To zdjęcie zachowało dla nas bramę Ławry Dolnej, zburzoną jesienią 2007 roku PIERWODRUK ZNAKI NASZYCH CZASÓW
Машинний переклад
Petro ANTONENKO Nie będziemy zatrzymywać się na znanych prawdach, że to państwo, a dopiero potem darczyńcy-mecenasi, powinno dbać o ochronę, odnowienie i zachowanie zabytków narodowych; że nie jest to tylko nasza wewnętrzna sprawa, gdyż zabytki te są dorobkiem ludzkości, a Ukraina musi je chronić, podpisawszy szereg międzynarodowych konwencji i umów. Zbyteczne przypominać, że sprawa ta od dziesięcioleci jest u nas na dziesiątym planie i zawsze brakowało na nią środków. Jeśli w 2003 roku na renowację zabytków historii przekazano 71 procent potrzebnych środków, to w kolejnych dwóch latach — po 57 procent, a później odpowiednio 18 i 11 procent. Zacznijmy od tego, co wydawałoby się, że nie wymaga wielkich wydatków: ewidencji i wyceny zabytków. Tutaj prawie nic się nie robi, prawdopodobnie po to, by łatwiej było do końca niszczyć, a nawet rozkradać narodowe świętości. Obecnie na Ukrainie znajduje się 140 tysięcy zabytków historii i kultury. Działa 64 rezerwaty, w tym 26 państwowych, pozostałe komunalne. Do Listy światowego dziedzictwa UNESCO włączono Sobór Sofijski w Kijowie wraz z zespołem architektonicznym, Ławrę Pieczerską, historyczne centrum Lwowa, południkowy łuk Struvego oraz lasy bukowe Karpat. Przygotowano dokumenty na kolejne 11 obiektów. Wszystkie zabytki powinny być wpisane do Państwowego rejestru nieruchomych zabytków Ukrainy. Przez sześć lat tego rejestru, który miały stworzyć Ministerstwo Kultury i Turystyki, Państwowa Służba ds. Narodowego Dziedzictwa Kulturowego oraz Ministerstwo Rozwoju Regionalnego i Budownictwa, tak i nie stworzono. Istnieje tylko wykaz obiektów. Nie dokonano wyceny pieniężnej żadnego zabytku, a jest to obowiązkowy wymóg prawa. Czyli wszystko to jest bezcenne, w tym sensie, że prawnie nie kosztuje nic. Czyż to nie podstawa do rozkradania! Wyjątek stanowią chyba tylko 18 ze 120 zabytków Ławry Pieczerskiej, i to tylko dlatego, że zostały oddane w dzierżawę. Jeszcze jedna zalegalizowana furtka bezprawia — brak w większości przypadków umów ochronnych, które muszą zawrzeć wszyscy właściciele zabytków z odpowiednim organem państwowym. Dziwi, że Państwowa Służba ds. Dziedzictwa Kulturowego w ogóle nie posiada informacji o liczbie takich umów. Wiadomo, że przez ostatnie ponad trzy lata zawarto… aż 20 i uzgodniono kolejne 50. To przy tysiącach zabytków. Na przykład, bez umowy ochronnej jest słynny Narodowy Rezerwat „Chortyca”. Słowem, kradnij do woli. Co prawda, przejąć obiekty pod ochronę czasem nie ma jak. Gdyż w dziewięciu obwodach, wraz ze stołecznym, do tej pory nie stworzono specjalnych lokalnych organów ochrony dziedzictwa historyczno-kulturowego. Wszystko to rodzi przestępczą bezkarność w sprawie zachowania narodowych świętości. Za przykład można wziąć Ławrę Pieczerską. Jest to jednocześnie Narodowy Rezerwat Historyczno-Kulturowy (podlega Ministerstwu Kultury i Turystyki) oraz działający klasztor Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego. Bolączki Ławry to temat osobnej i trudnej rozmowy. W rezerwacie tylko w latach 1999—2007 wbrew warunkom umów ochronno-dzierżawnych i bez zgody dyrekcji zburzono 11 obiektów dziedzictwa kulturowego (w tym bramę i ogrodzenie przy wjeździe do Dolnej Ławry), przebudowano 16 obiektów i zbudowano 16 nowych. „Ponadto, nieskoordynowane działania dotyczące rekonstrukcji i budowy powodują procesy niszczące zabytki Rezerwatu”, zapisano w Raporcie. Chodzi o działalność gospodarczą klasztoru, niepotwierdzoną ani Planem Generalnym, ani obliczeniami, nawet bez projektu zabezpieczenia inżynieryjnego terenu. Słowem, kto co chce, to robi. Tymczasem, zgodnie z międzynarodowymi konwencjami, nasze państwo jest zobowiązane informować Sekretariat UNESCO nawet o zamiarze prowadzenia podobnych prac na obiektach znajdujących się pod ochroną społeczności światowej. Jeszcze w 2006 roku rząd wydał polecenie odpowiednim organom państwowym oraz władzom stołecznym, aby eksmitować z Ławry te instytucje i organizacje, których działalność nie jest związana ani z rezerwatem, ani z cerkwią. Polecenia tak i nie wykonano. Zamiast tego 40 procent ogólnej powierzchni w budowlach i gmachach Ławry oddano w dzierżawę i bezpłatne użytkowanie wszystkim tym „gościom”, a z powodu braku powierzchni ekspozycyjnych wystawia się tylko jeden procent (!) posiadanych zbiorów. Nawiasem mówiąc, przykład z Ławry biorą inne rezerwaty. Tak, Krzemieniecko-Poczajowski oddał w dzierżawę pomieszczenia przedsiębiorstwu „Profdezinspekcja”, rezerwat „Chersonez Taurydzki” — lokalnemu klubowi jachtowemu. Jeszcze jeden palący problem — ziemie terenów rezerwatowych. Tutaj są tysiące hektarów „niczyjej” ziemi. Tak, w państwowych rezerwatach, podległych Ministerstwu Kultury i Turystyki, prawie na 30 procentach powierzchni do tej pory nie wydano aktów państwowych na stałe użytkowanie ziemi. Dokończenie na s. 3 Izba Obrachunkowa Ukrainy przygotowała i przedłożyła pod rozpatrzenie parlamentu Raport o wykorzystaniu środków Budżetu Państwa na zachowanie dziedzictwa historyczno-kulturowego w rezerwatach. Ponieważ Budżet Państwa tworzy Rada Najwyższa Ukrainy, ona też kontroluje jego wykonanie. Izba Obrachunkowa, zgodnie z Konstytucją Ukrainy, jest jedynym organem państwowym stworzonym przez parlament do takiej kontroli. POZNAJCIE: OLESIA KOWALCZUK Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
naszych żołnierzy, w szczególności Ukraińców, o ich ofiarach. Wszystko to jest zrozumiałe. Ale jednocześnie istnieje nieukrywana niechęć do przeciwnika, a co za tym idzie, do całego narodu. W tej mitologii po tamtej stronie frontu są „duszmani”, „duchy”. Choć ci ludzie walczyli na własnej ziemi, to nie oni weszli do nas, a my do nich. Nawiasem mówiąc, temat afgański, tak obficie przedstawiony w radzieckiej i rosyjskiej sztuce, wcale nie przypadkowo wyrósł w Rosji tematem czeczeńskim, z tą samą propagandową treścią. Absolutnie nie akceptuję utartego w naszym społeczeństwie terminu „afgańczycy”. Co za zniekształcenie społecznego spojrzenia! Swoją drogą, w Niemczech, tak jak u nas, wciąż żyją uczestnicy II wojny światowej, w tym także walk przeciwko Ukrainie i Białorusi. Ale czy w Niemczech tych Niemców nazywa się „Ukraińcami” albo „Białorusinami”? To znaczy według miejsca ich walk, według nazwy narodu, przeciwko któremu walczyli. Absurd. Używajmy już niezdarnego, ale przynajmniej poprawnego terminu „uczestnicy wojen lokalnych poza granicami ZSRR”. Swoją drogą, tylko nie „internacjonaliści” — na cześć „internacjonalizmu na bagnetach”. A samą datę i wojnę trzeba oczywiście wspomnieć jako ciężką lekcję historii, jako przypomnienie o potrzebie posiadania własnego państwa, a nie służenia cudzym imperiom. * * * Tych mężczyzn w kamuflażach możecie zobaczyć w stolicy, innych miastach. Śpiewają w najbardziej ludnych miejscach — przy metrze, bazarach. Śpiewają ładnie, pieśni surowe i jednocześnie przejmujące. O „wojnie nieznanej” w dalekich ziemiach, o żołnierskiej przyjaźni, o śmierci, która czatuje na każdym kroku. Przed chłopakami stoi tabliczka, na której napisano, że reprezentują towarzystwo „Żołnierze imperium”, że zbierają środki dla uczestników działań wojennych. Przechodnie raz po raz wrzucają do pudełka pieniądze: lud u nas litościwy. Uczestnikom jakich dokładnie wojen zbierają środki, nie sprecyzowano. O czymś można się domyślić z tekstów pieśni. Brzmią w nich słowa: „góry”, „Kandahar” i inny afgański anturaż. „A umierać się nie chce…” — to wersy jednej z pieśni. Komuż chce się umierać w takim wieku, a do tego nie wiadomo za co, tak jak ich pobratymcom, którzy pozostali w pieśniach… REPLIKA Z POWODU
Машинний переклад
Petro ANTONENKO
Nie ma wątpliwości, że na stanowisku mera stolicy wielkiego europejskiego (rzekomo) państwa siedzi rozumny człowiek. Ostatnio pan Czernowecki zaproponował każdemu chętnemu zarobienie miliona dolarów. Natychmiast poinformowano o tym w stołecznej prasie, której w ratuszu obecnie nie brakuje. Miejski głowa oświadczył, że sam wręczy własny milion temu, kto ożeni sekretarza rady miejskiej Ołesia Dowhego, czyli znajdzie mu godną narzeczoną. Sprawa nie jest prosta. Bo nieżonaty sekretarz, jeśli wierzyć jego i merowskim gazetom, ma mnóstwo cnót. Jedna z gazet tak właśnie pisze: „młody, ale wybitny sekretarz”. „Mój wybitny sekretarz Kijowrady” — to już słowa mera. Pilność, by jak najszybciej ożenić chłopaka, mer tłumaczy potrzebą społeczną: „Jest mu pilnie potrzebna — on jest przyszłym merem, na niego patrzy cała Ukraina”. Wyjaśnia też, że chce jak najszybciej zobaczyć potomstwo Ołesia Dowhego, licząc, że „będą równie sympatyczne”, jak ich tata. Najwyraźniej stołeczny tron planuje się przekazywać w spadku, jak w monarchiach, i po Dowhym będą panować jego dzieci. Jeśli ktoś uważa, że znaleźć takiemu wybitnemu narzeczonemu parę jest bardzo łatwo, to się myli. Milionami zarobionymi ciężką pracą pan Czernowecki nie rzuca na prawo i lewo. Jaki kaliber narzeczony, taka musi być i narzeczona. Ma ona być (cytuję) „najpiękniejsza, -czulsza, -wierniejsza, -kochańsza”. Wybór narzeczonych mer będzie prowadził osobiście, a pomocnicą zaprasza co najwyżej własną żonę. „Casting” odbywać się będzie w gabinecie miejskiego głowy. Codziennie mer planuje przyjmować po dziesięć kandydatek. Prawdopodobnie w obecności żony. Za to po zakończeniu epopei z zaślubinami mer gwarantuje młodej parze: „Za własne pieniądze kupię młodym wszystko: naczynia, pościel, poduszki”. I nawet, wybaczcie, majtki. Tak właśnie oświadczył i ogłosił. Żeby nikt nie wątpił w honorarium dla swatek, mer zapewnił: „Milion dolarów leży mi po prostu w biurku — dla mnie to nie są aż tak wielkie pieniądze”. Co do miliona w szufladzie biurka, to już Leonid Michajłowicz niepotrzebnie. Bo aż narzuca się nieprzyjemne skojarzenie ze znanym przewodniczącym Lwowskiego Sądu, u którego także leżał milion w szufladzie. Ten sam, który albo sam się zasiał, albo jemu zasiano. A że pieniądze te są dla mera niewielkie, chętnie wierzymy. Więc swatki — na start! Ta, która ożeni „wybitnego” sekretarza, z pewnością przetrwa kryzys, jak pisze merowska gazeta.
* * * W tej samej gazecie ratusz na pierwszej stronie zamieszcza jeszcze jeden przepis burmistrza na to, jak się wzbogacić. Notatka „Kijowski hipodrom nabiera nowej jakości” z radością informuje, że po raz pierwszy od czasów radzieckich na hipodromie otwiera się totalizator. Zatem wprowadza się kolejny rodzaj gry hazardowej. Dzieje się to w mieście, które i tak zajmuje jedno z czołowych miejsc w Europie pod względem liczby kasyn, sal gier i innych zakładów hazardowych na mieszkańca. Ciekawy komentarz burmistrza: „Hipodrom to nie jest sprawa bogobojna. Ale aby wykarmić kijowian, jestem gotów na wszelkie zdecydowane środki”. Jak dokładnie totalizator wykarmi kijowian i których, nie precyzuje się…
Машинний переклад
POD DWUGŁOWYM ORŁEM Maria OLIJNYK, m. Donieck 9 lutego 2009 roku w Doniecku, w rocznicę niesławnego IV obwodowego zjazdu rad deputowanych Doniecko-Krzyworoskiego Zagłębia (1918 r.), od 12:00 do 15:00 szowinistyczne prorosyjskie gniazdo w liczbie około 10 osób, nienawidzących państwowości niepodległej Ukrainy, pod przewodnictwem odrażającej figury Ołeksandra Curkana rozpoczęło swój sabat przy pomniku bolszewika Lenina na placu jego imienia. Wszystko to działo się za wiedzą Rady Miejskiej Doniecka, która udzieliła zezwolenia na przeprowadzenie rzekomego festiwalu kultury rosyjskiej. Tego dnia w 1918 roku w Charkowie rozpoczął się zjazd, na którym proklamowano Doniecko-Krzyworoską Republikę „dla wzmocnienia władzy radzieckiej w terenie”, którą gorąco powitały KC partii bolszewickiej i rząd Rosji na czele z Leninem. Cały okręg gospodarczy był sztucznie odrywany przez tych „działaczy” od Ukrainy, aby stworzyć przyczółek dla zajęcia całej Ukrainy przez rosyjskich bolszewików. Wśród wodzów tego zgromadzenia nie było ani jednego Ukraińca. 12 lutego 1918 roku proklamowano odrębną Doniecko-Krzyworoską Republikę Radziecką, a już 14 lutego sformowano komitet wykonawczy i radę komisarzy ludowych, do której wchodzili: F. Siergiejew (Artiom) — przewodniczący i komisarz gospodarki narodowej, S. Wasylczenko — komisarz do spraw zarządu, W. Mieżłauk — komisarz finansów, B. Magidow — komisarz pracy, M. Żakow — komisarz oświaty narodowej, W. Fiłow — komisarz sądownictwa, A. Kamieński — komisarz do spraw kontroli państwowej, M. Ruchimowicz — komisarz do spraw wojskowych. Nawiasem mówiąc, według danych z 1923 roku w Donieckim Zagłębiu mieszkało 1 609 713 Ukraińców i 655 962 Rosjan. Los „liderów” Artioma, Wasylczenki i innych jest dobrze znany, ale nie o to chodzi — przyszłe pokolenie nie przyswoiło lekcji historii. I oto w 2009 roku domorośli rosyjscy szowiniści spróbowali „proklamować” na swoim zbiegowisku — tak zwanym 3. zjeździe, który odbył się gdzieś kiedyś nie wiadomo gdzie, „Doniecką Federacyjną Republikę”, która rzekomo jest spadkobierczynią Doniecko-Krzyworoskiej. Nowo upieczeni odszczepieńcy, zaledwie oddzieliwszy się od Ukrainy, żwawo rozpowszechniali informacje agitacyjne o treści antyukraińskiej, antypaństwowej, rozpalając międzyetniczną wrogość, szkalowali pamięć bohaterów Ukrainy, obrażali ukraiński rząd i instytucje państwowe, wzywali przechodzących doniecczan do aktów obywatelskiego nieposłuszeństwa, propagowali wyjątkowość tak zwanej „superrosyjskiej” rasy. Wszystko to działo się pod państwowymi rosyjskimi i surogatowymi „donieckimi” flagami. Trzeba odnotować tchórzostwo „wodza” Curkana, bo kiedy aktywiści Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów wezwali śledczych SBU i MSW do sporządzenia protokołów, jego bojowy zapał zniknął. Podpisać protokół i odpowiadać na pytania odmówił, a nawet zaprzeczył, że rozdawał materiały agitacyjne. Prawdopodobnie dlatego, że przeciwko niemu wszczęto już dwie sprawy karne i „nowo upieczony Artiom” przebywa na zakazie opuszczania miejsca zamieszkania. Miejmy nadzieję, że po proklamowaniu Donieckiej Federacyjnej Republiki (DFR) środek zapobiegawczy wobec Ołeksandra Curkana zostanie zmieniony i stanie się lekcją dla przyszłych nowożytnych PISUAROWCÓW. Aby ocenić ich działania, przytoczymy fragment jednej z ulotek: „MIĘDZYNARODOWY ROSYJSKI FRONT RUCH NARODOWY DONIECKA REPUBLIKA WSZYSTKIM! WSZYSTKIM! WSZYSTKIM! Deklaracja o suwerenności państwowej Donieckiej Federacyjnej Republiki (DFR) Doniecka Federacyjna Republika, z uwzględnieniem faktu prawnego, jest prawną następczynią Doniecko-Krzyworoskiej Republiki założonej 09.02.1918 roku i posiadającej ponad 90 lat państwowości. ...15. DFR deklaruje swoje przywiązanie do powszechnie uznanych zasad prawa międzynarodowego i gotowość do życia ze wszystkimi krajami i narodami w pokoju i zgodzie, podejmowania wszelkich środków w celu niedopuszczenia do konfrontacji w stosunkach międzynarodowych, międzyrepublikańskich i międzyetnicznych, broniąc przy tym interesów Donieckiej Federacji jako jednolitego Rosyjskiego Prawosławnego Państwa — nosicieli Rosyjskiej idei Superetnosu. 16. Niniejsza Deklaracja, na czas „ukraińskiej” okupacji, działa na terytorium donieckiej, dniepropetrowskiej, zaporoskiej, ługańskiej, charkowskiej, chersońskiej republik, jako jednolitego i niepodzielnego terytorium Donieckiej Federacyjnej Republiki, która ogłosiła swoją niepodległość i jest prawem oraz podstawą do opracowania Konstytucji DFR, a także wezwaniem do kontynuowania narodowowyzwoleńczego ruchu w ramach tworzenia jednolitego rosyjskiego państwa. Przewodniczący Rady Federacji A. Tawrin Donieck 09 lutego 2009” Wszystko to opieczętowane owalną pieczęcią z dwugłowym orłem „Doniecka Republika”. Oto taki „festiwal rosyjskiej kultury” w ukraińskim Doniecku, a w rzeczywistości — utworzenie Donieckiej Federacyjnej Republiki, czyli nowożytnego PISUARU, który, mam nadzieję, godnie ocenią śledczy SBU.
Машинний переклад
GEOPOLITYKA Jewhen BUKET Przyczyną międzypaństwowego sporu stała się wyspa Wężowa, która znajduje się na Morzu Czarnym 35 km na wschód od wybrzeża Ukrainy i wchodzi w skład rejonu kilijskiego obwodu odeskiego. Jej powierzchnia wynosi 0,17 km kw. Według starogreckiej legendy wyspę podniosła z morza bogini Tetyda dla swojego syna Achillesa. Pierwsza wzmianka o wyspie pojawiła się w źródłach pisanych końca VII wieku przed Chr. — tam nazywano ją Leuke (Biała). Wężowa miała bardzo ważne znaczenie w latach wielkiej greckiej kolonizacji Północnego Nadczarnomorza VIII—VI wieków przed Chr. Tutaj przybijały statki. Tutaj wzniesiono, a później zburzono świątynię Achillesa, którego uważano za władcę i opiekuna Morza Czarnego. Ruiny świątyni (kwadratowa budowla o boku około 30 metrów) zostały znalezione i opisane w 1823 roku, a w 1843 roku znaczną ilość materiałów budowlanych z tych ruin wykorzystano do budowy na wyspie latarni morskiej. Wyspa jest wspominana w zapisach Owidiusza, Strabona i Herodota. Od I w. przed Chr. do 456 r. wyspa była w składzie Cesarstwa Rzymskiego, od 456 r. — Bizancjum. Od XV wieku należała do Turcji. Po zwycięstwie Rosji w wojnie rosyjsko-tureckiej 1787—91 гг., zgodnie z traktatem w Jassach, wyspa Wężowa przeszła do Imperium Rosyjskiego. Po tym w 1823 roku kartograf M. Krycki sporządził pierwszą mapę wyspy. Po klęsce Rosji w wojnie krymskiej 1853—56 гг. wyspa przeszła do Rumunii, na niej rozlokowano batalion dyscyplinarny armii rumuńskiej. W kwietniu 1944 roku radziecka flota wysadziła na wyspę desant i garnizon skapitulował bez walki. Zgodnie z protokołem dyplomatycznym, który podpisał Mykoła Szutow (ze strony ZSRR) oraz Eduard Mezincescu (ze strony Rumunii), wyspę Wężową od godziny 12 dnia 23 maja 1948 roku przekazano w skład ZSRR. Od 1956 roku na wyspie stacjonuje kompania radiolokacyjna obrony przeciwlotniczej, a także strażnica graniczna w składzie zredukowanym. Pytanie o rozgraniczenie wód terytorialnych wokół wyspy Wężowej pojawiło się pod koniec lat 80. Wtedy na szelfie 40 kilometrów od wyspy znaleziono złoża ropy i gazu. W 1987 roku ZSRR zaproponował Rumunii rozgraniczenie wód terytorialnych, ale proces nie został zakończony z powodu rozpadu obozu socjalistycznego i Związku Radzieckiego. Tak to pytanie w spadku otrzymała Ukraina. Zaraz po podpisaniu ukraińsko-rumuńskiego Traktatu o stosunkach dobrosąsiedzkich i współpracy w 1997 roku rozpoczęły się negocjacje o rozgraniczeniu przestrzeni morskich na Morzu Czarnym. Jednak po 24 rundach negocjacji, które trwały do 2004 roku, porozumienia nie osiągnięto. Ukraina uważała za celowe kontynuowanie negocjacji, ale Rumunia zdecydowała się zwrócić do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości ONZ, ponieważ o takiej możliwości strony umówiły się podczas podpisywania Traktatu w 1997 roku. 16 września 2004 roku Rumunia złożyła wniosek do Międzynarodowego Trybunału Sprawiedliwości w Hadze w sprawie tego, czy uważać Wężową za wyspę czy za skałę, która ma decydujący wpływ na schemat rozgraniczenia szelfu kontynentalnego w tym rejonie. Jeśli Wężowa to nie wyspa, a skała, część rafy, to akwen wokół skały należy rozpatrywać nie inaczej, niż AUTORYTATYWNIE SPOJRZENIE Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk
Kiedy uważnie obserwujesz „sprytne” wagi targowe, ich nerwowe balansowanie fascynuje, hipnotyzuje i już nie chcesz nikogo łapać na oszustwie. Tak samo jest z ukraińską polityką — nikt nie oczekuje idealnej równowagi sił, postrzegając wszystko jako chaotyczne balansowanie przeciwieństw. Tysiące rąk z różnych stron to popychają, to przytrzymują rozchwiane szalki wagi ukraińskiej władzy, która staje się już wagą historii. Trzeba uchwycić punkt umownej równowagi, jeśli w tych, którzy wzięli na siebie odpowiedzialność za państwo, pozostało choć trochę odpowiedzialności. Jest to możliwe obecnie, po parlamentarnym sprawozdaniu rządu i fiasku nieśmiałej próby posłania go do dymisji. Julia Tymoszenko wystąpiła w swojej roli utalentowanie, co jest szczególnie zauważalne na tle bladej polityki naszego parlamentu. Ktoś uważa to za zwycięstwo BJuT i jej liderki. Ale nie o to chodzi: obywateli interesują nie zwycięstwa czy porażki polityków, a to, jak ratować siebie i wielostronnie doświadczony naród… Prezydent Wiktor Juszczenko otrzymał szansę na moralne wyjście z politycznego klinczu, w którym zmuszony był się znaleźć już po pierwszym skandalu w Sekretariacie. Tak długotrwałe przeciwstawienie się — bez prawa do uchylenia się i żadnej możliwości wyjścia na drogę porozumienia — psychicznie ciężko wytrzymać, biorąc pod uwagę przegrany charakter narzuconego stylu i scenariusza niepotrzebnego narodowi sporu. O tym nie warto mówić. Nie trzeba straszyć wybrednego ukraińskiego losu. Nadejdzie czas i każdemu z nas wszystko stanie się zrozumiałe. Prezydent jako wolną strefę ekonomiczną. Po wysunięciu roszczeń Ukraina zaczęła aktywniej rozwijać infrastrukturę wyspy. Wielokrotnie odwiedzali ją prezydenci Leonid Kuczma oraz Wiktor Juszczenko. Jako potwierdzenie statusu wyspy, w 2007 roku oficjalnie założono na niej ukraińską osadę Biłe. Na początek rozpatrywania sprawy 2 września 2008 r. na terytorium Wyspy Wężowej stale mieszkało około 80 osób — pracowników latarni morskiej, hydrografów, ichtiologów, geofizyków, pograniczników. Decyzję Trybunał Haski podejmuje większością głosów. Tutaj zasada konsensusu nie działa. Trybunał składa się z 15 sędziów, ale ponieważ Ukraina i Rumunia nie miały w składzie Trybunału swoich obywateli, obie strony skorzystały z prawa wyznaczenia specjalnie do przesłuchań w tej sprawie po jednym dodatkowym sędziemu. W przesłuchaniach nie brał udziału niemiecki sędzia B. Simma, który zgłosił wyłączenie się ze sprawy. Zatem decyzję podejmowało 16 sędziów. 3 lutego ogłoszono decyzję. Zgodnie z nią, Wężowa została uznana za wyspę z morzem terytorialnym o szerokości 12 mil morskich, ale nie można jej uważać za część linii brzegowej Ukrainy przy wyznaczaniu linii środkowej podczas delimitacji szelfu kontynentalnego oraz wyłącznej strefy ekonomicznej. W decyzji sądowej wyznaczono linię rozgraniczenia wyłącznych stref ekonomicznych między Ukrainą a Rumunią, która stała się kompromisem między rumuńskim a ukraińskim stanowiskiem. Prawie dokładnie odtwarza ona linię, którą zaproponowała strona radziecka podczas negocjacji o rozgraniczeniu z Rumunią w 1987 roku. Ukraińskie media aktywnie omawiały decyzję Międzynarodowego Trybunału ONZ w sprawie Wyspy Wężowej. Wężową uznano za wyspę, ale około 80% spornego akwenu przypadło Rumunii. Oficjalny Kijów cieszy się perspektywami normalizacji stosunków z Bukaresztem oraz tym, że rozpoznane złoża ropy i gazu pozostały po naszej stronie. Według słów Prezydenta Ukrainy, po decyzji Trybunału z 26 rozpoznanych złóż ropy i gazu naszemu krajowi przypadło 21. Zatem znaleziono odpowiedź w konflikcie, który kosztował Ukrainę miliardy dolarów w ciągu ostatnich 15—17 lat. A opozycjoniści tymczasem oskarżają Wiktora Juszczenkę o zdradę interesów narodowych... uwagi będzie mógł mu zwrócić tylko naród własną reakcją, jeśli będzie rozumiał, co się z nim dzieje, kto jest winny i zdoła zorganizować się swobodnie, a nie „pod dyktando i pozycje”. Prezydent nie może i w żadnym wypadku żadnym słowem publicznie nie powinien oceniać działań rządu, bo odtąd nie ma możliwości wpływania na nie ani konstytucyjnie, ani przez parlament, ani wolą opinii publicznej. Rząd z parlamentem wzięli odpowiedzialność na siebie i krytykę z propozycjami będą chętnie witać jako możliwość przerzucenia swojego negatywu na „pomocnika bez prawa głosu”, czyli Prezydenta, i tym samym odwrócić własną odpowiedzialność przed narodem. Politycy w walce o władzę nie zawsze widzą cel państwowy. Premiera wyznaczono do prostego utrzymywania równowagi budżetowej i gospodarowania, dlatego nie może on być liderem narodowym. Cel narodu i zachowanie narodu w trudnych momentach historii powinien wyraźnie widzieć prezydent, tłumaczyć narodowi istotę i warianty działań, a co najważniejsze — możliwe konsekwencje dla obywatela. W światowej praktyce coraz więcej narodów idzie łatwiejszą drogą — oddaje pierwsze role premierom, ale to nie jest wyjście, bo prowadzi do zastoju rozwoju demokracji i częstych zmian rządów. My nie jesteśmy wyjątkiem. Ukraińcy, złamani kryzysem, wbrew Prezydentowi, parlamentowi i rządowi mogą nie posłuchać nikogo i po raz kolejny przegrać. Prezydent powinien rozmawiać z narodem codziennie jako z jedynym nosicielem władzy, wyjaśniać obowiązki każdego obywatela, spokojnie apelować do zdrowego rozsądku narodu. Nadejdzie czas i po cierpieniach oraz stratach naród zmuszony będzie uznać rację stanowiska swojego Prezydenta, odnajdzie utraconą ścieżkę i już nikt i nic nie będzie w stanie zagrać na jego prostym pragnieniu życia po ludzku na własnej ziemi. Zakończenie. Pocz. na s. 1
Rekord należy tu chyba do Narodowego Rezerwatu „Chortyca”, wokół którego wybuchły prawdziwe skandale gruntowe. I nieprzypadkowo. Przecież na terenie rezerwatu, oprócz samego rezerwatu „Chortyca”, działki ziemi otrzymało jeszcze 29 podmiotów. I to niemałe: 83 procent ogólnej powierzchni! A ponad 33 hektary znajdują się w niepewnym stanie prawnym. Ziemię, którą Rada Miejska Zaporoża przyznała rezerwatowi, wcześniej przekazała od razu kilku podmiotom, wśród których są Koleje Naddnieprzańskie oraz towarzystwo ogrodnicze. Nieprzypadkowo w takim prawnym chaosie na terenie rezerwatu samowolnie buduje się dacze, szopy, garaże, zakład produkcji chemicznej, prowadzi się samowolną budowę parkingów. O braku gospodarności wobec naszych zabytków można wyciągnąć wniosek także z tego, jak przebiega ich paszportyzacja. Miała ona zostać przeprowadzona w latach 2003—2010, a koordynatorem wyznaczono Ministerstwo Kultury i Turystyki. Jednak do tej pory w dziewięciu obwodach nie opracowano programów paszportyzacji. Państwo przeznacza na ten cel niemałe środki, ale w ciągu ostatnich pięciu lat na paszportyzację zabytków z jakiegoś powodu wykorzystano tylko 30 procent przekazanych funduszy. Dziesiątki tysięcy zabytków nadal nie posiada paszportów. Przy niedostatecznym finansowaniu nasze resorty, przede wszystkim MKT i Ministerstwo Rozwoju Regionalnego i Budownictwa, zwracają do budżetu niemało niewykorzystanych środków. Nie pozostają w tyle pod tym względem także lokalne organy władzy. Zadziwiają metody wydatkowania. Restauracja świątyni różni się od budowy spichlerza. Istnieją normy, zasady, technologie. Ale o jakiej technologii mówić, kiedy zgodnie z ponurą zasadą finansowania „resztkowego” środki na restaurację mogą zostać przyznane tuż przed zimą. W 2008 roku na restaurację i rekonstrukcję rezerwatu „Sofia Kijowska” przyznano 6,5 miliona hrywien, ale 60 procent z nich przewidziano na ostatni kwartał, czyli na okres, w którym prace restauracyjne zgodnie z technologią są zabronione. Kolejną bolączką są długotrwałe budowy i niedokończone inwestycje. Tak, w latach 2005—2006 przy wzmacnianiu wybrzeża wyspy Chortyca wykonano tylko 20 procent prac. Na tym finansowanie się zakończyło, a przez to i prace stanęły. Żywioł nadal niszczy niedokończone obiekty, w które zainwestowano już półtora miliona hrywien. Izba Obrachunkowa wykryła jeszcze niemało niedociągnięć. Na przykład, gdy zamiast zamówień państwowych resorty praktykują umowy o dzieło z różnymi strukturami komercyjnymi, a to już ścieżka do nadużyć. „Wychwycono” niemało konkretnych naruszeń w wykorzystaniu środków budżetowych w określonych rezerwatach. Pytanie tylko, czy będzie odpowiednia reakcja organów ścigania. Zatem podsumowanie Izby Obrachunkowej jest dość pesymistyczne. Prawda, wykracza to poza zakres jej funkcji, gdyż izba powołana jest do sprawdzania, jak wydawane są państwowe, czyli nasze z wami pieniądze. A mimo to trzeba było stwierdzić, że z powodu bezczynności władzy wykonawczej w kwestiach zachowania narodowego dziedzictwa duchowego „większość przyjętych państwowych programów celowych, skierowanych na ich rozwiązanie, nie została sfinansowana w planowanych rozmiarach i nie została wykonana”. Co tu dodać? Petro ANTONENKO
Машинний переклад
Jak oceniać sytuację społeczno-polityczną w kraju, kiedy kryzys finansowo-gospodarczy nałożył się na przeciągający się kryzys polityczny? Niektórzy proponują nawet takie określenie, jak „zarządzany chaos”. Na ten temat wypowiedział się polityk, do niedawna — przewodniczący frakcji „NU-NS” w Radzie Najwyższej, a obecnie przewodniczący grupy deputowanych „Za Ukrainę” tej frakcji Wiaczesław KYRYLENKO:
— Niektórzy postrzegają demokrację jako chaos, a w niektórych kwestiach po prostu brakuje stanowiska władz, i wtedy to rzeczywiście jest chaos. Jeżeli wszyscy będą przestrzegać praw — i władza, i obywatele — nie będzie chaosu, a będzie demokratyczne, niezależne państwo ukraińskie. Otóż w tej kwestii u nas na razie panuje niejasność: prawa przestrzega daleko nie wszystkich. I to jest główny problem, bez rozwiązania którego nie będzie stabilności ani prawdziwego postępu. Trzeba nie podsycać namiętności, lecz każdemu pracować na swoim miejscu. Wtedy będzie więcej porządku.
Rozmawiał Piotr ANTONENKO
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
wolne wnioski i wyjście z kręgu cyklicznych problemów na prostą drogę do sukcesu. W tym leży obowiązek Prezydenta. Jeśli zdoła to zrobić — zamiast wyjaśnień, kto jest winny, i kolejnych zastrzeżeń, kryzysowa „preludium” się zakończy. Każdy z najwyższych przywódców państwa formalnie dokonał ostatecznego wyboru, po czym powinna nastąpić równowaga psychologiczna. Prezydent przedstawiał własną wizję wyjścia z kryzysu i wyraził swoje zastrzeżenia. Premier oświadczyła, że pragnie iść własną drogą, i uzyskała faktyczne poparcie parlamentu. Od tego momentu wszelkie słowa krytyki ze Sekretariatu Prezydenta czy nalegania na zmianę polityki rządu są zbędne. Co więcej, stanowisko konstruktywnej krytyki rządu może odegrać fatalną rolę w naruszeniu równowagi psychologicznej między Prezydentem a Premier. Model tej równowagi jest następujący: rząd działa swobodnie, i za-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
...zrodzone z ludowych głębi, nabiera nagle sił ojczystej ziemi i ognia słońca. Każde słowo jak promień światła, a gdy się zleją — rozbłysną blaskiem w jednym niebiańskim słowie: Zmartwychwstanie! Oto na świcie trzeciego tysiąclecia zmartwychwstaje nasza Ukraina, a wraz z nią odrodzi się w nowej sile naród, którego nazwa po raz pierwszy przez wszystkie przeżyte wieki zapisana jest w Konstytucji wielką literą — Ukraiński. Sławne, wysokie i dumne imię — naród ukraiński — wywalczył całym swoim ascetycznym życiem jako wieszczą gwiazdę narodu wierny jego syn Ołesj Honczar”. Zbiór aforyzmów „Tajnocwit” autorzy poświęcili Walentynie Danyliwnie — Berehyni, towarzyszce twórczych zamysłów Ołesia Honczara. Przeglądając tę publikację, znalazłam takie wiersze Ołesia Terentijowicza: „Z samego Bangkoku wiozę do Kijowa żywe kwiaty dla Wali — storczyki rzadkiej urody”. Właśnie takimi storczykami rzadkiej urody, siły i mądrości są aforyzmy Ołesia Honczara, niczym złote rozsypy, zebrane i wydrukowane przez pracowników Centrum Kultury Języka Ukraińskiego im. O. Honczara. Szkoda tylko, że te zbiory ukazały się w niewielkim nakładzie. A jakby dobrze było, gdyby tę pracę poparło państwo i zbiory ukazały się w serii „Książka Ukraińska”!
portrety swojego ulubionego pisarza. Jeden z nich przekazano do muzeum pisarza we wsi Sucha w rejonie kobelackim, a drugi wręczono Walentynie Danyliwnie. Goście opowiedzieli o życiu rodaków, o swoich zamiarach utworzenia w Nowych Sanżarach muzeum Ołesia Honczara, a w Ukraińskim Funduszu Kultury w najbliższym czasie zorganizowania wystawy prac artystów amatorów i twórców ludowego rzemiosła z Nowosanżarszczyzny. Walentyna Danyliwna podarowała gościom nowe wydania utworów Ołesia Honczara, książkę wspomnień o nim, a młodym artystom Połtawszczyzny życzyła natchnienia, rozkwitu talentów i prawdziwych szczytów twórczości.
Nina HNATIUK Zdjęcia Jewhena BUKETA
Машинний переклад
„Fenomen niezniszczalności” — tak nazwał swoje wystąpienie Ołeś Honczar na otwarciu Ustanowczej konferencji Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki 11 lutego 1989 roku. Dziś od tamtego dnia, który bez przesady zmienił ukraiński świat, minęło 20 lat. Pamięci wiecznej, z Bożej łaski Ukrainiec Ołeś Honczar opuścił ten świat w lipcu 1995 roku. Ale jego słowo działa na Ukrainie każdego dnia i jeszcze długo będzie działać, umacniając pozycje ukraińskości. Dziś „Słowo Proświty” opowiada wam, drodzy czytelnicy, właśnie o takim przykładzie skuteczności słowa Honczara. W Dniepropetrowskim Narodowym Uniwersytecie Górniczym, dzięki konsekwentnej postawie państwowej rektora tej uczelni wyższej, akademika Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Hennadija Hryhorowycza Piwniaka, działa swoiste centrum duchowe, z którego działalności korzystają nie tylko studenci-górnicy, ale i całe miasto. Odbywa się tu wiele interesujących imprez poświęconych języku, literaturze, kulturze: Honczarowskie czytania, spotkania z żoną pisarza Walenty-
Są imiona, które nie znikają z pamięci, od których wieje ciepłem. Do takich właśnie należy Ołes Hončar. Dziś jest wielu literaturoznawców, którzy dążą do przekreślenia całej ukraińskiej literatury okresu radzieckiego, wyszukują w utworach klasyków takie cytaty, a w biografiach takie fakty, które miałyby zohydzić te nazwiska i umniejszyć znaczenie wybitnych postaci. O głębokiej analizie tych historycznych okoliczności, w jakich powstawały te czy inne książki, o imadłach cenzury, o czujnym oku organów represji, w których polu widzenia znajdowali się wszyscy — od początkujących po laureatów państwowych nagród, niestety często się zapomina. Lecz jednocześnie wśród naszych współczesnych mamy wielu prawdziwych dobrodziejów, którzy potrafią cenić wagę słowa artystycznego, pielęgnować pamięć o tych, którzy ponad wszystko kochali Ukrainę, żyli i tworzyli dla niej. Wielkim zwycięstwem dla nas wszystkich jest to, że Dniepropetrowskiemu Państwowemu Uniwersytetowi nadano imię Ołesia Hončara. I nie jest to zwykły znak na szyldach, blankietach, dyplomach, lecz ten wymiar duchowy, do którego powinni dorównywać studenci, wykładowcy tej uczelni, inteligencja, wszyscy świadomi obywatele kraju. Podczas Międzynarodowego Szewczenkowskiego Święta „W rodzinie wolnej, nowej”, które odbyło się w 2008 r. w Dniepropetrowsku, miałem szczęście odwiedzić Narodowy Uniwersytet Górniczy. Działa tam Instytut Problemów Humanitarnych, jest katedra historii i teorii politycznej, którą kieruje profesor W. Puszkin. Właśnie dzięki wytrwałości, inicjatywie, niestrudzoności Wiktora Juchymowycza na bazie tego uniwersytetu utworzono Centrum Kultury Języka Ukraińskiego im. Ołesia Hončara. Konferencje, spotkania twórcze, wystąpienia w radiu i telewizji, codzienna praca nad utrwalaniem państwowości języka ukraińskiego — oto niepełny wykaz tych pożytecznych i potrzebnych spraw, którymi zajmują się dobrodzieje z uniwersytetu górniczego. Wiktor Puszkin, Swietłana Ołijnyk, Iryna Cyupiak opracowali i wydali zbiory aforyzmów, sentencji, refleksji z utworów Ołesia Hončara „Strzeżcie sobór swoich dusz” i „Ukraina — mój pektoral”. A w 2008 roku światło dzienne ujrzał jeszcze jeden zbiór aforyzmów wybitnego mistrza słowa — „Tajnocwiit”. Cyleną Danyliwną Hončar, jego siostrą Ołeksandrą Terentijiwną Sowa, z uczniami i nauczycielami szkół, wreszcie z tymi, których droga powrotu do ukraińskości w swoistym mieście, które także dziś w sensie kulturowego określenia spogląda na swoją przeszłość, odbitą w nazwach Katerynosław — Siczesław — Dniepropetrowsk, była dość niejednoznaczna i trudna. Ołesь Hončar, którego biografia jest ściśle związana z tym miastem i tym krajem, stał się swoistym przewodnikiem dla rodaków ku chwalebnej kozackiej przeszłości, ku ukraińskiej tradycji, ku ukraińskim ideałom państwowym i ukraińskiemu słowu. Wydaje się, że właśnie dzięki działalności entuzjastów sprawy ukraińskiej z DNGU, a obecnie w murach tej uczelni wyższej, a za nimi — po całym obwodzie dniepropetrowskim rozlega się łagodny i niepowtarzalny głos Ołesia Hončara, poruszając serca rodaków: „Historia daje nam szansę i grzechem byłoby nie skorzystać z niej w pełni. Niech nas krzepi cel wysoki, zawietny! Więc: — Mowo, bądź! Mowo, żyj i żyj!”
...go razu wiyszow ukrajinśkoju, anhlijśkoju j nimećkoju movamy. Do kolektywu uporiadnykiw dolucznylysia Iryna Kabaczenko ta Łarysa Tokar. Pereholtaiesz storinky cyh vydań — i mymovolі ruka tiahnetsia do zapysnyka: zanotuvaty, zapamiatatы, peredaty z ust w usta tsi bezcinni zblyski mudrosti, krasy. U peredmovi do zbirnyka „Ukraina — moja pektoral” lauriat Natsionalnoji premii Ukrainy imeni T. Szewczenka, dyrektor vydavnyctva „Wesełka” Jarema Hojan zaznaczyw: „Osoblyvist talantu Olesia Honczara same w tomu, szo win uie w okeani ridnoji movy znaity take słowo, jakie nese w sobi kod natsii, i zasvitыty joho pered narodom, pidnesty, jak znameno, rozhornuty, jak epokhu, vmistyty w nomu stepy, jasni zorі i tyhi vody Ukrainy. I todi te obrane czy poslane dolею słowo, rozro-”
Hostynnist tsoho domu znaiut bahato desiatylit. I choch Olesia Honczara nema sered nas vzhe trynadcyat rokiw, joho virna druzhyna, bereznia pamiati Valentyna Danylivna dorozhyt tradytsiiamy rodu, pidtrymuie najtisznishi zviazky z zemliakamy. Tsoho razu do kvartyry klasyka ukrainskoji literatury zavitały hosti z Nowych Sanzhar na Poltavshchyni. Holovnyj redaktor raionnoji hazety „Switłyca” Oleksandr Zinczenko, widpowidalnyj sekretar Petro Zhabotynskyj, sekretar selyshchnoji rady Iryna Zinczenko pryvezly portret Olesia Honczara roboty junoho khudozhnyka Oleksandra Redky. Khłopets naviczaietsia w desiatomu klasi Majaczkiwskoji ZOSz. Pid kerivnytstvom uchytelia Serhija Romanczenka vin vypalyw na dereví czymało talanovytykh robit, sered nykh — dwa
Машинний переклад
Bóg nie starzeje się. Jest ponad czasem. Nic tak nie jednoczy narodu jak pieśń. Naród, który traci pamięć, traci życie. Czasem żyć dla narodu to rzecz bardziej heroiczna niż umrzeć za niego. Naród żyje dopóty, dopóki rodzi bohaterów, i umiera wtedy, gdy nikt nie ma za niego umrzeć. Sztuka nie da się pomyśleć poza pięknem. Nie chcę umrzeć niewolnikiem! Bóg nie tkwi w sile, lecz w prawdzie. Motywy ludowe nigdy się nie starzeją. Ukraińcy — naród poetów. Twórczość to przede wszystkim człowieczeństwo i miłość. Ciało to „koń", rozum to „jeździec". Każdą książkę trzeba pisać jak testament. W tym cała istota. Sztuka to selekcja piękna. Czas pracuje na prawdę. Dzięki za pamięć — ten bezcenny, najwyższy ludzki dar! Poeta to geniusz intuicji. Ten, kto oderwał się od swojego narodu, umiera jeszcze za życia. Talent, jeśli jest talentem, od natury będzie miał własną intonację stylistyczną, poczucie miary językowej i artystycznej, to znaczy harmonii, a także zmysł nowości. Wszyscy wobec wieczności jesteśmy dziećmi. A cóż może być piękniejszego od uśmiechu dziecka? Nic równego na świecie. Strzeżcie katedr swoich dusz, przyjaciele… Po twojej stronie siła, po mojej — prawda. Siła się rozwiewa, a prawda nigdy! Nie zapominaj o przeszłości — jest ona nauczycielem przyszłości. Chamów na świecie przybywa, a słowików ubywa. Miłość to czułość i czystość. Czułość, która silniejsza jest od śmierci! Rozum żywi się wolnością. Ideały jak gwiazdy: nie da się ich dosięgnąć, lecz według nich można wyznaczać swoją drogę. W społeczeństwie, jak w powietrzu: im wyżej, tym zimniej. Chrześcijaństwo — religia miłości. W tym cała jego istota, cała siła. Mój zawód — myśleć. Myśleć obrazami. Duchowość kształtuje człowieka. Duch powinien mieć swoją suwerenność. Duchowość jest tak samo cienka jak warstwa ozonowa, która chroni planetę. Gdy przebita zostanie warstwa duchowości, ginie człowiek; gdy przebita zostanie warstwa ozonowa — planeta jest skazana. Myślmy o wielkim. Nauczyć się przebaczać — to chyba jedna z największych mądrości. Literatura wymaga męstwa. Bez tego nie ma w niej czego robić. Jaka jednak piękna jest nasza mowa: aż koniki prysnęły spod nóg! Dziękuję Bogu, że dał mi narodzić się Ukraińcem.
ŚWIATŁO MIŁOŚCI
Машинний переклад
20 lutego 2009 roku o godz. 13:30 w agencji Ukrinform odbędzie się „okrągły stół” poświęcony 20-leciu powstania Towarzystwa „Proświta” (TUM) im. Tarasa Szewczenki oraz Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego. Prowadzić go będzie i wygłosi wprowadzenie Pawło Mowczan, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy. W pracach „okrągłego stołu” wezmą udział zaproszeni: Dmytro Pawłyczko, przewodniczący UWKR, pierwszy przewodniczący TUM; Iwan Wakarczuk, minister oświaty i nauki Ukrainy; Olha Bencz, zastępca ministra kultury i turystyki Ukrainy; Iwan Juszczuk, profesor Międzynarodowego Uniwersytetu Lingwistycznego; Ołeksandr Ponomariw, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki; Jurij Hnatkewycz, deputowany ludowy Ukrainy; Iwan Zaiec, deputowany ludowy Ukrainy; Wasyl Szewczenko, zastępca przewodniczącego Państwowego Komitetu Telewizji i Radiofonii; Borys Olijnyk, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury; Petro Kononenko, dyrektor Instytutu Ukrainoznawstwa NAN Ukrainy, akademik; Larysa Masenko, profesor Narodowego Uniwersytetu „Kijowsko-Mohylańska Akademia”; Oleh Bilyj, kierownik departamentu Państwowego Komitetu „Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej”; Ljubow Holota, redaktor naczelna gazety „Słowo Proświty”, laureatka Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Anatolij Mokrenko, narodowy artysta Ukrainy; Iryna Farion, kandydat nauk filologicznych, docent Narodowego Uniwersytetu „Politechnika Lwowska”; Mykoła Nesterczuk, zastępca przewodniczącego WUT „Proświta” im. T. Szewczenki, zasłużony pracownik oświaty Ukrainy; Wasyl Folwarocznyj, zastępca przewodniczącego WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy; Leonid Mużuk, zastępca dyrektora Narodowej Telewizyjno-Radiowej Kompanii KD TRK, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki; Wasyl Czepurnyj, przewodniczący Czernihowskiego obwodowego zrzeszenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki; Petro Antonenko, zastępca przewodniczącego Czernihowskiego obwodowego zrzeszenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki; Maria Olijnyk, zastępczyni przewodniczącego Donieckiego obwodowego zrzeszenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki; Halina Sazonenko, dyrektor Ukraińskiego Humanitarnego Liceum Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. T. Szewczenki; Dmytro Stepowyk, doktor historii sztuki, profesor Kijowskiej Akademii Duchownej; członkowie Centralnej Rady
Машинний переклад
5 lutego w Kijowskim Domu Nauczyciela nagradzano zwycięzców miejskiego etapu IX Międzynarodowego Konkursu Języka Ukraińskiego im. Petra Jacyka. Jeden po drugim w uroczystej atmosferze wchodzili na scenę zwycięzcy — uczniowie klas trzecich — jedenastych oraz studenci, aby odebrać dyplomy i nagrody. A były to zestawy książek ukraińskich wydawnictw. Zatem święto się odbyło. I obecnie wszyscy czekają na finał wiosną w Narodowym Akademickim Teatrze Dramatycznym im. Iwana Franki. Tam będą wręczane najwyższe nagrody konkursu. Czy jednak wszystko jest tak radosne? Przecież mimo obietnic państwa, zgodnie z ubiegłorocznym Dekretem Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki, o przyznaniu stypendiów zwycięzcom konkursu, o finansowym wsparciu tego przedsięwzięcia, obecnie nic nie zrobiono. Co zatem niepokoi jego organizatorów? Z takimi pytaniami „Słowo Proświty” zwróciło się do wiceprezesa Ligi Ukraińskich Mecenasów Mychajła WATULAKA. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki: reżyser filmowy Dmytro Łomaczuk; pisarz Ołeksander Szokało; scenarzysta i producent Wołodymyr Kmetyk; doktor nauk fizyczno-matematycznych Jurij Handziuk; przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Wiaczesław Biłous; członek Centralnego Zarządu UNA Ołeś Szewczenko; dyrektor Ogólnoukraińskiego festiwalu „Czerwona Ruta” Taras Melnyk oraz inni. Zapraszamy przedstawicieli mediów, ludzi nieobojętnych na rozwój i umacnianie języka tytularnego naszego państwa. Centralny Zarząd Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, m. Kijów narodu, miłość do ojczyzny. Niestety, takiej literatury jest mało lub wcale jej nie ma. O historii naszego państwa — co i jak u nas się działo? Jakie dobre i złe czyny? Gdzie Ukraina walczyła? I co my z tego otrzymaliśmy… — Młodzież co roku otrzymuje nagrody za opanowaną przez nią wiedzę z języka ukraińskiego. Ale jakie książki te dzieci będą czytać? Jakie plany ma Liga Mecenasów, poza konkursem, w zakresie wydawania książek dla dzieci? — Tylko zaczynając od małego, od przedszkola, albo jeszcze wcześniej, w rodzinie, można wychować dziecko na prawdziwego ukraińskiego patriotę. Dlatego wydawnictwo „Jarosławiw Wał” ogłosiło konkurs na najlepszy utwór o wychowaniu patriotycznym. Wydawnictwo „Hrani-T” zapoczątkowało konkurs „Złoty bocian”. Uważam, że śmiało zabrało się za tę pracę: wydaje piękne i ciekawe książki dla dzieci. Jest też niemało wydawnictw w całej Ukrainie, które „promują” ukraińskich autorów. Jestem więc przekonany, że wkrótce będziemy mieli co czytać. — Wracając do rozważań nad obecnym etapem konkursu, zauważmy, jaka jest jego osobliwość czy odmienność od poprzednich. A może wszystko dzieje się tak, jak wcześniej? — I nas dotknął kryzys gospodarczy. Dlatego finansowo jest zbyt trudno wszystko organizować. Ale konkurs żyje i będzie żył. Mamy nadzieję, że będzie realizowany Dekret Prezydenta i dzieciom będą przyznawane stypendia, jak zaznaczono w tym dokumencie. A zwycięzcy, zgodnie z przewidywaniami, będą mieli możliwość wstępowania na wyższe uczelnie. — Panie Watulak, a czy tegoroczny konkurs jest finansowany kosztem ukraińskich sponsorów? — To projekt międzynarodowy. I realizować go pomaga nam ukraińska diaspora. Lecz dzięki naszemu głównemu sponsorowi — „Firmie Farmaceutycznej „Darnycia” oraz jej dyrektorowi generalnemu Wołodymyrowi Zahorijowi ten konkurs odbył się na należytym poziomie. Rozmawiał Swiatosław MIZERNiUK
Машинний переклад
Mykoła WŁADZIMIRSKI, m. Sewastopol. Dzięki wysiłkom działaczy oświatowych, mecenasów, zespołów twórczych i organizacji społecznych uroczysta ceremonia nagrodzenia zwycięzców IX dorocznego konkursu znawców języka ukraińskiego im. Petra Jacyka przekształciła się w największe święto Ukraińców Sewastopola. Chyba nie ma Ukraińca, który nie wiedziałby o biznesmenie i mecenasie z Kanady, który po to, by młodzi Ukraińcy wyrastali na pełnowartościowe osobowości — silne, mądre — zapoczątkował konkurs. Tym razem ponad 5 tysięcy młodych sewastopolczyków wzięło udział w zmaganiach o najlepszą erudycję, umiejętność korzystania z literatury pomocniczej, twórczy talent. Coraz szersze staje się grono nie tylko chętnych do wzięcia udziału w konkursie, ale i tych, którzy wspierają go materialnie — od organizatorów i mecenasów zwycięzcy oraz pół setki laureatów i ich pedagodzy otrzymali dyplomy i prezenty. Jak zaznaczyła przewodnicząca jury Tamara Melnyk, póki co urzędnicy państwowi nie uważają, że to ich sprawa, dlatego trzeba było zwracać się do ludzi, którzy udzielają pomocy. Mecenasi konkursu — przewodniczący sewastopolskiej organizacji socjalno-ekologicznej partii „Sojuz. Czornobyl. Ukrajina” Wiktor Litwinow, przewodnicząca miejskiej organizacji Związku Ukrainek Bohdana Procak, przewodniczący Kongresu Ukraińców Sewastopola Bohdan Moroz, przewodniczący sewastopolskiej miejskiej organizacji URP „Sobór” Wiktor Burda, przewodniczący fundacji charytatywnej „Weteran” kontradmirał Serhij Rybak, przewodniczący sewastopolskiego miejskiego zjednoczenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Wołodymyr Procenko, przedstawiciel Międzynarodowej młodzieżowej fundacji charytatywnej „Smołoskyp” Ołeksandr Hładkych, dyrektor generalny przedsiębiorstwa „Juhremchołod” Witalij Osadczyj, przedsiębiorca Wiktor Cybułkin. Wsparło talenty także pięć kobiet, które przekazały 50 hrywien — po dziesięć ze świeżo otrzymanej emerytury. To było wzruszające. Wśród sewastopolskiej młodzieży są już rekordziści konkursu: uczennica 11 klasy gimnazjum nr 7 Kateryna Jakubenko brała w nim udział już po raz dziewiąty. Zatem wśród uczniów klas 3—11 zwycięzcami zostali: Nastia Nowyk (gimnazjum nr 8, nauczyciel S. Hoculiak), Elwina Podolan (szkoła specjalistyczna nr 58, T. Fedczenko), Sofija Silwestruk (gimnazjum nr 7, O. Kopystko), Tetiana Laszko (szkoła ogólnokształcąca nr 32, A. Otryszczenko), Kateryna Halszyna (szkoła ogólnokształcąca nr 54, O. Chodakiwska), Albina Falion (szkoła ogólnokształcąca nr 4, O. Raduch), Alina Osetrowa (gimnazjum nr 7, W. Riabka), Daria Wowczok (gimnazjum dwujęzyczne nr 2, T. Holonko), Olha Likot (szkoła ogólnokształcąca nr 57, N. Ustycz). Wśród studentów placówek edukacyjnych różnych poziomów akredytacji pierwsze miejsca zajęli: Marija Myronowa (Sewastopolskie Kolegium Medyczne, wykładowca O. Swynar), Julija Wołkowycz (Sewastopolskie Kolegium Przemysłowo-Pedagogiczne, H. Karpenko), Olha Chużykowa (Sewastopolski Narodowy Uniwersytet Energii Jądrowej i Przemysłu, O. Malikowa), Daria Owczynnikowa (Sewastopolski Miejski Uniwersytet Humanistyczny, W. Nadtoczij), Denys Zacharczuk (Sewastopolski Instytut Wojskowo-Morski im. P. Nachimowa, O. Andrijanowa). Uroczystość konkursu podkreśliły występy zespołów i solistów UKIC, uczniów szkoły nr 22, szkoły specjalistycznej nr 57, gimnazjów nr 5 oraz nr 24. Organizatorzy i uczestnicy podziękowali zasłużonemu pracownikowi kultury Ukrainy, dyrektorowi UKIC Ołeksandrowi Korotunowi za udostępnienie pomieszczenia. Metodyk języka ukraińskiego instytutu kształcenia ustawicznego Sewastopolskiego Miejskiego Uniwersytetu Humanistycznego Wałentyna Łopatuk odnotowała zainteresowanie rosyjskojęzycznych rodziców jak najdoskonalszym opanowaniem przez ich dzieci języka państwowego oraz odczuwalne rozszerzenie sfery jego użycia. „Konkurs w Sewastopolu przeprowadzono na najwyższym poziomie — zadowoleni są i organizatorzy, i uczestnicy. Tak zakłada się potężny ładunek energii ukraińskości, który daje nam możliwość bycia pewnymi naszej przyszłości” — powiedział przedstawiciel Ligi Ukraińskich Mecenasów poeta Wałentyn Nehoda. — Mychajle Wasylowyczu, proszę powiedzieć, jeśli władza odmawia finansowego zachęcania do nauki języka ukraińskiego, to po co Lidze Mecenasów i Panu wydawać własne siły i znaczne środki na ten konkurs? — Czasami mnie też pytają o to znajomi. Może i wydaje się komuś: zebrali się dziwacy i wykładają niemałe pieniądze — robią „przedstawienie” w całej Ukrainie! Ale myślę, gdyby było więcej takich dziwaków, którzy wkładaliby swoje środki i w ten konkurs, i w coś innego, niezwykle potrzebnego dzisiaj naszej współczesnej młodzieży! Każdy musi coś robić: wnosić choćby jakąś cząstkę dla wspólnego dobra. Dość często organizuję wieczory twórcze, spotkania z pisarzami. A mnie pytają: „Za jakie pieniądze?” Mówię: „Za swoje”. — „A co ty z tego masz?” — „Przecież satysfakcję!” Niech choć dziesięć procent tego, co robię dla dzieci, młodzieży, społeczeństwa, przyda się. Szczęśliwy jestem, że cząstka mojego życia — entuzjazm — komuś się przekazuje. Czuję, że to jest potrzebne ludziom; że nie na darmo wkładam własne środki, zdrowie… Więcej byłoby takich sponsorów i mecenasów, którzy wnoszą datki na dobre sprawy, albo nie wkładając pieniędzy, po prostu przychodzą do dzieci, młodzieży, opowiadają im o naszej prawdziwej historii, dzielnych bojownikach o wolność, żeby w dzieciach rodziło się jasne uczucie dumy ze swojego kraju. Niestety, dbamy o to jeszcze niewystarczająco. Na przykład mamy niemało wszelkiej literatury dziecięcej, ale osiemdziesiąt procent książek to literatura tłumaczona. Na czym więc wychowujemy dzieci, wnuki? Przecież podstawą każdego narodu, jego kultury narodowej jest patriotyzm. Zrozumiałe, że Ukrainiec napisze o rodzinnej Ukrainie i naszym życiu, zwycięstwach. A obca książka propaguje obce wartości. Zatem nie mamy wychowywać dzieci-patriotów na obcych utworach! Choć dobrze, że je mamy, czytamy, ale ukraińscy pisarze powinni tworzyć dla dzieci porywające, ciekawe książki o rodzinnym kraju, przyrodzie, patriotyzmie ukraińskim.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Żałobny wiec przy grobie Wołodymyra Samijłenki poświęcono Ołeksandrowi Tułubowi, który w tamtych czasach był z nim najbardziej związany. Są tam słowa: “i czyż nie dziwne, że dusza zestarzeć się nie śpieszy…” Dusza pisarza pozostała młoda. Trzeba studiować jego twórczość, uczyć się kochać swoją ziemię, tak jak on. Wałentyna Doneć, przewodnicząca kijowsko-swiatoszyńskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, wezwała proświtian do wspólnego odnowienia grobu pisarza, nadania mu lepszego wyglądu. “Samijłenko ma wspaniały wiersz, w którym porównuje ojczysty język do diamentu, który leżał w pyle na drodze, dopóki nie podniósł go Taras Szewczenko, oszlifował, i ten język zajaśniał i będzie jaśniał jeszcze jaśniej. Dobrze, że przyszło tu wielu młodych ludzi, dla których poeta będzie służył za wzór miłości do ojczystego słowa”. Mykoła Som, poeta, publicysta, przewodniczący Kongresu Ukraińskiej Inteligencji Kijowa i obwodu kijowskiego, przekazał pozdrowienia od inteligencji Kijowszczyzny. Tetiana Domaszenko, poetka pochodząca z Połtawszczyzny, wyraziła nadzieję, że spuścizna literacka Wołodymyra Samijłenki zyska szerszą popularność — wszak za władzy radzieckiej była ona przemilczana. “Ja sama zapoznałam się z twórczością pisarza dopiero w 1997 roku, kiedy zaczęłam pracować jako starszy pracownik naukowy Muzeum Krajoznawczego w Myrhorodzie”. Uczniowie z Wysznewego przeczytali wiersze Samijłenki. Po wiecu w Bojarskim Muzeum Krajoznawczym wręczono nagrody imienia Wołodymyra Samijłenki. Laureatami zostali Nina Charczuk, krajoznawczyni, badaczka twórczości pisarza, która opracowała książkę wspomnień o nim, Tetiana Zubkowa-Wołodaj za osiągnięcia w poezji, dziennikarstwie i piosence autorskiej oraz kolektyw Bojarskiego Muzeum Krajoznawczego. Zabrzmiała kompozycja literacko-muzyczna “Poeta żyje w sercach swego narodu”, która składała się z piosenek do słów Wołodymyra Samijłenki, jego wierszy, stron biografii. Chciałoby się wyróżnić wspaniałą deklamację uczniów młodszych klas szkoły w Bojarce, wychowanków studia “Słowo”, którym kieruje Iryna Sieczkowa. Pisarz Ołeh Czornohuz opowiedział, że w czasach radzieckich pracował w czasopiśmie “Pereć” i “zalecano” mu nie chodzić na grób Wołodymyra Samijłenki, aby nie mieć kłopotów. “Niech to wydarzenie będzie ziarnem, z którego wyrośnie kłos” — powiedział.Wasyłkiwskiego. Przywieźli oni fotografię wykonanej za środki pana Szwahruna marmurowej płyty z napisem-dedykacją dla rodaków, poległych w walce z bolszewikami. Jednak kierownik władzy wykonawczej odmówił wsparcia, oświadczając: “Nikomu nie pozwolę stawiać pomnika petlurowcom. Mój dziadek i ojciec byli bolszewikami i ja jestem bolszewikiem!” Swyryd zwracał się do ówczesnego przewodniczącego obwodowej administracji państwowej, do Administracji Prezydenta Ukrainy. Zewsząd przychodziły odmowy. Jedynie z obwodowego Centrum Ochrony Zabytków Historii, Archeologii i Sztuki poinformowano, że nie sprzeciwiają się ustawieniu w Barysiwce płyty z odpowiednim tekstem. Z czasem zdecydowano, że najlepszym miejscem na znak pamięci jest plac przy dworcu kolejowym stacji Barysiwka. Wszak na to terytorium nie rozciąga się władza nowożytnych bolszewików. Ponadto Ukrzaliznycia, do której należy terytorium, nie sprzeciwia się ustawieniu znaku pamięci. Wspierał tę ideę były zastępca przewodniczącego Barysiwskiej rejonowej administracji państwowej, którego dziadek brał udział w walce. Ale przeciwko ustawieniu znaku pamięci wystąpiła miejscowa rada weteranów. Okazuje się, że w 18. roku niepodległości Ukrainy władzą w niektórych rejonach i miastach są nie organy uformowane zgodnie z Konstytucją i prawami, a antyukraińsko nastawione miejscowe komórki organizacji społecznych. Jednak mimo wszystkich przeszkód, współpracownicy i towarzysze broni Andrija Swyryda nie stracili nadziei na pomyślne zakończenie jego inicjatywy. W warsztacie jednego z boryspilskich przedsiębiorców już trzeci rok przechowywany jest wykonany za środki sponsorów granitowy pomnik bohaterów-kozaków. A płyta z napisem stałaby się jego elementem. 4 lutego przedstawiciele organizacji demokratycznych Kijowszczyzny uczcili pamięć bohaterów Trubeża na miejscu walki.
Машинний переклад
Nadia KYRIAN Zdjęcia autorki Gdy czyta się te wersy, trudno uwierzyć, że napisane zostały prawie wiek temu: Czas bohaterów minął, – cóż, będziemy i bez nich!.. Lecz czyż nie ma ani iskierki cnoty? Czyż oprócz bujnych fraz i porywów drobnych, Nic już nie ma w najwyższej istoty? Cieszymy się z postępu i oto do wszystkich krajów Na wystawy idziemy z kulturą swoją. Kiedyż nadejdzie ten czas, że bardziej niż maszyn, Wystawimy ludzi z wysoką duszą? Ich autor – Wołodymyr Samijłenko, pisarz, tłumacz, wydawca, muzyk – urodził się 3 lutego 1864 roku w Wielkich Soroczyńcach. Od pierwszych dni odczuł na sobie niesprawiedliwość ludzkich stosunków, przepaść między bogatymi a biednymi. Był nieślubnym synem zdolnej, urodziwej chłopki, służącej Ołeksandry Samijłenko oraz podstarzałego syna ziemianki Iwana Łysewycza, który obiecał się ożenić, lecz obietnicy nie dotrzymał. Rodzina Samijłenków była znana z uzdolnień muzycznych, muzyka odcisnęła piętno na całym życiu pisarza. Dzięki wykształconemu i ludzkiemu soroczyńskiemu dziedzicowi Ołeksandrowi Trochymowskiemu, który opiekował się chłopcem, oddał go do nauki w Myrhorodzie, potem do Połtawskiego Gimnazjum, Wołodymyr zdobył wykształcenie, został studentem Uniwersytetu Kijowskiego. Całe życie zmuszony był zarabiać na kawałek chleba pracą, która nie odpowiadała jego zdolnościom, jednak czasami i takiej nie miał. Po ukończeniu uniwersytetu dwa lata pracował w Kijowskim Telegrafie, od 1893 do 1900 – w Czernihowskim zarządzie ziemskim, potem w Jekaterynodarze na Kubaniu. Najcięższe czasy przeżył w okupowanej przez Polskę Galicji w m. Tarnowie, dokąd wyjechał w 1921 roku. Społeczność Galicji uratowała poetę od śmierci głodowej. W 1922 roku z żoną i młodszą córką otrzymał schronienie w szkole ogrodniczo-gospodarczej lwowskiej „Proświty” we wsi Myłowane na Przykarpaciu. W 1924 roku przeniósł się do Kijowa, otrzymał radzieckie obywatelstwo. Przeżył nędzę, tułaczkę, śmierć córki. Mimo wszystkich życiowych trudności napisał błyskotliwe wiersze i poematy, satyryczną prozę, poetycki dramat o Marusi Czuraj. Ówczesna satyra poetycka nie miała popularniejszego utworu niż „Szczęśliwy kraj” („Eldorado”) Samijłenki. I nawet teraz, kiedy czytałam go niektórym swoim znajomym, w ich oczach zapalał się blask, ludzie prosili: przepisz. Znaczną część życia Wołodymyr Samijłenko... Anatolij KOWALCZUK, przewodniczący Boryspolskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
Minęło 90 lat, odkąd kozacy sotni worońkowskiej, boryspolskiej i baryszewskiej stoczyli nierówny bój z wojskami bolszewickimi nad Trubeżą. To jedno z mało znanych wydarzeń walki o niepodległe państwo ukraińskie miało miejsce 4—5 lutego 1919 roku na terenie dzisiejszego rejonu baryszewskiego przy moście kolejowym przez rzekę Trubeż. Był to czas, gdy pod ciosami wrogów ze wschodu armia Ukraińskiej Republiki Ludowej zmuszona była opuścić najpierw Lewobrzeże, a później także Kijów. Rząd ukraiński przeniósł się do Winnicy. Wśród tych, którzy postanowili za cenę życia zatrzymać bolszewików na przedpolach stolicy, było około trzech sotni (dokładna liczba nie jest znana) odważnych mieszkańców Boryspola, Baryszewki, Worońkowa i kilku okolicznych wsi. Przez długi czas o tym wydarzeniu niebezpiecznie było wspominać, gdyż przez 70 lat radziecka propaganda nazywała wszystkich, którzy walczyli przeciwko bolszewickiej dominacji, bandytami. Dlatego nawet wdowy i matki poległych bały się opowiadać dzieciom i wnukom prawdę o heroicznej śmierci ich ojców. Ale pamięć o nich pielęgnowano. W archiwach jak dotąd nie udało się odnaleźć żadnych dokumentów. Smutne doświadczenie świadczy: choć znaczące, ale nieudokumentowane wydarzenia historyczne z biegiem czasu zapominają się lub stają się legendami, w których nie zawsze łatwo odróżnić prawdę od domysłów. Dlatego pamięć o bohaterach utonęłaby w wirze zapomnienia, gdyby nie dociekliwy umysł Andrija Swyryda, krajoznawcy i patrioty ze wsi Iwanków, niestety już nieżyjącego. O mężnym czynie rodaków usłyszał jeszcze w dzieciństwie, na początku lat 30., od swojego ojca, bo wśród poległych był jego bliski krewny. Poświęcił się muzyce. W Czernihowie grał na różnych instrumentach w orkiestrze w „Teatrze Ludowym”, w Myrhorodzie organizował koncerty i przedstawienia, napisał nawet operetkę „Spyrydon Chołodnyj”. Poznał pisarza i bandurzystę Hnata Chotkewycza, zafascynował się grą na bandurze… Ostatnie dni spędził w Bojarce pod Kijowem, gdzie pochowała go miejscowa społeczność zgodnie z kozackim zwyczajem 25 sierpnia 1925 roku. Dzisiejsi mieszkańcy Bojarki szanują pamięć o tym działaczu. W dniu 145. rocznicy urodzin przy grobie Wołodymyra Samijłenki zebrało się wielu ludzi — pisarze, działacze Proświty, nauczyciele, uczniowie szkół Bojarki i Wysznewego. Żałobny wiec otworzyła dyrektor Bojarskiego Muzeum Krajoznawczego Lubow Krawczenko. Ojciec Dmytro z Bojarki oraz ojciec Serhij z Białej Cerkwi odprawili panichidę. Mer Bojarki Taras Dobriwdycz. Prawie po 70 latach Andrij Ołeksandrowycz dzięki rozmowom ze starcami ze wsi Iwanków, Worońków, Rohoziw, Hłyboke ustalił, że po utworzeniu Centralnej Rady u Ukraińców odrodziła się nadzieja na stworzenie państwa. Mieszkańcy Worońkowa, Boryspola i Baryszewki zaczęli gromadzić się w kozackie oddziały-sotnie. Na początku lutego 1919 roku dowódca sotni worońkowskiej Iwan Czerpak otrzymał rozkaz zajęcia obrony na lewym brzegu Trubeży, aby zatrzymać posuwanie się wojsk czerwonych do Kijowa, dopóki stamtąd ewakuują się ukraińskie urzędy. O odparciu natarcia, a tym bardziej o drugich Termopilach, nie było mowy. Bo co, oprócz karabinów, szabel i dwóch karabinów maszynowych, mogli przeciwstawić kozacy kilkudziesięciu tysiącom bolszewików, którzy mieli na uzbrojeniu pociągi pancerne i armaty? Przed samą rzeką powstańcy uszkodzili linię kolejową z nadzieją, że pociąg wypadnie z torów. Ale wśród nich znalazł się zdrajca, który powiadomił bolszewików o niebezpieczeństwie. Dlatego pierwszy pociąg pancerny zatrzymał się przed mostem i zaczął ostrzeliwać Ukraińców z armat. Dwa dni trwał nierówny bój, większość obrońców zginęła lub odniosła rany. Korzystając z ciemności, ocalali kozacy wycofali się, zabierając rannych. Wieść o rozgromieniu sotni przyniósł do Iwankowa gimnazjalista, prawdopodobnie uczestnik boju, bo pod kożuchem miał zakrwawioną wyszywaną koszulę. Na pytanie żony jednego z powstańców, gdzie jest jej mąż, młodzieniec odpowiedział: „Na dnie Trubeży”. Po ukazaniu się w lokalnej prasie publikacji Andrija Swyryda o tym tragicznym wydarzeniu ukraiński poeta Mykoła Karpenko, rodowity mieszkaniec Worońkowa, napisał poemat „Ataman Czerśkyj” powiadomił uczestników wiecu, że w zeszłym roku Rada Miejska Bojarki ustanowiła literacko-artystyczną nagrodę imienia Wołodymyra Samijłenki, którą nagradzani będą najlepsi literaci, dziennikarze, artyści Bojarki. Przewodniczący Kijowskiej Organizacji Obwodowej Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Anatolij Haj zaznaczył, że Bojarka to jedno z ognisk kultury i duchowości, gdzie czci się Wołodymyra Samijłenkę, którego twórczość do dziś jest niedoceniana. Przeczytał akrostych „Mam jedną miłość”, z którego początkowych liter składa się słowo „Ukraina”. Obiecał, że dołoży wszelkich starań, aby zebrać jak najwięcej utworów artysty i wydać je. Nina Charchuk, zasłużona dziennikarka Ukrainy, radna Rady Miejskiej Bojarki, powiedziała, że Wołodymyr Samijłenko zewnętrznie był skromny, niepozorny, ale to potężna osobowość twórcza. Pod względem talentu satyrycznego było niewielu takich nie tylko w ukraińskiej, ale i w światowej literaturze. Ostatni wiersz Samijłenko pak”, w którym opowiedział o czynie kozaków w boju nad Trubeżą. Wspominał również, że w dzieciństwie słyszał opowieści rodaków o tym boju oraz innych heroicznych czynach Iwana Czerpaka i jego towarzyszy broni. Te fakty potwierdzała siostra poety Kateryna oraz inni worońkowianie w podeszłym wieku. W 1990 roku po jednym z wieców na rzecz niepodległości Ukrainy do mnie, jednego z jego organizatorów, podszedł starszy boryspolanin i opowiedział, że w 1920 roku jego ojca jako ukraińskiego patriotę rozstrzelano za udział w antybolszewickim powstaniu w naszym mieście. Według jego słów powstańcami dowodził ataman Iwan Czerpak. Mężczyzna opowiadał, że na jednym z miejskich cmentarzy zachowały się groby rozstrzelanych tego dnia ojca i syna. Na podstawie usłyszanego napisałem artykuł o powstaniu boryspolskim, który wydrukowało kilka demokratycznych gazet. Z czasem o boju pisali też inni krajoznawcy. Andrij Swyryd odnalazł w Worońkowie ludzi, którzy opowiedzieli o ostatnich latach życia Iwana Czerpaka i pokazali miejsce jego pochówku. Udało się zdobyć starą fotografię, na której jest on razem z towarzyszami broni. Wtedy staraniem worońkowskich i boryspolskich przedstawicieli partii patriotycznych uporządkowano grób, ustawiono na nim dębowy krzyż. Z udziałem dziesiątek ludzi, w tym księży i uczniów miejscowej szkoły, odprawiono panichidę i przeprowadzono wiec-requiem. Z czasem postanowiono ustawić pomnik wszystkim poległym nad Trubeżą, nie w miejscu boju, a na jednej z głównych ulic Baryszewki. Andrij Swyryd razem z boryspolskimi przedsiębiorcami Ołehem Szeremetem i Wiktorem Szwahrunem przebywali na przyjęciu u przewodniczącego Baryszewskiej Rejonowej Administracji Państwowej Serhija
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
powracają. Aby nie truć mieszkańców chemią, do zwalczania komarów trzeba kupować za granicą za walutę preparat biologiczny. Został on opracowany w laboratorium ekologii i toksykologii Kijowskiego Uniwersytetu Państwowego im. T. Szewczenki, naukowcom przyznano Nagrodę Państwową! Ale browaru, aby uruchomić produkcję uboczną na odpadach piwowarskich, nie znaleziono i musiano przekazać preparat do Rosji. Jednak możemy go produkować sami. Ale skąd wziąć środki? Nieład może być tam, gdzie ludzie są biedni i głodni: jeśli człowiek ma coś na zapas, jest niezależny. Dlaczego J. Stalin zaganiał wszystkich chłopów do kołchozów? W tamtym czasie robotnicy byli już proletariuszami. Pozostali niezależni chłopi, którzy mieli parę koni, morgę ziemi i byli w stanie się wyżywić. A głodnymi łatwo kierować: niech im „dobry car” da chleb i igrzyska, i załata wszystkie dziury. Więc zagoniono ludzi do kołchozów: zabrano wszystko! I za pomyje zmuszono do pracy!.. Dlatego obecnie cierpi i nauka, i medycyna, i „mały” człowiek, którego nieustannie oszukują. Chyba trzeba coś zmieniać w państwie!.. — Uniwersytet od dawna słynie jako „kuźnia” wysoko wykwalifikowanych kadr o szerokim profilu. Jak obecnie wyposażone są laboratoria naukowe? — Z głodu nie umieramy, ale nie brykamy w nauce ani wysoko, ani szeroko (ostatnia Nagroda Nobla, otrzymana przez Ukraińca I. I. Miecznikowa 100 lat temu). Odczynników wysokiej jakości przemysł krajowy nie produkuje, a nowoczesne odczynniki i preparaty, przyrządy i wyposażenie, aparatura i sprzęt wymagają finansowania. Zawsze była i nauka podstawowa, i stosowana; naukowcy wykonywali określone badania na zamówienie. Obecnie staramy się tworzyć bazę materialną własnymi rękami. W 10—20 % zaspokajamy potrzeby nauki kosztem grantów naukowych i tematyki gospodarczej, ale to nawet nie połowa z nich. Nierzadko deficytowe odczynniki trzeba zdobywać wszelkimi sposobami, także za własne pieniądze. Jadą studenci czy absolwenci za granicę, proszę: „Przywieźcie, co możecie…” I kiedy przywożą, to jest prawdziwe święto — nowoczesne, chemicznie czyste odczynniki, z którymi można pracować i otrzymywać jakościowe wyniki. Od tego zaczyna się poszukiwanie naukowe młodego badacza. Czasami miesiącami zbiera potrzebne przyrządy, odczynniki i materiały. Wydawałoby się, drobnostki, ale z nich składa się całość. — Gdzie pracują specjaliści uniwersytetu, czy nie opuszczają Ukrainy? — Absolwenci pracują także w polskim Instytucie Parazytologii, w Niemczech. Gdyby za pracę naukową należycie płacili, to nasi uczeni są gotowi, jak woły, ciągnąć „wóz nauki”: trzeba przecież i godnie żyć, i rodzinę karmić oraz ubierać. Dlatego, tak jak w latach 90., trwa emigracja naszych edukatorów i naukowców. Kolega mikrobiolog odbywał staż w Finlandii, a po roku zaproszono go tam do pracy. Dwaj profesorowie z instytutu akademickiego co lato jeździli na Madagaskar — badać ich faunę, lecz byli tam i najmitami: wykonywali nie tylko profesorską, ale i techniczną pracę — własnoręcznie zbierali materiał naukowy… Więc co z tego wychodzi — potrzebna nam krajowa nauka czy nie?! Gdzież to państwowe myślenie i troska… Rozmawiał Światosław MIZERNIUK
Машинний переклад
— Piotrze Jakowiczu, nad jakim problemem Pan pracował, aby zostać naukowcem i profesorem? — Na uniwersytecie, na wydziale biologicznym, były dwa nurty kształcenia: biologia ogólna oraz zoologia i botanika. Od razu trafiłem na katedrę zoologii do znanego naukowca — Ołeksandra Pyłypowycza Krysztala, który później został moim promotorem. Wtedy, w czasach zimnej wojny, „modna” była broń biologiczna, a nasze laboratorium naukowe ekologii i toksykologii stało się częścią machiny wojennej ZSRR. W szczególności hodowano u nas komary krwiopijne, przenoszące choroby, które żyją na terytorium prawdopodobnego przeciwnika. Czyli „jego” komary — we własnym laboratorium! Zajmowałem się opracowywaniem biologicznych metod walki z nimi, badałem pierwotniaki — mikrosporydia, które pasożytują w komarach. O tych mikroskopijnych zwierzętach prawie nic nie wiedziano: w całym Związku tylko czterech kandydatów nauk badało ten problem na poziomie optyki świetlowej. Konsultowałem się w Leningradzie u naukowca Irmy Issi. A państwo dawało mi środki na delegacje. Obecnie nawet nie wiem, czy nasz aspirant wyjeżdża gdziekolwiek, choćby po Ukrainie, za państwowe pieniądze choć raz w roku. A wtedy jeździłem i na ekspedycje, i na konferencje. Latałem nawet do Nowosybirska, Ałmaty, Astrachania: opracowywałem preparat, aby był on bezpieczny dla wszystkich żywych organizmów, oprócz komarów. Obroniłem pracę kandydacką, pracowałem na katedrze zoologii na uniwersytecie i kontynuowałem badania: aby zdążyć za komarami, wyruszałem to na południe, to na północ, w zależności od tego, gdzie wcześniej topnieje śnieg lub zaczyna się zima. Teoretycznie wszystko uzasadniłem, przeanalizowałem, sprawdziłem w praktyce i obroniłem doktorat. Teraz na wdrożenie cennych opracowań w życie… państwo nie ma środków! — Ale przecież przyszłość należy do biologicznej metody walki ze szkodnikami? — Większość doskonale to rozumie. Zwracali się do mnie także przedsiębiorcy: proponowali opracować preparaty biologiczne przeciwko karaluchom lub stonce ziemniaczanej (przeciwko komarom — nie ma chętnych). Ale to znaczne koszty: wyposażyć nowoczesne laboratorium, kształcić pracowników naukowych… A tu trzeba wysłać brygadę naukowców do Ameryki, do ojczyzny stonki ziemniaczanej, aby tam opisać i zebrać wszystkie jej choroby, bo ma ich aż 80! U naszych chrząszczy ich nie wykryto: przetrwały najsilniejsze… Więc problem trzeba rozwiązywać w stanie Kolorado. W tym celu trzeba wyposażyć ekspedycje, zorganizować wizy. Wszystko, jak to mówią, rozbija się o ten ciasny but: jak nie podskakuj — nie pobiegniesz. Wszędzie cisną pieniądze… Kiedyś, jeszcze w czasach radzieckich, przywieziono amerykańskiego pluskwiaka, który wysysał larwy stonki ziemniaczanej. Zaczęliśmy rozmnażać; latem wypuściliśmy: eksperyment się udał, ale na zimę chrząszcze „nauczyły się” chować przed mrozem pod ziemię, a pluskwiak… tego się nie „nauczył” — i zginął. Za to w firmach chemicznych wszystko jest dokładnie przemyślane i załatwione: dadzą komukolwiek łapówkę, byle naukowcy, którzy prowadzą biologiczną walkę ze szkodnikami, nie otrzymali ani grosza — ani na wyjazd w tym celu do Ameryki, ani na pracę w laboratorium naukowo-badawczym. Mają pieniądze i na reklamę, i na chemię, i na mnóstwo trujących preparatów dla chrząszcza, a co za tym idzie, i dla ludzi… I zrobią wszystko, aby nie dopuścić do opracowań i wdrożenia ekologicznie bezpiecznych metod walki, w szczególności biologicznej. My, niby jakiś kraj trzeciej kategorii, funkcjonujemy jako poligon do testowania i wdrażania wszelkich chemicznych środków niszczenia chwastów i szkodliwych zwierząt. Nie ma alternatywy. Jestem pewien, że problem można łatwo rozwiązać na szczeblu państwowym, gdyby rządzący dbali nie o własne kieszenie i kieszenie swoich dzieci i wnuków, a o Ukrainę! I wiedzieli, że ich dzieci i wnuki będą żyły nie na Bahamach, a jednak na Ukrainie-matce! I będą jadły te produkty, które tutaj się uprawia, oddychały tym powietrzem, piły tę wodę… Zatem trzeba konkretnie coś robić: potrzebni są ludzie z myśleniem państwowym. Dziwi też nasza Akademia Nauk: milczą akademicy wszystkich dziedzin wiedzy. Choćby jeden czy dwóch akademików powiedziało: „Ludzie dobrzy! Nie to robimy i nie tak robimy! A trzeba robić właśnie tak!” Gdzie ci akademicy? Za to w telewizji i w eterze radiowym promują się dyletanci!.. — Czym grozi globalne ocieplenie? Jak wpływa na bezpieczeństwo życia migracja? Jakie są biologiczne mechanizmy zabezpieczenia ludzi przed nosicielami i patogenami nieznanych wcześniej chorób? — Planeta Ziemia przeżywała już cykliczne ocieplenia i ochłodzenia. To, co obserwujemy obecnie, nazywamy „globalnym ociepleniem”. To nie katastrofa, ale nauka musi dać jasne prognozy skutków kosmicznych zmian warunków klimatycznych świata roślinnego i zwierzęcego… Obecnie już w dnieprzańskich „morzach” pływa amazońska meduza kraspedokusta, a na południu Ukrainy swobodnie „spacerują” karakury: w obwodzie odeskim ledwo uratowano człowieka po ukąszeniu tego pająka. Stepowe pająki tarantule wcześniej spotykano na szerokości geograficznej obwodu czerkaskiego, teraz znajdują je i pod Kijowem, i znacznie dalej na północ. Najczęściej od trujących zwierząt cierpią dzieci, nie rozumiejąc niebezpieczeństwa, bawią się i z karakurem, i z tarantulą, i ciągną żmiję za ogon. W umiarkowanych szerokościach geograficznych Ukrainy tych trujących zwierząt wcześniej albo nie było wcale, albo występowały niezwykle rzadko. Dlatego nie ma specjalnych surowic przeciwko ich jadom. Aby zabezpieczyć ludzi przed nieszczęściem, muszą pracować wszyscy — nie tylko nauka, ale i „Proświta”: uczyć dzieci na lekcjach wiedzy o bezpieczeństwie ekologicznym; udzielać wyczerpujących informacji z literatury popularnonaukowej i środków masowego przekazu… A jeśli chodzi o migrację ludzi, to mamy powód do niepokoju. Od dawna obok człowieka „wędrują” najróżniejsze patogeny (wirusy, bakterie, grzyby, helminty, stawonogi) oraz nosiciele chorób (kleszcze, owady), które nie tylko powodują ciężkie choroby, ale wywołują epizootie i epidemie w granicach całych kontynentów. Globalne ocieplenie stwarza sprzyjające warunki dla istnienia ciepłolubnych gatunków roślin i zwierząt, których wcześniej u nas nie było: tak zwanych „gatunków kwarantannowych”, którymi w każdym kraju opiekuje się inspekcja kwarantannowa. Przeciwdziałają chorobom służba sanitarno-epidemiologiczna i kontrola weterynaryjna. Ale poziom zapewnienia im wykwalifikowanych kadr i całego wyposażenia jest niewystarczający, jak i poziom dyscypliny wykonawczej, której nie będzie, jeśli nad pracownikiem stoi się z kijem. Pojawi się ona dopiero wtedy, gdy każdy specjalista świadomie będzie trzymał się miejsca pracy, które go żywi, i to nieźle. Ale obecne pensje u tych odpowiedzialnych urzędników… są mniejsze niż małe! Gdzieś wykryto nadmiar kleszczy. Trzeba natychmiast zbadać terytorium, przebadać je, obliczyć zagęszczenie, ocenić stopień niebezpieczeństwa i podjąć pilne środki. Ale przecież na podwórku stacji sanitarno-epidemiologicznej — ani jednego sprawnego samochodu! — Czy państwo wspiera rozwój nauki, w szczególności dziedzinę parazytologii? — Wszystko robimy za własne pieniądze — z własnych stypendiów i pensji. A finansowanie nauki wygląda jak zasiłek dla bezrobotnych: naukowcom daje się możliwość „przetrwania” do emerytury, a zastąpić ich nie ma komu. Młodzieży za taką pensję po prostu nie da się zwabić do nauki. Minie jeszcze 5—10 lat, i nasza Akademia Nauk stanie się „goła”, jak Karpaty, w których bezmyślnie i bezlitośnie wycięto lasy. Marzył o aspiranturze nasz absolwent; jako specjalista II kategorii otrzymywał na katedrze 1300—1400 hrywien. Jakaś firma komercyjna ogłosiła konkurs na wakaty, przeszedł rozmowę kwalifikacyjną; a tam pensja — od tysiąca euro, jeszcze i perspektywa! I poszedł… Bo wykształcony człowiek nie będzie pracował za grosze. I firmy komercyjne dobrze wiedzą: jeśli student ukończył nasz uniwersytet, a zatem opanował nie tylko biologię, ale i wyższą matematykę, fizykę, chemię, łacinę, filozofię, to wszędzie biorą do pracy poza konkursem. Bieda w tym, że dzisiaj na Ukrainie „rozmnożyło się” bardzo dużo „uniwersytecków” bez żadnej bazy naukowej i materialnej. W przeszłości to nie tylko instytuty pedagogiczne, ale i technika, a nawet szkoły zawodowe. Te placówki tylko dyskredytują wysokie miano „uniwersytet”. Obecnie obiecują nadać uniwersytetowi im. T. Szewczenki miano „badawczy” i nieco odciążyć wykładowców: bo kiedyż zajmować się nauką naszemu młodemu asystentowi, jeśli jego obciążenie pedagogiczne przekracza 1000 godzin? Przecież uniwersytet — to nie tylko placówka edukacyjna, ale i naukowa! I nauka, i edukacja potrzebują wsparcia państwa. My przecież kształcimy specjalistów uniwersyteckich! Oni muszą doskonale znać faunę nie tylko Ukrainy, ale i całego świata. Oto przywiozą nam jakąś chorobę pasożytniczą czy kwarantannowego szkodnika, i nasz absolwent zoolog-epidemiolog musi operacyjnie i dokładnie określić „imigranta”, drogi jego rozprzestrzeniania się, opracować środki walki i profilaktyki. Potrzebna jest gruntowna wiedza, aby nie popełnić błędów, bo dokładność wniosków czasami kosztuje niejedno ludzkie życie. — Rzeczywiście, w ostatnim czasie dla człowieka i zwierzęcia staje się niebezpieczny nawet spacer po parku: mogą zaatakować kleszcze, pchły lub inne krwiopijce. Czy można temu nieszczęściu zapobiec? Jaka jest obecnie sytuacja epizootyczna na Ukrainie? — Na szczęście liczebność krwiopijnych stawonogów u nas nie przekracza progów epidemicznych lub epizootycznych. Ale głównym niebezpieczeństwem jest to, że są one nosicielami patogenów niebezpiecznych chorób ludzi, zwierząt domowych i dzikich. Część tych chorób to zoonozy, czyli wspólne dla ludzi i zwierząt. Krwiopijcom jest wszystko jedno, kogo kąsać i gdzie będą rozwijać się przeniesione przez nie patogeny chorób: na zwierzętach czy na człowieku. — Jak w warunkach miasta krwiopijne stawonogi zarażają się patogenami chorób zakaźnych? — Jak potwierdziły badania naukowców wydziału parazytologii Instytutu Zoologii NAN Ukrainy, bezpańskie psy są dosłownie „nafaszerowane” larwami pasożytniczych nicieni — filarii. Te larwy przenoszą komary od psów do człowieka, u którego migrują pod skórą, mogą nawet trafić do gałek ocznych. Bezpańskie zwierzęta — to straszny wylęgarnik i filarii, i różnorodnych chorób: to jak rozmnażać szczury, które są rezerwuarem dżumy. Powstaje pytanie: a skąd one się wzięły? Trzeba zrobić ewidencję zwierząt domowych: zarejestrować i nadać numery osobiste. Kiedy psa czy kota złapią na ulicy albo właściciel sam odda do schroniska, to będzie musiał je dożywotnio utrzymywać. W przypadku śmierci będzie musiał dostarczyć zaświadczenie, że nie wyrzucił zwierzęcia na ulicę. Oto wtedy ludzie pomyślą, czy brać, czy nie, wyrzucać czy nie trzeba. Jednak niebezpieczeństwo czyha na ludzi nie tylko w lasach czy parkach. W zalanych wodą i nieczystościami piwnicach przez cały rok rozmnażają się tak zwane „miejskie” komary, które nie dają spokoju mieszkańcom „chruszczowek” i wieżowców: szybami wentylacyjnymi podnoszą się z piwnic do mieszkań, ssą krew, a potem
Istotne zmiany klimatu, znikanie dziesiątek i setek gatunków biologicznych zwierząt i roślin, wątpliwej jakości dodatki do żywności, nieuregulowana chemizacja i zanieczyszczenie środowiska bezpośrednio odbijają się na czystości powietrza, wody, ziemi, produktów spożywczych oraz na samym człowieku. Przecież nasze zdrowie i aktywne długowiecze zależą od tego, w jakim środowisku żyjemy, co spożywamy, jakim powietrzem oddychamy, jaką wodę pijemy. O naświetlenie roli nauk biologicznych w oświacie oraz rozwiązaniu naglących problemów ludzkich poprosiliśmy uczonego parazytologa, doktora nauk biologicznych, profesora Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki Petra KILOŁYCKIEGO.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
nik, ręcznik, pomocnik” [38, s. 98]. Jednak „Słownik ortoepiczny” (1984 r.) traktuje taką normę jako zawężoną i ograniczoną — a jednocześnie równolegle używaną [czn] i [szn]: „Zgłoska czn w niektórych słowach ludowo-potocznych wymawiana jest jako [szn]: słone[szn]y dzień, [jasz]ne kasze, sma[szn]a jajecznica, pszeni[szn]y chleb, mle[szn]a kasza” [19, s. 14]. Zatem jesteśmy świadkami zmiany normy wymowy nie tylko pod wpływem pisowni, ale i oczywistej rosyjskojęzycznej interferencji fonetycznej. Istotnym czynnikiem eufonicznej wymowy jest zjawisko uproszczenia w grupach spółgłoskowych, które powstaje w słowach w wyniku słowotwórstwa i formotwórstwa, na przykład przejazd — przejazdowy, tydzień — tygodniowy, pierścień — pierścienia. Takie uproszczenie jest odzwierciedlone w pisowni. Istnieją jednak dwie grupy słów, gdzie uproszczenie utrwala tylko wymowa, a nie pisownia: a) liczebniki szesnaście, sześćdziesiąt, sześćset wymawia się poprawnie jako sze[sn]a[c:a]ć, sze[zd]ziesiąt, sze[s:]et; b) pochodne od słów obcego pochodzenia wymawia się, upraszczając zbieg spółgłosek: studencki — stude[nsc]ki, kontrastowy — kontra[sn]y, agencja — agen[st]wo (z wyjątkiem jednakowej wymowy i pisowni jeszcze niezaadaptowanych słów: balastowy, kompostowy). 1.4. AKCENT — DUSZA SŁOWA Akcent wchodzi w zakres pojęcia normy akcentuacyjnej, którą uważamy za podnormę fonetyczno-ortoepiczną. Obecny system akcentowania ma dawną historyczną motywację, dlatego z powodu niemożności wyjaśnienia go współczesnymi prawami fonetyczno-morfologicznymi sprawia wrażenie czegoś „bardzo kapryśnego” i częściowo niesystemowego. Tym bardziej, że niektóre języki mają wyraźnie „zapisany” akcent: francuski, ormiański, turecki — na ostatniej sylabie; polski — na przedostatniej; przeważnie na drugiej sylabie od końca — w językach włoskim, hiszpańskim, rumuńskim; z reguły pierwszą sylabę akcentuje się w angielskim, przeważnie akcent rdzenny — w niemieckim. Jednak ukraiński akcent również ma swój system. Realizuje się on w różnych typach akcentowych różnych części mowy, co jest uwarunkowane ich budową morfemową, zmianami dźwięków w potoku mowy i podziałem na sylaby [4, s. 478. 576 s.; 3, s. 325—631 s.; 19, s. 15]. Ciąg dalszy nastąpi. Literatura 3. Bułachowski Ł. A. Akcent // Wybrane prace w pięciu tomach. Tom drugi. Język ukraiński. — Kijów, 1977. 4. Wynnycki Wasyl. Ukraiński system akcentowy: kształtowanie, rozwój. — Lwów, 2002. 9. Karawanski Światosław. Sekrety języka ukraińskiego. — Kijów, 1994. 16. Mowczun Ł. Stereotypowy obraz języka ukraińskiego // Dywosłowo. — 2004. — nr 2. 31. Serbenśka O., Wołoszczak M. Aktualny wywiad z językoznawcą. — K., 2001. 35. Saussure Ferdinand de. Kurs językoznawstwa ogólnego. — K., 1998. 36. Współczesny ukraiński język literacki. Wstęp. Fonetyka. — K., 1969. 46. Szewelow Jurij. Wkład Galicji w kształtowanie ukraińskiego języka literackiego. — Lwów — Nowy Jork, 1996.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
nie [d], [t]; spółgłoski szczelinowe zębowe [z], [c], [s], [dz] oraz szumiące [ż], [cz], [sz], [dż] w rodzaju b’je[szs]ja zamiast b’je[s':a], jde[ts]ja zamiast jde[c':a], Wi[tcz]yzna zamiast Wi[cz:]yzna, ne moro[czs]ja zamiast ne moro[c':a]. Aby unikać tego typu błędów, warto zapamiętać typowe grupy asymilacyjne spółgłosek: a) spółgłoska szczelinowa [z], [c], [s] + spółgłoska szumiąca [ż], [cz], [sz]: z+sz — [sz:] na początku słowa: zszyty — [sz:]yty; w środku słowa [ższ]: wywizszy — wywi[ższ]y; s+sz — [sz:]: wyriszszy — wyri[sz:]y; z+ż – [ż:]: zżowknuty — [ż:]owknuty; z+cz — [szcz] na początku słowa: zczystyty — [szcz]ystyty; [żcz] w środku słowa: bezczesnyj — be[żcz]esnyj; z+ż — [ż:]: zżowknuty — [ż:]owknuty; z+dż — [żdż]: z dżereła — [żdż]ereła; b) spółgłoska szumiąca [ż], [cz], [sz] + miękka spółgłoska szczelinowa [z'], [c'], [s']: ż+c — [z'c']: knyżci — kny[z'c']i; sz+c — [s'c']: komaszci — koma[s'c']i; cz+c — [c':]: doczci — do[c':]i; ż+s — [z's']: namażsja — nama[z's']a; sz+s — [s':]: hrijessja — hrije[s':]a; cz+s — [c's']: muczsja — mu[c's']a; w) dźwięczna [d] + szczelinowe [z], [c], [s]; szumiące [ż], [cz], [sz]: d+z — [dzz]: widzwyk — wi[dzz]wyk; d+c — [dzc]: widcuratysja — [cz], [k], znalazłszy się przed dźwięcznymi, brzmią dźwięcznie: Wełykden’ — Weły[gd]en’, otże — o[dż]e, ajsberh — aj[zb]erh. 2. Nienormatywny brak upodobnienia pod względem miękkości, czyli kiedy następująca miękka spółgłoska [d'], [t'], [z'], [s'], [c'], [dz'], [l'], [n'] wpływa na poprzednią spółgłoskę tego samego typu, a także kiedy spółgłoski [z], [c], [s], [dz] mogą ulegać asymilacyjnemu wpływowi zmiękczonych wargowych [b'], [p'], [w'], [m'], [f'] w rodzaju żi[nc']i (żinci) zamiast żi[n'c']i (żin'ci), u kny[zc']i zamiast u kny[z'c']i (knyz'ci); [sw']jato (swjato) zamiast [s'w']jato (swjato abo swjato). Upodobnienie pod względem miękkości nie zachodzi w następujących przypadkach: a) kiedy spółgłoska wargowa zmiękcza się samogłoską [i], która wymienia się z [o] w rodzaju [sw]ij; b) jeśli spółgłoska wskazanego typu należy do przedrostka w rodzaju wi[dl']ik, be[zd']itnyj (chociaż wi[d't']jaty). 3. Brak upodobnienia pod względem dźwięczności, któremu towarzyszy nienormatywne ubezdźwięcznienie: boro[t'b]a zamiast boro[d'b]a, wo[kz]ał zamiast wo[gz]ał, jakby — ja[gb]y, pro[s'b]a zamiast pro[z'b]a. Tymczasem ilościowa przewaga asymilacyjnego udźwięcznienia spółgłosek bezdźwięcznych nad ubezdźwięcznieniem dźwięcznych w wyniku asymilacji — to charakterystyczna cecha ukraińskiej fonetyki i jedna z wyznaczających cech eufonii naszego języka [36, s. 259]. 4. Nienormatywność w upodobnieniu pod względem miejsca i sposobu tworzenia spółgłosek, a mianowicie wtedy, gdy znajdują się obok siebie nieszczelinowe zębowe. Iryna FARION, m. Lwów. Iryna Farion. Kontynuacja. Początek w nr 48, 49, 50, 52 za 2008 rok, nr 1 za 2009 r. wi[dzc]uratysja; d+s — [dzs]: widstup — wi[dzs]tup; d+ż — [dżż]: adże — a[dżż]e; d+cz — [dżcz]: widczuty — wi[dżcz]uty; d+sz — [dższ]: pidszukaty — pi[dższ]ukaty; h) bezdźwięczna [t], [t'] + szczelinowe [c], [c'], [s], [s']; szumiące [ż], [cz], [sz]: t+c — [c:]: korytce — kory[c:]e; t+c' — [c':]: u klitci — u kli[c':]i; t+s — [c:]: butsy — bu[c]y; t'+s' — [c':]: radyt’sja — rady[c':]a; t+ż — [dżż]: otże — o[dżż]e; t+cz — [cz:]: kwitczaty — kwi[cz:]aty; t+sz — [czsz]: korotszyj — koro[czsz]yj. Osobnego komentarza wymaga wymowa zbitki spółgłoskowej [czn] w przymiotnikach i pochodzących od nich rzeczownikach misiacznyj, mołocznyj, smacznyj, misiacznyk, mołocznyk. To, że zbitkę [czn] przed pogromową pisownią z 1933 roku wymawiano jako [szn], potwierdza zachowana pisownia szeregu obecnych słów: mirosznyk, serdesznyj (we wszystkich znaczeniach), torisznij, a w konsekwencji także komentarz we współczesnym podręczniku: „…zbitka spółgłoskowa [szn] na miejscu [czn] wymawiana jest przeważnie w przymiotnikach oraz pochodzących od nich rzeczownikach typu pszenysznyj, sonjasznyj — sonjasz-. 1.3. PROCESY UPODOBNIENIA SPÓŁGŁOSEK JAKO NARUSZENIE NORMY. Pamiętajmy, że istnieje niespójność między literami a dźwiękami (33 litery, 38 dźwięków). Ponieważ litery oznaczają uogólnione dźwięki (czyli dźwiękotypy), to realne brzmienie (wymowa) słów nie zawsze pokrywa się z literowym obrazem tych słów, na przykład, smijet’sja wymawiamy jako smijejccja, u knyżci — u knyźci. Zatem pisownia i wymowa — to odwieczni oponenci, pojednanie między którymi regulują specjalne zasady. Dźwięki realizują się, łącząc się z innymi dźwiękami, w wyniku czego w odpowiednich pozycjach powstaje fonetyczne zjawisko upodobnienia jednego dźwięku do drugiego, rozpodobnienia, wstawiania i wypadania, wymiany i zlania się dźwięków. Przypomina to w pewnym stopniu falowanie morza, kiedy jedna fala, dogoniwszy poprzednią, przykrywa ją, — i tak tworzy się uspokajająco-niepokojąca lub gromowa muzyka morza. Jaki sens fałszować w muzyce języka, jeśli dążymy do sensów i harmonii? Tymczasem nie tylko w mowie potoczno-codziennej i urzędowo-biznesowej, ale ze sceny teatralnej czy z radiowej i telewizyjnej anteny możemy usłyszeć ciągłe zderzenia dysharmonijnych spółgłosek, które nie według praw fal, a przez sztuczny dysonans wpadają na siebie w rodzaju: „Ty podobajesja meni” zamiast podobajesja; „Ja choczu szczop ty najawu buf mij”… I wtedy bezlitośnie-ironiczne słowa O. Irwanecia są całkowicie sprawiedliwe: Jak ty zwuczysz kałynowo-dubowo, Ridna moja, moja matirna mowo! [cyt. za: 16, s. 21]. Szwajcarski językoznawca F. de Saussure podkreśla szczególną potrzebę badania dźwięków w łańcuchu mownym [35, s. 68], bo właśnie w tym przejawia się narodowa swoistość melodyki słowa, która odgrywa bardzo ważną rolę „w aktywizacji biorytmów narodowego instynktu, wzmocnieniu psychologicznej struktury narodowego typu, w mobilizacji społeczeństwa na podstawie etnonacjonalizmu. I dlatego bardzo ważne jest dbanie o dźwiękowy obraz państwa” [31, s. 38]. Wśród takich dysharmonijnych zjawisk w łańcuchu dźwiękowym zdarzają się: 1. Nienormatywne upodobnienie pod względem bezdźwięczności w środku słowa, czyli kiedy następujący bezdźwięczny dźwięk wpływa na poprzedni dźwięczny — i on ulega ubezdźwięcznieniu w rodzaju ka[s]ka zamiast ka[z]ka, pora[s]ka zamiast pora[z]ka. Tymczasem bezdźwięczne spółgłoski [t], [s], Mykoła Jawnyj. „Poczuj siłę ducha”. Ogólnoukraińskie zjednoczenie „Swoboda” prezentuje językowo-artystyczną akcję „Język ukraiński — piękno i siła”. Autor idei Iryna Farion
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
tekst zawierał między innymi konkretne zalecenia dotyczące mechanizmów realizacji polityki językowej, propozycje stworzenia systemu organów obdarzonych funkcjami kontroli nad wykonaniem artykułu 10 Konstytucji Ukrainy, ochrony narodowej przestrzeni informacyjno-kulturowej, przyjęcia i wydania współczesnej redakcji ukraińskiej pisowni itp. Koncepcja przeszła kilka dyskusji w Sekretariacie Prezydenta. Na ostatniej z nich, która odbywała się w Narodowej Radzie ds. Kultury i Duchowości, niespodziewanie pojawiło się dwoje przedstawicieli „alternatywnej”, według słów przewodniczącego rady, opinii. Okazało się, że „alternatywników” wezwano, aby reprezentowali stanowisko rosyjskojęzycznej części ludności. Ostrze krytyki skierowali oni przeciwko Koncepcji za niedostateczną, ich zdaniem, uwagę poświęconą potrzebie ochrony języka i kultury rosyjskiej na terytorium Ukrainy. Po tej krytyce przygotowany dokument, o ile mi wiadomo, tak i nie został przedłożony do podpisu Prezydentowi. Ciekawe, że przeglądając później czasopisma z lat 90., natrafiłam na artykuł jednego z tych obrońców języka rosyjskiego, przewodniczącego jakiejś nieznanej mi fundacji. Artykuł miał wyraźnie antyukraińską treść. „W planie ogólnocywilizacyjnym język ukraiński nie ma przyszłości” — twierdził nosiciel „alternatywnej” opinii. Dlaczego człowiek z takimi poglądami na temat perspektyw języka państwowego miał oceniać ważny dla jego losu dokument, pozostało dla mnie zagadką. Oczywiste jest jedno. Jeśli chcemy zachować niepodległe państwo, to decydującą dla jego utwierdzenia sprawę formowania i ochrony własnej przestrzeni informacyjno-kulturowej należy rozpatrywać jako bezalternatywną. Próba uwzględnienia przy tym opinii tych, którzy widzą Ukrainę jako rosyjską prowincję kulturową, oznacza zapędzenie sprawy w ślepy zaułek, w którym obecnie się znajduje. Póki co ukraińska kultura przetrwa pomimo braku ochrony państwowej, dzięki wysiłkom twórczych osobowości i organizacji społecznych. Czy nasze społeczeństwo obywatelskie zdoła uformować się w wystarczającą siłę, zdolną przełamać blokadę ukraińskiej kultury w dostępie do szerszych kręgów, pokaże przyszłość. 14. Rudenko L. Ukraińskie kino pod dwugłowym orłem // TeleKrytyka. — 2007. — nr 1—2. 15. Tamże. 16. Werhelis Ołeh. Trudności przejścia // „Dzerkało tyżnia” — 1 marca 2008 r. 17. Chimery przestrzeni telewizyjno-radiowej // „Ukraiński tyżdeń”. — 2008. — nr 48. — s. 16. 18. Tamże. 19. Besters-Dilger Juliane. Polityka językowa w środkach masowego przekazu // Polityka językowa i sytuacja językowa na Ukrainie. Analiza i zalecenia. — Kijów, 2008. — s. 250. 20. Tamże. — s. 251. 21. Chimery przestrzeni telewizyjno-radiowej // „Ukraiński tyżdeń”. — 2008. — nr 48. — s. 16. 22. Zinczenko W. H., Zusman W. H., Kirnoze Z. I. Komunikacja międzykulturowa. Od podejścia systemowego do paradygmatu synergetycznego. — Moskwa, 2007. — s. 111—112. 23. Chimery przestrzeni telewizyjno-radiowej // „Ukraiński tyżdeń”. — 2008. — nr 48. — s. 16. 24. Hałuszko Kyryło. Narody, etnosy, nacje… — Kijów, 2007. — s. 60.
Машинний переклад
Larysa MASENKO, doktor habilitowany nauk filologicznych, profesor, laureatka nagrody im. Borysa Hrinczenki oraz nagrody im. Ołeksy Hirnyka. Zakończenie. Początek w nr 4 z 2009 r. Gorzej sprawy mają się w ukraińskiej telewizji, a jest to źródło najbardziej masowego wpływu na populację. Najbardziej przykre jest to, że rosyjska ekspansja w przestrzeń informacyjno-kulturową Ukrainy realizowana jest nie tylko z zewnątrz, z terytorium Rosji. Obecnie wewnątrz Ukrainy w prywatnych studiach filmowych i telewizyjnych produkcja programów muzycznych, filmów kinowych i telewizyjnych, seriali telewizyjnych, wideoklipów itp. realizowana jest głównie w języku rosyjskim. Cała ta produkcja telewizyjna to typowy produkt kultury kolonialnej, znajdujący się pod kontrolą byłego centrum imperialnego. Krytycy filmowi podkreślają, że „ukraińskość” takich seriali wyczerpuje się w ukraińskojęzycznych napisach. Pod względem atrybutyki i tekstów filmy te mają demonstracyjnie rosyjskie zabarwienie. Jak zaznacza Larysa Rudenko, seriale produkowane na Ukrainie „obfitują w rosyjskie flagi i dwugłowe orły, dialogi nasycone są czysto rosyjskimi żartami i przysłowiami, oprawa muzyczna zbudowana jest na przyśpiewkach bałałajkowych. I wszystkie te „bałałajki ze szczami” wmontowane są w kijowskie krajobrazy”14. Według tej samej informacji, w ukraińskich studiach produkcyjnych istnieją niepisane „tajne protokoły”, w których zaznaczono, czego w scenariuszu nie może być nigdy: „Nigdy nie mogą brzmieć słowa „Kijów”, „Ukraina”, „Ukrainiec” („chochoł” można, nawet jest mile widziane), „prezydent” (prezydent jest jeden — Putin), żadnych słów oznaczających naszą państwowość”15. Przeznaczeniem takiej masowej produkcji telewizyjnej jest zachowanie osiągniętego w okresie radzieckim poziomu marginalizacji ukraińskojęzycznej części społeczeństwa w środowiskach miejskich, zablokowanie rozpowszechniania na poziomie masowym kultury ukraińskiej, odnowienia narodowej pamięci historycznej i tradycji. Niezdolność ukraińskich władz do przeciwstawienia się okupacji przestrzeni informacyjno-kulturowej Ukrainy ze strony Rosji wyjaśnia wpływ radzieckiego dziedzictwa niszczenia całych narodów, które, w odróżnieniu od rasistowskiej propagandy nazistów, prowadzone było pod hasłami „braterskiego internacjonalizmu”. Charakterystyczne, że jeden z najpotężniejszych kanałów telewizyjnych rusyfikacji Ukraińców nosi nazwę „Inter”. Jak rozumie „internacjonalną” politykę językowo-kulturową kierownictwo kanału, widać z oświadczenia prezesa zarządu Serhija Sozanowskiego: „Tak, my czasami jesteśmy zmuszeni w naszych serialach ubierać milicję w rosyjskie mundury… Tak, czasami jesteśmy zmuszeni wieszać też rosyjskie numery na samochody. Bo istnieją prawa biznesu. Jeśli tego nie brać pod uwagę, produkcja na terytorium Ukrainy przestanie być interesująca dla partnera i sąsiada, bliskiego nam pod względem mentalności”16. Można by zapytać szanownego kierownika kanału telewizyjnego: dlaczego prawa biznesu nie działają w innych krajach ze znacznie starszą tradycją biznesową? I jak reagowaliby francuscy widzowie, gdyby w serialach kręconych na ich terytorium policjanci nosiliby niemieckie mundury? Albo producenci niemieckich seriali ubieraliby swoją policję w francuskie mundury i na swoje auta wieszali francuskie numery? I gdzie byliby kierownicy kanałów telewizyjnych tych i innych krajów europejskich, którzy produkując produkcję telewizyjną, przejmowaliby się interesami i „mentalnością” sąsiednich, a nie swoich państw? Niestety, podobna „narodowa” produkcja telewizyjna możliwa jest tylko na Ukrainie, co chyba najwyraźniej świadczy o postkolonialnym, a nawet postludobójczym, jak o tym pisał niezapomniany James Mace, stanie ukraińskiego społeczeństwa. Od niedawna producenci telewizyjni pozwalają sobie nawet pozbawiać tożsamości narodowej ukraińskie dzieła literackie, jak to stało się, w szczególności, z powieścią Iren Rozdobudko „Gudzyk” (Guzik), która w wersji telewizyjnej stała się rosyjskojęzyczną „Pugowicą”, a o tym, że akcja filmu dzieje się na Ukrainie, można było domyślić się tylko z jednego drogowskazu z napisem „Morszyn”, który, najwyraźniej przez niedopatrzenie, trafił w kadr, oraz z kilku surżykowych fraz epizodycznych postaci-wieśniaków. W jednym z niedawnych wywiadów z Witalijem Szewczenką, przewodniczącym Narodowej Rady Ukrainy ds. Telewizji i Radiofonii, dziennikarze przytoczyli takie dane według programów sześciu wiodących ukraińskich kanałów telewizyjnych za 20 listopada 2008 roku — przedprime i prime do godziny 11-ej w nocy: „1+1” — 54% rosyjskiego produktu, „Inter” — 44%, „ICTV” — 54%, „STB” — 46%, „Nowyj” — 63,5%, i — niespodzianka — na „Ukrainie” — 31%”17. Jak widać z odpowiedzi W. Szewczenki, sytuację, która powstała w przestrzeni telewizyjnej, wyjaśnia brak jasności w ustawodawstwie: „…Ponieważ państwo nie zapisało oznak ukraińskości, to teraz trudno się określić. Oto anegdotyczny przypadek: do nagrania muzycznego dostarczono kopię paszportu obywatela Ukrainy, perkusisty jakiejś rosyjskiej grupy — to traktowano jako ukraiński produkt. Ludowy artysta Ukrainy Filip Kirkorow — spróbujcie zaprzeczyć, że to nie ukraiński produkt”18. Swego czasu Witalij Szewczenko odegrał aktywną rolę w wniesieniu poprawki do Ustawy „O telewizji i radiofonii”, uchwalonej przez Radę Najwyższą 12 stycznia 2006 roku. Ta nowa wersja ustawy, zastępując poprzednią, przyjętą w 1993 roku, była znacznie pełniejsza, licząc 74 artykuły. W zaktualizowanej ustawie jasno sformułowano również wymogi dotyczące funkcjonowania języka państwowego. W szczególności artykuł 10 zobowiązywał: „1. Organizacje telewizyjne i radiowe prowadzą nadawanie w języku państwowym… 3. Jeśli język oryginału (lub dubbingu) filmu i/lub innego programu (audycji) nie jest ukraiński, takie filmy i/lub programy (audycje) transmitowane są pod warunkiem dźwiękowego dubbingu ich w języku państwowym.
4. Dla nadawania ogólnokrajowego udział czasu antenowego, w którym nadawanie prowadzone jest w języku ukraińskim, musi wynosić nie mniej niż 75 procent ogólnego dobowego nadawania(...)”19. Jednak protesty osób, grup i organizacji o orientacji prorosyjskiej, jak i, najwyraźniej, brak wsparcia ze strony elity rządzącej, zmusiły Radę Narodową do odstąpienia od uchwalonej ustawy i podpisania Memorandum z ogólnokrajowymi firmami telewizyjnymi i radiowymi, gdzie mowa jest już o “konfliktach” i “poszukiwaniach kompromisów”20. W rezultacie nawet przewodniczący Rady Narodowej nie może znacząco wpłynąć na zmianę sytuacji w przestrzeni telewizyjnej i, jak przyznaje w cytowanym wyżej wywiadzie, ogląda wartościowe ukraińskie programy telewizyjne tylko w czasie, gdy są one emitowane, a mianowicie — w nocy21. Zatem w Ukrainie realizuje się najgorszy scenariusz komunikacji międzykulturowej, opisany, w szczególności, w odpowiednich badaniach naukowych. “Złożone systemy, zderzając się i przenikając, mogą rodzić pełne lub częściowe zwyrodnienie swojej kultury — zauważają autorzy podręcznika dotyczącego problemów komunikacji międzykulturowej. — W kulturze narodowej nosiciele obcej kultury, wchodząc w skład narodu, który ją stworzył, niszczą i samą kulturę, i jej konsumenta. Przy tym “przywłaszczają” oni kulturę narodową, adaptując ją. Inny przypadek to sytuacja, gdy otwartość systemu kultury narodowej na wejściu i wyjściu prowadzi nie do zniszczenia producenta i konsumenta, a do zastąpienia dawnego artefaktu. Z takim wynikiem zetknęliśmy się, na przykład, w Ukrainie, gdzie język ukraiński okazał się wyparty z życia narodu ukraińskiego przez rosyjski, lub spowodował pojawienie się nowego podjęzyka, który nazywa się “surżykiem”. Podobne zjawisko miało miejsce w Czechach, gdzie Czesi nadal istnieli, ale kultura czeska została wyparta przez kulturę niemiecką. Przy sprzyjających okolicznościach w tym przypadku możliwy jest odrodzenie narodowe, jak było w Czechach w XIX w.” 22. Niestety, musimy stwierdzić, że w odróżnieniu od Czechów, Ukraińcy jak dotąd nie zdołali stworzyć sprzyjających okoliczności dla odrodzenia narodowego. Artefakty kultury ukraińskiej są aktywnie zastępowane rosyjskimi we wszystkich najbardziej masowych sferach przestrzeni socjokulturowej. U nas powstała paradoksalna sytuacja, w której język państwowy i stworzona przez niego bogata kultura z dawną tradycją zostały zepchnięte do getta mniejszości. Przez wszystkie siedemnaście lat niepodległości zarządcy w dziedzinie kultury nie zdołali opracować jasnego ustawodawstwa, opierając się na którym pracownicy środków masowego przekazu mogliby uformować narodową przestrzeń kulturową — rozpowszechnić język ukraiński, kulturę, odrodzić pamięć historyczną. Znamienne, że we wspomnianym wyżej wywiadzie Witalij Szewczenko narzeka na niedoskonałość bazy legislacyjnej dla określenia produkcji telewizyjnej i radiowej jako ukraińskiej. “Tutaj pojawia się kwestia języka, bo język nigdzie w ustawodawstwie nie jest zapisany. Nie wskazano, że język ukraiński jest oznaką ukraińskości”23. Natomiast żadne problemy z określeniem ukraińskości artefaktów kultury masowej nie powstawałyby, gdyby w strukturach władzy istniała masa krytyczna elity narodowej. Jak zaznacza etnolog Kyryło Hałuszko, “oczywiście, zawsze zachodzą procesy asymilacji, “łączenia i przejmowania”, ale tutaj działa dość potężny czynnik “progu”: formowanie “świadomego jądra” elity narodowej. I jeśli fizycznie przeżywa lub powstrzymuje się od asymilacji jakaś liczba narodowo zorientowanych energicznych ludzi, to oni, jeśli dać im swobodę wyrażania i zasoby informacyjne, “z trumny podniosą” rodzimy naród. Przykładów tego jest mnóstwo”24. Naród ukraiński bezsprzecznie posiada uformowane “świadome jądro” swojej elity — zarówno politycznej, jak i naukowej oraz duchowo-kulturalnej. Z każdym rokiem istnienia niepodległego państwa jej potencjał wzrasta. Jednak ta część ukraińskiej społeczności jak dotąd nie może zorganizować się w wystarczająco wpływową siłę w instytucjach władzy, które przyciągają głównie osoby realizujące interesowne cele. Niestety, zręczna patriotyczna frazeologia niektórych ukraińskojęzycznych działaczy daleko nie zawsze znajduje potwierdzenie w ich praktycznej działalności. Mogę przytoczyć charakterystyczny przykład z własnego doświadczenia. W 2006 roku Serhij Hołowaty, ówczesny minister sprawiedliwości, zainicjował przygotowanie Koncepcji państwowej polityki językowej Ukrainy. Przy Narodowej komisji ds. wzmocnienia demokracji i utwierdzenia rządów prawa została stworzona grupa robocza, do której wchodzili głównie prawnicy i socjolingwiści, w tym autorka tych słów. Pod kierownictwem znanego prawnika Wołodymyra Wasyłenki przygotowano tekst odpowiedniego dokumentu i uzgodniono go na kilku posiedzeniach grupy roboczej, po czym Koncepcję przedłożono do zatwierdzenia w Sekretariacie Prezydenta. Do zalet przygotowanego
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Zaskoczeni Tatarzy odeszli. Dawno to się działo… Kilka lat temu latem spotkałem na ulicy Żytomierza dziwną postać kobiety, owiniętej w trzydziestostopniowym upale w długi szary chałat-płaszcz, przewiązanej dużą białą chustą, nawet czoła nie było widać. Rozpoznałem Tamilę Kapranczuk, sąsiadkę, bliską znajomą moich dzieci, która nie raz bywała u nas w domu. — Co to za maskarada? Idziesz do kółka dramatycznego na próbę? Odpowiedziała dumnie: — Wyszłam za mąż za muzułmanina-Araba z Algierii, tam też mieszkam. Zrywa się z miejsca i biegnie precz, do niedalekiego motelu z kawiarnią. Tam, najwyraźniej, jej „dach”… Robi się gorzko, gdy widzisz, jakie haniebne i niebezpieczne zajęcie wybierają młode Ukrainki. Gdzie, kiedy i jak zrujnowano ich moralność, sumienie, zdrowy rozsądek, wreszcie wrodzoną dziewczęcą cnotę i wstydliwość? Poczucie odpowiedzialności za swoje zdrowie, czyste ciało, przyszłość, która przede wszystkim tkwi w świętym macierzyństwie w rodzinnym kraju, w rodzinnym narodzie, wśród najbliższych ludzi: rodziców, braci i sióstr, krewnych, wśród przyjaciół i znajomych. Tak nagle porzucić wszystko i udać się do obcej ziemi, do obcych ludzi, gdzie zwyczaje nie są podobne do naszych. Bardzo strasznie… A co z rodzicami, pierwszymi doradcami i obrońcami? Dlaczego od małego nie zaszczepili córkom wysokich cnót moralnych, bogobojności, szacunku do starszych, do rodzinnego kraju? Uważali, że wszystkie te odwieczne ludzkie cechy nie są już potrzebne w „naszym praktycznym XXI wieku”? Starali się, jak mogli, aby dzieci miały wszystko, co potrzebne: modną odzież, obuwie, żywność. To, powiadają, najważniejsze, a duchowe przyjdzie samo. Ale zamknięte od małego na dobro młode dusze nie przyjmują już niczego duchowego, tak jak nie można wlać wina do zakorkowanego dzbana. I stoi on, z zewnątrz atrakcyjny, ale pusty w środku, i dlatego nikomu niepotrzebny. Bo prawdziwa wartość jego to nie forma, a treść, czy też zawartość. Tracimy najlepszą część reprodukcyjną kobiet, które w pogoni za iluzorycznym dobrobytem i bogactwem niszczą siebie, stając się obiektem seksualnego wyzysku na Zachodzie, stawiając się poza moralnością i prawem. Widzę w tym lukę w procesie wychowawczym rodziców i społeczeństwa, placówek oświatowych. O tym trzeba mówić w szkole, na uniwersytecie, o tym należy mówić z ekranów telewizorów i odbiorników radiowych. Stale, wszędzie, pamiętając mądre powiedzenie wielkiego humanisty Wolfganga Goethego: „O prawdziwych rzeczach należy mówić codziennie, bo o nieprawdzie i pokusie diabeł mówi w każdej minucie”. Moralność, odpowiedzialność, współczucie, wstyd, honor, godność — to dorobek cywilizacji, który wychowuje, zaszczepia, wyrabia w każdym pokoleniu, w każdym człowieku z osobna.
Машинний переклад
Swiatosław WASYLCZUK, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Żytomierz. Kto bywał w starodawnym wołyńskim mieście Krzemieniec na Tarnopolszczyźnie, ten widział strome wzniesienia z pozostałościami dawnych murów obronnych: tutaj stała nieprzystępna twierdza. Jej podstępem zdobyli Kozacy pod dowództwem pułkownika Maksyma Krzywonosa podczas wojny wyzwoleńczej przeciwko polskim, a wkrótce rosyjskim najeźdźcom w latach 1648—1657 oraz 1659. W mieście opowiedzą wam tragiczno-smutną legendę o wieżach, które nazywają Panieńskimi. W dawnych czasach, podczas niszczycielskiego tatarskiego najazdu, zniszczono wsie, zabito wielu naszych rodaków, a jeszcze więcej wzięto w niewolę i pognano na straszny wówczas Krym. Dziewczęta prowadzono pieszo, powiązane jedna do drugiej sznurami, żeby nie uciekły, aby sprzedać je na rynkach niewolników w Kafie i Gazlewie (obecnie Teodozja i Eupatoria). Stamtąd branki rozwożono po całym basenie Morza Śródziemnego. I tylko w myślach, w snach leciały one do rodzinnego błogosławionego kraju, do świętej Ukrainy, “na jasne zorze, na ciche wody, w świat chrzczony”. Tam, na obczyźnie, wśród obcych ludzi, obcej religii, obcych zwyczajów, kończyły one swoje pełne cierpienia życie niewolnic, wypłakawszy oczy za daleką Ukrainą, bliskimi ludźmi. Podczas ataku na Krzemieniec Tatarom udało się zdobyć miasto, siejąc wszędzie ogień i śmierć. Mężczyznom, którzy rąbali się z poganami, pomagały kobiety i dziewczęta. Kiedy ostatni obrońcy miasta padli pod ciosami cudzoziemców, kilka dziewcząt weszło na wieże. Tatarzy stopniowo podbierali się do murów twierdzy z wieżami, tłumacz-zdrajca (zawsze znajdują się zaprzańcy!) wołał do nich i przekazał żądanie przywódcy łowców ludzi beja Ahmeda-Hadżiego: “Poddajcie się, nie stanie się wam krzywda, poprowadzą was na Krym, gdzie będziecie mieszkać w bogatych rodzinach, a z czasem zostaniecie żonami w haremach bogatych tatarskich i tureckich bejów oraz murzów. Wielkie szczęście dla prostych dziewcząt trafić do błyszczącej Wysokiej Porty”. — Żebyś zdechł razem ze swoimi poganami! Żeby wam wszystkim nigdy nie było dobrze! Niech będzie przeklęte całe wasze plemię! — odpowiedziały dziewczęta z wysokich wież. A drapieżni Tatarzy — coraz wyżej. Lada moment wtargną do wieży i zwiążą nieszczęsne dziewczęta. I wtedy one, przeżegnawszy się, wziąwszy się za ręce, rzuciły się z wysokich skał w dół, rozbijając się o ostre kamienie. Dziewczęta wybrały śmierć.
już osiem lat. Przyjechałam odwiedzić rodziców. — Ale czy nie możesz założyć ubrań, do których przywykliśmy w naszych stronach? — Przyjęłam islam i teraz muszę przestrzegać praw adatu. — Ale przecież nie ma tu twoich pogan, oni i tak nie zobaczą! — Allah wielki zobaczy; nie mogę odstąpić od swojej wiary. — Swojej? Przecież wasza rodzina, i ty też, byliście żarliwymi wiernymi soboru Przemienienia Pańskiego. To jest twoja wiara! I ty dobrowolnie zrezygnowałaś z chrześcijaństwa i przeszłaś na islam? — Tak, dobrowolnie, bo tak wymagają zasady islamu. Nauczyłam się języka arabskiego. Mam dwoje dzieci, uczę je praw adatu i języka arabskiego. — A ojczystego, ukraińskiego, dlaczego nie uczysz? — Bo tam nikt nim nie mówi, jest im do niczego niepotrzebny, nie zamierzamy mieszkać na Ukrainie. — Czy ty choć rozumiesz, że twój ukraiński ród zniknie na zawsze, kończąc się na tobie? To cię nie przeraża? — Nie, spełniłam się jako kobieta, urodziłam i wychowuję dwoje dzieci — to jest najważniejsze. A kim oni są — Arabami, Murzynami, Chińczykami czy Ukraińcami — nie ma znaczenia. Dalej słuchać nie starczyło mi cierpliwości, machnąłem ręką i z gniewem rzuciłem: — Kiedyś naszych dziewcząt Tatarzy łowili i siłą pędzili w niewolę! Teraz takie jak ty same szukają, komu by się oddać w niewolę. Hańba! — I poszedłem precz. …Smutno tym bardziej, że takie przypadki nie są odosobnione. Jeszcze jedna córka naszych znajomych, młoda piękna Darka, przypadkowo poznała podstarzałego bogatego Holendra, zaczęła z nim żyć. Urodziła córeczkę. I także nie uczy jej języka ukraińskiego. Przyjechawszy latem do Żytomierza, mała ani słowa nie rozumiała po naszemu. — Jak ci się żyje, Darko? — Dobrze się żyje: mąż ma duży dom, niemało zarabia. Bardzo lubi ukraiński barszcz i pierogi. — A jak tam twoja dusza czuje się ze starym i niemiłym? — A co tam dusza! — westchnęła nagle Darka, wspominając swojego tęgiego, niezdarnego, przesiąkniętego piwem męża. — Za to ja i moja córcia mamy chleb i do chleba, Jaap niedawno kupił mi samochód. A co ja bym tu robiła? Biedowała za tysiąc hrywien miesięcznie? Jeszcze jedna znajoma dwudziestoletnia dziewczyna pojechała do Niemiec, gdzie wyszła za mąż za cherlawego 56-letniego mężczyznę. I takich przykładów jest bez liku. Mało tego, wśród naszych kobiet uważa się za zaszczyt wyjście za mąż za obcokrajowca, oficjalnie lub najczęściej „na wiarę” pracując za jedzenie i odzież, bez obywatelstwa i odpowiednich praw, bez znajomości języka, faktycznie na prawach odaliski i służącej, będąc zamkniętą w czterech ścianach, jak w więzieniu, bo nie ma znajomych do rozmowy. A przecież rodzą się też dzieci. I one nie będą znały języka matki, pieśni, wiersza, nie zobaczą rodzinnych stron matki. I wyrosną obojętne na tę „cherry Ukraine”, o której czasami wspomni matka. Czyż te ukraińskie dziewczęta, które z gotowością chcą oddać się w jakąkolwiek zagraniczną niewolę, nie zastanawiają się nad tym: ich ukraiński ród kończy się, znika właśnie na nich i już nigdy się nie odrodzi. One same i ich dzieci są na zawsze stracone dla Ukrainy. Czyż to nie jest straszne? Czyż te zagraniczne słodkości i dziwaczny dobrobyt są tak znaczące, by z ich powodu wyrzekać się swojego rodzinnego? Prawda, nie ma jeszcze u nas, na Ukrainie, takiego dostatku, jak w sytej i bogatej Europie Zachodniej, w Ameryce, Kanadzie czy, powiedzmy, w Zjednoczonych Emiratach Arabskich. Ale czyż dla tego warto wyrzekać się rodzinnych korzeni? Więc naoglądają się zagranicznych filmów o beztroskim życiu na Zachodzie i chce się takiego samego. Wszystkiego i od razu. I jadą tysiące za granicę po iluzoryczne szczęście. Najczęściej — nielegalnie. Czekają, szukają — komu by się oddać w niewolę? Gdzie ci pożądani łowcy ludzi z nahajkami i końmi (teraz to korale i auta), którzy wykażą nimi zainteresowanie i zabiorą do haremu albo do domu publicznego? Podaj je prędzej! Widzimy w telewizji, jak wywabiają za granicę młode kobiety różne grupy przestępcze niby do wychowywania dzieci w bogatych rodzinach, jako masażystki, wizażystki, pokojówki, tłumaczki. Nie warto myśleć, że większość z nich nie wie, po co i dokąd jedzie: one już z góry postanowiły zostać prostytutkami i w ten sposób poprawić swoją sytuację materialną. Lecz w rzeczywistości wszystko nie jest takie różowe. Gospodarze odbierają im dokumenty, a dziewczęta pod surowym codziennym nadzorem sutenerów odpracowują za jedzenie. Za najmniejsze nieposłuszeństwo są bite. Tylko nielicznym udaje się wyrwać z tego „luksusowego” zamorskiego życia. Według danych organów ścigania Ukrainy, obecnie za granicą w seksbiznesie zaangażowanych jest do 500 tysięcy ukraińskich kobiet. Mogłyby stworzyć rodziny, rodzić dzieci i pracować na przyszłość rodzinnego kraju… A one pędzą po świecie. Kiedy wracają do domu, to moralnie i fizycznie spustoszone, tracąc instynkt macierzyństwa, to, co dane jest kobiecie przez naturę: rodzić dzieci, wychowywać, uczyć je języka ojczystego, pieśni, tradycji. Moi znajomi, przedsiębiorcy średniej ręki, często jeżdżą w sprawach służbowych za granicę, w szczególności do Włoch i Turcji. Opowiadają, że na drogach niedaleko Mediolanu, Rzymu, Wenecji, Turynu, Stambułu, Ankary rzędami stoją dziewczęta, czekając na „klientów”. Wiek — 17—25 lat. Znajomi opowiadają: — Zatrzymujemy się przy jednej, najmłodszej, zwracamy się po włosku, później przechodzimy na łamaną rosyjską. Dziewczyna wygłasza kilka wyuczonych fraz: tak, gotowa do pracy(!), w samochodzie czy hotelu. Za pięćdziesiąt euro. A twoi rodzice wiedzą, gdzie jesteś, po co przyjechałaś? Nie, powiedziałam im, że wygrałam grant: jadę na naukę na zagraniczny uniwersytet. Ileż masz lat? Siedemnaście. Skąd? Z Doniecka. I jak, szczęści się? Niezbyt, wzdycha dziewczyna. Jest szczupła, ładna, o regularnych rysach twarzy, z bujnymi jasnymi warkoczami. Dżinsowe spodnie i błękitny dzianinowy sweter podkreślają jej sylwetkę. Oto tylko sińce pod oczami, umalowana twarz oraz beznadzieja i smutek w oczach zdradzają miejsce „pracy” przedstawicielki „najstarszego zawodu”. — Gdzież ty nocujesz? — Mieszkamy z koleżankami, siedem w jednym pokoju, trochę ciasno, ale musisz cierpieć, jeśli chcesz zarobić, — wzdycha dziewczyna. Lecz nagle przestraszywszy się, że opowiedziała za dużo, profesjonalnie pyta: — Przyjechaliście się zabawić czy jesteście wysłannikami misji kościelnej? Jeśli z misji, to idźcie precz i nie przeszkadzajcie! — Dziewczyno, — nagle przechodzi na język ukraiński nasz kolega, — porzuć to haniebne rzemiosło, wracaj do domu, na Ukrainę, nie marnuj młodego życia, bo przepadniesz tutaj. Dziewczyna oszołomiona milczy, nie wie, co odpowiedzieć, i nagle, mocno zaciskając torebkę, zrywa-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
mają takie oto tablice, jak ta? Mało nie napisałem “memoriałowe”. A jak je nazwać? Chyba pamiątkowe. Choć i w tym słowie jest coś “memoriałowego”. Więc jak by nie patrzeć, wychodzi jak w opowiadaniu Czechowa “Orator”: “Tak mówić o żywym człowieku można, chyba tylko drwiąc”. Ale przecież upamiętniają na serio. I, chyba, za zgodą tych, którzy są na tablicach i tabliczkach. Czy bez zgody? Może politycy wcale nie pretendowali do czegoś takiego, a to przedsiębiorczy obywatele się postarali? Przypuszczam, że i Laszko, i dwaj prezydenci gotowi są wyrazić “samoistne wyłączenie”, czyli niezgodę w sprawie wpisywania ich imion na tabliczki. Czyżby obywatele mieli nalegać? Wtedy byłoby to ingerencją w życie osobiste — nawet prezydentów, w które u nas z jakiegoś powodu przyzwyczajono się ingerować. …W sąsiadującej z moją wsią Wybli na Czernihowszczyźnie w latach 30. niedawno zorganizowany kołchoz zakupił pierwszą i jedną z pierwszych w rejonie ciężarówkę. Na całej burcie farbą napisano: “Kołchoz imienia Balickiego”. Imię właśnie tego ministra dumnie nosił kołchoz. I nagle, donieckich firm. Wzmożoną uwagę wywołało to, że był to produkt żywnościowy, tak zwany suplement diety. Już nawet oficjalna lista substancji, z których został wyprodukowany, trochę dziwiła: wchodziły do nich nasiona senesu, liście miłorzębu, liście garcynii kambodżańskiej, tuhanos oraz inne zamorskie dziwy. W sumie, wszystko to u nas jest oficjalnie dozwolone. Można się tylko dziwić, jak Ukraińcy od niedawna “zapalili się” na takie dziwne jedzenie, jakbyśmy mieli mało tradycyjnych produktów. Ale celnicy postanowili się zabezpieczyć i sprawdzić, czy nie ma w “suplemencie” czegoś niezadeklarowanego. I okazało się, że mieli rację. Kiedy towar został skierowany do Centralnego Laboratorium Celnego Państwowej Służby Celnej Ukrainy, wykryto w nim także sybutraminę. W dokumentach przewozowych właściciele towaru “skromnie” przemilczeli tę silnie działającą substancję. A wchodzi ona do listy związków zakazanych w wolnym obrocie w wielu krajach świata, w tym także u nas. Kategorycznie zabronił stosowania tej substancji na terytorium kraju także Instytut Higieny i Ekologii Medycznej Akademii Nauk Medycznych Ukrainy. Zgodnie z naszym ustawodawstwem, celnicy wszczęli sprawę administracyjną wobec kierownika chińskiej firmy, która wysłała towar. Najwięcej, co mu “grozi”, to grzywna. Cóż, tym razem wszystko się udało, trujący napój nie trafił na nasze stoły. Ale co jeszcze wiozą nam skądinąd, co jeszcze kusi opakowaniami na półkach sklepów?
Машинний переклад
Zdjęcie Petra Antonenki jak grom z jasnego nieba: Balicki aresztowany i sądzony jako wróg ludu. Cóż począć? Przemianowują kołchoz, zamalowują stary napis na samochodzie i piszą takimi samymi wielkimi literami: „Kołchoz imienia Postyszewa”. Uznali, że już na wieki, wszak to sam sekretarz KC partii. I nagle znowu: Postyszew aresztowany, on wróg ludu. Zbierają się biedacy-kołchoźnicy na kolejną naradę: trzeba przemianowywać kołchoz i znowu przemalowywać samochód. Tak i farby nie wystarczy. I wtedy ktoś zaproponował nazwać kołchoz na cześć ubiegłorocznego jubileuszu — „Imienia 20-lecia Października”. Tak i przetrwał ten kołchoz jeszcze aż ponad 60 lat, nawet w niepodległej Ukrainie przypominając nazwą, co to był za jubileuszowy rok — 1937. Chyba nie warto śpieszyć się z uwiecznianiem i uwiecznianiem się na tabliczkach i tablicach. A jeśli już komuś bardzo się chce, to lepiej pamiętać ulicę, gdzie się urodziło i zrobiło pierwsze kroki. I ta ulica „imienia siebie” niech każdemu będzie najdroższa — bez pamiątkowych tabliczek i tablic. «PRAWORZĄDNOŚĆ»? DEBATY, DEBATY... Moja ciotka na wsi, jak i jej sąsiadki, telewizor bardzo lubi. Zwłaszcza polityczne talk-show. Oto tylko kłopot: zbyt wiele tych show, polityków i kanałów telewizyjnych — w mojej wsi odbierają ich na zwykłej antenie aż 14. I po każdym politshow ciotka trwa w głębokiej zadumie, bo bardzo trudno coś zrozumieć. Mówi, występuje jeden polityk — ładny, „pod krawatem” (krawat dla ciotki — wyższy stopień respektowalności) i mówi coś jednego. Po nim występuje inny, taki sam ładny i też „pod krawatem”, i plecie zupełnie co innego. Komu, jakiemu „krawatowi” wierzyć? Oto, na przykład, batalie wokół Narodowego Banku, kiedy każda z sił politycznych „bankowała” na swój sposób, a ludziom właśnie skokami dolara tłumaczono podrożenie pudełka zapałek (one naprawdę podrożały procentów o 50). Albo kolejne show Sawika Szustera, dokąd po wolność słowa chodzą wszyscy nasi władcy. Tym razem nie było chyba Prezydenta i Premiera, którzy też tam zaglądają. Natomiast przyszli i przewodniczący Rady Najwyższej, i jego zastępca, i ministrowie. Wszyscy „pod krawatami”, wszyscy mówili poprawnie i prawdziwie — każdy swoją prawdę. A co najważniejsze, jak niewesoło zażartował spiker, wygląda na to, że naszych polityków zbierzesz na omówienie problemów państwowych chyba tylko do telewizyjnego studia, nawet w czasie kryzysu, nawet wtedy, kiedy niemal wszyscy przywódcy państwa zgadzają się, że w 80 procentach ten kryzys spowodowały czynniki wewnętrzne. Prawda, każdy pokazuje palcem na innego. Na przykład, Prezydent maluje bardzo smutny obraz i o wszystko oskarża rząd, zaznaczając, że budżet stycznia wykonano ledwie w 50 procentach. Premier nakreśliła zupełnie inny obraz i nie mniej przekonująco oświadczyła, że budżet wykonano w 101 procentach. Znowu zadanie dla moich wiejskich ciotek, bo nawet mimo poważnego wieku i nie najlepszego wzroku, one jeszcze rozróżniają 50 hrywien i 100. Jeśli chodzi o talk-show, a one u nas wkrótce zastąpią parlament, rząd i kancelarię prezydencką, to na tamtym zdążyli porozmawiać o naszych marynarzach w niewoli piratów, machinacjach wokół „Arteku”, liście jednego z ministrów do Premiera. Ważne tematy, ale śmiem przypuszczać, że one niepokoją moich współmieszkańców i miliony ludzi w dziesiątej kolejności. Natomiast niedawno bez żadnych show i telewizyjnych debat mieszkańców Kijowa oszołomiła decyzja stołecznych władz o podniesieniu taryf komunalnych 2—3 razy. To już za wiele nawet dla Ukrainy. Czy nie dlatego minister sprawiedliwości pośpieszył żwawo zapewnić, że tę decyzję jeszcze trzeba będzie „zarejestrować” (uzgodnić, czy co?) w jego resorcie, a ono zgody na tak bezczelne podrożenie nie da. Minister mówi tak, jakby podobne coś nie wydarzyło się trzy miesiące temu, kiedy podniesiono taryfę na przejazd w stołecznym transporcie cztery razy. Póki co podniesienie opłat komunalnych w stolicy zostało wstrzymane przez Prezydenta, ale co będzie jutro — zobaczymy. Czy usłyszymy z telewizora. Jednak nie tę prozę życia wynoszą na pierwsze strony naszej prasy i na ekrany telewizorów. Top-newsy są inne: rozwód olimpijskiej mistrzyni; dokąd poszła kolejna eks-„wiagra” i jaka przyjdzie następna, jakie kanapki je francuska piosenkarka. Wreszcie, świeżynka — rozwód lidera jednej z parlamentarnych partii. Życie wre...
Машинний переклад
I TAK BYWA... «NA ZDROWIE» Dziwna wieść nadeszła ze wsi na Kaniowszczyźnie, w rejonie pryłuckim obwodu czernihowskiego. Jedna z alei wsi odtąd nosi dumne imię „ulica imienia Ołeha Laszki”. Tego samego, deputowanego parlamentu. Fakt ten może nie zasługiwałby na szczególną uwagę, gdyby nie była to już trzecia ulica w obwodzie, nazwana na cześć znanych — i żyjących — polityków. Zatem jest to tendencja. I nie wyjaśnisz jej tylko tym, że ziemia siewierska tak szczodrze rodzi hetmanów, prezydentów, spikerów i premierów. Tutaj jest coś innego, ciekawego dla naszego bytu społecznego. Przypomnę, że w Czajkynem w rejonie nowogrodzko-siewierskim, rodzinnej wsi Leonida Kuczmy, jest ulica jego imienia. To zrozumiałe: ziomek przez rekordowe 10 lat był głową państwa. Imię obecnej głowy państwa widnieje na nowiutkich tabliczkach na jednej z ulic Baturyna. Nie ma co się spierać, jaki ogromny wkład wniósł Juszczenko w odrodzenie hetmańskiej stolicy. Mówię to całkiem poważnie, tak jak i o tym, że ani trochę nie umniejszam zalet Ołeha Laszki. Jeden z wyrazistych deputowanych Rady Najwyższej, wiele robi dla rodzinnej Czernihowszczyzny. I niech ktoś mówi, że funkcją deputowanego parlamentu państwa nie jest bycie, po sowiecku, „popychaczem”, czyli coś komuś „załatwiać”. Jest i inne zdanie: oprócz pracy nad ogólnopaństwowymi problemami, deputowany ma pomagać swojej małej ojczyźnie. Jednym słowem, kwestia dyskusyjna. Lecz jest i inna: czy warto politykom tak się uwieczniać, a obywatelom — ich uwieczniać? Pytanie zarówno do polityków, jak i do obywateli. I jak wygląda
Машинний переклад
Wchodząc do sklepu spożywczego, nie zawsze wiemy, ile przyjdzie nam zapłacić za towar. Nie chodzi przy tym wyłącznie o stałe podwyżki cen. Chodzi także o to, czy potem nie trzeba będzie dopłacać jeszcze za leczenie po takich, nazwijmy to, produktach spożywczych. Co dokładnie podsuwa nam się w ładnych opakowaniach, można jedynie się domyślać. Tym razem produkty trujące nie trafiły na nasz stół wyłącznie dzięki czujności pracowników Czernihowskiej Komory Celnej. Mają oni jeden z najtrudniejszych odcinków granicy celnej kraju. Obwód czernihowski jest bowiem jedynym obwodem Ukrainy, który ma granicę zarówno z Rosją, jak i z Białorusią. I właśnie przez te terytoria, zwłaszcza rosyjskie, na nas napływa wszelkie dobro z Azji. Tak było i tym razem. Celników szczególnie zainteresowała partia towaru, która zmierzała z Chin do jednej z
Машинний переклад
Istnieje dawna zasada wymiaru sprawiedliwości: rzecz nie w surowości kary, a w jej nieuchronności. To znaczy, że zło musi zostać ukarane. Jednak bezkarność, którą widzimy w społeczeństwie, nie może nie niepokoić, ponieważ rodzi nowe zło. W moim powiatowym miasteczku nieznani sprawcy nocą na centralnym placu ścięli świąteczną choinkę. Oburzenie ludzi nie miało granic. Ale nikt z nich nie wierzy, że sprawców znajdą, i rzeczywiście nikt ich nie szuka. I ta bezkarność smuci najbardziej, niezależnie od wersji: czy było to jawne chuligaństwo, czy potworna forma protestu politycznego lub społecznego. Zbezczeszczony pomnik Bohaterów spod Krut. 2007 r. Czy nie za wiele? Jeśli takie rzeczy dzieją się w miejscach publicznych, to co mówić o porządku publicznym na podwórkach i klatkach schodowych budynków wielorodzinnych, w pociągach podmiejskich oraz zapomnianych przez los i władzę głuchych chutorach i wsiach, gdzie samotne babcie bywają czasem wydane na pastwę przestępczości. Masowość drobnych przestępstw jest czasem gorsza niż przestępstwa głośne. Bo właśnie od bezkarności „drobiazgów” zaczyna się coś wcale nie drobnego. A najsmutniejsze jest to, że obywatele, zdaje się, już przywykli do takiej „ochrony praw”, choć milicja u nas, jak mówią, liczebnie przewyższa Siły Zbrojne. W Baturynie otrzymano wcale nie żartobliwą groźbę dokonania aktu wandalizmu na dopiero co odrestaurowanej Cytadeli. Też rzekomo na znak jakiegoś „protestu”. Milicja musiała pilnie podjąć dodatkowe środki ochrony świętości, wszak to już nie tylko chuligaństwo czy niszczenie mienia, to zamach na świętość. Do tej pory nie wyjaśniono dwóch przestępstw dotyczących jeszcze jednego świętego dla Ukraińców miejsca — Memoriału Bohaterów spod Krut. Latem 2006 roku głowa państwa otworzyła ten Memoriał na miejscu historycznej bitwy, a już w ciągu kilku kolejnych miesięcy płyty pamiątkowe dwukrotnie próbowano rozbić i zalewano farbą. Na tym koniec. Przestępstwo tak i pozostało bez kary. Materiały przygotował Petro ANTONENKO
Машинний переклад
Kiedy proklamowano Ukraińską Republikę Ludową jako samodzielne, niepodległe państwo i doszło do zjednoczenia URL z Zachodnioukraińską Republiką Ludową, niezależną mini-republikę utworzono we wsi Ilpyboki w rejonie demidowskim. Tutejszy mieszkaniec Pawło Hurskyj, który w 1919 roku na placu Sofijskim w Kijowie brał udział w uroczystościach z okazji ogłoszenia Aktu Zjednoczenia, zorganizował ukraiński oddział, który przez kilka lat przeciwstawiał się wszystkim okupantom. Do dziś o tym oddziale, o Pawle Hurskym na jego rodzinnej ziemi nie tylko dobrze pamiętają, ale i przekazują zdumiewające legendy. Jewhen CYMBALUK, obwód rówieński. KIEDY “POCIOMKINOWIEC” CZYTAŁ “PSALTERZ”, TO GŁOS NA PÓŁ KILOMETRA BYŁ SŁYSZANY — Mój dziadek Pawło Hurskyj był unikalnym człowiekiem — opowiada mieszkanka Ilpyboka Hanna Harchuk. — Wyróżniał się na przykład bohaterską posturą, miał ponad dwa metry wzrostu, donośny głos. Kiedy czytał w cerkwi “Psałterz”, to według podań, na pół kilometra słychać było jego głos. Miał unikalną pamięć. Usłyszy na przykład jakąś pieśń, to za pierwszym razem powtórzy i słowa, i melodię. A do tego był najbardziej wykształcony we wsi. Szczególnie dziadek interesował się historią, czytał wszystkie książki, które wpadały mu w ręce. Ponadto przeszedł musztrę podczas służby na okręcie “Potiomkin”, gdzie ujawniły się jego zdolności organizacyjne (w sensie wojskowym). Marynarz-“potiomkinowiec” cieszył się nie lada autorytetem u kobiet. Ledwie wrócił z “Potiomkina” (nawet jeszcze nie zdążył dojść do domu), jak w sąsiedniej Demidówce spotkał czarującą Marusię. Pochodziła z bogatej rodziny, starało się o nią ze dwudziestu zalotników, ale wszystkim odmówiła. Jej ojciec często nawet żartował: mówiąc, że “zrujnuje” nas córka (za każdą odmowę wtedy należało dawać wykup). Hurskyj, poznawszy Marusię, zaraz po pierwszym pytaniu “Jak masz na imię?” całkiem poważnie zadał nieoczekiwane drugie: “Wyjdziesz, piękna, za mnie za mąż?”. I ku zdziwieniu usłyszał nie mniej nieoczekiwane “Tak”. POD TĄ PŁYTĄ NAGROBNĄ UKRYWAŁ SIĘ “BUNTOWNIK”. IDEĘ O MINI-REPUBLICE “BUNTOWNIK” PRZYWIEŹLI Z PLACU SOFIJSKIEGO. Od samego dzieciństwa przepowiadano, że Pawło Hurskyj stanie się nieprzeciętną osobistością, gdyż ksiądz cerkwi w Rudce, gdzie chrzczono niemowlę, podszedł po obrzędzie do ojca Fedora i powiedział: “Twój syn jest taki ruchliwy — zapewne zostanie buntownikiem. Ale buntownikiem dobrym, bo sądząc po jego miłych oczach, zło to nie jego żywioł”. Proroctwo rzeczywiście się spełniło: Pawło Hurskyj dla rodzinnych stron chciał tylko dobra, wolności, walcząc o niepodległość ojczyzny od każdego okupanta. W pierwszej ćwierci ubiegłego wieku wydarzenia na Ukrainie były nieprzewidywalne. Podczas I wojny światowej osada Demidówka, niedaleko której położone są Ilpyboki, kilka razy przechodziła z rąk do rąk. W styczniu 1918 roku proklamowano tu władzę rad, a już w lutym Demidówkę i okoliczne osady okupowały wojska kajzerowskie. W listopadzie 1918 roku władza na Ukrainie przeszła w ręce Dyrektoriatu, odpowiednio lokalne organy zarządzania objęli jego przedstawiciele. A potem Pawło Hurskyj przywiózł z Kijowa do Ilpyboka wieść, że Ukraina stała się niepodległa, i ogłosił rodzinną wieś wolną mini-republiką, zorganizował oddział samoobrony. Na początku czerwca 1919 roku powiat, do którego należały Ilpyboki, znów stał się radziecki. Po dwóch miesiącach władzę przejęli Polacy i utrzymywali ją prawie rok, do lipca 1920 roku, kiedy do sąsiedniej z Ilpybokami Demidówki wszedł oddział czerwonoarmistów. Jesienią 1920 roku Polacy znów wrócili w tutejsze strony. Tym razem na długo, bo zgodnie z traktatem ryskim, ziemię demidowską włączono w skład Rzeczypospolitej. W CZASIE POKOJU ORALI ZIEMIĘ, W WOJENNYM — CHWYTALI ZA KARABIN. W tamtym niespokojnym czasie Pawło Hurskyj mieszkał w ojcowskim gospodarstwie. Jak wszyscy, zarabiał na chleb powszedni ciężką pracą na roli. Jednak w odróżnieniu od innych aktywnie interesował się życiem politycznym. I nie tylko interesował się, ale jeździł, jak sam mawiał, do “wielkich miast, żeby tam zobaczyć, jak żyje Ukraina”. Więc kiedy władza zaczęła się zmieniać, zapanowała anarchia, Hurskyj częściej zbierał na wiecu mężczyzn, omawiali sytuację. Tak właśnie zrodziła się myśl stworzenia oddziału samoobrony, który mógłby zapewnić spokój całej wspólnocie, bo Ukraińcy mieli dość ciągłego przebywania pod czyimś uciskiem — austro-węgierskim, sowieckim, polskim. Wysłali gońców do sąsiednich wsi, żeby zbadać sytuację: czy nie poprą przypadkiem tej inicjatywy tamtejsi chłopi. Poparli ochoczo, zwłaszcza w Demidówce, Ilpybokach, Swyszczewie, Bokijmie, Młynowie, Rohiznym, Rudce. Jak twierdzi mieszkaniec Demidówki Anatolij Honczaruk, na listy wpisano kilkuset ochotników, wyznaczono dowódców oddziałów wojskowych. Według innych danych, Hurskyj podporządkował sobie do setki mężczyzn, którzy mogli w każdej chwili zebrać się i odeprzeć wroga. W końcu nawet setka to wielka siła. Zwłaszcza z bronią w ręku. Broń odnaleźć wtedy nie było trudno. Po I wojnie światowej w okopach pozostało niemało karabinów, bagnetów. Miejscowa ludność zbierała te trofea i ukrywała w domach. Na uzbrojeniu oddziału były nawet dwa karabiny maszynowe. Jeden ustawili na dzwonnicy cerkwi w Liszni, drugi — na wzniesieniu, gdzie mieszkał Kalistrat Dubczuk, więc strażnicy kontrolowali główne drogi do osady i mogli z dogodnej pozycji ostrzelać wroga. NA ZBIÓRKĘ I DO BOJU — DREZYNĄ. Kilka razy oddział przeprowadzał musztrę w lesie za Ilpybokami. Mężczyźni uczyli się strzelać, władać bagnetem. Wyznaczono, kiedy, gdzie Hanna Harchuk, wnuczka Pawła Hurskiego. Czas do dziś nie przyćmił obrazu Hurskiego i jak chłopi mieli zbierać się w razie alarmu. Alarm podawano tak: określona częstotliwość uderzeń w szynę kolejową zawiadamiała o zbiórce szkoleniowej lub o zbliżaniu się wroga. Słysząc taki dźwięk, żołnierze musieli porzucić swoje sprawy, wziąć broń i pospieszyć na zbiórkę w wyznaczone miejsce. Dla operatywności mężczyźni z Rudki i Ilpyboka naprawili nawet niewielką drezynę, którą Austriacy zostawili po I wojnie światowej. Kolejka wąskotorowa z jednym torem ciągnęła się prawie do Demidówki, gdzie było główne miejsce zbiórki. Do krwawych batalii nie dochodziło. Pewnego razu wartownik podał sygnał o zbliżaniu się polskiego zwiadu. Jeszcze z daleka chłopcy, którzy siedzieli w zasadzce, otworzyli ogień do jeźdźców. Po kilku strzałach Polacy zawrócili konie i więcej do Demidówki wejść nie odważyli się. Takie zachowanie — przestraszyć wroga, żeby odebrać mu ochotę na zawładnięcie terenem — było charakterystyczne dla dowódcy oddziału samoobrony Pawła Hurskiego. Zawsze uczył i przestrzegał podwładnych: “Najpierw strzelajcie w górę, żeby napędzić strachu okupantowi, a jeśli i po tym nie zawróci, wtedy celujcie i strzelajcie do żołnierzy”.
Oddział Pawła Hurskiego przetrwał do jesieni 1920 roku. Dowiedziawszy się o warunkach traktatu ryskiego, zestawiając realność sytuacji i siłę polskiego wojska, dowódca doszedł do wniosku, że dalszy opór jest bezsensowny. Aby ocalić ludziom życie, wydał rozkaz o rozformowaniu oddziału, a broń nakazał ukryć. Mówił, że do bardziej sprzyjających czasów. Ostatecznie Polacy, którzy wkroczyli do Demidówki, nie bardzo przejmowali się starymi karabinami, które były na uzbrojeniu u wieśniaków. Interesowały ich karabiny maszynowe. O schowku jednego z nich żołnierze dowiedzieli się od razu. Zdjęli go w nocy z dzwonnicy i wzięli sobie na uzbrojenie. A oto drugi „maxim” jeszcze długo znajdował się w kryjówce. „Oddajcie po dobroci, a zagwarantujemy wam spokój” — wielokrotnie zapewniali mieszkańców Demidówki Polacy. Z czasem dopięli swego, choć obietnicy nie dotrzymali. Jakiw Danyluk i Demian Poliszczuk przywieźli karabin maszynowy do zarządu, oddali też naboje, a za to Polacy tak skopali ich butami, że chłopcy przez miesiąc dochodzili do siebie. Bolesna była dyskryminacja Ukraińców. 21 maja 1921 roku wojewoda wołyński wydał rozporządzenie o zakazie języka ukraińskiego na terytorium województwa. Zamknięto prawie wszystkie ukraińskie szkoły, a nauczycieli-Ukraińców zwolniono z pracy. Taki los czekał w szczególności utalentowaną pedagożkę z Demidówki Jelyzawetę Dunas, która wielu zaszczepiła miłość do Ukrainy. Jednym słowem, marzenie Ukraińców, by widzieć swoją ziemię wolną i niepodległą, znów się nie spełniło. POLACY WYPUŚCILI — CZERWONOPOAGONNICY ARESZTOWALI Pozostawszy niepokonanym patriotą, nie zmieniając swojego stosunku do okupantów, Paweł Hurski nie zaczął wystawiać losu na próbę na wołyńskich ziemiach. Udał się do radzieckiej Ukrainy, do której odnosił się przychylniej niż do Rzeczypospolitej. I pomylił się. Po przekroczeniu granicy władza radziecka od razu aresztowała podejrzanego zbiega. Hurski musiał wycierpieć okrutne przesłuchania, doszło do sądu. Tutaj Pawłowi poszczęściło się. Zbiegiem okoliczności rozprawę sądową prowadził Sawa Bereziuk, rodowity mieszkaniec Demidówki. Postąpił sprawiedliwie i po ziomkowsku — wypuścił oskarżonego. Jednak czerwoni szpicle nie uspokoili się. Po pewnym czasie sfabrykowali sprawę, od której Hurskiemu nie udało się „wykręcić”. Udało się natomiast uciec. Kiedy aresztowanego wieźli w wagonie towarowym, wyrwał z podłogi deski i przecisnął się przez otwór. Można tylko podziwiać odwagę rodaka, wszak wszystko działo się podczas ruchu pociągu i zimą. Co więcej, zeskoczywszy z pociągu, musiał ratować się przed podstępną rzeką. Przechodząc przez nią, zaczął zapadać się pod lód. Kilkaset metrów pełzł, łamiąc krę. LEKCJE JĘZYKA UKRAIŃSKIEGO STAŁY SIĘ LEKCJAMI LOSU Dalej — walka z chorobą, gdyż przeziębił się nie na żarty. We wsi, dokąd Hurskiego zaprowadził los, uratowała go babcia, która znała się na ziołach. Tutaj też został żyć. Nie wiedząc o jego przeszłości, miejscowa władza nawet zaproponowała Hurskiemu pracę nauczyciela w szkole. Lecz niedługo trwały lekcje języka ukraińskiego, niedługo cieszyła się dusza z przemian. Pawła wyśledzili. Tym razem żadnych nadziei na ratunek nie pozostało. Bolszewicy wywieźli Pawła Hurskiego na Sybir. Stamtąd na ojczyznę jakoś nadszedł list, w którym Paweł opowiadał o swoich tułaczkach. Miał nadzieję, że zmniejszą mu wyrok, miał zamiar wrócić do rodzinnej wsi. Ale los rozporządził inaczej: ślady Pawła Hurskiego na zawsze zagubiły się na zesłaniu. Paweł Fedorowycz uświadamiał sobie, że na niewielkim skrawku ziemi osobnego państwa nie zbudujesz. Ale był bliski zrozumienia idei niepodległości. Szkoda tylko, że ta idea nie stała się dla niego rzeczywistością za życia, że Ukraińska Republika Ludowa szybko utraciła swoje doprawdy wielkie zdobycze. Ostatecznie, gdyby nie było URL, nie byłoby Aktu Zjednoczenia, nie byłoby takich patriotów jak Paweł Hurski — któż wie, kiedy Ukraińcy poznaliby prawdziwą niepodległość…
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Lesia Hryhoriwna Kowalczuk zawsze żyła dla ludzi i bezinteresownie oddawała im wszystko, czym hojnie obdarzył ją Bóg. Ludzka wdzięczność powraca do nauczycielki stokrotnie. Jej wyrazem stały się uznanie społeczne, ciepłe, szczere słowa, szacunek dzieci i morze kwiatów. Wzruszona i zmieszana jubilatka zaznaczyła: „Jeśli są ludzie, którzy potrafią okazać uwagę, troskę o zwykłego Ukraińca, to nie wszystko jeszcze stracone w świecie duchowym, a zatem jeszcze nie umarła Ukraina!”. Proponuję Państwa uwadze fragmenty rozmowy z jubilatką. bardzo przykro. Czyż skończy się ta bieda, kiedy ludzie będą zajmować miejsca, które do nich nie należą? — Olesiu Hryhoriwno, jaki jest Pani stosunek jako patriotki, specjalistki-polonistki, poetki do problemu dwujęzyczności, którą siłą narzucają społeczeństwu pewne siły polityczne? — To mój wielki ból obywatelski, nauczycielski i osobisty. To jest to, co nas niezwykle upokarza na świecie. Któż to są ci ludzie, którzy pozwalają znosić podobne traktowanie niezwykle ważnego problemu o znaczeniu państwowym? Chcę podkreślić, że w naszym społeczeństwie i tak istnieje dwujęzyczność. Nie w wariancie naukowym, kiedy ludzie po prostu rozumieją i język ukraiński, i rosyjski, władają nimi. Na naszej Kiwerecczyźnie, w szczególności, ludzie porozumiewają się mieszanką słów ukraińskich i rosyjskich. Przysłuchajmy się, jak rozmawiają starsi ludzie — to język, którym pisali Iwan Neczuj-Łewycki, Taras Szewczenko, Marko Wowczok, Łesia Ukrainka… To była żywa, potoczna, piękna, bogata, doskonała mowa ukraińska. Dla przykładu słowo „diwczyna” (dziewczyna) — jakie bogactwo barw: diwczynyna, diwczatko, diwczynonka, diwczynka… Ale z jakiegoś powodu bardzo często słyszysz: „diewka”, „diewoczka”… Bogactwo zapomniane, rozproszone! Moim zdaniem trwa celowy masowy sabotaż języka ukraińskiego — czystego, wykwintnego. Przykro, że mało kto to sobie uświadamia. Wiele słów, którymi posługują się współcześni uczniowie, to po ukraińsku wypowiedziane słowa rosyjskie. Oto taka karykaturalna i upokarzająca dla nas jako narodu dwujęzyczność. Ludzie często nie zastanawiają się, jaka odpowiedzialność na nich spoczywa. Przecież to lekceważenie czystości naszego języka, kultury narodowej! To jak dalej żyć, dokąd zmierzamy? Nietrudno wyobrazić sobie, czym skończy się jeszcze ustanowienie statusu państwowego języka rosyjskiego. Oczywiście doprowadzi to do obumierania języka ukraińskiego. Jeśli zginie on z codziennego użytku narodu, to nigdy więcej nie zmartwychwstanie. Bo dopóki żyje język, dopóty żyje naród. Przykro, że z tego powodu prawie nikt nie bije na alarm. Odzywają się tylko pisarze, naukowcy. Ale ich głos prawie nie dociera do użytkowników języka. Zawsze podkreślam swoim uczniom, że oni — przyszli rodzice, muszą zadbać, aby ich dzieci przyswoiły od nich język ukraiński w jego doskonałym wyrazie. To święty obowiązek wobec Ukrainy. Trzeba zaprzestać spekulacji wokół pojęcia „język ojczysty” w stylu: „Jestem Ukrainką, ale językiem ojczystym jest rosyjski, bo tak rozmawiała moja mama”. Ojczysty pochodzi od słowa ród. Więc jak nieojczystym może być ukraiński? Bardzo szkoda, że nikt głęboko nie zastanawia się nad tym. A to wyraz niskiej kultury wewnętrznej. — Gdzie Pani czerpie siłę do aktywnej pracy społecznej? — W uświadomieniu sobie potrzebności Ukrainie! Właśnie to nie pozwala mi spokojnie żyć. I bardzo przykro, że dla wielu nieosiągalne jest dostrzeżenie potrzebności w tym świecie. Naszym powołaniem jest przynoszenie korzyści społeczeństwu, a nie tylko swojej rodzinie. Wszyscy jesteśmy potrzebni Ukrainie! I niech nasz wkład będzie maleńką ziarenkiem piasku, ale koniecznie z miłością położonym w fundament wielkiej budowli, której imię brzmi — Ukraina! To bardzo trudne. Dlatego my wszyscy musimy się zjednoczyć i dołożyć wszelkich starań — wtedy będzie rezultat. Zdjęcie Ludmyły Oliszczuk
Машинний переклад
Maria CHITKO, m. Kiwerce, obwód wołyński. Miłość do Ukrainy wyrosła w błogosławionym rodzinnym ogrodzie Łesi. Nie wyrwali jej z serca małej dziewczynki radzieccy ideolodzy, nawet odbierając życie bliskim. Jeszcze jako mała dziewczynka Łesia nie mogła pojąć: dlaczego miłość do ojczystej ziemi, ojczystego języka nazywano zdradą, a wypowiedziane na głos słowo „Ukraina” wywoływało u ludzi nie poczucie dumy, a jedynie strach: żeby tylko nikt nie usłyszał. Nie spopieliła jej, owej miłości, także ciężka sierocta dola i przymusowa praca przy kołchozowych burakach, by choć trochę pomóc wycieńczonej, pogrążonej w smutku matce. A w latach studenckich ona, owa miłość, rozkwitła z pełną siłą, której fundamentem stał się także młodzieńczy romantyzm i zapał. Olesia Hryhoriwna nie porzucała jej także za drzwiami klasy, wchodząc już jako nauczycielka na lekcję, lecz oddawała miłość do ojczystej ziemi, ojczystego języka uczniom w całości — razem z wiedzą. Nie zostawiała tej miłości także za drzwiami dziecięcego pokoju, lecz ziarno po ziarnie siała, razem z kołysanką czy bajką na noc, w serca własnych dzieci. „Aby pojąć całą głębię Pani patriotyzmu — powiedział Julian Taranczuk, zastępca naczelnika obwodowego zarządu oświaty i nauki na wieczorze, który odbył się na wydziale filologicznym Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki na cześć 65-lecia „najmądrzejszej studentki naszego instytutu”, według słów ówczesnego rektora Nestora Burczaka, Olesi Hryhoriwny Kowalczuk — trzeba stanąć na palcach”. Nazywają ją opiekunką języka ukraińskiego, strażniczką ukraińskiego ducha. „…Kim ona, Łesia Kowalczuk, jest naprawdę? — rozważa Nina Horyk, przewodnicząca Wołyńskiej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. — Czy skrupulatną nauczycielką, która w szkolnej codzienności wyodrębnia złoto dziecięcych umysłów i talentów oraz kształtuje osobowości; czy uważną i cierpliwą matką rodziny, która nosi worek codziennych trosk i myśli o dobrobycie każdego; czy nieobojętną obywatelką, która własnym rozumem, sercem, szlachetnością myśli i siłą ducha pragnie uszlachetnić, urządzić ojczyste państwo — Ukrainę; czy zagłębionym w słowo badaczem ze szczególnym widzeniem tekstu artystycznego i z niestandardową jego interpretacją? Obok niej nie przechodzą obojętnie ani kłopoty wiejskiej społeczności, ani wydarzenia o znaczeniu ogólnopaństwowym, ani problemy nauki filologicznej w szkole…”. Postronny czytelnik, przeczytawszy te wersy, pomyśli: czyżby to wszystko o jednej osobie, przecież to ponad ludzkie siły! Rzeczywiście, chodzi o Łesię Hryhoriwnę Kowalczuk, zasłużoną nauczycielkę Ukrainy, radną rady rejonowej, prowadzącą stałą rubrykę „W obronie ojczystego słowa” w rejonowym czasopiśmie „Wilnym szliachom”, wieloletnią członkinię redakcji czasopisma naukowo-metodycznego „Dywo słowo”, autorkę dziesiątek artykułów pedagogicznych i podręczników, laureatkę obwodowej nagrody literacko-artystycznej imienia Ahatanhela Krymskiego, członkinię Towarzystwa imienia Ołeny Telihy, prośwityjankę. Wyróżnia Łesię Hryhoriwnę aktywna działalność polityczna i członkostwo w Ukraińskiej Partii Ludowej — następczyni dysydenckiego ruchu szestdesiatnykiw, za przynależność do którego prześladował ówczesny reżim niepokorną studentkę, a później — nieprawomyślną wiejską nauczycielkę, jak wydawało się początkowo, z zapomnianej przez Boga poleskiej wsi Worokomle. Ale to było pierwsze wrażenie, bo tam mieszkali szczerzy i gościnni ludzie, niezwykle dociekliwi uczniowie, którzy pokochali młodą nauczycielkę-patriotkę. A jeszcze w Worokomle jest najbłękitniejsze niebo i najjaśniejsze gwiazdy, ale i one nie świecą tak jasno, jak nasza Łesia — wyznawał miłość były uczeń, a obecnie siwowłosy jej kolega i literat Łukasz Nazarczuk. Tam jeszcze do dziś pamiętają Łesię Hryhoriwnę i dziękują za lekcje życia i patriotyzmu. Łukasz Skupejko, naukowiec, redaktor naczelny czasopisma „Słowo i czas”, wspomina: „Jej pierwszą lekcję, która przewróciła moje postrzeganie świata, moje myślenie, według motywów zakazanego wtedy zbioru Serhija Płaczyndy „Nieopalana kupina” będę pamiętał całe życie”. Szanują Łesię Hryhoriwnę Kowalczuk także na Kiwerecczyźnie, czego świadectwem była liczna delegacja na uroczystościach złożona z przedstawicieli władz, nauczycieli, korpusu radnych, społeczności. A pierwsze osoby — Andrij Mańko, przewodniczący rady rejonowej, Łeontij Kryczkewycz, przewodniczący rejonowej administracji państwowej, wręczyli jubilatce najwyższą nagrodę rejonową — Dyplom Honorowy oraz zegarek imienny z logo rejonu. Słowa powitalne i nagrody otrzymała Łesia Hryhoriwna także od przewodniczącego obwodowej administracji państwowej, mera Łucka, obwodowego zarządu oświaty i nauki. Uznaniem jubilatki jako naukowca, dumy wydziału filologicznego stały się uroczystości zainicjowane i przeprowadzone na macierzystym wydziale z udziałem jego dziekana Jurija Hromyka i Terezy Łewczuk, zastępcy dziekana ds. wychowawczych. Przecież Łesia Hryhoriwna nigdy nie zrywała więzi z macierzystą świątynią nauki, nawet pomimo tego, że kiedyś „drzwi aspirantury przed nią szczelnie zamknęły” odpowiednie organy. Swój szczodry dorobek intelektualny oddaje od dziesięcioleci w Wołyńskim Instytucie Podyplomowego Kształcenia Pedagogicznego, za co nauczycielstwo jest jej bezgranicznie wdzięczne, a Hałyna Sydoruk, pedagog z Kowla, napisała: „Więcej by Ukrainie takich jak Pani, Łesiu Hryhoriwno!”. — Od kiedy przyszło do Pani zrozumienie świadomości narodowej? — Takie zrozumienie przychodzi do każdego w młodym wieku. Nie mogę dziś przypomnieć sobie dnia, roku czy wydarzenia, kiedy poczułam się Ukrainką. Pamiętam swój dziecięcy pokój, gdzie po przebudzeniu od razu spotykałam się ze spojrzeniem Tarasa Hryhorowycza Szewczenki — na całej ścianie naprzeciwko łóżeczka wisiał jego duży portret. Z drugiej strony — fotografia Łesi Ukrainki. Za moimi plecami był obraz „Sahajdaczny gromi Turków” (albo „Bitwa pod Chocimiem”, jak później zrozumiałam). A jeszcze niżej — „Pojedynek młodego kozaka z Tatarem”. Ukraińskość wchodziła w świadomość poprzez opowieści. I wydawało mi się, że w każdej ukraińskiej chacie powinno być właśnie tak. Oczywiście „Kobziarz” Szewczenki był w wielkim poważaniu w naszej rodzinie. Była też ogromna biblioteka dziadka — najlepsze dzieła klasyki światowej i ukraińskiej. Wszystko to dopełniały wspomnienia bliskich i śpiew mojej matki. Od dzieciństwa zapamiętałam wersy pieśni: Niech miną dni smutku, niczym przykry sen. Powstanie Ukraina od Karpat po Don. Tym żyła moja rodzina, tego nauczyłam się żyć i ja, wchłonąwszy w siebie, jak powietrze, jak wszystko co naturalne, co raduje duszę i wzrok. Ukraińskość była częścią ducha narodowego, który stale był w naszej chacie. Mama i jej siostry były w przeszłości prośwityjankami, członkiniami Związku Ukrainek. Moi wujowie, bracia mamy, — członkami OUN. Po linii ojca też wszyscy byli związani z ruchem narodowowyzwoleńczym. I wreszcie, kiedy już uczyłam się w szkole, w naszej rodzinie nie pozostał żaden mężczyzna. Wszyscy odeszli w wieczność, oddając walce o wolność Ukrainy to, co najcenniejsze. — Co raduje Panią w budowaniu państwa narodowego dzisiaj, a co smuci? — Raduje, że u nikogo dzisiaj nie powstaje wątpliwość, jakiego koloru ma być nasza Flaga Państwowa.
Nawet u tych, którzy z takim zgiełkiem go witali: u ideologicznych przeciwników, niektórych sławnych sportowców, artystów, którzy początkowo z dystansem i podejrzliwością się do niego odnosili. To samo dotyczy Hymnu Ukrainy. Obecnie nie można bez ścisku w sercu patrzeć, jak podczas uroczystości podnosi się żółto-błękitny sztandar, a podczas wykonywania Hymnu Państwowego jego słowa podchwytują widzowie. Zatem powoli wszyscy obywatele odczuwają osobistą przynależność właśnie do tego koloru, właśnie do tych słów. Czyli konsolidacja w społeczeństwie trwa. Cieszy też wolność słowa. Ale można powiedzieć, że do pewnego stopnia. Bo często korzystają z niej także ci, którzy oblewają błotem Prezydenta, ideę narodową. Próbują przedstawić ukrainofobiczne nastroje jako demokratyczne, jako troskę o interesy narodowe. Wielkim plusem w zdobywaniu wolności słowa jest też to, że mogą wyrażać swoje myśli patrioci Ukrainy, którzy stracili zdrowie w walce o jej wolność. Bardzo smuci niski poziom świadomości narodowej obywateli. Nie potrafią nasi ludzie bezinteresownie kochać Ukrainy, stać na straży jej suwerenności, cenić jej. Podczas pomarańczowych wydarzeń zajaśniała iskierka pamięci także u tych, którzy byli bardzo dalecy od tych problemów. Pewnie zapłonęła ona na poziomie genetycznego wyczucia. Ale to, niestety, tymczasowe. Z jakiegoś powodu nie jest tak, jak nauczał Taras Szewczenko: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją... W czasie srogim, W ostatniej ciężkiej minucie Za nią Boga proście. Tego jeszcze nie nauczyli się. Wśród innych realiów dnia dzisiejszego bardzo smuci niski poziom kultury wewnętrznej nowożytnych urzędników. Jako nauczyciela to mnie szczególnie niepokoi. Widzę, że stała się dostępna edukacja dla tych, którzy są intelektualnie słabi. I z jakiegoś powodu właśnie oni, otrzymawszy płatną edukację, dobijają się najwyższych stanowisk kierowniczych, niosą w sobie obraz mało wykształconego mieszczanina, a zatem uosabiają obraz nowej Ukrainy. Niepokoi też niski poziom kultury, gdyż na antenę przebijają się twórcy mało wartościowych dzieł. A to jest poniżanie języka narodowego, kultury. Boli, bo to nie jest duchowe oblicze Ukrainy. Zjawisko, kiedy można wszystko kupić, obróciło się w tragedię dla społeczeństwa — dokonuje się przewartościowanie wartości. To Pewnie to znak losu, że tomik poetycki „Barwinek w śniegu” Ołesi Kowalczuk ujrzał światło dzienne w przededniu stoczterdziestoletniego jubileuszu „Proświty”, jakby potwierdzając moc patriotycznego ducha i nikim i niczym niepokonaną postawę obywatelską autorki. Ona, jak ten dzielny kwiat, zdołała przetrwać w życiowych zamieciach; stać się prawdziwym obrońcą ojczystego słowa, czerpiąc siłę z rodzinnej ziemi; pielęgnować, tworzyć duchowe dla zbolałej ukraińskiej duszy.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
zbędny rewolucyjny zapał. Łukowe korytarze budynku ozdobiono jasnym mozaikowym panneau w najlepszych tradycjach socrealizmu, z czasem dodano gipsowe tramwaje. W latach niepodległości, jak większość radzieckich placówek kultury, czekał go los żywiołowej kapitalizacji — przeprowadzano tam wystawy-sprzedaże „osiągnięć chińskiego przemysłu”, wesela, obiady i kolacje wesołych sąsiadów z rynku, część pomieszczeń rozdano pod sklepy i biura. Niedawno, po przeniesieniu zajezdni tramwajowej z Łukianówki na Podół, pojawił się pomysł odrodzenia placówki kulturalnej, jednak nad pomieszczeniem zawisła smutna pauza zmiany form własności. W pustych korytarzach hula wiatr, na podwórku — psy z sąsiedniego targu. Niestety, los zabytków architektury nie ominął i tego ponad stuletniego budynku. Główna inicjatorka projektu Małej Opery Jewhenija Mirosznyczenko już któryś rok obija progi miejskich możnowładców, wzywając ich do szanowania wysokiej sztuki. Czy jednak rozwiąże się kiedyś na Łukianówce chytry węzeł biznesu, polityki i kultury na korzyść tej ostatniej, na razie nie wiadomo. Obecnie tę skomplikowaną sytuację lakonicznie wyjaśnia karteczka wywieszona w oknie przyszłej operowej perły — przepraszamy, mówiąca, „Mała opera w remoncie kapitalnym”. Gabriela Byrne’a, Laurence’a Fishburne’a, Woody’ego Harrelsona i innych. Sam Taylor-Wood prosiła aktorów o odgrywanie przed kamerą określonych ról, przekazujących intymne przeżycia człowieka, balansując na granicy prawdziwych emocji i kunsztu aktorskiego. Zatem fotografie są wynikiem emocjonalnego przełomu, widz staje przed pytaniem o zaufanie do aktora. Znajome twarze przed wnikliwym spojrzeniem obiektywu przekazują najbardziej wyrafinowane szlify aktorskiej profesji. Wideoinstalacja „Westchnienie” odzwierciedla wewnętrzny świat człowieka. Na ekranach — występ orkiestry bez instrumentów, wykonawcy podporządkowują się dyrygentowi jedynie emocjonalnie, przeżywając muzykę bez dotykania klawiszy czy strun. Niezwiązani techniką, oddają się wewnętrznej symfonii. Kurator wystawy Petro Doroszenko komentuje prace brytyjskiej artystki: „Sam Taylor-Wood bada wrażliwość i kruchość ludzkiego ciała, zwracając się ku odwiecznym tematom życia i śmierci. W jej pracach prześledzić można symbolizm holenderskich martwych natur i malarstwa czasów Odrodzenia. Te dzieła reprezentują Taylor-Wood jako artystkę, której wytwory oczarowują i zadziwiają”. Jednocześnie poprzez prace artystki przebija kontur współczesnej Europy, niegdyś wyraźny i wyrazisty, teraz rozmyty i kruchy. Lecz wyrafinowany brytyjski gust pozwala autorce pracować z różną tematyką jednakowo lekko i efektownie. Łącząc powagę z elegancją, bawiąc się obrazami, Sam Taylor-Wood działa w imię piękna.
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Сергій КЛИМКО
У Києві засновано Малу оперу, що розташувалася на вулиці Дегтярівській, 5а, коло Лук’янівського ринку. Принаймні так запевняє головне управління культури і мистецтва Київської міської державної адміністрації вже п’ятий рік поспіль. За документами, ще в червні 2004-го постановою Київради було створено Київську Малу оперу в приміщенні колишнього ДК трамвайників, дореволюційному Лук’я-
Олена ШУЛЬГА Фото автора
Директор Музею книги і друкарства України Валентина Бочковська сказала, що до участі в організації виставки долучилися колеги з Музею книги та друкарства в Острозі. Саме вони і запропонували назву “Перше научіння отрокам”, яка є цитатою із твору Феофана Прокоповича. На жаль, острожці не змогли приїхати на відкриття виставки, але їхня присутність незримо відчувалася в кожному експонаті. Заступник директора Музею з наукової частини Микола Гламазда додав, що така виставка відбувається вже вдруге. Її ініціювали співробітники музею в Острозі. Можливо, сказав Микола Миколайович, дітям важко зрозуміти, тому їм потрібно пояснити. Тож пояснювати зголосилася куратор виставки Тетяна Шульга. Вона сказала, що це перша виставка, організована спільно з Острозьким музеєм, попередню створювали самотужки. Єй експонати з приватних колекцій. На цій виставці представлено 125 книжок різних років видання, починаючи з Букваря Івана Федоровича (Федорова) 1574 року, 22 графічні роботи, письмове приладдя (пера, каламарі, пенали). Експозицію побудовано за тематико-хронологічним принципом. Експонується видатна пам’ятка вітчизняної культури — “Лексикон славенороський” Памви Беринди. Це словник, де подано тлумачення українською мовою понад 7 тисяч слів. Він вийшов у друкарні Києво-Печерської лаври 127 року. В окремій вітрині — факсимільна копія 1995 року Букваря Каріона Істоміна, виданого в Москві 1694-го. Це перше видання, де на кожну літеру подано ілюстрації, вірші та висловлювання — як у сучасних букварях. З колекції Острозького музею представлено “Арабську граматику”, видану 1638 року, “Первое учение отрокам”, Москва, 1714 р., “Граматику польської мови для першого року навчання”, що вийшла друком у Кременці 1812 року. До розмови долучається співробітниця музею Лідія Рябцева. Вона пояснила значення Букваря Каріона Істоміна для подальшого розвитку книгодрукування для дітей. Кожен експонат виставки може бути предметом окремої розмови. Співробітники музею з любов’ю розповідають про стародавні книжки, які зберігаються у фондах,
нівському народному домі. Проте до справи, як це часто буває, не дійшло. Земля, де розташовано будинок, виявилася зданою у довгострокову оренду, а розпорядження про її скасування, що вийшло після затвердження нового культурного об’єкта, після зміни міських посадовців 2005-го зависло в повітрі. За свою довгу історію цей будинок пережив багато розпорядників і директорів, та лише зараз опинився без “голови”. Народний дім на вулиці Дегтярівській було зведено 1902 року зусиллями товариства тверезості за проектом відомого київського архітектора Михайла Артинова, у творчому арсеналі якого розкішний житловий будинок на перехресті Хмельницького та Франка, комплекс будівель клініки Козловського (Паркова дорога) та інші окраси столиці. Цю шляхетну справу фінансували з благодійних внесків киян, які не забували про своїх менш заможних співгромадян. Будівництво “народних домів” набуло популярності на зламі ХІХ—ХХ століть. Це стало даниною західній “просвітницькій” моді. Суспільною функцією таких закладів була протидія революційним настроям і масовому пияцтву (які являли собою загрозливу суміш), прилучення до культури та корисних справ робітничої молоді. Лук’янівський народний дім мав зал на 600 глядацьких місць, у якому влаштовували аматорські вистави, вечори. Тут виступали представники “Молодого театру”, учні музично-драматичної школи М. Лисенка. З 1910 року почали демонструвати кінофільми. На першому поверсі працювала народна безплатна бібліотека-читальня, чайна, їдальня, книжковий склад, вечірні класи для дорослих, бюро для надання юридичної допомоги, притулок і заїжджий двір для селян. Концертний зал розташовувався на другому поверсі. “Цей будинок колись служив благородним починам виховання людей. Свого часу там співали Шаляпін, Собінов, Козловський. Навіть я співала на початку кар’єри. Там дивовижна акустика”, — згадує народна артистка України Євгенія Мірошниченко. Побратимом Лук’янівського народного дому в Києві був Троїцький, знаний тепер як театр оперети. Там починали театральний шлях Марія Заньковецька, Микола Садовський, Панас Саксаганський, там уперше поставили п’єси Винниченка, як театральний критик заявив про себе Симон Петлюра. Бурхливого сімнадцятого року будівля біля Лук’янівського ринку кілька разів переходила із рук в руки, слугуючи політичною трибуною. Для цього використовували величезний фасадний балкон, що виходив на ринкову площу. Після остаточної перемоги більшовиків Народний дім перепрофілювали на Будинок культури трамвайників. Згодом балкон демонтували, мабуть, щоб відвернути небезпеку промов якого-небудь стихійного демократа, що згадає ко-
W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto wystawę książkowo-ilustracyjną „Pierwsza nauka dla dzieci”. Na uroczyste otwarcie przybyli uczestnicy dziecięcego chóru „Słonecznik” pod kierunkiem Switłany Riabinkiny z Domu Twórczości „Dywosvit” oraz ich rodzice. Pracownicy muzeum wprowadzili dzieci i dorosłych w świat książki, opowiedzieli, jak powstawała wystawa, a także o tym, jakie konkretnie książki są tutaj zaprezentowane.
a teraz mogą je oglądać odwiedzający. We współczesnym świecie coraz popularniejszy staje się e-book, ale żaden komputer nie zastąpi żywego obcowania z literami, kiedy można poczuć ich dotyk i świeży zapach typograficznej farby, zapach biblioteki. Dlatego na wystawie zaprezentowano nie tylko stare druki, ale też książki z okresu wojennego i powojennego, współczesne wydania, które ukazywały się drukiem w wydawnictwach dla dzieci „Młodź”, „Wesełka”, Dytwydaw URSR. W osobnej gablocie przedstawiono książki o treści religijnej dla najmłodszych, których wydawanie w czasach sowieckich zakazywano. To Biblia, modlitewniki, zbiory kolęd i szczedrówek. W ramach dobroczynnego projektu alfabetem Braille’a (wypukło-punktowym) w 2004 roku wydano „Opowieści biblijne” dla niewidomych. Ta książka również jest eksponowana na wystawie. Z Muzeum Ostrogskiego na wystawę przekazano książki dla dzieci w językach chińskim, japońskim, portugalskim, włoskim. Są tu także książki dla dzieci, które wydawała ukraińska diaspora w Brazylii, USA, Kanadzie, Polsce, Austrii. Ważne miejsce zajmują współczesne wydania, cieszące się popularnością wśród najmłodszych czytelników. Zadaniem dorosłych jest bowiem przekonać dzieci, że czytanie to nie kara, lecz przyjemne spędzanie czasu, ponieważ czytając, można przeżyć niejedno życie wraz z bohaterami, dowiedzieć się wielu nowych, ciekawych, pouczających rzeczy. Książki współczesnych wydawnictw są pięknie ilustrowane, bogate w informacje. Z kolekcji muzealnej zaprezentowano ilustracje do utworów dla dzieci. Najstarsza wśród nich to okładka do książki O. Donczenka „Wojna w ogrodzie” z 1936 roku, autorstwa artysty S. Konończuka. Mamy możliwość obejrzeć ilustracje do bajek i opowiadań zasłużonego artysty Ukrainy A. Bazylewicza, zasłużonej działaczki sztuk URSR N. Łopuchowej, M. Kotlarewskiej. Ta wystawa jest interesująca nie tylko dla dzieci, ale też dla dorosłych. Choć, bez wątpienia, uczniowie kijowskich szkół, którzy przybyli na otwarcie, zobaczyli wiele nowego. Siadali za ławką, za którą mogły uczyć się ich babcie, i z niezwykłym zainteresowaniem oglądali szkolny fartuszek-sukienkę, który wisiał w kąciku. A jedna mama powiedziała córce: „Ja też chodziłam w takiej sukience”. Zapewne dzieciom XXI wieku trudno zrozumieć, jak uczyli się ich rówieśnicy kilka wieków temu, a widząc książki, zeszyty, pióra i kałamarze, zechce się również i im zrobić coś dobrego, aby przyszłość stała się doskonalsza.
Машинний переклад
Serhij KLYMKO
Nazwisko Sam Taylor-Wood nie jest w Ukrainie nowością. Brytyjska artystka należała do tych, którzy reprezentowali nasz kraj na Biennale w Wenecji w 2007 roku w projekcie „Poemat o morzu wewnętrznym”. Wówczas w ogólnej koncepcji ukraińskiego pawilonu, inspirowanej m.in. „Poematem o morzu” Dowżenki, swoje prace przedstawili Serhij Bratkow, Ołeksandr Hnylicki, Lesia Zajaćs, Borys Michajłow, Jürgen Teller i Mark Tichner. Wystawy artystki odbywały się w Barcelonie i Zurychu, Amsterdamie i Londynie. Dziś w stołecznej galerii PinchukArtCentre odbywa się jej wystawa indywidualna, prezentująca nowe prace wideo i fotograficzne artystki, dzieła, które już stały się znane, lecz dotąd nie były pokazywane w Kijowie, a także premierę wideo „Trzyminutowa runda” z udziałem braci Kliczko. Zwiedzający mogą zobaczyć serię prac Sam Taylor-Wood „Mężczyźni, którzy płaczą” oraz nowy projekt „Westchnienie”. „Mężczyźni, którzy płaczą” to seria 27 fotoportretów aktorów filmowych: Dustina Hoffmana, Tima Rotha,
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
W ramach krajowego programu prezentacyjno-rankingowego „Wizerunek biznesowy Ukrainy. Osiągnięcia narodowe” swoje dokonania prezentuje nominowany do srebrnego wyróżnienia „Uznanie roku 2009” Kirowohradzki Obwodowy Ogólnokształcący Zespół Edukacyjno-Wychowawczy o profilu humanistyczno-estetycznym (gimnazjum-internat-szkoła sztuk), który powstał w 1996 roku. Inicjatorem i inspiratorem stworzenia początkowo obwodowej szkoły sztuk, a z czasem na jej bazie zespołu edukacyjno-wychowawczego, stał się kierownik artystyczny ludowego zespołu choreograficznego „Prolisok” Anatolij Korotkow. Jednym z głównych zadań zespołu jest poszukiwanie i dobór utalentowanej młodzieży, przede wszystkim z terenów wiejskich obwodu kirowohradzkiego. W zespole po raz pierwszy w regionie zorganizowano nieprzerwane kształcenie w jednej placówce edukacyjnej — od grup przygotowawczych szkoły sztuk do absolwentów Kirowohradzkiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego (KPUP) imienia Wołodymyra Wynnyczenki. W klasach 10—11 gimnazjum prowadzone jest kształcenie profilowe w kierunkach społeczno-humanistycznym, przyrodniczo-matematycznym oraz artystyczno-estetycznym. Zespół ukończyło ponad 800 uczniów. Prawie wszyscy zostali studentami wyższych uczelni, w tym 426 z nich podjęło naukę właśnie w KPUP imienia Wołodymyra Wynnyczenki. Obecnie w zespole uczy się prawie 1000 wychowanków z centrum obwodowego oraz ze wszystkich rejonów obwodu kirowohradzkiego. W zespole stworzono warunki do prowadzenia działalności edukacyjno-wychowawczej w wybranych kierunkach. Jest to 19 gabinetów lekcyjnych, w tym fizyczno-matematyczny, chemiczno-biologiczny, sześć gabinetów do nauki języków obcych, dwa gabinety informatyki oraz nowoczesne centrum biblioteczno-informacyjne, które mają dostęp do Internetu, trzy gabinety medyczne, dwa centra techniczne, dwie stołówki, internat na 140 miejsc, osiem sal baletowych oraz sala koncertowa na 300 miejsc. Gwarancją sukcesu jest to, że z uzdolnionymi uczniami pracują równie uzdolnieni, ciekawi i utalentowani pedagodzy. Są to przede wszystkim artyści ludowi Ukrainy, profesorowie A. Korotkow i W. Pochylenko, zasłużony działacz sztuki Ukrainy W. Korotkowa, zasłużony nauczyciel Ukrainy O. Jakymczuk, doktor nauk pedagogicznych, profesor W. Wowkotrub, kandydaci nauk, docenci N. Pasicznyk, O. Szewczenko, O. Wołczanśkyj, L. Nieworowa, zasłużony pracownik kultury Ukrainy N. Brojakowśka, mistrzowie sportu L. Brechuncowa, A. Mychajliczenko, wyróżniający się pracownicy oświaty Ukrainy O. Hordenko, W. Dżobadze, T. Karczewśka, N. Kowalenko, Ju. Sywokoń, W. Suprun, A. Krywenko, T. Semeniaczenko, M. Łytwyn, T. Bykanowa, 14 nauczycieli-metodyków, 37 nauczycieli wyższej i pierwszej kategorii kwalifikacyjnej. Wszystkie wysiłki zespół kieruje na wdrażanie innowacyjnych oraz informacyjno-komunikacyjnych technologii nauczania. Laboratorium twórczym dla uczniów zespołu i studentów wydziału artystycznego KPUP jest ludowy zespół choreograficzny „Prolisok” — najsłynniejszy wśród zespołów choreograficznych naszego kraju. Jest on zdobywcą Grand Prix Międzynarodowego Festiwalu „Słowiański Bazar” (Białoruś, 1997 rok) oraz Grand Prix „Srebrny Delfin” Międzynarodowego Festiwalu „Mondo in musica” (Włochy, 2002 rok), laureatem Międzynarodowego Festiwalu Muzycznego Dzieci i Młodzieży „Metamorfozy zamków” w nominacji „Taniec ludowy” (Czechy, 2005 rok), laureatem Międzynarodowego Festiwalu „County-Wandering” (Węgry, 2006 rok), laureatem Międzynarodowych Festiwali w Portugalii i Hiszpanii (2007 rok), zdobywcą Grand Prix II Ogólnoukraińskiego Festiwalu-Konkursu Choreografii Ludowej im. P. Wirśkiego (2007 rok). Każdego roku Kirowohradzki Zespół Edukacyjno-Wychowawczy zdobywa coraz wyższe szczyty. Razem ze swoim dziełem nowe wysokości osiąga także jego kierownik, członek zarządu Narodowego Związku Choreograficznego Ukrainy, kierownik katedry dyscyplin choreograficznych, sztuk pięknych i designu KPUP imienia Wołodymyra Wynnyczenki A. Korotkow. Praca Oksany Wowczuk, 16 lat. — Proszę opowiedzieć o Pani studiu artystycznym, o jego założeniu. — Studio artystyczne powstało pięć lat temu w Filadelfii. Jest to część szkoły teatralno-artystycznej Towarzystwa „Siła ducha”, które wraz z moim mężem Romanem, dwiema córkami Daryną i Marią oraz synem Nazarem założyliśmy w Ameryce w celu szerzenia wiedzy o Ukrainie. Ta szkoła mieści się w piwnicy naszego domu. — W jakim wieku są Pani uczniowie i czego się uczą? — Do szkoły przyjmujemy dzieci od 5 do 16 lat. Uczylibyśmy jeszcze młodsze, ale wymagają one dodatkowej opieki. A ponieważ ukończyłam Lwowski Instytut Sztuki Stosowanej, dzieci wychowuję na najlepszych wzorcach ludowego rzemiosła. Pomyślałam, że zakładając taką szkołę na obczyźnie, nie będę tracić czasu na prace akademickie — uczenie dzieci przedstawiania jakiegoś przedmiotu: krzesła, stożka… Jeśli już te dzieci przyszły z daleka na dwie godziny nauki, to powinny nie tylko malować ukraińskie ludowe motywy, ale też dowiedzieć się czegoś dodatkowego o Ukrainie. — A czy te dzieci są Ukraińcami z pochodzenia? — Tak. Są z ukraińskich rodzin, w większości to dzieci z naszej szkoły teatralno-artystycznej, które brały udział w przedstawieniach wielkanocnych i bożonarodzeniowych, śpiewały kolędy, szczedriwki, wiosenki. Szyłam im kostiumy do tych widowisk, razem robiliśmy wystawy, więc same dzieci popchnęły mnie do stworzenia szkoły artystycznej. Kiedy przyszły pierwsze pięcio-, sześcioletnie dzieci, przed każdą lekcją modliłam się, żeby mali Amerykanie z ukraińskim sercem polubili zajęcia, chcieli uczyć się malować. Już nawet moja trójka dzieci uczy je malować, bo zdobyli wykształcenie jako artyści-projektanci. — Dzieci w Ameryce, które nigdy nie widziały Ukrainy, odbierają to, rozumieją? — Nawet kochają, kiedy opowiadam o symbolach: mama wyszywała córce koszulę z ornamentem na dobry los albo co oznaczają ornamenty-symbole na pisankach, ceramice, wyrobach rzeźbionych, tkackich, malowidłach ściennych. Zdarza się, że dwóch godzin jest za mało. Czasami rodzice przychodzą po dzieci, a maluchy chowają się pod stołem i nie chcą iść do domu. Maluchom bardzo podoba się w naszej szkole, w świecie twórczości. Tak dotarliśmy do Marii Prymaczenko. Opowiedziałam uczniom o twórczości ludowej artystki. O tym, jak ona, nigdzie się nie ucząc, umiała dobierać farby do rysunków, że malowała zawsze czystymi kolorami bez półtonów, bez cienia. Dzieci zachwyciły się jej talentem, słuchały i chłonęły jej świat oraz to, że Bóg stworzył ten świat z kolorami, dobrem i złem, że trzeba być dobrym, aby dobro zwyciężało. Praca Marynki Kowalenko, 10 lat.
Машинний переклад
Iryna SIKORSKA
Życie wielkiego ukraińskiego kompozytora przerwała czekistowska kula w mroźną styczniową noc 1921 roku. Jego muzyka jednak przez te dziewięćdziesiąt lat nie tylko nie zaginęła w przestrzeni i czasie, lecz przeciwnie, pokonując granice i oceany (przede wszystkim mam na myśli niezniszczalnego „Szczedryka”, który niektórzy zarozumiali Amerykanie uważają za swoją piosenkę), lśni nowymi barwami. Potwierdziło to ponownie chóralne zgromadzenie w Domu Nauczyciela, gdzie w przepełnionej sali zebrało się dziewięć amatorskich i parafialnych zespołów. Kolędy i szczedriwki, świeckie i duchowe utwory, opracowania pieśni ludowych oraz autorskie kompozycje genialnego mistrza brzmiały w wykonaniu różnych pokoleń. Muzyka Mykoły Leontowycza zjednoczyła różne wyznania: w koncercie wzięli udział chór przy soborze św. Włodzimierza oraz chóry parafii św. męczenników Borysa i Gleba, cerkwi Zwiastowania przy Patriarchalnej Katedrze Kościoła greckokatolickiego, cerkwi św. Mikołaja Swiatoszy oraz kościoła św. Mikołaja. Każdy zespół wnosił swoje spojrzenie w misternie utkaną tkaninę wspaniałej palety brzmień. Tak więc znany „Dudarik” zabrzmiał w delikatnym dziewczęcym wykonaniu (zespół wokalny Dziecięcej Szkoły Muzycznej nr 23, chórmistrzyni Tetiana Stepaniszyn) oraz w klasycznym mieszanym czterogłosie (kameralny chór „Pektoraль”, kierownik artystyczny Andrij Karpynec). Ten sam zespół wykonał „Szczedryk” (ze słowami „Ach, na rzece na Jordanie”) oraz jego oryginalną wersję w opracowaniu Jurija Awdijewskiego. Kulminacją wieczoru był występ męskiego sekstetu z soboru św. Włodzimierza (regent Tetiana Sołosycz). Ciepło powitali obecni również zespół Domu Nauczyciela, chór „Pektoral”. Dobrze wypadła także Narodowa Akademicka Kapela Chóralna KPI (kierownik artystyczny Ruslan Bodnar). Szczególnie udał się jej chóralny kant „Wzeszła zorza”. Na zakończenie wszyscy uczestnicy zaśpiewali modlitwę „Boże wielki, jedyny”, która już stała się tradycją „rodzinnych” spotkań. Ciepłych słów zasługuje prowadząca wieczór, muzykolog Walentyna Kuzyk. Przez wiele lat jako badaczka zajmuje się twórczością Mykoły Leontowycza i działalnością towarzystwa jego imienia, opublikowała wiele artykułów na ten temat, dokonała naukowych odkryć, publikując archiwalne dokumenty, a pod jej redakcją niedawno wznowiono zbiór chóralnych utworów kompozytora. Tego wieczoru szeroka opinia publiczna złożyła pani Walentynie życzenia z okazji jubileuszu. Swego czasu była inicjatorką podobnych zgromadzeń, a dziś jest ich „silnikiem” i duszą śpiewającego zespołu. Życzmy więc jubilatce i całej „Śpiewnej Rodzinie” wielu lat i twórczych sukcesów.
Rysunek Marii Jukało, 10 lat
— Czy wszystkim dzieciom podobały się jej prace? — Na początku nie zrobiły one wrażenia na dzieciach. Kiedy jednak pokazałam im najlepsze prace Marii Prymaczenko z jej złotej kolekcji, zauważyłam dziwną reakcję. Niektóre dzieci mówiły: „Ojej, to straszne! Zwierzęta straszą. Czy my naprawdę będziemy malować takie rzeczy?” Wyjaśniłam, że były to czasy represji i Hołodomoru na Ukrainie, a artystka oddała to jaskrawymi barwami, obrazami drapieżnych zwierząt. Dzieci uczyły się rozpoznawać psychologiczne oddziaływanie kolorów na człowieka, zgodność i niezgodność barw. Na wystawę na Ukrainę udało nam się przywieźć tylko 60 dziecięcych rysunków. A jest ich znacznie więcej. I każde dziecko włożyło w swoją pracę duszę. — Czy wszyscy zostaną artystami? — Wszystkie dzieci są wspaniałe i każde dziecko jest na swój sposób Marią Prymaczenko. Nie stawiałam sobie za cel kształcenia z nich artystów, lecz dążyłam do przebudzenia ducha ukraińskiego i zaszczepienia poczucia piękna. I czuję, że pracuję w dobrym kierunku.
Rozmawiała Maria VŁAD. Zdjęcia Eleny KURSZYN
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
widziałem. Jeśli się nie spotkamy, pamiętaj, że miałeś ojca, który bardzo cię kochał”. I data — 1951 rok. Prawie piętnaście lat przebywał w łagrach Wiktor Newinczanyj, którego skazano „za antyradziecką propagandę” oraz „drobnomieszczański nacjonalizm”. Ale gdziekolwiek był — w stepach Azji Środkowej, na przedgórzach Ałtaju czy na półwyspie Kolskim — zawsze sercem i myślami pozostawał przy rodzinnej Ukrainie. Tam pokochał młodą medyczkę, rosyjską Niemkę z Powołża, taką samą katorżniczkę jak on sam. Tam też urodziła się ich pierwsza córeczka. Nie odebrano jej rodzicom do „właściwego wychowania” w państwowym domu dziecka, jak robiono to z innymi dziećmi represjonowanych. Wiktor Newinczanyj — syn wiejskiego nauczyciela, przez całe życie nie rozstawał się z ołówkiem i pędzlem. Zarówno podczas nauki w Umańskim technikum budowlanym, jak i podczas służby w szeregach Armii Czerwonej, na wyższych kursach wojskowo-inżynieryjnych w Leningradzie, pracując w kwatermistrzostwie garnizonu w Białej Cerkwi, a nawet w łagrach. Ponad 800 prac graficznych i akwarelowych pozostawił po sobie artysta. Na wystawie eksponowanych jest tylko dwadzieścia z czterdziestu pięciu prac, ale przyciągają one od razu uwagę widza, mimo niewielkich rozmiarów. Uderza to, że dzięki wyrazistości charakterów bohaterów i ich energii niemal realnie przybliżają nas do tamtej odległej, niepokojącej epoki. Jakże mógł więzień GUŁAG-u, niemal na piętnaście lat rozłączony z Ukrainą, inżynier z zawodu, który nie miał pod ręką materiałów etnograficznych, tak poczuć i oddać epokę hetmańszczyzny? Odpowiedź na to pytanie dała córka artysty, Halyna: „Oprócz talentu darowanego przez Boga, zapewne zadziałała pamięć genetyczna. Przecież według rodzinnej legendy nasz ród wywodzi się od siczyków. A potwierdzenie tego znalazłam, gdy z właściwą wszystkim dziennikarzom ciekawością rozpoczęłam poszukiwania. Znalazłam wzmianki o kozakach Wasylu i Stepanie Newinczanych, a także portret ostatniego pisarza siczowego Iwana Jakowycza Newinczanego autorstwa artysty Iwana Szyłdenki. Mój ojciec i pisarz z portretu z 1770 roku są bardzo podobni”. Dewiza rodziny to dawny testament przodków, na którym wychowano niejedno pokolenie: „Droższe od życia dla Ukraińca są honor i wolność”. Zapewne właśnie dlatego, mimo wszystkich tortur, znęcania się, więzień i łagrów, represjonowany artysta-patriota wyszedł z tego jako niezłomny zwycięzca, jak prawdziwy Ukrainiec, z którego możemy być dumni.
Taïna BRATCZENKO, m. Biała Cerkiew
Artysta w ostatnich latach życia
Wiktor Newinczanyj. „Matka”
Rodzina artysty
Dzieła tego białocerkiewskiego artysty, zakochanego w malowniczej przyrodzie Ukrainy, wystawiano za jego życia tylko raz: na 100-lecie śmierci Mikołaja Gogola. Już po śmierci Wiktora Newinczanego jego prace eksponowano jeszcze trzykrotnie — w 1994 roku w Białocerkiewskim Muzeum Krajoznawczym, w 1997 roku — w Białocerkiewskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. P. Saksahanskiego oraz Nieżyńskim Instytucie Pedagogicznym im. M. Gogola podczas Międzynarodowej Konferencji Gogolowskiej. W tym samym roku dzięki Wołodymyrowi Szapowałowi, który kierował miejską komórką Ruchu i był jednym z aktywistów miejsko-rejonowej organizacji „Proświty”, wyszła powieść „Taras Bulba” z czterdziestoma pięcioma ilustracjami akwarelowymi Wiktora Newinczanego. Projekt został zrealizowany dzięki mecenasowskiemu wsparciu białocerkiewskich przedsiębiorców-patriotów: Petra Moroza, Iwana Koszela i Anatolija Horbania. …I oto niedawno, właśnie w dniu, w którym urodził się artysta, w sali wystawowej biblioteki nr 8 na cześć stulecia urodzin Wiktora Newinczanego otwarto wystawę jego prac. Inicjatywa przeprowadzenia wystawy należała do jego starszej córki — architektki, artystki zajmującej się korą brzozową Inesy Newinczanej. Wspierali ją brat Ołeh i siostra Halyna. W przygotowaniu ekspozycji wzięły udział wszystkie wnuki artysty, które choć urodziły się już po śmierci dziadka, wiele o nim wiedzą i są z niego dumne. Na wystawie rzucał się w oczy obraz-dywanik, na którym przedstawiono jasnookie dziecko. To jedna z najdroższych rodzinnych relikwii. Jest ona swoistym listem ojca z łagrów, bo na odwrocie napisano: „Mojej drogiej córeczce, której nigdy nie
Машинний переклад
Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki wspólnie z Ukraińską Agencją Informacyjną w pomieszczeniu Ukrinformu 20 lutego o 13:30 przeprowadzi posiedzenie «okrągłego stołu», poświęcone Międzynarodowemu Dniu Języka Ojczystego. Z okazji tej daty 21 lutego o 17:00 w Pałacu Sztuki «Ukraiński Dom» Towarzystwo «Proświta» wraz ze Stowarzyszeniem Pracowników Kultury i Sztuki przeprowadzi wieczór twórczy piosenkarki, prezenterki ukraińskiej telewizji, zasłużonej artystki Ukrainy, proświcianki Tetiany Nehrij. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział pracy proświciańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55 Redaktor dyżurny Nadia KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie «Presa Ukrajiny» w środę. Zam. nr 3301206 Nakład w lutym — 28800 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do «Słowa Proświty» jest obowiązkowe. Indeks gazety «Słowo Proświty» — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 4,27 hrywien na 3 miesiące — 12,36 hrywien na 6 miesięcy — 23,42 hrywien 0 9 0 0 6 4 820095 780016
Машинний переклад