie! * * * Ten dokument Zjednoczonej Opozycji został podpisany na Placu Sofijskim w stolicy 23 stycznia 2012 roku podczas akcji z okazji Dnia Jedności. W licznie zgromadzonym wiecu wzięli udział przedstawiciele partii „Batkiwszczyna”, „Front Zmian”, WS „Swoboda”, „UDAR” oraz innych partii. Zdjęcie Olesia Dmytrenki
Машинний переклад
Mykoła CYMBALIUK Zdjęcie Serhija HŁABCZUKA. Obchody rozpoczęły się na Żytomierszczyźnie. Najpierw w centrum obwodowym, w kolegium kultury i sztuki, któremu przed kilkoma dniami nadano imię ich wybitnego rodaka. A potem przeniosły się do miasteczka Brusiłów, gdzie 130 lat temu, 1 (14) stycznia 1882 roku urodził się Iwan Iwanowycz Ohijenko. Tam, na dawnej poleskiej ziemi, rozpoczęła się jego cierniowa droga na Golgotę. W imię miłości do własnego narodu, w imię wiary w Państwo Ukraińskie — Soborne i niepodległe. — Czcząc metropolitę Iwana Ohijenkę — zaznaczył podczas uroczystości w Żytomierzu przewodniczący „Proświty” Pawło Mowczan — wypełniamy nasz święty obowiązek wobec tego człowieka, wobec narodu ukraińskiego. On nie jest po prostu metropolitą, on jest przede wszystkim pedagogiem, twórcą państwa. Bo każdy zapewne wie, że był profesorem Uniwersytetu Kijowskiego, a później stał się jednym z założycieli i pierwszym rektorem Uniwersytetu Ukraińskiego w Kamieńcu Podolskim. Za czasów Dyrektoriatu został mianowany ministrem oświaty, a potem jeszcze ministrem wyznań religijnych Ukraińskiej Republiki Ludowej. Całe swoje życie niestrudzenie i ofiarnie pracował w imię przyszłości narodu ukraińskiego. Szanując, badając drogę życiową i twórczość Iwana Ohijenki, zagłębiamy się nie tylko w historię Żytomierszczyzny, ale i w historię całej Ukrainy pierwszej połowy XX wieku. A dotknąwszy jego duchowego dziedzictwa, sami stajemy się duchowo bogatsi. Iwan Ohijenko nie wahał się, gdy nadszedł czas walki o ukraińską państwowość. Nie był osamotniony w walce, gdyż ten okres historii jest obficie usiany heroizmem i poświęceniem ukraińskiej inteligencji, wojskowych, chłopstwa i robotników. Dlatego, gdy możliwości służby państwowej na rzecz własnego narodu zostały wyczerpane, został metropolitą, niosąc Słowo Boże swojemu ludowi. Podtrzymywał naszą pamięć narodową, wzbogacając ją własnym duchowym skarbem. Ohijenko nie wątpił, co więcej — był przekonany, że nadejdzie czas, kiedy Ukraina stanie się wolnym i niepodległym państwem. Pod koniec życia (zmarł w 91. roku życia, w 1972 r.) Ohijenko sporządził testament, w którym zaznaczył, że całe jego dziedzictwo (według świadectwa doktora nauk filologicznych Mykoły Tymoszyka, jeśli je wydać, będzie liczyć 60 tomów) musi zostać przekazane na Ukrainę. Ale tylko wtedy, gdy Ukraina będzie rzeczywiście niepodległym państwem, a ukraiński Kościół — Kościołem lokalnym i niepodległym. — Pierwszą część testamentu wypełniliśmy — powiedział w swoim powitaniu pochodzący z Żytomierszczyzny deputowany ludowy Ukrainy Iwan Zajec. — Ukraina stała się niepodległym państwem. Ale trzeba wypełnić jej życie ukraińską treścią, państwowym myśleniem rządzącej elity, duchowością i dobrobytem. A oto druga część jego testamentu — stworzenie ukraińskiego Kościoła lokalnego — wciąż wymaga wielkiej i wytrwałej pracy. Dlatego, składając hołd pamięci tego wybitnego działacza, krzewiciela idei ukraińskiej, musimy myśleć o teraźniejszości i przyszłości naszego narodu, naszego państwa. Ukraina rzeczywiście będzie mogła wypełnić swój obowiązek wobec narodu, wobec państwa, gdy w należyty sposób, z pozycji państwowych, będzie podchodzić do badania i wykorzystania duchowego dziedzictwa takich działaczy ukraińskiego odrodzenia końca XIX — początku XX wieku, jak Mychajło Hruszewski, Serhij Jefremow, Symon Petlura, Dmytro Doroszenko, Iwan Ohijenko… I dlatego przed społecznością naukową, kulturalno-artystyczną i kościelną, zważywszy na obecną politykę państwa, stoją zadania zgłębienia ich twórczości, wykorzystania ich doświadczenia w budowaniu państwa, aby uniknąć powtórzenia złego fatum. W warunkach obojętności państwa wobec własnej historii i jej twórców, działalność inteligencji naukowej i twórczej oraz lokalnych organów samorządu nabiera szczególnego znaczenia. Pierwszy laureat nagrody imienia Iwana Ohijenki, profesor Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego Mykoła Stepanowycz Tymoszyk swoją własną działalnością udowodnił, co może zrobić tylko jeden człowiek. Ponad półtorej dekady niestrudzenie bada życie i twórczość znanego brusiłowianina. W tym okresie przygotował monografię i kilka książek. Jego działalność popularyzatorska nie ogranicza się do pracy naukowo-badawczej. W tym roku władze rejonowe przeprowadziły kapitalny remont pomieszczenia przyszłego muzeum pamięci Iwana Ohijenki w Brusiłowie. Przed nami nie mniej ważna sprawa —
wypełnianie funduszy ekspozycyjnych. I tutaj główny badacz twórczości Ohijenki udziela wielkiej i bezinteresownej pomocy. W dniu obchodów 130. rocznicy przywiózł bezcenny dar dla muzeum — Biblię w przekładzie na język ukraiński metropolity Iłariona. Jak uważa Mykoła Tymoszyk, stanie się ona głównym eksponatem tego muzeum. Los Biblii jest nie mniej dramatyczny i wzniosły niż los metropolity Iłariona. — Jestem głęboko przekonany — powiedział profesor — że właśnie dzisiaj i właśnie u was ona powinna być. Mieszkańcom Brusiłowa, licznym żytomierskim i kijowskim gościom pokazał owo londyńskie wydanie unikatowej Biblii. Na Ukrainie takiego wydania nie ma. Wydarzenia związane z jej przekładem i wydaniem zasługują na osobną rozmowę. Młody profesor, minister oświaty i wyznań Ukraińskiej Republiki Ludowej Iwan Ohijenko doskonale rozumiał, że dwa czynniki są najważniejsze w tworzeniu narodu — ojczysty język i ojczysty Kościół. Dlaczego budowa państwa w tamtym czasie (zresztą obecnie również) koncentrowała się na tych dwóch kierunkach? Rozpuścić język ukraiński, wprowadzić drugi państwowy, nie pozwolić stanąć na nogi własnemu Kościołowi — takie zadania stały przed antyukraińskimi siłami w latach 1917—1919, takimi pozostają i po prawie 100 latach. Nie ma języka — nie ma narodu, nie ma narodu — nie ma nacji, nie ma nacji — nie ma państwa. Zamknięte koło narodowego fatum, które przerwać możemy tylko my sami. „Nie można zbudować państwa bez swojego Kościoła, gdzie w swoim języku, przez duszę i serce zwraca się do Boga każdy człowiek od urodzenia” — zauważył profesor. Dlatego sprawą życia Ohijenki stała się ukraińskojęzyczna Biblia. W końcu było to dla niego Bożym przykazaniem, które gorliwie wypełniał przez czterdzieści lat. I przez wszystkie te lata różne siły przeszkadzały mu. Pierwsze przekłady zaczął robić jeszcze w Kijowie, potem w Kamieńcu Podolskim, dalej — w Sztokholmie i Genewie. Pod koniec lat 30. ukończył przekład Starego i Nowego Testamentu. Jego zleceniodawcą było Towarzystwo Biblijne, którego główna siedziba znajduje się w Londynie. Jakikolwiek nowy przekład Biblii może być uznany w świecie kościelnym za kanoniczny tylko wtedy, gdy międzynarodowa komisja zagranicznego towarzystwa podejmie odpowiednią decyzję. We wrześniu 1939 roku w Europie rozpoczyna się II wojna światowa. Właśnie w tym czasie arcybiskup chełmski i podlaski Iłarion wysyła ukończony przekład Biblii w języku ukraińskim do Londynu. W tamtym czasie członkiem komisji Towarzystwa Biblijnego był unikatowy człowiek Engols. Właśnie jemu decyzją komisji powierzono wydanie werdyktu: drukować czy nie drukować, finansować ją czy nie finansować. O dziwo, Engols szczerze i przychylnie odnosił się do ukraińskości. Ohijenko dwa długie lata w Warszawie czekał na werdykt. I nagle w 1940 roku do jego mieszkania przychodzi Engols z rękopisem, który metropolita wysłał do Londynu. Pakunek dotarł pod adres, ale wraz z rozwojem wydarzeń wojennych nie zdążono go rozpatrzyć. Zmuszony był ukrywać się także sam ekspert. Ohijenko udzielił mu schronienia, chociaż taki ludzki czyn mógł kosztować go życie. Odczuwając zagrożenie, które zawisło nad rękopisem, metropolita decyduje się go ponownie przepisać. Maszynistka Simiancewa w trzy tygodnie wykonuje ogromną pod względem objętości pracę i wkrótce rękopis znalazł się w Wiedniu. Tam, na terenie jednego ze znanych klasztorów, Ohijenko zakopuje go w ziemi — to kilka pakietów, 37 zeszytów po 450—500 stron w każdym. Potem los rzuca go do Szwajcarii, dalej — do Kanady. I dopiero w 1947 r. wojskowy angielski wywiad na prośbę Iwana Ohijenki odkopuje nasze unikatowe bogactwo narodowe i przerzuca specjalnym rejsem samolotu do Winnipeg. W tamtym czasie ukraińska wspólnota prawosławna zaprosiła metropolitę do Kanady, gdzie został zwierzchnikiem Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Za oceanem, na obczyźnie, kontynuuje pracę nad przekładem. Pomaga mu córka Łesia. Wreszcie tytaniczna praca została zakończona. 12 czerwca 1962 r. z Londynu dostarczają 200 wydrukowanych egzemplarzy, oprawionych w niebieskie okładki ze złotym tłoczeniem — kolory-symbole flagi narodowej. Ale na tym przygody głównej sprawy życia Ohijenki nie kończą się. Jego Biblia miała zginąć. W 1997 r. umiera jego jedyna, najbliższa osoba — córka. Całe archiwum (5 worków) metropolity Iwana Ohijenki, którym opiekowała się do ostatnich swoich dni, obcy ludzie przenieśli do piwnicy garażu. Tam właśnie znalazł je profesor z Ukrainy. Wszystkie materiały — listy, dokumenty, książki, fotografie były w strasznym stanie. A Biblia była na wskroś przemoczona i pokryta warstwą pleśni. Ale niewiarygodnym wysiłkiem udało się ją uratować. Na wszystko wola Boża, jak mówią w ludzie. — Chciałbym — zakończył swoją poruszającą opowieść Mykoła Tymoszyk — aby w każdej ukraińskiej chacie zawsze oprócz wielkiej rodziny było jeszcze dwoje — Bóg i Ukraina. W tych słowach jest wielka prawda. I sam fakt świętowania 130. rocznicy jubileuszu Iwana Ohijenki przez społeczeństwo budzi wielkie nadzieje na powrót jego osoby do naszego życia społecznego i państwowego. Ale, w końcu, Ohijenko nas nie opuścił. Przez ukrainożerczą, imperialną politykę Moskwy, przez zdradę interesów narodowych przez pewną część naszej inteligencji Ukraińcy zostali pozbawieni prawa do dziedzictwa duchowego orędowników odrodzenia Ukrainy. Obecnie „stracone lata” są w przeszłości. Potwierdzeniem tego jest świętowanie 130. rocznicy Iwana Ohijenki. W ostatnich dniach marca w Brusiłowie odbywa się wręczenie nagrody im. Iwana Ohijenki. Przez te lata 109 najlepszych przedstawicieli nauki, sztuki, ruchów społecznych zostało już jej laureatami. Gromadzenie naszych sił patriotycznych i intelektualnych trwa. Pawło Mowczan, przewodniczący Komitetu Nagrody im. Iwana Ohijenki, podsumowując uroczystości na Żytomierszczyźnie, zaznaczył, że musimy stale powracać do dziedzictwa duchowego metropolity Iłariona. I pamiętać jego mądrość: człowiek na pierwszym miejscu powinien stawiać najpierw Ukrainę, a potem Boga. Bo jeśli naprawdę kochasz Boga, kochasz swój naród, jeśli kochasz swój naród — kochasz Boga. To jest ten święty ogień duszy Wielkiego Ukraińca, który nie pozwoli nam zbłądzić na drodze w przyszłość. Obecni budowniczowie państwa, usprawiedliwiając brak woli do budowy prawdziwie niepodległej Ukrainy, nierzadko kłamią, powtarzając, że, rzekomo, Mojżesz czterdzieści lat prowadził przez pustynię po wyjściu z egipskiej niewoli swój naród, aby wywietrzał duch niewolnictwa. Ukraińcy zaś zaledwie dwadzieścia lat jak… W te słowa można byłoby uwierzyć, gdyby „wodzowie” sami przejrzeli i zobaczyli światła-drogowskazy ducha narodowego, które do dziś płoną na trudnej drodze naszego narodu do niepodległości. Jedną z najjaśniejszych pochodni duchowych jest Iwan Ohijenko, metropolita Iłarion, którego 130. rocznicę obchodzi społeczeństwo wraz z władzami lokalnymi. W Kijowie państwowe obchody nie odbyły się, co więcej, kiedy przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan na posiedzeniu Rady Najwyższej Ukrainy zaproponował uczczenie na szczeblu państwowym jubileuszu I. Ohijenki, to jego propozycji nawet nie włączono do porządku obrad. Dlatego inicjatywę w sprawie uczczenia Wielkiego Ukraińca wzięła na siebie „Proświta”, związki twórcze, pedagodzy, naukowcy. Pawło Mowczan i Mykoła Nesterczuk nagradzają przewodniczącego Brusiłowskiej Rejonowej „Proświty”, pisarza i badacza twórczości Ohijenki Wasyla Staszuka medalem „Budowniczy Ukrainy”
Машинний переклад
Zaporoskie Obwodowe Zrzeszenie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki jest oburzone antyukraińskimi działaniami deputowanych ludowych W. Kolesniczenki i W. Bohusłajewa, organizatorów prezentacji książki „Gorzka prawda” (autor — Wiktor Poliszczuk), która odbyła się 17.01.2012 r. w obwodowej uniwersalnej bibliotece naukowej. Działania organizatorów, naszym zdaniem, są zbrodnicze, ponieważ sieją waśnie narodowościowe i nienawiść między narodem polskim a ukraińskim. W istocie organizatorzy przyczyniają się do wzburzenia ukraińskiego społeczeństwa, wykorzystując historycznie skomplikowane stosunki ukraińsko-polskie. W trosce o spokój zaporoskiej społeczności i Ukrainy w ogóle, „Proświta” skierowała do naczelnika Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w obwodzie zaporoskim stosowne oświadczenie, w którym żądamy pociągnięcia do odpowiedzialności zuchwałych, szowinistycznie nastawionych organizatorów wyżej wspomnianej „prezentacji”, nakierowanej na destabilizację społeczeństwa i rozniecanie waśni narodowościowych. W oświadczeniu mowa jest również o tym, że organizatorzy „prezentacji” zajmują się fałszowaniem i przekręcaniem wydarzeń historycznych dotyczących działalności OUN-UPA. Przecież powszechnie wiadomo i nie wymaga to dowodów, że członkowie OUN-UPA to bohaterowie, ponieważ bronili ojczystej ziemi, chroniąc Ukrainę przed niemieckimi, sowieckimi i innymi ciemiężycielami. Podczas prowadzenia haniebnej konferencji zaporoscy patrioci wystawili pikietę: „Precz z antyukraińcami i kłamcami z ukraińskiej ziemi”. Kolesniczenko i Bohusłajew deklarują, że konieczne jest uformowanie obiektywnej opinii o tragicznych wydarzeniach ukraińskiej historii, jakkolwiek gorzkie by one nie były. I jako jedno z najlepszych źródeł proponują „pracę” W. Poliszczuka. Ale historycy takiego źródła nie uznają. Tak, polski historyk Grzegorz Motyka (doktor habilitowany nauk humanistycznych, pracownik PAN, członek Rady Nadzorczej Instytutu Pamięci Narodowej Polski), który jest jednym z autorytatywnych badaczy tragedii wołyńskiej zarówno w Polsce, jak i na Ukrainie, klasyfikuje pracę Poliszczuka jako „pozanaukową”. Co więcej, w 2005 roku w Warszawie pod jego redakcją ukazała się książka „Służby bezpieczeństwa Polski i Czechosłowacji przeciwko Ukraińcom 1945—1989”, gdzie we wstępie zaznacza, że w przededniu rozpadu ZSRR służby specjalne Polski i Związku Radzieckiego zorganizowały „przeciek” do mediów masy dokumentów w celu oczernienia ukraińskiego nacjonalizmu, wśród nich także wspomnienia Polaków, którzy mieszkali na Wołyniu podczas wojny. Wiele z tych wspomnień było sfabrykowanych i nie potwierdzało się dokumentalnie. Właśnie te wspomnienia z mediów, pisze Motyka, wykorzystał później w swojej książce Poliszczuk. Nasuwa się pytanie: jak książka, która w przekonaniu badaczy nie ma nic wspólnego z nauką, napisana na wątpliwych materiałach, bez wykorzystania źródeł archiwalowych, może pretendować do obiektywności i unikalności? A właśnie to deklarują deputowani Kolesniczenko i Bohusłajew. Tragedia wołyńska to jedna z krwawych kart w historii stosunków narodu polskiego i ukraińskiego. Nad tym problemem aktywnie pracują historycy obu krajów. Nawiasem mówiąc, na Ukrainie autorytatywnym znawcą tej problematyki jest doktor nauk historycznych, profesor Ihor Illuszyn, który nie jeden rok swojego życia poświęcił badaniu problemu. Wchodzi on również w skład grupy roboczej ekspertów Ukrainy i Polski ds. prowadzenia dodatkowych badań naukowych tragicznych wydarzeń na Wołyniu w latach 1943—1944 okresu II wojny światowej. W 2003 roku ukazała się jego książka o tych wydarzeniach, która legła u podstaw rozprawy doktorskiej. Monografię wysoko ocenili polscy i ukraińscy naukowcy, a w 2009 roku za wkład w rozwój dobrosąsiedzkich stosunków Illuszyn został nagrodzony przez Kapitułę Pojednania Polsko-Ukraińskiego. Ciekawe, dlaczego Kolesniczenko prezentował nie jego książkę? Przecież jest ona rzeczywiście napisana na podstawie mało znanych dokumentów i, sądząc po jej ocenie wśród naukowców, pretenduje do obiektywności. Jeśli Kolesniczenko rzeczywiście pragnie, aby kwestia tragedii wołyńskiej i miejsca w niej OUN oraz UPA była wszechstronnie naświetlona na Ukrainie, można mu doradzić wydanie zbioru badań autorytatywnych polskich i ukraińskich historyków w tej kwestii i rozpowszechnienie go w bibliotekach kraju. A póki co, jego „prezentacje” to kolejna prowokacja przedstawiciela partii władzy. Z upoważnienia Zarządu, przewodniczący Zaporoskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki O. W. TKACZENKO. Serhij SŁOBOŻANSKYJ. W Dzień Jedności, 22 stycznia, w Chersoniu uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci pierwszej w kraju ukraińskiej organizacji społeczno-politycznej — „Ukraińska Chata”. Została ona zainstalowana na budynku przy ul. Suworowa 34, gdzie w marcu 1917 roku inicjatywna grupa ukraińskich patriotów stworzyła towarzystwo, które ogłosiło swoim celem „odrodzenie narodu ukraińskiego i nabycie dla niego odpowiednich do czasu praw w Państwie Rosyjskim”. Na ozdobionej herbem-trójzębem tablicy wyryto informację o licznych dobrych uczynkach pierwszych narodowych demokratów, którzy później odrodzili ducha „Ukraińskiej Chaty” w „Proświcie”. Zainicjowali instalację tablicy pamiątkowej działacze „Proświty”, których wsparli radni miejscy S. Troszyn, W. Hawryluk oraz M. Chałupenko. Oni też wraz z kijowianinem Władysławem Kucenkiem wyasygnowali środki na jej wykonanie. A zrealizować ten zamysł udało się dzięki organizacji społecznej „Heroika”, w szczególności koordynatorowi tej charytatywnej inicjatywy Pawłowi Podobiedowi. Wydarzenia, o których chersończykom przypomina tablica pamiątkowa, miały miejsce 95 lat temu. Oto jak wspominał tamten czas ukraiński poeta z obwodu lwowskiego Petro Karmanskyj, który przybył do Chersonia z frontów I wojny światowej i został tu kaznodzieją, a później wykładowcą ukrainoznawstwa na kursach nauczycielskich: „…w tym całkowicie zmoskwiczonym mieście naocznie widziałem, jaka potężna siła drzemie w idei ukraińskości, że wystarczyło popracować dwa-trzy lata, i dusza ukraińska, którą usypiano propagandą, zakazami, więzieniami i Syberią, obudziła się i przemówiła tak głośno, jak tego pragnął i spodziewał się wielki Szewczenko”. W tamtym czasie „pracował dla rozwoju sprawy ukraińskiej” tu także etnograf, językoznawca, pedagog Nestor Małecza. W jednej z gazet opublikował ogłoszenie: „Ukraińcy! Jednoczmy się! Wolna Ukraina wymaga naszej natychmiastowej pracy. Aby zwołać zebranie, trzeba utworzyć komitet. Zwracajcie się pod adres…”. A 19 marca o godzinie 12-ej w południe w pomieszczeniu II Towarzystwa Wzajemnego Kredytu odbyło się oficjalne zebranie chersońskich Ukraińców, którzy zdecydowali o założeniu kulturalno-oświatowo-politycznego towarzystwa „Ukraińska Chata w Chersoniu”. O niej jest gruntowna opowieść, napisana na podstawie dokumentów archiwalnych w pierwszym tomie „Historii „Proświty” Chersońszczyzny”, którą przygotował i wydał wielki zespół redakcyjny na czele z przewodniczącym Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowanym ludowym Ukrainy Pawłem Mowczanem. Przeglądając strony tego zbioru, dowiadujemy się, że pierwsza komórka „Proświty” pojawiła się w Chersoniu z...
Машинний переклад
Kierownik „Ukraińskiej Chaty”, pisarz Mykoła Czerniawski, z inicjatywy kółka ukrainistów w listopadzie 1905 roku. Jego aktywiści doświadczyli okrutnych represji rosyjskiego caratu, a prawdziwe ożywienie ruchu proświtiańskiego rozpoczęło się wraz z powstaniem „Ukraińskiej Chaty”. Każdy zapisany przez historyków i regionalistów szczegół krótkiej biografii „Ukraińskiej Chaty w Chersoniu” jest bezcenny, interesujący i pouczający. Dzięki naciskom „chatjan” w gazetach „Chersońskie Nowosti” oraz w „Izwiestijach Chersońskiego Powiatowego Ziemstwa” otwarto rubryki i działy ukraińskie. Drukowano tam zawołania polityczne, wiadomości z ukraińskiego życia narodowego, wiersze.
25 marca odbyło się zebranie założycielskie towarzystwa „Ukraińska Chata”. Przyszło na nie wielu mieszkańców miasta, oficerów i żołnierzy, odwiedził je także przedstawiciel mikołajowskiej Proświty, aktor Panas Saksahanski. „Wszyscy oni rozmawiali po swojemu, we własnym ojczystym języku, wszyscy się cieszyli” — pisze reporter. Przemawiając do obecnych, pisarz Mykoła Czerniawski powiedział: „…jak ciężko żyło się ukraińskiemu pisarzowi i każdemu świadomemu Ukraińcowi w tym niedawno minionym lichu, kiedy zakazano ukraińskiej prasy, kiedy za znalezienie u kogoś ukraińskiej Ewangelii wsadzano do więzienia. Być ukraińskim pisarzem i zwyczajnie świadomym Ukraińcem było samopoświęceniem. Ale ten czas minął i nie powróci!”
W statucie „Ukraińskiej Chaty”, zatwierdzonym na zebraniu, zaznaczono, że towarzystwo „działa we wszystkich kierunkach, które prowadzą do wzajemnego zjednoczenia poszczególnych osób ukraińskiego pochodzenia i przebudzenia ich świadomości narodowej, odrodzenia narodu ukraińskiego”. Do towarzystwa wtedy zapisało się 103 osoby, wśród nich 10 kobiet, a nawet miejski głowa Jewhen Jakowenko wstąpił w jego szeregi. Kierować nim został Mykoła Czerniawski. Najaktywniejszymi jego pomocnikami zostali A. Hrabenko, N. Maleczа, T. Jakuszew, I. Czeliuk, Ch. Łychański, Ju. Szomin, S. Bobrow, K. Kurinnyj oraz inni członkowie Tymczasowej Rady.
Zaczęli wydawać własny „Wiestnyk”, zorganizowali koncert szewczenkowski oraz urządzili kursy języka ukraińskiego, historii i geografii dla nauczycieli powiatu. Działacze „Ukraińskiej Chaty” pilnie zorganizowali wydawanie ukraińskich książek, ulotek i broszur. Jako pierwsze ujrzały światło i z powodzeniem sprzedały się rewolucyjne „Pieśni ukraińskie” w nakładzie 3 tysięcy egzemplarzy oraz Statut towarzystwa (2 tysiące egzemplarzy). W księgarni w ciągu kilku miesięcy sprzedano 25 tysięcy różnych książek i broszur, które napływały do Chersonia z całej Ukrainy. Zebrania aktywu „Ukraińskiej Chaty” odbywały się w budynku think miejskiej dumy, którą kierował Jewhen Jakowenko. To właśnie dzięki jego poparciu „chatianie” stworzyli pierwszy ukraiński teatr dramatyczny imienia Tarasa Szewczenki. Podstawą jego był amatorski studyjny zespół aktora Jurija Szumskiego, któremu powierzono kierowanie nowym zespołem scenicznym. Jako organizacja polityczna „Ukraińska Chata” zaznaczyła swoją obecność pełnym głosem, gdy jej członkowie zorganizowali pierwszą w mieście manifestację pod żółto-błękitnymi sztandarami. Pod koniec października 1917 roku Mykoła Czerniawski odszedł ze stanowiska, a towarzystwo objął Iwan Czeliuk. 5 listopada na kolejnym zebraniu ogólnym zaproponował on reorganizację towarzystwa w „Proświtę” i ukierunkowanie jej wyłącznie na rozwiązywanie zadań kulturalno-oświatowych. Postanowiono jednocześnie utworzyć szereg narodowych spółdzielni (wydawniczą, kredytową i konsumencką), które wesprą rozwój działalności oświatowej. Zamysł ten zrealizowano 6 stycznia 1918 roku na zebraniu ogólnym członków „Ukraińskiej Chaty” pod przewodnictwem Nestora Małeczy. Jego uczestnicy postanowili zreorganizować swoje towarzystwo w „Proświtę”, przekazując jej cały majątek i zadania oświatowe. Równocześnie powstały spółdzielcze wydawnictwo „Ukraińska Księgarnia” oraz konsumenckie towarzystwo „Ukraina”. W skład Rady „Proświty” weszli I. Czeliuk, N. Małeча, M. Czerniawski, J. Szomin, S. Bobrow i inni, łącznie 19 przedstawicieli. Kierowanie organizacją powierzono Iwanowi Czeliukowi. Dalej rozpoczyna się nowa karta Chersońskiej „Proświty”, pełna zarówno patriotycznych zmagań, jak i tragicznych strat jej najaktywniejszych bojowników. Dlatego tablica pamiątkowa ku czci „Ukraińskiej Chaty” jest także hołdem złożonym ich jasnej pamięci. Postanowieniem trójki zarządu NKWD obwodu mikołajowskiego „burżuazyjnego nacjonalistę” Iwana Czeliuka skazano na rozstrzelanie. Został stracony przez władzę sowiecką w nocy z 2 na 3 grudnia 1937 roku. Mykoła Fedorowycz Czerniawski — poeta, pedagog i działacz społeczny, autor wierszy o kozaczyźnie, o Ukrainie, został rozstrzelany na mocy wyroku „trójki” 19 stycznia 1938 roku. Chersońscy proświatianie nie tylko dumnie pamiętają i szanują swoich poprzedników z „Ukraińskiej Chaty”, lecz także uważają się za kontynuatorów ich dzieła, potwierdzając to konkretnymi działaniami w imię niepodległej, soborowej Ukrainy.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
niego ukraińskiego życia państwowego… …Zrozumiałe, że wszystkie te zarażone nihilizmem, wyrafinowane elokwencją temperamentnych mówców oskarżenia sypią się obficie najbardziej pod adresem ówczesnego kierownictwa państwowego, Centralnej Rady, która, jakoby, i za klęskę wojenną, i za masową daremną śmierć ukraińskiej młodzieży jedyna musi ponosić odpowiedzialność moralną. Jednak wszystkie wyrzuty, wszystkie zarzuty i oskarżenia wobec ówczesnej władzy ukraińskiej w sprawie tragedii pod Krutami, które, niestety, przez lata lekkomyślnie są rozpowszechniane i bezkrytycznie przyjmowane przez bierny ogół naszego społeczeństwa, w istocie nie mają żadnych podstaw: są one bowiem oparte albo na nieznajomości ówczesnych okoliczności politycznych i wojennych oraz faktów, albo na świadomych tendencjach partyjnych i społeczno-obywatelskich przeciwników Centralnej Rady, i dlatego umyślnie negują lub fałszują fakty… …Po wyzwoleniu Ukrainy od bolszewików w marcu 1918 r. pole bitwy pod Krutami zbadała specjalna komisja państwowa. Wyników jej pracy nie sposób teraz gdziekolwiek szukać. Ale powszechnie wiadomo, że odkopała ona kilka mogił zbiorowych i znalazła w nich kilkadziesiąt ciał poległych żołnierzy, których pochowali chłopi z okolicznych wsi. Znowuż nie wiadomo, ilu wśród nich było junaków, a ilu studentów. Wszystkich poległych pod Krutami przewieziono do Kijowa i z wielką paradą oraz honorami wojskowymi pochowano uroczyście na Askoldowej Mogile. Z powodu krwawych ofiar pod Krutami warto wspomnieć jeszcze o jednej bezpodstawnej legendzie, która mocno wtarła się w świadomość naszego społeczeństwa. Wiele pisano, pisze się i mówi, że pod Krutami zginął Kureń Studencki cały, w pełnym składzie, niby te 300 dusz. Przez to szczególnie gloryfikuje się, nadmiernie wychwala jedynie studentów-krutjan, bez uwagi na innych uczestników bitwy oraz na ich wysoki heroizm i poświęcenie. Jednak z prawdziwych opisów bitwy, poświadczonych przez bezwarunkowe autorytety, widzimy, że faktycznie przypisywanie wszystkich zasług i honorów jedynie studentom z ich kurenia jest nieprawdą i niesprawiedliwością. Bo już wiemy, że główny i największy ciężar bitwy wyniosła na swoich barkach 1. Szkoła Wojskowa Junaków, która przez to poniosła największe straty. Kijowski Kureń Studencki nie zginął w całości, bo i nie mógł w całości zginąć dlatego, że w pełnym składzie nawet nie brał udziału w bitwie; walczyła tylko jedna jego sotnia, która również nie zginęła w całości, a została w porządku wyprowadzona jako pierwsza z linii ognia podczas odwrotu całej grupy bojowej. Przy tym pozostaje jeszcze zatrzymać się nad prawdziwym znaczeniem bitwy pod Krutami bez zbędnego afiszowania się i sztucznej słownej hiperbolizacji, tego niemal największego epokowego zjawiska światowej historii. W rzeczywistości, jak już wspominano, to wydarzenie ma przede wszystkim jedynie dla nas, Ukraińców, wielką czysto moralną wartość, jako czynnik ideowy. Tragedia ukraińskiej młodzieży pod Krutami wstrząsnęła do głębi sumieniem narodowym, postawiła wyraźnie pod znakiem zapytania prawdziwy stosunek
Машинний переклад
O Krutach pisano wiele. Były to zarówno poetyckie dedykacje, jak i wspomnienia, polityczno-krytyczne analizy, szkice historyczne oraz oceny wojskowe i publicystyczne. Pisali zarówno ci, którzy brali bezpośredni lub przynajmniej bliski udział w tym wydarzeniu, jak i ci, którzy tylko z oddali, na podstawie cudzych doświadczeń oraz w oparciu o studiowanie materiału źródłowego i jego krytyczną analizę, próbowali zrozumieć prawdziwą rolę i znaczenie Krut. Dla wygody cały ten niemały materiał należy podzielić na dwie części. W pierwszej z nich poszukiwano wyższego historiozoficznego sensu znaczenia Krut: pewnej ich decydującej wagi w ciągłym procesie historycznym wiekowej walki narodu ukraińskiego o swoją państwowość. I oto, w tym rozumieniu Kruty, bez względu na ich tragizm, oceniane są pozytywnie, gdyż dostrzega się w nich bez wątpienia pewną historyczno-logiczną konieczność. Ta bitwa wysoko podnosi godność narodu i tym samym żywi jego ducha oporu oraz walki o najwyższe wartości moralne — wolność i samostanowienie. W takim aspekcie znajdujemy w Krutach analogię do starożytnych greckich Termopil, gdzie w 480 r. przed Chrystusem spartańscy żołnierze Leonidasa piersiami zasłaniali perskim hordom wejście do Grecji; psychologicznie porównywano Kruty także z cezarskim Rubikonem: decydującym punktem zwrotnym, w którym dojrzała ukraińska wola do decyzji walki z Moskwą. Oceniano jeszcze Kruty jako przemianę „słowa w czyn”, to znaczy słowa IV Uniwersału — w działanie broni; porównywano jeszcze Kruty z taką krwawą bramą na granicy Ukrainy — Baturynem. A ogólnie zaznaczano śmierć młodzieży jako najwyższy patriotyczny przykład wyjątkowego poświęcenia, ofiarnego męczeństwa i męstwa ukraińskiego nowoczesnego rycerstwa w obronie Ojczyzny. Ukazane w takim aspekcie znaczenie Krut, wzmocnione zrozumieniem silnego związku wydarzenia pod Krutami z ogólnymi wysiłkami wyzwoleńczymi, należy uznać za pozytywne, gdyż dowodzi, że rola Krut w historycznej retrospektywie miała przede wszystkim charakter czynnika ideowego. Druga grupa pism o Krutach, oparta przeważnie na ostrej krytycznej ocenie ich i na polemice, w historiografii dotyczącej Krut ma bez wątpienia wszystkie cechy porządku negatywnego. Co prawda, sam fakt mężnej walki i bohaterskiej śmierci ukraińskiej młodzieży nie tylko nie jest potępiany, nie jest znieważany, a przeciwnie, w znacznej mierze nawet hiperbolicznie gloryfikowany, jednak rozpatrywany jest on oddzielnie, w oderwaniu od istotnego znaczenia całego kompleksu działań pod Krutami. Przez to samo wydarzenie pod Krutami jest zupełnie dewaluowane, przedstawiane jako klasyczny przykład pełnego wojskowego analfabetyzmu naszych dowódców wojskowych, kwalifikowane jako po prostu nieudana, niepotrzebna wojskowa awantura, która przyczyniła się do strasznej katastrofy kijowskiej młodzieży; wskazywano na Kruty jako na nieuzasadnione szaleństwo, bezradność, nawet jako na zdradę i zbrodnię ówczesnych przywódców. Ukraina wobec Moskwy dała pełną możliwość poznania istoty rosyjskiej rewolucyjnej demokracji, wyhodowanej na moskiewskim historycznym imperializmie. Kruty jasno wyznaczyły przełom w dotychczasowych ukraińsko-rosyjskich stosunkach politycznych. Na to niedwuznacznie wskazał sam prezydent Ukrainy prof. M. Hruszewski w przemówieniu nad grobem poległych bohaterów spod Krut: „Naród ukraiński dotąd wierzył w możliwość swojego rozwoju w nowej demokratycznej Rosji. Ale po wszystkim tym, co się stało, przekonał się, że z Rosją, czy to reakcyjną, czy rewolucyjną, nie jest mu po drodze”… Jeszcze wyraźniej świętą wartość dla Ukrainy krwawych ofiar poległych pod Krutami zaznaczyła także druga mówczyni nad ich grobem — pisarka L. Staryćka-Czerniachiwska. Jednak poza ważnym momentem o charakterze moralno-ideowym bitwa pod Krutami miała jeszcze realne — pewne znaczenie taktyczne. Prawda, sama w sobie ta bitwa z punktu widzenia czysto wojskowego była tylko jednym z epizodów bardziej złożonego kompleksu walk obronnych o Kijów. Dlatego dla dokładniejszego wyobrażenia i zrozumienia jej znaczenia taktycznego, trzeba rozpatrywać wydarzenie pod Krutami w związku z innymi ówczesnymi procesami wojskowymi i politycznymi, które rozwijały się w linii historyczno-państwowych zadań ukraińskich. Zatem w takim aspekcie bitwa pod Krutami miała tę bezwzględną zasługę, że przyczyniła się w znacznej mierze do ogólnego sukcesu kijowskich operacji obronnych, na których opierała się wtedy szeroka i ważna akcja władz ukraińskich w sprawie podpisania traktatu brzeskiego z Niemcami. Wtedy trzeba było za wszelką cenę utrzymać w swoich rękach stolicę, aby ten pokój godnie zdobyć. A Moskwa właśnie starała się wszelkimi sposobami tej ukraińskiej akcji przeszkodzić; dlatego też śpieszyła się ze skoncentrowanym marszem swoich armii na Kijów oraz wybuchami powstań w jego wnętrzu, by jak najszybciej opanować władzę na Ukrainie. Lecz nie przyszło to Rosjanom łatwo. Wojska bolszewickie napotkały niespodziewanie pierwszy zdecydowany i zawzięty opór zbrojny pod Krutami. W dalszym ruchu musiały już swój pierwotny niepowstrzymany rozpęd zahamować, posuwać się do Kijowa wolniej i ostrożniej. W tym natknął się wróg także na inne siły ukraińskie, które zagradzały mu drogę do stolicy. Prawda, w ogólnym wyniku walk o Kijów wojsku ukraińskiemu wobec przeważającej liczebnie siły wojska moskiewskiego trudno było wytrwać i ono ustąpiło. Ale na potrzebny decydujący termin wróg jednak został powstrzymany, bo dopiero po dziesięciu dniach od bitwy pod Krutami wojska czerwone opanowały Kijów, a tymczasem sprawa zawarcia pokoju w Brześciu dobiegła pomyślnego końca: pokój został oficjalnie i ostatecznie uchwalony oraz formalnie podpisany jeden dzień po upadku Kijowa — 9 lutego 1918 r. M. BYTYŃSKI, ppłk Armii URL. Bytyński M. „Kruty”. // Nowi dni. — 1958. — Nr 97. Biuletyn Związku Byłych Ukraińskich Żołnierzy w Kanadzie – 1962. — nr 10. — S. 10-12.
Машинний переклад
29 stycznia 1918 roku odbyła się bitwa pod Krutami, która, według świadectw współczesnych, była „przemianą słowa w czyn, a mianowicie słowa IV Uniwersału — w działanie broni”. Przez ponad dwie dekady Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wkłada wysiłki w to, aby młodzi rycerze ukraińskiej niepodległości, bohaterowie Krut, zajęli należne im miejsce w Panteonie ojczystej chwały. Właśnie dzięki licznym apelom Centralnego Zarządu proświatowców w 2003 roku pojawił się dekret prezydenta o oficjalnym upamiętnieniu Bohaterów Krut, a z okazji 90. rocznicy ich czynu w 2008 roku przy stacji Kruty ustawiono Memoriał, który opracował i zrealizował laureat Nagrody im. Szewczenki Anatolij Hajdamaka. Wydawałoby się, że „Słowo Krut stało się bardzo przekonujące, bo jego treść ukształtowały nie same dźwięki, lecz czyn i krew” (Ulas Samczuk). Ale… Kto powie, czy w tym roku Dzień Bohaterów Krut będzie obchodzony na szczeblu państwowym? Czy choćby w najbliższych latach ukażą się książki, czy powstanie film fabularny o kruteńczykach, wreszcie, czy stanie pomnik na Askoldowej Mogile? Już dwukrotnie Centrum Wydawnicze «Proświta» wraz z historyczno-kulturologicznym towarzystwem «Bohaterowie Krut» wydawało dokumenty, materiały, badania „Kruty. Styczeń 1918”, a obecnie przygotowuje trzecie, poprawione i uzupełnione, niemal tysiącstronicowe wydanie: odnaleziono dotąd nieznane publikacje i badania, których chronologia obejmuje okres od końca 1917 roku po czasy współczesne. Dziś proponujemy czytelnikom «Słowa Proświty» materiały, które w archiwach odnalazł redaktor książki, artysta ludowy Ukrainy i założyciel towarzystwa «Bohaterowie Krut» Jarosław Hawryluk w 2011 roku. Pisownię i leksykę oryginałów zachowujemy.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Wszystko to wydarzyło się tak niespodziewanie… W każdym razie niespodziewanie dla nas, nieznaczących ludzi wielkiego miasta, którzy z zamieraniem serca, z głębi piwnic, lękliwie wsłuchiwali się w drapieżny świst wybuchów armatnich, które słychać było coraz bliżej i bliżej. Płonęły domy, konały setki, tysiące niewinnych ofiar bolszewickich armat, z zimnym sercem wycelowanych w szpitale, cerkwie oraz najbardziej okazałe prywatne budynki, a my, ukryci w szarych i ciemnych piwnicach, głodni, bo baliśmy się wyjść i kupić chleba — jedynie domyślaliśmy się tego, co się dzieje… Niewymownie ciężko ciągnęły się dnie i noce. Wreszcie wybuchy ucichły. Niewielka grupka bohaterów-żołnierzy, należących do Rady, pozostawionych bez żadnej pomocy, ale zrobiwszy wszystko, co mogli zrobić, musiała opuścić miasto Kijów i wycofać się do Żytomierza. I kiedy noc spuściła na ziemię swoje skrzydła, do Kijowa wkroczyły bolszewickie bandy i zaczęło się… Zaczęło się — niewymowne… Z przerażeniem patrzyłam, jak obok naszych okien prowadzili na śmierć, popychając karabinami, grupkę pięciu-sześciu mężczyzn w szarych szynelach, byłych oficerów, jak za tą grupką, potykając się i upadając, biegły, łamiąc ręce, dwie kobiety, widziałam jak szedł między dwoma strażnikami, śmiało podniósłszy głowę, przystojny wysoki polski pułkownik w żółtym kapeluszu, widziałam jak z dzikim wyglądem latali na koniach jakieś postacie, ubrane w huzarskie mundury, z ogromnymi włochatymi czapami, i jak poważnie, rozwaliwszy się, pędzili w samochodach „towarzysze”, ponakładawszy na siebie georgijewską broń zabitych oficerów i paląc kosztowne papierosy z rozgrabionych sklepów. Do nas przyszli na rewizję. Ku wielkiej radości nie byli pijani. Dwóch marynarzy i jeden „towarzysz” w żołnierskim szynelu. — Oficerów u was nie ma? — Nie ma. — Patrzcie, bo jak znajdziemy, to gorzej będzie. — Przecież nie ma, mówię wam. Szukajcie, gdzie chcecie. — A broń? — Jest szabla mojego męża, ale po co ona wam? — A mąż wasz oficer? — Lekarz wojskowy. Ale go tu nie ma, on jest na froncie. — A mimo wszystko poszukamy. I poszukali. Wszystko przewrócili do góry nogami, zabrali szablę, po coć zabrali też moje ubranie siostry miłosierdzia — swoim „siostrom” się przyda, dwie srebrne łyżki — i zniknęli. Więcej do mnie z rewizją nikt nie przychodził, a w sąsiednim budynku bywały i po dwie rewizje dziennie — widocznie zbyt ładnym wydał im się wielki pański dom. Ale ja zamierzałam wam nie o tym opowiedzieć — to wszystko wielu z nas jest znane — a oto o czym. Niespodziewanie — już po obiedzie, przybiegła do mnie moja przyjaciółka. Mąż jej — kapitan P. — tylko niedawno wrócił z frontu i był przydzielony do rezerwy Okręgu Kijowskiego. Przybiegła i opowiedziała jak wdarli się do nich z rewizją, pochwycili, poprowadzili na ulicę i już chcieli skończyć z nim, jak tu nadbiegła żona i za brylantowy pierścień oraz złotą bransoletkę z zegarkiem kupiła obietnicę, że go tutaj, na ulicy, nie zabiją, a poprowadzą do sztabu, do pałacu.
Машинний переклад
Błysnął promień nadziei. Rzuciła się do mnie. — Chodźmy razem na dworzec. Na miłość Boską! Ratuj Piotra i mnie! Bo jeśli Piotra zabiją, to ja siebie też wykończę! Szybko się ubrałam, przeżegnałam i pojechaliśmy. Na ulicach smutno. Wszędzie potłuczone szkło, glina, kałuże krwi, — o tam zabity leży, bez butów… Jaskrawa plama na tle miasta… Na wojnie — to inna sprawa… A tutaj — tutaj to niemożliwe. Można nawet zwariować. Na placu armaty i wartownicy. — Stój! — I straszne przekleństwa. Zatrzymaliśmy się. Czekamy. Podchodzi do nas zuchwały, półprzytomny żołnierz: — „Dokąd was benera niesie? Przepustka!” — Nam na dworzec trzeba. W ważnej sprawie. Przepuśćcie, proszę. — Walaj!.. — krzyczy do woźnicy. A nam w ślad: — Pospieszcie się, bo rozstrzelają, burżujki przeklęte!.. Zgadł — i jak boleśnie — oj, jak boleśnie chlasnął po sercu!.. Oto i dworzec. Róg parku — zakręt… Ogromny tłum ludzi… Kobiety i dzieci — wszyscy starają się przecisnąć do przodu, popatrzeć jakkolwiek, jakkolwiek dostać się do trupów… Idziemy dalej… Ciężko… Brama. Tłum ludzi. Na placu przed dworcem — ze dwadzieścia świeżych trupów, bez butów i szyneli, porozrzucanych jak popadło. Kałuże świeżej krwi. Stoją kaci, opierając się o karabiny — palą „papierosy”. U niektórych kieszenie od łupów wyraźnie wypchane. Płacze przy ścianie kobieta, ubrana w karakułowe palto. A z dworca wyprowadzają do parku trzech oficerów. — Dokąd??? Panie, jak Ty to znosisz!!! — Ale wesoło świeci słoneczko nad ludzką niedolą, szczebioczą ptaszki, obojętne na grozę twarze szynelników, spokojnie wywrócił się na poduszkach samochodu „towarzysz” z rewolwerem u boku. Wchodzimy na dworzec, przebijając się przez tłok, a z parku grzmi paskudny wybuch, niby oderwany wystrzał dziesięciu karabinów. Paskudny, żrący odór brudnego, pijanego tłumu. Zabrudzone i zaplute wszystko, co tylko można. Strasznie iść. „Zwycięzcy” rozwalili się po wszystkich salach. Gdzie komisarz — nijak nie dojdziesz. Szukamy godzinę, półtorej… Snujemy się po korytarzach, już serce skamieniało, nie reaguje na cudze cierpienie — swojego dosyć… Zmęczenie podcina nogi. Oto powiedli młodego, bezwąsego chłopca, korneta-husarza, za to, że na butach miał kokardkę. Idzie jak owieczka pod nóż, blady, dumny, milczący, bez łezki. Łzami nie uratujesz. Oto na podłodze wala się palto jakiegoś pułkownika z pagonami. Oto zerwane pagony leżą na parapecie. A tłum wciąż rośnie, a martwych wciąż przybywa! Panie, czy zdążymy wybłagać u katów ocalenie „naszego Poti”? A ile matek, żon, narzeczonych i sióstr miota się teraz w bezbrzeżnej rozpaczy, nie wiedząc, gdzie ich „Potie”!.. I wreszcie dotarliśmy do samego Remniowa, „dowodzącego drugą armią, tymczasowego generał-komisarza miasta Kijowa”. Gruba, okrutna, bezmyślna, spocona i brudna twarz, błądzące oczy, nerwowe ruchy… Mówi chrapliwie. I też rewolwer na stole, rewolwer na pasie, rewolwer wystaje z kieszeni. Zapala papierosa ze złotego papierośnicy z książęcym monogramem, przyozdobionej mnóstwem błyskotek, pagoników, inicjałów, odznak itp. — Czego wam? Wyjaśniamy. Wzięli niewinnego… Dowodzimy… Nieoczekiwany ruch wielkoduszności. — Jeśli nie rozstrzelany — weźcie go… Oto wam nakaz. Wtyka w ręce brudny kawałek papieru z napisem „uwolnić P.” i podpisem „Remniow”. — A gdzie on może być? — Nie wiem. Szukajcie. Będę ja wam jeszcze tutaj informacji udzielał? My biegiem z gabinetu. Do kogo się zwrócić? Kogo błagać o pomoc? Idziemy do wyjścia — naprzeciw pięciu towarzyszy, a wśród nich — kto by pomyślał? Włodzimierz Mikołajewicz Jegorjew. Tak, on sam — Włodzimierz Mikołajewicz Jegorjew, będący niegdyś błyskotliwym pułkownikiem, potem generałem. Nie pod aresztem, nie idąca na rozstrzelanie ofiara, a „działacz”, „przywódca”, jeden z dowodzących bolszewickimi bandami. Z nim „sam” Murawjow, podły zbieg, żandarmski rotmistrz Mikołaja II, obecnie głównodowodzący „frontem wschodnim”. Ale Jegorjew, Jegorjew… Jego ja tak dobrze znałam z Piotrogrodu, jego ja widziałam i 13 sierpnia 1914 roku pod Zamościem, kiedy on, wtedy jeszcze szef sztabu 3 dywizji grenadierów, uciekał pieszo szosą od Zamościa na Krasnystaw, rzuciwszy czapkę i torbę, ogarnięty panicznym strachem, kiedy prawie cała dywizja grenadierów dostała się do niewoli, otoczona z jego własnej winy przez Austriaków z obu jej skrzydeł… Bezwstydny, na szczęście jeden z bardzo niewielu kadrowych oficerów, otwarcie przystawszy do rozbójniczej „armii” Murawjowa… Chciałam krzyknąć do niego, ale język nie chciał się obrócić… Bezsilnie osunęłam się na ścianę. O krok ode mnie przeszedł on, Judasz-sprzedawczyk, na oczach którego rozstrzeliwani byli jego własni bracia oficerowie, generałowie, pułkownicy… przeszedł — ale zobaczył mnie, poznał i drgnął. I ja jasno widziałam, że na chwilkę, jedną krótką chwilkę, w nim obudziło się sumienie… Ten, zginąwszy moralnie, zdziczały w towarzystwie zabójców i grabieżców, łotr przypomniał sobie, że był człowiekiem, tylko zaraz potem zwyciężył siebie i zaczął rozmawiać z krwawymi współtowarzyszami. Ale głos jego zachrypiał i ja widziałam, ja zrozumiałam, że gardło jego ściśnięte ręką nieubłaganego sumienia. Judaszu przeklęty, niechże szybciej ręka Bożego Sądu ściśnie twoje gardło, niech zginiesz ty, jak Judasz z Kariotu… Biegaliśmy cały dzień po mieście, obojętnie okrutnym, widzieliśmy całe morze ludzkich cierpień, twarzy skazanych na śmierć i czekających na swój czas w korytarzach i foyer teatru miejskiego, za kratami starych komisariatów policji, w biurze bagażowym dworca, oczy czerwone od łez u biednych kobiet, proszących zabrać cały majątek, ale zwrócić syna, brata, męża… I my znaleźliśmy „jego” — Piotra P. — w jakiejś ciemnej komórce, którą przerobiono na więzienie. Z dwudziestu mężczyzn siedziało na zimnej podłodze, przy wybitych oknach, głodni, ale tego nie czujący. — Oto notatka „towarzysza Remniowa”, dowodzącego drugą armią. Starszy dozorca paskudnie zaklął i kazał wypuścić. Wtrącił się drugi — marynarz,
zarośnięty brodą, podobny do małpy: — Pluć na Remniowa! Bez Murawjowa nie wypuszczę. — A ja mówię — można, znaczy można! — A mnie napluć, nie puszczę! Idźcie do Murawjowa! Prawie wypchnęli nas za drzwi. Na ulicy już nikogo nie było. Ściemniało się. Jako tako doszliśmy do dworca, gdzie na pierwszym torze stał pociąg „samego” Murawjowa, którego pilnie doglądali wartownicy. Przepuścili za pięćdziesiąt karbowańców, które wsunęliśmy wartownikowi. Wewnątrz niegdyś bardzo pięknego, a teraz zanieczyszczonego wagonu salonowego porozkładali się „sztabowcy”, brudni, zdziczali, z grubymi okrzykami, zatraciwszy ludzki wygląd, pugaczowcy. — Murawjow was nie przyjmie. — Nas od Remniowa przysłano w sprawach, — energicznie powiedziałam ja. Przyjął. Ciasne przedział. Chudy i wysoki, niezgrabny, suchy, czerstwy, bez serca, despota-kat. Nie patrzy w oczy. — Nic nie mogę zrobić. Idźcie do Remniowa. — Ależ ja u niego byłam — oto jego podpis. — Idźcie wtedy do diabła! Mam ja czas się z wami wozić! — Na miłość Boską! — Choćby i na miłość Boską! Wy z głupstwami się pchacie, a ja mam spraw po uszy! Wyszliśmy ledwo żywi… U niego „sprawy”, a u nas „głupstwa”… Kogo, kogo prosić o ułaskawienie?.. I pomógł cud. Chłopak — Czech, Friedrich, były żołnierz mojego brata w pułku, spotkał się ze mną na dworcu. — Może wy nam pomożecie? — Chwyciłam się tej słomki. W ten straszny dzień wszystko, co działo się w mieście, było przeciwne zdrowemu rozsądkowi i logice. Przypadek kierował ruchem wydarzeń, przypadek decydował o losie setek ludzi, przypadek ocalił i Piotra P. — Notatka Friedricha, który, jak się okazało, był „komendantem” m. Kijowa… Ale ile, ile niewinnych ofiar padło w ten i w dwa kolejne po nim dni, padło tak bezsensownie, tak okrutnie, z ręki „napiętnowanych przekleństwem”. Siostra miłosierdzia Wojskowo-naukowy biuletyn Sztabu Generalnego URL. — Kijów, 1918. — nr 1. — S. 45—49.
Машинний переклад
Hanna KOZACZENKO, członkini zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Ekspozycja zbudowana jest według zasady chronologicznej, artyści nie zapomnieli o najważniejszych wydarzeniach historycznych: historia stała się przemyślanym doświadczeniem narodowym. …Docierały pojedyncze myśli z urywków rozmów w różnorodności wernisażu. Rozmawiali pisarze i malarze, muzycy i lekarze, akademicy-historycy i muzealnicy-naukowcy, a także wymieniali się przemyśleniami nauczyciele, wykładowcy, nawet dzieci, które z ochotą zaglądają w historię poprzez realne atrybuty etniczne. Poeta Petro Zasenko opowiadał o tym, jak w środku zimy w zimną niebyt wywożono eszelonami aresztowanych chłopów-średniaków z rodzinami, a ze śnieżną zamiecią za wagonami rozbrzmiewała ukraińska pieśń. Naród, który nie stracił pieśni, — nie stracił i wiary. Dlatego — jest nieśmiertelny. I nikt nie jest władny zetrzeć go na proch. Z głębi sal jakby przysłuchiwali się z portretów Hryhir Tiutiunnyk (pędzla Wasyla Berezowego), Iwan Mykołajczuk (młodej odesitki Marii Czepulskiej) i James Mace (pędzla Tamary Danyłenko) — Amerykanin, który całemu światu powiedział prawdę o Hołodomorze. A nieco dalej przyjaźnie uśmiechał się współczesny kozak z portretu autorstwa L. Hopanczuka. Na wystawie jest dużo bieli: wielkie rzeźby — popiersia hetmanów pracowitego Anatolija Kuszcza, a ponad nimi — nieskazitelny, historycznie prawdziwy Pawło Tyczyna — śpiewak narodu, zdolnego zrywać kajdany. Białe gobeliny Wałentyna Zadorożnego stały się szlachetnym artystycznym tłem dla otwarcia piątego stopnia projektu. Jaka wielkość w dziełach artysty przypadła nam w spadku! I jaka lakoniczna uczciwość — w spadku synowi Bohdanowi Zadorożnemu, którego obraz “Dla przyszłości” wita zwiedzających już na pierwszym piętrze Związku. Tam też kwitnie wiosna spod kobiecych rąk na obrazie Hałyny Barannykowej-Kyryłenko. I uśmiechają się górnicy po zmianie w niebezpiecznych podziemiach giętkim donieckim ostnicom — i nam z wami. To też prawdziwa historia. Wrażenie robią wielkie pod względem rozmiaru i majestatyczne, filozoficzne czy romantyczne w duchu prace dyplomowe młodych artystów. Ołeś Sołowiej, jeden z orędowników projektu, wymieniał z nazwiska utalentowaną młodą kohortę. Każdy człowiek odkrywa dla siebie świat na nowo, a artysta odkrywa go i sobie, i nam, swoim widzom. Dzieła wabią światłem uczuć tych, którzy już odeszli za wieczną granicę, ale pozostają z nami (na przykład, “Bez pamięci kochający waszą duszę…” Gogol kijowianki Alony Jasieniowej). I Gogol, i Szewczenko są tutaj — twórcami, a nie ofiarami. Bohaterowie historyczni w wizji współczesnych artystów — to świadomi swojej misji ludzie wolni duchem. Oni od samej kultury trypilskiej w teraźniejszość prowadzą nicią temat życia i pokoju. W tym kontekście jakby zwykły “Majowy poranek” Wiktora Kowtuna nabrał szczególnego znaczenia: gęsi, które uratowały kiedyś Rzym, dzisiaj ratują nas, kijowian od grzechu śmiertelnego smutku, zwątpienia — jasna radość istnienia potężnym strumieniem płynie do widza z obrazu znanego akademika. Charkowska szkoła malarska może pochwalić się w ekspozycji jeszcze dziełami młodej utalentowanej artystki Tetiany Iwanowej. Przed jej obrazami o tematyce wojennej (jest ich sześć) zatrzymują się zwiedzający. T. Iwanowa nie wypisuje szczegółowo twarzy — ona odtwarza zjawisko, szuka swoich odpowiedzi na pytanie “Czym jest wojna?”. Obok prac młodych artystów dwa obrazy eksponuje 90-letni Wasyl Zabashta, który wychował niemało utalentowanych artystów. Linia “nauczyciel i uczniowie” jest charakterystyczna dla tej wystawy od samego jej założenia. Oto i dzisiaj próbował powściągać swoją radość Feodosij Humeniuk, tylko w oczach świeciło — nie zawiedli uczniowie. Mykoła Storożenko, jak wiadomo, wychował już niejedno pokolenie orędowników. Ołeksandr Iwachnenko, Ołeś Sołowiej, Anna Furs i jeszcze młodsza Natalka Mełeś z Łucka, tworząc tę wystawę, godnie pracowali. I ich dziełami można się szczycić. Wołodymyr Priadka — artysta, badacz historii, który jeszcze w październiku opublikował w “Słowie Proświty” przekonującą rozprawę historyczną, poświęconą 1160. rocznicy państwa Rusi, zwraca uwagę na typ antropologiczny potomków kultury trypilskiej jeszcze dawniejszych mieszkańców tych ziem, których wizerunki zachowały się na petroglifach Kamiennej Mogiły. Askold (Oskołd) — pierwszy chrzciciel Rusi, bohater płótna A. Furs: jej Askold przeszywa spojrzeniem tak, że budzi ducha i nie pozwala sumieniu zasnąć. Znakomite płótno O. Melnyka “Działania Andrzeja Bogolubskiego na Rusi”: książę kradnie cudotwórczą Wyszogrodzką ikonę Matki Bożej, znaną teraz jako Włodzimierska lub “Umilenie”. I do dziś agresywnie nastawieni sąsiedzcy politycy kradną nasze świętości, historię, prawo do samodzielnego decydowania o swoim losie. A nasi sprzedawczyki od nich nie odstają. Czy więc naprawdę jesteśmy potomkami trypilczyków, którzy nie znali wojen? Czy mamy prawo się z nimi utożsamiać? Życiodajnego ducha wystawy czujemy i w rzeźbie “Charakternyk” (tak podobnym do Heorhija Narbuta) czerkaszanina Iwana Fizera, i w “Ukraińskim gwiazdozbiorze” Ołeksija Potapenka (na nosidłach dziewczyna niesie wodę), i w rozpoznawalnym wszechświecie Ludmyły Mytczenko. A jeszcze — druty linii wysokiego napięcia, niby mistyczne wanty łączą niemal niebiański obraz Chortycy z lądem; i śnieżnobiała rzeźbiarska brama, zakochana przekreślona siedmiopędzlem tęczy. A jeszcze — chortycki dąb z gałęziami-łanami i ptasim gniazdem w koronie, którego strzeże lew na obrazie Ołeksandra Olijnyka. Wrażenie robi praca Wiry Barynowej-Kułeby “Było, jest i będzie”. Jej tryptyk jest niepokonany, jak macierzyństwo: kiedy zebrano chleb, mężczyźni odpoczywają na pachnącej słomie, a piękne Ukrainki krzątają się: opiekują się dziećmi, pieką chleb, gotują barszcz, stroją się. W postaci matki sama nasza Ziemia — niepokonana, nieśmiertelna, kochająca i płodna, szczęśliwe schronienie prawdziwej Miłości. ...Historia, przemyślana środkami sztuki — doświadczenie, które musi wzmocnić fundament kolejnego stopnia do powrotu Ukraińców do własnego świata. Tradycyjnie otwarta wystawa “Ukraina od Trypilla do współczesności w obrazach współczesnych artystów” w przeddzień Dnia Jedności Ukrainy (tym razem poświęcona 1160. rocznicy od pierwszej pisemnej wzmianki o Rusi Kijowskiej) została uświęcona samą naturą: spadł śnieg i uczucie jasnej świeżości wzmocniło się w centralnych salach wystawowych Narodowego Związku Artystów Ukrainy na Placu Lwowskim. Wszakże pojawiło się ono jeszcze wtedy, gdy wieszano ostatnie obrazy w nieogrzewanych pomieszczeniach, ogrzanych żywym ludzkim ciepłem.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
wykonawcy — ukraińscy aktorzy; jak mówi Michaił Iljenko, lubi z nimi pracować. To jeszcze raz świadczy o wysokim poziomie ukraińskiej sztuki wykonawczej, który dorównuje światowemu. Ścieżkę dźwiękową uzupełnia muzyka Wołodymyra Hronskiego w wykonaniu Narodowej Orkiestry Symfonicznej pod batutą Wołodymyra Sirenki. Nad powstaniem ścieżki dźwiękowej pracował pianista Jurij Kot — wszystkie solówki fortepianowe w filmie brzmią w jego wykonaniu. Etniczne i dęte — Oles Żurawczak. Do oprawy muzycznej przyłączyła się także grupa etno „DachaBracha” — to naprawdę znakomita praca. Producent generalny Wołodymyr Filippow cieszy się, że Ukraińcy wreszcie mają możliwość oglądania ukraińskiego kina: „To wyjątkowy film, jest współczesny, technologiczny, zrobiony tu, teraz i dla was. Gdyby Michaił Iljenko miał możliwość kręcenia, Ukraina miałaby wybitnego reżysera”. Producent obiecał, że dystrybucja będzie ogólnoukraińska — aż do stolic rejonów. Film zainteresował się zagranicą: w Kanadzie, Stanach Zjednoczonych, Australii, Argentynie, Polsce itd. A zespół „ТНМК” nakręci do filmu teledysk. Pogratulować koledze-żeglarzowi przyszedł kapitan jachtu „Kupawa” Jurij Bondar. Przybył do Kijowa „na zimowanie”, a jacht, wyremontowany i gotowy do rejsu, stoi na przystani w Hajfie. „Postanowiliśmy przeczekać zimę w Izraelu, ponieważ śluzy są zamknięte i dotarcie do Kijowa drogą wodną jest niemożliwe” — zaznaczył kapitan. Członek załogi Andrij Zubenko jeszcze nie przybył do Kijowa. Michaił Herasymowycz serdecznie podziękował Jurijowi Bondarowi, ponieważ to właśnie on wciskał przycisk podczas dookólnej podróży „Kupawy” w Andach Południowych, gdzie nakręcono kadr, od którego zaczyna się „ТойХтоПройшовКрізьВогонь”. Jesteśmy głęboko przekonani, że ten film o tak symbolicznym tytule będzie miał szczęśliwy los wśród widzów. Bo nasz widz potrzebuje właśnie takiego kina, takiego bohatera, na którego chciałoby się brać przykład, realiów bliskich i drogich nam.
Машинний переклад
Film, nad którym grupa twórcza pracowała prawie pięć lat z powodu przerw w finansowaniu, od 19 stycznia można obejrzeć w kinie. Zeszłej jesieni zdobył on Grand Prix III Kijowskiego Międzynarodowego Festiwalu Filmowego, mimo że, jak twierdzi reżyser i współautor scenariusza, nie był jeszcze w pełni gotowy. Na konferencji prasowej, która odbyła się po pokazie prasowym, Mychajło Herasymowycz powiedział: „Grupa twórcza oddała wiele sił i energii stworzeniu filmu i mamy nadzieję na kontakt z widzem. Obraz został zrobiony w całości na nowoczesnej ukraińskiej bazie technicznej — od scenariusza po montaż, włącznie z grafiką komputerową i dźwiękiem dolby. Materiałów filmowych nie wożono do obróbki za granicę. Ogółem na produkcję wydano prawie 16 mln hrywien. To pierwszy pełnometrażowy film fabularny zrobiony w całości na Ukrainie”. Olena Szułha. Do tego należy dodać, że jest to pierwszy ukraiński blockbuster, choć autorzy określają go jako „romantyczną balladę, w której nie obyło się bez epizodów przygodowych”. Film naprawdę wciąga; muszę przyznać, że dopiero wychodząc na ulicę, uświadomiłam sobie, jaka jest pora roku i pora dnia. Fabuła obrazu ma realne podstawy. Przypomnijmy czytelnikom, że historię, którą Mychajło Illjenko wykorzystał jako scenariusz, opowiedziała znana ukraińska aktorka Natalia Naum (Hala z „Za dwoma zającami”). Podstawą filmu stały się fakty z biografii Bohatera Związku Radzieckiego, lotnika lotnictwa dalekiego zasięgu, starszego porucznika Iwana Iwanowycza Dacenki, który urodził się w pobliżu Dykanki, był dowódcą klucza bombowców, brał udział w bitwie stalingradzkiej. Trafił do niemieckiej niewoli, później do radzieckich łagrów na Dalekim Wschodzie. Radziecka delegacja artystów, w skład której wchodzili aktorka Natalia Naum, reżyser filmowy Tymofij Łewczuk, artysta baletu Machmud Esambajew, w 1967 roku odwiedziła w Kanadzie osadę Irokezów. Wódz miejscowego plemienia, ubrany w strój narodowy, zwrócił się do nich w języku ukraińskim. Wykonawcy roli głównego bohatera nie trzeba było długo szukać. Został nim młody aktor Dmytro Linartowycz, bohaterką — aktorka Olha Hryszyna, antybohaterem — Witalij Łynećkyj, w innych rolach Iwanna Illjenko, Ołeh Prymohenow, Ołeksandr Ihnatasza, Ołeksej Kołesnyk. Trochę niezwykle jest widzieć w dramatycznej roli Wiktora Andrijenkę, ale poradził sobie z nią znakomicie. W rolach epizodycznych — bracia Kapranowie. Czyli wszyscy. Maratonu stała się wystawa „Paradżanow. Dotyk”, która otworzyła się w Narodowym Muzeum T. Szewczenki. Eksponuje się na niej 51 fotografii fotografa Jurija Harmasza oraz reżysera i aktora z Kostaryki Vinicio Rojasa, którym udało się uwiecznić chwile z życia artysty. Przyzwyczailiśmy się mówić o Paradżanowie jako reżyserze, który stworzył swój unikalny język kinematograficzny, wszedł do Księgi rekordów Guinnessa pod względem liczby otrzymanych nagród za film „Cienie zapomnianych przodków”, rzadkim człowieku, który pozwalał
Машинний переклад
Tetiana KROP. Kiedyś Łesia Ukrainka pisała, że gdyby nie urodziła się Ukrainką, chciałaby być Gruzinką. Klasykowi XX wieku — reżyserowi filmowemu Serhijowi Paradżanowowi — udało się to połączyć: był pełnoprawnym członkiem trzech narodów — ormiańskiego, gruzińskiego i ukraińskiego, udowadniając, że narodowość człowiek też może wybrać, przynajmniej poprzez dodawanie nowych do tej danej przez Boga. Za dwa lata będziemy świętować 90-lecie tego Poety kinematografii. Jednym z pierwszych kroków jubileuszowych jest luksus wolności w niewolnym kraju. „Serhij Josypowycz zdołał zorganizować życie jako dzieło sztuki, jako wyrafinowany kolaż, gdzie łączyły się niekompatybilne, na pierwszy rzut oka, rzeczy — powiedziała na otwarciu wystawy sekretarz Związku Kinematografistów Ukrainy Iryna Zubawina. — Paradżanow to ponadczasowa postać, wielowymiarowa osobowość”. Dlatego nieprzypadkowo organizatorzy wystawy wybrali nieco niezwykły kąt widzenia — odkrycie wewnętrznego świata człowieka poprzez fotografię, która przemawia sama za siebie. Wyrazista osobowość, Serhij Paradżanow niezmiennie wzbudzał zainteresowanie mistrzów fotografii, którym poszczęściło się z nim obcować. Fotografowali go tacy klasycy fotografii jak Jurij Rost, Jurij Meczytow, znani operatorzy i mistrzowie fotografii Ołeksandr Antypenko, Andrij Władimirow… Wśród nich jest także autor wystawy w Muzeum T. Szewczenki, operator Narodowej Studii Filmowej imienia O. Dowżenki Jurij Harmasz. Kiedy zapytałam pana Jurija, jak wpadł na pomysł utrwalenia na taśmie spotkań z Paradżanowem, bez wahania odpowiedział: „A nie fotografować go było niemożliwe, bo to był człowiek-teatr, jak zresztą i człowiek-kino. Czyż można przejść obok piękna?”. Zdjęcia, które widzimy w sali muzealnej, należą do kilku okresów. Pierwszy — początek 1978 roku, kiedy Paradżanowa po interwencji działaczy światowej kultury zwolniono z więzienia, do którego trafił za wystąpienia przeciwko represjom i uciskowi myślącej ukraińskiej inteligencji. Później nie raz Harmasz jeździł do Gruzji, gdzie również się spotykali. A ostatnie zdjęcia zostały zrobione w 1987 roku w bukowińskiej wsi Czortoryja, na czterdziestym dniu po śmierci Iwana Mykołajczuka. Nie będę uciekać się do opisu i komentarzy wspaniałych dzieł fotograficznych. Każdy musi je obejrzeć w milczeniu i choć odrobinę dotknąć niepowtarzalnej indywidualności. Do określeń „człowiek-teatr”, „człowiek-kino” dodałabym: człowiek-orkiestra. Nie słyszymy jego głosu, nie obserwujemy ruchów, ale wszystko to możemy sobie wyobrazić z różnych wyrazów twarzy, a ona jak najlepiej odzwierciedla jego zdumiewająco bogatą wewnętrzną dramaturgię, gdzie namiętności kipią nie mniejsze niż na ekranie czy scenie. Człowieka o twarzy wschodniego mędrca widzimy w kuchni, na podwórku ukraińskiej chaty, w malowniczych tbiliskich podwórkach. Spojrzenie Paradżanowa ożywia nawet jakiś oficjalny event, gdzie nauczycielka ustawia pionierów… Nieprzeciętne postrzeganie świata przejawia się także w rysunkach artysty, które również są eksponowane. Temat „Paradżanow-człowiek” udanie uzupełnia temat „Paradżanow-reżyser filmowy”. Pod każdym zdjęciem znajduje się podpis — cytat Serhija Josypowycza, fragment z jego korespondencji lub wypowiedzi o nim, powiedzmy, Michelangelo Antonioniego, Federico Felliniego, Andrija Tarkowskiego, Jean-Luca Godarda… Organizatorzy wystawy poruszyli dawno dojrzałą kwestię otwarcia w Kijowie muzeum artysty, który 30 lat życia oddał ukraińskiemu kinu. I wzywają wszystkich nieobojętnych do wsparcia ich inicjatywy.
Машинний переклад
Arkadij SYDORUK, laureat konkursu „Nagroda Garetha Jonesa”
Jestem za tym, aby oddawać hołd milionom niewinnie zgładzonych podczas Wielkiego Głodu-Ludobójstwa w Ukrainie w latach 1932–1933 nie tylko w oficjalnie ogłoszony Dzień Pamięci Ofiar Wielkiego Głodu i Represji Politycznych, który przypada na ostatnią sobotę listopada. Jestem za tym, aby Memoriał na zboczu peczerskim w Kijowie stał się Mekką dla Ukraińców z całego świata, którzy pragną odrodzenia niemal zabitej pamięci genetycznej narodu. Kamienie są martwe, jeśli w ludzkich duszach nie płonie płomień pragnienia per aspera ad astra (przez ciernie do gwiazd). Jestem za tym, aby Ukraińcy pamiętali imiona tych, którzy pomogli im zachować pamięć o tragicznej przeszłości, oraz tych, którzy od samego początku próbowali ją pogrzebać.
Echo ukraińskiej tragedii
„Berlin, 27 marca 1933 r. Szanowny Panie Lloyd George! Właśnie przybyłem z Rosji (czytaj: z ZSRR. — Przyp. autora), gdzie sytuacja jest, moim zdaniem, katastrofalna. Pięciolatka zakończyła się całkowitą katastrofą. Doprowadziło to do zniszczenia chłopstwa i do głodu w całym kraju. Sam przez kilka dni chodziłem pieszo po ziemiach Ukrainy, spałem w chłopskich chatach. (Tutaj i dalej w cytatach wyróżnienia autora). Rozmawiałem z robotnikami, wśród których szybko rośnie bezrobocie. Omawiałem sytuację z niemal każdym brytyjskim, niemieckim i amerykańskim ekspertem…” List, którego początek tutaj przytoczono, zawiera wykaz wywiadów z szanowanymi osobami, do których, zważywszy na zamknięty charakter społeczeństwa radzieckiego, trudno było dotrzeć. Lecz najbardziej uderza niezależność Garetha Jonesa w sądach i jego krańcowa szczerość. „Sytuacja jest tak skomplikowana, o wiele gorsza niż w 1921 roku, że zdumiewa mnie Pana zachwyt Stalinem” – pisał były asystent ds. zagranicznych do brytyjskiego byłego premiera. Co jeszcze powiedzieć o autorze listu? Nie przesadzając, można stwierdzić: był on jednym z europejskich intelektualistów drugiej ćwierci XX wieku, naznaczonego bezprecedensowymi wstrząsami politycznymi oraz społeczno-ekonomicznymi. Absolwent Uniwersytetu w Cambridge z wyróżnieniem, dobry znawca języka francuskiego, niemieckiego i rosyjskiego, Walijczyk Gareth Jones czuł się jak ryba w wodzie w Europie i Ameryce, dając się poznać w różnych dziedzinach. Przede wszystkim – w dziennikarstwie. Były korespondent w Moskwie i przyszły redaktor Berliner Tageblatt, Paul Scheffer, którego jako pierwszego z zagranicznych korespondentów wydalono w latach 30. z ZSRR, charakteryzował Jonesa jako „urodzonego dziennikarza”, „skromnego, rozumnego, niestrudzonego i przede wszystkim uczciwego”. Jego dorobek imponuje raczej nie ilościowo (choć i to świadczy o jego fenomenalnej pracowitości), a głębokim ukazaniem dramatycznych wydarzeń, których świadkiem było mu dane zostać. W jego reportażach odbijają się Ameryka okresu wielkiego kryzysu lat 30. oraz Niemcy czasów dojścia Hitlera do władzy i ustanowienia nazistowskiej dyktatury. W lutym 1933 roku, miesiąc po tym, jak Hitler został kanclerzem Rzeszy, i trzy dni przed podpaleniem Reichstagu, był on pierwszym zagranicznym dziennikarzem, który leciał razem z przyszłym dyktatorem w jednym samolocie na zjazd partii nazistowskiej. „Jeśli ten samolot ulegnie katastrofie – pisał – historia Zachodu się zmieni”. Jones w pełni mógłby pretendować do roli wybitnego politologa, przynajmniej dzięki dwóm ważnym prognozom. Po pierwsze, przewidział to, czego nie rozumieli, zawierając kapitulacyjny układ monachijski, Chamberlain i Daladier – nieuchronność II wojny światowej. Po drugie, zrozumiał dążenie Hitlera i Stalina do wspólnego podziału Polski i, co za tym idzie, przewidział zawarcie paktu Ribbentrop-Mołotow. Należy mu oddać sprawiedliwość za to, że jako pierwszy wśród zachodnich dziennikarzy obnażył nieludzką istotę reżimu bolszewickiego i nowej, komunistycznej „cywilizacji”, która budowana była na kościach milionów. W ZSRR przebywał trzykrotnie: po raz pierwszy w 1930 roku jako wysłannik Davida Lloyda George’a, po raz drugi w 1931 roku i po raz trzeci, towarzysząc amerykańskiemu magnatowi Jackowi Heinzowi II, w 1933 roku. Właśnie wtedy uchylił rąbka tajemnicy nad stalinowskim politycznym obłędem, związanym z pierwszą pięciolatką, przymusową kolektywizacją i spowodowanym przez nie masowym głodem, który przerodził się w największą tragedię w Ukrainie oraz na innych etnicznie ukraińskich ziemiach. Nadciągającą katastrofę Gareth Jones przewidział jeszcze latem 1930 roku. „Przyszła tamtejsza zima przyniesie wiele cierpień i głód” – pisał w datowanym na 26 sierpnia liście, który wysłał rodzicom z Berlina po pierwszej wizycie w ZSRR. Bibliografia jego artykułów o głodzie w latach 1932–1933 w ZSRR, opublikowanych w angielskich, niemieckich, francuskich i amerykańskich gazetach, wraz z krótkim wstępem składa się z piętnastu drobno zapisanych stron. Wśród nich znajduje się wiele opowieści o pełnym cierpień życiu ukraińskich rolników, których, pozbawiając ziemi, skazano na śmierć głodową. Echo ukraińskiej tragedii dotarło do „gwiazdonośnej” Moskwy. Oto co pisał Gareth Jones na podstawie własnych obserwacji: „W marcu wszędzie słyszałem krzyk: »Nie ma chleba!«. Po raz pierwszy usłyszałem go na moskiewskich ulicach. Starszy Ukrainiec podszedł do mnie i powiedział: »Podarujcie trochę na chleb. My na Ukrainie umieramy bez zboża. Przyjechałem do Moskwy, żeby kupić chleb i dostarczyć go do swojej wsi«. Wkrótce podszedł do mnie młody ukraiński chłop i zaczął błagać. »My umieramy po wsiach – powiedział. – Bez chleba na Ukrainie jesteśmy skazani na zagładę«. Rozmawiałem z chłopską rodziną – ojcem, matką i dwojgiem małych dzieci. Bezcelowo błąkali się w pobliżu opery i prosili mnie o pieniądze. »Chleba nie ma« – mówili”.
Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Szanowna ukraińska społeczności diasporowa! Z głębokim żalem dowiedziałem się o wynikach „konkursu” projektów pomnika ofiar Hołodomoru na Ukrainie, który ma zostać wzniesiony w Waszyngtonie. Moim zdaniem projekt, który został „zwycięzcą” konkursu, to hańba dla Ukrainy i zniewaga dla tragedii Hołodomoru, ponieważ zniwelowano w nim podstawowe zasady ukraińskiej mentalności, wypaczono system znaków i symboli Ukraińców. Szanowni Amerykanie ukraińskiego pochodzenia, zawsze byliście szczerymi i oddanymi pośrednikami między Kijowem a Waszyngtonem, ale biorąc na siebie misję kształtowania poglądu Amerykanów na Ukrainę, warto godnie przedstawić im tragedię Hołodomoru. Bo przez uproszczenie i nieprofesjonalizm widzenia oraz interpretacji tragedii w taki sposób, podkreśla się jedynie jej niższą rangę. W rzeczywistości u podstaw tego projektu leży brak zrozumienia istoty problemu, ponieważ stawiacie znak równości między definicjami „Hołodomor — tragedia narodu ukraińskiego” a „Ukraina — spichlerz Europy”. Tymczasem jako pierwsi na całym świecie problem Hołodomoru na Ukrainie poruszyli właśnie Amerykanie. Ukraińcy są wdzięczni Jamesowi Mace’owi, Robertowi Conquestowi, Raphaelowi Lemkinowi, z których ten ostatni na poziomie światowym wprowadził pojęcie Hołodomoru jako ludobójstwa, stawiając go na równi z Holokaustem. Ponadto Amerykanie znają cenę bólu, budując wspaniały pomnik ofiar II wojny światowej, wykorzystując poruszającą symbolikę. Niestety, w odróżnieniu od wybitnych Amerykanów, architekt Larysa Kuryłas zupełnie nie zna istoty problemu. Głównym obiektem był tu człowiek, jego niszczenie przez system, nie tylko fizycznie, ale i moralnie, próbą transformacji myślenia, świadomości, rujnowanie chłopa jako życiodajnego źródła ukraińskości. Autorka wzięła za podstawę jeden, według niej, kojarzący się z Ukrainą produkt spożywczy — pszenicę. Wychodząc z produktowej, niemal reklamowej koncepcji, trzeba by było pośród złotego pola wcisnąć jeszcze kwitnącą łętę ziemniaka lub ziemniaka na 1,5 m, marchew, buraki, dynie, kukurydzę, mleko albo i krowę, prosiaka, kury, słoneczniki itp. To byłby daleko niepełny zestaw produktów, które odbierano chłopom. W rzeczywistości w tym projekcie czuć nie tylko całkowity brak ukraińskiej percepcji genetycznej, ale wręcz przeciwnie — całkowite przeciwieństwo. Bujność złotej pszenicy, nawet jeśli gdzieś w perspektywie ona znika — to nie Hołodomor, a dobrobyt. Typowa „oprawa” czasów radzieckich, utarty plakatowy chwyt, kołchozowo-patriotyczny ekstaz — nieodzowny atrybut „tła” od wiejskich klubów po rządowe koncerty w dni świąt państwowych, tło dla portretów wybranych przedstawicieli narodu każdej kampanii wyborczej na Ukrainie. Ten projekt bardziej przypomina hołd dla stacji hodowlanej imienia Łysenki, zwłaszcza jeśli wziąć pod uwagę wysokość kłosów pod 2 m. Nie należy zapominać, że głód na Ukrainie był sztuczny, polityczny. Dlaczegoś w Irlandii, gdzie głód spowodowała klęska żywiołowa, nie czczono pamięci zmarłych 6-metrowym ziemniakiem, a znaleziono filozoficzne rozwiązanie. Jeśli chodzi o buki na płaszczyźnie, to tutaj znów przejawia się wasza ignorancja geograficzna. Żadnego buka na terytorium, które ucierpiało od Hołodomoru, nie znajdziecie. Nie narzucajcie wszystkim swojego kiczowatego postrzegania Ukrainy. Buki to Zakarpacie, Zachodnia Ukraina, a u nas jedli liście lipowe, u nas są topole. Symbolem tutaj może być co najwyżej wierzba czy kalina, która już jest wśród utartych symboli Hołodomoru. Tak samo, jak symbolem Hołodomoru (zaznaczę — nie głodu) jest bynajmniej nie pszenica, a pojedyncze kłosy, które specjalną techniką wciśnięto w ziemię. Obraz Hołodomoru jako ludobójstwa — to ścięte ściernisko, które przypomina świece (dlatego u nas są akcje „Świeca pamięci”, „Świeca modlitwy”). Ten obraz jest trójwymiarowy: ściernisko—świece—ludzie ze ściętymi głowami. Hołodomor — puste pole, miliony ofiar, zmarłych i nienarodzonych dzieci, wymarłe pokolenie. Właśnie dlatego, kiedy planowano budowę pomnika w Waszyngtonie i w 2008 roku święcono ziemię pod niego, w planach było uczczenie właśnie tego wymarłego pokolenia. Chodziło o jedność przez ocean Kijowa i Waszyngtonu, o to, by skojarzenia kijowskiego pomnika były na amerykańskiej ziemi, gdzie biją serca Ukraińców. Żeby pośrodku Waszyngtonu stała siostra czy brat dziewczynki z kijowskich wzgórz, a rozproszeni po świecie Ukraińcy mogli zjednoczyć się w żałobie i milczeniu. Ten znak Hołodomoru już stał się utarty, sprawdzony i, co najważniejsze, uznany przez ludzi i zrozumiały dla tych, którzy nie doświadczyli tragedii. W szczególności przed nim płaczą Amerykanie, Kanadyjczycy, Niemcy, on nikogo nie pozostawia obojętnym. Swoją drogą, kładziecie nacisk na wprowadzenie słowa „Hołodomor” do języka angielskiego, a ono już zostało wprowadzone bez was nie tylko do angielskiego, ale i do niemieckiego oraz innych. Swoją drogą, każdy słownik zagraniczny podkreśla, że jest to właśnie niszczenie głodem na Ukrainie. Zatem i tutaj wasze „misjonarstwo” się spóźniło. Architekt projektu Larysa Kuryłas w swoim wywiadzie zapewnia, że zdaje sobie sprawę z odpowiedzialności przed niewinnymi ofiarami. Dlatego bardzo proszę, pani Laryso, nie bierzcie jej na siebie, ponieważ to nie tylko wstyd dla Ukrainy i dyskredytacja ukraińskiej diaspory, ale i zniewaga dla uczuć Ukraińców, ofiar Hołodomoru lub ich potomków, którzy kiedyś mogą znaleźć się pośród waszego komiksu z bloczków pianobetonowych. Swoją drogą, wasze chwalenie bloczków pianobetonowych też niepokoi. Pewnie pomyliliście budowę centrum biznesowego i pomnika. Co więcej, w takim przypadku zdumiewa kosztorys pomnika w wysokości 1,5 mln dolarów, ponieważ cena bloczków pianobetonowych na Ukrainie mieści się w granicach 100 hrywien. A pomnik takiego poziomu powinien być budowany z ukraińskiego granitu, piaskowca, kamienia z ziemi, w którą wsiąkły łzy ukraińskich chłopów. Niestety, nie udało mi się nawet przez światową sieć dowiedzieć choćby o jednym wybitnym dorobku Larysy Kuryłas czy chociażby o jej drodze twórczej. Dlatego pojawia się wątpliwość nawet co do tego, czy znajdzie się ktoś z waszego zespołu autorskiego, kto jest godny nie tylko ulepić kłos, ale stworzyć obraz, symbol. Jako dla Ukraińca, niezrozumiały jest dla mnie fakt wykorzystania 4 mln hrywien z naszego budżetu, który w Postanowieniu miał być przeznaczony na wykonanie, transport, materiał, instalację, prace szkicowo-projektowe. Okazuje się, że te środki zostały wykorzystane jedynie na „promocję” projektu. Ten pański rozmach na tle świętego tematu, moim zdaniem, świadczy o próbie niektórych osób nie tylko wypromowania się, ale i wzbogacenia. Nie zapominajcie, że to projekt społeczny, a nie komercyjny. Moim zdaniem taniej będzie dla światowej społeczności nie zbierać 1,5 mln dolarów na stelę z pszenicą i bloczkami pianobetonowymi, a znaleźć jeszcze 4 mln hrywien, a to o wiele mniej, żeby „wepchnąć” ten projekt z powrotem. Zapoznałem się z materiałami dyskusji obywatelskiej w US-Ukrainian Foundation w Waszyngtonie pod kierownictwem Nadii Makkowel i po prostu wyobrażam sobie waszą patriotyczną atmosferę, gdzie wzruszająco dyskutujecie o tym, jak najlepiej i najbardziej wirtualnie przekazać uczucie głodu. Na czele z dr. Lewisem komplementarnie namawiacie się nawzajem, by uwierzyć we własną rację, ciesząc się swoją genialnością. Jednak oczywiste jest, że „...król jest nagi...”. Właśnie dlatego chcę zwrócić się do Mychajła Sawkowa, a w jego osobie do całej ukraińskiej diaspory. Jeśli nie potrafiliście opanować i przemyśleć tematu Hołodomoru, a to wynika z waszej decyzji, to jak w znanej bajce L. Hlibowa „Muzycy”: „...jeśli wy, wybaczcie, ani to, ani tamto, choć dziesięć razy przesiadajcie się. Nie ma talentu — i tyle”. Niestety, Ukraina nie może na was wpłynąć, dlatego proszę, jeśli została w was choć kropla nie-pseudopatriotyzmu, znajdźcie w sobie odwagę, by nie robić tego pomnika w takiej formie!
Z głębokim ROZCZAROWANIEM Autor Kijowskiego memoriału pamięci ofiar Hołodomorów 1931—1933 lat, członek korespondent Akademii Sztuk Ukrainy Anatolij HAJDAMAKA Zwycięzca konkursu projektów pomnika ofiar Hołodomoru w Waszyngtonie
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
historycznej przeszłości, związanej z heroicznymi kartami epoki kozackiej. Nowe projekty NSKU związane są z rozwojem muzealnictwa Ukrainy. Wspierając muzealnictwo społeczne, Związek w 2009 roku przeprowadził Pierwszy Ogólnoukraiński konkurs na najlepsze muzeum społeczne. Wzięło w nim udział około 2000 muzeów, z czego 102 placówki muzealne wyróżniono w pięciu kategoriach dyplomami zwycięzców. 27 października 2010 r. we wsi Chalepja w rejonie obuchowskim, z inicjatywy miejscowych krajoznawców, w szczególności A. Safarenki, oraz przy wsparciu NSKU powstało Muzeum Literackie Iwana Franki nad Dnieprem. Obecnie zainicjowano projekt kulturoznawczy „Skarby muzealne Ukrainy”. Jego celem jest stworzenie kronikarsko-dokumentalnej galerii kolekcji muzealnych Ukrainy. Wielka praca została wykonana w obwodach sumskim i iwanofrankiwskim, w kolejce czekają Autonomiczna Republika Krymu, obwód lwowski, tarnopolski, żytomierski oraz inne regiony Ukrainy, w których poprzez wartości muzealne zostanie odtworzona historia ukraińskiego muzealnictwa XIX—XX w. Ważnego znaczenia nabierają dziś kwestie rozwoju krajoznawstwa bibliotecznego, istotnej bazy źródłowej i informacyjnej ukraińskiego krajoznawstwa. Jego początki wiążemy z kształtowaniem się krajoznawstwa jako dziedziny wiedzy naukowej. Niezbędne jest aktywizowanie działalności klubów krajoznawczych, towarzystw badaczy rodzinnego kraju, wprowadzanie programów edukacyjnych, skierowanych na rozpowszechnianie wśród młodego pokolenia wiedzy o historii i kulturze swojej „małej ojczyzny”. Konferencja naukowa „Krajoznawstwo biblioteczne w przestrzeni kulturowej Ukrainy”, którą przeprowadziła 22 listopada 2010 r. Narodowa Biblioteka Historyczna Ukrainy wspólnie z NSKU, po raz kolejny potwierdziła konieczność stworzenia na bazie wypracowanych przez biblioteki obwodowe programów krajoznawczych wielkoskalowego projektu „Elektroniczny katalog wydawnictw krajoznawczych”, który obejmie tematykę krajoznawczą całej Ukrainy. Współczesne realia wprowadzają do rzędu aktualnych krajoznawstwo turystyczne. Oddziały obwodowe wypracowały znaczne doświadczenie w tej dziedzinie, krajoznawcy owocnie współpracują z turystycznymi placówkami edukacyjnymi i organizacjami, opracowywane są trasy wycieczkowe. Znaczną uwagę Związek poświęca pracy oświatowej, angażując do swoich projektów i przedsięwzięć społeczeństwo, a także wspiera inicjatywy organów władzy i krajoznawców. Powstały z zapomnienia imiona wybitnych Ukraińców — pioniera światowego rakietnictwa, pochodzącego z Połtawy Ołeksandra Zasiadki, światowej sławy historyka sztuki i artysty, pochodzącego z Kijowszczyzny Stepana Jaremycza oraz wielu innych. Ukraińskie krajoznawstwo, potężny ruch społeczny badaczy rodzinnego kraju, jest nieodłącznym składnikiem współczesnego społeczeństwa, aktywnie wpływa na rozwój jego życia duchowego i w tym dostrzegamy zgodność w działalności Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy oraz Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, tygodnika kulturoznawczego „Słowo Proświty”.
Машинний переклад
Ołeksandr REJENT, członek korespondent NAN Ukrainy, przewodniczący Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy. W ostatnich dziesięcioleciach ruch krajoznawczy na Ukrainie uaktywnił się dzięki konsekwentnej pracy Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy, który w maju 2010 r. obchodził 85-lecie swojej działalności i zrzesza ponad 2 tysiące profesjonalnych badaczy rodzinnego kraju. Ważna rola w odrodzeniu i rozwoju ukraińskiego krajoznawstwa w II poł. XX w. należała do akademika NAN Ukrainy, Bohatera Ukrainy P. T. Trońki, który przez ponad dwadzieścia lat kierował Związkiem. 12 września 2011 r. Petra Tymofijowycza zabrakło, lecz sprawę, której poświęcił swoje życie, kontynuują jego współpracownicy, uczniowie i naśladowcy. Narodowy Związek Krajoznawców Ukrainy za główne kierunki swojej działalności naukowo-oświatowej uznaje krajoznawstwo historyczne, geograficzne, etnograficzne, kulturalno-artystyczne, oświatowe, zabytkoznawcze, muzealne, biblioteczne, turystyczne, a także pracę kulturalno-oświatową i wydawniczą, ochronę zabytków historii i kultury Ukrainy, ścisłą współpracę z wyższymi uczelniami, muzeami, bibliotekami, archiwami całego kraju. Jednym z priorytetowych zadań Związku jest przygotowanie wydawnictwa encyklopedycznego „Historia miast i wsi Ukrainy”, które kontynuuje rozwijanie fundamentalnego kierunku w ukraińskiej historiografii. Historycy coraz bardziej interesują się problemami mikrohistorii, na aktualności zyskują badania historii codzienności. Na Ukrainie miast historycznych, które ukończyły 300 lat, jest ponad 500. Niektóre z nich świętowały swój tysiącletni jubileusz. 39 dawnych ukraińskich miast decyzją Rządu zostało objętych opieką państwową. Wśród nich Kijów, Czernihów, Perejasław Chmielnicki i inne. Oprócz tego na Ukrainie jest około 4500 wsi, które mają ponad 300 lat, są wsie, które mają 800 i więcej lat. Odrębnym problemem w przygotowaniu „Historii miast i wsi Ukrainy” wyodrębniono historię dwóch tysięcy znikłych wsi, począwszy od lat 70. XX w. Zachować duchową pamięć tych unikalnych osiedli społeczno-kulturowych — to zadanie krajoznawców. Kronika 30 tys. miejscowości Ukrainy poświadczy głęboką i bogatą historię każdego jej miasta i wsi. Znani uczeni Związku zainicjowali i aktywnie wdrażają projekty naukowe, społecznie znaczące. Program państwowy „Zrehabilitowani historią”, rozpoczęty w 1992 roku, uwiecznia pamięć represjonowanych obywateli, którzy niesłusznie ucierpieli od reżimu totalitarnego. We wszystkich obwodach utworzono wydziały naukowo-redakcyjne, których pracownicy przygotowali około 700 tys. kartotek dotyczących spraw archiwalno-kryminalnych Państwowego Archiwum SBU oraz zarządów obwodowych. Rozpoczęto badania archiwów MSW Ukrainy w celu wykrycia deportowanych obywateli kraju. Na dzień dzisiejszy wydano 75 tomów serii. Praca trwa. Jeszcze jeden wielkoskalowy projekt, w którym aktywnie uczestniczą krajoznawcy Ukrainy, to „Rejestr zabytków historii i kultury Ukrainy”. Osobliwością tego wydawnictwa jest kompleksowe podejście do badania całego dziedzictwa kulturowego naszego kraju. Weszły do niego zabytki architektury, archeologii, nauki i techniki, historii, miejsca pamięci związane z wydarzeniami historycznymi, pomniki monumentalne. Na Ukrainie jest ponad 130 tys. zabytków historii i kultury, które znajdują się pod ochroną państwa. Szczególną uwagę Związek poświęca krajoznawstwu oświatowemu. Szeroka dyskusja nad pilnymi problemami wykorzystania komponentu krajoznawczego w systemie edukacji doprowadziła do wniosku o konieczności podręczników z krajoznawstwa, pracy naukowo-metodycznej z wykładowcami i nauczycielami, wprowadzenia dyscypliny „Krajoznawstwo”, rozwoju form i metod edukacji pozaszkolnej. W wyższych uczelniach, na wydziałach humanistycznych otwarto katedry krajoznawstwa. Młodzież studencka bierze aktywny udział w konferencjach naukowo-praktycznych. Zgodnie z rozporządzeniem ministra edukacji i nauki Ukrainy z 2007 r. przy uniwersytetach tworzone są centra naukowo-metodyczne krajoznawstwa. Takie Centrum działa już na Charkowskim Uniwersytecie Narodowym im. W. Karazina, uniwersytetach w Łucku, Iwano-Frankiwsku, Czernihowie, Kamieńcu Podolskim. Związek określił jako strategiczny kierunek także działalność w zakresie ochrony zabytków. Skuteczną formą angażowania szerokiej opinii publicznej w problemy zachowania dziedzictwa historyczno-kulturowego Ukrainy stały się ekspedycje naukowo-krajoznawcze Związku, w ramach których przeprowadzane są tematyczne okrągłe stoły, narady naukowe i konsultacje z wiodącymi specjalistami. Takie ekspedycje zostały zrealizowane w latach 2009—2011 na Połtawszczyznę, Lwowszczyznę, Czernihowszczyznę, do Nowomoskowska, Zaporoża, na Chersońszczyznę, Obuchowszczyznę, a prezydium NSKU zlecono przygotowanie apelu do Prezydenta Ukrainy o zatwierdzenie Narodowego programu ochrony i zachowania sakralnych zabytków architektury drewnianej Ukrainy. W celu szerokiej popularyzacji historii ukraińskiego kozactwa inicjujemy Program państwowy „Czasy kozackie — Sicze Zaporoskie”, który przewiduje naukowe badanie i publikację bazy źródłowej z problematyki kozakoznawstwa, zachowanie i muzealizację zabytków historii kozackiej oraz szereg działań na rzecz popularyzacji historii. Zgodnie z uchwałą Plenum zarządu Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy z 9 grudnia 2011 roku, 23 stycznia w stołecznym Domu Nauczyciela odbył się V (nadzwyczajny) zjazd Związku. Do Kijowa przybyło 134 delegatów, których wybrały regionalne konferencje krajoznawcze do udziału w jego pracach. Forum krajoznawców przebiegało z nieco smutnym „posmakiem”, gdyż 12 września ubiegłego roku ukraiński ruch krajoznawczy poniósł niepowetowaną stratę — odszedł z życia niezmienny przewodniczący NSKU, akademik NAN Ukrainy, Bohater Ukrainy Petro Tymofijowycz Trońko. Zatem głównym zadaniem najbliższego czasu jest godne uwiecznienie pamięci Wielkiego Ukraińca. O tym mówili wszyscy bez wyjątku delegaci zjazdu. Dzisiaj legitymacje członkowskie NSKU otrzymało już ponad 900 krajoznawców we wszystkich obwodach Ukrainy, proces przerejestrowania członkostwa, legalizacji działalności lokalnych oddziałów i organizacji obwodowych, rozpoczęty po ubiegłej konferencji, trwa. Zatem zjazd odbył się szybko, bez głośnych oświadczeń i patetycznych przemówień, w atmosferze roboczej. Wniesiono podyktowane czasem zmiany do statutu Związku oraz wybrano nowy skład zarządu i komisji rewizyjnej. Do zarządu weszło ponad 70 znanych badaczy rodzinnego kraju z całego kraju. Przewodniczącym Narodowego Związku Krajoznawców Ukrainy został zastępca dyrektora Instytutu Historii Ukrainy NAN Ukrainy, członek korespondent NAN Ukrainy, doktor nauk historycznych Ołeksandr Petrowycz Rejent. Jak zaznaczono w uchwale zjazdu, głównymi zadaniami krajoznawców w najbliższych latach stanie się utworzenie Instytutu Krajoznawstwa przy NSKU i zatwierdzenie Programu państwowego rozwoju tej dziedziny nauki historycznej do 2025 roku. Badacze rodzinnego kraju mają również nadzieję, że instytucje państwowe wprowadzą do „Narodowego klasyfikatora zawodów” zawód „Krajoznawca”, ustanowią Dzień Krajoznawcy oraz wprowadzą tytuł „Zasłużony Krajoznawca Ukrainy”. Szczegółowiej o tym, czym żyją kronikarze rodzinnego kraju, w referacie nowo wybranego przewodniczącego NSKU O. P. Rejenta (publikowane ze skrótami).
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zepinczyków”, których, podobnie jak Wojnarowskiego i Hercyka, aresztowano i wysłano do Twierdzy Pietropawłowskiej, zresztą tak samo jak P. Połubotka. Faktycznie całe życie Orlika minęło pod nieustanną kontrolą Petersburga. Kiedy król Ludwik XV wysunął jego kandydaturę na stanowisko rezydenta Francji w Turcji, Austria i Rosja wystąpiły przeciwko takiej nominacji i Hryhorij wycofał swoją kandydaturę. Taka sama podła praca prowadzona była również na Ukrainie. Dopiero gdy zaczęły rozprzestrzeniać się pogłoski o śmierci Orlika, po kilku przekupstwach Sicz Zaporoska przysięgła wierność carowi. Nie wiedząc o tym, Hryhorij Orlik potajemnie wyruszył na Hetmańszczyznę pod postacią tatarskiego kupca. Był na Połtawszczyźnie, w Nieżynie rozmawiał z kozackimi starszymznami, gdzie przekonał się, że podniesienie ich przeciwko rosyjskim wojskom jest niemożliwe. Kiedy zaś go aresztowano, z pomocą przyszedł komendant rosyjskiego wojska na Ukrainie Szkot James Keith, który później zostanie Wielkim Mistrzem masonów Rosji. Jak i niektórzy historycy, autor dopuszcza, że Orlik był członkiem europejskiej loży i dlatego Keith uratował go przed rosyjskimi torturami. Żenił się w najlepszej sali Wersalu, w obecności króla. Wolter, któremu Orlik pomagał w zbieraniu materiałów historycznych, podarował mu autorski egzemplarz „Historii życia Karola XII” w skórzanej oprawie, zamawiając na okładce rodowe herby Orlika i narzeczonej. Od początku wojny siedmioletniej, kiedy Francja i Austria walczyły przeciwko Anglii i Prusom, Orlik stanął na czele korpusu. Kiedy zaś do wojny przystąpiła Rosja po stronie Francji i Austrii, była to dla niego tragedia — sojusznikiem stał się kraj, który uciskał jego daleką Ukrainę. Zginął w tej wojnie w 1759 roku, w bitwie nad Renem, gdzie marzył o założeniu Reńskiej Siczy, aby bronić Francji przed Prusami. Tam, na brzegu Renu, został pochowany (grób nie zachował się). Hryhorij Orlik w powieści T. Łytowczenki to człowiek nietuzinkowy, niezwykle skuteczny, który miał święty cel — państwowość Ukrainy. Walczył o Ukrainę pod obcą flagą. A obecnie? Widzimy naszych polityków najwyższej rangi, którzy pod flagą Ukrainy walczą przeciwko niej.
Машинний переклад
Anatolij SZPYTAL, kandydat nauk filologicznych, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki. Już tyle lat nie mija skryta uraza do młodych (a i w średnim wieku) prozaików za to, że rzadko sięgają po utwory o tematyce historycznej. Przypomnijmy spośród nielicznych powieść, niestety już nieżyjącego, Jarosława Pawluka „Nocny imperator” (1999), gdzie u podstaw leżą losy słynnego rodu Rozumowskich, zwłaszcza Ołeksija, hrabiego, feldmarszałka, męża cesarzowej Elżbiety. Obecnie na biurku leży powieść Timura Lytowczenki „Orli, syn Orłyka”, która ukazała się w serii „Historia Ukrainy w powieściach”. Ale zatrzymajmy się przy problemach historii, która często bywa, jak zauważył M. Pokrowski, polityką zwróconą w przeszłość. W Federacji Rosyjskiej kwestie historii są pod szczególną kontrolą państwa. Tam pod egidą prezydenta D. Miedwiediewa utworzono Komisję ds. przeciwdziałania próbom fałszowania historii na szkodę interesów Rosji. Wyobraźmy sobie: wiec w Nowogrodzie, niby to rządy ludowe, szkodliwe dla współczesnej autorytarnej Rosji — i wyrzućmy wzmiankę o nim. Ale szczytem tworzenia rosyjskiej historii stał się 3 marca 2011 roku, kiedy prezydent kraju wydał Dekret nr 267 o obchodach w 2012 roku 1150-lecia rosyjskiej państwowości. Nawiasem mówiąc, Ukraińców i Białorusinów zaproszą do świętowania, jeśli będzie chęć. Za datę wyjściową przyjęto rok 862, kiedy Krywicze, Czudź, Merya, Wepsowie (plemiona fińsko-ugryjskie) zaprosili do panowania Ruryka z braćmi. Odrzucając mit o „kolebce trzech narodów”, wyniesiono do rangi symbolu państwowego inny mit. To po prostu unikalna sytuacja w nauce: wzięto jedną z wersji historii i kanonizowano jako jedyną i słuszną. W badaniu P. Tołoczki „Driewnierusskaja narodnost” (2010) autor z niedowierzaniem odniósł się do rosyjskiej idei Republiki Ładoskiej. A już wtedy twierdzono, że właśnie ona była pierwotna wobec naszego Kijowa. A tutaj rok 862, Normanowie tworzą Rosję (!). Ale przecież później, w 882 roku, Oleg, potomek Ruryka, zajął Kijów, zabijając Askolda i Dira, i państwowa stolica (według dekretu prezydenckiego) przeniosła się do Kijowa. Kijów stał się stolicą Rosji? Ale o rosyjskich grach z historią P. Tołoczko nie powiedział ani słowa. Nie, tutaj coś jest nie tak… Być może rzecz w tym, że nie mając jasnego planu na przyszłość, Rosja tworzy przeszłość. Ihor PAWLIUK, przewodniczący jury, pisarz, doktor nauk z zakresu komunikacji społecznej, starszy pracownik naukowy Instytutu Literatury imienia T. H. Szewczenki NAN Ukrainy
To honorowe wyróżnienie 1 marca 2011 r., przy wsparciu Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz międzynarodowych organizacji społecznych, ustanowiły organizacje społeczne „Oberih-Czernihów” oraz Wołyńskie Towarzystwo „Świteź” — w celu rozwoju rodzimego wydawnictwa książkowego i wspierania ukraińskich pisarzy, artystów, naukowców, dziennikarzy, pracowników kultury i oświaty, działaczy społecznych oraz mecenasów. W ubiegłym roku nagrodę otrzymali pisarze Wasyl Slapczuk, Petro Soroka, Serhij Dziuba, Wiktor Werbycz oraz mecenas Ołeksandr Szkurat. Właśnie Komitet ds. przyznawania Literacko-Artystycznej Nagrody imienia Pantełejmona Kulisza powinna być dumna. I rzeczywiście, ZSRR budował komunizm, Rosja czasów B. Jelcyna budowała gospodarkę rynkową, a co budują teraz? Destalinizacja i modernizacja, którą przeprowadzał D. Miedwiediew, „zaschła w zarodku”, pozostaje, jak piszą złośliwi publicyści Federacji Rosyjskiej, jedynie szczycić się tym, że „jesteśmy Wielkim Mocarstwem Energetycznym” i powinni się nas bać. Ale to ich problemy, które, niestety, dotyczą także nas. Kiedyś historycy, analizując wojny gazowe między FR a Ukrainą, walkę między naszym prezydentem a premierem, postawią wszystkie kropki nad „i”, obecnie zaś mówić o czymś ustalonym i określonym nie sposób. Przecież żyjemy w niepodległym państwie całkowicie zależnie. „Wszyscy zależymy od chamów,/ Od chruniów, chamów i wodzów./ Wszyscy zależymy od chamów!/ Od ich klanów i samowoli”, — napisała niedawno Lina Kostenko. I potwierdził diagnozę teraźniejszości W. Bazylewski: „Największy paradoks ukraińskiego państwa polega na tym, że nie ma w nim miejsca dla ukraińskiego człowieka. Oligarchiczna ośmiornica niszczy już i potencjał duchowy… Jego zuchwałość jest adekwatna do jego głupoty”. A co z „ideologiem przeciwszystkich” Oksaną Zabużko? W następnych wyborach takiej rubryki nie będzie, rozwiąże swoją armię i przyjdzie dopisywać monografię „Faszyzm kobiecy”, a potem przekazać do więzienia J. Tymoszenko. I usiąść do studiowania książki J. Hucala „Mentalność Ordy”… Przeżywa za Ukrainę także nasza diaspora. Niedawno zwróciła się do Baracka Obamy z żądaniem ochrony demokracji w naszym kraju, za co otrzymała odpowiedź od regionalisty M. Czeczetowa: „To wywłoki, a nie patrioci. Prawdziwi patrioci czegoś takiego nie ogłoszą. Ojczyzna jest jak matka. I normalny syn, jaka by matka nie była, zawsze będzie jej bronić”. Cóż, kiedy takie rzeczy mówi „syn Ukrainy” M. Czeczetow, mimowolnie przypomnisz sobie wiersz B. Olijnyka o synach… Kiedy zaś mówimy o ukraińskiej diasporze, to zauważmy, że podstawą powieści T. Łytowczenki „Orli, syn Orłyka” są losy naszych pierwszych emigrantów politycznych, którzy swoje życie poświęcili ukraińskiej sprawie. W czasach radzieckich o Pyłypie i Hryhorze Orłykach prawie nie wspominano, wszak oni to „zdrajcy”, jedynie czasami w utworach historycznych pojawiała się karykaturalna postać Generalnego Pisarza Pyłypa Orłyka w rządzie hetmana I. Mazepy. Za granicą ukazywały się badania naukowe unikalnego archiwisty, historyka I. Borszczaka „Hetman Pyłyp Orłyk i Francja” (1924) oraz „Wielki mazepieniec Hryhor Orłyk, generał-porucznik Ludwika XV” (1932). Słowo „unikalny” nie jest przypadkowe. Przeglądając dawne archiwa, wyszukując wszystko, co dotyczyło Ukrainy, znalazł w rękopisach wiele nieznanych francuskich autorów, a nawet samego Woltera. Na kanwie historycznej badań I. Borszczaka napisał powieść „Patriota” M. Łazorski, pisarz diasporowy z Australii. Jeszcze w jego dorobku jest powieść-epopeja „Hetman Kyryło Rozumowski”. Właśnie te utwory doktor filologii O. Myszanycz całkowicie bez zastrzeżeń nazwał „artystycznym ekwiwalentem historii”. Powieść T. Łytowczenki „Orli, syn Orłyka”, w odróżnieniu od utworu historyczno-biograficznego M. Łazorskiego, jest utworem artystycznym. Oczywiście, autor opiera się na faktach historycznych, ale są one podane przez bohaterów, ich reakcje psychologiczne, ich działania. Dozowana porcja awanturnictwa — bez niej utwór o przeszłości będzie suchy i informacyjny. Autor nie pozwala sobie na to, by domysł przechodził w zmyślenie. A po co historyczne fantazje — los głównego bohatera jest taki, że nie potrzebuje wymysłów. Po tragedii połtawskiej 1709 roku na ziemiach macierzystych rozpoczęło się niszczenie ukraińskiej państwowości i kultury, starszyzna kozacka masowo przechodziła do szlachty — absolutna paralela z obecnymi „tuszami”. I była to tragedia — naród tracił swoją elitę. Byli na służbie imperialnej Rosji ukraińscy „autonomiści” — ale ich wysiłki stawały się jedynie próbami jakoś zahamowania gwałtownej kolonizacji ze strony Petersburga. Hetmanowanie Kyryła Rozumowskiego zakończyło się poddaństwem Ukraińców, zburzeniem Siczy Zaporoskiej i wysyłką samego hetmana za granicę. Przed tym wysiłki D. Apostoła, a zwłaszcza P. Połubotka, by jakoś zachować autonomię, zakończyły się klęską. A w tym czasie o pełną niepodległość Ukrainy szuka wsparcia wielkich mocarstw syn Generalnego Pisarza, a potem i Hetmana Ukrainy Pyłypa Orłyka, Hryhor (1702—1759). Wywieziony w taborze wraz z wycofującym się wojskiem Mazepy, spędził dzieciństwo w Benderach, był zakładnikiem u Tatarów, gdzie zaprzyjaźnił się z synem chana Kapłan-Girejem, który zostanie głównym chanem i jego przyjacielem. Pochód hetmana Pyłypa Orłyka z wojskami polskimi, tatarskimi oraz zaporożcami Kosta Hordijenki w marcu 1711 roku na Ukrainę był nieudany, ale w lipcu tego samego roku wojska Piotra I wpadły w okrążenie, skąd je banalnie wykupiono. Lecz w kwietniu 1712 roku po klęsce nad rzeką Prut Piotr I podpisał traktat pokojowy z Portą, w którym zrzekł się pretensji do Ukrainy. Cytuję zdanie, zakazane w ZSRR: „Jego Carska Mość swoją rękę zabiera od Kozaków z prastarymi ich granicami”. Ale jak car dotrzymuje słowa — wiemy, wkrótce traktat przeredagowano. A syn Pyłypa Orłyka Hryhor jakby kontynuował działalność ojca, mając testament ojca — traktaty „Wyjaśnienie praw Ukrainy” i „Manifest do rządów europejskich”. Zdobywszy błyskotliwe wykształcenie (uczył się w Polsce, Szwecji i Francji), początkowo pomagał ojcu tworzyć antyrosyjską koalicję, potem sam stał się dyplomatą, działaczem europejskiego formatu. Ale, niestety, w zamian otrzymał jedynie współczucie. Efektywnie pracowały rosyjskie misje dyplomatyczne, w całej Europie zorganizowano poszukiwanie „ma-”
Машинний переклад
Literacki krytyk, dziennikarz. Ogłoszono tegorocznych laureatów. Zostali nimi: Ludowy deputowany Ukrainy, Bohater Ukrainy Iwan Pluszcz (m. Kijów) — za działalność na rzecz stworzenia historyczno-memorialnego muzeum-rezerwatu Pantelejmona Kulisza na Czernihowszczyźnie; Pisarz, krytyk literacki, tłumacz, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki Wołodymyr Bazylewski (m. Kijów) — za książkę “Zimny prysznic historii”; Doktor nauk filologicznych, kierownik Lwowskiego oddziału Instytutu Literatury imienia Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy Jewhen Nachlik — za badania naukowe twórczości Pantelejmona Kulisza; Literaturoznawca, przewodniczący Iwano-Frankiwskiej organizacji obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Jewhen Baran — za książkę artykułów literacko-krytycznych, recenzji, esejów i wywiadów “Cisza pytań: Ludzie. Książki. Życie”; Pisarka, naukowczyni Tetiana Dziuba (m. Czernihów) — za liczne publikacje w wydawnictwach naukowych (tematy badań: “Pragnienie narodu i pragnienie Ojczyzny. Publicystyka drugiej połowy XIX — pierwszej trzeciej XX w.: model tożsamości narodowej” oraz “Literacko-estetyczna koncepcja Pantelejmona Kulisza”); Pisarz Josyp Struciuk (m. Łuck) — za powieści historyczne “Huczwa” i “Stochid”; Pisarz, przewodniczący Związku Literackiego “Czernihów” Mychasyś Tkacz — za stworzenie i redagowanie czasopisma “Literacki Czernihów”; Pisarz Jurij Łazirko (USA) — za znaczące zasługi w rozszerzaniu obszarów poezji ukraińskiej poza granicami Ukrainy i zapoznawanie z nią anglojęzycznego czytelnika; Dyrektor SA “Nowa Linija” m. Łucka Wiktor Mozol — za aktywną i konsekwentną działalność mecenasowską; Artysta Serhij Polak (pośmiertnie) — za udział w projektach literacko-artystycznych radia “Nowy Czernihów”. Jury zostało sformowane w nowym składzie (takie rotacje będą odbywać się co roku). Weszli do niego: Ihor Pawluk — przewodniczący jury, Wasyl Słapczuk — pisarz, naukowiec, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki, honorowy obywatel Łucka i Wołynia, Jarosław Poliszczuk — doktor nauk filologicznych, profesor katedry ukrainistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego (m. Kraków, Polska) oraz Kijowskiego Uniwersytetu imienia Borysa Hrinczenki, Petro Soroka — pisarz, docent katedry teorii literatury i literaturoznawstwa porównawczego Tarnopolskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego imienia W. Hnatiuka, Wiktor Werbycz — pisarz.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
opamiętasz się, gdy już za plecami przeżyte lata. Czasem wydaje się, że maratoński bieg już się zaczął, ty z ostatnich sił biegniesz, ale ten bieg — czy to po kole, czy to dopiero początek, a prawdziwy bieg — przed tobą. Mignęło pierwsze okrążenie — tyś nawet nie zauważył. Już drugie… No a trzecie czy w ogóle będzie? Upadniesz — i z pola: bandażować ból. A hałaśliwa publiczność zapomni, kto startował. Ważne — kto dobiegł. …Zlewa się w jednolitą zasłonę wszystko, co obok. Dzień ostrzy ciosy i, niczym bezliki kat, mi prorokuje, że drugiego okrążenia już nie okrążę. Nieprawda! Oto przecież finisz… No, jeszcze odrobinkę! Już i muzyka grzmi nogom w takt… …Upadam. A spiker ogłasza, że to był tylko… tylko próbny start. Życie trwa w jedności rodowego i indywidualnego. Podobna cecha jest determinująca dla poezji romantycznej. Właśnie romantycy jako pierwsi zaczęli mówić o tej jedności rodu i indywidualnej pamięci. Zresztą, takie było myślenie antyczne — w antycznym micie śmierć nie była myślana jako zakończenie, a dlatego też nie była postrzegana tragicznie. Znacznie bardziej katastroficzna jawi się śmierć kultury, zagłada rodu. Te tematy określają poetycki świat Natalki Pokład. „Głos stali” — sama nazwa książki rozbrzmiewa neoromantycznym światopoglądem. Stal — twardy metal, z którego można wytworzyć broń. Obraz słowa jako stali wywodzi się w naszej literaturze od Łesi Ukrainki. Rzeczywiście, u Natalki Pokład jest wiele obrazowych echa z Łesią Ukrainką. Neoromantycy wierzyli, że słowo — to największa narodowa broń, właśnie słowo może obudzić naród ze snu, skłonić lud do przeciwdziałania systemowi Zła. W szczególności literatura do dziś spełnia funkcję tworzenia alternatywnego świata, w którym nie ma fałszerstw i cynizmu. Przestrzeń polityczna, powielana w masowej świadomości przez media, jawi się dzisiaj jako antyludzka i nieprawdziwa. Nowi państwowi sternicy nie mogą pozbyć się radzieckiego myślenia, radzieckich form zarządzania państwem. Przestrzeń informacyjna, którą kierują oligarchowie, staje się formą oficjalnej propagandy. Natomiast literatura staje się przestrzenią estetyki. Te motywy i problematyka znajdują swoje odzwierciedlenie w nowym symbolistyczno-neoromantycznym zbiorze mini-wyboru Natalki Pokład. Obrazowe, artystyczne słowo pokazuje, że są poeci, dla których dyskurs narodowy wcale nie jest czymś nieartystycznym, niemożliwym do poetyckiego przetworzenia. Poezja — to ważna oznaka narodowego bytu, która zmusza nas do zastanowienia się nad ontologią czasu i własną istotą, stawiając egzystencjalne pytania: „Kim jesteśmy?”, „Gdzie jesteśmy?”, „W jakim czasie żyjemy?”. I cisza, i półmroki wieczorne… O, nie buduj z nich swoich twierdz, dwa ciała, dwa wiosła — w lat migotaniu, lecz ktoś z dwojga — uciekinier, a ktoś — łowca.
Машинний переклад
Dmytro DROZDOWSKI, Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki Poezji N. Pokład nie można odmówić kunsztu, estetyki. Jest w niej, z jednej strony, to, co tradycyjnie nazywamy motywami obywatelskimi. Jednak ten wykreowany świat poetycki trudno nazwać trybunalskim, ideowo zaangażowanym, społecznie zorientowanym. Tematy, które wyrastają z kontekstu społeczno-historycznego, przekształcają się w wyobraźni autorki w przykłady pisarstwa estetycznego, które obnaża problematykę narodową. I ta nakreślona linia nie czyni poezji nieestetyczną, dla modernistycznego świata artystycznego problematyka narodowa zawsze była całkowicie naturalna. Co mieliśmy? Wieczną dumę i Szewczenkę, i bity śniegiem, lecz nie zabity kwiat… Mali, tuliliśmy się do małych, pielęgnując swój niemały świat. … Jakie były potężne i piękne wspólnotą swoich nieśmiertelnych dusz… Jak nam chciało się doczekać cudu, i szeptaliśmy wiekowi: “Nie rusz!..” Modernistyczne spojrzenie na naturę rzeczy obnaża kryzys tożsamości narodowej i historii, w nim człowiek stoi na progu nowego odkrycia lub też refleksji nad tym, co już minęło. To spojrzenie zrodzone z kryzysu, aby ostatecznie wyjść na nowy poziom rozwoju. W poezji Natalki Pokład są symbolistyczne echa: człowiek w symbolizmie istnieje obok mistycznego Wszechświata, czegoś niepojętego, i ono przekształca go, otwierając w świadomości to, czego zwykły człowiek nie jest w stanie widzieć. Refleksje w poezjach autorki momentami wydają się echem mitu solarnego, czyli mitu o złotym wieku swojego narodu. Natomiast projekcje współczesnego świata wydają się ponure, pesymistyczne; nowy człowiek, oddzieliwszy się od pamięci rodowej, zgubił wewnętrzną harmonię, przekształca mit w chaos, dlatego historia pamięci upodabnia się do historii katastrof. Stąd — korzenie pesymistycznego światopoglądu, który wspierany jest jeszcze niesprawiedliwością społeczną, sprzedajnością nowych historycznych i politycznych sterników, ich dwulicowością. Na kozackich cerkwiach płaczą dzwony i krzyże, z białaczką ducha zmaga się żyto… Czas skruchy. Czas, by siebie odnaleźć w narodzie — z kręgosłupem, jeszcze nie złamanym. Albo też: Jak jej ciężko teraz. Świątynia i jest, i jej nie ma: drzwi te same, kopuły te same, tylko inne ikony. I modlitwa umiera. I anielska trąba posyła tylko zduszony charkot z ambony. Ukraino, to ty? Sztandar twój i tryzub, ale oczy obce — nie poznaję was, mamo!.. I w łodzi złotej kołysze się trup, i w cudzej dłoni — klucz od naszej bramy. A ktoś szepcze: cierp, jeszcze długo cierp; a ktoś dzwon młody już zrywa z wieży — i nad polem pustym krwawe sierpy rozstawia — by wiatr rozdmuchał pożar… W poetyckim kosmosie Natalki Pokład są piękne przykłady liryki intymnej, ostre refleksje, poetycka krytyka instytucji społecznych, współczesnej polityki. Można nawet zauważyć dynamikę ewolucyjną: jeśli poezja lat 90. jest bardziej kontemplacyjna, metaforyczna, to poezja lat 2000. zamyka się wokół dyskursu społeczno-politycznego. Kiedy wodzowie lecą z piedestałów, już bezsilni i niestraszni, tłum wokół nich ognisko sprzeciwów rozpala, krzyczy: hańba!.. A między ogniskami ktoś miękko przechadza się, przed tłumem wznosi własną tamę i… piedestał najwyższy wybiera, by jutro stać. Czuć, że nadzieje podmiotu lirycznego nie zostały spełnione, wiara w nowe niepodległe państwo rozbija się, bo naród znów znalazł się bez lidera politycznego. Bohaterów mało, a wodzów wielu. Instynkt koryta — jak nowa zaraza. Wszystko te same kary i wszystko te same zapłaty — za to, że wiary i wierności nie ma. Zburzyli, nakrzyczeli się — brawo! I czekamy, dopóki wydzieli ktoś kawałeczek losu i kawałeczek sławy, czerwone potrząsnąwszy sito. A ci bystrzy — ich teraz niemało: tu — hasło, tu — znaczek, a tu — czyny, — poprawiwszy już wyblakłą przyłbicę, chwytają większe kęsy ze stołu. Wczesna poezja Natalki Pokład jest metaforyczno-formułowa, wyczuwalne są wpływy stylistyki Liny Kostenko, które prześledzić można nawet na poziomie obrazów. Wiersz, który otwiera zbiór “Głos stali”, — “Nie ma pożytku ani ludziom, ani ziemi” — zawiera obraz antyświata, który w literaturze ukraińskiej po raz pierwszy został wyraźnie wyartykułowany w poezji Liny Kostenko. Nie ma pożytku ani ludziom, ani ziemi, jakby świat stawał się już antyświatem. Na tle pompatycznych fraz — czyny małe i chłodami wychłostane lato. … Sentymentalnych słów gorzka rosa, — my z romantyzmu wyrośliśmy. My — inni: po-ko-sze-ni. Cała we krwi kosa. Chowają głos stali nasze wiersze.
I ranią świat. I ranią się sami… Lecz w smutnych oczach aborygena — jego życia niewytrawiony sens: powstania trajektoria ognista. Antyświat zmusza podmiot poetycki do “marzenia o gwiazdce” i “kochania swojego narodu”. Antyświat oznacza wypaczenie historii, formowanie antyludzkiego systemu Zła, w którym ludzka osobowość nie jest nic warta. System sowiecki był ucieleśnieniem tej poetyckiej koncepcji Antyświata, która znajduje swoje interpretacje w wielu zachodnioeuropejskich studiach, na przykład w pracach H. Arendt. Natura historycznego zła związana jest z przyjściem totalitarnych dyktatorów, którzy niszczą każdą próbę inności myślenia. Poezja Natalki Pokład jest osobista, w niej podmiot liryczny występuje jako potężny motor i filozof, który zmienia rzeczywistość. Ta droga zmian jest możliwa pod warunkiem powrotu w przestrzeń społeczną pamięci narodowej, rodowej. Obrazy folklorystyczne i ludowopieśniowe często pojawiają się w tej poezji, jak i temat rozmowy z rodzicami, z przodkami, z dziećmi. Ta poezja ma jeszcze jedną specyficzną cechę. Nie przypadkiem są w niej obrazy najwyższej kapłanki, Kasandry, Oranty, Marusi Czuraj… Czasem podmiot liryczny rzeczywiście wkłada na siebie maskę kapłanki, kobiety-proroka, która przemawia do dzisiejszego narodu głosem przodków, głosem tysiącletniej historii. Spojrzenie bohatera lirycznego tylko częściowo wysławia naturalność i piękno pierwotności, tylko częściowo możemy natrafić na wersy, w których podmiot liryki zachwyca się pogańskim mitycznym światem, w którym człowiek przebywał w harmonijnej jedności z siłami przyrody. Zazwyczaj ten głos jest filozoficznie wyważony, spokojny, zrównoważony; to głos jeśli nie proroctw, to mądrości. Poezja N. Pokład ma swojego czytelnika: tych, którzy pamiętają o doświadczeniu niewoli, którzy pragnęli przepisać w malutkich książeczkach poezję, która przeciwstawiała się sowieckiemu oficjalizmowi, bo mówiła głosem osobistej prawdy i szczerości. Czas aktywności. Czas niepokornych imion. Na krwawym slalomie — czarne otchłanie. Jeszcze kozactwem zasiany wygasły gen w duszy janczarskiej odezwie się dzisiaj. Nam Czarnobyl bezstraszności wszystkim zaszczepił, Czerniowce przeciw lenistwu wprowadziły nam szczepionkę. Między fałszywymi świętościami — prawdy imperatyw… Lecz idei zagrody nie wyrzucił cynik. On ją ogrzał i nowe nadał imię, a niemych cmentarzy nie dowołamy się na świadków; nie golgoty — to prypeckie wioski stoją, — w kronice wieku — okrutne przypiski. Dla czytelników poetki pojęcia ciszy, piękna nie wydają się “staromodnymi”. Natomiast współczesne pokolenie czytelników żyje w znacznie bardziej dynamicznym i wzburzonym świecie, gdzie nie ma wykwintnej ciszy i spokoju. A podmiot liryczny Natalki Pokład czasem prosi o ciszę, bo wie, że tylko tam rodzi się coś prawdziwego. Taka poezja będzie przemawiać do ludzi starszych, którzy mają doświadczenie życiowe, częściowo tragiczne, którzy wiedzą, co to ból, oni boleją nad swoim narodem. Często kosmos poetycki Natalki Pokład poraża naturalną wolnością, te wiersze można łatwo ułożyć do muzyki. W poezji są tradycyjne obrazy i motywy: poszukiwania tożsamości narodowej, zachowanie w sobie pamięci historycznej i rodowej, tworzenie wokół siebie aury miłości i wzajemnego wsparcia. Czas płynie szybko, człowiek nawet nie. W 2011 roku ujrzał świat tomik poetycki “Głos stali” — książka mini-wyboru Natalki Pokład, poetki, której twórczość jest niedostatecznie reprezentowana we współczesnym procesie literackim. W tej książce pokazano ewolucję myślenia poetyckiego, dynamikę transformacyjną w obrazach artystycznych, motywach, środkach wyrazu, budowie zdań na przestrzeni kilku dziesięcioleci. “Głos stali” zaczyna się wierszami z tomiku “Akcenty” (1985), a kończy utworami z tomiku “To miasto — jak ręka Pana” (2007). Odległość czasowa między tymi tomikami — prawie trzydzieści lat, podczas których pojawiały się inne książki, takie jak: “Dzień spowiedzi” (1990), “Ochrony nadziei” (1991), “Rytualny taniec woli” (1994), “Płonie świeca w czarnych wodach” (1996), “Młode słońce” (1999), “Wbrew” (2001) i inne. Natalka Pokład jest laureatką nagród literackich im. J. Małaniuka (1993), M. Kociubynskiego (1999), “Błahowist” (2000), Natalii Zabiły (2010).
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
przebrane gromady malankarzy wędrują po całej Ukrainie, aby oszukać złe siły, żeby się pogubiły i nie znalazły prawdziwej Małanki, nie mogły jej zabrać z powrotem w zaświaty. W Szczodry Wieczór Ukraińcy śpiewają szczedriwki, jedzą rytualne potrawy — kutię, pampuszki, „leczą kozę”, wyganiają wszystkich psotników ze swoich domostw i szczodrze obsiewają. Zawitała w gości do prośwician i sympatyków „Proświty” także dowcipna Małanka z teatru „Meta” (kierownik Zoriana Hryhorijczuk). Nasi goście tańczyli, bawili się przy muzyce wspaniałego zespołu z Radziechowa, życzyli sobie nawzajem oraz całej Ukrainie rozkwitu. W naszym towarzystwie są ludzie w różnym wieku: od studentów po seniorów. I właśnie ta okoliczność dodawała zabawie niepowtarzalności oraz poczucia wielkiej wspólnoty ludzi o podobnych poglądach. Gościowi z Chicago, panu Walterowi, tak się u nas spodobało, że obiecał następny Nowy Rok powitać w naszym towarzystwie, a Małanka niech znów zaprosi do siebie wszystkich przyjaciół „Proświty”, i wy nie bądźcie leniwi — przyłączajcie się!
Машинний переклад
Oksana SEMENIUK, Lwów. Piętnasty rok z rzędu Halicki rejonowy oddział we Lwowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki przeprowadza coroczną zabawę „W gościnie u Małanki”. Tradycyjnie pierwsza część była poświęcona wręczeniu wyróżnień za pozytywny wpływ na ukraińskie społeczeństwo w 2011 roku. Wyróżnienia otrzymali: pisarz, dziennikarz Andrij Ochrymowycz za działalność społeczną, za programy „Dali bude…” oraz „Maszyna czasu”; działaczka społeczna, naukowczyni Iryna Farion za książkę „Ojciec Markijan Szaszkewycz — ukraiński twórca języka” oraz za projekt „Od książki do celu”; zasłużona dziennikarka Hanna Stocka za wieloletnią oddaną pracę w Radiu Lwowskim oraz cykl programów „Wydarzenia, fakty, imiona”; historyk Wasyl Kuczeryk za książkę-informator „Ukraińska Armia Halicka”; członek rady Towarzystwa Stepan Chamar, który oddanie pracuje na niwie oświatowej i był inicjatorem wzniesienia jednego z pierwszych pomników Stepana Bandery we wsi Werbowe, w rejonie bereżańskim. Wyróżnienia otrzymali również profesor Wałerij Bebyk za program „Z głębi tysiącleci” oraz Iwano-Frankiwskie Obwodowe Telewizja „Hałyczyna” za ciekawe, treściwe programy i wysoki profesjonalizm. Obrzęd Małanki i Wasyla wchłonął w siebie starodawne wierzenia w to, że właśnie tej nocy dzielny młodzieniec Wasyl wyrusza w zaświaty po swoją ukochaną Małankę. I udaje im się pokonać wszystkie trudności, nacieszyć się krótką chwilą miłości, której ceną będzie przemiana Wasylka w kwiat, a nagrodą to, że Małanka poniesie nowe życie przez Ukrainę, wszystko co żywe zacznie się płodzić, mnożyć, odradzać. Dlatego… Tetiana BIDZILA, m. Bereżany, obwód tarnopolski. Wieczór literacko-artystyczny „Koladnycia—2012” z cyklu „Spotkania Bożonarodzeniowe w Starym Ratuszu”, który odbył się 15 stycznia w muzeum książki w Bereżanach na Tarnopolszczyźnie, zebrał licznych miłośników noworoczno-bożonarodzeniowych tradycji naszego regionu, wielbicieli kolęd i szczedriwek, nastrojowych ukraińskich pieśni i poezji. Treściwym koncertem ucieszył żeński chór kameralny Cerkwi Przenajświętszej Trójcy w Bereżanach „Gloria” (kierownik chóru Jewhenija Birkowa). Chórzyści wykonywali „Ziemię judejską”, „Bogurodzico Dziewico”, „Kant Bogurodzicy”, „W Betlejem gwiazda świeci”, „Na naszym podwórku”, „Srebrne sanie” oraz inne pieśni przy akompaniamencie fletu (Taras Wydojnyk), skrzypiec (siostra Chrystyna) oraz fortepianu (Jewhenija Birkowa). Chór „Gloria”, jak zaznaczyła prowadząca, pracownik naukowy muzeum książki… Mychajłyna BODNAR, kierownik pracy kulturalno-oświatowej obwodowej „Proświty”, przewodnicząca obwodowej organizacji „Żeńskiej Hromady”. Na stary Nowy Rok w Domu Ludowym „Proświta” w Iwano-Frankiwsku wrzało prawdziwe chrześcijańskie święto, wypełnione duchem Bożego Narodzenia. W tym roku zebrało się tu tylu chętnych do świętowania „Bożego Narodzenia w Proświcie”, że duża sala ledwo pomieściła wszystkich. Zgłosiło się do udziału w święcie dziesięć struktur społecznych. Każda przedstawiła swój niepowtarzalny scenariusz. Oprócz starodawnych szczedriwek i zasiewania, obwodowa organizacja „Żeńska Hromada” przeprowadziła dawny obrzęd wiązania „Wasyli”. Olesja SANDYHA. „Sercem z Bukowiną” — tak nazywa się trzecie wydanie o Bukowinie z serii „Imiona sławnych współczesnych”, które ukazało się w stołecznym centrum wydawniczym „Świat Sukcesu” przy wsparciu Czerniowieckiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz stowarzyszenia „Bukowina” w Kijowie. To fascynująca, pięknie ilustrowana encyklopedia tego wspaniałego regionu — od zamierzchłej przeszłości do naszych dni. Wydanie rozpoczyna się krótkim dyskursem w heroiczną historię obwodu czerniowieckiego. Legendarna ziemia szypińska, twierdze dzielnych Tywerców nad Dniestrem, o których wspomina w swoich pracach bizantyjski cesarz Konstantyn VII Porfirogeneta, heroiczne zmagania miejscowej ludności w składzie Rusi Kijowskiej i Księstwa Halicko-Wołyńskiego, słynna twierdza chocimska i zwycięska bitwa pod Chocimiem przeciwko Imperium Osmańskiemu w 1621 roku pod dowództwem hetmana Piotra Konaszewicza-Sahajdacznego, cierpiętniczy cień Iwana Mazepy, zmuszonego do odwrotu za Dniestr, do Bandery… Nie mniej heroiczne jest również przeciwstawianie się miejscowych Ukraińców wieloletniej denacjonalizacji, kiedy Bukowina wchodziła w skład różnych imperiów: osmańskiego, rosyjskiego i austro-węgierskiego, aż po sowieckie, włączając zakusy Polski i okupację Rumunii… Wszystkie te historyczne perypetie i bliskie współżycie różnych narodów na niewielkim skrawku ziemi ukazały unikalny fenomen bukowińskiego patriotyzmu oraz obraz bukowińskiego patrioty, który stawał się patriotą ukraińskim. W „międzynarodowych” rodzinach urodzili się tacy działacze naukowi, kulturalno-oświatowi i polityczni: lider ukraińskiego ruchu narodowego baron Mykoła Wasylko, pierwszy rektor Uniwersytetu w Czerniowcach Kostantyn Tomaszczuk, naukowiec Agenor Atrymowycz, malarka Augusta Kochanowska, pisarze Jurij Fedkowycz, Olha Kobylańska, Iryna Wilde… I dziś bukowiński kraj nie ubożeje w utalentowanych ludzi. Bukowina podarowała Ukrainie i światu niebiańską pieśń Wołodymyra Iwasiuka, wytyczyła w Kosmos drogę pierwszemu ukraińskiemu kosmonaucie Leonidowi Kadenjukowi i nie wiadomo, jakiego jeszcze geniusza kołyszą jej wsie i miasta… Dlatego każdemu będzie ciekawie zapoznać się z tym bogatym materiałem informacyjnym, który zawierają strony wydania o teraźniejszości regionu, rozwoju gospodarczym, edukacji, medycynie, bogactwie osiągnięć kulturowych i tradycji, a także ciekawych losach Bukowińczyków — bohaterów naszych czasów. Osobny rozdział „Sercem z Bukowiną” poświęcono osobom pochodzącym z Bukowiny, znanym i cenionym ludziom, których życie choć oderwało od rodzinnej ziemi, to nie zerwało ich rodowych korzeni, nie zgasiło miłości do małej ojczyzny. Na przykład Wasyl Tarasiuk — deputowany Dumy Państwowej Zgromadzenia Federalnego Federacji Rosyjskiej, doktor nauk ekonomicznych FR, znany biznesmen pochodzący z Łomaczyńców w rejonie sokiriańskim obwodu czerniowieckiego, który nie zapomina o rodzinnych stronach, zbadał korzenie swojego rodu i napisał historię Sokirian oraz swojej wsi. Wielu bohaterów wydania „Sercem z Bukowiną” przybyło na jego prezentację 13 stycznia do jednej ze stołecznych sal. Z Bukowiny na imprezę przybyła reprezentacyjna delegacja. Prowadzące wieczór Lidia Mychalczenko, Natalia Jatczenko, Wałentyna Mychajłowa (trio „Łybid”) powitały obecnych dawną szczedriwką, po czym prezentacja zamieniła się w bukowiński „szczodry wieczór, dobry wieczór”. Z Nowym Rokiem i Bożym Narodzeniem obecnych powitał przewodniczący stowarzyszenia „Bukowina”, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy Wałerij Cybuch, dyrektor generalny wydawnictwa „Świat Sukcesu” Neonila Struk, sekretarz odpowiedzialny stowarzyszenia Bohdan Hurbyk, kierownik projektu „Sercem z Bukowiną” Olha Babij i inni. Apoteozą bukowińskiego Szczodrego wieczoru stał się improwizowany koncert, który podarowali rodakom artyści ludowi Ukrainy Dmytro Hnatiuk, Pawło Dworski, zasłużony artysta Ukrainy Iwan Derda, „bukowiński Paganini”, skrzypek Wasyl Wizniuk, utalentowany wirtuoz-akordeonista Ołeh Mykytiuk. Zakończył się wieczór-prezentacja wydania „Sercem z Bukowiną” noworoczną pieśnią wielbiącą oraz szczodrą rodzinną wieczerzą.
Машинний переклад
Jarosława Mazurak, — niezwykle pracowity. Choć skład chóru nie jest duży (15 śpiewaczek), to w ciągu zaledwie półtora roku zdołał zdobyć znaczną popularność i autorytet zarówno w Brzeżanach, jak i poza granicami miasta. Oprócz liturgii, które chórzystki śpiewają w niedziele i święta w cerkwi pw. Trójcy Przenajświętszej, koncertują one również. Za nimi udane występy we Lwowie, Iwano-Frankiwsku, Morszynie, Zaleszczykach, Zborowie, Czerwonogradzie, a także w Kijowie, w cerkwi na Askoldowej Mogile. Uczestniczki „Glorii” śpiewały także podczas otwarcia i poświęcenia świątyń w Posuchowie i Pawłowie oraz we wsiach rejonu nadwórniańskiego obwodu iwanofrankiwskiego, podczas obchodów ważnych świąt, jubileuszowych dat osób duchownych, w szczególności podczas obchodów 200-lecia ks. Markiana Szaszkewycza. Obecnie w repertuarze chóru znajduje się około 80 utworów, ponad 10 programów koncertowych. Dziewięć utworów weszło do programu nagranego na płycie audio „Łaskami bogata” (poświęconej bł. Jozafacie). Dyrygentką chóru jest Jewhenija Birkowa — kompozytorka, aranżerka, córka znanego muzyka i artysty Mykoły Bezdilnego. Niedawno ukazał się jej zbiór „Pieśniowy ogród Markiana” — 11 utworów do wierszy M. Szaszkewycza. Świąteczne spotkania w Starym Ratuszu uświetniło również zapoznanie się z nowymi osiągnięciami twórczymi członka Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Bohdana Andrusiaka. Wydarzenie zakończyło się wiązanką kolęd, poezji oraz wspólnym kolędowaniem uczestników i gości ulubionej „Koladnyci”.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
życzenia z okazji 80. rocznicy urodzin członkini „Kobiecej Hromady”, proświtianki Nadii Łegun, która mimo swojego sędziwego wieku jest ozdobą kobiet tego kraju. Jeszcze w latach 40. ubiegłego wieku, jako mała dziewczynka, chodziła od domu do domu z kolędą, w której są słowa: „A w chatce przy dolinie
Świeca dopala się,
Stara matka na wieczerzę
Syna swojego wygląda…”
Witano ją radośnie, a ludzie płakali, bo u każdego kogoś brakowało: kogoś wywieziono na Syberię, ktoś zginął za wolność Ukrainy. …Smutny był wigilijny wieczór 1947 roku. O tym przypomnieli byli więźniowie polityczni i represjonowani wraz ze swoim przewodniczącym Petrem Hajwaniukiem, wykonując kolędę. W imieniu dywizjonistów z świątecznymi życzeniami wystąpił 92-letni przewodniczący Mychajło Mulyk. Ciepło i serdecznie pogratulował uczestnikom uroczystości, życząc obfitych plonów na niwie oświaty, obwodowy kierownik „Proświty” Stepan Wołkowećkyj. Nie obyło się bez dowcipnej „Malanki”, którą zorganizowała i przywiozła wiejska sołtys z Uzyna w rejonie tyśmienickim Oksana Szałauta. Z trembitami, topórkami, w huculskim stroju narodowym i ze swoimi osobliwymi kolędami na święto przybył ośrodek proświtiański „Świtowyd” (przewodniczący Oleh Połiwczak). Ciekawym był występ jednej z najstarszych kobiecych organizacji społecznych — Związku Ukrainek. Już po raz drugi z rzędu w świątecznym programie z kolędami śpiewanymi w języku polskim zaprezentowało się polskie towarzystwo kulturalne w Iwano-Frankiwsku im. F. Karpińskiego. Bożonarodzeniowe życzenia płynęły od artystycznych zespołów proświtiańskich „Kwiaty Romenu” i „Czerwonej Kaliny”. Spotkanie odbyło się w przyjaznym gronie, przy obfitych świątecznych stołach, które zdobiły didukhy i rozmaite bożonarodzeniowe kompozycje. Chce się wierzyć, że nowy rok będzie pełen dobrych spraw i jasnych myśli.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
dziennikarka Tetiana Dejnehina, docent LNU imienia Tarasa Szewczenki, uczeń Iwana Danyłowycza, proświcianin Jurij Kisełow. Wielbiciele twórczości poety, proświcianie ziemi swatowskiej i całego obwodu postanowili w przyszłym roku wznieść w centrum rejonowym popiersie pisarza. Generał armii Ukraińskiego Kozactwa Wałentyn Krawczenko w imieniu Rady Najwyższej organizacji pośmiertnie odznaczył artystę najwyższym kozackim odznaczeniem — Orderem Opieki Najświętszej Bogurodzicy, który wręczył córce Iwana Danyłowycza — Łesi. Miejscowy muzyk Wasyl Leonenko wykonał pieśni do wierszy Iwana Nyzowego — „Za Ukrainę ból nieustanny”, „Ja Swatowym zaślubiony” i inne, a młodzieżowy zespół artystyczny „Jasa” — kompozycję literacko-muzyczną na podstawie jego poezji. Uczestnicy wydarzeń obejrzeli film wideo o artyście, zapoznali się z jego dorobkiem twórczym, który składa się z ponad stu książek poetyckich, prozatorskich i publicystycznych. Niestety, w organizacji i przeprowadzeniu wydarzeń nie wzięli udziału przedstawiciele obecnej ukraińskiej (a dokładniej antyukraińskiej) władzy. Wydarzenia upamiętniające miały charakter kameralny, a ich uczestnikami stali się właśnie ci, dla których Iwan Nyzowy i pamięć o nim są naprawdę drogie. Centrum prasowe Ługańskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki rada miejska. Na początku 2012 roku na pierwszym posiedzeniu sesyjnym rówieńscy deputowani postanowili przewidzieć środki na wykup pomnika i utworzyli komisję, która określi miejsce jego ustawienia. Wstępnie planuje się ustawić monument albo na ulicy imienia Chasewycza, albo obok dworca kolejowego. Nił Chasewycz — aktywny działacz polityczny i artysta, który pracował w dziedzinie grafiki książkowej i dokumentalnej, wydał drukiem album „Exlibrisy Niła Chasewycza”. Podczas formowania oddziałów UPA, pomimo kalectwa (stracił nogę), przyłączył się do pracy podziemnej, pracował w redakcji gazety „Wołyń w walce”. Ilustrował prawie wszystkie wydawnictwa podziemne na Wołyniu i Polesiu, w szczególności satyryczne wydawnictwa UPA „Chrin” oraz „Ukraiński pieprz”, gdzie wyśmiewał władzę. Podziemny artysta był nieustannie prześladowany. W 1952 roku ukrywał się na chutorze obok wsi Suchiwci na Rówieńszczyźnie. Tam w kryjówce został zabity. Gdzie jest grób artysty — nie wiadomo. Obecnie oficjalnie ogłoszono, że pomnik najsłynniejszego powstańczego artysty w Równem jednak stanie.
Машинний переклад
Tak pisał swego czasu nasz sławny krajan z Ługańszczyzny Iwan Danyłowycz Nyzowyj (3.01.1942—30.09.2011). Dlatego nie jest przypadkiem, że pierwsza dekada stycznia nowego 2012 roku nie tylko w kraju słobożańskim, ale i w przemysłowym Ługańsku oraz na wszystkich ukraińskich ziemiach, gdzie w różnych czasach żył i pracował, została naznaczona szeregiem społecznych wydarzeń literacko-artystycznych dla uczczenia tego znanego ukraińskiego poety, prozaika, dziennikarza, działacza społecznego, wieloletniego szefa Ługańskiej obwodowej organizacji pisarskiej, aktywnego członka Proświty, nieprzejednanego opozycjonisty wobec wszystkiego, co antyukraińskie. Wydarzenia upamiętniające rozpoczęły się w Ługańsku, w sali Ukraińsko-Kanadyjskiego Centrum „Odrodzenie”, gdzie 3 stycznia przeprowadzono wieczór literacko-artystyczny Proświty, poświęcony Iwanowi Nyzowemu i profesorowi Anatolijowi Pohribnemu, którzy urodzili się tego samego dnia i roku. Sala była udekorowana stoiskami z ekspozycjami na tematy życia i twórczości tych działaczy, gdzie główne miejsce zajęły ich książki, fotografie, artykuły z czasopism i inne dokumenty. 5 stycznia przedstawiciele społeczności Ługańszczyzny na licznym zgromadzeniu w centrum Swatowego odsłonili tablicę pamiątkową poświęconą Iwanowi Nyzowemu. Właśnie w tym słobożańskim miasteczku artysta odczuwał wielkie natchnienie, tam zdobył wielu przyjaciół — takich jak dziennikarz i działacz społeczny Wołodymyr Prosin, artyści Serhij Ziatiow i Wasyl Łeonenko, poeta Mykoła Twerdochlib oraz wielu innych. 10 stycznia aktywiści Proświty z Ługańska i Swatowego zorganizowali wieczór literacko-artystyczny pamięci Iwana Nyzowego „Na skrzydłach natchnienia” w pomieszczeniu obwodowej uniwersalnej biblioteki naukowej. Podczas tych wydarzeń słowo o poecie wygłosili deputowani ludowi — prezydent bazowego uniwersytetu Proświty, Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, Witalij Kuryło oraz Ołeksandr Steszenko, kierownik Ługańskiego obwodowego zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Wołodymyr Semystiaha oraz krajowego Ukraińskiego Kozactwa Wałentyn Krawczenko, sekretarz odpowiedzialna obwodowego zjednoczenia „Proświty” Dora Tymoszewska, przewodniczący Ługańskiego miejskiego towarzystwa języka ukraińskiego Wołodymyr Łytwyn, przewodniczący Swatowskiego rejonowego towarzystwa języka ukraińskiego „Źródło” imienia M. N. Szczepenka Wołodymyr Prosin, dyrektor biblioteki obwodowej Inna Rybjancewa, która swego czasu wspólnie z Iwanem Danyłowyczem organizowała jego wieczory autorskie, córka Iwana Nyzowego, Łesia Nyzowa, która aktywnie pracuje nad uporządkowaniem jego spuścizny literackiej, oraz inni aktywiści i krewni. Różnorodne oblicza talentu Mistrza Słowa ukazali jego koledzy po piórze — pisarz i literaturoznawca, członek Proświty Ołeksa Neżywyj, poetka i
Машинний переклад
Jewhen CYMBALUK, obw. rówieński
Chodzi o Niła Chasewycza. Dokładniej o pomnik znanego ukraińskiego malarza, grafika, aktywnego działacza społecznego i politycznego, członka Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów oraz Ukraińskiej Głównej Rady Wyzwoleńczej. Historia tego monumentu naznaczona jest różnymi etapami: od pochwalnej chwały po zimną obojętność. Na początku XXI wieku pomnik wykonano za środki Międzyregionalnej Akademii Zarządzania Personelem i ustawiono w Równem, na terenie Równeńskiego Instytutu MAUP. W 2008 roku cokół zdemontowano. Ten krok dyrekcja instytutu wyjaśniła tak: „Swego czasu monumentalne popiersie Chasewycza ustawiono obok niedokończonego przedszkola, którego pomieszczenia nasza uczelnia miała wykupić. Tymczasem Równeński Instytut MAUP przeniósł się do innego budynku. W związku z tym z Kijowa nadeszło polecenie, by przenieść pomnik do placówki edukacyjnej i w ten sposób go zachować, ponieważ z tablicy zaczęły już znikać litery. Nie wykluczono, że mogli ukraść brązowe popiersie. Tym bardziej że pomnik nie figurował na bilansie miejscowych władz. Dlatego przewieźliśmy go, by ustawić bliżej instytutu”. Jednak nie stało się tak, jak się wydawało. Pomnik Niła Chasewycza już nigdy nie stanie, ponieważ placówka edukacyjna zakończyła swoje istnienie. Tymczasem o cokół zatroszczyła się Równeńska
Машинний переклад
Mykoła CYWIRKO. Chyba nieprzypadkowo to moje kolejne starcie na, że tak powiem, froncie owocowo-warzywnym wydarzyło się właśnie w tym przedświątecznym dniu. Już nawet niektórzy koledzy z Proświty, jak od niedawna zrozumiałem, odnoszą się do takich konfliktów z pewnym sceptycyzmem. To, powiadają, anachronizm. Co z tego, że zwrócisz uwagę sprzedawcy w sprawie nabazgranych odręcznie cenówek? „Przyszliście coś kupić – to kupujcie! A w jakim języku zrobiono szyldy, Was nie powinno obchodzić” – odpowiedzą, i to tak wykwintną ukraińszczyzną, że zdaje się, przymkniesz oczy – i czyż nie profesor literaturoznawstwa? „No, dobrze – nie uspokajam się – niech nasz lud na Nywkach (północno-zachodnie przedmieście Kijowa – przyp. red.) potrzebuje wyjaśnień w sprawie tego, co to jest „cybulia” (cebula), „ohirok” (ogórek), „morkwa” (marchew), „harbuz” (dynia). Mojej bezskutecznej walce z waszymi „łukami” i „ogurcami” końca nie widać. Ale dlaczego wy nas, Ukraińców, witacie „s Nowym godom” (mam przy tym na myśli napis na ścianie, wykonany wielkimi literami)? Czyżby i słowo „rik” (rok) wymagało tłumaczenia? W odpowiedzi brzmi „sentencja” dotycząca tego, że język rosyjski jest międzynarodowy (?) i w ogóle, u nich, widzisz, gospodarzem jest gaspadin Izmaiłow… Ot, co. Wychodząc z pawilonu warzywnego i rozmyślając, jak by tu spotkać się i porozmawiać z panem Izmaiłowem, mimowolnie rzuciłem okiem na budynek naprzeciwko. Zwyczajna sobie „chruszczowka”… I w tej chwili przypomniałem sobie, że w kalendarzu 5 stycznia, że w tym budynku przy ulicy Akademika Tupolewa 28 mieszkał w ostatnich latach mój dobry przyjaciel i brat w piórze Jewhen Warda. Dwadzieścia lat temu, właśnie przed Bożym Narodzeniem przestało bić jego mężne serce, zmęczone faszystowskim obozem koncentracyjnym, gdzie był z matką jeszcze jako małe dziecko, totalitarnymi prześladowaniami lat 1960–1970 i jeszcze wieloma innymi rzeczami. Na długo przed znajomością z Jewhenem, która wydarzyła się, niestety, dopiero w drugiej połowie lat 80., słyszałem o nim niejednokrotnie. Czy to jako ciekawostkę, czy to jako legendę opowiadano o „Persie”, którego prześladowano za ukraiński nacjonalizm. Z czasem wyjaśniło się, że takiego Irańczyka w przyrodzie nie istniało, w każdym razie w okresie susłowszczyzny – na pewno. Za to był Asyryjczyk Jewhen Inwijowycz Warda. Jakieś niezdrowe, w opinii radzieckich ideologów, zainteresowanie przejawiał ten młodzieniec wobec tego, co narodowe, ukraińskie. Przetłumaczył na język Szewczenki opowiadania średniowiecznego asyryjskiego pisarza Abu-l-Faradża (1972), wiersze innego asyryjskiego literata Dawida Iljana… Ale na tym nie poprzestał. Kiedy Jewhenowi Wardzie „znawcy sztuki w cywilu” „doradzili” wyjechać z Kijowa, on w Czerkasach w 1979 roku wydał broszurę „Historia pomników T. H. Szewczenki”… Dziwny „Pers”, czyż nie? Syn Asyryjczyka i Ukrainki, Jewhen Warda stanowił przykład obywatela, który święcie kochał ziemię, gdzie się urodził i wychował, ale też oddawał należne starożytnemu narodowi, którego krew płynęła w jego żyłach. Najjaśniejsze moje wspomnienie o Jewhenie nie jest tym, kiedy zaprosił mnie do cerkwi Świętej Pokrowy na Podolu, na poświęcenie kupionej przez niego na Andrijewskim Uzwozie ikony Matki Bożej. To również nie spotkanie z nim w Dzień Kijowa w 1991 roku, kiedy Jewhen dopiero co przeszedł ciężki zawał. To także nie ten dzień w 1990 roku, kiedy w redakcji gazety „Mołod’ Ukrajiny” złożyliśmy z nim swoje podpisy pod odezwą Wolnego Stowarzyszenia Ukraińskich Dziennikarzy. Oczywiście, wspomnieniem nr 1 była, jest i będzie nasza wspólna podróż do Kaniowa 22 maja 1991 roku, której rezultatem była nasza z Wardą korespondencja „Na naszej – nie swojej ziemi”, wydrukowana w „Weczirnim Kyjewi”. Ponieważ wydarzenie opisywane w materiale było rezonansowe, nie obyło się bez publikacji pod rubryką „Powracając do wydrukowanego”. Nazwa jej była nieco kuriozalna – „Lenin-autokafelista”. Ale mniejsza z tym. Bardzo podobała mi się ta współpraca z Jewhenem Wardą i miałem nadzieję na jej kontynuację… Przeżył w niepodległej Ukrainie z miesiąc. A jak przeżywał „najazdy” byłej metropolii na państwo, które dopiero co zaczęła uznawać światowa wspólnota! Jeszcze 3 stycznia 1992 roku dzwonił do mnie ze swojego mieszkania przy ul. Tupolewa 28: „Mykoło, słyszałeś? No, jakże tak! Kiedy oni dadzą nam spokój?!” Jewhenie, Jewhenie… Jak mi Ciebie brakuje dzisiaj! Jak brakuje Ciebie i takich jak Ty nam, Ukrainie! Jaką słabą pociechą jest dla mnie przedmowa do Twojej pośmiertnej książki „Od Niniwy do Ukrainy” (Kijów, „Znannia”, 1994). Wiem, Ty nigdy nie dopuściłbyś takiego sparafrazowania: od Niniwy do Nikczemii! I słysząc moje oburzenie w sprawie kolejnej językowej porażki na targu „Turbota”, który jest naprzeciwko Twojego budynku, poklepałbyś mnie po ramieniu i powiedział: „Chodźmy, przyjacielu, do tego Izmaiłowa. Ja znajdę słowa, znajdę argumenty, które zmuszą tego człowieka do zastanowienia się nad tym, kim on jest, gdzie on dzisiaj mieszka i co robi”. Pamięci ukraińskiego patrioty, proświcianina, poety i tłumacza, Asyryjczyka Jewhena Inwijowycza WARDY (1942–1992)
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
W pierwszych dniach nowego roku w Kirowohradzie odbyło się zebranie społeczności, zainicjowane przez miejscową organizację Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” (teatr ściśle z nią współpracował), podczas którego nagłośniono najbardziej palące problemy w sferze humanitarnej obwodu oraz ogłoszono odrodzenie szerokiego zrzeszenia społecznego „Perewesło”. Mieszkańcy Kirowohradu w średnim i starszym wieku pamiętają, jak znaczącą rolę w jednoczeniu rodaków odegrało to zrzeszenie pod koniec lat 80. i na początku lat 90., w czasach kształtowania się niepodległości państwowej. Pierwszym dokumentem, który przyjęło nowo odrodzone zrzeszenie, był apel do władz obwodowych z żądaniem przedłużenia kontraktu z Mychajłem Iljaszenkiem. Jeśli wcześniej przedstawiciele społeczności mówili, że teatr koryfeuszy jest w niebezpieczeństwie, mając na myśli fatalny stan budynku, to teraz, gdy jest on aktywnie restaurowany, chodzi o to, że budynek zostanie odbudowany, ale teatru nie będzie. Ponieważ wraz z Mychajłem Iljaszenkiem opuszczą go czołowi aktorzy, a główny scenograf (nawiasem mówiąc, profesor Uniwersytetu w Auckland, który właściwie zgodził się pracować w Kirowohradzie dzięki autorytetowi Mychajła Wasylowycza) Pawło Bosyj już złożył wypowiedzenie… Ratować teatr koryfeuszy podjęły się także opozycyjne partie polityczne. Po raz pierwszy w nowożytnej historii ich przedstawiciele zebrali się na wspólną akcję poparcia żądań zespołu teatru bez partyjnych flag. I chociaż Ihor Spinul wyznaczył właśnie na ten czas zebranie składu artystycznego teatru, aktorom udało się przekazać swoje stanowisko uczestnikom akcji protestacyjnej. Ponad półtorej setki podpisów pod żądaniem przedłużenia kontraktu z Mychajłem Iljaszenkiem przekazano przewodniczącemu rady obwodowej. Również o swoim możliwym przyjeździe do Kirowohradu w celu wsparcia zespołu teatru poinformowali już Łeś Taniuk, Bohdan Stupka, Ada Rohowcewa, Fedir Stryhun.
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Світлана ОРЕЛ, м. Кіровоград Наприкінці минулого року закінчився контракт із директором і головним режисером театру, заслуженим діячем мистецтв Михайлом Ілляшенком. Михайло Васильович пропрацював у театрі дев’ять років. Прийняв його у жалюгідному стані, з великими боргами, слабеньким репертуаром та практично аварійним приміщенням. За ці роки йому вдалося багато зробити. У театр прийшло чимало молодих акторів, значно оновлено й осучаснено репертуар. Наш театр — учасник багатьох театральних фестивалів, кілька років тому він отримав звання академічного. Поступово розрахувалися з боргами, люди відчули себе впевненіше — придбали новий автобус для виїздів, з’явилася оргтехніка в адміністративних служб, стабілізувалися всі належні виплати, працівники почали одержувати премії. Той фінансовий план, який поставило перед колективом обласне управління культури, за минулий рік перевиконали більш як удвічі. Хоча театр досі не має власного постійного приміщення, адже всі ці роки триває безкінечний ремонт старого, зведеного ще в середині позаминулого століття. У 70-х роках його недолуго перебудували, а тепер триває масштабна реконструкція. Звісно, в попередні роки грошей не вистачало, тож ремонтували його частинами. Кілька десятиліть театр очолювали випадкові люди (були серед них і військовий та директор цегельного заводу), зорієнтовані на отримання миттєвого ефекту та дешевої популярності, що призвело до занепаду театру. Тепер же утвердився керівник і режисер справжнього українського театру — з глибоким національним мистецьким баченням, з авторитетом у громадських і мистецьких колах області й України. Але обласна влада… хоче бачити на цій посаді іншого. Регіонали налагодили фінансування реконструкції приміщення театру, яке мають завершити до осені, — саме тоді відзначатимуть 130-річчя створення українського професійного реалістичного театру. А якщо вони вкладають гроші, то хочуть мати якусь віддачу для себе. Чи прагнуть перетворити нову сучасну сцену на майданчик для свого набридлого піару? Інакше пояснити абсурдні дії влади неможливо. Ні в управлінні культури, ні керівництво обласної ради не попередили Михайла Ілляшенка, що не мають наміру продовжити з ним контракт. Михайло Васильович дізнався про це з Інтернету. А новим директором обрали керівника хореографічного ансамблю “Конвалія” Ігоря Спінула — він член Партії регіонів. Чи не найпримітніша риса для очільника театру?! Питання про обрання директора театру не виносили навіть на обговорення профільної комісії обласної ради. Нового очільника рекомендувала комісія з питань власності, члени якої, мабуть, так само розбираються в мистецтві, як і їхній протеже. Це призначення не затверджувалося на сесії обласної ради, яка відбулася 28 грудня. На ній взагалі не розглядали це питання, хоча працівники театру роздали депутатам протокол загальних зборів колективу, де вони висловлюють одностайну підтримку своєму керівникові Михайлу Ілляшенку. Правда, перший заступник голови обласної ради Олександр Шаталов вийшов на площу до представників колективу та обіцяв передати їхні вимоги голові облдержадміністрації Сергію Ларіну. Ніхто з керівників області не знайшов часу для предметної розмови з колективом, який неодноразово просив про таку зустріч, розраховуючи на здоровий глузд керманичів. Але дарма. Влада не чує акторів та ще й начальник управління у справах преси й інформації Євгенія Шустер назвала їх “театром алкоголіків, який треба розігнати”. Що мала на увазі чиновниця (вона трактує все інакше, підкреслюючи, що говорила про окремих людей) невідомо, але актори мають намір подати до суду за образу честі й гідності.
Актори Кіровоградського обласного академічного музично-драматичного театру імені Марка Кропивницького цьогорічних зимових свят уже кілька разів виходили на центральну площу, що перед приміщенням облдержадміністрації та обласної ради. І не для того, аби веселити малечу чи виступити з різдвяним вертепом, а щоб апелювати до влади, домагатися, аби вона їх почула. Поки що це розмова глухого з німим.
Наступного дня після проведення сесії обласної ради її голова Микола Ковальчук привів у театр нового керівника, наказ про призначення якого вже підписав. На якій підставі? Ігор Спінул відразу заявив, що в театрі жодного разу не був, української драматургії ніколи не читав, але з усім розбереться буквально… за кілька тижнів. До того ж демонстративно говорив російською мовою, зауваживши, що державну мову знає, але розмовляти нею принципово не буде, після чого колектив просто встав і вийшов. Правда, перед тим актори намагалися з’ясувати у голови обласної ради, які ж претензії до їхнього керівника Михайла Ілляшенка. Микола Михайлович публічно заявив, що жодних претезій до Ілляшенка немає, але, мовляв, таке життя... Владі вдавалося утримувати в безпечних для себе рамках цей конфлікт ще й тому, що вона свого часу чітко взяла під контроль інформаційний простір області. Попередні керівники комунальних ЗМІ, до яких таки були претензії, самі написали заяви і пішли, новим же просто вказують, що робити. Але вже в
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny
Kod pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”: na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek; na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek; na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek; na rok 105 hrywien 54 kopiejki.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępczyni redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na “Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety “Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 0 4 Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w kombinacie “Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301204 Nakład w styczniu — 20 000 Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Машинний переклад