Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Szewczenkowski „Kaukaz” w Azji Środkowej

Слово Просвіти, №06 за 2012 рік

Olesia PONOMARENKO, kandydatka nauk filologicznych, starsza pracownica naukowa Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, Kijów; Kostiantyn CHOMENKO, laureat ogólnoukraińskiej nagrody literacko-artystycznej im. S. Rudańskiego, Winnica 18 listopada 1845 roku w Perejasławiu napisano poemat „Kaukaz”. W lipcu tego samego roku w Czeczenii zginął przyjaciel poety, malarz Jakiw de Balmen. Stało się to podczas wyprawy dargijskiej – wielkoskalowej akcji zaborczej, dowodzonej przez okrutnego generała O. P. Jermołowa, mającej złamać opór ludów Kaukazu wobec rosyjskich najeźdźców. Autograf poematu umieszczono w rękopiśmiennym zbiorze „Trzy lata”. Przez długi czas utwór rozpowszechniano w odpisach z powodu cenzuralnych prześladowań. Poeta zapoznawał z nim członków Bractwa Cyryla i Metodego, a w grudniu 1846 roku za pośrednictwem brata z bractwa M. I. Sawycza przekazał „Kaukaz” do Paryża Adamowi Mickiewiczowi. W 1859 roku w Lipsku (Niemcy) w niecenzurowanym wydaniu „Nowe wiersze Puszkina i Szewczenki” po raz pierwszy ukazał się „Kaukaz”. Lwowskie czasopismo „Wieczornyce” w 1863 roku w nr 13 opublikowało fragment poematu. W całości „Kaukaz” ukazał się na Ukrainie w wydaniu „Poezja Tarasa Szewczenki” (Lwów, 1867, t. 2). Na terenach Cesarstwa Rosyjskiego epokowy utwór ujrzał światło dzienne dopiero na początku XX wieku w wydaniu przygotowanym przez Wasyla Domanickiego, „Taras Szewczenko «Kobzar»” – Sankt Petersburg, 1907. Obecnie ten antyimperialny, antykolonialny poemat brzmi w 74 językach świata. Zwłaszcza w Azji Środkowej przetłumaczono go na sześć języków. Przekład „Kaukazu” na język kazachski dokonany przez Tairę Żarokową po raz pierwszy opublikowano w wydaniu Szewczenko T. „Kobzarz” (Fan damal olendeki). — Ałmaty, 1935. W 1964 roku opublikowano go w zbiorze: Szewczenko T. „Wybrane utwory”. — Ałmaty. Żarokow Tair Żarokowicz (1906–1965) — kazachski poeta. Przetłumaczył także poemat Szewczenki „Księżniczka” oraz szereg wierszy. Autor artykułu o poecie „Jego ojczyzna — nasz kraj” (1939). Przejmujące słowo o Szewczence wygłosił na Międzynarodowym Forum Działaczy Kultury w Kijowie, poświęconym 150. rocznicy urodzin śpiewaka Ukrainy (1964 r.). „Kaukaz” przetłumaczył również Askar Tokmagabetow w wydaniu „Szewczenko T. „Poematy i liryki” — Ałma-Ata, 1939. Tłumaczenie Asana Begimowa na język karakałpacki po raz pierwszy wydrukowano w zbiorze utworów pisarzy ukraińskich „Dosłyk bajramy” — Noris, 1954, a także w wydaniu „Taras Szewczenko „Kaukaz”. Poemat. Przekłady na języki świata”, Kijów, wydawnictwo „Etnos”, 2003 rok. Begimow Asan (1907–1958) — karakałpacki poeta, prozaik, tłumacz i działacz społeczny. Zasłużony działacz sztuk Uzbeckiej SRR (1957). W Kirgistanie przekład „Kaukazu” wykonał Kubaniczbek Malikow. Po raz pierwszy opublikowano go w książce „Szewczenko T. „Kobzarz” — Frunze, 1939, a następnie w wydaniu „Szewczenko T. Wiersze i poematy”. — Frunze, 1954 rok. Malikow Kubaniczbek (1911–1978) — kirgiski poeta, prozaik, dramaturg, krytyk, tłumacz. Ludowy poeta, zasłużony działacz sztuk Kirgistanu. Z literackiej spuścizny T. Szewczenki przełożył, oprócz „Kaukazu”, poemat „Hajdamacy”, balladę „Topola”, wiersze „I wyrosłem na obczyźnie”, „W niewoli ciężko, choć i wolności”. Ukraińskiemu poecie poświęcił wiersz „Rozmowa z Tarasem Szewczenką” (1939), artykuły „Czcimy pamięć wielkiego Kobzarza” (1939), „Wielki poeta narodu ukraińskiego” oraz „Dumy o Tarasie” (obydwa 1964). Przekład „Kaukazu” na język tadżycki w lipcu 2007 roku wykonał najsłynniejszy poeta Tadżykistanu Keldi Gulnazar. Jest on ludowym poetą, laureatem Republikańskiej Nagrody im. A. Rudakiego i innych prestiżowych wyróżnień, autorem Hymnu Państwowego Republiki Tadżykistan. Oprócz „Kaukazu” uczynił własnością swojego narodu poszczególne utwory S. Rudańskiego, Lesi Ukrainki, W. Sosiury, I. Drača, I. Małeńkiego. W liście z dnia 27.07.2007 roku pisał: „Z prawdziwym zadowoleniem przełożyłem „Kaukaz” wielkiego Szewczenki. Zaprawdę wspaniała poezja i współczesna! Brzmi ona zgodnie także z moimi myślami i przeżyciami”. Berdi Sołtanniazow przetransponował „Kaukaz” na język turkmeński. Po raz pierwszy wydrukowano go w wydaniu „Szewczenko T. Kobzarz” — Aszchabad, 1939 roku. Kolejne wydanie utworów naszego poety ukazało się w 1954 roku. „Szewczenko T. Wiersze i poematy” — Aszchabad. Sołtanniazow Berdi (1908–1987), oprócz „Kaukazu”, przełożył szereg wierszy Kobzarza: „Testament”, „Wspomnijcie, bracia moi”, „Nie ma gorszego niż w niewoli”, „Słońce zachodzi, góry czernieją”. Redagował turkmeńskie przekłady poematów „Katarzyna” (Aszchabad, 1952) i „Najemnica” (Aszchabad, 1953). Normudar Narzulajew przełożył „Kaukaz” na język uzbecki. Od ponad półtora wieku Szewczenkowski „Kaukaz” — niezłomnie w szeregach bojowników o niepodległość i wolność uciskanych narodów, o ich wolę. Słowo Tarasa także dziś służy jako pewna broń wszystkich narodów miłujących wolność. Fragment zawiera wyłącznie zdublowane, zniekształcone znaki z rozpoznawania tekstu (OCR) i nie zawiera czytelnego tekstu do przetłumaczenia.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин