Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
ZANIEDBANA PAMIĘĆ
Слово Просвіти, №06 за 2009 рік
Petro ANTONENKO Nie będziemy zatrzymywać się na znanych prawdach, że to państwo, a dopiero potem darczyńcy-mecenasi, powinno dbać o ochronę, odnowienie i zachowanie zabytków narodowych; że nie jest to tylko nasza wewnętrzna sprawa, gdyż zabytki te są dorobkiem ludzkości, a Ukraina musi je chronić, podpisawszy szereg międzynarodowych konwencji i umów. Zbyteczne przypominać, że sprawa ta od dziesięcioleci jest u nas na dziesiątym planie i zawsze brakowało na nią środków. Jeśli w 2003 roku na renowację zabytków historii przekazano 71 procent potrzebnych środków, to w kolejnych dwóch latach — po 57 procent, a później odpowiednio 18 i 11 procent. Zacznijmy od tego, co wydawałoby się, że nie wymaga wielkich wydatków: ewidencji i wyceny zabytków. Tutaj prawie nic się nie robi, prawdopodobnie po to, by łatwiej było do końca niszczyć, a nawet rozkradać narodowe świętości. Obecnie na Ukrainie znajduje się 140 tysięcy zabytków historii i kultury. Działa 64 rezerwaty, w tym 26 państwowych, pozostałe komunalne. Do Listy światowego dziedzictwa UNESCO włączono Sobór Sofijski w Kijowie wraz z zespołem architektonicznym, Ławrę Pieczerską, historyczne centrum Lwowa, południkowy łuk Struvego oraz lasy bukowe Karpat. Przygotowano dokumenty na kolejne 11 obiektów. Wszystkie zabytki powinny być wpisane do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy. Przez sześć lat tego rejestru, który miały stworzyć Ministerstwo Kultury i Turystyki, Państwowa Służba ds. Narodowego Dziedzictwa Kulturowego oraz Ministerstwo Rozwoju Regionalnego i Budownictwa, tak i nie stworzono. Istnieje tylko wykaz obiektów. Nie dokonano wyceny pieniężnej żadnego zabytku, a jest to obowiązkowy wymóg prawa. Czyli wszystko to jest bezcenne, w tym sensie, że prawnie nie kosztuje nic. Czyż to nie podstawa do rozkradania! Wyjątek stanowią chyba tylko 18 ze 120 zabytków Ławry Pieczerskiej, i to tylko dlatego, że zostały oddane w dzierżawę. Jeszcze jedna zalegalizowana furtka bezprawia — brak w większości przypadków umów ochronnych, które muszą zawrzeć wszyscy właściciele zabytków z odpowiednim organem państwowym. Dziwi, że Państwowa Służba ds. Dziedzictwa Kulturowego w ogóle nie posiada informacji o liczbie takich umów. Wiadomo, że przez ostatnie ponad trzy lata zawarto… aż 20 i uzgodniono kolejne 50. To przy tysiącach zabytków. Na przykład, bez umowy ochronnej jest słynny Narodowy Rezerwat „Chortyca”. Słowem, kradnij do woli. Co prawda, przejąć obiekty pod ochronę czasem nie ma jak. Gdyż w dziewięciu obwodach, wraz ze stołecznym, do tej pory nie stworzono specjalnych lokalnych organów ochrony dziedzictwa historyczno-kulturowego. Wszystko to rodzi przestępczą bezkarność w sprawie zachowania narodowych świętości. Za przykład można wziąć Ławrę Pieczerską. Jest to jednocześnie Narodowy Rezerwat Historyczno-Kulturowy (podlega Ministerstwu Kultury i Turystyki) oraz działający klasztor Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Bolączki Ławry to temat osobnej i trudnej rozmowy. W rezerwacie tylko w latach 1999—2007 wbrew warunkom umów ochronno-dzierżawnych i bez zgody dyrekcji zburzono 11 obiektów dziedzictwa kulturowego (w tym bramę i ogrodzenie przy wjeździe do Dolnej Ławry), przebudowano 16 obiektów i zbudowano 16 nowych. „Ponadto, nieskoordynowane działania dotyczące rekonstrukcji i budowy powodują procesy niszczące zabytki Rezerwatu”, zapisano w Raporcie. Chodzi o działalność gospodarczą klasztoru, niepotwierdzoną ani Planem Generalnym, ani obliczeniami, nawet bez projektu zabezpieczenia inżynieryjnego terenu. Słowem, kto co chce, to robi. Tymczasem, zgodnie z międzynarodowymi konwencjami, nasze państwo jest zobowiązane informować Sekretariat UNESCO nawet o zamiarze prowadzenia podobnych prac na obiektach znajdujących się pod ochroną społeczności światowej. Jeszcze w 2006 roku rząd wydał polecenie odpowiednim organom państwowym oraz władzom stołecznym, aby eksmitować z Ławry te instytucje i organizacje, których działalność nie jest związana ani z rezerwatem, ani z cerkwią. Polecenia tak i nie wykonano. Zamiast tego 40 procent ogólnej powierzchni w budowlach i gmachach Ławry oddano w dzierżawę i bezpłatne użytkowanie wszystkim tym „gościom”, a z powodu braku powierzchni ekspozycyjnych wystawia się tylko jeden procent (!) posiadanych zbiorów. Nawiasem mówiąc, przykład z Ławry biorą inne rezerwaty. Tak, Krzemieniecko-Poczajowski oddał w dzierżawę pomieszczenia przedsiębiorstwu „Profdezinspekcja”, rezerwat „Chersonez Taurydzki” — lokalnemu klubowi jachtowemu. Jeszcze jeden palący problem — ziemie terenów rezerwatowych. Tutaj są tysiące hektarów „niczyjej” ziemi. Tak, w państwowych rezerwatach, podległych Ministerstwu Kultury i Turystyki, prawie na 30 procentach powierzchni do tej pory nie wydano aktów państwowych na stałe użytkowanie ziemi. Dokończenie na s. 3 Izba Obrachunkowa Ukrainy przygotowała i przedłożyła pod rozpatrzenie parlamentu Raport o wykorzystaniu środków Budżetu Państwa na zachowanie dziedzictwa historyczno-kulturowego w rezerwatach. Ponieważ Budżet Państwa tworzy Rada Najwyższa Ukrainy, ona też kontroluje jego wykonanie. Izba Obrachunkowa, zgodnie z Konstytucją Ukrainy, jest jedynym organem państwowym stworzonym przez parlament do takiej kontroli. POZNAJCIE: OLESIA KOWALCZUK Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
