Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №08 за 2020 рік

16 с. · 28 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 8 (1060), 20—26 lutego 2020 Rosyjska prowokacja czy europejski spisek?

Nazywam się Jaryna Czornohuz. Albo po prostu „Jara”. Jestem ratownikiem medycznym medycznego batalionu ochotniczego „Hospitallers”. Chcę zwrócić się do szóstego i urzędującego prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego w imieniu medyków-ochotników, którzy do tej pory zajmują się ratowaniem życia naszych bojowników w wojnie, którą wciąż prowadzi przeciwko nam Federacja Rosyjska. To zwrócenie się nie dotyczy deputowanego sługi narodu, który cieszy naród bajkami o czynszach i psach. To zwrócenie się nie jest o rozniecaniu jakiejkolwiek wrogości wewnątrz kraju i manipulacji na tej frazie. To zwrócenie się o jedną rzecz, która nas wszystkich łączy. I o której wy, panie prezydencie, zdaje się, zapomnieliście. Nasz wróg nie jest wewnątrz naszego kraju. On stoi na naszych granicach do tej pory i manipuluje wami, a wy na to pozwalacie. Nie ochotnicy-wolontariusze, którzy razem z bojownikami Sił Zbrojnych Ukrainy stali się żywą tarczą naszego państwa w 2014 roku, są wrogami, nad którymi minister waszego rządu obecnie urządza sąd. Naszym wrogiem jest Rosja i jej przywódca Wołodymyr Putin. To z jego winy przez wszystkie lata wojny nasze społeczeństwo straciło tysiące zabitych. Ale zamiast przewrócić szachownicę, którą postawił przed wami ten polityczny terrorysta, wy bawicie się w jego grę, a wasze figury chodzą według jego planu. On mówi wam: rozdzielenie i pokój, a słyszy się: kapitulacja i dalsza ofensywa rosyjskich wojsk okupacyjnych na ziemiach Ukrainy. Panie Wołodymyrze, poszłam na tę wojnę. Myrosław ŁEWYCKYJ. Główne wydarzenie minionego tygodnia nie tylko dla Ukrainy — 56. Monachijska Konferencja Bezpieczeństwa, która odbywała się w stolicy Bawarii 14—16 lutego 2020 r. Jej obszerny temat został określony krótkim angielskim słowem „Westlessness” (bez-zachodniość), prawdę mówiąc, bardzo trudno go jednoznacznie przetłumaczyć. W zagranicznych zapowiedziach tej konferencji mowa była o tym, że głównym tematem dyskusji w Monachium będzie kwestia zdolności Zachodu (w rozumieniu sojuszu krajów liberalnej demokracji w Europie i Ameryce Północnej), który osłabiają często prowokowane z zewnątrz konflikty wewnętrzne, do przeciwstawienia się ofensywie Chin i Rosji. Te dwa kraje obecnie aktywnie forsują kwestię zmiany międzynarodowego systemu bezpieczeństwa, zbudowanego przez USA i ich sojuszników po II wojnie światowej. Kiedy u nas każdy świadomy Ukrainiec rozumie, że Rosja to wróg, to na Zachodzie tego zrozumienia nie ma. Nie tylko na poziomie przeciętnego obywatela, ale często w najwyższym szczeblu polityków. Oni bez wyrzutów sumienia z powodu zabitych przez rosyjskich okupantów prawie 10 tysięcy Ukraińców i setek tysięcy Syryjczyków przy aktywnym rosyjskim wsparciu zastanawiają się: czy putinowską agresywną Rosję należy uważać za wroga demokracji, czy za partnera ekonomicznego i rozwijać z nią normalne stosunki gospodarcze? Czy przy takim cynicznym myśleniu zorientowana na konsumpcję cywilizacja Zachodu, w której wysokiej duchowości przypisuje się trzeciorzędną rolę, może obronić się przed wojnami hybrydowymi Rosji? Zakończenie na str. 3. Nieukarane zło się mnoży. 18 lutego 2014 r. zaczął się masowy ostrzał uczestników Majdanu. 18 lutego 2020 r., w szóstym roku rosyjsko-ukraińskiej wojny, w Zołotem, na linii tzw. rozdzielenia wojsk, zginął jeden i zostało rannych pięciu naszych obrońców.

Машинний переклад

Powiedzcie mi: czy jesteście gotowi?

Wideoapel Jaryny, wnuczki naszego autora, znanego pisarza Ołeha Czornohuza, pojawił się niedawno, kiedy 22 stycznia życie jej chłopaka, naszego obrońcy Mykoły Soroczuka, przerwał pocisk rosyjskiego snajpera. Krzyku duszy dziewczyny, podobnie jak zdecydowanej większości Ukraińców, prezydent nie usłyszał i nie usłyszy. On po prostu nie jest do tego zdolny. Posłuchajmy go my, Ukraińcy. A odpowiedź dajmy przede wszystkim sami sobie: czy jesteśmy gotowi? w 2019 roku, mniej niż rok temu. Wtedy, gdy wszyscy „już się nią zmęczyli”, gdy wszyscy uznali, że jest nieprawdziwa, że już się skończyła. Kilka tygodni temu zginął tam chłopak, którego kochałam. Nazywa się Mykoła Soroczuk, ps. Krasnyj. Tak, będziecie musieli usłyszeć to imię. Żołnierz waszej armii. Jeden z najlepszych, najodważniejszych. Nie był z tych, którzy siedzą na kanapie i myślą o tym, kiedy nastanie pokój. Chciał odbić naszą ukraińską ziemię i w końcu zginął za nią. Nigdy nie zapomnę, dlaczego i za co zginął. Zabiła go kula rosyjskiego snajpera. Panie Wołodymyrze, kiedy wyobrażam sobie, że na te pozycje, na których zginął, wejdą Rosjanie, jego mordercy, to nie chcę już żyć. To właśnie się stanie, jeśli wycofacie wojska. Uświadomcie to sobie. Oni już pozwalają sobie wchodzić na pozycje, z których się wycofaliśmy, i urządzać tam dywersje. To już się stało. Zwracam się do was jak człowiek do człowieka, jak obywatelka do prezydenta, jak żołnierz-ochotnik do najwyższego dowódcy. Miejcie honor, miejcie godność, zatrzymajcie wycofywanie naszych wojsk z ukraińskich ziem. Na naszych sztandarach jest już miejsce na tryzub, tam mają być twarze tych, których straciliśmy w tej wojnie. Apeluję, byście pozwolili Siłom Zbrojnym Ukrainy udzielać ogniowego odporu okupantom naszej ziemi, zaopatrzcie naszą armię w wystarczającą ilość amunicji na ten odpór. Dowódcy, którzy skutecznie niszczą wroga, powinni otrzymywać nagrody za swoją pracę, a nie postępowania służbowe za otwarcie ognia do okupantów. Proszę was, byście dali mi odpowiedź, czy zgadzacie się postąpić zgodnie z sumieniem. Ofensywa Rosji tak czy inaczej nadejdzie. Ta wojna nie zaczęła się w 2014 roku. Prowadzą ją przeciwko nam od ponad 300 lat. I będą prowadzić jeszcze dziesiątki lat. Mój ukochany był znacznie młodszy od was. To on obronił waszą możliwość bycia prezydentem naszego kraju. Razem z towarzyszami broni. Czy zgadzacie się, panie Wołodymyrze, panie prezydencie, stanąć w obronie ziemi, za którą on zginął? Czy jesteście gotowi czynami dowieść, że ich śmierć oraz śmierć innych poległych żołnierzy i żołnierek w tej wojnie o naszą niepodległość nie była daremna? Powiedzcie mi: jesteście gotowi? Dopóki czekam, co powie prezydent mojego państwa, apeluję do ochotników, rozczarowanych polityką, o jednoczenie się. Apeluję do ukraińskiego społeczeństwa, by szanowało wybór naszych wojowników, którzy bronią nas do zwycięstwa z powrotem ukraińskich terytoriów, a nie do kapitulacji przed Rosją! SPOWIEDŹ UKOCHANEGO SYNA WYJĄTKOWOŚĆ WIDZENIA ŚWIATA

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Zakwitła w dolinie czerwona kalina — Jakby się roześmiała dziewczyna-dziecko…”. Tak zaczęła się znajomość młodszych uczniów z kobzarzem Tarasem Syleńkiem na Ziemi Tarnopolskiej, we wsi Dunajów, w rodzinnej szkole Saszka Kapinosa. Kobzarz zaśpiewał swym szczerym i hojnym sercem, a małe serduszka zanurzyły się w wielkim świecie ukraińskiej pieśni. I ona uczyła ich, jak można się zaprzyjaźnić z trzmielem, z drzewami i trawami; pomagała myślą przenieść się o tysiąc lat wstecz. Każda pieśń kobzarza była kontynuowana rozmową, aby dzieci uczyły się wyciągać wnioski z historii, opiewanych w pieśniach. Choć jeszcze tak małe, z ciekawością słuchały pieśni historycznych. Dzieje się tak dlatego, że śpiewana historia to nie suche fakty, lecz emocjonalna opowieść, która rodziła w wyobraźni dzieci żywe obrazy. Oto na przykład obrazy kozaków, którzy na czajkach płynęli Dnieprem ku Morzu Czarnemu, a dalej do tureckich twierdz, by uwolnić swoich pobratymców, jak opowiadała pieśń „Nasz ataman Hamalija”. Dzieci dziwiły się, rozmawiając, jak kozacy bez kompasów i telefonów komórkowych mogli znaleźć właściwą drogę, jak gwiazdy i księżyc mogły podpowiedzieć, dokąd płynąć, jak takie cudowne łodzie o ptasiej nazwie mogły pokonywać drogę nawet przy silnym sztormie. A jak sądzicie, kiedy dawniej chłopcy w takim wieku, jak nasi słuchacze, słyszeli od kobzarzy wspaniałe pieśni o rycerzach-kozakach, czy marzyli, by trafić na naukę do takich kozaków?.. Sądzimy, że nie jeden podczas spotkania z Tarasem Syleńkiem choć przez chwilę wyobraził sobie siebie jako kozaka, który uczy się sprawnie jeździć konno i zręcznie władać szablą. Z takich małych kroków rodzi się świadomość siebie jako potomka dziadów i pradziadów. Świadomość siebie jako listka na drzewie naszego Rodu Ukraińskiego — tego sławnego, prawiecznego dębu, który rósł i umacniał się dzięki czynom naszych przodków. A teraz żywi siłą także nas. Ale żywi tylko wtedy, gdy umiemy poczuć się jego listkiem, a nie źdźbłem toczonego przez wiatr bezrodnego i bezdomnego kolczastego ziela. „Древо” — tak nasz gość Eduard Krutko nazwał muzeum etnograficzne na Połtawszczyźnie, które założył w domu swojego dziadka i babci. Ta nazwa nie jest przypadkowa, gdyż chłopak odczuwa silny związek i wsparcie swego rodu, ogromną miłość do ukraińskich tradycji. Gdy człowiek zajmuje się sprawą, która płynie z serca, jego zapał nieuchronnie udziela się innym, tak jak naszym małym słuchaczom. Bo jakiż zachwyt wzbudziły w nich opowieści etnografa! Pomógł dzieciom zajrzeć w siwą dawność, do naszych prapraprababek, i zrozumieć, czym żyły, jakie było ich codzienne życie i święta. Stało się to dzięki skarbom, które zbiera Eduard — dawnym fotografiom, na których utrwalono niepowtarzalne chwile życia Ukraińców. Eduard pomógł dzieciom odnaleźć siebie w swoich prababciach i pradziadkach, uświadomić sobie siebie jako wytworny i waleczny naród, nieugięty, a zarazem romantyczny. ...Tego dnia bandura Saszka uroczyście zabrzmiała w rękach towarzysza Tarasa Syleńki. I było to bardzo symboliczne dla nas wszystkich, bo ona zachowuje strój, który jeszcze Saszko nastroił własnymi rękami ponad pięć lat temu. Od tamtej pory nie dotknął jej kluczyk, by ją przestroić. Jedna z pieśni, które kobzarz śpiewał przy akompaniamencie bandury Saszka, to utwór do słów P. Kulisza „Do kobzy”. I zaśpiewał wtedy kobzarz… I zabrzmiało promienistą pieśnią serce Saszka, dotykając jego bandury dłońmi Tarasa. — Te oklaski są dla Saszka, bo marzył, by właśnie dla was śpiewać na tej bandurze — powiedział Taras Syleńko. Opowieści Eduarda Krutki brzmiały jak pieśń. Uczniowie, a wieczorem także dorosła społeczność, rozpoznawali niektóre obrzędy, bo są one podobne na Ziemi Tarnopolskiej, a niektóre są zupełnie niepowtarzalne. Wiele obrzędów i tradycji, niestety, zaginęło, bo długo północni sąsiedzi pracowali nad tym, by oderwać nas od etnicznych źródeł i zerwać więź między pokoleniami. Jeśli zniszczyć pamięć o pochodzeniu, naród staje się masą, tłumem, którym łatwo rządzić. Dlatego pamiętajmy o historii, strzeżmy Drzewa Rodu! Takie słowa w murach Lwowskiego Uniwersytetu Leśno-Technicznego, gdzie studiował Saszko, wygłaszał Jarosław Kripywolia, jego towarzysz, z którym w wędrówkach dzielili się ostatnim kawałkiem chleba i pod jednym niebem się okrywali: — Z Saszkiem poznaliśmy się na Chortycy. Chodziliśmy razem szukać korzeni świętego kozackiego dębu. Półtoratysiącletniego. Taki właśnie jest Saszko. Ten, który szuka korzeni rodu. Często zatrzymywaliśmy się przy kozackich mogiłach. Potem, pamiętam, zaprosił do sąsiedniej wsi, gdzie razem z chłopakami stawiał kozacki krzyż wojownikom, którzy polegli za wolność kraju. Z Saszkiem wiele wędrowaliśmy. Wszystko razem. Był nieżonaty. Nasza pierwsza wspólna wędrówka była na Czernieczą Horę 22 maja, w dniu przeniesienia szczątków Tarasa Szewczenki. Taras Szewczenko zmarł 10 marca, a w tym samym dniu — 10 marca, jakby na jego miejsce, urodził się Saszko. Ale on jeździł na grób Kobzarza 22 maja. Symbolicznie, w dzień powrotu. Powrotu do rodzinnego, na ojcowiznę. Saszko także odbieram jako kogoś, kto żył i żyje powrotem do swojego. Saszko bardzo głęboko i subtelnie czuł, że każdy z nas jest jednym z listków Drzewa naszego Rodu. Gdzieś tam głęboko, w korzeniach tego Drzewa, jesteśmy splecieni, jesteśmy krewnymi w naszych przodkach. I jeśli jeden listek opadnie — on będzie walczył o ten listek, by ty, Ukraińcu, z naszego Rodu, nie upadł. Bo upadniesz ty i upadnę ja. Tracąc liście, Drzewo więdnie. Drzewo naszego Rodu. Saszko kochał to, co rodzime. Umiał kochać po cichu, swoją pracą. Bardziej podobali mu się koszowi atamani sicz niż nasi hetmani. Bardziej podobał mu się los

Машинний переклад

Drzewo mocne swoimi korzeniami

Kalina, którą posadził Saszko Kapinos, Bohater Niebiańskiej Sotni, pod oknem rodzinnego domu, codziennie teraz przed szkołą wita swojego siostrzeńca czerwonymi gronami. A gdy wiosną buiła się delikatnym kwieciem — witała drogich gości — kobzarza Tarasa Syłenka i etnografa Eduarda Kruciko. I choć to spotkanie odbyło się teraz, to swoimi korzeniami sięga w głąb wieków. Jak to możliwe? O tym właśnie będzie nasza opowieść. Jurija Szuchewycza, niż los Stepana Bandery. On jest bojownikiem. To ten, kto wierzy, że życie można zmieniać. Człowiek sam kształtuje swoją drogę. A jeśli wyobrazić sobie, że człowiek żyje nie na terytorium, lecz na tej mapie, którą sporządzamy z tego terytorium, to każdy ma własną mapę. U kogoś jest ona bardzo bogata. I jest na niej wiele możliwości. I jest tam rzeka, ale jest też most, którym można przejść na drugi brzeg. U kogoś tego mostu nie ma, siedzi i mówi: „Wszystko, to niemożliwe, to mnie przerasta. Ktoś może studiować w duchowej, kulturalnej stolicy Ukrainy, w mieście Lwowie, ale dla mnie to niemożliwe”. A Saszko, chłopak ze wsi, który uczy się w szkole i zbiera truskawki, jedzie do tej stolicy. Bo na jego mapie zaznaczono: „…tak, mam przeprawę przez tę rzekę. Mogę to osiągnąć”. I wstępuje na studia i kończy z wyróżnieniem. Lwów mocno zmienił Saszka, zwłaszcza w jego patriotycznej części. I ten płomyk, który tlił się w nim, jasno rozbłysnął wielkim ogniem. Kiedy Saszko przeniósł się do Winnicy, to właśnie on, na którego mapie zaznaczono, że można zmieniać życie, zorganizował ludzi, pierwszy ruch młodzieży ku pamięci ofiar Hołodomoru. W Winnicy. Ogromnym mieście, które spało. A Saszko budził. Był kobzarzem, prawdziwym kobzarzem. Co prawda nie umiał jeszcze doskonale grać na bandurze. Ale kobzarz to nie tylko ten, kto gra i śpiewa. Kobzarz przede wszystkim jest tym, kto budzi ludzi, kto niesie głos przodków, głos wolności do każdego, kto jeszcze żyje. Budzi tego, kto ciągnie jarzmo, ale chce się obudzić. Tego wieczoru mama Saszka, Olena Oleksijiwna, z drżeniem w sercu opowiadała gościom o tradycjach, które ożyły w ich rodzinie dzięki Saszkowi. Kiedy jeszcze był małym chłopcem, na kolanach sadzał go siwowłosy dziadek Todos i zaczynał śpiewać pieśń, coś opowiadał maluchowi. A w wyobraźni chłopca ożywali z tych pieśni i niepokonani hajdamacy, i siwowłosy kobzarz, i taki przytulny, rodzinny sad wiśniowy. I z tych opowieści, być może, rodziła się w małym Saszku miłość do ukraińskich tradycji. Taras Syłenko podzielił się jednym ze wspomnień o Saszku z jego współwieśniakami: — Kiedyś w Kijowie był festiwal „Kobzarska Trójca” i graliśmy, tańczyliśmy do nocy. A wielu kobzarzy przyjechało z innych obwodów, więc dalsza podróż na nocleg nie miała sensu. I nadarzyła się taka okazja, by porozmawiać, tym bardziej że ukraińska noc jest ciepła, łagodna, to było prawie na zboczach Dniepru… I tak się ucieszyłem z tej okazji, mówię, śpiewajmy sobie serdecznie, cichutko, kto ma ochotę. Niektórzy kobzarze mnie poparli, niektórzy poszli spać. Z jaką radością Saszko zareagował, kiedy to zaproponowałem! Wydawało się, że chłonął pieśni całym ciałem. I ja śpiewałem, kierując się na niego. Wtedy chciało się śpiewać właśnie te pieśni, które wykonuje się niezwykle rzadko. I to jest dla mnie teraz jednym z najbardziej sentymentalnych wspomnień o Saszku. Jedna z pieśni, którą wtedy śpiewał, — „Odezwij się, pobratymie”. I teraz ta pieśń zabrzmi dla Saszka. — Te pieśni, które dziś usłyszeliście, i wiele innych śpiewali nasi przodkowie. Jak więc możemy teraz uczcić ich pamięć, jak możemy się ich dotknąć? — zwrócił się kobziarz do społeczności. — Nie każdy ma możliwość chwycić za rękojeść szabli, którą trzymał pradziad, a przez pieśń, przez głos — zawsze. Tak możemy łączyć się energetycznie z przodkami. — Myślę, że Saszko nas słyszy — powiedział kobziarz pod koniec wieczoru. Oto taka nasza opowieść o tym ożywczym i promiennym spotkaniu z ludźmi, którzy swoimi dziełami karmią Drzewo Ukraińskiego Rodu. Teraz w muzeum szkoły imienia Aleksandra Kapinosa znajduje się podarowany ręcznik z rodzinnej ziemi połtawskiej od Eduarda. Tym ręcznikiem obramował on portret Saszka podczas niezwykłego wieczoru ciepłego wspomnienia o naszych przodkach „Ой зійдімося, роде” w rodzinnej Kozubiwce jesienią minionego roku. Eduard jest bowiem laureatem Odznaki imienia Aleksandra Kapinosa z 2018 roku. Tę odznakę ustanowiły Organizacja Społeczna „Rodzina Bohaterów «Niebiańskiej Sotni»”, Muzeum Rewolucji Godności, Muzeum Iwana Hončara oraz zjednoczenie artystyczne „Hlecyk”, aby wspierać aktywnych ludzi ze wsi i miasteczek, którzy, podobnie jak Saszko, noszą w sercu miłość do ojczystej ziemi i rozpalają iskierki miłości w sercach innych. Eduard zadziwia swoją działalnością. Obecnie jest studentem Tarnopolskiego Uniwersytetu Medycznego. A kiedy ledwie skończył dwadzieścia lat, założył muzeum, do którego teraz przyjeżdżają goście z całej Ukrainy i nie tylko. Eduard odwiedził już rodzinną wieś Saszka. Inspirował ludzi swoim wielkim dziełem badania korzeni rodu. Jesteśmy przekonani, że po tych spotkaniach niektórzy również zanurzą się w zgłębianiu świata rodzinnych fotografii i historii. — Mamo, w szkole kazali nam namalować kobziarza, to co, trzeba po prostu namalować książkę? — zdziwiona pytała mała Marjanka przed przyjazdem gości. Teraz zarówno Marjanka, jak i wszyscy uczniowie Dunajowa dokładnie wiedzą, że Kobzar to nie tylko książka. To ten, kto niesie głos prawdy, kto wzywa ludzi do powstania przeciwko kłamstwu i niesprawiedliwości. — Cieszę się, że te spotkania odbyły się dzisiaj. Mam czyste sumienie wobec Saszka, który potrafił to zrobić jako kobzar dla niego, dla rodziny, dla społeczności. Bo to jest ten świat, w którym on żył, a ja choć trochę zdołałem przyczynić się do kontynuacji jego sprawy — powiedział Taras Syłenko. Wierzę, że dzięki temu niezwykłemu spotkaniu Drzewo naszego Ukraińskiego Rodu się umocniło, bo ono zainspirowało i pomogło każdemu obecnemu poczuć się tym listkiem, o który dbał Saszko. Jego oczy rozbłyskiwały jasnymi iskierkami, gdy z dumą opowiadał o chwalebnych dniach walk o wyzwolenie Ukraińców, o tym, że Ukraina ma czym się szczycić, a tymi opowieściami darował natchnienie także innym, by poznawali nasze przeszłość. I gdyby jego pragnienie nauczania historii w szkole się spełniło — Saszko byłby wspaniałym nauczycielem. Wiedział dokładnie, dokąd kierować swój życiowy kurs — to rozumienie dawała właśnie wiedza o tym, jak w przeszłości walczyli o Wolność Ukrainy dziadowie i pradziadowie. Saszkowi niezwykle ważne było doświadczenie naszych przodków, bo czerpał wiedzę zdobytą przez nich i brał przykład z tych, którzy weszli do historii jako wierni synowie Ukrainy. — Dla Saszka nie istniała śmierć, bo utożsamiał siebie nie ze swoją osobą, lecz z całym naszym rodem, któremu swoim życiem wywalczał drogę w przyszłość — mówił o Saszku jego towarzysz broni Jarosław Kripywolja. W pierwszych dniach Rewolucji Godności Saszko napisał w sieci społecznościowej: — Myślę, że gdy jest choćby najmniejsza możliwość wpłynięcia w jakikolwiek sposób na przyszłość twojego Narodu i Kraju, trzeba być aktywnym i wpływać, tym bardziej, gdy życie daje szansę także tworzyć i zmieniać historię! Jeszcze kilka dni temu myślałem, że mojego Narodu dziś trudno podnieść do walki o swoją przyszłość... Lecz, dzięki Bogu, myliłem się! Nauczyłam się widzieć Twój uśmiech w kalinie, którą zasadziłeś pod oknem rodzinnej chaty, w bezkresnym niebie koloru Twoich oczu, gdy dotykało ich słońce, w Twoim źródle, od którego nauczyłeś się pracować bez ustanku. I staram się nie zapominać umieć cieszyć się deszczem, tak jak cieszył się nim Ty. I wiem, że iskra Twojego życia rozbłyska z nową siłą w tych kozakach, którzy stają do walki o wolność Ukrainy. — Dziś Ukraińcy zdecydowanie stają ramię w ramię do walki! I ta walka jest prawdziwa, z wiarą i pewnością świętego zwycięstwa! Narodzie, dzisiejsza sprawa zależy tylko od nas! Powstań i walcz dziś, zdobywaj i zwyciężaj! Z nami Bóg i z nami Ukraina! Chwała mojemu Narodowi i chwała Bohaterom! (Saszko Kapinos, grudzień 2014 roku) Olena KOTLAR, ukochana Saszka KAPINOSA

Машинний переклад

Rosyjska prowokacja czy europejski spisek?

Zakończenie. Początek na str. 1. Czy to wszystko jest tylko kryzysem, czy demoralizacją, a w konsekwencji wygasaniem cywilizacji Zachodu? Odpowiedzi na to pytanie nie dała 56. Monachijska Konferencja Bezpieczeństwa. Jej niezmienny od 12 lat przewodniczący, niemiecki prawnik i dyplomata Wolfgang Ischinger (na rosyjskich stronach nazywany przyjacielem Putina) powiedział, że debaty o optymizmie i stabilności dla Europy to kwestie przyszłych konferencji. W obecnej wzięło udział około 600 szanownych gości, w tym prawie 40 szefów państw i rządów, ponad 100 ministrów spraw zagranicznych i obrony. Jednak to szanowne zgromadzenie w istocie niczego szanownego nie poradziło. Zwłaszcza w kwestii okupacji Ukrainy przez Rosję. Ischinger powiedział, że obecnie na świecie nastał paraliż społeczności międzynarodowej, która nie jest zdolna reagować na konflikty. Nawet tak straszne, jak wojna w Syrii. Choć rosyjska wojna przeciwko Ukrainie również jest straszna (w końcu nie bywa wojen niestrasznych!), to straty wojenne Syryjczyków szokują. W ciągu 9 lat wojny liczebność 21-milionowej populacji kraju skurczyła się o ponad 3,5 miliona osób. To zabici i uchodźcy. Do tej statystyki nie wliczono rannych i otrutych rosyjską bronią gazową. Jako obserwator polityczny w pełni zgadzam się z ostrym stwierdzeniem przewodniczącego konferencji monachijskiej: w takich kwestiach, jak gaszenie tlących się konfliktów zbrojnych, instytucje międzynarodowe są bezradne. I wcale nie jest to uwarunkowane egoizmem największych światowych graczy: USA, Chin i Rosji. Prezydent Niemiec Frank-Walter Steinmeier powiedział na Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa, że te kraje prowadzą egoistyczną politykę zagraniczną, która stawia pod znakiem zapytania globalny porządek wypracowany w ostatnich dziesięcioleciach. Tutaj niezrozumiała jest postawa przywódców wielu krajów świata, którzy haniebnie pełzają przed Rosją. Wątpię, by było to uwarunkowane jedynie strachem przed putinowskim guzikiem atomowym. Taką broń posiada między innymi Pakistan. Ten kraj, 21 razy mniejszy terytorialnie od putinowskiej Rosji i 1,4 raza większy od niej pod względem liczby ludności (6. państwo świata pod względem liczby ludności), znacznie bardziej niż Rosja pretenduje do roli jednego z wiodących państw świata. Tym bardziej, że z każdym rokiem zachodzi gwałtowna zmiana składu demograficznego ludności Federacji Rosyjskiej w stronę przyrostu populacji muzułmańskiej i chińskiej. I pomimo przyrostu ludności w tych wspólnotach etnicznych, ogólnie w Federacji Rosyjskiej widzimy spadek liczby ludności i jednocześnie coraz głębsze porażenie ogółu rosyjskiego społeczeństwa putinowskim wariantem nazizmu. Obecnie głównym zadaniem nie tylko dla Europy jest zapewnienie maksymalnie łagodnego, nieuchronnego rozpadu putinowskiego imperium. I wcale nie jest to fantazja nieprzyjaciół Rosji, jak krzyczą putinowscy propagandyści, a nieuchronna rzeczywistość, o której mówią trzeźwo myślący Rosjanie. Już nie po raz pierwszy ostry krytyk putinowskiego reżimu, a w przeszłości polityk, putinowski propagandysta, głosiciel idei, że tylko Putin jest zdolny uratować Federację Rosyjską przed rozpadem, Aleksandr Niewzorow mówi, że Rosja przekroczyła punkt bez powrotu na drodze do rozpadu. Według niego w Rosji jest coraz więcej ludzi, którzy już nie chcą poświęcać przyszłości dla mitu o szczęśliwej przeszłości. I kiedy USA widzą nieodwracalność tych procesów, to prezydent Niemiec mówi o egoizmie USA, o odejściu od międzynarodowej współpracy na rzecz pokojowego świata. I choć na takich konferencjach nie podejmuje się decyzji, ich organizatorzy uważają, że możliwość spotkań na nich stron konfliktu jest już sama w sobie wartością. W szczególności mówiono o nadziejach na spotkanie ministra spraw zagranicznych Federacji Rosyjskiej Siergieja Ławrowa i prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego. Oni, obok sekretarza stanu USA Mike'a Pompeo, sekretarza generalnego NATO Jensa Stoltenberga, prezydenta Francji Emmanuela Macrona, szefa dyplomacji Chin Wanga Yi, zostali przez organizatorów konferencji zaliczeni do jej najważniejszych gości. Skąd u organizatorów wydarzenia wzięła się idea spotkania Ławrowa i Zełenskiego, nie mam pojęcia. Zaliczenie przez rosyjską propagandę „wielkiej nadziei” (w latach 2018–2019) Rosji – Zełenskiego – do rzędu „nieprzewidywalnych nacjonalistów” nie dawało żadnych podstaw do ich spotkania. Tym bardziej, że 13 lutego odbyła się rozmowa telefoniczna Putina z Zełenskim. Wątpię, by chodziło w niej tylko o kolejną wymianę jeńców i więźniów. Nie tylko u mnie pojawia się pytanie: dlaczego po dwóch nieoczekiwanych przez Rosję krokach Wołodymyra Zełenskiego Putin nadal z nim rozmawia? Zełenski niedawno w Polsce zadeklarował odmienną od putinowskiej interpretację historii II wojny światowej i powiedział, że możliwa agresja Rosji przeciwko Ukrainie zakończy się rozpadem Rosji. Odrażający Żyrinowski po tym już zaczął „odpalać” silniki w czołgach, żeby „miażdżyć” Lwów. Putin (lub jego „konsultanci”) rozumie, że znacznie taniej będzie mu odpalać nie czołgi, a emocje Zełenskiego. Jak dziecko, Zełenski cieszy się, że papież Franciszek nazwał go prezydentem pokoju. Aby osiągnąć pokój na rosyjskich warunkach, Putin jest gotów choćby trzy razy dziennie nazywać Zełenskiego czy to prezydentem pokoju, czy podobnymi epitetami. Rozumie on, że znaczna część Ukraińców nie przyjmie pokoju według putinowskiego scenariusza. A to wymarzona okazja, by przy minimalnym wysiłku podporządkować sobie Ukrainę i zacząć budować nowy ZSRR. Putinowska propaganda państwowa już przygotowała w Europie grunt pod taki rozwój wydarzeń. Jedna z ofiar takiej obróbki, prezydent Francji Emmanuel Macron, występując na konferencji monachijskiej, wezwał europejskich polityków do nowego dialogu z Rosją. Według niego „brak dialogu nie jest rozwiązaniem, co widać po narastających konfliktach”. Według logiki prezydenta Francji europejskie sankcje wobec Rosji nic nie dają, a jedynie szkodzą obu stronom. Jednak zaznaczył, że nie opowiada się za zniesieniem sankcji czy złagodzeniem europejskiego stanowiska wobec Moskwy. Piąty prezydent Ukrainy Petro Poroszenko, jako lider „Europejskiej Solidarności”, brał udział w Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa, odbył do 30 dwustronnych spotkań. Rozmowę z Macronem nazwał „krótką, lecz bardzo treściwą”. Tam mówił nie tylko o potrzebie dialogu z Rosją, na co ostro zareagowały zarówno polskie media, jak i minister spraw zagranicznych Polski. Macron nazwał Federację Rosyjską państwem agresywnym. I według jego słów, w najbliższym czasie takim pozostanie... „Ale jeśli spojrzycie na geografię, to zobaczycie, że jesteśmy zmuszeni coś robić razem... Musimy dać Rosjanom strategiczną szansę, strategiczną perspektywę”. Byłem pewien: Rosja od tych słów „zawrze”, tym bardziej, że w wystąpieniu nie było nawet cienia jakiegoś złagodzenia sankcji. Prezydent Francji wezwał do wzmocnienia zdolności obronnych Europy, także w wymiarze nuklearnym. Jednak Rosja w osobie Ławrowa bardzo dziękowała Macronowi za wystąpienie. Wyraźnie powiedziano w nim, że Chiny i USA (a nie Rosja!) są głównym zagrożeniem dla suwerenności UE. Dla Rosji to znak, że udało jej się rozbić europejską jedność w kwestii zagrożenia ze strony Rosji. Zmęczenie wojną na Ukrainie takich polityków jak Macron pozwala Rosji mieć wolną rękę w planie zmuszenia Ukrainy „do pokoju” na putinowskich warunkach, co jest jednym z etapów realizacji putinowskiej idei fixe o restauracji putinowskiego reichu (imperium). Nieprzypadkowo w leksykonie rosyjskich polityków pojawił się termin „historyczna Rosja”! Co to jest „historyczna Rosja”, dobrze pamiętają narody bałtyckie i Polacy. Ich eksperci oświadczają, że „koncepcja rozluźnienia w stosunkach z Moskwą może być niebezpieczna dla Polski”. Nie bez rosyjskiej propagandy w wielu europejskich głowach zakorzeniła się myśl, że ekonomiczny i militarny wzrost Chin jest dla Europy bardziej niebezpieczny niż putinowski nazyzm. I w tej sytuacji należy iść na maksymalne ustępstwa wobec Rosji, zniesienie z niej sankcji, bo niby Europa nie jest w stanie przeciwstawić się dwóm potęgom. Trzeba wybierać mniejsze zło. Wszystko to — konsekwencja prymitywnego myślenia (obecnie coraz częściej w Europie do władzy dochodzą prymitywni wyskoczkowie w rodzaju naszych „sług”), pomnożonego przez rosyjską dezinformację. Wspominając historię, jak prymitywni Brytowie podbili i faktycznie zniszczyli bogatszych i bardziej kulturalnych Celtów, jak prymitywni mieszkańcy kraju Moksyl ujarzmili bogatszych i bardziej kulturalnych Rusinów, z lękiem patrzę na przyszłość europejskiej cywilizacji. Dzisiejsza polska elita polityczna znacznie głębiej od Europejczyków rozumie ten problem. Szef polskiej dyplomacji Jacek Czaputowicz, komentując francuskie propozycje w przedmiocie „nowej europejskiej polityki” wobec Rosji, powiedział: na razie nie ma warunków do rozpoczęcia nowego dialogu z Moskwą, dopóki Rosja nie będzie przestrzegać prawa międzynarodowego. Polski minister starał się przekonać swoich włoskiego i francuskiego kolegów, że takie kraje jak Francja patrzą na Moskwę z innej perspektywy, bo póki co nie odczuwają zagrożeń ze strony Rosji, co jest ważną przyczyną tego, że nie ma wspólnej europejskiej strategii wobec Rosji. Minister Czaputowicz wątpi, czy uda się ją wypracować. Tym bardziej, że Rosji potrzebne są różne pogaduszki o różnych programach, a nie programy! Szef polskiej dyplomacji próbował spotkać się z Ławrowem. „Deutsche Welle” na prywatnym poziomie ustaliła, że strona rosyjska nie życzyła sobie żadnego spotkania z Polakami. Dlaczego — to osobny temat rozmowy. Na ten moment zwracam uwagę, bo może otrzeźwi on tych (i wysokiego, i nie bardzo wysokiego szczebla) działaczy, którzy myślą, że z Putinem można „dogadać się” o pokój. Skoro już poruszyłem sprawy polskie, to nie mogę pozostawić poza uwagą tego, że wystartowała tam kampania wyborcza na prezydenta. Codziennie ze wszystkich wiadomości telewizyjnych i radiowych brzmią słowa patriotyzm, narodowa samoocena. Wymieniają imponujące liczby państwowych nakładów kapitałowych w sferę patriotycznego wychowania, w kino historyczne, w organizacje patriotyczne. I właśnie stawka państwa na patriotyzm, a nie na coś podobnego do haniebnego ukraińskiego „jaka różnica”, stała się głównym czynnikiem polskiego sukcesu gospodarczego. Przypuszczam, że gdyby nie głupkowate, podsunięte w 1994 roku byłemu prezydentowi-małorosjaninowi Kuczmie przez różnej maści tabaczników „polityczne rozwiązanie z Rosją”, to obecnie sytuacja u nas byłaby znacznie lepsza. Wychodząc z przesłanek bezpieczeństwa narodowego, minister spraw zagranicznych Polski Jacek Czaputowicz znacznie bardziej argumentowanie od prezydenta Ukrainy dowodził na Monachijskiej Konferencji rewizjonistyczno-destabilizacyjną istotę działań Rosji na okupowanych przez nią terytoriach. Od tego, że dyplomaci, przywódcy innych krajów, jak widzimy z ich słów, bardziej są zainteresowani w wyprowadzeniu na „czystą wodę” nieczystej Rosji, robi się wstyd i straszno. I to jedna z ukraińskich osobliwości 56. Monachijskiej Konferencji. Pierwsza — już wspomniany debiut W. Zełenskiego na tym forum. Starał się on w zwykłym dla siebie stylu grać rolę poważnego polityka, czytając teksty z kartek. Jednak mu się to nie udało, mimo prób bycia oryginalnym i przeciwstawienia się — młodego prawdomówcy „mistrzom mglistych dyplomatycznych sformułowań czy protokólarnych oświadczeń bez konkretów”. Nazywa siebie „człowiekiem, który mówi to, o czym mówią ludzie na ulicach (...) we wszystkich zakątkach naszej planety”. Oczywiście, trudno mi sądzić, co mówią we wszystkich zakątkach naszej planety, jednak dokładnie wiem, co mówią ludzie w ukraińskich sklepach, patrząc na ceny. Nie poddaje się to cytowaniu, bo za znacznie bardziej poprawne wypowiedzi-życzenia obecnie otwarto sprawę karną przeciwko dwóm znanym kobietom-obrończyniom Ukrainy. W swoim nie bardzo efektownym jak na aktora czytaniu w Monachium Zełenski starał się nie drażnić rosyjskiego lidera. Ta myśl jest przewodnią w większości komentarzy z powodu wystąpienia. Często w komentarzach nazywają go planem kapitulacji. Nie było tam żadnej strategii obrony Ukrainy, czego oczekiwała i polityczna elita świata, i narodowo odpowiedzialna część ukraińskiego społeczeństwa. Jednak wszyscy zobaczyli kolejny seans narcyzmu w wykonaniu Wołodymyra Zełenskiego. Poseł z „Europejskiej Solidarności” Ołeksij Honczarenko zwrócił uwagę, że podczas tego wystąpienia-czytania ludzie wychodzili z sali. I to nie była wielka sala konferencyjna Monachijskiej Konferencji, a mała, w której jeszcze ukraińscy liderzy nie występowali. Zełenski starał się nie drażnić Putina nie tylko w przemówieniu, ale i w odpowiedziach. Wręcz przeciwnie — starał się pomóc kremlowskiemu dyktatorowi. Podrzucał ideę-bakterię, że stara ukraińska władza nie wszystko robiła dla wyzwolenia okupowanych terytoriów. Nie stracił okazji, aby przeciwstawić się starej „skorumpowanej” władzy. Możliwe, że takie „wrzutki” robią wrażenie na babach z targu i widzach „95 kwartału”. Jednak większość uczestników Monachijskiej Konferencji — to nie ta publiczność, która łapie się na prymitywny populizm. Spotkania, które miał w Monachium piąty prezydent Ukrainy Petro Poroszenko, pokazują, że wielu europejskich polityków, dyplomatów rozumie złożoność momentu, w którym obecnie znajduje się Ukraina. Przez zniszczony przez rosyjskie ataki informacyjno-propagandowe syndrom odpowiedzialności państwowej Ukraińców, obecnie Ukraina ma legalnie wybranego prezydenta, który ze swoją „jaka różnica” nie jest i nie może być liderem narodu. I ma lidera narodu ze stosunkowo niskim poziomem poparcia społecznego. To dramat i narodu, i państwa. To druga z ukraińskich osobliwości Monachijskiej Konferencji Bezpieczeństwa. Trzecia ukraińska osobliwość — to pojawienie się na oficjalnej stronie konferencji tzw. planu „Dwanaście kroków do wzmocnienia bezpieczeństwa na Ukrainie i w regionie euroatlantyckim”, który już zdążyli nazwać planem „12 kroków naprzeciw Rosji” oraz „12 kroków w kierunku kapitulacji”. Choć każdy z punktów jest haniebny, jednak szokuje 12. „Uruchomić nowy narodowy dialog o tożsamości”. Autorzy planują włączyć do niego Polskę, Węgry i Rosję, żeby one zdecydowały, jaka wersja historii, języka i tożsamości pasuje Ukrainie. I choć MSZ Ukrainy potępiło jego pojawienie się, i nawet na jego naleganie udało się na dwa dni zdjąć go ze strony, jednak wszystkich dziwi fakt, że nie było potępienia dokumentu ze strony prezydenta Ukrainy. Według słów jednego z sygnatariuszy tego planu, dyplomaty Wasyla Filipczuka, ten dokument zaczęto opracowywać od razu po wybraniu W. Zełenskiego na prezydenta Ukrainy. Próbuje on przekonywać Ukraińców, że to dobry dla nich plan. W tym planie, okazuje się, zawarto jeszcze jedno drwienie z Ukrainy. Na Zachodzie „Plan 12 kroków” — to rozpowszechniona metoda leczenia osób uzależnionych od narkotyków i alkoholu. Zatem nie znają granic moskiewscy cynicy. I nie ma kropli dumy w ich ukraińskich „sługach narodu”! Myrosław ŁEWICKYJ

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

instytucjami zapewniającymi wszystkie sfery życia społeczeństwa”. Państwo to podmiot prawa publicznego, jako zrzeszenie wszystkich obywateli Ukrainy. Odpowiednio władza w tym zrzeszeniu powinna należeć do wszystkich obywateli, czyli narodu Ukrainy. Odpowiednio także właścicielem wszystkich bogactw i zasobów Ukrainy powinien być jeden i jedyny naród. Można to popularnie wyjaśnić na przykładzie podmiotu gospodarczego prawa publicznego — spółki akcyjnej, której właścicielem (lub właścicielami) i władzą w podejmowaniu decyzji są wyłącznie akcjonariusze, a wykonawcami — zarząd, a kontrolerami — rada nadzorcza, są urzędnicy, których wybierają i powołują wyłącznie akcjonariusze. System i autorzy obowiązującej Ustawy Zasadniczej zdołali zabezpieczyć swoje przyszłe antynarodowe działania przez wprowadzenie do Ustawy artykułu 92, który głosi — wyłącznie ustawami Ukrainy (których jeszcze nie ma, ale które zostaną napisane później) określa się i ustanawia. A dalej w tym artykule wymieniono nazwy i normy wszystkich artykułów, które są normami bezpośredniego działania. Ten artykuł pozwolił Najwyższemu Organowi Ustawodawczemu w ciągu 28 lat wydać tysiące ustaw, zmian i uzupełnień do tych ustaw, które zniwelowały i uczyniły wirtualnymi większość artykułów Ustawy Zasadniczej i stały się mechanizmami niszczenia — grabieży gospodarki i zasobów. Gdyby autorzy obowiązującej Ustawy Zasadniczej zmienili tekst artykułu 92 słowami „Wyłącznie Ustawami i zmianami wprowadza się działanie niektórych artykułów Konstytucji, które tego wymagają, a wszystkie pozostałe artykuły są normami bezpośredniego działania”, to Ukraina mogłaby już stanąć w jednym szeregu z Wielką Brytanią, Niemcami i Francją. Dzięki manipulacjom wirtualną Ustawą Zasadniczą i tworzeniu tysięcy nowo upieczonych ustaw dokonano rosyjsko-czubajsowskiej waucheryzacji na papierach jednorazowego użytku: dzikiej i szkodliwej dla społeczeństwa prywatyzacji majątku ogólnonarodowego i państwowego, w tym obiektów strategicznych (planowano objęcie całego przemysłu strategicznego); rozparcelowania ogólnonarodowej własności wszystkich obywateli (a nie tylko użytkowników) ukraińskiego terytorium — ziemi; sprzedaży i rozkradania ogólnonarodowych zasobów leśnych i wodnych, podziemi. Dzięki stworzonym przez System ustawom, opartym na dozwalającym artykule 92, przez 28 lat jego członkowie i uczestnicy, ograbiwszy społeczeństwo, wywieźli do stref offshore dobry bilion dolarów. W końcu, czy ktoś naprawdę wie? Oczywiście System nie chce zwracać skradzionego, nawet jeśli stworzy jeszcze tuzin DBR-EBR-UBR i tuzin nowych NABU, TABU, DABU... To farsa. Dopiero naród, otrzymawszy pełną i bezpośrednią władzę w nowym Systemie Narodowładztwa, o czym rzeczywiście mówił obecny prezydent, zechce odzyskać całą swoją skradzioną (ogólnonarodową i narodowopaństwową) własność bez wszelkich NABU i DBR itd. Jedyną wartością Konstytucji z 1996 roku, a tym samym jej największą zaletą na świecie, jest to, że została napisana naszym śpiewnym językiem. Naród, zamieniony w żebraka i bezprawnego niewolnika, zwątpił w System poprzednich barw i dlatego masowo uwierzył w nowo tworzony System. Ale czas mija, zwątpienie znów rośnie. Teraz już do nowego. Zbliża się stuletnia rocznica utraty państwowości. O krwawej drodze rozwiązania tej zarysowanej problematyki nie może być mowy, bo ona ostatecznie pochowa całą triadę „Naród-Konstytucja-Państwo”. Wierzę, że mając geny przodków i przyjmując za broń zasady samoprzetrwania — samostrukturyzacji — samorealizacji, naród ukraiński zmieni swój ustrój społeczny (ład konstytucyjny zgodnie z artykułem 5), zaczynając od wspólnot, i zjednoczony przystąpi do kształtowania ukraińskiego państwa narodowego. Czyli do burzenia zamkniętej klanowej gospodarki i polityki na rzecz oligarchicznych klanów. Do tworzenia nowych instytucji z rządzeniem podlegającym rozliczeniu. Do przezwyciężenia postkolonialnego zależnego statusu na arenie międzynarodowej. Struktury obywatelskie: ruchy wolontariackie i spółdzielcze, nowe rolnictwo rodzinne, sieci franczyzowe, projekty edukacji obywatelskiej, parafie kościelne mają aktywnie przewodzić tworzeniu nowych struktur instytucjonalnych. Musimy wspólnie opracowywać strategiczną wizję projektu państwa narodowego. Zespół nowego Systemu może przyłączać się do tych procesów społecznych, bo nie ma konstytucyjnego prawa do kierowania nimi. Są bowiem sługami. To stanie się historyczną misją jego (zespołu) — być razem z narodem. Myślcie i przyłączajcie się!

Машинний переклад

Naród – Konstytucja – Państwo

Michajło BUHAJEĆ, profesor, przewodniczący Kongresu Społecznych Zrzeszeń Ukrainy Każde z tych trzech pojęć, wyniesionych do tytułu, jest ogniwem w nierozerwalnym łańcuchu, a utrata lub niedoskonałość każdego z ogniw prowadzi do zniknięcia całego łańcucha z historii, z mapy, z pamięci. Konstytucja określa podwaliny państwowości. Nie zbudowawszy własnego państwa, naród staje się niewolnikiem cudzego. Może to się stać także z Ukrainą, bo przez 29 lat niepodległej państwowości nie zdołaliśmy na dostatecznie mocnych fundamentach gospodarczym, intelektualnym, naukowym, obronnym i społecznym zbudować Państwa ani choćby poważnie przystąpić do jego budowy. Zamiast tego przez te 29 lat zniszczyliśmy fundament i rozkradliśmy maksimum tego, co było możliwe, zmniejszając produkt krajowy brutto w 2,5 raza. Nie zdołaliśmy ustrukturyzować społeczeństwa, za to zdołaliśmy stworzyć ponad 370 partii politycznych i dziesiątki tysięcy organizacji społecznych, które w statusie elity stanęły na czele procesów niszczenia i rozkradania. Badając procesy rozpadu Związku Radzieckiego i tworzenia na jego miejscu nowych niezależnych państw, eksperci niemieccy już na początku lat 90. zwracali uwagę na potencjał intelektualny Ukraińców. Potencjał naukowy społeczeństwa ukraińskiego był w tamtym czasie jednym z najwyższych w Europie. Analiza procesów i wyników budowy państwowości na Ukrainie w latach niepodległości świadczy o tym, że naród ukraiński nie brał i nie bierze bezpośredniego udziału w tych procesach z następujących przyczyn: 1. Naród nie stał się gospodarzem i jedynym właścicielem swoich narodowych bogactw. Według stanu na 2018 rok ponad 70 % bogactw należy do 3 % bogaczy. Oni, w istocie, uzurpowali sobie władzę i zakonserwowali feudalne porządki. 2. Naród ukraiński formalnie rzekomo ma prawo wybierać sobie władzę (według mechanizmów, które opracowuje mu ta władza), jednak nie realizuje tego prawa z powodu braku realnych mechanizmów jej kontroli w Ustawie Zasadniczej. 3. Konstytucyjny właściciel i konstytucyjna władza – naród – „dobrowolnie” oddał całą pełnię władzy i ponad 70 % własności ogólnonarodowej swoim drogim „wybrańcom”, którzy w 1991 roku stworzyli System władzy rad, zapożyczywszy feudalne mechanizmy władania od władzy radzieckiej. A czyja władza, tego i własność. Zauważyli to już starożytni Grecy. Otóż System w 1996 roku opracował i zatwierdził Ustawę Zasadniczą, która chroniła go przed narodem, ale pozwalała temu ostatniemu wybierać System i przekazywać mu „w imieniu narodu” wszystkie prawa do władzy i własności. I tego pozwolenia ufny naród przestrzega do dziś. W anabiozie. Naród ukraiński budził się w latach niepodległości dwukrotnie: w 2004 roku – w okresie Pomarańczowej Rewolucji, którą zmieniono kolor i częściowo fasadę Systemu, oraz w 2013 roku podczas Rewolucji Godności, po utracie Bohaterów Niebiańskiej Sotni, znów zmieniając jedynie barwy Systemu. Aksjomat światowy – każda ludowa rewolucja kończy się nową ludową Konstytucją – u nas nie zadziałał. System władzy w rozumieniu jego członków to państwo, dlatego wszyscy członkowie wszystkich Systemów przez 29 lat budowali swój System władzy – swoje państwo. Naród jako nieczłonek Systemu nie miał i nie ma miejsca w budowie państwa-Systemu. Konstytucja z 1996 roku, którą wykonuje naród, a nie wykonuje System, który ją stworzył, jest Konstytucją wyłącznie tego Systemu. Konstytucja Systemu, który stał się jednym z głównych czynników ruiny Ukrainy – systemowej uzurpacji władzy i grabieży narodu pod pozorem pseudorynkowych reform – może stać się głównym czynnikiem utraty państwowości w 30. roku niepodległości. Spróbuję wyjaśnić te tezy na przykładach, choć z góry znam negatywną reakcję i opinię moich oponentów, przede wszystkim twórców obowiązującej Ustawy Zasadniczej, a także większości członków Systemu. Władza to wielka własność. Kto nie ma takiej własności, ten nie może mieć władzy w naszym społeczeństwie. Chociaż mowa o własności, którą wytworzyło całe społeczeństwo przez wiele lat (przed i po 1991 roku) i która została darowana przez Wszechmogącego – ziemia i użyteczne wnętrza ziemi, przestrzeń powietrzna, wodna, leśna itd. Obowiązująca Konstytucja swoimi artykułami 5, 13, 143, 144 w zawoalowany sposób ustanowiła dwuwładztwo na szczeblu państwowym i lokalnym, a także określiła jedynym właścicielem własności ogólnonarodowej (rzekomo za zgodą narodu) władzę we wszystkich jej gałęziach pod symboliczną nazwą państwo. Otóż władza to państwo, a państwo to władza. Potwierdzeniem tego jest przypominanie w wielu artykułach, że ona, „rodzima”, odpowiada przed człowiekiem za swoją działalność (art. 3); sprzyja konsolidacji, a nie dezintegracji, przez 29 lat i rozwój (jeszcze niestworzonego) ukraińskiego narodu politycznego oraz świadomości historycznej narodu (art. 10); zapewnia ochronę praw wszystkich podmiotów prawa własności na przykładzie kuczmowskich dekretów i projektów ustawy Zełenskiego dotyczących ziemi (art. 13); zapewnia społeczną orientację zrujnowanej przez nią gospodarki (art. 13); tworzy warunki do pełnej realizacji przez obywateli prawa do pracy, w wyniku czego mamy wypłaty w kopertach, 40% bezrobotnych, w tym zmuszonych do pracy za granicą emigrantów zarobkowych; zapewnia ochronę konkurencji w działalności przedsiębiorczej przy pełnym monopolu oligarchów-pachanów i członków Systemu (art. 42); chroni prawa konsumentów, w rezultacie czego naród ukraiński konsumuje po światowych cenach własne i cudze trzewia ziemi, sfałszowane produkty i truciznę (art. 42); zapewnia socjalną ochronę wszystkich obywateli, przede wszystkim inwalidów i emerytów, którzy przepracowali 30–50 lat (art. 46); w wyniku czego ponad 6 milionów tych obywateli żyje poniżej granicy ubóstwa; zapewniała bezpłatną, a po 2005 roku dostępną opiekę medyczną dla wszystkich obywateli (art. 49), czego rezultatem jest dysbalans — umieralność znacznie przewyższa urodzenia oraz leczenie dziesiątek tysięcy ciężko chorych Ukraińców w wielu krajach świata; sprzyja rozwojowi nauki (art. 54), w wyniku czego w kraju, który jeszcze niedawno miał najwyższy w Europie potencjał naukowy, dziś nauka nie istnieje, za to jest najwięcej akademików, profesorów i doktorów nauk na świecie; zapewnia ona udział obywateli w zarządzaniu państwem poprzez referenda (art. 38) — zamiast tego wydała i zlikwidowała ustawę o bezpośredniej demokracji z 26 kwietnia 2018 roku... Dzisiejsza władza rozumie siebie jako państwo i odwrotnie. Proponujemy nasze rozumienie pojęcia państwo, które obowiązuje w całym demokratycznym, cywilizowanym świecie. „Państwo to zrzeszenie obywateli Ukrainy w administracyjnych granicach uznanego przez świat jednolitego, nienaruszalnego terytorium Ukrainy, z wielostrukturową gospodarką i zasobami naturalnymi, siłami zbrojnymi, z systemem finansowo-bankowym oraz

Машинний переклад

Matka wypatrywała syna. Poświęcam pamięci Mykoły Ocuna

Mychajło SOPIWNYK. Dwudziestego dziewiątego stycznia tego roku, już po raz trzydziesty pierwszy, odbył się uroczysty pochód, modlitwa pamięci oraz wiec dla uczczenia heroicznego czynu bohaterów spod Krut na Askoldowej Mogiłce w Kijowie, zainicjowane jeszcze za czasów sowieckich w 1969 roku przez towarzystwo „Proświta”. W tym roku, jak nigdy wcześniej, pogoda nie sprzyjała licznej frekwencji. Padał mokry śnieg, od Dniepru wiało chłodem, lecz uroczystość sił demokratycznych Kijowa, do której dołączyli licealiści Wojskowego Liceum im. I. Bohuna, ukraińskie kozactwo, uczniowie oraz wojskowa orkiestra dęta, odbyła się z patriotycznym uniesieniem. Gdy przyglądałem się temu wydarzeniu, przenikały mnie smutne myśli i rozległe rozważania, że właśnie tak (wiedząc z różnych druków i wspomnień uczestników bitwy pod Krutami), w tak samo pochmurny dzień (była odwilż) prawie 600 młodzieńców znajdowało się na linii obronnej pod Krutami: 4 sotnie młodzieńców-kursantów Pierwszej Ukraińskiej Szkoły Młodzieżowej im. Bohdana Chmielnickiego na czele z sotnikiem Owerkijem Honczarenką, sotnia studenckiego Kurenia Siczy ze starszyną Omelczenką — studentem Ukraińskiego Uniwersytetu Narodowego w Kijowie oraz czota kozaków. Leżeli na mokrej, zmarzniętej ziemi w okopach wykopanych dzień wcześniej i zdrętwiałymi palcami przeładowywali karabiny. Bitwa trwała cały dzień i obrońcom udało się powstrzymać bolszewickich najeźdźców, odeprzeć ich wielokrotne ataki, a nawet w walce wręcz odrzucić ich z powrotem. To więcej niż wyczyn. W tym boju poległa około połowa stanu osobowego. Zaczynało się już ściemniać, a sotnik O. Honczarenko, aby ratować żywych, rozkazał opuścić pole bitwy i wycofywać się do pociągu, który stał w bezpiecznej odległości od stacji Kruty. Odjazd pociągu opóźniał się z powodu braku czoty sotni studenckiej. Ta grupa 32 siczoowców już w zupełnej ciemności, nie widząc pociągu, który odjechał na bezpieczną odległość 2 km od stacji Kruty, poszła w stronę świateł stacyjnych, nie wiedząc, że stację zajęli już bolszewicy. Zostali wzięci do niewoli przez rozwścieczonych zbirów żandarma M. Murawjowa. Jedynie czwórce cudem udało się uratować, a dwudziestu ośmiu siczoowców przyjęło męczeńską śmierć. Znęcano się nad nimi, całą noc torturowano, kłuto bagnetami, a rano wszystkich rozstrzelano. Miejscowi wieśniacy opowiadali, że chłopcy przed rozstrzelaniem śpiewali „Jeszcze nie umarła Ukraina” i wskazali miejsce ich pochówku. A w marcu 1918 roku, kiedy bolszewików wygnano, ciała tych bohaterów-męczenników przewieziono do Kijowa i pochowano ponownie na Askoldowej Mogiłce. Przypomniałem sobie, że taki sam gorzki los spotkał czotę 24 kozaków, którzy wycofywali się na Kijów po bitwie pod Krutami. Był to oddział, który wycofywał się spod Konotopu i przyłączył do obrońców Krut. Był usytuowany w linii obronnej jako ostatni za sotnią studencką. Bolszewicy przekroczyli już linię kolejową, a kozacy poszli pieszo przez wieś Semypołky lasem i dotarli do wsi Litky, gdzie przenocowali, rozchodząc się po chatach po trzech-czterech. 31 stycznia 1918 roku rano bolszewicka wataha znienacka napadła na wieś z lasu. Tego dnia szalał silny mróz, a w Litkach wrzała zacięta bitwa, w której starły się nierówne siły: czota kozaków armii Ukraińskiej Republiki Ludowej i ponad dwie setki bolszewickich ordyńców, katów i grabieżców ukraińskich wieśniaków. Oto jak opisuje tę bitwę Wołodymyr Czepur — dziennikarz, mieszkaniec wsi Litky: „Żołnierze petlurowcy stawiali uparty opór, ale siły były nierówne. Trzeba było się wycofać. Na polu bitwy pozostał 21 poległy ukraiński kozak. Miejscowy dziadek zaprzągł swoje woły, na saniach objechał całą wieś i pozbierał zabitych. Wieś płonęła i ludzie nie szli na pogrzeby — chronili swoje domostwa. Dziadek dostarczył poległych żołnierzy do Darnycy (to przedmieście wsi Litky), gdzie ich pochowano. Tak powstała kozacka mogiła w Litkach. Miejscowa władza robiła wszystko, aby wybić z pamięci współmieszkańców wspomnienia o bitwie o Litky, o poległych kozakach. Ale to jej się nie udało. Minęło ponad 10 lat. I nagle, podczas dzikiej kolektywizacji, w noc wielkanocną, na kozackiej mogile pojawił się drewniany krzyż. Nieznany śmiałek nożem na krzyżu wyciął napis: „Tutaj pochowani ukraińscy kozacy URL, bestialsko zamęczeni przez bolszewików”. Wieś jakby ożyła, a władza nakazała zniszczyć krzyż natychmiast. Lecz po tygodniu krzyż znów się pojawił. I wtedy rozwścieczona władza nakazała zniszczyć i krzyż, i mogiłę”. A oto jak opowiedział świadek tamtych odległych wydarzeń, więzień polityczny, ukraiński patriota, mieszkaniec wsi Litky Stepan Puczok w swojej książce „Zahrawa nad Litkamy”: „Przed bitwą we wsi po chatach stali petlurowscy żołnierze. W naszej chacie na kwaterze przebywało czterech chłopców. Byli to dzielni młodzi patrioci. Brali udział w bitwie. A kiedy bitwa ucichła i matka dowiedziała się, że dziadek-sąsiad wołami zwozi na przedmieście poległych żołnierzy, powiedziała: „Synku, biegnij prędko na Darnycę i zobacz, czy nie ma wśród poległych naszych chłopców”. Dziesięcioletni uczeń Stepanko, nie zważając na mróz, z całych sił popędził na przedmieście do mogiły. Przybiegł jednym z pierwszych i stał się świadkiem dzikiej sceny... Bolszewicy wzięli do niewoli trzech kozaków. Powiązali im ręce i wyprowadzili na drogę. Znaleźli się jeźdźcy, którzy w pędzie swoimi szablami porąbano kozackie głowy. Dziką rozprawę nad jeńcami widział także Stepan Oberemenko. To właśnie później dało mu moralne prawo napisać na krzyżu słowa: „bestialsko zamęczeni przez bolszewików”. I nagle rozpadło się potężne imperium zła. Patrioci z Litek postanowili natychmiast odrodzić kozacką mogiłę. Za tę sprawę wzięli się mieszkańcy wsi Wasyl i Lidia Szustowie, Wiktor Muzyczenko, Mykoła Własenko, Ołeksandr Omelczuk, Mykoła Sadowyj... Z pomocą przyszła im niemal cała okolica. Entuzjaści zgodnie z kozackim zwyczajem usypali kurhan i ustawili metalowy krzyż, który przewiązali wyhaftowanym ukraińskim ręcznikiem. 26 maja 1996 roku, w ciepły, pogodny dzień, mieszkańcy Litek po raz pierwszy oddali hołd i cześć bohaterom. Drugie odnowienie mogiły bohaterów-kozaków odbyło się 15 stycznia 2001 roku. Podsypano mogiłę-kurhan, na której ustawiono już granitowy kozacki krzyż. Zbliżała się data 90-lecia heroicznej walki ukraińskiej młodzieży pod Krutami. Rada wiejska w Litkach na czele z przewodniczącą Lidią Pinczuk podjęła się szlachetnego dzieła odnowienia kozackiej mogiły, godnej heroicznego czynu żołnierzy-kozaków, którzy oddali swoje życie za niepodległą Soborną Ukrainę w styczniu 1918 roku w walce z bolszewickimi okupantami we wsi Litki. Siłami miejscowych rzemieślników-mistrzów przesypano i powiększono sam kurhan, uporządkowano teren wokół mogiły. Na szczycie kurhanu ustawiono kozacki krzyż. Dla przygotowania i godnego uczczenia 90-lecia heroicznej walki w Litkach — drugich Krutach, jak nazywa się je w narodzie, utworzono komitet organizacyjny, którego przewodniczącym wybrano Generalnego Bunczucznego Międzynarodowego Stowarzyszenia „Kozactwo”, znanego w Kijowie proświcianina i działacza społecznego Mykołę Petrowycza Ocuna. Weszli do niego przedstawiciele obwodowej administracji państwowej, browarskiej rejonowej administracji państwowej, a także organizacji społecznych z Kijowa. Aby sprawa posuwała się szybciej, M. Ocun zwrócił się przez przewodniczącą Obwodowej Administracji Państwowej panią Ulianczenko do żony prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, pani Kateryny. Jej matka była bowiem rodowitą mieszkanką wsi Litki. Uroczystości przeniesiono z 31 stycznia na 2 lutego, dzień wolny od pracy, aby przyciągnąć więcej ludzi. 2 lutego 2008 r. przy zadbanym, majestatycznym kurhanie-mogile kozaków na obrzeżach wsi Litki zebrały się setki ludzi. Wśród nich Ołeś Szewczenko, Jewhen Łupakow, Iwan Zajeć. Rano, jeszcze przed rozpoczęciem uroczystości, do kurhanu-mogiły z kwiatami przyszedł prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko, który leciał helikopterem do Krut i wylądował w Litkach, aby oddać hołd poległym kozakom. Uroczysty wiec-requiem został otwarty wykonaniem hymnu Ukrainy przez wszystkich uczestników wydarzenia przy akompaniamencie wojskowej orkiestry dętej. Wartę przy kurhanie-mogile zaciągnęli żołnierze ukraińskiej armii oraz młodzi kozacy MS „Kozactwo”. Od czasu tego wydarzenia we wsi Litki minęło już 12 lat, pomyślałem, czy warto to publikować teraz. Ale w pamięci odżyły te wysiłki i wola przeprowadzenia tego wydarzenia naszego proświcianina Mykoły Ocuna, którego, niestety, nie ma już wśród nas. Odszedł pan Mykoła 19 grudnia 2019 roku w wieczność i stoi, być może, teraz w jednym szeregu z obrońcami kozakami-krutianami, którzy przyjęli go z szacunkiem i wdzięcznością za przywrócenie pamięci o nich. Myślałem na Cmentarzu Askoldowym, że dzięki Mykole i jego sąsiadom z Litek wiecznie będzie tu stała ta kozacka mogiła-kurhan, a niedaleko mogiła Mykoły, którego przyjęła rodzinna ziemia we wsi Soboliwka, sąsiadującej z Litkami. Żegnaliśmy Mykołę z kozackimi honorami, przykrywając jego ciało kozacką kitajką. Dziękowałem w myślach Mykole, że włączył mnie wtedy do tego wydarzenia, co dostarczyło mi wiele informacji o wydarzeniach sprzed stu lat. A cóż my wiedzieliśmy, dzisiejsi siwowłosi dziadkowie, o tej heroicznej walce Ukraińców w czasach tworzenia Ukraińskiej Republiki Ludowej? Po raz pierwszy o Krutach usłyszałem od swojej mamy Marii, aktywnej proświcianki, jeszcze jako dziecko, z pieśni, którą śpiewała: „Wyglądała matka syna spod Krut”. Zapytałem mamę, czym są Kruty i gdzie one są. — To daleko, synu, na Wielkiej Ukrainie, aż za Kijowem. — A co się tam stało, że zginęli synowie? — Była wojna z Moskalami i chłopcy poszli na tę wojnę, żeby bronić Ukrainy. Po raz drugi Kruty weszły w moją świadomość, gdy jechałem pociągiem Moskwa-Czerniowce do domu na wakacje i zobaczyłem przez okno wagonu napis stacyjny „Kruty”. Więc oto gdzie te Kruty, o których opowiadała mi mama jeszcze w dzieciństwie. Po raz trzeci, gdy przyłączyłem się do proświciańskiej inicjatywy uroczystego corocznego marszu na Cmentarz Askoldowy w Kijowie dla uczczenia Bohaterów Krut. Przez cały czas, gdy stałem w pełnym szacunku milczeniu przy Krzyżu (początkowo drewnianym, potem majestatycznym granitowym) ustawionym na symbolicznej mogile Siczyków-krutian, bo mogiłę władza bolszewicka zniszczyła, przypominał mi się motyw tej pieśni, którą śpiewała matka. Z biegiem czasu słowa pieśni się zatarły, zapamiętałem tylko refren: Oj wojna, wojna / Z Moskalami wojna / Nie czekaj, matko, syna / Bo go nie ma. I wers, od którego zaczynała się pieśń... „Wyglądała matka syna spod Krut”. Stojąc na warcie w 100-lecie wyczynu Bohaterów Krut na Cmentarzu Askoldowym, w pamięci odżyły słowa pieśni, którą śpiewała matka Maria. Wyglądała matka Syna spod Krut, Lecz on się spóźnił I wieści nie przysłał, Za Ukraińską ziemię, Wolność Ukrainy W walce z Moskalami Głowę złożył. Wyglądała matka Syna spod Krut Wyglądała syna, A lata płynęły, Matka Ukraina Synów urodziła. Kozackiego hartu Wyrośli synowie. Oj wojna, wojna Znowu z Moskalami wojna Ze stepów donieckich Matka syna wygląda. I znowu wojna o Donbas, i z tym samym „bratnim” sąsiadem, co sto lat temu, i znowu giną nasi chłopcy-obrońcy Ukrainy, która powstała w 1918 roku dzięki ofiarności młodych obrońców, którzy zatrzymali natarcie na Kijów czerwonej hordy na zaledwie trzy dni. Ale te brzemienne w skutki dni dały możliwość ukraińskiemu rządowi zawrzeć traktat pokojowy w Brześciu i uznać Ukrainę za samodzielne Państwo. Oto główne i wielkie znaczenie tego wyczynu młodzieńców, którzy oddali swoje życie za Państwo Ukraina. Nie nadaremnie giną dzisiaj na polach Donbasu najlepsi synowie Ukrainy. Ich wyczyn zostanie uwieńczony sławą narodu ukraińskiego. Ukraina przetrwa w tej walce z naszym odwiecznym wrogiem Moskowią, bo ma mężnych obrońców kozackiego rodu i kiedy Ukraińcy uświadomią sobie, że do kierowania państwem trzeba wybierać szczerych patriotów, mężów stanu, którzy w każdych okolicznościach będą gotowi do czynu: „Ukraina ponad wszystko!” We wsi Litki w rejonie browarskim na Kijowszczyźnie 31 stycznia 1918 roku odbyła się zacięta walka roty kozaków armii Ukraińskiej Republiki Ludowej z bolszewickimi przybłędami-okupantami, którzy ruszyli wielotysięczną hordą na Kijów. W tej nierównej walce zginął cały kozacki oddział, który wieśniacy z Litek pochowali na obrzeżach wsi i zachowali pamięć o ich wyczynie do naszych dni.

Машинний переклад

Nowy wkład we współczesne szewczenkoznawstwo

Serhij HALCZENKO, zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, laureat Państwowej Nagrody Ukrainy w dziedzinie edukacji O ile pamiętam, podobnych projektów szewczenkoznawczych, a tym bardziej realizowanych przez jednego autora, wcześniej nie było. Mowa o zakrojonym na szeroką skalę projekcie „Szczegóły z życia Szewczenki”, który od roku, od stycznia 2019 r., publikowany jest na łamach „Słowa Proświty” przez doktora nauk historycznych, laureata Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Wołodymyra Melnyczenkę. Wraz z redakcją uzasadnia on projekt świadomością słów poety z autobiograficznego „Listu T. Hr. Szewczenki do redaktora »Народного чтения«” (luty 1860 r.): „Ośmielam się odsłonić przed światem kilka smutnych faktów mojego istnienia… tym bardziej że historia mojego życia stanowi część historii mojej ojczyzny. Nie mam jednak odwagi wchodzić we wszystkie jej szczegóły”. Uczony zatem postanowił „wejść” w niektóre szczegóły życia Szewczenki i uczynił to w sposób znaczący i przekonujący. Przypomnę, że wcześniej zrealizował już na łamach „Słowa Proświty” dwa projekty: z okazji 150. rocznicy urodzin Mychajła Hruszewskiego (2016 r.) oraz „Dziennik Szewczenki — 160 lat” (2017—2018 r.). Jednak skala nowego zamysłu i rozmach jego realizacji przewyższają poprzednie projekty. W ciągu minionego roku opublikowano 26 dużych artykułów, które same w sobie mogłyby już stanowić interesującą książkę. Jednak, zdaniem autora, zarys przyszłej monografii dopiero się rysuje. Okazało się, że Wołodymyr Jurchymowycz wykazał szczególne zainteresowanie codziennym życiem narodowego geniusza; w szczególności opublikowano szczegółowe artykuły o kulinarnych upodobaniach poety, jego stosunku do spożywania napojów alkoholowych i palenia. Ujawniwszy najbardziej drastyczne fakty dotyczące pijatyk Szewczenki, autor zwraca uwagę na jego szczere usprawiedliwienia w tej sprawie wobec M. S. Szczepkina: „Pluń, mój gołąbku sizy, na tę wstrętną plotkę i wiedz, że jeśli niewola i smutek mnie nie złamały, to sam nie upadnę…” Wtedy, w lutym 1858 r., Szewczenko dołączył do tych słów… dopiero co stworzony tryptyk „Los”, „Muza” i „Sława”… „Genialny i niezaprzeczalny dowód! — konkluduje Wołodymyr Melnyczenko. — W tym zdumiewającym szczególe zawiera się cała moralność naszej opowieści: po oszczercach i partaczach — dawnych i nowszych — pozostają donosy i plotki, a po geniuszu — niedościgłe dzieła sztuki”. Badacz przekonująco wykazał, że palenie nie zajmowało ważnego miejsca w codziennym życiu i twórczości Szewczenki; fajka czy cygaro nie stymulowały jego procesu twórczego, a poeta najwyraźniej nie był uzależniony od tytoniu. Wiele szczegółów z życia Szewczenki autor ukazał poprzez historie o jego ubiorze, w szczególności o obuwiu, przede wszystkim o butach, nakryciach głowy — kapeluszu z szerokim rondem, czapce z daszkiem, czapce z kozyrkiem — oraz o słynnej papasze, poprzez pasjonującą opowieść o tym, kiedy i dlaczego pojawiała się broda Tarasa Hrehorowycza, czy o snach poety… Ważną grupę artykułów można by połączyć tematem „Postaci z życia Szewczenki”. Przede wszystkim chcę powiedzieć o poruszającej publikacji, w której Wołodymyr Jurchymowycz, opierając się na zapiskach Szewczenki w Dzienniku, opowiedział o przyjaźni Tarasa Szewczenki na zesłaniu z żołnierzem-rodakiem Andrijem Oberemenką, pochodzącym z wsi Ryzyne (obecnie — rejon zwenihorodzki obwodu czerkaskiego). Nie opublikował jej, dopóki nie spotkaliśmy się w zeszłym roku w lipcu we wsi z ryzynianami — miejscowymi intelektualistami i sławnymi ludźmi, a następnie, ciepło opowiedziawszy także o nich, zakończył ten artykuł tak: „Pomyślałem, że w tej zdumiewającej wsi powinien stać niespotykany w Ukrainie i na całym świecie pomnik — Taras Szewczenko z Andrijem Oberemenką. Przecież to właśnie jego Taras Hrehorowycz nazwał swoim »szlachetnym przyjacielem«, to właśnie jemu narodowy geniusz dziękował za »jasne chwile« w ponurym, katorżniczym zesłaniu — te uczucia poety zasługują na uwiecznienie w pomniku!” Mam nadzieję, że piękny pomysł pomnika bez patosu, poświęconego dwóm Ukraińcom, zostanie zrealizowany… Ważne jest podkreślenie, że Wołodymyr Melnyczenko po raz pierwszy powiedział pełną prawdę o mało znanych szerokiemu czytelnikowi nieprzyjemnych szczegółach stosunków Szewczenki z astrachańskim kupcem-milionerem O. O. Sapożnikowem, który dwukrotnie otwarcie znieważył ukraińskiego poetę, a ten w odpowiedzi godnie „otrząsnął proch z nóg swoich” („Słowo Proświty”, nr 8, 21—27 lutego 2019 r.). Bogactwo ciekawych szczegółów ujawnia się w opowieści o olśniewającym błysku przyjaźni Szewczenki ze znanym afroamerykańskim i angielskim aktorem Ajrym-Frederickiem Oldridżem („Słowo Proświty”, nr 10, 7—13 marca 2019 r.). W rezultacie odkrywamy nowego, nieznanego Kobzarza, który utożsamia się z Ukrainą nie tylko genialnym poetyckim śpiewem, wyostrzonym poczuciem sprawiedliwości społecznej i narodowej, oddaniem twórczości i wolności, ale także mentalną życzliwością, dobrocią, wiernością, oddaniem, kozackim temperamentem, energetyką uczuć, emocjonalnością przyjaźni. W osobnej publikacji historyk i literaturoznawca przeanalizował pewne wirtualne przecięcia — przede wszystkim mało znane — Tarasa Szewczenki i Lwa Tołstoja w życiu i twórczości. Dla przykładu, znakomity znawca szewczenkowskiej Moskwy opowiedział, jak dwaj geniusze w nocy z 22 na 23 marca 1858 r. jednocześnie uczestniczyli w wielkanocnym nabożeństwie w Kremlu, jednak obok nie było trzeciego, który znałby ich obu i mógłby ich poznać… Czytelnicy dowiedzieli się także, że L. M. Tołstoj zatrzymywał się u swojej bratanicy, księżnej J. W. Obolenskiej, w domu przy ulicy Arbat 9, gdzie obecnie mieści się Ukraiński Ośrodek Kultury w Moskwie. („Słowo Proświty”, nr 38, 19—25 września 2019 r.). Autor ujawnił się także jako historyk sztuki, na przykład opowiadając o tym, jak Taras Szewczenko w swoisty, po swojemu odbierał sztukę wybitnego holenderskiego malarza i grafika Rembrandta Harmenszoona van Rijna, nie kopiując, nie powtarzając, lecz pogłębiając, rozwijając, wzbogacając jego manierę („Słowo Proświty”, nr 42, 17—23 października 2019 r.). Interesujące, że Wołodymyr Jurchymowycz wspomniał, jak pół wieku temu, jeszcze jako aspirant Kijowskiego Państwowego Uniwersytetu im. T. H. Szewczenki, opublikował w gazecie „Młoda Gwardia” artykuł o Mistrzu, lecz wtedy nie miał możliwości szeroko ukazać stosunku Szewczenki do Rembrandta. Dlatego postanowił wypełnić tę lukę w swoich publikacjach. Jest to charakterystyczne dla uczonego, który zawsze wytrwale realizuje własne zamysły. Znaczące zainteresowanie budzą dwa artykuły o książce francuskiego markiza Astolfa de Custine’a „Rosja w 1839 roku”, którą być może zapoznał Szewczenkę w Moskwie O. M. Bodiański („Słowo Proświty", nr 34, 22—28 sierpnia; nr 36, 5—11 września 2019 r.). Uczony wynosi dawną międzynarodową rozmowę o niej na zasadniczo nowy poziom, jako pierwszy rozpatrując wirtualne przecięcia Szewczenki z historiami i tematami tego utworu, podkreślając myśli i wiersze Tarasa Hryhorowycza, zgodne z wnioskami Francuza. Popieram propozycję Wołodymyra Melnyczenki dotyczącą nowego przekładu na język ukraiński książki A. de Custine'a z nowoczesnymi komentarzami naukowymi. Autor zainicjował także przedstawienie swojej wizji stosunków Tarasa Hryhorowycza z kobietami, prezentując artykuł o jego zakochaniu się w Agacie Uskowej i obojętności wobec niej („Słowo Proświty", nr 24, 13—19 czerwca 2019 r.). Wcześniej autor publikował już ciekawe artykuły o W. M. Riepninie i K. B. Piunowej. Szewczenkoznawcza erudycja, wielokrotnie udowodnione obiektywne, dogłębne podejście do ujawniania najsubtelniejszych poruszeń duszy poety, że tak powiem, naukowa galanteria uczonego pozwalają przewidywać, że w tym temacie badacz odkryje jeszcze wiele nowego i interesującego. W projekcie Wołodymyra Melnyczenki wyraźnie określił się kierunek publikacji poświęconych systemowym sądom światopoglądowym Tarasa Szewczenki. Już w drugim artykule „Taras Szewczenko: «Po co wam carowie?»" („Słowo Proświty", nr 6, 7—13 lutego 2019 r.) autor opowiada, że poeta nosił w sobie, mówiąc słowami I. F. Dracza, „zjadliwy gniew na wszystkich carów". Co ciekawe, duchowym impulsem do napisania przez uczonego tej publikacji i umieszczenia jej na początku projektu stał się ów dzień (13 grudnia 2018 r.), gdy D. W. Pawłyczko przyniósł do „Słowa Proświty" swój wiersz „Precz od Moskwy!", konegenialny z pasjami Szewczenki, i odczytał mu go z autografu. W ustach ukraińskiego patriarchy wyzwoleńczej poezji te wersy zakrzepły jako historyczna inwektywa: „Precz od Moskwy! Tam śpią krwawi carowie, / I śni im się, że nas gnają oni na Syberię…" Oddzielna publikacja dotyka tematu szczęścia w życiu Szewczenki i jego postrzegania. Uczony konkluduje: „Wzniosłe wyobrażenie poety o osobistej, obywatelskiej, narodowej woli-wolności rzeczywiście określa istotę całej twórczości Szewczenki. Dlatego jego testament «Bierzcie się — a zwyciężycie!» właściwie jest gwarancją i synonimem wysokiego szczęścia nie tylko świadomych ludzi, lecz całego narodu". Nawiasem mówiąc, tę statię Wołodymyr Melnyczenko napisał na prośbę czytelnika tygodnika. Pojawiło się też takie nieoczekiwane wyzwanie dla autora. W październiku 2019 r. w moskiewskim archiwum odnaleziono nowy autograf M. W. Gogola, a uczony zademonstrował błyskotliwy przykład autorskiej natychmiastowej reakcji na pojawienie się wcześniej nieznanego dokumentu, publikując w tym samym miesiącu artykuł o nim („Słowo Proświty", nr 43, 24—30 października 2019 r.). Chodziło o zapis M. W. Gogola w cerkiewnej księdze metrykalnej z 31 stycznia 1850 r., kiedy pisarz został ojcem chrzestnym syna O. S. Chomiakowa: „Wierność zapisu poświadczam jako wprowadzający noworodka, ośmiej klasy Mikołaj Wasiljewicz Gogol". W tym kontekście autor opowiedział o utracie duchowości moskiewskiego Arbatu po zburzeniu jego świątyń przez bolszewików w latach 30. XX w. oraz o ożywczym duchowym pojawieniu się na nim kilka dziesięcioleci później Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie; o marnym pocieszeniu, jakie M. W. Gogol znajdował w pokonywaniu niższych stopni w imperialnej Tabeli o rangach, oraz o błyskotliwym przedstawieniu przez niego urzędników wszystkich rang w swoich utworach; o przyjaźni Mikołaja Wasiljewicza z przywódcą słowianofilów O. S. Chomiakowem i jego zanurzeniu w Moskwie w rodzimą ludową pieśń, która stała się amuletem ukraińskiej duszy M. W. Gogola w ostatnich miesiącach i latach jego życia… Te trafne i interesujące pociągnięcia, wykonane, zdawałoby się, mimochodem, tworzą obszerny obraz żywej obecności Gogola, skłaniają do refleksji nad oddaleniem pisarza od szalonego rosyjskiego pędu w trójce, bez rozeznawania drogi… Zaskoczyło mnie nieoczekiwane wspomnienie autora o radzieckim filmie, w którym domorosły myśliciel w wykonaniu M. O. Uljanowa zauważył: „A w trójce kto? W trójce — Czyczikow. Szuler…" Wstrząsające! Ktoś może pomyśleć, że odchodzę od głównego tematu, ale tak nie jest. Właśnie szczególnie mocnym w omawianym artykule jest wątek o T. H. Szewczence, który jeszcze we wrześniu 1857 r. zapisał w Dzienniku „żywotrzepiący wiersz" O. S. Chomiakowa „Rosja, która pokutuje", a w marcu 1858 r. w Moskwie poznał jego autora. Jak wiadomo, T. H. Szewczenko zostawił zabójczą charakterystykę O. S. Chomiakowa w wierszu-pamflecie „Umarł mąż wielki we włosiennicy…" (1860). Wirtualne przecięcia dwóch ukraińskich geniuszy — Szewczenki i Gogola — uczony gruntownie zbadał w fundamentalnych autorskich encyklopediach „Szewczenkowska Moskwa" (2009) i „Gogolowska Moskwa" (2011), i to w najlepszy sposób odbija się w jego dalszych publikacjach. Nie bez powodu narodowy artysta Ukrainy, wybitny zaньkowiec B. M. Kozak zwrócił uwagę na udaną dramaturgię artykułu, w którym przecinają się losy wybitnych i znanych ukraińskich i rosyjskich działaczy. Ważny kierunek projektu został otwarty na początku bieżącego roku publikacją artykułu „Pięć postaci, które nie weszły do «Szewczenkowskiej encyklopedii»", w którym autor proponuje nowe osoby encyklopedyczne — I. I. Iźlera, Katrmera de Kensi, J. F. Korfa, D. J. Mina, I.-K. Pecza. Oczywiście Wołodymyr Melnyczenko kontynuować będzie ten szereg, a ja w pełni popieram jego przekonanie, że „w «Szewczenkowskiej encyklopedii» lub w jej dodatku należy przedstawić każdą postać choćby raz wymienioną przez Szewczenkę w utworach, Dzienniku i korespondencji". Właśnie taki podejście, jak zaznacza uczony, charakteryzuje wybitną „Szewczenkowską encyklopedię" w 6 tomach, wydaną w latach 2012—2015. Projekt „Szczegóły życia Szewczenki" w wykonaniu Wołodymyra Melnyczenki przekonuje, że każdy z artykułów jest narodowym dobrem, pozwalając wszechstronnie poznawać niewyczerpalny i nieskończony fenomen Kobzarza jako żywej substancji narodu ukraińskiego. Dzięki energicznej pomocy autora współczesny portret Szewczenki uzupełnia się nowymi pociągnięciami, wzbogaca jaskrawymi barwami i głębokimi charakterystykami psychologicznymi. Jak mówi uczony, „to jest ten Portret, który nie jest powielany do wieszania na ścianach, on ogrzewa wystygłe ludzkie dusze". Należy także szczególnie zaznaczyć, że zebrane przez badacza szczegóły życia poety na pewno zostaną wykorzystane przy tworzeniu nowoczesnej biografii Tarasa Szewczenki, o której czas już poważnie pomyśleć. Wołodymyr Melnyczenko uważa, że powinna ona liczyć kilka tomów i wreszcie w pełni przedstawić historię życia Szewczenki, „wchodzić we wszystkie jej szczegóły". Nawiasem mówiąc, z jego inicjatywy w 2021 r. na bazie Państwowego Rezerwatu Szewczenkowskiego zostaną przeprowadzone Międzynarodowe Czytania Szewczenkowskie „O stworzeniu nowej «Biografii» Tarasa Szewczenki: podejścia koncepcyjne i znaczenie dla ogólnonarodowe pracy". Osobno i szczególnie chcę podkreślić charakterystyczną cechę publikacji autora — zawsze odnotowuje on osiągnięcia i zasługi swoich poprzedników, przede wszystkim wybitnych szewczenkoznawców J. J. Barabasza, L. M. Bolszakowa, I. M. Dziubę, S. O. Jefremowa, P. W. Żura, M. H. Żulińskiego i wielu znanych, utalentowanych badaczy, ogółem w

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

w projekcie wymieniono już ponad pięćdziesiąt nazwisk, wśród których jest wielu pracowników Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy oraz Instytutu Sztuki, Folklorystyki i Etnologii im. M. T. Rylskiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, młodych szewczenkoznawców i in. Swoimi publikacjami uczony demonstruje ciągłość procesu historycznego badań szewczenkoznawczych i toruje drogę do ich wybitnej fundamentalności. Wołodymyrowi Melnyczence należy się zasługa systematycznego wykorzystywania utworów poetyckich wielkich Ukraińców — I. F. Dracza, L. W. Kostenko, P. M. Mowczana, B. I. Olijnyka, D. W. Pawłyczki, W. A. Symonenki, W. S. Stusa — w emocjonalnym, dusznym zanurzeniu w twórczość Szewczenki i jej filozoficznym przemyśleniu. Powiedzmy, pokazując, że w swoim „Testamencie” Taras Szewczenko nakazał nam zerwać właśnie moskiewskie kajdany, o czym przez dziesięciolecia nie mówiono, autor przypomniał szczególnie silne, przekonujące wersy W. S. Stusa: Boże, nie litości — srogości, Boże, nie łaski, a zemsty, daj rozerwać nam pęta te, łańcuchy te roznieść. Ponad dziesięć lat Wołodymyr Melnyczenko pozostaje najważniejszą postacią w ukraińskim szewczenkoznawstwie, związanym z badaniem pobytu Tarasa Szewczenki w Moskwie i jego stosunku do Moskowszczyzny. Pisałem o tym jeszcze kilka lat temu: „…Mamy na dzień dzisiejszy rzadką moskiewską szewczenkianę, której najważniejszym wkładem są monumentalne badania znanego historyka, dyrektora generalnego Narodowego Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie Wołodymyra Melnyczenki. Wymieńmy najważniejsze z wydań: „Taras Szewczenko i Mychajło Hruszewski na Starym Arbacie” (M., 2006. — 654 s.); „Na chwałę naszej przesławnej Ukrainy”. Taras Szewczenko i Osyp Bodianski” (M., 2008. — 556 s.); „Taras Szewczenko: „Mój wielki przyjaciel Szczepkin” (M., 2009. — 478 s.); „Szewczenkowska Moskwa. Encyklopedia autorska-chronoskop” (M., 2009. — 767 s.); „Taras Szewczenko w Moskwie” (K., 2009. — 738 s.)”. Podsumowując badania Wołodymyra Melnyczenki, uhonorowane w 2009 r. Narodową Nagrodą Ukrainy im. Tarasa Szewczenki, przewodniczący Komitetu Szewczenkowskiego, akademik M. H. Żułynski pisał: „Wołodymyr Melnyczenko… twórczo połączył gruntowną naukę ze swobodnym, rozluźnionym sposobem wykładu, który organicznie włącza autorską emocję, osobistą ocenę, swobodną intonację… Nowy laureat szewczenkowski pomaga dzięki swoim poszukiwaniom archiwalnym i naukowym weryfikacjom ocenić kolosalne wysiłki wielkich Ukraińców w moskiewskiej przestrzeni, skierowane na godne upublicznienie i autorytatywne utwierdzenie imienia Ukrainy”. Po tym Wołodymyr Melnyczenko wydał jeszcze kilka książek, w szczególności monografie „Ukraińska dusza Moskwy: Mychajło Maksymowycz, Mychajło Szczepkin, Osyp Bodianski, Mykoła Hohol” (M., 2010. — 672 s.), „Hoholowska Moskwa. Encyklopedia autorska-chronoskop” (M., 2011. — 832 s.) oraz „Moskwa Mychajła Hruszewskiego. Encyklopedia autorska-chronoskop” (M., 2014. — 672 s.). Moskiewską szewczenkianę uczony zakończył pracą podsumowującą „Moskwa w twórczym losie Tarasa Szewczenki” (M., 2015. — 496 s.). Niewidziane nigdy wcześniej wydanie ponad 20 ukrainoznawczych książek jednego autora w rosyjskiej stolicy w języku ukraińskim już weszło do historii i przynosi zaszczyt profesjonalizmowi, patriotyzmowi i odwadze znanego historyka, który, kierując Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie, potwierdził maksymę Szewczenki o tym, że „w swojej chacie swoja i prawda, i siła, i wola”. Przekonujemy się, na czym właśnie polega prawdziwa, a nie deklaratywna, słowna wierność Szewczence i Ukrainie…

Машинний переклад

Kryształowo czysta dusza ukraińskości…

Powróciwszy w 2015 r. do Kijowa, Wołodymyr Melnyczenko kontynuuje intensywną pracę. Przełomem we współczesnym szewczenkoznawstwie stała się jego nowa monografia, której metodologiczne podstawy i wnioski są odczuwalne w omawianym projekcie autorskim. Wspominam, jak przed świtem ukraińskiej niepodległości J. I. Dzyra, którego znałem osobiście, proroczo pisał o tym, że „prawdziwie naukowo historyczne utwory Szewczenki można skomentować, wykorzystując historyczną koncepcję historii Ukrainy i prace Mychajła Hruszewskiego”. Wołodymyr Melnyczenko zrobił znacznie więcej: zbadał odczytanie tekstów Szewczenki przez samego M. S. Hruszewskiego, który przekazał nam odziedziczoną po Kobzarzu systemową informację o duchowej konsolidacji narodu ukraińskiego w imię samodzielnego państwowego istnienia. W rezultacie w 2019 r. uczonemu wręczono Dyplom laureata Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej imienia Hryhorija Skoworody „za serię fundamentalnych prac w dziedzinie szewczenkoznawstwa i hruszewskoznawstwa”. Nawiasem mówiąc, w NAPN Ukrainy akademik Wołodymyr Melnyczenko opracowuje temat „Nowe odczytanie twórczego dziedzictwa T. H. Szewczenki i M. S. Hruszewskiego w kontekście współczesnej edukacji humanistycznej”. W szczególności zaznaczono tam, że uczony „odkrył wychowawczy potencjał filozoficznej pedagogiki Dziennika Szewczenki”. Został nagrodzony Dyplomem jako autor „Koncepcji nowej naukowej historyczno-literackiej bazy ukraińskiej mentalności”. Według ocen specjalistów Wołodymyr Melnyczenko „należy do tych niewielu uczonych, którzy nie tylko wnieśli potężny szewczenkoznawczy i hruszewskoznawczy nurt do filozofii edukacji, ale także tworzą prawdziwie nową, fundamentalną bazę naukową dla nauczania dyscyplin humanistycznych we wszystkich placówkach oświatowych, kształtowania u młodzieży patriotycznej świadomości i dumy z ojczystej historii, a nawet nowej matrycy genetycznej pamięci historycznej”. W 2018 r. ujrzała światło dzienne praca biobibliograficzna, w której opisano ponad 40 książek autora (o łącznej objętości ponad 1 tys. arkuszy wydawniczych) oraz 700 jego artykułów i wywiadów. Gruntowną analityczną przedmowę do niej zakończyłem słowami: „Już ćwierć wieku informatory biobibliograficzne i wydawnictwa encyklopedyczne nie nadążają za Wołodymyrem Juchymowyczem, bo zanim ujrzą światło dzienne, on drukuje kilka nowych monografii. Nie wątpię, że znacząco powiększy się także ta imponująca pod względem treści i objętości bibliografia Wołodymyra Melnyczenki”. Minęły niespełna dwa lata, ale w tym czasie uczony zakończył pracę nad fundamentalną monografią „Nowe odczytanie Dziennika Tarasa Szewczenki” (ponad 50 arkuszy wydawniczych) i wydał w 2019 r. kapitalną książkę „Moje duchowe studnie. Artykuły i wywiady XXI wieku”. Liczba opublikowanych w tym czasie unikalnych artykułów przekroczyła liczbę 50… Stosownie będzie powtórzyć za akademikiem P. P. Tołoczkiem, który kiedyś powiedział o Wołodymyrze Melnyczence: „On jeden jest całym instytutem naukowo-badawczym”. Tak więc rozmach i głębia projektu „Szczegóły życia Szewczenki”, który nabiera siły, jego atrakcyjność i znaczenie, są argumentowane i zabezpieczone talentem oraz niesamowitą determinacją i pracowitością Wołodymyra Melnyczenki. Na zakończenie zwróciłem się o ocenę projektu do narodowego klasyka, najsławniejszego autora tygodnika „Słowo Proświty”, wielkiego Ukraińca Dmytra Pawłyczki. Mądry Dmytro Wasylowycz od razu odpowiedział: „Bardzo lubię czytać artykuły Wołodymyra Melnyczenki. Jest w nich wiele ciekawych faktów, a z nowych historycznych szczegółów wyłania się znacznie bogatszy obraz Tarasa Szewczenki”. Bohdan CZEPURKO, członek NSPU Ola Jaworska — przede wszystkim opowiadaczka o wrażliwej duszy poety: wydaje się, że zachowała w sobie jakąś pierwotną delikatność i czystość. Tak czy inaczej — jej proza jest niewymuszenie prawdziwa i poetycka. Słowo w słowo nawleka ona ludzkie historie na różaniec losów, a te brzmią przez wichury żywą muzyką ofiarowań na strunach miłości. Wyróżniłbym dwa składniki jej poetyki: żywojęzyczną otwartość duszy i moralne maksimum światopoglądowych horyzontów. O czymkolwiek pisałaby w swojej prozie, poezji czy dziennikach Ola Jaworska — wszędzie świeci kryształowo czysta dusza ukraińskości: etyczne w estetycznym. Jeszcze raz przekonujesz się: jeśli mocno ustalił się moralny kręgosłup — miłość i praca rozwiną dar od Pana do najwyższych rejestrów wymowności. Cieszę się, że w naszej literaturze są tak silne i uduchowione postacie kobiece, jak Switłana Antonyszyn, Luba Proć, Olha Jaworska i jeszcze, i jeszcze, bo w nich moja Ukraina i moje usprawiedliwienie, że nie nadaremnie przyszedłem na ten świat, gdzie są takie piękne siostry i wierni bracia, a to dodaje mi bodźców i motywacji do twórczości. Do swojego jubileuszu Olha Jaworska podeszła z nową książką, której nadała tytuł „Łza-żywica”. To zbiór poezji, który ujrzał światło dzienne w wydawnictwie „Ukraiński priorytet”. Ja, oczywiście, cieszę się, że moja literacka siostra niestrudzenie pracuje z ukraińskim słowem i ukraińską duszą, wydrukowała ponad dwa tuziny różnego rodzaju i typu foliantów. Nowa książka poezji składa się z sześciu rozdziałów wykwintnej liryki, przede wszystkim pejzażowej i medytacyjno-filozoficznej z charakterystycznymi umownie-symbolicznymi uogólnieniami, które przeplatają się z nieukrywaną konkretnością faktów. Bezdomne wiersze z szuflady, niedośpiewane pieśni, biali aniołowie bezimiennych ofiar, widoczne rany świeżych mogił, zakładnicy śmierci, niewolnicy czasu, niewolnicy niespełnionych pragnień — wszystko to z autorskich iluzji, ze szkatułki obolałej duszy. Książka O. Jaworskiej jest o sobie, ale także z wrażliwymi dedykacjami dla Stusa, Symonenki, Łesi Ukrainki, Epika, Tiutiunnyka, Mykołajczuka, Szewczenki, Hnatiuka, Lwowa, Zarywynciw, Ławrowa (miejscowość), Karpat — ogólnie Ukrainy i Ukraińców. Poetka jest prawdziwie bezlitosna w swoich diagnozach. Dusze nam zniszczono, Czarnobylem krew zatruto. Cudu jakiegoś czekamy, Wierzymy w sprawiedliwy czas. Sami siebie marzeniami wzburzymy, Chociaż nas dawno oszukano. Aniołowie nasi smucą się, Patrząc smutno na nas. Olha Jaworska przejmująco pokazuje przymusowe pożegnanie z rodzinną wsią: „Płaczem zaszły się drobne dzieci, przywarła matka do ziemi”, „I ojciec, upadłszy na kolana, całuje wytarty próg”, „Drżąc matka nabiera w garść rodzimej ziemi”. Lodowaty wiatr ze wschodu, straszliwe noce, kołymskie rudnie — wszystko to dotykalnie piekące i boli szczerą duszę i „sercu przypomni, jaki niepewny i okrutny świat”. Inflacja, biznes, polityka. Zmęczenie do bólu w oczach. I nagle — pod nogami kwiatuszek, I nagle — na niebie ptak. Cisza — zieloną pieśnią Cieszy przejrzyste dni, Wszechświat — oczami prawdy Świeci delikatnie mi. I oto, co ważne, Oli wierszowaniu wierzysz i razem z nią słyszysz „cierpkie powietrze, gruszkami nalane, spasiwkowych jabłoni spojrzenia smutne” — „to jeszcze nie smutek, to tylko odblask smutku!” Cieszę się tym dniem, bo on mnie nie zdradził, Poprowadził w dziwny świat, gdzie wieczna tajemnica, Na flecie smutno grał, w głąb lasów prowadził, Z jeżyn nalał karmazynowego wina. Jak boleśnie ta strofa przypomniała mi niepowtarzalną Myrosławę Kułyk! Pejzaże Jaworskiej współbrzmią z krajobrazami naszych wewnętrznych przeżyć. “Zielony dywan, ptactwo lekkoskrzydłe, powietrze jak wino, posrebrzane i pijane”. Odumarła jesień. Łaską Promień słońca błysnął w niebiosach, Pobielały u czereśni szaty, Z samego rana wybielała droga. Przędzą dzień wyszywa horyzont, Białych chmur chimery w wyżynie. Biały wiatr biały cud tworzy — Rozwiewa wspomnienia smutne. Pejzażowe elegie Jaworskiej ukazują wrażliwo-czułą duszę z jej melancholijnym ustrojem i nastrojem. Bezdonne niebo nad czołem wsi Oczami gwiazd uśmiechnęło się do mnie. Jakaś wysoka siła niezgłębiona Mnie do nocy cicho poprowadziła. Tutaj ważne jest, by postrzegać wybiórczo czy też fragmentarycznie osobno wzięte symboliczne detale i od literalizmu jednak odstąpić — wszystko jest wszak umowne i psychologicznie umotywowane: osobno niebo, osobno czoło, osobno oczy gwiazd, a łączy wszystko jakaś wysoka siła niezgłębiona, która mnie do nocy poprowadziła. Tutaj panuje głęboka religijność — aż do mistycznych poza-horyzontów nadświadomości. Poetyckie etiudy poetki są zdumiewająco żywotne — doprawdy, jak łza-żywica, zdolna zachować w dłoniach lody smutku i samotności. Wiatr wściekle za oknami wieje, Łomocze w drzwi, w ciemność woła, Wczoraj on przytulił mnie, A dzisiaj smagnął po twarzy. “Dzisiaj mam święto, smutek ustąpił za ciszę, słoneczny jasny zajączek w sercu trzepocze znów, dotykam myślami wiatru, list w bezkres piszę. Wierzę w tęczę przyjaźni i przemijalność uraz. Grudzień zasiał śniegiem święte bezgłosie ogrodu, szare deszcze wreszcie uciekły do minorowych lir. Z tobą, przyjaciółko Zimo, do stołu noworocznego zasiądę, wypijemy kielich miłości — za Ukrainę i pokój”. Ciekawe są także stroficzne katreny Jaworskiej — są one wyraźnie aforystyczne. O, ile serce musi się naboleć, Żeby przelecieć ptakiem w górze! Kontakt z przyrodą jest bardzo płodny dla naszych poetów. Dziękuję wam, Karpackie sine góry, Za świat pieśni, za drżące piękno, Za siwą mądrość, która z wieków mówi, Za pęk wierszy, który w duszy niosę. “Starodawny las” — “niby Pański храм”. I oto tak “pod muzykę wiatru” wędruje Ola ze swoim kobiecym losem poetyckimi nieboskłonami. “Mnie w życiu poszczęściło się poczuć ciepło metafor, dotknąć sercem nieba i wyrwać się z koła śmierci, przy ogniu ogrzać się, który z gliny wypala porcelanę, usłyszeć słowa wysokie, których z duszy nie zetrzeć. Przejść się po tym polu, gdzie czas objawienia sieje, gdzie słońce chowa uśmiech w płatku najmniejszego kwiatka, spotkać się z wiatrem nadziei, który nieustannie wieje i kwiat nieskalany lilii przynosi w sny nie wiadomo skąd”. W wierszu poświęconym genialnej ludowej artystce, Ola natchnienie wyznaje: Nasturcja, magnolia, chabry Ratują duszę od niemych tortur, Bo w tym blasku Ukraina!matka Z oczami Kateryny Biłokur. Zarywynci, tak jak moje Osiwci czy tatowe Biławynci na Tarnopolszczyźnie, leżą wzdłuż Strypy. Jeszcze małego tata brał mnie ze sobą — może bał się stracić, bo starszy syn Andrij zmarł przed trzecim rokiem życia. Oczywiście ojciec miał znajomych czy też przyjaciół i we wsi Oli Jaworskiej — tam bywałem jeszcze jako pięciolatek, a w latach 1966—67 pracowałem jako kierownik klubu w Zełenej i nie raz wędrowałem do Perewołoki, w której wykładał język niemiecki Wołodymyr Załuływiter z Sumszczyzny. Teraz ja z Olą jesteśmy członkami Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy i należymy do Lwowskiej organizacji. Zdumiewające jest jednak ludzkie życie, niepowtarzalnie dziwne losy każdego z nas!

Машинний переклад

Spowiedź kochającego syna Nad dziwną książką Ołeha Kołomijcia-Kniazenki „Narodzenie Ukrainy”

Iwan SZPYTAL W 2018 roku położył on na Ukraińskim Stole Literackim, nakrytym wielkanocnym obrusem, swoją dziwną książkę, przepełnioną przeczuciem wielkiej tajemnicy. Tą tajemnicą jest narodzenie Matki. Narodzenie Ukrainy. Jeszcze nie rozwijając nowości, już domyślałem się, jaka ona będzie. Ołeh to poeta i publicysta, proświcianin, natura piękna i jasna, czuła i wrażliwa: na Piękno, na Dźwięk, na Kolor. Jest nieskazitelnym filologiem, nienasyconym historykiem, szlachetnym wobec każdego wydarzenia, wobec każdego faktu historycznego. Urodził się na ziemi perejasławskiej, wykąpany w Alcie (Iłtycia, Łto), a po raz drugi – w Trubajle, a po raz trzeci – w Dnieprze. To jego trzy Jordany. Jego fizyczne i duchowe czyśćce. Jak mały Taras szukał słupów podpierających niebo, tak Ołeh od małych lat zaczął szukać na rodzinnej ziemi perejasławskiej śladów Skoworody i Szewczenki. Jakby ich ani deszcze nie mogły rozmyć, ani śnieżyce rozwiać. Szukał, bo jakaż to Ukraina bez Mądrości, bez ognistego Słowa Prawdy?! Oto więc Ołeh Kołomijć-Kniazenko – zwykły sobie podróżny, w torbie którego nieodzowny skarb: Biblia i „Kobziarz”, oraz skromniutka książeczka potomka dziada Tarasa i pradziada Skoworody – Wasyla Symonenki. I nic więcej. Czyż to mało? Czym więc jest Ukraina – temat, którego tak stale trzyma się Ołeh Radionowycz? Według jego filozofii Ukraina to Siła Zbawienna. Siła Ratująca. Dla każdego, kto na niej żyje, kto ją szanuje. W głąb ziemi ta Siła najgłębiej zapadła na terenach ziemi perejasławskiej. Od kiedy? Od jakich czasów? Otóż to! Bo mało kto wie, od kiedy nasza Mateczka nazywa się Ukrainą. Obecnie tak aktywnie zachęca się do narodowej niepamięci! Żywotność narodu określa się siłą i trwałością jego pamięci historycznej. Z powodów niepamięci naród znika w sypkich piaskach historii. Sama natura człowieka zobowiązuje go do strzeżenia swojej tożsamości. Ołeh Kołomijć-Kniazenko nie dopuszcza do naszego narodowego otępienia. On jest budzicielem świadomości narodowej Ukraińców. I to jest jego powołanie. W książce są trzy podstawowe rozdziały, trzy okresy czasowe życiorysu naszej Ojczyzny. Zostały one sformułowane tak: 1. „Sławny-przesławny Perejasławów gród…” Perejasławski cykl drużynniczej heroicznej pieśni obrzędowej i jej wpływ na twórczość poetów nowej doby na ziemi perejasławskiej. 2. „Z tej świętej ziemi zaczynała się moja Ukraina…” 3. „Masz i oczy, i brwi twoje, jak u mojej Ukrainy”. Obraz Ukrainy w twórczości artystycznej młodych perejasławian. Wydanie jest dedykowane 1111. rocznicy pierwszej dokumentalnej wzmianki nazwy Perejasław (907 r.) oraz 830-leciu pierwszej pisemnej wzmianki etnonimu Ukraina (1187 r.). Daty, jak widzimy, poważne. I trzeba po prostu umieć, żeby ich nie zauważyć. W Perejasławiu zauważyli. I mało kto poza Perejasławiem, choćby i w Kijowie… Tak więc. Rok 907 w historii naszej Ojczyzny został zapisany jako rok podpisania międzypaństwowej umowy ekonomiczno-wojskowej między Cesarstwem Bizantyńskim a państwem kijowskim. Zwyciężywszy w bitwie wojska bizantyńskie, legendarny kijowski książę Ołeh przybił swoją tarczę na bramach Konstantynopola, który jeszcze nasi przodkowie nazywali Carogrodem. W umowie obok stolicy Kijowa wymieniono miasta Czernihów i Perejasław. Ta data obala tę wersję powstania miasta, która szła za legendą, jakoby Perejasław został nazwany na cześć rycerza Kożumiaki-Usmoszwecia, który w pojedynku z pieczyngiem zwyciężył i tym samym „przejął sławę” od niego. Według tej kronikarskiej legendy książę Włodzimierz Wielki kazał zbudować tu nowe umocnienia. Ale przecież on kazał wzmocnić miasto, które już było wymienione we wspomnianej wyżej umowie, prawie 80 lat po tym, jak książę Ołeh „przybił tarczę”. Włodzimierz po prostu rozkazał szerzej rozbudować i umocnić Perejasław. Tak twierdził znany ukraiński historyk Wasyl Laskoronski w swojej pracy „Historia ziemi perejasławskiej od najdawniejszych czasów do połowy XIII w.”, 1897 r. Dla perejasławian bardzo drogi jest ten ład-porządek, kolejność usytuowania największych miast kijoworuskich: Kijów-Czernihów-Perejasław. To jak historyczna prawidłowość, jak norma, według której dostrzega się wielkość Perejasławia taką samą, jak i w przypadku Kijowa oraz Czernihowa… Rzeczywiście, Perejasław to miasto-twierdza, które w składzie trójjedynego państwa kijoworuskiego dziwiło świat nie tylko swoimi czynami wojennymi, ale i osiągnięciami ekonomicznymi oraz kulturalnymi. Znaczenie ziemi perejasławskiej określało się nie tylko terytorialną bezkresnością, ale i duchowymi wzlotami, które dopełniały osiągnięcia Kijowa i Czernihowa. Rzućmy okiem na Księstwo Perejasławskie tamtych czasów. W 1054 r. ziemia perejasławska ze wszystkimi posiadłościami na północy i południowym wschodzie, które ciążyły do niej, została przekazana w zarząd Wsiewołodowi Jarosławiczowi, czyli otrzymała status księstwa. Zgodnie z testamentem ojca Jarosława Mądrego Wsiewołod odziedziczył ogromne terytoria ziemskie: w „ziemi Ruskiej” – obwód perejasławski, poza jej granicami – Górne Powołże, ziemie rostowską i białoozierską, a także Posejmie kurskie. Po wydzieleniu w 1054 r. Księstwa Smoleńskiego, ono od razu, tak jak rostowsko-suzdalskie, weszło w skład eparchii perejasławskiej na prawach namiestnictwa katedry perejasławskiej. Za czasów panowania w Perejasławiu Włodzimierza Monomacha (dwukrotnie: 1073—1076, 1094—1113) także wołość nowogrodzka wchodziła w skład Księstwa Perejasławskiego. Na zaproszenie nowogrodzian panował tam syn Włodzimierza Monomacha Mścisław. „I zasiadł w Nowogrodzie 20 lat Mścisław”. Ziemia nowogrodzka dawała Perejasławowi ogromny trybut w wysokości 300 złotych grzywien, co w przeliczeniu na srebro stanowiło 3000 srebrnych grzywien. Właśnie ziemia perejasławska jako wczesnopaństwowy związek w Środkowym Naddnieprzu przez całe 200 lat, niczym bohaterska strażnica, stała na drodze inwazji koczowników z Dzikich Pól na ziemie południoworuskie, zapewniając stabilność polityczną oraz postęp w życiu ekonomicznym i kulturalnym nie tylko całej Rusi, ale i całej Europie Wschodniej (według M. Korinnego). Oto więc i pierwsza wzmianka nazwy naszej Ojczyzny-Rusi – Ukraina w Latopisie Hipackim pod rokiem 1187 jest związana z wydarzeniami, które działy się na ziemiach Księstwa Perejasławskiego. W tym roku zmarł książę perejasławski Włodzimierz Hlebowicz, silny dowódca i budowniczy. „I płakali po nim wszyscy perejasławianie, za nim bowiem cała Ukraina ciężko rozpaczała” („postona”). Z należnym szacunkiem pisał o nim autor „Słowa o wyprawie Igora”: W Rzymach krzyk pod szablami połowieckimi, A Włodzimierz w ranach — żal i tęsknota syna Hleba. Narodziny Ukrainy, zaznacza O. Kołomijec-Kniazenko, nie były podobne do idyllicznych legendarnych obrazów, takich jak „Narodziny Wenus z morskiej piany” Sandro Botticellego czy „Porwanie Europy” Eugène’a Delacroix, albo obraz włoskiego malarza Giovanniego Battisty Tiepola, który alegorycznie przedstawił Europę wśród morskich fal jadącą na byku… Nie, — Ukraina powstawała stopniowo i miała nawet nie jedno imię. Najbardziej znane w czasach przedchrześcijańskich oraz w epoce książęcej to jednak „Ruś”, a także „państwo kijowskie”. Powiedziałem: Ołeh to nienaganny filolog i nienasycony historyk. I jedno, i drugie jest sprawiedliwe. Jak subtelnie wyłapuje on zmianę znaczenia słowa poprzez przeniesienie akcentu z jednej sylaby na drugą. Rzeczywiście, jak brzmiało miasto: Perejasław czy Perejasław? Początkowo akcent padał na ostatnią sylabę (w imieniu męskim, a w żeńskim — na przedostatnią), tak jak w innych imionach tego szeregu. Ale później imię nieco się przekształciło i zaczęło brzmieć Perejasław, czyli akcent przeniósł się o jedną sylabę bliżej środka słowa. Dlaczego? Trudno powiedzieć. Być może również dzięki legendzie „przekazania sławy”? I już później w języku ludowym słowo brzmiało właśnie tak. Tak brzmiało ono w utworach Tarasa Szewczenki, i u innych pisarzy, i w pieśniach… Chociaż zdarzały się wyjątki. Na przykład, w jednej z pieśni historycznych — już w późniejszej, kozackiej, o zwycięstwie Tarasa Triasyły w 1630 roku brzmiało to tak: Uciekał pan Koniecpolski spod Perejasławia, i zgubił, uciekając, hetmańską buławę. Jechał kozak, widzi — leży buława w chwastach. Oto ci i Perejasław, jasny mości panie!.. Jeśli chodzi o studia historyczne Ołeha Kołomijca-Kniazenki, to i tutaj pragnie on zajrzeć w najgłębsze historyczne szczeliny, w które tylko jest w stanie wniknąć ludzka wiedza. Doszukując się korzeni praukraińskiego etnosu, przebijając się do źródeł, do historycznych głębi, w których zalega etnonim Ukraina, autor tej niezwykłej książki zestawia wnioski naukowe dziesiątek najbardziej autorytatywnych badaczy przeszłości. I w ten sposób daje czytelnikowi powód do uczestnictwa w poszukiwaniu ziarna tego, co najbardziej racjonalne. Badacz gęsto otacza się wiedzą encyklopedyczną, starając się w niej nie utonąć, zwrócić uwagę czytelnika na to, co najważniejsze. Każdy rozdział książki jest jakby przybrany niewiędnącą zielenią: starodawnych pieśni, utworami współczesnych poetów oraz malarstwem najbardziej utalentowanych młodych perejasławian. W dziecięcych utworach piękno artystyczne organicznie łączy się z wysokim i czystym światem dziecięcego myślenia, szlachetnych dążeń. Jaka ona jest piękna, nasza Ukraina, w bezgranicznej dziecięcej szczerości i oddaniu! Jak dobrze robi się na duszy od uświadomienia sobie tego, że Świat Piękna jest niewyczerpany. I on nie jest gdzieś tam, a w nas samych, w naszym Ojczystym Kraju.

Машинний переклад

Wciąż przypomina o przeszłości

Borys BOROWEC, m. Bereźne, obw. rówieński W dniu rocznicy śmierci znanego ukraińskiego pisarza Andrija Kondratiuka jego bratanica Maria Boryszkewycz, która opiekowała się chorym w ostatnich miesiącach jego ziemskiego życia i na której barkach spoczywała troska o zmarłego, wraz z równieńskimi proświatianami zamówiła modlitwę za zmarłego w miejskiej świątyni PCU. Następnie na wspomnienie rodaka w obwodowej bibliotece naukowej zebrali się proświatianie, pisarze i miłośnicy jego twórczości. Po wspólnej modlitwie i spożyciu kolywa mówili o wieloletniej znajomości z Andrijem Iwanowyczem, jego męczeńskim życiu i swoich wrażeniach z przeczytanych powieści, opowiadań i nowel pisarze, bibliotekarka Natalija Wojtowycz, proświatianie Mychajło Borejko, Jewhenija Hładunowa, Iryna Barabasz i inni. Dyrektor równieńskiego wydawnictwa „Wołynśki Oberehy” Witalij Własiuk zaprezentował obecnym książkę-wspomnienie „Talent pomnożony przez los. Pamięci Andrija Kondratiuka”, która właśnie ukazała się drukiem. Z tym wydawnictwem Andrij Iwanowycz współpracował przez kilka dziesięcioleci; tam, z troskliwym stosunkiem do tekstu autora, w pięknym wydaniu poligraficznym ukazała się większość jego książek. Pisarz ufał wydawnictwu, a wydawnictwo na wszelkie sposoby go wspierało. Do książki-wspomnienia weszły materiały znane miłośnikom jego twórczości z publikacji w prasie, a także listy, dokumenty, artykuły, które dotąd nie były drukowane. Materiały pogrupowano w rozdziały. Z pierwszego, zatytułowanego „Płakało w siwiźnie swojej jego serce”, czytelnik dowiaduje się wiele nowego, dotąd nieznanego o życiu i twórczości pisarza z opowiadań samego autora oraz dokumentów, które w swoim czasie przekazano redaktorowi książki na przechowanie. W drugim, zatytułowanym „Pisarz niezapotrzebowany przez społeczeństwo”, o odrębności postaci prozaika w literaturze ukraińskiej ostatnich dziesięcioleci rozmyślają zarówno literaci uhonorowani nagrodami i godnościami, krytycy, literaturoznawcy, jak i mało znani zwolennicy jego talentu. Kolejny rozdział zawiera kilka poważnych artykułów naukowych, dotyczących językowo-stylistycznych i historycznych aspektów utworów Andrija Kondratiuka. Książkę uzupełniają rodzinne fotografie, reakcje rodaków na śmierć pisarza oraz nota bibliograficzna. Uczestnicy spotkania wspominkowego mówili o tym, jak należycie uczcić dorobek twórczy rodaka, szerzej i przystępniej propagować go wśród lokalnej i ogólnoukraińskiej publiczności czytelniczej, zwłaszcza wśród młodzieży. Niepokoi ich także los chutorskiej rodzinnej siedziby Kondratiuków, którą Andrij Iwanowycz starał się zachować dla przyszłych pokoleń jako błogosławiony relikt, kącik, który „wciąż przypomina dawne oblicze ziemi”.

Машинний переклад

Kronika oporu i odrodzenia Czytając „Światło ludzi” Wasyla Owsijenki

Kuźma MATWIJUK, były więzień polityczny, wieś Pyrihiwci, obwód chmielnicki. Żyjemy w zbyt dynamicznym, ulotnym i skondensowanym czasie. Wydarzenia, które działy się na naszych oczach zaledwie 5 lat temu, dzisiaj niektórzy „analitycy” przedstawiają w sposób ewidentnie zniekształcony, sfałszowany, zakłamany i przekłamany. Na naszych oczach i z naszym udziałem odbywała się Rewolucja Godności, a dzisiaj czytamy i słyszymy, że na Majdanie nie było naszego narodu — byli tam bezdomni i amerykańscy prowokatorzy… A znamienne wydarzenia naszej najnowszej historii, takie jak wydarzenia odrodzenia narodowego (epoka szestdziesiatnykiw), okres oporu wobec rosyjskiego reżimu, walka o niepodległość i dramatyczny okres kształtowania się odnowionej ukraińskiej państwowości. Wraz z tym coraz bardziej rozszerza się pole działalności i możliwości fałszerzy. Dlatego udokumentowanie, utrwalenie naszej prawdziwej historii w wydarzeniach i nazwiskach wykonawców jest niezwykle ważne i konieczne. Wielki pokład (kawał) tej ogólnonarodowej pracy wykonał Wasyl Owsijenko — filolog z zawodu, naoczny świadek i uczestnik znaczących wydarzeń. Kronika tego okresu została opisana w jego dwutomowej książce „Światło ludzi”. Ludzie, którzy oddali swoją duszę i ciało sprawie odrodzenia Ukrainy, są spersonalizowani, z wiarygodnością opisana jest ich walka. Jak tylko ktoś z uczestników ruchu odrodzenia narodowego stawał się dostępny (wychodził z obozów lub szpitali psychiatrycznych), Wasyl docierał do niego i prosił, by na świeżą pamięć opowiedział wszystko: o sobie, swojej działalności społecznej, odbywaniu kary… Wykonano ogromną pod względem objętości pracę. Tysiące kilometrów przejechał W. Owsijenko, dziesiątki kilometrów przeszedł, aby spotkać się z tymi znaczącymi osobistościami i zapisać ich wspomnienia. Mamy setki metrów taśmy magnetofonowej z nagraniami wspomnień uczestników i naocznych świadków wydarzeń historycznych oraz wiele godzin takich nagrań na dyktafonie… W swojej pierwszej książce W. Owsijenko zachował dla nas i przyszłych pokoleń Wasyla Stusa, Ołeksę Tychego, Jurija Łytwyna, Oksanę Meszko. Ci ludzie to grunt, podstawa naszego ducha narodowego, nasza duma narodowa i nasza motywacja do dalszej pracy i walki o ukraińską ideę narodową. Po przeczytaniu wspomnień W. Owsijenki umacnia się wiara we własny naród, umacnia się to, co powiedział Mykoła Winhranowski: „Nie, tego narodu z krwi i ziemi / Nie oddam nikomu i za nic!”. Następnym krokiem powinno być wprowadzenie do programów szkolnych nauki o życiu, twórczości i walce tych ludzi. W. Owsijenko powiedział tak: „Na nich, jak na żelaznych słupach, trzymało się — i nie zawaliło! — nasze duchowe niebo, nawet w najczarniejszych czasach niszczenia nas jako narodu. Ci ludzie to nasi narodowi święci”. I o O. Tychym: „Jestem filologiem, za Słowo byłem trzykrotnie karany, więc znam cenę Słowa. Zatem świadczę: to był człowiek bliski ideału, gdzie zaczyna się świętość”. Wasyl często powtarzał: „Z czasem historia to nie to, co było, a to, o czym napisano”. A już kiedy zapisywał czyjeś świadectwa, to skrupulatnie pilnował, aby opowiadający czegoś nie pomylił i nie przesadził, a opowiedział dokładnie tak, jak było. „Zapisane (utrwalone) musi być od tego, kto widział lub robił… Bo później wezmą się za to ci, którzy nie widzieli i nie robili, i napiszą o tamtych czasach tak, jak im będzie trzeba…” — mówił W. Owsijenko. Nie potrzebujemy mitów, które pomagałyby integrować naród ukraiński w silny, monolityczny naród. Mamy taką historię (przeszłą i najnowszą, która się tworzy), która jest wspanialsza niż życzliwe, patriotyczne mity. Naród ukraiński pozbawiano jego historii. Ją albo wymazywano (morderstwa kobziarzy, palenie bibliotek), albo fałszowano (proszę wziąć wszystkie oficjalne podręczniki do historii z czasów ZSRR lub współczesne „prace” „doktora nauk historycznych” Janewskiego D.). Charakterystyczną cechą wspomnień Wasyla Owsijenki jest brak subiektywnych korekt zapisanego tekstu, niezwykle delikatny stosunek do słowa i myśli rozmówcy. Twierdzę tak, ponieważ znałem niektórych z tych ludzi, rozmawiałem z nimi pod koniec lat 60. i na początku lat 70. (I. Switłyczny, J. Swerstiuk, J. Proniuk, L. Pluszcz, O. Meszko). A z trzema Wasylami (Stusem, Lisowym, Owsijenką) przyszło mi przebywać razem w mordowskim obozie koncentracyjnym — ŻH 385/19. Wspomnienia są prawdziwe i wiarygodne, bez przesady czy patosu. I mają niezwykle dużą nasycenie informacyjne. Wymagający wobec prawdy J. Swerstiuk tak ocenia pracę W. Owsijenki: „Jego pióru należą się wyjątkowo wartościowe pod względem dokumentalnym i literackim wspomnienia — szkice o Wasylu Stusie, Oksanie Meszko, Juriju Łytwynie i innych więźniach sumienia”. Dodałbym, że W. Owsijenko dokonał czynu obywatelskiego. Dzięki tej pracy nie da się już przemilczeć czy sfałszować okresu odrodzenia narodowego końca lat 60. XX w. i początku XXI w. Drugą książkę W. Owsijenki „Światło ludzi”, pomimo jej wartości informacyjnej, nazwałbym wzorcem postrzegania i rozumienia naszej historii, naszej sprawy narodowej własnymi oczami i bez cudzych okularów. Dzisiaj jesteśmy świadkami tego, że spełniła się przepowiednia W. Stusa: Jeszcze kilka lat — i zerwie się więź / Drut kolczasty wejdzie w sny dziewczęce. Iwan MAŁYTA, pisarz, zasłużony dziennikarz Ukrainy, Kijów. Pojawiał się w moim życiu epizodycznie. Więc kiedy usłyszałem o uwięzionym Walentynie Morozie-obrońcy praw człowieka, bardzo się zdziwiłem. Czyżby to on, radiodziennikarz, rozważny i ostrożny poeta? Ależ nie, to nie był sobowtór, a lwowski dysydent, autor ostrych pamfletów politycznych. Po raz pierwszy zobaczyłem tego poetę w redakcji gazety zakładowej Politechniki Odeskiej, na której studiowałem. Na spotkanie kółka literackiego zaprosił go Ołeksandr Riznykiw, pracownik tejże gazetki. Walentyn Łeonidowycz siedział obok. Przeczytawszy coś ze swojego dorobku poetyckiego, jeszcze przed zakończeniem dyskusji o wierszach pospieszył do radia. Podając mi rękę, zapytał, skąd pochodzę. — Z winnickiego. Ze wsi. — Domyśliłem się, że jesteś naszym chłopakiem, kiedy usłyszałem twój wiersz o ukraińskiej pieśni. Wpadnij przy okazji do mnie, do radia obwodowego. Ale taka okazja nadarzyła się dopiero latem. Studencki hufiec przygotowywał „desant” na Krym, na budowę Kanału Północnokrymskiego (w rzeczywistości urządzaliśmy przyległą autostradę). Poinformowano, że na półwysep dotrzemy statkiem, co wprowadziło pewną romantyczność. Żyłem i uczyłem się wyłącznie za stypendium. Dlatego od razu zgłosiłem się na listę ochotników z politechniki. — Spędzę wakacje na budowie kanału — poinformowałem Walentyna Moroza i naiwnie przyznałem się do prawdziwego celu. — Może zarobię chociaż na spodnie, jeśli nie na garnitur. Niestety, wciąż aktualne pozostają słowa niemieckiego poety Brechta: „Wciąż płodne jest łono gada”. Dlatego młodzieży trzeba pokazywać na żywych przykładach, że rosyjski reżim totalitarny jest straszny. W swojej drugiej książce W. Owsijenko przytacza taki „przykład”: za krytyczne wypowiedzi Mychajło Jakubowski, uczeń-prymus z obwodu żytomierskiego, zostaje zamknięty w Kijowskim Obwodowym Szpitalu Psychiatrycznym. Tam lekarka Żanna Korecka fabrykuje diagnozę: schizofrenia. W objawach choroby (symptomach) radziecki psychiatra pisze: „Od dziecięcych lat zaczął czytać literaturę filozoficzną”. Ponadto W. Owsijenko wykonał codzienną, nie do końca przyjemną pracę — zmył muł z prawdy, który powstał staraniem KGB. Zrobił to, analizując działania Mykoły Chołodnego — niejednoznacznej i kontrowersyjnej postaci w ukraińskim ruchu odrodzenia. Wasyl zdążył to zrobić jeszcze za życia tych ludzi, których ten „muł” bezpośrednio dotyczył, w szczególności Wołodymyra Zabasztanśkiego. W. Owsijenko zrobił to delikatnie i bezkompromisowo, nie ustępując „esbeckiej prawdzie”. O Mykole Chołodnym pisze bez złości i nienawiści, ze współczuciem dla niego jako ofiary KGB. Jeśli ktoś kiedyś będzie pisał o Mykole Chołodnym, to przed nim musi leżeć krótki szkic W. Owsijenki „Ukraińską obłgał Golgotę”. Kończąc przegląd dwóch książek Wasyla Owsijenki „Światło ludzi”, zwrócę się do obecnie żyjących słowami T. Szewczenki: „Tak i wy przeczytajcie! Żeby nie sennym śniły się Wysokie mogiły Przed waszymi oczami, Żebyście wypytali Męczenników kogo, kiedy, Za co krzyżowali”. — Jakie trafne wersy o naszym języku! — podszedłem do przyjaciela, który czegoś szukał w Internecie. Zazwyczaj do swojego Słownika rdzennego. — W „Literackiej Ukrainie” opublikowałem był artykuł o tym, że toponimy naszych osad, w odróżnieniu od rosyjskich, powinny mieć końcówkę E: Hłobyne, Riwne, Koblewe… — A nie MukaczewO, BerehowO, jak tego pragną niektórzy Rusini z Zakarpacia — poparł gospodarz. Doczytawszy zbiór, znów odciągam przyjaciela od rdzennych badań języka. — Znalazłem u Moroza wiersz z dedykacją dla literaturoznawcy Hryhorija Złenki, z którym pracowałem w wydawnictwie „Majak”. Ze wszystkich narodów, które żyły na świecie, Tylko my sobie niesławy przysporzyliśmy. O nas przyszli będą mówić: „To u nich zdychały z głodu orły”. — Słuszny wyrzut wobec społeczeństwa, w którym brakuje Prometeuszów, zdolnych do poświęcenia — zgodził się Ołeksij i smutno dodał: — To był prawdziwy poeta-patriota. Niehałaśliwy, ale oddany ukraińskiej sprawie. Któremu można było wierzyć jeszcze w tej podstępnej epoce, z której wyszliśmy. Z dorobku poetyckiego W. Moroza zachował się u mnie jego zbiór „Drzewo na horyzoncie” (1969). I autor zawsze jawi mi się w przyjemnych wspomnieniach o młodości na krajobrazach odeskich brzegów. „Życie jest krótkie. Pospieszcie się czynić dobro” — radził Ołeksandr Dowżenko. Ja tylko dodam, że trzeba dziękować także nosicielom dobra. Choćby we wspomnieniach o nich. I wyróżniać wdzięcznością tych pisarzy, którzy tworzyli bez deficytu prawdy.

Машинний переклад

Bez deficytu prawdy

W podeszłym wieku, szukając ukojenia, czasem łapiesz się na myśli, że jesteś niektórym coś winien. I to coś — to szczególny, bezgotówkowy dług. Dług pamięci. Czy wszystkim odwdzięczyłem się choćby miłym wspomnieniem, powiedzmy, za wsparcie w ważnej sprawie, trafną radę-przestrogę, ratujące wyjście z opresji… I od czasu do czasu wśród takich życzliwych ludzi wyłania się energiczna postać odeskiego poety Walentyna Łeonidowycza Moroza (1938—2013). — W takim razie opisuj ciekawe epizody i przysyłaj tutaj, do komitetu radiowego. Rzeczywiście przygotowałem kilka reportaży, które zostały nadane przez przewodową sieć radiową. I jakież było moje radosne zdziwienie, gdy W. Moroz zaprosił do księgowości po odbiór honorarium. — Może wystarczy jeszcze na koszulę i skórzany pasek do spodni. — Już kupiłem w komisie nawet marynarkę — pochwaliłem się mu. W tej chwili do gabinetu wszedł szczupły, sympatyczny mężczyzna. — Zapoznaj się. To poeta Wołodymyr Rutkiwski, mój kolega. — Student? — domyślił się tamten, przyjaźnie wyciągając rękę. — Czy to nie ty przysyłałeś nam reportaże z Krymu? Mruknąłem twierdząco. — A jak pan zgadł? — Ręka z odciskami. Pisałeś, że rozładowywałeś wagony. Najadłeś się cementowego pyłu? — Tylko dwa dni. Zasypiałem z chłopakami ze zmęczenia od razu. Nie było czasu na tańce. A pod nowy rok O. Riznykiw zaprosił mnie do gromady kolędników. Chodziliśmy pod wcześniej umówione adresy. Do ukraińskojęzycznych intelektualistów — wykładowców, pisarzy i artystów. Nosiłem to, co wykolędowaliśmy. Czy to nie Ołeksij poprowadził nas do W. Moroza, który mieszkał w rejonie targu Starokinnego. Zorientowałem się, że idziemy ulicą Sewastopolską, przy której sąsiadowała z poetą moja ciotka Marija Szumejko, która dotarła do Odessy podczas wielkiego głodu w latach 30. Jak gościnnie przyjmowała nas rodzina tego pisarza, można domyślić się po tym, o ile cięższa stała się spora torba z wykolędowanymi krążkami kiełbasy z czosnkiem i pierożkami. Kiedy wracaliśmy z powrotem, do linii tramwajowej, zaproponowałem, żeby pokolędować pod oknem mojej krewnej. Mieszkała ona w mieszkaniu starego jednokondygnacyjnego domu. Ciotka Marija i sąsiedzi byli tak wzruszeni, że prosili, aby przyjść jeszcze na Boże Narodzenie. Po procesie trzech obrońców praw człowieka w 1972 r. uznałem za stosowne wyjechać z Odessy, w której doświadczyłem represji za odmowę „pomocy śledztwu”, jak ostrzeżono mnie na ostatnim przesłuchaniu w KGB. Ostatni raz spotkałem się z W. Morozem po wielu latach. Już w Kijowie, na zjeździe pisarzy. Stał w kuluarach, opierając się na lasce, zapewne po ciężkiej chorobie. Jednak poznał mnie, przyjaźnie uśmiechnął się i od razu zrobił kalambur. — I wtedy pojechałeś na Krym, żeby zarobić na garnitur. Jak to u Wołodymyra Sosiury: „I wtedy poszedłem do Petlury, bo nie miałem spodni”. — Dzięki honorarium w radiu, pocieszony byłem jeszcze skórzanym paskiem i koszulką w paski z odeskiego targu staroci. Pamiątką pozostało spotkanie z jednym poetyckim wydaniem W. Moroza. Pod koniec lata 2019 roku w końcu odwiedziłem Odessę i zatrzymałem się u O. Riznykiwa. Czy nie tego samego dnia moją uwagę przykuł cieniutki tomik na parapecie. Nazwisko autora — W. Moroz od razu skłoniło mnie do przejrzenia go. My czyścimy język od obcych I moskalom twardo mówimy: E! — Dla sławy światowego ukraiństwa Fonema E żyje! żyje! żyje! — wyczytałem z jednego wiersza.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Mychajło Słaboszpycki kończy czwarty tom prozy wspomnieniowej „Z lustra o zmierzchu”, która ujrzy światło dzienne, tak jak wszystkie poprzednie, w wydawnictwie „Jarosławiw Wał”. Jej prezentacja planowana jest w maju — w przeddzień Książkowego Arsenału. Proponujemy fragment z książki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Jeszcze jeden Szaweł, który stał się Pawłem Iwan Kolaska

Mychajło SŁABOSZPYCKYJ Nie obejdzie się tutaj bez takiej preambuły. Znowu jestem w błogosławionej i sytej Kanadzie. Wczoraj przyleciałem tam z na wpół zrujnowanej postkolonialnej Ukrainy. Z Ukrainy, gdzie nagle zabrakło wszystkiego w sklepach, gdzie, jakby na dnie oceanu, toną w otchłaniach nocy wsie i miasteczka — wyłączanie energii elektrycznej stało się u nas normą życia. Niekiedy z lotnisk nie wzbijają się w niebo samoloty — nie ma paliwa. Nowe postacie — bezwzględni rekieterzy, banalni ostrzyżeni bandyci w czarnych skórach i maruderzy w wysokich gabinetach władzy. Masowe strajki górników i ich liczne pochody na Kijów, gdzie tysiące z nich dniem i nocą wystukują kaskami pod Gabinetem Ministrów, a cała dzielnica rządowa drży od tego huku, jakby wpadła w strefę szalonej turbulencji. A tutaj — inny świat. Błogi spokój. Zdziwienie różnorodnością wszystkiego w supermarketach. Niespieszność ludzi i rozmów. Do tego po naszym nerwowym, a nierzadko i na wpół histerycznym ukraińskim społeczeństwie trzeba się przyzwyczajać i przyzwyczajać. I zajmie mi to niemało czasu, choć mówią, że do dobrego człowiek przyzwyczaja się szybko. Petro Jacyk zaprosił mnie, abym pomógł mu napisać książkę o sztuce i etyce biznesu oraz w ogóle o jego filozofii życia. W trakcie pracy nad nią nieoczekiwanie się zmieszał: „To wychodzi na to, że będę się chwalił sobą! Nie, to się nie godzi!”. I wtedy zdecydowaliśmy: ja sam będę autorem książki, w której bezpośrednio od siebie opowiadam o wszystkich tych rzeczach, które on uważa za naprawdę bardzo ważne. Tak właśnie pojawił się „Ukrainiec, który odmówił bycia biednym”, który, nawiasem mówiąc, miał już siedem wydań. Osoba „portretowanego” w niej utalentowanego biznesmena, mecenasa i — nie boję się go tak nazwać — filozofa nie przestaje interesować czytelników. W kalendarzu widniał wtedy czerwiec 1993 roku. Wilgotny (unosił się znad jeziora Ontario) upał wisiał nad Mississaugą, gdzie Jacyk mieszkał, i Toronto, dokąd codziennie jeździliśmy — tam były biura jego firm. Jacyk wtedy przedstawił mnie wielu wybitnym ludziom, którzy byli jego dobrymi przyjaciółmi (Omelan Pritsak, Ihor Szewczenko, Jarosław Skrypnyk, Bohdan Bihus, Jurij Jemeć, Stepan Petelycki, Ołeksandr Skoceń, Wasyl Weryha…). Wyjaśnił: komunikuje się tylko z nieprzeciętnymi jednostkami, bo na przeciętność ma alergię. Przeciętność dla niego to marnotrawstwo czasu i prymitywizowanie siebie, bo przeciętność, poza banałami i narzekaniem na wszystkich i wszystko, nic dać nie może. Rozmawialiśmy o ukraińskim Toronto, a Jacyk zapytał: „A słyszeliście o Iwanie Koliasce?”. Oczywiście, że nie słyszałem. Jacyk umiał nie tylko niszcząco drwić z tych, którzy po prostu irytowali go swoją nadętością, natchnionym samochwalstwem czy baranią głupotą. Umiał on także bezgranicznie zachwycać się i nie szczędzić superlatywów pod adresem tego, kogo uważał za ozdobę rodzaju ludzkiego. „Koliaska — to jak ciekawa książka! — wykrzyknął. — Koniecznie musicie o nim napisać!”. Złożyło się tak, że dopiero teraz piszę. Natrafiłem na swoje zapiski o nim w dzienniku — i w pamięci rozbłysnął mi ten obraz. …Siedzimy we trzech w cieniu przy basenie, który hipnotyzuje nienaturalnie błękitną wodą, na której zjawiskowo rozbłyskują słoneczne refleksy. Gorąca cisza leniwie płynie nad całym otoczeniem. Milczy las, który zieloną ścianą podchodzi do samego domu Jacyka, niemiła jest zamarła droga, która tuli się do jego podwórza, cicho, bez samolotów na niebie — i zmęczone upałem ptaki tam nie wydają głosów i nie krążą. Ten niedbale ubrany, chudy jak mnich, który dawno poszedł w ascezę, człowiek w okularach dosłownie tryska energią. Zapalczywie coś opowiada, wymachuje rękami, zaczyna niepowstrzymanie z Jacykiem się spierać. Obydwaj się rozpalają — imieniu nagle wydaje się, że zaraz sprawa przejdzie w niemal pojedynek. „No, jesteś przykrym człowiekiem!” — gorącym wyrzutem rzuca Jacyk. „A ty, Petro, jesteś uparty! Uparty Bojko!” — paruje Koliaska. „Kocham cię, Iwanie, ale nie mogę długo wytrzymywać!” — mówi Jacyk. „I ja cię, Petro, kocham, ale irytujesz mnie swoim bezgranicznym sceptycyzmem! Ty zawsze jesteś przeciwko wszystkiemu… Powiedz wreszcie: ty za czym jesteś?!”. „Powiem, Iwanie, jestem przeciwko romantycznym głupstwom, przeciwko wierze w gruszki na wierzbie! Widziałem w życiu wszystko, a dlatego mam wszelkie podstawy, by tak krytycznie patrzeć na ludzi i mało komu wierzyć!”. „Mi jednak dlaczegoś uwierzyłeś?” — dopytuje się Koliaska. „Tobie uwierzyłem, bo nie jesteś taki jak wszyscy. Jesteś białą wroną! Jesteś świętym człowiekiem, bo żyjesz nie po to, żeby jeść chleb, zagarniać wszystko do siebie i innych oszukiwać!..”. „Nie jestem święty, sam to dobrze wiem. Jestem człowiekiem przejrzanym… I chce mi się, żeby inni przejrzeli…”. „To dlaczego tak hałasujesz? I dlaczego rzucasz się na mnie, jakbym był komunistą z Kremla?!”. „Bo inaczej nie umiem mówić, Petro!”. „I ja nie umiem… — mówi zmieszany i uśmiecha się Jacyk. — Jacy my jesteśmy jednakowi! Dlatego bywa nam nieznośnie ze sobą”. Wypijają dla pojednania szkocką i zaczynają spokojniej omawiać wieści z Ukrainy. I tutaj znowu wybucha dyskusja. Koliaska uważa, że cała przyszłość Ukrainy zależy od wczorajszych więźniów politycznych, którzy już pokazali swoje oddanie Ukrainie. Jacyk uparcie stoi na tym, że dysydenci swoje już zrobili — są rewolucjonistami, destruktorami, którzy mają talent do burzenia radzieckiego więzienia. Teraz kolej na ludzi interesu — zarządców, menedżerów, bo trzeba podnieść z ruin gospodarkę, przebudować na nowy ład cały kompleks gospodarczy. Mówiąc krótko, gorącymi patriotycznymi słowami tego się nie zrobi… I znowu od napięcia dyskusji obydwaj gorączkują się, oskarżają jeden drugiego o polityczną ślepotę, o krótkowzroczność. Oburzony nieustępliwością Koliaski, Jacyk wykrzykuje: „Nie ucz mnie kochać języka ukraińskiego — nie kocham go mniej niż ty! Ale ja, jako człowiek praktyczny, powiem ci: naszych ludzi sprowokowano do tego, żeby z głową zanurzyli się w walkę o język i symbole narodowe — i oni wszystkie siły wydają na to. Ale to chytry taktyczny ruch, który odwraca u patriotów uwagę od wszystkiego na Ukrainie, gdzie praktyczni antyukraińcy szybko przejmują banki, przedsiębiorstwa i wszystko, co należy do narodu, który jutro ocknie się zupełnie okradziony. A ja ci powiem: czyje będą banki i fabryki, tego będzie i język. Na straży języka państwowego muszą stać wielkie finanse i armia. A skądże te finanse u Ukraińców się wezmą?! Dzisiaj oni manifestują, a jutro ockną się biedakami z biedaków! Nie chcę być prorokiem! Chcę się pomylić! Ale już widzę, że tak będzie! Już są pierwsze symptomy — cała gospodarka i wszystkie banki zostały już wyrwane z ukraińskich rąk!” (Wtedy nagrałem całą ich rozmowę na dyktafon z nadzieją wykorzystania jej w książce). Koliaska stał na tym, że najważniejsze to uświadomić naród, a już potem on w swoim państwie wszystko zrobi jak należy. Jacyk wykrzykiwał, że do tego czasu Ukraina już może stać się obcym państwem… Zdziwiłem się tym, że wieczorem, po wszystkich wzajemnych oskarżeniach i inwektywach, ciepło, poklepując jeden drugiego po ramionach, pożegnali się. „No, Iwan! — wzdycha Jacyk. — On i przy siwych włosach wciąż jest romantykiem! Don Kichot!”. Potem, pomyślawszy o czymś swoim, już spokojniej mówi: „Dobrze, że są tacy idealistyczni rewolucjoniści. Gdyby ich nie było, wszyscy zasnęlibyśmy z nudów i sytości. Prawdziwy budziciel!”. Znowu zdziwiłem się, że nawet nie słyszałem o Koliasce. I oto z opowieści Jacyka rozpościera się przede mną ta ciekawa historia życia. Rodem jest z małego przemysłowego miasteczka w prowincji Ontario. Jego rodzice, jak i wielu Ukraińców, przyjechali do Kanady z Bukowiny w poszukiwaniu lepszego losu i zostali tutaj. Koliaska był starszy od Jacyka o 6 lat. Urodził się w 1915 roku. Jego lata młodzieńcze przypadły na wielki kryzys w Ameryce Północnej. Wtedy już odszedł ze świata jego wycieńczony górnictwem i okaleczony w kopalni ojciec. Rodzina Koliasków była w wielkiej nędzy. Razem z bandami głodnych i na wpół obdartych młodzieńców chłopak wędrował po całej Kanadzie w poszukiwaniu zarobku, który tak trudno było znaleźć, bo przecież wszędzie bezrobocie. To gorzkie doświadczenie nie minęło bez śladu. Iwan zafascynował się lewicowymi ideami równości i sprawiedliwości. Wyrobił w sobie kategorycznie radykalny światopogląd. Młody marksista całkiem logicznie znalazł się w Komunistycznej Partii Kanady. Zresztą, było tam wielu Ukraińców. Emigrowali tutaj z Galicji i Bukowiny przeważnie niezamożni chłopi. Tutaj znajdowali się na najniższym szczeblu hierarchii społecznej. Widzieli takich bogaczy, jakich nawet nie mogli sobie wyobrazić: właścicieli banków, fabryk, wszelkich lichwiarzy, których niebotyczne majątki jeszcze bardziej rosną nawet bez widocznych wysiłków tych ludzi, a ci, zrujnowani i skrajnie nędzni, karczują lasy, wypalają drewno i uwalniają miejsca dla rolnictwa — katorżnicza praca. A kiedy jeszcze ta ziemia stanie się żyznymi łanami? Do tego trzeba będzie przelać rzeki potu i na całe życie nabawić się krwawych odcisków. Oczywiście, w warunkach takiego przetrwania u przesiedleńców aktywizowały się lewicowe nastroje. A jeszcze z wielką nadzieją, a nawet zachwytem kierowali swoje spojrzenia na Związek Radziecki, wierząc, że jest on naprawdę cytadelą równości, sprawiedliwości, braterstwa. Moskwa aktywnie szerzyła na całym świecie ten mit, umiejętnie wykorzystując lewicowych intelektualistów we wszystkich krajach i tych, których cyniczny Lenin nazywał „pożytecznymi idiotami”. Ukraińscy przesiedleńcy zjednoczyli się w masową organizację, która szybko rozrastała się. Nazywała się TOUK — Towarzystwo Zjednoczonych Ukraińców Kanadyjskich. Często bywali tam emisariusze z Moskwy, która nie wypuszczała TOUK z pola widzenia i prowadziła z nim stałą pracę. Zrzeszenie założyło szereg udanych struktur biznesowych. Zastałem je jeszcze na początku lat dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku. Charakterystyczne, że niemało członków TOUK miało nieudawany ukraiński sentyment, a niektórzy nawet prawdziwy patriotyzm. Nie u jednego miłość do Ukrainy dziwacznie łączyła się z niemal religijnego wypełnienia wiarą w Moskwę. I w kanadyjskich komunistach z Ukraińców było coś głęboko współbrzmiącego z naszymi borotbistami i ukapistami. Nacjonal-komunizm. Według słów Jacyka, Koliaska naprawdę był ukraińskim patriotą i w czasach jego pobytu w Kompartii Kanady. Lecz, najwyraźniej, Ukrainiec w nim jednak brał górę nad komunistą. Potwierdził to cały rozwój wydarzeń, kiedy z partii wysłano go na podniesienie kwalifikacji partyjnych i pogłębienie odpowiednich przekonań na naukę w Wyższej Szkole Partyjnej przy KC KPU w stolicy Radzieckiej Ukrainy. Co komunista Koliaska przyjął z wielkim uniesieniem. Na tamten czas Iwan Wasylijowycz już pouczył się na uniwersytetach Saskatchewan i Manitoby, zdobył tytuł magistra na Uniwersytecie w Toronto. Zdążył pouczyć w szkole. Miał już 45 lat. Całkiem dojrzały, uformowany człowiek. W takim wieku rzadko zmienia się poglądy i przekonania. A z nim to się stało. …Oto ona, Ukraina, przepływa na dole pod skrzydłami samolotu, który wkrótce wyląduje na lotnisku — i Koliaska z duchowym zachwytem znajdzie się w stołecznym Kijowie. Wreszcie jego marzenie się spełni. Zatem, jest w stolicy. Na wszystko się wpatruje, w każde słowo wsłuchuje i coraz bardziej niepokoi go: dlaczego nie słychać języka ukraińskiego? Nie słychać języka ukraińskiego w stolicy Ukrainy! Czyżby takie coś naprawdę mogło być? To przecież jakaś nienormalność! Nie może przecież być tak, żeby język powszechnie na Ukrainie był, a w stolicy go nie było. Szok, obraza, oburzenie, gniew — wszystko to splotło się w nim, przechodząc w oszołomienie i totalne rozczarowanie w tym, w co tak konsekwentnie i niezłomnie wierzył. Tak zaczął się antykomunista Iwan Koliaska. Ucząc się w WSP, cierpliwie wysiaduje w bibliotece. Ale nie gryzie tam tomów Marksa czy Lenina, a skrupulatnie studiuje wszystkie statystyczne raporty, informatory. Bada mechanizm zrusyfikowania Ukrainy. Jaki łączny nakład periodyków po ukraińsku

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

w jakim i w jakim rosyjskim? Ile książek po ukraińsku, a ile po rosyjsku? Ile jest ukraińskich szkół, a ile rosyjskich? Okazuje się, że w miastach obwodowych (na przykład w Doniecku, Woroszyłowgradzie, Zaporożu, Mikołajowie, Dniepropetrowsku) nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły. A w Czerkasach i Czernihowie w całym mieście jest po jednej ukraińskiej. Wiele papierów ze swoimi wyciągami wysyła w listach do przyjaciela w Kanadzie. Kolaska nie domyśla się, że na Ukrainie jego korespondencja jest przeglądana. Zainteresował już tych, którzy są do tego upoważnieni. Już go śledzą. W sowieckiej Ukrainie za komunistą Kolaską są śledzeni! Spotyka się z Borysem Antonenką-Dawydowyczem, Allą Horśką, Iwanem Dziubą, ze Switliczními, Tarasem Frankiem. Oni wiele mu tłumaczą. Iwanowi Wasylowyczowi wszystko staje się jasne. Okazuje się, że za bajką o ZSRR kryje się taka oto rzeczywistość. Zostaje nagle aresztowany i uwięziony. Prawie miesiąc przebywał w areszcie, a przesłuchiwano go, co i po co robił na Ukrainie. Otwarcie wyjaśnia: badał złowieszczy fenomen rusyfikacji. Jadąc tutaj, nie miał pojęcia o wchłanianiu Ukrainy przez imperialny centrum. Takiej szczerości śledczy od niego się nie spodziewali. Jak zwykle przesłuchiwani pomysłowo się wykręcają, wszystko zaciemniają, a tu taki atak kanadyjskiego komunisty na same podstawy socjalizmu i polityki partyjnej. Uratowało go tylko to, że jest obywatelem Kanady i że na kalendarzu nie ma roku 1937. Wydalono go z ZSRR. W domu Kolaska napisał książkę o stałym zrusyfikowaniu Ukrainy. Przedstawił tam bogaty materiał faktograficzny ze swoimi niepodważalnymi argumentami. Ale na jej wydanie potrzebne są pieniądze. Skąd biedny Kolaska ma je wziąć? Partia Komunistyczna Kanady nie pomoże mu tu nie tylko dlatego, że temat książki kategorycznie jej nie odpowiada. Wyrzucono go z szeregów partyjnych jako niebezpiecznego renegata. Prokomunistyczne kierownictwo TOUKu również wydaliło Kolaskę ze swoich szeregów. Próbował zbliżyć się do banderowców, ale oni, nawet nie pytając, czego potrzebuje, odmówili spotkania z „sowieckim agentem”. Dobrych znajomych wśród ludzi zamożnych były komunista nie miał. Poczuł się w bezwyjściowej sytuacji. I wtedy ktoś doradził mu: spróbuj zainteresować Piotra Jacyka — on często przekazuje znaczne sumy na wielkie ukraińskie projekty. Oto ile przeznaczył na Encyklopedię ukrainoznawstwa pod redakcją Wołodymyra Kubijowycza i na utworzenie Ukraińskiego Instytutu Badawczego przy Uniwersytecie Harvarda — Omelan Pricak przekonał niedowierzającego Jacyka, że to sprawa nieocenionej wagi: stworzyć w uczelni autorytatywnej na cały świat, gdzie skupiona jest elita amerykańskiej rusycystyki, potężne katedry ukraińskie. Potem Kolaska opowiedział, jak za pierwszym i drugim razem przyszedł do Jacyka, który podejrzliwie go przyjął. Jacyk jeszcze nie wiedział, że Kolaska to już były komunista. Gdy Kolaska opowiedział mu o wszystkich kolizjach, jakie musiał przejść, Jacyk zażądał od niego tekstu, aby samemu go przestudiować. Przestudiował. Powiedział: „Sfinansuję tę książkę”. Sfinansował wersję angielską. Wybuchł głośny skandal. Wielu Ukraińców zaczęło aktywnie wychodzić z Komunistycznej Partii Kanady i z TOUKu, w którym zobaczyli komunistyczną przybudówkę. To przecież TOUK, za Komunistyczną Partią Kanady, głośno trąbił: Wielki Głód na Ukrainie w latach 1932—1933 to złośliwy wymysł burżuazyjnej propagandy i ukraińskich nacjonalistów. Kolaska napisał jeszcze kilka książek, w których rozliczył się z marksizmem-leninizmem i ze swoimi kremlowskimi fascynacjami. Ten requiem po czerwonym idealizmie swojej młodości również wywołał szeroki rozgłos wśród całej Ukrainy poza granicami ZSRR. Zachwiały się też fundamenty TOUKu, do którego obok banalnych karierowiczów w jego kierownictwie, utrzymywanych za sowieckie pieniądze, należały tysiące i tysiące politycznie niepiśmiennych lub w ogóle neutralnych ludzi. Ale w wielu z nich tkwił żywy ukraiński nerw. I kiedy z książki Kolaski przekonali się, że straszliwy Hołodomor na Ukrainie to naprawdę nie wymysł banderowców i że w sowieckiej Ukrainie planowo niszczy się język, zbuntowali się przeciwko tej linii, którą przez cały swój czas istnienia prowadził TOUK. I prawie wszyscy Ukraińcy opuścili szeregi Komunistycznej Partii Kanady. „Ten szalony Kolaska tworzy historię — z zachwytem powiedział Jacyk. — Jego książki są jak miny”. „A dlaczego pan tak ostro się z nim spiera?” — zapytałem. „Bo jesteśmy zupełnie tacy sami — odpowiedział ze śmiechem. — Obaj jesteśmy zbyt rozdrażnieni. A takim samym ludziom trudno znosić się nawzajem. Kolaskę lubię, ale — bardzo z daleka, bo z bliska szybko zaczyna mnie od niego boleć głowa…” Kiedy ponownie spotkaliśmy się u Jacyka z Kolaską, ten opowiedział, że znów wylatuje na Ukrainę. Okazało się, że już tam się osiedlił. A tutaj przylatuje tylko po to, by zebrać pieniądze dla Partii Republikańskiej. Iwan Wasylowycz został jej mecenasem. Wtedy ukraińcy diaspory, ogarnięci euforią po proklamowaniu naszej Niepodległości, hojnie przekazywali środki na wszystkie wyartykułowane potrzeby. To były ważne — nikt dotąd nie zmierzył i nie policzył tego wszystkiego! — inwestycje w Ukrainę. Mieliśmy takie kolosalne wsparcie. I nie ma nam usprawiedliwienia za wszystko, co się u nas wydarzyło. Możemy wymyślać setki przyczyn na swoje usprawiedliwienie (potrafimy to robić). Ale my sami, własnymi rękami, kujemy jedną po drugiej nasze porażki. Bo to nie tylko nierozsądne, ale i straszne, samobójcze — ta żądza samopożerania, która permanentnie szaleje w nas i jest najaktywniejszym czynnikiem naszego społeczno-politycznego życia. Ale zostawiam ten temat dla dalszych jałowych dyskusji między sobą oraz dla psychologów społecznych, a może i dla psychiatrów. Otóż Iwan Wasylowycz wędrował po Kanadzie i wszędzie występował w domach ludowych i różnych ukraińskich instytucjach. Opowiadał o perspektywach już nie sowieckiej Ukrainy i zbierał czeki darowizn na Ukraińską Partię Republikańską. Sam jeden zdołał zorganizować strumień pomocy humanitarnej dla Ukrainy. Kupował sprzęt biurowy zarówno dla UPR, jak i dla zakładów edukacyjnych i medycznych. Jacyk nazywał go pracowitą pszczołą. Ale tą pszczołą, która pracuje za cały rój. Wtedy Iwan Wasylowycz z zapałem opowiadał: złożył wniosek o obywatelstwo Ukrainy. I skąd miał on — a także my z Jacykiem — wiedzieć, że obywatelstwa, na które czekał latami, nigdy nie otrzyma! Czekał na nie sześć lat; za Kolaską zabiegała cała „ekipa” z UPR na czele z Lewkiem Łukianenką, ale… Okazuje się, że ówcześni nasi władcy (jak i dzisiejsi) panicznie bali się naprawdę patriotycznych ukraińskich ludzi, zdolnych do wszystkiego dla Ukrainy. Władza dobrze wie, kto dla niej jest najniebezpieczniejszy. I to jest symptomatyczne, bo świadczy o tym, jak ona sama siebie ocenia i pozycjonuje. A my wciąż mamy w tej sprawie jakieś naiwne złudzenia. Iwan Wasylowycz wtedy prosił Jacyka o pieniądze na UPR. Rozmowa zaczęła się spokojnie. Obaj komentowali wiadomości z Ukrainy. Dowcipnie (obaj to potrafili) ironizowali z zawiłych wykrętów na władczym Olimpie Leonida Krawczuka i z jego bombastyki. Kolaska podkreślił: od razu widać, jaki poważny partyjny wyszkolenie Leonid Makarowycz przeszedł. W tym jest gotów wyrosnąć na męża stanu, ale nie wyrośnie, bo nie ma w nim prawdziwie przywódczego charakteru, nie ma błyskotliwej charyzmy. Jest skazany na przechytrzanie nie tylko innych, ale i samego siebie. Ton rozmowy zmienił się, gdy Kolaska zapytał: „Petro, ile dasz na Partię Republikańską?” Jacyk zdecydowanie machnął ręką: „Ani grosza, Iwanie!” I — zaczęło się. Kolaska oskarżał Jacyka o niepatriotyzm. Jacyk oskarżał go, że poza swoją partią nic nie widzi w sprawie ukraińskiej. To rzeczywiście było zderzenie. Wybuch. Trzęsienie ziemi. Żywioł. Dwa rozpalone temperamenty w pojedynku bez reguł. Iwan Wasylowycz nerwowo mówił: UPR zdobywa masy. Dojdzie do władzy. Za nią — przyszłość Ukrainy. Jacyk się unosił: nie wierzy politykom — wszyscy są tacy sami, widział już za dużo pretendentów do roli narodowych przywódców, którzy stoją u niego w kolejce z wyciągniętą ręką. „Jakoś nie zauważyłem wśród nich nowego Waszyngtona!” — krzyczał Jacyk. — Ty, Iwanie, choć w okularach, jesteś ślepy! Widzisz to, co chcesz widzieć! Słyszysz to, co chcesz słyszeć!” Rozpaleni do granic, zaczęli nawet obrażać się nawzajem. Kolaska nazwał Jacyka „dorobkiewiczem” i „grosznikiem”, który dla pieniędzy zapomina o duszy. Jacyk wyśmiał Kolaskę: „Byłeś takim poważnym człowiekiem, a teraz zapisałeś się na żebraków! Wszyscy wkrótce zaczną z ciebie drwić. Nie znasz umiaru!..” Słuchając tych filipik i wpatrując się w twarze, natchnione polemiką, zrozumiałem: obaj są nie tylko podręcznikowymi ekstrawertykami, ale i niepoprawnymi autokratami. Absolutnie idealnych według wszystkich kryteriów nie bywa nawet wśród wybitnych ludzi. Kilka razy spotykałem się z Kolaską na Ukrainie. Mieszkał w Chotowie pod Kijowem u Lewka Łukianenki. Był jego doradcą w UPR. Iwana Wasylowycza można było spotkać w każdym zakątku Ukrainy. Kupił samochód i jeździł wszędzie z wystąpieniami. Opowiedziałem o tym Jacykowi, a ten z zadowoleniem parsknął śmiechem: „Iwan gościnnie występuje jak wielki artysta. Dobrze mu to wychodzi. Umie przekonać ludzi, bo jest szczery. Podstęp do niego nie przylega”. „A pana przecież nie zawsze da się przekonać…”. „Przekonał mnie wtedy, gdy przyniósł książkę, która prawie obaliła komunistyczne partie Kanady i Ameryki — i to wystarczy. Bez wahania dałem na nią pieniądze, choć wtedy było mi z tym krucho, bo za dużo wydałem na różne ukraińskie studia. A potem znów rozeszliśmy się z Iwanem swoimi drogami. On pracuje z politykami, a ja trzymam się od nich jak najdalej — finansuję tylko naukę i oświatę. Niech daje pieniądze na polityków ten, kto w nich wierzy…” Od 23 lat nie ma już Iwana Kolaski, który został pochowany w tym samym Chotowie. Dziewiętnasta rocznica mija od dnia śmierci Piotra Jacyka, który znalazł swój ostatni przystań na miejskim cmentarzu w Toronto. Naszym czasom i naszym ludziom właściwe jest szybkie zapominanie nawet tych, którzy sto razy zasługują na pamięć i szacunek. O wybitnym mecenasie Jacyku stale przypominamy Międzynarodowym Konkursem Języka Ukraińskiego, który nosi jego imię. O Kolasce na Ukrainie nic nie słyszę. Bezpowrotnie zmarginalizowała się i prawie stała się podziemna Ukraińska Partia Republikańska, której poświęcił ostatnie lata życia i z którą wiązał takie nadzieje. Właśnie niedawno przeczytałem w pięknej książce Wasyla Owsijenki „Światło ludzi” takie szczegóły: Kolaska przyjechał na Ukrainę właśnie w dniu puczu GKCzP 19 sierpnia 1991 roku. Symboliczny fakt: przyjechał nam na pomoc. Co ciekawe, gdy wydalano go z Ukrainy, wypuściwszy po przetrzymywaniu w więzieniu, i wieziono z konwojentami do Boryspola na samolot, jeden z konwojentów powiedział przy przejeździe przez most nad Słowieczem: „Patrzcie, patrzcie, Iwanie Wasylowyczu, na Dniepr. Więcej go nie zobaczycie!” Zobaczył. Szkoda tylko, że koniec jego ziemskiej drogi okazał się już bliski. Owsijenko wspomina: wtedy za pieniądze Iwana Kolaski dla partii kupiono 50 maszyn do pisania, magnetofony, pierwsze komputery. A za jego też pieniądze zakupiono mieszkanie dla samego Owsijenki, który, będąc wtedy sekretarzem UPR, nie miał gdzie w Kijowie się przytulić. W Kanadyjskim Instytucie Studiów Ukraińskich (KIUS) przy Uniwersytecie Alberty działa Fundacja im. Iwana Kolaski. Jeszcze przed proklamowaniem niepodległości na Ukrainie, gdy mieszkał w Surrey (prowincja Kolumbia Brytyjska), wraz z rodzinami swoich przyjaciół Piotra i Pawliny Kindrackich oraz Wasyla i Justyny Fedejków przekazał poważną sumę na założenie przy KIUS Fundacji rozwoju nauki na Ukrainie. Już przeczuwali: Ukraina zmierza ku Niepodległości. Iwan Wasylowycz kilka razy zasilał ten fundusz. Ostatecznie suma kapitału w nim sięgnęła 375 tysięcy dolarów. W styczniu 1998 roku podczas wieczoru pamięci Iwana Kolaski Fundację oficjalnie przemianowano, dodając do jej nazwy imię tego niezwykłego jasnego człowieka. Stypendia im. Kolaski dla grupy historyków z Ukrainy umożliwiły im studia na Uniwersytecie Alberty. W 2006 roku, kiedy byłem w Edmonton po raz ostatni (wtedy właśnie ukazał się kolejny tom „Historii Ukrainy-Rusi” M. Hruszewskiego, który tłumaczy się na angielski i wydaje na koszt Jacyka), zapoznałem się z historią tworzenia z funduszy mecenasów KIUS, gdzie jest tyle tak zwanych „żelaznych” funduszy (to znaczy nienaruszalnych; z nich instytut może korzystać tylko z odsetek). Dla przykładu: Centrum Badań Historii im. Piotra Jacyka — ma w sobie nienaruszalne 3 miliony dolarów. Wieczny fundusz Darii i Michała Kowalskich, którzy wpłacili ponad dwa i pół miliona. Wieczny fundusz im. rodziny Stasiuków — ponad półtora miliona. Fundusz im. Erasta Huculjaka, a także setki funduszy o skromniejszych sumach darowizn. Wszystko to świadczy o tym, że Ukraińcy na emigracji są znacznie hojniejsi w ofiarach na sprawę narodową niż tutejsi. Konkretnie wyznają to, do czego wzywał nasz wielki mecenas Jewhen Czykalenko, który namiętnie podkreślał, abyśmy kochali Ukrainę nie tylko do głębi swojej duszy, ale i do głębi swojej kieszeni. Pouczające jest, że wśród imion mecenasów jest również imię człowieka, który nigdy nie miał szczególnych majątków. Żyjąc jako bezradny ascetyczny, Iwan Wasylowycz liczył każdy grosz, by przeznaczyć je na cel patriotyczny, i przekonywał — i zdołał przekonać — wielu, by to uczynili. Okazuje się, że człowiek wielkiego celu i wielkiego poświęcenia może tak wiele. Dany mu jest talent, by nawracać także innych do szlachetnej sprawy. I jeszcze przypomnę znowu: on z siebie — Saulа — zrobił Pawła…

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Artystyczny protuberant: unikalność postrzegania świata i twórczości Marii Prymaczenko w pamięci Romany Kobalczynskiej

Iwan KOBALCZYNSKI Dowody na to, że Romana od dawna interesowała się twórczością M. Prymaczenko, znalazłem wśród jej spuścizny naukowo-publicystycznej (już po sformowaniu głównego tekstu „Artystycznego protuberanta”) w zbiorze starych gazet wśród materiałów jeszcze z czasów jej pracy we Lwowie (do maja 1973 roku) i w jednej publikacji o malarce z 1987 roku. Najstarsza publikacja „W dziwnym barwoświecie Marii Prymaczenko” (gazeta „Mołoda hwardija”, 1 września 1968 rok, nr 174) należy do Mychajła Słaboszpyckiego. Jej treść, choćby szkicowo, po prostu poraża poziomem, wyrazistością i kompleksowością sformułowania już w tamtych odległych czasach ogólnego podejścia do oceny i możliwych kierunków badania twórczości wielkiej malarki. Autor rozpoczyna rozważania nad zjawiskiem artystycznym „twórczość Marii Prymaczenko” od uogólnionej oceny: „Zazdroszczą jej najbardziej zdesperowani moderniści, którzy pragną dokonać przewrotu w sztuce i uważają, że ratunkiem dla sztuki przed powtórzeniami jest dziś maksymalne »włączenie« podświadomości w proces twórczy!”. Zaznaczając, że „...Maria Prymaczenko nie otrzymała jakiegoś określonego systemu wiedzy z historii sztuki, ... nie była gruntownie zaznajomiona z koncepcjami i założeniami wybitnych artystów”, M. Słaboszpycki podkreśla: „Twórcy ludowi, rzemieślnicy ludowi byli we wszystkich czasach i u wszystkich narodów. Tacy artyści mają niezwykle rozwiniętą wyobraźnię. I ona, niby konstruktor, odtwarza w ogólnych zarysach to, co otrzymała z pamięci, a najbardziej dominują odtworzone wrażenia, które zostały przeżyte wtedy”. Wygląda na to, że to stwierdzenie autora niby dzieli proces twórczy takich artystów na dwa składniki — twórczo-„technologiczny” i twórczo-artystyczny. Ilustracją tej tezy, dzięki niedoskonałości technologii druku gazet w tamtych czasach, mogą służyć czarno-białe fotografie trzech dzieł M. Prymaczenko, dodane do tekstu: filigranowość ich obrazów „w ogólnych zarysach” przypomina raczej grafikę lub cyzelowanie. Twórczo-artystycznej wykwintności „barwoświata” jednego z tych dzieł („Paw”, 1937 rok w albumie z 1989 roku, gdzie nazywany jest „Fantastycznym ptakiem”) trudno z czymkolwiek porównać. Według M. Słaboszpyckiego główną cechą twórczości M. Prymaczenko jako artystki narodowej „...jest jasność, słoneczność nastrojów, które porażają przy spotkaniu z jej obrazami”. Ta cecha jej twórczości została bardziej uogólniona przez N. Welihocką w podsumowaniu do wspomnianego albumu: „Czasami dzieła Prymaczenko dosłownie oszałamiają widza jakąś czarodziejską atrakcyjnością barw... Tworzą one jakiś szczególny nastrój »kolorowej« przestrzeni. Trzeba przyznać, że estetyczny wpływ dzieł Prymaczenko zależy od nieuchwytnych niuansów, które prawie nie podlegają ani analizie naukowej, ani opisowi” (podkreślenie I. K.). Zatem M. Prymaczenko jakoś po swojemu, po prymaczenkowsku, „widziała” nie tylko świat, ale też odbierała i „transmituje” nam swoim „barwoświatem” „czarodziejską atrakcyjność barw”! M. Słaboszpycki przytacza niezwykle ciekawy fakt, opisując próbę ekipy filmowej studia telewizyjnego przeprowadzenia eksperymentu estetyczno-psychologicznego, którego celem było wyjaśnienie osobliwości postrzegania przez M. Prymaczenko światła, kolorów, ich pochłaniania i odbijania przez przyrodę, powietrze: „Obecnie ekipa filmowa studia telewizyjnego... pracuje nad filmem o ludowej artystce (chodzi o film dokumentalny »Stwórz swoje słońce«, 1968 rok. — I. K.). Wołodymyr Sawieljew (reżyser filmu. — I. K.) przywiózł do wsi kilka monografii z reprodukcjami Picassa, Légera, van Gogha. Ciekawe komentarze na ten temat wygłasza Maria Prymaczenko, oglądając je. Oto na przykład niektóre (niestety! — I. K.) z nich: »Kulturalnie zrobione, ale słońca nie ma w obrazie«, »A tutaj barwy jakieś wyblakłe«. — Mario Ołeksandriwno, proszę spojrzeć... oto ta, ... tutaj bardzo jaskrawe tony... Ona uważnie ogląda reprodukcję, a potem mówi: — Czyż nie widać, że tutaj brudne barwy, i proszę się przyjrzeć: na obrazie jakieś trujące powietrze i niebo wyblakłe... (!? I. K.). To już są estetyczne założenia M. Prymaczenko. Właśnie z nich wynika swoiste kryterium w ocenie dzieł”. Niestety, znowu, jak przy rozszyfrowywaniu zapisów rozmowy z Romaną, unikalne informacje udaje się wyjaśnić niepełnofragmentarycznie, ale i one są ważne dla sformułowania, choćby w jakichś konturowych granicach „estetycznych założeń” M. Prymaczenko, jej „barwoświata” i „kolorowej przestrzeni”, artystycznych „nieuchwytnych niuansów” — jako odrębnych tez do hipotezy o tym „artystycznym wyjątku w światowej kulturze”. Prawie we wszystkich publikacjach o M. Prymaczenko podkreśla się unikalność jej artystycznej wyobraźni, intuicji, tworzenia we śnie, o prawdziwym „domu czarodziejki” (według N. Welihockiej). I w tym przypadku dostępna jest fragmentaryczna informacja o osobliwości jej podświadomości, „schematach” dostępu do „domu czarodziejki”. W przedmowie do albumu z 1989 roku N. Welihocka twierdzi: „Dzieła Prymaczenko rodzą się także z czasami nieoczekiwanych skojarzeń” (?! I. K.): „Patrzę na podłogę — widzę, to zwierzę, a to człowiek na koniu”, — powiedziała kiedyś Maria Prymaczenko w swojej jeszcze starej chacie z glinianą podłogą”. Ostatnie słowa o miejscu tej rozmowy przytaczam, aby podkreślić to wrażenie, jakie wywarły na N. Welihockiej, ich wielkie prawdopodobieństwo, że zapamiętały się nawet takie szczegóły. Zadajmy sobie pytanie: czy możliwe jest tylko środkami literaturoznawczymi wyjaśnić naturę wspomnianej wyżej zdolności podświadomości (?!) M. Prymaczenko do „wygenerowania” całościowej fabuły, „zaprojektowania” jej na podłogę i odebrania „obrazu” już na poziomie świadomości? Czy może mowa powinna być o czysto wewnętrznych procesach, szczególnych związkach asocjacyjnych między podświadomością a świadomością jako unikalnej osobliwości psychologii M. Prymaczenko? Tym bardziej, że „Naukowcy badają także rodzaj snu, który kiedyś uważano za mit: świadome śnienie, czyli śnienie w stanie świadomości. Brzmi to jak sprzeczność w terminach, ale takie zjawisko zostało potwierdzone wynikami skanowania mózgu. W świadomym śnieniu człowiek wie, że śni, i może świadomie kierować jego kierunkiem. Nauka zaczęła eksperymentować ze świadomym śnieniem dopiero niedawno, jednak zjawisko to jest wspominane w źródłach, które mają już wiele stuleci. Na przykład w buddyzmie są książki, w których mowa o świadomych śniących i o tym, jak samemu nauczyć się stać takimi. Przez stulecia kilka osób w Europie dokładnie opisało swoje świadome sny” (Michio Kaku „Przyszłość umysłu”, Litopys, Lwów, 2017, str. 209—210). Tymi pytaniami-twierdzeniami nie próbuję wskazać jakiejś „technologii” tego zjawiska — podkreślam tylko jego niezwykłą złożoność. Klucz do sformułowania choćby jakichś podejść do jego badania, jako osobliwości twórczości M. Prymaczenko, mogłyby dać utrwalone na jej obrazach kompozycje, obrazy fantastycznych zwierząt i ptaków, zrodzone zarówno we śnie, jak i przy „włączeniu podświadomości” w stanie świadomym, ponieważ „związki jej twórczości z gałęziami drzewa genealogicznego najstarszej sztuki są niezaprzeczalne” i sięgają „czasów paleolitu” (według N. Welihockiej). Taką informacją mogą dysponować jeszcze żyjący uczniowie Marii i Fedora Prymaczenków, trzecie pokolenie jej rodziny, może ona być obecna także w półlegendarnych opowieściach ziomków malarki o jej twórczości. M. Słaboszpycki w przytoczonym artykule zaznacza: „...Na ideę, którą Prymaczenko przenosi na obraz, u niej często powstają wariacje pieśniowe. Chyba byłoby ciekawie zapisać pieśni w książce reprodukcji z jej obrazów. Byłby to prezent, ... i dla specjalistów z psychologii sztuki (podkreślenie I. K.), którzy mieliby możliwość prześledzić narodziny i rozwój idei. Tym bardziej, że według słów samej M. Prymaczenko, niemałą liczbę obrazów dla płócien czerpie ona ze swoich snów” (podkreślenie I. K.). Niespodziewanie ciekawe świadectwa o M. Prymaczenko, skali jej osobowości, przejawionej w warunkach czarnobylskiej katastrofy wszechświatowej, poświadcza artykuł „Matka jak mewa” („Trybuna Praci”, organ Iwankowskiego Komitetu Rejonowego Partii i Rady Rejonowej, 28 marca 1987 roku nr 38). Autorka T. Kyzja, studentka wydziału dziennikarstwa KDU, ciekawie i wyczerpująco przedstawia problemy bytowe i osiągnięcia artystyczne rodziny Prymaczenków w tych kilku miesiącach po Czarnobylu, podkreślając serdeczność i gościnność atmosfery w ich domu, przytacza poszczególne szkice na temat obrazów matki i syna. W szczególności o obrazie „Mewa-matka” M. Prymaczenko, którego nazwa jest współbrzmiąca z tytułem artykułu. W przedstawionym materiale znajdujemy dodatkowe świadectwa nieustępliwego pragnienia malarki w warunkach katastrofy, przejawiającej miłość i dobroć wobec ludzi, nie tylko „malować-malować-malować”, o czym wspomniano wyżej, ale i aktywnie działać — pomagając swoją sztuką, swoją wiarą, współczuciem, aktywnymi działaniami „geologom, górnikom, lotnikom, lekarzom, budowniczym, kierowcom. Wszystkim dobrym ludziom, którzy teraz nie są w domu” (a w piekle Czarnobyla. — I.K.). Świadczy syn Fedir Wasylowycz: „Drugiego dnia po awarii na AES powiedziała mi: „Będziemy i my, Fediu, pomagać walczyć z nieszczęściem tym, którzy pracują w Czarnobylu. Czym będziemy mogli”. „A mogła ludowa artystka wiele, — świadczy T. Kyzja, — sześćdziesiąt obrazów namalowała w tym czasie, który upłynął od tej, piołunem przyprószonej, kwietniowej nocy ubiegłego roku… Dziwacznymi obrazami wściekłych zwierząt, dobrych pawi, bajkowych ptaków, kwiatami pragnie przekazać współczucie, … zobrazować swoją wiarę (podkreślenie moje. — I. K.) i wiarę współmieszkańców w to, że nieszczęście minie. I żeby rozwiać ich niepokój, nie dopuścić do paniki w ciężkiej godzinie, nakazała synowi, wnukom oraz Kati Juszczenko (była uczennica M. Prymaczenko, a w momencie katastrofy — kierowniczka klubu w Bołotni. — I. K.) wywiesić wszystkie te obrazy w Dzień Zwycięstwa — 9 maja (1987 r. — I. K.) — na ulicy przy bramie każdego domu. Tak i stała się cała wieś wtedy uczestnikiem wystawy i obrazów, i ludzkiego optymizmu, zrodzonych z duchowej, mentalnej wielkości Wielkiej Marii Prymaczenko.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Humor leczy, a satyra bije po żebrach

“Najwyższy w cudowny sposób stworzył życie na planecie Ziemia, na której tymczasowo przebywamy. Obok nas są miłość i nienawiść, radość i smutek, życzliwość i zazdrość, śmiech i łzy, rozum i głupota, przyzwoitość i podłość, wierność i zdrada, honor i hańba, uprzejmość i chamstwo, sumienie i podłość, hojność i chciwość, przyjaciel i wróg, wojna i pokój. Całe spektrum tych sprzeczności w naszym ziemskim życiu próbowałem odtworzyć w swojej książce-albumie “I śmiech i grzech” — wyznaje we wstępie autor Orij Hora. — Tak, wszystko, co tu napisane i narysowane, opiera się na prawdzie życia, przez pryzmat humoru i satyry oraz osobistego postrzegania i rozumienia wydarzeń w społeczeństwie, mojego udziału w nich”. Swiatosław JANKOWSKI, dziennikarz, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Album, który liczy 444 strony, format 22x24, ukazał się w wydawnictwie z Zaporoża “Dyke pole”. Na okładce książki — tylko najniezbędniejsze kreski-napisy: tytuł, imię autora oraz dwie maski — dobra i zła w kolorach czerwonym i szarym. Oto i cała oprawa wizualna książki. Taki minimalizm w komputerowej dobie przepychu barw i nieograniczonych możliwości projektowych poligrafów od razu korzystnie wyróżnia wydanie na półce księgarskiej. W książce-albumie jest osiem rozdziałów: “Wiejskie nowiny”, “Miejskie przypadki”, “Wychowanie domowe”, “Sportowe dowcipy”, “Nasza dzielna medycyna”, “Anegdota”, “Erotyka”, “Centralne Piekło Ukrainy”. Nowatorstwo tego wydania polega na tym, że każda mała czy duża opowieść uzupełniona jest autorskim rysunkiem. W albumie wykorzystano czarno-białą grafikę (ołówek grafitowy). Autor podkreśla i akcentuje, że jego humorystyczne opowiadania pisano i rysowano na podstawie prawdziwych, żywych postaci, które mieszkają obok. Każdy typ postaci z ponad 270 ilustracji graficznych jest dobrze przemyślany, ma charakter, własne ja, a w połączeniu z innymi bohaterami rysunku tworzy spójny obraz wizualny, czym korzystnie uzupełnia sarkastyczno-humorystyczny tekst. Zauważmy, że książka nie powstała tylko dla rozrywki i drwin. Orij Hora ma wyraźną postawę obywatelską: jego ołówek notuje problemy społeczno-bytowe, kulturalno-bez kulturalne “osiągnięcia”, mając nadzieję, że codzienne życie kiedyś zmieni się na lepsze, a to, co obecnie napisane i narysowane, pozostanie jako odbicie epoki tylko na stronach albumu i w materiałach archiwalnych. Kozacki sen. Rozdział “Erotyka”. Jak autorowi udało się ogarnąć taką ogromną liczbę ludzkich osobowości, aby minimalnymi środkami czarno-białej grafiki i niewielkimi objętościowo opowiadaniami przekazać całe spektrum ludzkich uczuć? Skąd to postrzeganie i życiowa mądrość?! Odpowiedź znajduje się w samej książce-albumie. Przez wiele lat, przyjeżdżając do rodzinnej wsi na Słobożanszczyźnie, czy gdziekolwiek na Ukrainie, Orij Hora notuje prawdziwe historie i opowiadania, żarty i przypadki, śmieszne i smutne wydarzenia. Zatem w rozdziale “Wiejskie nowiny” — przez pryzmat śmiesznego humoru i satyry — wy, czytelnicy, poznajecie życie ukraińskiej wsi. A pomoże nam rozwikłać wszystkie wiejskie zawiłości główna bohaterka “Wiejskich nowin” baba Panczycha — chodzące “wiejskie radio”, która zawsze pierwsza zna wszystkie nowiny wsi i całego świata!.. Z laską w prawej ręce koniecznie powędruje przez wieś; zajdzie do wszystkich swoich kumów, swatów, krewnych, przysiądzie przy babach i młódkach na przyzbie, zapyta, co dzieje się w każdym podwórku, poinformuje wszystkich, kto dokąd pojechał, kto dokąd przyjechał. Ale i w mieście życie obfituje w śmieszne i anegdotyczne wydarzenia, czasem też w przykrości. “Miejskie przypadki” również wypełnione są humorem i satyrą. Sakralne — “gdzie byłeś”, kiedy mąż przychodzi pod wpływem alkoholu lub A, więc ja już jestem baba Jaga? Rozdział “Wychowanie domowe” przez kilka dni nie pojawia się w domu: “rozum zgubił”! Wtedy i tłuczek, i pogrzebacze są w pogotowiu — i koniecznie “prasują”. Oto takie jest “Wychowanie domowe”. A czy kochane kobiety, żony są takie święte i bezgrzeszne?! A czego warte sto pytań na godzinę od małych dzieci, na które czasem i profesor nie potrafi odpowiedzieć… Ta rodzinno-bytowa karuzela jest naszym życiem. Jak balsam na duszę — w książce dla każdego fana sportu jest rozdział “Sportowe dowcipy”. Przecież w nim każdy napotka nie tylko śmieszną i anegdotyczną sytuację, ale przeczyta też przyjacielską karykaturę na samego siebie jako kibica: powietrze jest tak naelektryzowane, że stadion zaraz wybuchnie. Fani futbolu czasem wpadają w taki szał, że gaszą papierosy na łysinie sąsiada, a ten nawet nie słyszy, nie zauważa, wrzeszcząc niesamowicie… A już “naszą dzielną medycynę” autor opisuje tylko w tonach majorowych, jak na przykład: po zabiegach ze świstem wylecą z was wszystkie toksyny, kamienie, śruby, nakrętki, wszelkie pasożyty… Bywa, że chory jedną nogą jest za granicą ziemskiego życia, ale lekarze uparcie myślą, jak go uratować, i, zdarza się przecież — naprawdę ratują! I żaden zastrzyk nie przestraszy, jeśli robi go piękna pielęgniarka. “Medycyna to wielka siła” — jest przekonany Orij Hora. Z anegdoty, jak i z pieśni, słów nie wyrzucisz. W ilustracjach artysty, na stronach jego autorskiego wydania, także takie ludowe wytwory jak anegdota znajdują swoje “nowe życie”. Rozdział “Erotyka” poświęcony jest kobiecemu pięknu, miłości mężczyzny i Ludowa medycyna. Rozdział “Nasza dzielna medycyna” kobiety; tutaj przeważa uśmiech, humor, życzliwy stosunek do nagiej kobiecej natury. I jeśli do tego momentu autor książki Orij Hora kierował swoje humorystyczne strzały tylko na ziemskie życie, to na koniec w rozdziale “Centralne Piekło Ukrainy” zachciało mu się zajrzeć za kulisy “ogoniastych” i przedstawić ich diabelskie sprawy, opisując swoje wyobrażenie o tamtejszych porządkach, gdzie cała władza należy do nich. Być może komuś z “grzeszników” jednak zrobi się strasznie i opamiętają się?.. Jeśli nie, to — zapraszamy: tam są swoje porządki, statut, prawa i, oczywiście, kary. Bo za grzechy jednak trzeba będzie zapłacić, jeśli na- W przedziale wagonu. Rozdział “Anegdota” jeśli nie na Ziemi, to w Piekle — obowiązkowo! Czy wszystko jest takie bezgrzeszne w samej książce? Książce, która powstawała, a może i zawdzięcza swoje pojawienie się temu kolorytowi w wioskach i miastach Słobożanszczyzny, w innych regionach Ukrainy, gdzie i surżyk, i lokalne dialektyzmy, i naruszanie ustalonych norm filologicznych są na porządku dziennym. Album jest bogaty w słowa stworzone przez samych ludzi jako efekt ustnej twórczości ludowej. Na przykład: macyklet, liworucja, bułhakter, siupryz, radiwo… Na końcu książki znajdujemy słowniczek, w którym wyjaśniono czytelnikowi niektóre ludowe „perły” — słowa z albumu. Może żarty czy karykatury niektórym wydadzą się „przesolone lub przepieprzone” — niech tak będzie! Ale ostatecznie książka-album to tylko odzwierciedlenie rzeczywistości, a życie, jak wiadomo, nie bywa wygładzone i monotonne. Bo, jak mawiał znany poeta-humorysta Petro Rebro, lepiej pęknąć ze śmiechu niż umrzeć z nudów!.. Literacki pseudonim Orij Hora przybrał proświcianin Hryhorij Macehora, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, bardziej znany jako malarz sztalugowy. Jego niemały dorobek twórczy obejmuje monumentalno-dekoracyjną tematykę kozacką. Jednak zakochanie artysty w ukraińskiej wsi jest ponad wszystko! Dlatego znacząca część dzieł poświęcona jest płótnom malarskim przedstawiającym życie wiejskie i wizerunki jego mieszkańców. Jednak właśnie w tej humorystyczno-satyrycznej książce-epopei o naszym życiu ujawniła się jeszcze jedna strona talentu ukraińskiego artysty Macehory — jako mistrza słowa artystyczno-literackiego. Podpatrzone i zapisane prawdziwe historie oraz rysunki artysta mistrzowsko połączył w jedną całość. Jego bohaterowie są oryginalni i barwni, a ich twarze ciekawe, niezwykle sarkastyczne, dynamiczne, w ciągłym ruchu, i każda mówi sama za siebie... To wizualna wizja i udane wcielenie ludowego humoru, ironii w ilustracjach graficznych — owoc wieloletniej pracy poszukiwawczej, która wydała swoje plony, wszak głównym celem autora książki, artysty Macehory, jest to, aby w życiowej krzątaninie nie zapominać, że śmieszne i grzeszne jest codziennie z nami, bo to właśnie jest nasze życie. Aby nabyć album, dzwońcie do Hryhorija Macehory: 050 518 09 38

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Kwiaty w przededniu wiosny

Twórcza przyjaźń pani Inny z Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy trwa już dwie dekady. Wiele lat temu wykonała ona w muzeum na gitarze pieśni do własnej muzyki, wśród których była „Pieśń wieczorna” do słów Ołeny Telihy. Występ młodej artystki wysoko ocenił obecny na koncercie akademik Mykoła Żułynśkyj. Potem było wiele wspólnych projektów z muzeum, w szczególności wieczory, które prowadziła Kateryna Kryworuczko. Nieprzypadkowo to właśnie to muzeum Inna Andrijasz wybrała na sprawozdanie uczniów swojej szkoły wokalnej, która istnieje od 2011 roku. Wielu jej wychowanków wcześniej nie zajmowało się wokalem, a po kilku latach nauki w szkole z powodzeniem dostawało się do konserwatoriów lub innych wyższych uczelni muzycznych. Wraz ze swoim pedagogiem wychowankowie szkoły stale biorą udział w różnorodnych koncertach, imprezach charytatywnych itp. A zatem oddajmy głos pani Innie. — Podczas koncertu wykonywaliśmy arcydzieła muzyki zachodnioeuropejskiej i ukraińskiej klasyki. Koncert rozpoczął się znanym „Kijowskim walcem” Płatona Majborody do słów Andrija Małyszka. Wykonałam go razem z córką Sofiją, a następnie zapowiedziałam ukraińską pieśń ludową „Podolanoczka” w wykonaniu mojej najmłodszej uczennicy Diany Moisiejewej, która uczęszcza do szkoły wokalnej zaledwie od kilku miesięcy i po raz pierwszy występowała solo przy fortepianie. (Akompaniator Iryna Szesterenko). Ukraińską pieśń ludową „Oj pójdę ja do młyna” wykonała jedna z uczennic, Tetiana Uszakowa, która oprócz wokalu zajmuje się malarstwem i sztuką filmową. Kateryna Kriukowa dobrze włada kilkoma językami. Podczas koncertu zaśpiewała dwie arie: „Se tu m’ami…” (Jeśli ty mnie kochasz) G. B. Pergolesiego oraz „Amen, alleluja” G. F. Händla. Mychajło Rohalśkyj, który uczy się w szkole wokalnej od dwóch lat i brał już udział w wielu koncertach, swój występ rozpoczął znanym arcydziełem duchowej klasyki G. Cacciniego „Ave, Maria” oraz utworem włoskiego kompozytora Rodolfo Falvo „Dicitencello vuje” („Powiedzcie wy jej”) do słów Enzo Fusco, a zakończył przy burzliwych oklaskach pieśnią „Czarne brwi, piwne oczy”. Sofija Andrijasz-Miśko podarowała pieśń „Czy ja w ługu nie kaliną byłam”, a potem wspólnie wykonaliśmy w duecie „Panis Angelicus” („Chleb Aniołów”) francuskiego kompozytora Césara Francka oraz opracowanie pieśni ludowej „Oj na górę kozak wodę nosi”. Oksana Demianczuk po nauce w szkole wokalnej dostała się do Konserwatorium w Odessie (klasa kierowniczki katedry śpiewu solowego, profesor, ludowej artystki H. A. Poliwanowej) i z powodzeniem je ukończyła. Świadectwem jej twórczego rozwoju jest mistrzowskie wykonanie arii Luizy z opery „Luiza” Gustave’a Charpentiera, arii „La Zingara” z opery G. Donizettiego „Cyganka” oraz romansu H. Alczewśkiego do słów Ch. Alczewśkiej „Dusza — to konwalia delikatna”. Z mojej lekkiej ręki na profesjonalną drogę wchodzi obecnie kolejna uczennica — Maryna Harkusza, która biegle włada językiem angielskim i czeskim oraz uczy się polskiego. Być może zostanie gwiazdą Narodowej Operetki Ukrainy. A tego wieczoru w jej wykonaniu zabrzmiały w języku oryginału arie z operetek Johanna Straussa „Zemsta nietoperza” oraz Franza Lehára „Giuditta”. Na zakończenie koncertu zaśpiewałam kawatinę Normy z opery o tym samym tytule autorstwa Vincenzo Belliniego, którą wykonuję na wszystkich koncertach i bardzo ją lubię. A także romans Mychajła Żerbina „Płynie moja dusza” i żartobliwą pieśń „Na ulicy skrzypce grają”. Mamy mnóstwo twórczych planów. Najbliższy koncert poświęcimy dniu urodzin Tarasa Szewczenki. Jeden z programów będzie obowiązkowo na Dzień Matki. Będziemy przygotowywać IV festiwal „Jedność śpiewających serc”. A w perspektywie — wielki koncert na 10-lecie założenia mojej szkoły wokalnej. Zdjęcia Ołeksandra AWRAMENKI. Kostiumy dobieraliśmy sami. Staraliśmy się zbliżyć je do historycznych. Nowe kostiumy podkreślają atmosferę „salonowości” w spektaklu. Cała akcja odbywa się w jednym miejscu — „teatrze spirytyzmu” Madame Flory. Scenograf Sandra Krmadżjan wymyśliła taką ciekawą rzecz, jak troje drzwi o różnym kształcie. Jedne z nich pełnią rolę baru, gdyż Baba pije, zwłaszcza po tym, jak na jednym z seansów poczuła obecność jakichś sił. Centralne drzwi to wejście do pokoju Moniki, gdzie ona mieszka i pracuje. Trzecie drzwi mają dwie funkcje — drzwi wejściowe do mieszkania oraz teatr lalek, w którym Monika i Toby często spędzają swój wolny czas. Chłopak zabawia dziewczynę, a w pewnym momencie próbuje za pomocą lalek opowiedzieć o swoich uczuciach. Toby jest niemy, ale to człowiek, który wszystko słyszy i dobrze rozumie. Klienci salonu spirytystycznego to swego rodzaju spirytystyczni narkomani. Mają potrzebę komunikowania się ze swoimi zmarłymi krewnymi, w tym przypadku — z dziećmi. Nie bez powodu cały czas podkreśla się, że to „teatr spirytyzmu”. Mister i missis Gobineau przychodzą tutaj jak do teatru i zakładają wszystko, co mają najlepszego. Nowa postać, madame Nolan, początkowo przychodzi jako szara myszka. Potem wciąga się w tę sektę, co zostało odzwierciedlone w nowych detalach jej garderoby. Nowy pokaz spektaklu odbył się w ramach showcase’u dla delegatów niemieckiej organizacji teatru amatorskiego i niezależnego, który przeprowadziło stowarzyszenie „Ukraiński Teatr Niezależny” (kierownik stowarzyszenia Włada Biełozorenko). To właśnie ta organizacja przywiozła do Kijowa partnerów z Niemiec. Celem ich przyjazdu było zapoznanie się z ukraińskim teatrem niezależnym i amatorskim. Ogłoszono konkurs na udział w tym showcase’u. Pokazano tu różne gatunki teatralne. Opera „Medium” została wybrana jako spektakl muzyczny. Również dla niemieckich gości pokazano spektakl dziecięcy „Pewnego razu na Kupała” reżyserii Oksany Kowalowej, spektakl plastyczny „Boska komedia/Piekło” reżyserii Włady Biełozorenko oraz spektakl dramatyczny „Tragicy do waszych usług” w reżyserii Ołeny Al Jusef. Przygotowania do nowego pokazu naszego spektaklu nie były łatwe. Ale aktorzy Anastasija Poliszczuk (Baba), Darja Mykołenko (Monika), Serhij Derun (Toby), Roman Leszczow (mister Gobineau), Wiołeta Samon (missis Gobineau), Marija Antonewśka (madame Nolan) oraz Tetiana Woronowa (Duch-fatum) dobrze poradzili sobie ze swoimi zadaniami. Szczególne podziękowania dla akompaniatorki Iryny Szesterenko. Jesteśmy wdzięczni dyrygentowi-inscenizatorowi Kostiantynowi Starowyćkiemu, marce „2LFactura”, scenograf Sandrze Krmadżjan oraz kierownikowi artystycznemu Mykole Hamkałowi. I oczywiście Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy oraz jej rektorowi Maksymowi Tymoszenkowi, którzy dali możliwość pokazania tej opery. Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO. Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy zaprosiło na koncert „Kwiaty muzyki”, który stał się twórczym sprawozdaniem wychowanków szkoły wokalnej zasłużonej artystki sztuki estradowej Ukrainy, reżyserki, prezydent Światowego festiwalu „Jedność śpiewających serc” Inny Andrijasz.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Nie bawcie się duchami!

W Studiu Operowym Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego pokazano mistyczną tragedię G. Menottiego „Medium”. Oprócz ukraińskich miłośników sztuki operowej mogli ją obejrzeć również goście z Niemiec. „Medium” (The Medium) — kameralna opera Gian Carla Menottiego na własne libretto (oryginalny język angielski) w dwóch aktach. Po raz pierwszy wystawiona 8 maja 1946 roku na Uniwersytecie Columbia. Na scenie zawodowej po raz pierwszy zabrzmiała w Nowym Jorku 18–20 lutego 1946 roku. W 1951 roku Menotti wraz z reżyserem Aleksandrem A. Hamidem stworzyli ekranizację tej opery, w głównej roli wystąpiła Anna Maria Alberghetti. Inną ekranizację zrealizowała w 1960 roku australijska telewizja. Opera „Medium” opowiada o tym, że manipulacje ludźmi w „teatrze spirytyzmu” doprowadziły Babę do psychologicznej pułapki między światem rzeczywistym a zaświatowym, co zakończyło się zabójstwem jej przybranego syna Toby'ego. Akcja opery rozgrywa się w powojennych Stanach Zjednoczonych. W Ukrainie operę wystawiono 16 czerwca 2016 roku w teatrze „Dywny zamok” (z fortepianem). Następnie w Art-centrum im. Iwana Kozłowskiego oraz na festiwalu ukraińskiego teatru „Wschód–Zachód” w Krakowie. Tam przedstawienie zdobyło dwie nominacje: za najlepszy debiut sceniczny w Polsce oraz za najlepszy skład aktorski. Inscenizację przygotował Ołeksandr Spiwakowski, który także przełożył libretto na język ukraiński. Później spektakl pokazano w Studiu Operowym NMAUM. — „Medium” to moja druga praca reżyserska — opowiada Ołeksandr. — Wcześniej była inscenizacja opery „Płaszcz” G. Pucciniego, która jest częścią trylogii kompozytora, do której należą także utwory „Gianni Schicchi” i „Siostra Angelica”. Tę inscenizację, która była moją pracą dyplomową na studiach licencjackich, pokazaliśmy w murach Studia Operowego NMAUM oraz na festiwalu „Nimfa”, który odbył się w centrum teatralnym „Pasika” Narodowego Uniwersytetu „Kyiv-Mohylanska Akademia”. Temat seansów spirytystycznych, o którym mowa w operze „Medium”, dziś być może nie jest tak aktualny, jak był wtedy, gdy powstawał ten utwór. Ten materiał można przedstawiać różnymi środkami reżyserskimi. Dla artystów jest interesujący pod względem aktorskim i wykonawczym. Muzyka jest współczesna, miejscami trudna. Jako reżysera zainteresował mnie sam materiał, sama sytuacja, sama historia. Spektakl składa się z dwóch aktów z przerwą, ale zrobiliśmy jeden akt. Kiedy wozili operę do Krakowa, obowiązywał regulamin — nie więcej niż godzina. Poza tym była to forma operowa bez chóru. Moim zdaniem logiczne było wystawienie jej zwięźle, bez przerwy. Zrobiliśmy także pewne skróty tekstu. Myślę, że nadało to inscenizacji dynamiki. Z operą „Medium” zaproszono nas do udziału w projekcie „Weekend operowy”. Na potrzeby tego pokazu Sandra Krmadżian przygotowała nam nową scenografię. Kostiumy — marka „2LFactura”. Kuratorką projektu była Halina Dub. — Swoim spektaklem wzywamy ludzi, by byli ostrożni i nie flirtowali z siłami zaświatowymi. Kostiumy do pierwszych pokazów

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Andrij ILKIW: «Sprawa — trąbka»

W Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy 7 marca odbędzie się koncert „Życie w stylu BRASS” z okazji jubileuszu znanego ukraińskiego trębacza, kierownika artystycznego kameralnego zespołu instrumentów dętych blaszanych „Kijów-Brass”, artysty firmy „Yamaha”, zasłużonego artysty Ukrainy Andrija Ilkiwa. Dzisiaj jest on gościem „Słowa Proświty”. — Nie jestem zwolennikiem uroczystych koncertów jubileuszowych. Będzie to raczej swego rodzaju podsumowanie niektórych ważnych momentów mojego życia twórczego — opowiada pan Andrij. — Będzie to nie tylko mój koncert, ale także moich kolegów, z którymi od dawna poruszamy się w tym samym kierunku. Pierwsza część odbędzie się przy akompaniamencie orkiestry Zespołu Muzyki Klasycznej imienia Borysa Latoszyńskiego. Chcę pokazać swoją „rodzinę trąbek” w różnych przejawach: solo, ze skrzypcami, wokalem, organami, klawesynem. Pomagać mi będą dawni koledzy ze sceny — śpiewaczka Olha Szwydka, skrzypaczka Bohdana Piwnenko. Przy organach zasiądzie Walerija Bałachowśka, a partię klawesynu wykona Natalija Fomenko. W programie — moje ulubione utwory epoki baroku i romantyzmu. W drugiej części wystąpi „Kijów-Brass” oraz moi koledzy — muzycy z kijowskich orkiestr. Tutaj zabrzmi i jazz, i romantyka, i klasyka, i muzyka współczesna. — Urodził się Pan w muzycznej rodzinie. — Pochodzę z Zachodniej Ukrainy. Tam wszyscy ludzie tak czy inaczej w duszy są muzykami. Jeszcze 50—60 lat temu w każdym domu u nas śpiewano na dość poważnym poziomie. Śpiewały i moje babcie, i prababcie. Mój tata Wasyl Mykołajowycz to wybitna osobowość i muzyk z bożej łaski. Ma niezwykle piękny i silny głos, gra na wielu instrumentach muzycznych — skrzypcach, klarnecie, saksofonie, bajanie, gitarze. Długo pracował w szkole muzycznej, ponad czterdzieści lat kieruje amatorską ludową kapelą chóralną. Mama Ołena Jakiwna — również pracownik kultury. Żona Natalija jest pianistką, z nią często występujemy razem. Starszy syn ukończył szkołę muzyczną w klasie trąbki i fortepianu, wspaniale śpiewa, gra na gitarze, ale zawodowo zajmować się muzyką nie zaczął. Młodszy syn Danyło obecnie zdobywa profesjonalne wykształcenie muzyczne jako dyrygent symfoniczny w Monachijskiej Wyższej Szkole Muzyki i Teatru. On właśnie będzie dyrygował na koncercie 7 marca. A 14 marca w Narodowym Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy razem z Zespołem Muzyki Klasycznej im. Borysa Latoszyńskiego wykona „Wielką Mszę” Mozarta. Z wdzięcznością wspominam swoich nauczycieli muzyki. Przede wszystkim jest to TATA. Dał mi wiele ogólnych umiejętności muzycznych, wiedzy, a najważniejszą z nich — to, że będę muzykiem. Hryhorij Krysa był pierwszym nauczycielem w klasie trąbki. W Rówieńskiej Szkole Muzycznej pedagogiem był Andrij Kibita, w Chmielnickim — Roman Androsiuk, w Konserwatorium Kijowskim (obecnie Narodowa Akademia Muzyczna Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego) — Ołeksandr Czupryna. Oprócz tego w dzieciństwie przez dwa lata uczyłem się w klasie fortepianu u Hałyny Hryszczenko. — Czy posiada Pan również doświadczenie pedagogiczne? — Tak, kilka lat wykładałem w Narodowej Akademii Muzycznej w Kijowie, dopóki mnie nie „wypchnięto” za „wagarowanie”, jak nazywano moją działalność koncertową. Chociaż zawsze chciałem dzielić się z młodzieżą i kolegami doświadczeniem oraz tymi standardami gry, które poznałem za granicą. Po Kijowie wykładałem kilka lat w Konserwatorium Dniepropetrowskim imienia Glinki. Jestem bardzo wdzięczny zarówno kierownictwu, jak i kolegom oraz studentom za entuzjazm, owocną współpracę i wspaniałe festiwale na poziomie międzynarodowym, które tam prowadzą. Obecnie praktykuję kursy mistrzowskie, bardzo popularną formę na Zachodzie. Opowiadam o instrumentach, formowaniu dźwięku, technikach, specyfice pracy w orkiestrze, zespole i grze solowej. Ogromne wsparcie w tym udziela „In-Jazz”, który oficjalnie reprezentuje „Yamahę” na Ukrainie. — Już od dawna kieruje Pan zespołem „Kijów-Brass” („brass” — w tłumaczeniu instrument dęty blaszany). — To projekt, który jest ważną częścią mojego życia twórczego. Od 1992 roku zespół stał się częścią etatu Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy. Wtedy ten kolektyw nazywał się Brass-kwintet „Ukraina”. W tamtym czasie był to bodaj jedyny profesjonalny kwintet instrumentów dętych blaszanych na Ukrainie. Z powodzeniem koncertowaliśmy w krajach Europy Zachodniej, przeżyliśmy kilka etapów transformacji. W 1999 roku postanowiliśmy zrezygnować ze starej nazwy i wybraliśmy „Kijów-Brass”. Zrobiliśmy wiele ciekawych programów — od barokowych po współczesne. Graliśmy koncerty poświęcone pamięci George'a Gershwina, Izaaka Dunajewskiego, Louisa Armstronga, Timofieja Dokszicera. Również braliśmy udział w projektach organizowanych przez ambasady USA, Francji, Niemiec, Austrii. Pracowaliśmy ze znanymi współczesnymi wykonawcami światowego formatu. Z szczególnym ciepłem i poczuciem wdzięczności wspominamy Freda Millsa — założyciela światowej sławy Canadian Brass. Fred kilka razy przyjeżdżał do Kijowa przy wsparciu „Yamahy” i razem graliśmy wspaniałe, niezapomniane koncerty. Kilka lat temu Fred Mills tragicznie i przedwcześnie odszedł z życia. Część programu 7 marca będzie składać się z utworów, które wykonywaliśmy razem z nim… „Kijów-Brass” przez wiele lat z powodzeniem pracował w stałym składzie. Teraz zaczęliśmy angażować młodych wykonawców, gdyż rozumiemy, że współczesny świat wymaga odnowy, dynamiki i rozwoju. Oprócz tego ważne jest, aby wiedzieć, że ukochana praca będzie miała kontynuację. Nowi wykonawcy wnoszą świeży oddech, energię, pomysły. Ale 7 marca poprosiłem kolegów, aby zagrali kwintetem „Kijów-Brass” w „starym” składzie. Będą to: Andrij Ilkiw (trąbka), Hennadij Szepel (trąbka), Mychajło Żelizniak (waltornia), Serhij Kaszyn (puzon), Wasyl Budjakiwśkyj (tuba). — Przez wiele lat był Pan solistą światowej sławy orkiestry symfonicznej „Filharmonia Narodów”. Proszę opowiedzieć o tym kierunku Pana działalności twórczej. — To była unikalna orkiestra, stworzona na przełomie lat 80. i 90. z inicjatywy znanego kompozytora Leonarda Bernsteina. W tamtym okresie rozpadło się „sowieckie” imperium, zakończył się pewien etap zimnej wojny, świat poszedł w stronę zbliżenia. Orkiestra „Filharmonia Narodów” była jedną z pierwszych, która wcieliła w życie ideę jednoczenia. W tej orkiestrze razem grali Amerykanie i Rosjanie, przy jednym pulpicie siedzieli Arabowie i Izraelczycy. Muzycy różnych pod względem mentalności, tradycji i wiary narodowości występowali w tej orkiestrze razem i odnosili szalony sukces. W 1999 roku wziąłem udział w konkursie i byłem jej częścią do zakończenia tego projektu. To było kolosalne i niezapomniane doświadczenie pod względem zawodowym i ogólnoludzkim. Zagraliśmy mnóstwo ciekawych programów, występowaliśmy w wielu miastach świata od Szanghaju do Nowego Jorku. Byliśmy w USA, Niemczech, Francji, Wielkiej Brytanii, Belgii, Hiszpanii, Chinach. Zapamiętały się sale koncertowe, w których występowaliśmy. W Ukrainie takich sal jest bardzo mało, nowych prawie się nie buduje. Jedynie w Charkowie, dzięki niesamowitym wysiłkom i entuzjazmowi Jurija Janki, zbudowano dwie wspaniałe, nowoczesne sale koncertowe. Niestety, w Kijowie i innych miastach państwa tego na razie nie widzimy… — Podczas koncertów aktywnie współpracuje Pan z artystami Narodowego Domu Muzyki Organowej i Kameralnej Ukrainy. — Tak, współpracujemy ze wszystkimi naszymi organistami i śpiewakami, instrumentalistami, orkiestrami. Staramy się również jak najwięcej jeździć po Ukrainie zarówno z koncertami, jak i z mistrzowskimi kursami. I nieważne, czy to Lwów czy Zaporoże, Charków czy Dniepr. Trzeba dawać ludziom możliwość otrzymywania nowych informacji muzycznych. — A czy popularyzuje Pan twórczość ukraińskich kompozytorów? — W ostatnich latach zaczęły pojawiać się nowe, ciekawe utwory. Jeden z nich napisał Myrosław Skoryk na trąbkę, harfę, instrumenty perkusyjne i smyczkowe. Wykonywałem także utwory Ołeksandra Kostina, Wiktora Stepurki, Jurija Szewczenki. Wielkie dziedzictwo twórcze pozostawił fan sztuki dętej Łewko Kołodub, który napisał dużo muzyki na trąbkę, kwintet dęty blaszany i w ogóle na instrumenty dęte. Zawsze będziemy o nim pamiętać… Oprócz tego dziękuję naszym partnerom Andrijowi Biłousowowi oraz Anatolijowi Serebriannikowowi, którzy zrobili dla naszego zespołu ogromną liczbę aranżacji, w tym także ukraińskich kompozytorów. — A pisze Pan muzykę? — Próbowałem robić aranżacje, a nawet sam napisałem kilka utworów. Ale te utwory jeszcze nie ujrzały światła dziennego; być może wrócę do nich później. Po prostu nie mam czasu ich dokończyć. — Czy ktoś pomaga Panu w działalności koncertowej? — To bardzo trudne. Wcześniej istniały „Derżkoncert” i „Ukrkoncert”. A teraz w naszym kraju ogromna liczba muzyków najwyższej klasy szuka kontaktów i możliwości, aby wyjechać i wystąpić w Ukrainie lub za granicą, niektórzy artyści tworzą „pod siebie” niewielkie agencje koncertowe. Wielu prawdziwym talentom się to nie udaje. Jednak na scenie często widzimy wykonawców drugiej lub trzeciej kategorii. A większość producentów i sponsorów zajmuje się muzyką pop. We wszystkich rozwiniętych krajach kultura jest dotowana, istnieją państwowe i prywatne fundusze artystyczne, ustawy o mecenacie. A u nas chcą przenieść teatry i sale koncertowe na samofinansowanie, żeby same zarabiały środki na swoje utrzymanie. Jeśli to się stanie, to w naszych realiach ukraińska kultura zostanie po prostu zniszczona… — O czym Pan marzy? — Żeby wreszcie na miejscu łuku „Przyjaźni Narodów”, który znajduje się w pobliżu Narodowej Filharmonii Ukrainy, zbudowano wielką, nowoczesną salę koncertową na europejskim poziomie, która stałaby się wizytówką Kijowa i całej Ukrainy. Rozmawiał Eduard OWCHARENKO

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Niekradzione szczęście teatru Franki

Narodowy Związek Działaczy Teatralnych Ukrainy, Teatr imienia Iwana Franki oraz Centralne Państwowe Archiwum Kinofotodokumentów im. H. Pszenycznego prowadzą cykl wieczorów z okazji 100-lecia Narodowego Akademickiego Teatru Dramatycznego imienia Iwana Franki. Pierwszy wieczór, który nosił tytuł „Początki z teatru Franki”, odbył się w niebieskiej sali Domu Kina. W programie wieczoru zaprezentowano kronikę filmową z lat 1920—30 z życia Teatru z komentarzami pracowników CPAKFD oraz film-spektakl „Ukradzione szczęście”. U podstaw filmu leży spektakl Teatru im. I. Franki. Reżyser spektaklu H. Jura, reżyser filmu I. Szmaruk, operator W. Wojtenko. W rolach: A. Buczma, N. Użwij, W. Dobrowolski, M. Jakowczenko, S. Humeniuk, L. Komarecka, I. Markewycz, W. Czajka, N. Koperżyńska, K. Kulczycka. Kijowska wytwórnia filmowa, 1952 rok. Kadr z filmu „Ukradzione szczęście”. W wieczorze wzięli udział dyrektor generalny-kierownik artystyczny Teatru im. I. Franki M. Zacharewycz, czołowi aktorzy Teatru. Moderatorem wydarzenia był Serhij Trymbacz.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nocną kompozycją, wyrafinowanym liryzmem. W każdym utworze autorka jakby „spowiadała się” przed widzami, wyraża swoje wewnętrzne przeżycia. Jej drzewa to symbol, osobista historia jej rodziny, drzewa, które wyciągają swoje korony w niebiańską przestrzeń upływu czasu. Orłowa ma już wyraźne stanowisko, autorski sposób wykonania, własny styl ukształtowany pod wpływem matki, malarki Natalii Najdy – pisze malarz Wołodymyr Mychajłow. „Współczesne miejskie otoczenie nie zawsze inspiruje – przekonana jest pisarka Natalia Kudria. – Dlatego zwrócenie się młodej artystki Anastazji Orłowej ku prostym podmiejskim obrazom jest całkowicie zrozumiałe. W jej płótnach nasz wzrok zahacza o koronkowe splątania gałęzi krzewów i drzew, błądzi łamanymi liniami zboczy, wiejskich chatek i sztachetowych płotów, chciwie wpatruje się w jasne promienie zimowego słońca, które świeci, ale nie grzeje. A czy naprawdę nie grzeje? Nie, na płótnach Nasti stwarza ono niezwykle łagodną atmosferę, zanurza nas w ciepło duszy samej artystki. Cały ten cykl jest niezwykle ciepły, choć mówi się w nim przeważnie o zimowych obrazach. Graficzność gałęzi krzewów i drzew na tle zmiennego nieba urzeka lakonizmem, przypomina o bezcenności każdej drobnej gałązki, która zamarła zimą, lecz zachowuje swoją siłę, by wiosną pokryć się prawdziwym kwieciem. A tymczasem zachwycajmy się tymi fantastycznymi śnieżnymi nagromadzeniami na gałęziach drzew i suchych badylach na polach!” – Na wystawie zaprezentowano moje prace, stworzone w ciągu ostatnich lat, – rozpowiedziała Anastasija Orłowa. — Patrząc na korony drzew, myślałam już o tej wystawie. Potem zrozumiałam: drzewa są faktycznie w każdej mojej pracy. Zawsze zachwycam się tym, co robię, i tym, co staram się przekazać. Bardzo kocham swoją ziemię, rodzinną Ukrainę, Zwinogródczyznę, gdzie się urodziłam. Chcę, aby ludzie, którzy będą oglądać moje prace, wspominali swoją małą ojczyznę. — Anastasija stara się być szczera, w swojej twórczości czerpie z własnej duszy — zauważyła matka, malarka Natalija Najda-Kapułowska. — I to bardzo mi imponuje. Z jednej strony jest spontaniczna w swoim charakterze, a z drugiej — bardzo rozważna i delikatna w twórczości. Wiele jej prac podoba mi się bardziej niż moje własne. Cieszę się, że ta wystawa otworzyła się właśnie w Ukraińskim Funduszu Kultury. Chcę, aby moja córka miała dużą rodzinę, aby zawsze było miejsce na twórczość i możliwość podróżowania. Członek zarządu Ukraińskiego Funduszu Kultury Hennadij Sarapin podkreślił, że Anastasija intuicyjnie wyczuwa swój koloryt, który następnie przekazuje w swoich dziełach. Według słów zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Mykoły Szelesta malarka rozwija swoją sztukę, swoją kulturę malarstwa. To sztuka naiwna w wysokim znaczeniu tego słowa. A jedna z odwiedzających wystawę porównała twórczość Anastasiji Orłowej do dobrej piosenki, która jest zrozumiała dla wszystkich i przynosi radość. Informacja własna.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Dialog z wiecznością

Ogólnoukraiński Fundusz Kultury im. Borysa Olijnyka aktywnie propaguje twórczość młodych ukraińskich artystów. Niedawno w salach wystawowych Funduszu otwarto wystawę Anastasiji Orłowej „Drzewa i Niebo”. Przyszła artystka urodziła się we wsi Ozirnia w obwodzie czerkaskim. Edukację zdobywała w Republikańskiej Szkole Artystycznej, w studiu przy Centralnym Domu Artysty NSChU, na wydziałach ikonopisarstwa Połtawskiego Misyjnego Seminarium Duchownego oraz Odeskiego Seminarium Duchownego. Brała udział w wystawach zbiorowych i plenerach. W 2017 roku w galerii „Kalita Art Club” odbyła się jej indywidualna wystawa „Rodzinne”. Według słów artysty Bohdana Makarenki wystawa „Drzewa i Niebo” to fascynująca podróż, złożona z zadziwiających chwil, ledwo dostrzegalnych na pierwszy rzut oka. Widz krok po kroku odkrywa wewnętrzny świat artystki, przyłącza się do jej dialogu ze Wszechświatem. Poszukiwanie pierwotnych źródeł jest kluczem do odczuwania i poznawania natury, co służy za najpierwsze i najważniejsze powołanie artysty. Mimo młodego wieku artystki cechują się rysami dojrzałego mistrza. W swojej twórczości Anastasija odtwarza piękno i niepowtarzalność natury, szczere dążenie do poznania jej głębin i symboli. Przed nami ukazuje się baśniowa różnorodność duszy artystki, mistrzowsko złożona w mozaikę środków. Wiosenne promienie słońca, ledwie widoczne migotanie pierwszej wieczornej gwiazdy, lekki wietrzyk czy pełna cisza są w stanie przenieść widza we wspomnienia z dzieciństwa, w chwile pierwszego poznawania otaczającego świata. Przeglądając ekspozycję wystawy Anastasiji Orłowej, stajemy twarzą w twarz z pierwotnym pięknem przyrody, jej pierwowzorami, pierwotnym stwarzaniem. Obrazy artystki wzywają do dialogu z wiecznością i jednocześnie dają wyobrażenie o czasie, którego upływ obserwujemy. Autorka wprowadza widza w stan wewnętrznej równowagi, przywraca naturalne pragnienie dziwienia się i delektowania każdą chwilą, tak jak dzieci cieszą się wszystkim, co je otacza, odczuwania siebie jako cząstki wielkiej przyrody, części Bożego stworzenia. „Na wystawie »Drzewa i Niebo« przedstawiono obrazy o czystej myśli, lako-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

25 lutego 2020 r. członkowie Proświty wspólnie ze społecznością miasta uczczą pamięć genialnej córki narodu ukraińskiego — Łesi Ukrainki. Zapraszamy wszystkich w tym dniu o godz. 13.00 pod jej pomnik, gdzie odbędzie się uroczyste upamiętnienie.

Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Wydział kultury Eduard OWCHARENKO 279-39-55 Wydział korekty Olga ŻMUDOWSKA Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN Redaktor dyżurny Eduard OWCHARENKO Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Mega-Polihraf”, 04073 m. Kijów, ul. Marka Wowczka, 3.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Redaktor naczelny Mykoła CYMBAŁIUK Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Mykoła TYMOSZYK, Heorhij FILIPCZUK, Mykoła CYMBAŁIUK, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин