Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

Był rycerzem światła

Слово Просвіти, №10 за 2012 рік

Nadiya KYRYAN. W wydawnictwie „Smołoskyp” w serii „Szistdesiatnyky” ukazała się książka wybranych utworów Wasyla Stusa, którą opracował Dmytro Stus. Przedstawiono tu wczesne wiersze poety, wybór ze zbiorów „Kruhowert”, „Zymowi derewa (1970)”, „Weselyj cwyntar (1970)”, „Czas tworczosti (1972)”, rozdziały „Poza zbirkaamy. Wirszi 1960-ch rr.”, „Zbirka „Palimpsesty” (Mahadanska wersija, w pownomu obsiazi przedstawleno upersze)”, „Wirszi 1980—1983 rr.”, „Krytyka ta publicystyka”, „Lystuwannia”. Do książki włączono również artykuły literacko-krytyczne, wystąpienia i wspomnienia o Wasylu Stusie autorstwa Mychajła Hejfeca, Jurija Szewelow, Mychajłyny Kociubynskiej, Jewhena Swerstuka, Iwana Dziuby, Wasyla Owsijenki oraz kilku innych autorów, wierszowane dedykacje dla poety, a także bibliografię, materiały fotograficzne, przypisy. W gruntownej przedmowie „Wasyl Stus — poet, prawozachysnyk, ludyna”, która liczy ponad 60 stron, Dmytro Stus opowiada o kształtowaniu się osobowości ojca, formowaniu jego przekonań kulturowo-estetycznych, przytacza liczne listy i wspomnienia o nim. Prezentacja książki odbyła się w Kijowskim Domu Nauczyciela. Przed rozpoczęciem zabrzmiały pieśni Serhija Moroza do wierszy Wasyla Stusa „Skuczyw”, „Na zołotu sołomu”, „Tilky toboju” i inne, zdumiewająco harmonijne i poruszające. Spotkanie rozpoczął dyrektor wydawnictwa „Smołoskyp” Rostysław Semkiw: „Dla nas wydanie tej książki jest niezwykle ważne. W niej zarówno opracowujący, jak i wydawnictwo starali się położyć nacisk na obie hipostazy Wasyla Stusa: jako działacza społecznego i jako poetę, jako obrońcę praw człowieka i jako człowieka wyrafinowanej kultury”. Wszyscy mówcy podkreślali, że jedno z czołowych miejsc w literaturze ukraińskiej XX wieku, które Wasyl Stus słusznie zajmuje, jest uwarunkowane zarówno jego działalnością w obronie praw człowieka, jak i jego konfrontacją z reżimem, z ówczesnym systemem. W planach wydawnictwa jest pełne zebranie jego utworów. Wasyl Stus to zdumiewający i rzadki przykład integralności, harmonijności, uczciwości, odpowiedzialności przed sobą i społeczeństwem. Pomimo liczby wydrukowanych jego utworów i opracowań na jego temat, dopiero zaczynamy pojmować ten fenomen „rycerza światła”, człowieka, który w najcięższych warunkach zdołał pozostać sobą, obronić własną godność, nigdzie i nigdy nie sfałszować, stale wzmacniać ducha, rozwijać intelekt i maksymalnie wykorzystać dany przez Boga talent. Refleksjami o kształtowaniu się swojego przyjaciela jako poety i człowieka podzielił się znany obrońca praw człowieka, doktor filozofii Jewhen Swerstuk. „Przypominam sobie swoją rozmowę z Mychajłyną Kociubynską pod koniec lat 80. XX wieku. Prowadziłem paralelę między Stusem a Lorką. Wyrażałem przypuszczenie, że Stus na Ukrainie wyrasta na postać symboliczną, jak w Hiszpanii Lorka. Pozycja Wasyla była nawet bardziej wyrazista. Mychajłyna odpowiedziała wtedy: „Lorkę śpiewała cała Hiszpania, a Stusa nikt nie zna”. W tamtym czasie bardzo trudno było przypuścić: miną dwie-trzy dekady — i pojawią się dziesiątki książek poświęconych Stusowi, jego książki będą wydawane niemal co roku. Ale Bóg strzeże swojego. Jest coś, co zawsze skrzydłem ochrania wielkie słowo. Nowa książka wyboru jest bardzo udana, dla szerokiego czytelnika to lepsze niż wielotomowe wydanie. Zatem nigdy nie możemy odgadnąć losu poety, którego zamknięto, utajniono, zniszczono i, zdawałoby się, na zawsze”. Obrońca praw człowieka, autor licznych opracowań o więźniach politycznych, towarzysz Stusa z łagrów Wasyl Owsijenko rozpoczął wystąpienie ciekawą obserwacją: „Kiedy zbierałem się tutaj, zmierzyłem, ile mam już na półce książek Stusa i o nim. Do dwóch metrów już. Dziś doszło jeszcze pięć centymetrów”. On, podobnie jak Jewhen Swerstuk, podkreślił, że Wasyl Stus wybrał drogę krzyżową świadomie. Do dziś pokutuje pogląd, że na tę drogę go „pchnięto”. Owsijenko odczytał list Wasyla Stusa z 29 października 1977 roku, który nie pozostawia wątpliwości, że wybór poety był całkowicie świadomy. Świadczą o tym kluczowe frazy, w których on, jeszcze będąc więźniem, zgłasza chęć zostania członkiem Grupy Helsińskiej, gdy dowiedział się o pierwszych aresztowaniach w tych szeregach: „Ja daję zgodę zostać jego członkiem (UGH Stus z jakiegoś powodu nazywał Komitetem Nadzoru), choć i mało co mogę, będąc... Inna NAHORNA, kierownik Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem. 20 lutego 2012 r. minęło 107 lat od dnia urodzin wybitnego pisarza-wołyniaka Ułasa Samczuka i pięć lat, odkąd Muzeum Literackie Ułasa Samczuka w Równem otworzyło drzwi dla zwiedzających. Na tę datę po raz pierwszy wydano nigdzie dotąd niepublikowany dramat Ułasa Samczuka „Szumiat żorna”, który pisarz napisał w dalekim 1947 roku. Książka ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Azalija” Rówieńskiej Organizacji Obwodowej NSPU, w „Biblioteczce Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem”, dzięki pomocy materialnej dysponentów spuścizny Ułasa Samczuka — małżeństwa Oksany i Jarosława Sokolyków (Kanada). ...Scena, teatr fascynowały Ułasa Samczuka od najmłodszych lat. I niech ta scena początkowo była amatorska — nie miało to znaczenia. Ta fascynacja jeszcze w Tylawce wybuchła inicjatywą realizowania we wsi wystawień przedstawień teatralnych, tworzenia w Dermaniu szkoły ukraińskiego tańca narodowego, wyczekiwania „na galerii” modnego w Krzemieńcu „Teatru Intymnego” i „burzliwego oklaskiwania różnych występów”. Kiedy znany działacz sztuki Anatol Demo-Dowhopilski tworzył w Równem teatr ukraiński, pisarz na wszelkie sposoby wspierał jego działalność: kierowane przez Samczuka czasopismo „Wołyń” relacjonowało każdy zauważalny krok tego teatru i jego entuzjasty-kierownika. „Rówieński Teatr Ukraiński ma dane, by stać się dobrym teatrem”, — pisał U. Samczuk w recenzji na wystawienie przez ten teatr komedii muzycznej A. Demo-Dowhopilskiego „Kochannia werchowyn” w maju 1943 roku. Zapewne już wtedy wyobraźnia pisarza wyrysowywała na rówieńskiej scenie fragmenty własnego utworu dramatycznego. Tego utworu, którego akcja działa się „podczas wojny na Wołyniu w 1942 roku”. 15 października 1947 roku w obozie dla osób przesiedlonych Ułas Samczuk z ulgą westchnął.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин