Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №10 за 2012 рік

16 с. · 47 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Szewczenko-200 Refleksje w 158. rocznicę urodzin Kobziarza

Mykoła ŻULYŃSKI, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, akademik NAN Ukrainy. Taras Szewczenko — symbol ukraińskości, rzecznik etnonarodowego bytu i duchowy konsolidator narodu ukraińskiego. Jest on bodaj jedynym poetą-artystą w światowej kulturze, który ocalił naród przed wynarodowieniem w warunkach kolonizacji. Bez wątpienia dzisiejsza Ukraina powstała na fundamencie ducha, myśli i słowa Szewczenki. Dlatego należy jedynie witać inicjatywę Ogólnoukraińskiej Fundacji Charytatywnej „Wielka Rodzina” dotyczącą przeprowadzenia Międzynarodowego konkursu projektów filmowych pełnometrażowego fabularnego filmu artystycznego, poświęconego 200. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki. Na uwagę opinii publicznej oraz wsparcie zasługuje także taki projekt twórczy, zaproponowany i zatwierdzony do realizacji przez Fundację „Wielka Rodzina”, który przewiduje przeprowadzenie w Charkowie w maju 2012 roku Art-pleneru „Szewczenko. Obecność”. Miło, że do udziału w tym art-plenerze zgłosili się znani ukraińscy artyści i rzeźbiarze. Jestem przekonany, że ta inicjatywa i sam projekt zainteresują inne ośrodki obwodowe. Można mieć nadzieję, że Fundacja Charytatywna „Wielka Rodzina” w roku 200-lecia urodzin Tarasa Szewczenki zorganizuje Międzynarodowy art-plener tutaj, w Kijowie, lub w Kaniowie. Rozmyślając nad tym, jak może być przedstawiony Szewczenko na charkowskim art-plenerze, należałoby, naszym zdaniem, zwrócić uwagę jego uczestników — artystów i rzeźbiarzy na to, że Szewczenko musi ukazać się jako twórca, który, obrazowo mówiąc, ma dwa skrzydła. Jest on genialnym poetą, jest utalentowanym artystą. Uderza już to, że w ciągu swojego krótkiego ziemskiego życia (przeżył zaledwie 47 lat) Szewczenko pozostawił potomnym ogromną spuściznę literacko-artystyczną. Jeśli pamiętać, że Szewczenko opuścił Ukrainę w wieku piętnastu lat i tylko trzykrotnie odwiedził Ukrainę (pierwsza podróż trwała 8 miesięcy: 25.05.1843—5.02.1844; druga — dwa lata: 5.04.1845—5.04.1847; trzecia — trzy miesiące: 5.06.1859—27.08.1859) oraz 10 lat spędził na zesłaniu w Orenburgu, w Twierdzy Orskiej i Twierdzy Nowopietrowskiej (1847–1857), to pozostaje jedynie dziwić się i zachwycać tym genialnym twórcą, jego talentem i darem proroczym. Spuścizna literacka Szewczenki — poety i prozaika liczy 240 utworów poetyckich, z nich — 8 poematów, dramat „Nazar Stodola”, fragmenty 2 niedokończonych dramatów. Do naszych czasów dotarło 9 powieści z 20 napisanych przez Szewczenkę, jego dziennik, autobiografie, około 250 listów. Spuścizna artystyczna Szewczenki-malarza, która liczy 835 dzieł — płócien malarskich, rysunków, akwafort i szkiców (z nich około 300 nie zostało odnalezionych), świadczy o tym, że był on pierwszorzędnym akwarelistą, prekursorem europejskiego impresjonizmu. Znanych jest 210 akwarel, przede wszystkim pejzaży, które pod względem doskonałości artystycznej stają w rzędzie światowych osiągnięć sztuki; — błyskotliwym portrecistą-psychologiem. Szewczenko wykonał 150 portretów, z których 43 to autoportrety. Artyście przypisuje się 20 płócien olejnych; — akwaforcistą. Szewczenko — akademik grawerstwa wykonał 6 akwafort z serii „Malownicza Ukraina” oraz 21 akwafort z okresu ostatnich lat życia w Petersburgu; — wirtuozerskim rysownikiem. Szewczence przypisuje się ponad 230 ołówkowych rysunków krajobrazów Ukrainy, przede wszystkim etiud z natury, wykonanych podczas ekspedycji na Morze Aralskie i w góry Karatau. Na szczególną uwagę zasługuje także laboratorium twórcze Szewczenki-artysty — szkice, etiudy, zarysy, utrwalone na 360 stronach rękopisów i albumów. Spuścizna Szewczenki ma kolosalne znaczenie zarówno dla narodu ukraińskiego, jak i dla kultury światowej. Dlatego dla pełnowartościowego twórczego zgłębienia fenomenu Szewczenki należy, naszym zdaniem, unikać ilustracyjności i wznosić się do poziomu obrazowo-symbolicznego uogólnienia. Właśnie w emocjonalno-symbolicznym kluczu artyści mogliby odtworzyć ideowo-estetyczną istotę jego poglądów, jego wizji, odkryć decydujące idee, mity, obrazy i symbole, zakodowane w twórczości Szewczenki, w jego postrzeganiu świata, w systemie obrazów artystycznych. Oczywiście, mogą istnieć różne poziomy estetyczne obrazowego zgłębiania fenomenu Szewczenki — od artystycznego odtworzenia konkretnych obrazów i motywów po symboliczne ich uogólnienie. Jasna sprawa, czy nie centralnym obiektem zainteresowania artystycznego jest i będzie obraz samego Tarasa Szewczenki w różnych okresach jego życia — od dzieciństwa, młodości, petersburskiego okresu intensywnej nauki, raczej samokształcenia, uwolnienia z poddaństwa, podróży na Ukrainę, aresztu, zesłania i aż do powrotu do Petersburga oraz ostatnich miesięcy i dni jego życia. Zakończenie na str. 10. RÓD WASYLA NE CZEPY. O CZYM OPOWIE ZNACZEK POCZTOWY

Машинний переклад

Zamknąć, zakazać, potępić…

Tylko duchowość i moralność wyprowadzą na zagubioną drogę. Grupa Inicjatywna „Pierwszego grudnia” zwołuje Narodowy Okrągły Stół. Oświadczenie zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. Przez półtora wieku swojego historycznego istnienia „Proświta” broniła praw Ukraińców do języka ojczystego, prawdziwej historii, rodzimej kultury, swojego kościoła, państwa narodowego — bo to fundamenty bytu każdego narodu, bez których niemożliwa jest jego perspektywa. Właśnie dlatego zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki na swoim posiedzeniu podjął decyzję o poparciu Inicjatywy „Pierwszego grudnia” dotyczącej funkcjonowania stale działającego Narodowego Okrągłego Stołu, gdzie nie tylko rozpatrywano by problemy kryzysu społecznego, konflikty społeczno-polityczne, ale także wypracowywano by rekomendacje dotyczące tego, jak od zadeklarowanych zasad konstytucyjnych przejść do realnego życia według praw ludzkich i wskazań Pańskich na Ukrainie. Petro ANTONENKO. To Orędzie podpisali 1 grudnia 2011 roku Ukraiński Kościół Prawosławny, Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego oraz Ukraiński Kościół Greckokatolicki. Dokonując przeglądu 20-letniej drogi, którą przeszliśmy, Kościół konstatuje: „Jaka jest przyczyna naszych długotrwałych niepowodzeń i jak naprawić godne życie społeczeństwa? …Człowiek jest istotą duchową. Jego zewnętrzne sukcesy czy porażki są skutkiem dobrego lub błędnego życia duchowego. Jest to sprawiedliwe dla całego społeczeństwa. Dlatego nie szukajmy winnych na zewnątrz: główna przyczyna niepowodzeń ukryta jest w nas samych, w kryzysie duchowym, który trawi nasze społeczeństwo. …Wzywamy wszystkich ludzi dobrej woli (niezależnie od przynależności religijnej, narodowej, politycznej) do zaświadczenia o soborowości, odkrycia potencjału duchowego danego przez Boga naszemu narodowi i utwierdzenia w społeczeństwie zasad miłości, sprawiedliwości i wzajemnej pomocy. Jedność społeczeństwa wokół tych ideałów duchowych, samoorganizacja obywatelska i wzajemne wsparcie to najlepsza ochrona w warunkach kryzysów politycznych i gospodarczych”. Na podstawie tego patriotycznego apelu największych ukraińskich kościołów przedstawiciele inteligencji Ukrainy stworzyli ruch społeczny — Grupę Inicjatywną „Pierwszego grudnia”. Ta niezwykle ważna inicjatywa społeczna w znacznym stopniu przypomina utworzenie pod koniec lat 80. Ludowego Ruchu Ukrainy. Wtedy chodziło o proklamowanie niepodległego państwa ukraińskiego, przezwyciężenie totalitaryzmu, przejście do demokracji. Obecnie, w czasie realnego zagrożenia dla wszystkich tych osiągnięć, pojawiło się pytanie, jak chronić to, co zdobyte? Aktywni uczestnicy Grupy Inicjatywnej „Pierwszego grudnia” przeprowadzili niedawno w UNIAN pierwszą konferencję prasową, na której ogłosili inicjatywę zwołania Narodowego Okrągłego Stołu. Oto przemyślenia autorytatywnych działaczy społecznych. Oświadczenie ukraińskich organizacji społecznych Rosji. W listopadzie 2011 r. w „Rossijskoj gaziecie” pojawiła się informacja o tym, że kilka ukraińskich autonomii narodowo-kulturalnych Rosji ma zamiar stworzyć Federalną Autonomię Narodowo-Kulturalną (FANK) Ukraińców i w tym celu 2 marca 2012 r. przeprowadzić zjazd założycielski. W ogłoszeniu znajduje się lista założycieli. Zgodnie z ustawą o autonomiach narodowo-kulturalnych obywatele Federacji Rosyjskiej mają pełne prawo tworzyć takie organizacje. Jednak, jak się okazało, większość wskazanych organizacji współzałożycielskich autonomii federalnej nie była poinformowana i nie wyraziła zgody na udział w zjeździe założycielskim 2 marca. Jeśli chodzi o Regionalną Autonomię Narodowo-Kulturalną Ukraińców Moskwy (wspomnianą w informacji), to o takiej ukraińskim organizacjom Rosji nic nie wiadomo. Istniejące ukraińskie autonomie narodowo-kulturalne Rosji obecnie ściśle współpracują ze Zjednoczeniem Ukraińców Rosji — jedyną na dzień dzisiejszy ogólnorosyjską organizacją społeczną Ukraińców. Tworzenie za plecami ZUR oraz większości autonomii narodowo-kulturalnych federalnej autonomii narodowo-kulturalnej, na dodatek bez zgody tych autonomii (co w języku prawniczym kwalifikuje się jako „fałszerstwo”) — jest celową próbą wprowadzenia rozłamu w środowisko ukraińskich organizacji społecznych Federacji Rosyjskiej, samowolnego występowania w imieniu rosyjskiego ukraiństwa. Zjednoczenie Ukraińców Rosji, ukraińskie organizacje społeczne Rosji oświadczają, że nie mają żadnego związku z ogłoszonym na 2 marca 2012 r. tak zwanym „zjazdem założycielskim w sprawie utworzenia Federalnej Autonomii Narodowo-Kulturalnej Ukraińców Rosji” i uważają, że jest to świadoma prowokacja, mająca na celu wprowadzenie rozłamu w ruchu ukraińskim Rosji. Mamy nadzieję, że odpowiednie organy państwowe dokonają należytej oceny takiej bezprawnej działalności. O. Pawłenko, ANK „Ukraina” w Republice Komi; J. Mazur, Organizacja społeczna ANK Ukraińców (Archangielsk); M. Kulisz, Tatarstańska Zjednoczona Regionalna Ukraińska ANK; W. Pawuk, Miejscowa ANK Ukraińców m. Nowosybirsk; W. Lubczenko, Miejscowa ukraińska ANK m. Kazań; Je. Sawenko, Organizacja społeczna Niżniekamska miejska ANK „Ukraińskie towarzystwo „Werbyczeńka”; A. Kostiuk, Ukraińska ANK „Batkiwszczyna” m. Kaliningrad; W. Manżos, Autonomia Narodowo-Kulturalna Ukraińców Kamczatki; A. Kobziewa, Miejscowa ukraińska ANK m. Nojabrsk; W. Tehza, Miejska organizacja społeczna „Ukraińska ANK Sankt Petersburga”; H. Kreszczeneckyj, Jużno-Sachalińska miejscowa ANK Ukraińców „Dniepr”; T. Dudko, Zjednoczenie Ukraińców Rosji; W. Doroszenko, Republikańskie Centrum Narodowo-Kulturalne Ukraińców Baszkortostanu „Kobzar”; S. Charenko, Oddział ZUR w Kabardyno-Bałkarii. Kardynał Lubomyr HUZAR: „Odpowiedzieliśmy na apel zwierzchników naszych kościołów i uważamy, że nadszedł czas na zdecydowane działania. Tak się stało w naszej historii: szukaliśmy, dokąd iść, ale weszliśmy w ślepą uliczkę, dreptamy w miejscu, a może nawet gorzej — cofamy się. I teraz konieczne jest skorygowanie kierunku naszej działalności. Narodowy Okrągły Stół to nie klub dyskusyjny. Konieczne jest, aby wszystko, o czym mówiliśmy, wcieliło się w owocną pracę”. Iwan DZIUBA, pisarz, literaturoznawca, akademik, Bohater Ukrainy: „Ten wielki projekt zawiera w sobie sprzeczności, z których trzeba szukać wyjścia. Konieczne jest, aby wszystkie nasze działania były skoncentrowane, bez chaosu czy ekstremistycznych wystąpień. Narodowy Okrągły Stół to wiele opinii, propozycji, które demonstrują całą złożoność sytuacji w społeczeństwie, ale wierzę, że podczas dyskusji uczestnicy okrągłego stołu dojdą do jakiejś skonsolidowanej opinii, znajdą odpowiedzi na te bolesne pytania”. Zdjęcie Petra Antonenki. Myrosław Popowycz, doktor filozofii, profesor, akademik, jeden z założycieli Ludowego Ruchu: „Jaki charakter ma zjednoczenie, które dzisiaj reprezentujemy? Właśnie kościoły były inicjatorami ruchu porozumienia w społeczeństwie, gdzie podstawą jest moralność, przyzwoitość. Możemy patrzeć na naszą walkę polityczną z różnych pozycji, czy to prawnych, czy ekonomicznych, ale nikt nie zwraca uwagi na zachowanie polityków, ich przyzwoitość. Właśnie z tego punktu widzenia musimy oceniać procesy sądowe, które przeszły i przechodzą na naszych oczach, a także wszystkie te przekształcenia, które zachodzą w parlamencie. Te transformacje deputowanych to nie tyle akt polityczny, co moralny, czyli niemoralny. Warto nakreślić te zasady, których nie może naruszyć żaden uczestnik politycznych rozmów. Po pierwsze, to zasada ochrony niepodległości Ukrainy. Po drugie, niedopuszczalne jest deptanie wolności, norm parlamentarnej demokracji. Po trzecie, koniecznie trzeba myśleć o dobrobycie ludzi”. Jewhen Swerstiuk, pisarz, doktor filozofii, obrońca praw człowieka, dysydent: „Zebraliśmy się tutaj z powodu wielkiego kryzysu moralnego, który odczuwa każdy z nas. Pieniądze w portfelu są, a szczęścia nie ma. Teraz o naszej przebytej drodze. Oszukujemy siebie, kiedy mierzymy nasze życie od ogłoszenia niepodległości. Przypomnę to, co wszyscy wiedzą: nic nie zmieniło się w dniu ogłoszenia niepodległości. Pozostali ci sami ludzie, te same fotele, ta sama szkoła, nawyki. Zatem, jeśli chcemy postawić właściwą diagnozę, trzeba zaczynać nie od 1990 roku, a znacznie wcześniej. Główny problem to kryzys człowieka, który zgubił drogę. Wcześniej nigdy nie mieliśmy wolności słowa, teraz ją mamy, jest dostęp do informacji. Wtedy zdobywało się po znajomości jakieś szmaty z zagranicy, teraz wszystkiego tego jest pod dostatkiem. W końcu możemy mówić prawdę i nie musimy kłamać. Jednym z celów Narodowego Okrągłego Stołu jest próba przywrócenia społeczeństwu prawdziwych wartości. Budziciele ducha są potrzebni w każdej epoce, bez nich nie będziemy w stanie obudzić się z tego marazmu, kiedy ogłoszono demokrację, ale korzystają z niej nie demokraci. Koniecznie trzeba wrócić do prawa i prawdy, wartości, które były zakazane”. Zadeklarowawszy główne pozycje Ruchu „Pierwszego grudnia”, uczestnicy grupy inicjatywnej odpowiedzieli na pytania dziennikarzy dotyczące praktycznych aspektów tej akcji społecznej. Istotny akcent postawił Iwan Dziuba, który podkreślił, że początkowo nie chodzi o dialog z władzą, jak niektórzy uproszczono traktują, a dialog inicjatorów Ruchu ze społeczeństwem. To dialog człowieka samego ze sobą, poszukiwanie prawdy, moralności w sobie. Wreszcie, główny cel to zmienić siebie. Tylko tak będziemy mogli kontrolować władzę, którą wybraliśmy. Oczywiście, nie pominięto na konferencji prasowej także tegorocznych wyborów do parlamentu Ukrainy. Myrosław Popowycz: „Nasz Ruch mógłby być organizatorem uczciwych wyborów. Pomyślmy, jak odeprzeć tę falę nieprawdy i fałszerstw”. Jewhen Swerstiuk: „Trzeba przekonać każdego człowieka, że od niego wiele zależy. Słowo budzi bardziej niż strzał. Strzał ogłusza. Dlatego nie potrzeba żywiołowego buntu z dołu. Trzeba stworzyć atmosferę moralną w sobie i społeczeństwie”. Główne pytanie to kto będzie formował skład Narodowego Okrągłego Stołu. Uczestnicy konferencji prasowej zaznaczyli, że odpowiadać za to będą członkowie Grupy Inicjatywnej „Pierwszego grudnia” oraz komitet organizacyjny, a do udziału w NOS zaproszą naukowców, historyków, dziennikarzy, działaczy kultury, przedstawicieli organizacji społecznych ze stolicy i z obwodów Ukrainy. Planuje się, że Narodowy Okrągły Stół będzie stale działającym organem takiego dialogu społecznego. Na wspólnym posiedzeniu Grupy Inicjatywnej i komitetu organizacyjnego wyznaczono datę pierwszego Narodowego Okrągłego Stołu: 5 kwietnia 2012 roku. Temat to „Wolny człowiek w wolnym kraju”. Bałkarii; P. Duranowski, Ukraińskie Centrum Kulturalne, m. Prochładny Kabardo-Bałkaria; L. Skrypnykowa, Towarzystwo Ukraińskiej Kultury „Kalyna”, Republika Karelia; T. Diaczenko, Oddział OUR w Republice Sacha-Jakucja; L. Krasnobaj, Oddział OUR w Osetii Północnej; S. Martyniuk, Oddział OUR w Republice Udmurcja; M. Kożura, Oddział OUR w Kraju Krasnodarskim; M. Serhijenko, NKC „Towarzystwo Ukraińców Kubania”; P. Kowalenko, Oddział OUR w Kraju Krasnojarskim; W. Czornomaz, Oddział OUR w Kraju Nadmorskim; I. Hajdamaka, Oddział OUR w Kraju Stawropolskim; N. Romanenko, Oddział OUR w Kraju Chabarowskim; M. Prokopowycz, Towarzystwo Ukraińskiej Kultury Kraju Chabarowskiego „Zielony Klin”; O. Sewerianowa, Oddział OUR w obwodzie wołgogradzkim; D. Denysenko, Oddział OUR w obwodzie woroneskim; S. Paniak, Oddział OUR w obwodzie swierdłowskim; N. Kubłanowska, Oddział OUR w obwodzie iwanowskim; Je. Wasyljew, Oddział OUR w obwodzie irkuckim; M. Turczyn, Oddział OUR w obwodzie kałuskim; B. Łytowczenko, Oddział OUR w obwodzie kurskim; T. Klucznykowa, Narodowo-Kulturalne Zjednoczenie Ukraińców „Krynycia” m. Puszkin; O. Krynycki, Oddział OUR w obwodzie niżnonowogrodzkim; S. Wynnyk, Syberyjskie Centrum Ukraińskiej Kultury „Szary Klin” m. Omsk; I. Danyluk, Oddział OUR w obwodzie riazańskim; P. Lisnyczyj, Oddział OUR w obwodzie samarskim; N. Tomaszewska, Oddział OUR w obwodzie twerskim; M. Fillipowa, Centrum Ukraińskiej Kultury m. Tomsk; M. Mych, Oddział OUR w obwodzie tulskim; O. Tyrpak, Oddział OUR w obwodzie tiumeńskim; O. Pawluk, Oddział OUR w Chanty-Mansyjskim OA; W. Chałymonczuk, Towarzystwo Kulturalno-Oświatowe „Ukraińska Rodzina” m. Surgut; L. Szałduha-Kobzar, Oddział OUR w obwodzie czelabińskim; M. Medjanyk, Ukraińskie Centrum „Proświta”; W. Hirżow, W. Skopenko, Regionalna Organizacja Społeczna „Ukraińcy Moskwy”; M. Wołyk, Oddział OUR w Petersburgu. Luty 2012 r. Komentując daną sytuację, Przewodniczący UWK R Mychajło Ratusznyj oświadczył: „Pozycja UWKR pozostaje niezmienna, uznajemy Zjednoczenie Ukraińców Rosji na czele z Tarasem Dudkiem za jedyną legitymacyjną reprezentację ukraińskiej mniejszości etnicznej na terytorium FR. Na ile mi wiadomo, kierownictwo OUR zaskarżyło decyzję sądu rejonowego w sprawie swojego zamknięcia. Nadzwyczajny zjazd OUR w swoim czasie wniósł wszystkie niezbędne zmiany do swojego statutu na żądanie Ministerstwa Sprawiedliwości Federacji Rosyjskiej. Dlaczego działalność Zjednoczenia Ukraińców Rosji do dzisiejszego dnia nie została wznowiona — pytanie do kierownictwa Rosji. I jeśli kierownicy oddziałów OUR i przedstawiciele innych dobrze znanych ukraińskich organizacji społecznych w Rosji nie witają zwołania „zjazdu założycielskiego” autonomii kulturalnej, to ich pozycja dla nas pozostaje decydująca. Potępiamy wszelkie próby rozbicia ukraińskiego życia społecznego za granicą i nie ma znaczenia, gdzie to się dzieje — w Federacji Rosyjskiej czy gdziekolwiek indziej”. Głęboki kryzys społeczny, zagrożenia dla państwowości Ukrainy, zubożenie większości narodu, rozczarowanie i zwątpienie w ludzkich duszach — wszystko to jest wynikiem nie tylko politycznych i ekonomicznych perypetii, ale także skutkiem poważnego upadku moralności w społeczeństwie. Takie jest głębokie przekonanie Kościoła oraz najlepszych przedstawicieli inteligencji Ukrainy. To właśnie oni w krytycznych dla narodu momentach wystąpili z inicjatywą narodowego porozumienia, poszukiwań wyjścia z kryzysu. Tym podyktowane jest Orędzie Ukraińskich Kościołów do narodu z okazji 20-lecia referendum w sprawie potwierdzenia Aktu proklamacji Niepodległości Ukrainy.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

raz na marginesach, dworska była i jest, a oto nowa realna opozycja na wybory jeszcze nie poszła. Chodzi właśnie o te tysiące i miliony Rosjan, którzy jesienią wyszli na ulice i place stolicy oraz wielkich miast Rosji. Ten ruch na rzecz antyputinowskiej, nowej Rosji dopiero formuje się politycznie. W pewnej mierze reprezentował go nowy polityk, również jeden z liderów wyścigu, miliarder Michaił Prochorow. Ale te miliony protestującego elektoratu już pokazały: putinowska Rosja osłabła. Zatem Rosję, kraj, gdzie władza póki co otwarcie ignoruje prawdziwą opozycję, protesty narodu, czekają poważne wstrząsy. Póki co poparcie dla opozycji w Rosji nie jest tak duże, jak na Ukrainie, ale w Rosji wszystko dopiero się zaczyna. I to rzeczywiście tak jest. Putinowi i jego ekipie przez 12 lat nie udało się zreformować kraju, znaleźć porozumienia i oparcia wśród klasy średniej, przezwyciężyć biedy. Zamiast tego oligarchizacja Rosji przekracza wszelkie granice. Nie przypadkiem na jej czele stoi sam… „demokrata i reformator” Putin. Wyhodowany przez komunistyczno-sowiecki reżim, wydawałoby się, jego wierny adept i sługa, Putin niemniej jednak szybko znalazł się w szeregach największych oligarchów. Oczywiście jego kolosalny majątek jest rozpisany na rodzinę (czyż to nie paralela z Ukrainą?). Ale faktem jest, że Putin w czasie sprawowania władzy stworzył imperium, jak donoszą brytyjska The Sunday Times i czeska gazeta Lidové noviny. I klan Putina jest jednym z najbogatszych na świecie, to dziesiątki miliardów dolarów. Do zarządzania finansowym imperium Putin zaangażował wielu krewnych i przyjaciół, w rodzinny interes wchodzą siostrzeńcy Putina, jego żona, brat. Słowem, kryzys w Rosji, jak zaznaczył Fesenko, zmusi rosyjską władzę do położenia akcentu na czynnikach wewnętrznych, prościej mówiąc, nie będzie im już w głowie Ukraina. Chociaż, oczywiście, wyjścia z kryzysów często szuka się poza granicami własnego państwa, w agresywności wobec innych krajów. Obraz „politycznego macho”, uformowany dla Putina, skłania go do ostrej pozycji wobec Ukrainy. Podobną opinię wyraził również Wadym Karasiow, zaznaczając w szczególności, że im większa agresja, tym większy opór. Innymi słowy, im bardziej Rosja będzie „najeżdżać” na Ukrainę, tym większy odpór od niej otrzyma. Przynajmniej powinna otrzymać, jak od władzy, tak ogólnie i od naszego społeczeństwa. Cóż, miejmy nadzieję, że może choć to skłoni niektórych na Ukrainie do przypomnienia sobie, że istnieją takie pojęcia, jak niepodległość państwowa i interesy narodowe. Pozostawmy Rosjanom prawo do rozstrzygania samemu we własnych perypetiach. Bo Rosja to nie Ukraina i, jak powiedział jeden z naszych prezydentów, Ukraina to nie Rosja. Mykoła WIRCZENKO, m. Jagotyn obwodu kijowskiego.

Машинний переклад

Putinizm jako wybór Rosji: co się za nim kryje?

Petro ANTONENKO. Wołodymyrowi Putinowi, urodzonemu w Leningradzie, w październiku stuknie 60 lat. Typowa i błyskawiczna biografia partyjna, urzędnicza i służb specjalnych. Główną karierę zrobił w KGB ZSRR. Powrócił do tego resortu już w poradzieckiej Rosji, gdzie kierował FSB. Przenosząc się do Moskwy, bardzo szybko znalazł się na najwyższych szczeblach władzy. Ostatnie miesiące 1999 roku spędził na czele rządu Federacji Rosyjskiej. W ostatnim dniu roku prezydent Rosji Borys Jelcyn, który niespodziewanie opuścił stanowisko na kilka miesięcy przed zakończeniem swojej kadencji, właśnie Putina mianuje pełniącym obowiązki głowy państwa. Potem Putin dwukrotnie zwycięża w wyborach prezydenckich — w 2000 i 2004 r. Ponieważ Konstytucja FR pozwala jednej osobie wybierać się na stanowisko prezydenta nie więcej niż dwa razy z rzędu, w 2008 roku Putin rekomendował na to stanowisko szefa swojej administracji Dmitrija Miedwiediewa, którego wybrano prezydentem, a sam przez kolejne 4 lata był premierem. Ponieważ ta sama Konstytucja nie zabrania politykom wybierać się na stanowisko prezydenta po raz trzeci, ale nie z rzędu, to jesienią ubiegłego roku zjazd partii „Jedna Rosja”, której szefem również jest Putin, wysunął jego kandydaturę na nowe wybory, obiecując w razie zwycięstwa mianować Miedwiediewa na stanowisko premiera. O takiej nominacji już zresztą oświadczył Putin. Oto takie nie szachowe „roszady”, kiedy na szczycie rosyjskiej władzy po raz trzeci pojawia się tandem Putin—Miedwiediew, mimo że to właśnie Miedwiediewa, znacznie młodszego od Putina i bardziej liberalnego, wielu wolałoby widzieć na stanowisku głowy państwa. Ale system to system. Bardzo trafnie scharakteryzował go jeden z liderów prawdziwej (w odróżnieniu od innej) demokratycznej rosyjskiej opozycji, znany polityk, urodzony we Lwowie Hryhorij Jawliński, nazywając ten system władzy w Rosji „korporacją”, czymś w rodzaju zamkniętej spółki akcyjnej, do której miliony zwykłych Rosjan nie mają ani stosunku, ani dostępu. A jednak trzeba przyznać, że to wybór Rosjan, ludzie przeważnie głosowali na Putina. Niech ta przewaga będzie mniejsza niż „rankingi” narysowane przez służalczych autorów, ale wciąż jest to zwycięstwo już w pierwszej turze. Przypomnijmy, że w Ukrainie tylko pierwsze wybory prezydenckie w 1991 roku kandydat Krawczuk wygrał w pierwszej turze, wszystkie kolejne odbyły się w dwóch turach. Zatem dwukrotny premier i trzykrotny prezydent Putin na tym stanowisku spędzi 14 lat: obecnie Konstytucja zwiększyła w Rosji kadencję prezydencką z 4 do 6 lat. A jeśli Putina wybiorą za 6 lat jeszcze raz na drugą kadencję, to będzie już 20 lat na władczym Olimpie. Na poradzieckiej przestrzeni takie rekordy mają chyba tylko Nazarbajew w Kazachstanie oraz Łukaszenka na Białorusi, wybrany przed dwoma laty, po 16 latach prezydentury, po raz piąty (!) jeszcze na 4 lata. (Nawiasem mówiąc, przypadkiem czy nie, ale właśnie te państwa wspólnie z Rosją lepią jakąś namiastkę byłego Związku). Zatem słusznie obecnie w Rosji, tym przedłużeniu ZSRR, już przypominają 18-letnie rządy Breżniewa, ten apoteozę zastoju. Zastój w głowach Rosjan ma swoje wyjaśnienie. Komentując wybór Putina, jeden z liderów naszej opozycji Anatolij Hrycenko bardzo słusznie przytoczył na swoim blogu fragment z książki rosyjskiej pisarki Ludmiły Ulickiej „Kazus Kukockiego”. Istota tego tekstu — totalitarny komunistyczny reżim ZSRR, zrodzony w Rosji, rozdeptał i samą rosyjską nację: miliony najlepszych ludzi zostały zniszczone w wojnie domowej, kolektywizacji, represjach. Ludobójstwo narodu podważyło jego pulę genową. Stąd i pociąg do „stabilności”, nostalgia za czasami radzieckimi. Nie przypadkiem wśród liderów ostatniego wyścigu prezydenckiego w Rosji wciąż te same znajome postacie — szef komunistów Ziuganow i odrażający Żyrinowski. Każdy zdobył swoje głosy, ale część ich elektoratu poparła też Putina — bardzo już podobny jest ten elektorat. I nie tylko nędzą — mimo fantastycznego majątku państwa, zgromadzonego na ropie i gazie, główna masa Rosjan była i pozostała żebrakami. Wołodymyr Putin 4 marca zwyciężył w wyborach prezydenckich w Federacji Rosyjskiej i po raz trzeci został wybrany na stanowisko głowy państwa. Zwyciężył w pierwszej turze, zdobywając prawie 64% głosów. Co kryje się za tym wynikiem? Czy to naprawdę wybór Rosji i jakie będzie miał konsekwencje dla Ukrainy? Dla odpowiedzi krótko przypomnijmy niektóre fakty. Podobny elektorat jeszcze i pociągiem do charyzmy dobrego cara, wpojonymi przez wieki ideami szowinizmu — niech i w podartych „portkach”, ale obywatel wielkiego państwa, które pragnie dyktować wszystko i wszystkim. Oto składowe zwycięstwa Putina. Ale wszystko nie jest takie proste. I zastój Rosji, sądząc po burzliwym protestacyjnym 2011 roku z jego niesłychanymi dla kraju 100-tysięcznymi antyputinowskimi wiecami, wyraźnie nie grozi. Słusznie zauważył politolog Wadym Karasiow, że nowy Putin przyszedł osłabiony, że po prostu miał szczęście złapać ostatnią falę „putinizmu” w Rosji, ale to początek jego końca. Nam w Ukrainie ważne jest wiedzieć: co te wybory będą oznaczać dla naszego państwa? Tutaj opinie politologów są podzielone, o czym świadczyła poniedziałkowa konferencja prasowa w „Interfax-Ukraina”, gdzie na gorąco komentowano wyniki wyborów. Politolog Wołodymyr Bondarenko prognozuje wzmocnienie politycznej i ekonomicznej presji Rosji na Ukrainę, której celem jest wciągnięcie naszego państwa w formowaną przez Rosję namiastkę ZSRR — Euroazjatycką Unię. Również rozpocznie się, ściślej mówiąc, potrwa i zintensyfikuje się podział ukraińskiej własności na korzyść rosyjskiego kapitału. Tym bardziej, że podobne do putinowskiej programy wyborcze mieli wspomniani już liderzy wyścigu Ziuganow i Żyrinowski, którzy mimo deklarowanej opozycyjności mogą wzmocnić pion władzy. Nie jest zbyteczne przypomnieć, że zaledwie kilka miesięcy temu w Rosji odbyły się wybory parlamentarne i najwięcej głosów zdobyły te same siły, co w wyborach prezydenckich. Nieco inny pogląd ma politolog Wołodymyr Fesenko, zarówno w ocenie wyborów, jak i ich konsekwencji dla Ukrainy. I ten punkt widzenia jest bardziej racjonalny. Przede wszystkim nad kim odniósł zwycięstwo Putin? Demokratyczna opozycja za-roku zawitała rosyjskojęzyczna deputowana z Ukrainy. Weszła, kiedy swoje wiersze czytał Ukrainiec z Tuły, pan K. „Co tak smutno? — żwawo wtrąciła rodaczka. — Nie można czy coś weselej?”. Nie wiedziała rodaczka, że inżynier-wynalazca, autor dziesiątek patentów z Tuły czytał wiersze poświęcone aktywiście ukraińskiej społeczności w Tule, którego nieznani sprawcy zabili w klatce schodowej budynku mieszkalnego, a jego żonę okaleczyli. Tak samo nieznani sprawcy w budynku mieszkalnym zabili kierownika ukraińskiego chóru amatorskiego we Władywostoku. Podobnie zdarzyło się w Uljanowsku. Obecnie w Odessie kursują marszrutki z herbami i flagami FR oraz z napisem „Noworosja”. Rządzi w Odessie złośliwy ukrainofob. Na Krymie urzędnik państwowy nie chce widzieć dokumentów w języku ukraińskim. Ministerstwem edukacji Ukrainy kieruje człowiek, dla którego wszystko co ukraińskie jest obce i nienawistne. W najbliższym otoczeniu głowy państwa ukraińskiego — cudzoziemcy. Szef rządu nie zna języka państwowego, urzędnicy państwowi nie posługują się ukraińskim. W telewizji język ukraiński to rzadkie zjawisko. Wstyd i smutno…

Машинний переклад

Dam wam feldfebla na naukę!

Oksentij ONOPENKO, Moskwa, Federacja Rosyjska „Począwszy od przyszłego roku z budżetu Ukrainy będzie corocznie przeznaczane 40 milionów hrywien na patriotyczne wychowanie ludności. W szczególności przewidziano zwiększenie liczby patriotów z 31 % w 2013 roku do 48 % w 2017 roku, miłośników języka ukraińskiego – z 17 % do 35 %, tych, którzy będą dumni z armii – z 3 % do 11 %, a tymczasem chętnych do emigracji w ciągu tych lat zmniejszy się z 40 % do 20 %” – tak poinformowało UNIAN 4 marca 2012 r. O bezsensie tych liczb nie warto pisać. Kto więc doprowadził naród ukraiński do takiej obojętności, skoro w 1992 roku Ukraińcy stuprocentowo zagłosowali za niepodległą Ukrainą? Przecież te 18 %, które nie głosowały, należą najprawdopodobniej do mniejszości etnicznych. Rzuca się też w oczy, że nasi „planiści” nie przewidują wzrostu patriotyzmu Ukraińców choćby do 50 % plus jeden głos, a prawdziwych Ukraińców – do ponad 35 %. Z tego wszystkiego widać, że „Ten, Kto Liczy” planuje, już podzielił Ukrainę, przy czym wyraźnie ograniczył „terytorium ukraińskojęzyczne” do Galicji. Autorów tej „cidułki” nietrudno znaleźć. Wystarczy przejrzeć obsadę stanowisk w rządzie i w administracji prezydenckiej. Dla nich „Ukraina — to zachodni projekt XIX wieku”. Taką Ukrainę widzą twórcy „russkiego mira”. Co więcej, marzenia „ustroitieliei” wypowiedziała przewodnicząca Komitetu ds. ochrony zdrowia Rady Najwyższej Ukrainy T. Bachtiejewa: „Na Ukrainie pozostanie 8,0 milionów Ukraińców!” Czyż nie o zniszczeniu Ukrainy marzą „ustroitieli”? I czy nie dla realizacji tego planu prowadzi się obecnie politykę kadrową? Wcale nie dziwi, że w latach rządów władzy na Ukrainie warunki życia Ukraińców znacznie pogorszyły się także w Federacji Rosyjskiej. Apogeum zeszłorocznych procesów sądowych przeciwko Ukraińskiej Autonomii Kulturalnej w Rosji (która de facto nie działała) oraz przeciwko Zjednoczeniu Ukraińców Rosji stało się faktyczne „spisanie” milionów Ukraińców w tym kraju. Statystycznie pozostało tu 1,93 mln Ukraińców. Tymczasem Ukraińcy tylko na Syberii stanowią nie mniej niż jedną trzecią ludności. Czyż nie po to zorganizowano sądowe insynuacje z zakazem działalności publicznej ukraińskich struktur, aby zrealizować proces „spisania”? A władza na Ukrainie obecnie sprzyja i przemilczy. Niedawno ukraińscy władcy przeznaczyli jakieś tam środki na ukraińską diasporę — kilka milionów. W tym na prace projektowe nad odbudową pawilonu „Rolnictwo” na dawnym WDNCh w Moskwie. Powiedzcie, jakie znaczenie dla tego pawilonu ma ukraińska diaspora? Natomiast istniejące Narodowe Centrum Kultury Ukrainy, które należy do Ukrainy i które ona finansuje, ukraińska diaspora praktycznie nie odwiedza, podobnie jak Bibliotekę Literatury Ukraińskiej w Moskwie, bo wszyscy wiedzą, że karty czytelnika trafiają do bazy danych rosyjskich służb specjalnych. Nie ze strachu stronią, lecz dlatego, że jest nieprzyjemnie, gdy nad kulturą stoją „fel'dfebelie”. Na jedno z posiedzeń sekcji literackiej Towarzystwa Literatury Ukraińskiej minę-

Машинний переклад

Najnowsze atrybuty Ugody perejasławskiej

Podczas prezydentury Kuczmy Rosja próbowała zająć wyspę Tuzła, jednak jej się to nie udało — cały naród ukraiński wraz z Prezydentem był przeciwko temu dzikiemu czynowi. Aby odrobić to, czego nie dokonała, wielki Ukrainiec XXI wieku w porozumieniach charkowskich przedłużył pobyt Floty Czarnomorskiej Rosji w Sewastopolu o 25 lat i tym samym zaświadczył swoje najbliższe „braterskie stosunki” z Rosją. „Braterska przyjaźń” i „partnerstwo strategiczne” są dla niego najważniejsze. Według różnych rosyjskich badań obecnie aż 52 % Rosjan jest mocno przekonanych, że Ukraina jest ich wrogiem. Niepodległa Ukraina dla Imperium Rosyjskiego to pewne nieporozumienie i wytwór głupców, ponieważ Ukraina jest nieodłączną częścią Rosji. Takie jest przekonanie Rosjan. Zagarnięcie Ukrainy, ujarzmienie jej narodu było największym osiągnięciem dawnego imperium rosyjskiego, a potem bolszewickiego. Zatem Rosja nie pogodziła się z utratą Ukrainy i nigdy się nie pogodzi. Będzie ona wszelkimi środkami (włącznie z siłą wojskową) starała się przywrócić Ukrainę do moskiewskiego jarzma. Jak tylko Federacja Rosyjska odzyska cząstkę dawnej potęgi, pierwszym, przeciwko komu zostanie ona użyta, stanie się Ukraina. I stąd staje się zrozumiałe to ogromne zagrożenie dla niepodległości Ukrainy, które wiąże się z przebywaniem rosyjskich wojsk na naszym terytorium. Ugruntowawszy kontrolę nad Krymem, a faktycznie także nad Południem Ukrainy, kolonizator może w dowolnej chwili wykorzystać to jako przyczółek do „aneksji”, a następnie, opierając się na „piątej kolumnie”, uczynić to również na Donbasie i Nadazowiu. Świadectwem tego jest otwarta faszystowska agresja przeciwko niepodległej Gruzji. Kolonizator i najeźdźca pozostaje taki, jakim był od wieków. Dlatego nie zapominajmy o tym, ponieważ porozumienia charkowskie są najnowszymi atrybutami Ugody perejasławskiej.

Машинний переклад

Powrót do własnego dorobku

Ołeksandr HROMOW, Kijów „Kto winien w nieharadach krajiny?” — na to pytanie nasi politycy nie potrafią odpowiedzieć. Otóż aby zrozumieć, co dzieje się wokół, trzeba zajrzeć w historię. Nasz geniusz Taras Szewczenko z gniewem karcił pana, który w obdartej wsi chodzi w swicie i wolnomyśli w karczmie. Oto ten przebrany znów się pojawił, krewny dla wszystkich, chętny do pogadania na zebraniach. Czyż nie podobne wolnomyślicielstwo obserwujemy w Radzie Najwyższej, gdzie uchwala się niedoskonałe ustawy, a zachowanie niektórych deputowanych jest nazbyt lekkomyślne. Ustawodawstwo i teoria państwa wchłonęły doświadczenie życiowe wielu pokoleń, prace naukowców i myślicieli z całego świata. Zwracano też uwagę na profilaktykę przestępstw, niedopuszczanie do nich w społeczeństwie. Ale tak się już złożyło, że mądrego prawodawcy nie mieliśmy za czasów radzieckich, nie mamy go i dziś. Dlatego też powstały szara gospodarka i zorganizowana przestępczość. Zaradzić temu może reformowanie gospodarki. Kiedyś usłyszałem: „Co nam dała niepodległość? Oni się wzbogacili, my zubożeliśmy”. „Oni stworzyli prawa dla siebie i nic już nie da się zmienić, choćby ktokolwiek przyszedł do władzy”. A jak jest z socjologicznymi sondażami? Większość obywateli wskazuje, że zbudowano klanowo-oligarchiczną konstrukcję z ogromnym majątkowym rozwarstwieniem ludzi. A to w kraju, gdzie wszyscy wiedzą, czym były hołodomory, represje, jaką ciężką pracą odbudowywano miasta i wsie. Wywodzący się z byłej nomenklatury partyjnej, którzy po proklamowaniu niepodległości objęli władzę, nie wyróżniali się rozmachem myślenia. Wcześniej pracowników nomenklatury przenoszono z jednego miejsca pracy na inne, i nie zawsze na wyższe stanowiska. Jeśli nie udawało się opanować kierowaniem w jednym obszarze, znajdowano drugi, trzeci, byleby tylko stanowisko kierownicze. Porażka za porażką, a jakby się rosło, taki się był niezastąpiony, jak wtedy czasem żartowano. Otóż wrażenie jest takie, że i dziś niezmienna i wszechstronnie zdolna była nomenklatura partyjna buduje niezależną Ukrainę według własnych zasad, z zachowaniem swoich przywilejów. Bo nad nią nie ma już dyscypliny partyjnej z wnioskami organizacyjnymi, i z centrum kierowniczego nikt nie przyjedzie sprawdzać skarg. Nawet kiedy dociekliwi dziennikarze coś odkopią i podadzą do wiadomości ludzi, wszystko mija bezkarnie. Za niepodległością polityczną trzeba dążyć do gospodarczej. W warunkach Ukrainy oznacza to zmniejszenie energochłonności, rozwijanie własnego wydobycia gazu, sprowadzanie go z innych krajów, nie tylko z Rosji. Dlaczego zatem gazowy szantaż wciąż nie został zlikwidowany? Bo zaopatrzenie w gaz jest źródłem wzbogacenia się nie kraju, lecz pojedynczych osób. Ogromne znaczenie nabiera ochrona interesów narodowych kraju. Kto u nas to realizuje i jak? Po pierwsze, trzeba znać te interesy narodowe, na czym polegają, po drugie, koniecznie uwzględniać je w polityce wewnętrznej i zewnętrznej. Jak u nas to wygląda, dobrze widać z umów gazowych, które zawarło nasze kierownictwo z Rosją. A o czym świadczy zarobkowa emigracja naszych ludzi za granicę, wywożenie kapitałów do zagranicznych banków? Skargi zaś, że u nas ledwie tlą się ogniska kultury, zamykane są księgarnie, wytwórnie filmowe, brakuje pieniędzy na oświatę, medycynę, naukę — to wszystko głosy wołających na puszczy. Niepowodzenia sił narodowo-demokratycznych w czasie przemian w kraju są spowodowane nie tylko brakiem tam ludzi o zdolnościach organizatorskich; narodowi demokraci bezpodstawnie zaczęli podawać się za jedynie słusznych wyrazicieli dum narodowych, nie uwzględniając doświadczenia poprzedników, przywódców narodu ukraińskiego. A tam są sprawdzone, uzasadnione wskazówki i ostrzeżenia, od czego trzeba zacząć budowę państwa, jakie trudności pojawiają się na tej drodze, jak je pokonać. Majdan 2004 roku pokazał nasze umiejętność jednoczenia się w obronie swojej woli wyborczej. Ale poniosły klęskę nie uczestnicy Majdanu, lecz ci przypadkowi ludzie, dla których oni wychodzili na ulice. To lekcja na przyszłość, trzeba być czujnymi wobec naszych polityków. Jedyna droga do rozwiązania kłopotów — powrót do narodowych wartości narodu ukraińskiego, wśród których prawdomówność, pracowitość, wzajemna pomoc.

Машинний переклад

Włochy popierają Julię Tymoszenko

Marianna SORONEWYCZ, redaktor naczelna „Gazzetta Ukraina” w Italii Ukraina i świat uważnie śledziły głośny proces w sprawie byłej premier Julii Tymoszenko. Społeczność międzynarodowa jednogłośnie uznała ten proces za polityczny i stronniczy. W szczególności swoje zaniepokojenie wyraziło włoskie MSZ, przekazując je ambasadorowi Ukrainy. Po skazaniu Tymoszenko protesty społeczności międzynarodowej nie ustają. Niedawno w Mediolanie, na centralnym placu Cordusio, odbył się wiec zorganizowany przez stowarzyszenie „Radicali senza fissa dimora”. Celem uczestników było wyrażenie poparcia dla byłej premier oraz protest przeciwko zwijaniu demokracji na Ukrainie. Prezes stowarzyszenia Marco Di Salvio zaznaczył: „W żadnym kraju, który można uznać za demokratyczny, nie wolno w tak niesprawiedliwy sposób skazywać lidera opozycji. To dowód na to, że Ukrainę Janukowycza należy uważać za reżim i dyktaturę”. Międzynarodowa organizacja „Sojusz Demokratów” z siedzibą w Rzymie, zrzeszająca partie i organizacje międzynarodowe, które wyznają zasady demokracji, zgłosiła poparcie dla kandydatury Julii Tymoszenko do Pokojowej Nagrody Nobla. Tymoszenko „walczy o fundamentalne zasady demokratyczne na świecie” – czytamy w komunikacie prasowym Sojuszu. Co myślą o tej głośnej sprawie Ukraińcy we Włoszech? W okresie od października do lutego na stronie Gazzetta Ukraina http:www.gazetaukrainska.com zapytano czytelników: „Czy zgadzacie się z wyrokiem wydanym na Julię Tymoszenko?” W ankiecie wzięły udział 947 osoby. 547 osób odpowiedziało: „Nie, należy ją uniewinnić”, z czego 173 uważają, że jest winna, ale nie zasługuje na siedmioletnie więzienie. Że wyrok jest sprawiedliwy, uważa 123 osoby. Uwolnienie liderki ukraińskiej opozycji Julii Tymoszenko powinno stać się priorytetem nowo wybranego przewodniczącego Parlamentu Europejskiego – taką opinię wyraziła włoska eurodeputowana Lichi Ronzulli podczas sesji plenarnej w Strasburgu. Ukraińscy politycy nie mogą ignorować europejskiego punktu widzenia, ponieważ od niego zależy, czy Ukraina będzie w UE.

Машинний переклад

Jak głosują, takie i ustawy

Przewodniczącemu Rady Najwyższej Ukrainy panu W. M. Łytwynowi Szanowny Wołodymyrze Mychajłowyczu! Proszę Pana o zapewnienie głosowania każdego deputowanego Rady Najwyższej Ukrainy za pomocą odcisków palców, jak w Izraelu, lub w sposób elektroniczny, jak w wielu krajach świata. Dopóki będzie głosować „ręka Czeczetowa”, dopóty głosowania w Radzie Najwyższej nie będą prawdziwe, to znaczy nie będą miały mocy prawnej. Proszę Pana o rozwiązanie tego problemu przed nowymi wyborami do Rady Najwyższej. Z poważaniem Wałerij CYBIZOW, Kijów

Машинний переклад

Euro 2012 i duma narodowa

Bohdan SAWKIW, inżynier górnictwa, Kijów. Zostało kilka miesięcy do mistrzostw kontynentu w piłce nożnej, które odbędą się u nas i w Polsce. Na szczególną uwagę zasługuje przygotowanie moralne zawodników reprezentacji Ukrainy oraz naszych kibiców na stadionach. Wydaje się, że stało się jasne, iż przeprowadzane swego czasu sztuczne, masowe zaganianie wszystkich kijowskich dynamowców do partii SDPU(o) nie ma nic wspólnego z pracą wychowawczą. Tak samo jak nic nie dawało to w kwestii wpajania sportowcom miłości do języka ojczystego. Zacznę od kapitana reprezentacji Ukrainy Andrija Szewczenki. Zważywszy na wysoki autorytet w światowym futbolu, powinien on wreszcie publicznie przemówić w języku ojczystym, języku rodziców, którym to językiem wspaniale posługują się dziadek, ojciec, matka i siostra sportowca. Publicznie rozmawiając po włosku, angielsku, obiecując, że synowie będą uczyć się języka ojców, czas najwyższy, by jako gospodarz autorytatywnego forum przemówił jednym z najpiękniejszych języków świata. Nie chce się wierzyć, że jeszcze ktoś z kapitanów drużyn narodowych krajów uczestniczących w finale nie mówi w języku ojczystym. Z jakiegoś powodu w ostatnim czasie przestał komunikować się w języku ojczystym wicekapitan Ołeksandr Szowkowski, nagle „zapomnieli” swój język J. Sabo oraz O. Bazylewycz, zapomniał znawca nawet języka szwedzkiego, basarenie” na meczu reprezentacji przeciwko Francuzom było zaledwie 15 tysięcy kibiców i mecz zakończył się pogromem naszej drużyny. Ponieważ zgodnie z wynikami losowania będziemy grać w Kijowie, Charkowie i Doniecku, miasta te muszą dorównać poziomowi lwowskich kibiców. Na takie święto futbolu należy rozwiązać dawno dojrzałą kwestię stworzenia ukraińskojęzycznego czasopisma piłkarskiego. Jeśli chodzi o nasze wydawnictwo „Futbol”, to nieprzyjemnie uderza leksyka. I w ogóle, należy przynajmniej na mistrzostwa Europy zapoczątkować godne wydawnictwo w języku ojczystym.

Машинний переклад

Zaprowadzić porządek w ruchu społecznym

W. Jewtuszenko. Spójrzmy, jak normalnie zachowali się w tej kwestii tak znani na świecie sportowcy, jak Serhij Bubka, Witalij Kliczko. Nasi sportowcy, reprezentujący jeden z najbardziej śpiewnych narodów świata, sami powinni wykonywać hymn państwowy przed meczami. I wsparcie kibiców na różnych stadionach się różni. Przoduje Lwów, kiedy na wypełnionym stadionie w jedynym patriotycznym porywie pod koniec pojedynku, na stojąco, zaśpiewano hymn narodowy. Niepowtarzalny emocjonalny wpływ udzielił się graczom. A oto w Doniecku na najlepszym wówczas ukraińskim stadionie piłkarskim „Don-Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk Ukraińskie organizacje społeczne od dawna pozostawione są na pastwę losu. Politykom są potrzebne jedynie jako dostawcy wolontariuszy podczas wyborów i jako statyści do akcji politycznych. Władzy jako partnerzy społeczni i rozsądni krytycy tym bardziej nie są potrzebne. Obywatele nawet nie podejrzewają o ich istnieniu, zachowując sowieckie postrzeganie organizacji społecznej jako czegoś w rodzaju OSWOD-u czy gorbaczowowskiego Towarzystwa Trzeźwości. Na pytanie — w czym konkretnie może pomóc organizacja społeczna — przeciętny Ukrainiec odpowiedzi nie zna. W ludzkich głowach związek zawodowy nadal kojarzy się ze skrzydlatym wyrażeniem „szkoła komunizmu”, a organizacje czarnobylców, afgańczyków i inne bardziej przypominają związki zawodowe niż współczesne struktury społeczne. O organizacjach grantojadach nawet nie warto mówić, to po prostu projekty, które „zaszczepiono” na ciele słabego ukraińskiego społeczeństwa, aby mówić, że istnieje demokracja. Bez silnej struktury narodowych organizacji społecznych nasze społeczeństwo obywatelskie przypomina paralityka. I z dołu do góry konsolidacja ruchu społecznego nie nastąpi. Zatem musi być grupa inicjatywna, gotowa wziąć na siebie ciężar bycia rządem społecznym, zjednoczyć ruch społeczny z góry. Do tego potrzebne jest małe grono ludzi, którzy wiedzą, co robić. Pierwszym zadaniem takiego samozwańczego rządu jest zaprowadzenie porządku w ruchu społecznym, zjednoczenie go w jedną sieć za pomocą horyzontalnych kontaktów i regulaminu. A już potem zorganizowanie ogólnoukraińskiej akcji na rzecz poparcia ludowego projektu ustawy emerytalnej czy systemu podatków będzie bardzo proste. Jeśli taki rząd zadba o to, by było kim kierować, będzie mógł bronić interesów obywateli. Wtedy i system polityczny zmieni się na potrzeby obywatela. Zatem trzeba przeprowadzić inwentaryzację wszystkich organizacji społecznych, wyodrębniając rdzennie narodowe, których działalność jest pożyteczna dla całego społeczeństwa. Następny krok — uzbroić je we współczesną metodologię działania jednolitego ukraińskiego wzorca. Rząd nad ukraińskimi rozsądnymi zorganizowanymi patriotami jest potrzebny, inaczej wszystko będzie tak, jak jest — ruchy Browna patriotyzmu, rozsądne dyskusje i niekończące się tworzenie grup na FB.

Машинний переклад

Dziedzictwo akademika Wiernadskiego i przyszłość narodu

Wiliam Petrowycz Kornijczuk z wykształcenia jest inżynierem radiotechnikiem. Ukończył Kijowski Instytut Politechniczny oraz aspiranturę. Obronił pracę kandydacką na temat optyki elektronowej. Pracował w przemyśle, w różnych placówkach oświatowych i instytucjach naukowych. W ostatnich latach zajmuje się innowacyjnym podejściem do duchowego odrodzenia narodu oraz jakościowej odnowy wszystkich sfer społeczeństwa obywatelskiego i państwa. Jego opracowania bazują na adaptacji naukowego dziedzictwa akademika W. I. Wiernadskiego o noosferze w celu wyprowadzenia Ukrainy na jakościowo nowy poziom rozwoju cywilizacyjnego. Kostantyn SYTNYK, akademik NAN Ukrainy. Ukraina, znalazłszy się w epicentrum wszechogarniającego kryzysu, potrzebuje kardynalnej zmiany swojego oblicza w światowej świadomości społecznej. Do tego potrzebne są zasadniczo jakościowo nowe idee i podejścia jako jedyna droga odnowy całego naszego życia. Tylko przy tych warunkach startowych nasze państwo będzie mogło wyjść na lidera światowego. Każdy kryzys, zwłaszcza obecny, najboleśniej uderza w najbardziej bezbronne warstwy ludności: dzieci, chorych, emerytów. Dlatego pierwszorzędnego znaczenia nabierają środki, które są kierowane na osiągnięcie jakościowo nowego poziomu rozwoju naszego systemu ochrony zdrowia oraz na zwiększenie zaufania ludzi do niego. Najkrótszą drogą do tego jest przekształcenie istniejącej niedoskonałej ochrony zdrowia w naukowo uzasadniony system społecznego ubezpieczenia medycznego obywateli. Oczywiście, w tradycyjnych warunkach, które u nas istnieją, wcielić to w życie jest niemożliwe. Poziom nauki i ogólnie świadomość ludzi nie odpowiadają wymaganiom czasu. Dlatego tak ważnego znaczenia nabiera zastosowanie naukowego dziedzictwa naszego rodaka, światowego geniusza akademika Wołodymyra Iwanowycza Wiernadskiego. Jedyne, na czym może bazować nasza gwarantowana lepsza przyszłość, to narodowy intelekt. Właśnie on jest zdolny uzdrowić naród. Najkrótsza droga do intelektu wiedzie poprzez systemy, które będą rozwijać się na twórczej narodowej podstawie z zaangażowaniem najnowszych światowych osiągnięć naukowych. Zgodnie z nauką o noosferze W. I. Wiernadskiego nie tylko wykryto ścisły związek między zdrowiem narodu a jego potencjałem intelektualnym, ale także zapoczątkowano naukowe podejście do zachowania i wzmocnienia zdrowia obywateli. Znalazło to logiczną kontynuację w cyklu prac W. P. Kornijczuka pod wspólnym tytułem „Akad. W. Wiernadski i system ochrony zdrowia Ukrainy światowego poziomu”, które zostały przedstawione do zdobycia prestiżowego tytułu laureata Złotego Medalu im. W. Wiernadskiego. Autor zapoczątkował innowacyjno-inwestycyjną ideę jednoczesnych i gwałtownych przekształceń we wszystkich sferach życia społecznego. A także opracował podejście do przełomu systemu ochrony zdrowia Ukrainy w światowych liderów. Gwarancją sukcesu jest wyprzedzające opracowanie „Innowacyjnej strategii Ukrainy” oraz „Innowacyjnej strategii ochrony zdrowia”, a także „Narodowego innowacyjnego projektu ochrony zdrowia” itp. Wszystkie materiały wielokrotnie ukazywały się w osobnych wydaniach. Kolej na stworzenie regionalnie rozgałęzionej sieci Kreatywnych Centrów Strategicznego Imidżmejkerstwa, przede wszystkim w sferze ochrony zdrowia. Nieodłącznym składnikiem elity intelektualnej narodu występuje intelektualna menedżersko-wiodąca elita ochrony zdrowia. Musi ona być na poziomie światowego procesu cywilizacyjnego. Rozwój systemu ochrony zdrowia Ukrainy będzie odbywał się zgodnie z wymaganiami przejścia od „żywego spostrzeżenia do abstrakcyjnego myślenia i od niego do praktyki”. Zgodnie z pierwszym uogólnieniem będzie odbywać się opracowanie „Koncepcji wyprowadzenia Ukrainy z epicentrum kryzysu planetarnego”. Na następnym etapie nowatorskich przekształceń będzie angażowana „Wszechświatowa strategiczna konceptualno-profesjonalna inicjatywa”. Z jej wdrożeniem stanie się możliwe odczuwalne zbliżenie do Diaczenki, 25.03.1910), poety i członka UPA, oraz Mychajła Soroki, wiodącego działacza OUN, długoletniego więźnia politycznego (27.03.1911). W marcu zakończyli swoje życie i odeszli w nieśmiertelność Sława Stećko (12.03.2002) i Wiaczesław Czornowił (25.03.1999). Pamiętajmy o nich! Liga Kobiet Ukraińskich ze szczególnym pietyzmem wspomina wybitne Ukrainki, które podarował Ukrainie marzec: 24 marca 1869 r. urodziła się działaczka społeczna, dziennikarka, senator polskiego sejmu, członkini Związku Ukrainek Ołena Kysilewska; 19 marca 1930 r. — nasza wybitna współczesna, poetka Lina Kostenko. 29 marca 1976 roku zakończyła ziemskie życie znana działaczka społeczna i polityczna, liderka Związku Ukrainek, ukraińska poseł w polskim parlamencie Milena Rudnyćka. Wspomnienie o tych imionach budzi w naszej pamięci Marcowy Dzwon… Przysłuchajmy się mu, zwróćmy swoje serca do naszych sławnych rodaków. I zastanówmy się, czy godnie kontynuujemy ich tradycje miłości do Boga i Ukrainy. wszystkich składników systemów społeczno-politycznych i społeczno-ekologicznych do światowego przywództwa. Zgodnie z nauką Wiernadskiego o noosferze rozwiązanie postawionych zadań będzie osiągane drogą stworzenia warunków dla twórczej inicjatywy jakościowo nowej generacji. Wskazany system będzie rozwijał się na intelektualnie potężnej narodowej podstawie, angażując najnowsze światowe osiągnięcia naukowe. W praktyce, jak pisze autor, „energia tworzenia społeczeństwa przekształci się w aktywność konstruktywnych pragmatycznych działań”. Ale do tego potrzebna jest jakościowo nowa praca zjednoczonej kohorty ludzi o podobnych poglądach, profesjonalistów z narodowo świadomymi liderami.

Машинний переклад

W ogrodzie bez, a w Kijowie „Spasibo! Was toże”

Walentyna SEMENIAK, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, m. Tarnopol. Czyżby w żaden sposób nie mogły odrodzić się patriotyczne tradycje i zwyczaje na południu i wschodzie Ukrainy, a także w Kijowie? Ile lat z rzędu w święta Bożego Narodzenia dzwonię tam, aby złożyć życzenia z okazji Narodzenia Chrystusa, i za każdym razem słyszę w odpowiedzi na moje tradycyjne pozdrowienie „Chrystus się rodzi!” — „Spasibo i was toże”. Dlatego wcale się nie zdziwiłam, czytając, że sesja rady miejskiej Dniepropetrowska podjęła decyzję, by jedną z ulic miasta nazwać imieniem Breżniewa. Zamiast odradzać to, co utracone i zniszczone, uwieczniamy imiona tych, którzy niszczyli nasze świętości. Pewnego razu grupa młodzieży ze wsi Wełyki Haje pojechała z wertepem do Kijowa, to przyjęto ich tam jak ugrupowanie polityczne, które już zaczęło prowadzić pracę agitacyjną przed wyborami! A przecież byli w strojach wertepowych! Czy wiecie, co oznacza w tłumaczeniu z łaciny słowo „ariowie”? Korzenie. A w tłumaczeniu z sanskrytu? W najpierwszym i najdawniejszym języku świata oznacza to: „Idź i działaj”. A czy będziemy działać, jeśli stracimy związek z tymi korzeniami? Bo kiedy się ich nie podżywia, nie podlewa świętymi wodami pamięci i tradycji, one usychają.

Машинний переклад

Marcowy dzwon

Lidia KUPCZYK, przewodnicząca Lwowskiej organizacji miejskiej Wszechukraińskiej Ligi Kobiet Ukraińskich. Marcowe dni w sposób naturalny i tradycyjny kojarzą się z imieniem naszego wielkiego ukraińskiego proroka Tarasa Szewczenki. Sam Pan mocno połączył Wielkiego Poetę z tym wiosennym miesiącem: przypada nań dzień jego Anioła — Tarasa, dzień urodzin i dzień śmierci, a nawet „Kobziarz”, który stał się drogowskazem dla narodu ukraińskiego, po raz pierwszy został wydany w marcu 1840 r. Posłuchajmy więc tej Bożej podpowiedzi i poświęćmy ten miesiąc naszemu Prorokowi! Starajmy się patrzeć na świat, na los Ojczyzny oczami Tarasa, wtedy będzie to najjaśniejsze, najszczersze i najmądrzejsze spojrzenie. Spójrzmy więc w ukraiński kalendarz historyczny na zaledwie pierwszy miesiąc wiosny. 2.03.1876 roku urodził się wybitny ukraiński historyk Myron Korduba. Marzec podarował nam niezrównane talenty muzyczne. 4 marca 1815 roku urodził się wybitny ukraiński kompozytor, ksiądz Mychajło Werbycki, któremu zawdzięczamy nasz hymn. 21 marca 1842 roku urodził się genialny Mykoła Łysenko, 30 marca 1880-go — niesłusznie zapomniany kompozytor Jarosław Jarosławenko, 4.03.1949-go — niezapomniany Wołodymyr Iwasiuk, 6.03.1931-go Ołeksandr Biłasz, 27.03.1955 r. — nasz krajan, kompozytor i piosenkarz Ihor Biłozir. W marcu odszedł do wieczności wybitny muzyk i kompozytor, akademik Filaret Kołessa. A siłę ukraińskiego ducha potwierdziło tragiczne wydarzenie 8—9 marca 1946 roku. W te dni staraniami organów represyjnych systemu sowieckiego na Lwowskim pseudosoborze ogłoszono likwidację Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej i rzekomo dobrowolne przyłączenie jej do Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Pomimo okrutnych represji aparatu państwowego totalitarnego kraju, prawie dwie trzecie ukraińskich księży wytrwało, nie poddało się naciskom i nie wyrzekło się swojej wiary. 17 marca 1874 roku urodził się ukraiński patriota, ksiądz i krzewiciel oświaty Augustyn Wołoszyn, który całe życie poświęcił służbie Bogu i Ukrainie. Przebudził on ukraińskiego ducha zniewolonego ludu Zakarpacia, podniósł go do walki o własne państwo. 14 marca 1938 roku w Chuście ogłoszono niepodległość Karpato-Ukrainy na czele z prezydentem Augustynem Wołoszynem. I choć wkrótce ziemie zakarpackie okupowali Węgrzy, idea niepodległości Ukrainy żyła i rozwijała się w umysłach naśladowców. Dalekiego 20 marca 1632 roku urodził się sławny hetman Iwan Mazepa. 18 marca 1918 roku utworzono organizację wojskową „Ukraińscy Strzelcy Siczowi” na czele z Wołodymyrem Starosolskim. 4 marca 1952 r. w walce z enkawudzistami zginął utalentowany artysta i bohater UPA Nił Chasewycz. A 5 marca 1950 r. śmiercią bohatera poległ głównodowodzący UPA generał Taras Czuprynka — Roman Szuchewycz. Na marzec przypadają dni urodzin sławnych synów Ukrainy Marka Bojesława (Mychaj-

Машинний переклад

Spojrzenie

Pewnego razu usłyszałam w radiu oburzony głos słuchacza, który domagał się od rządu i mediów szerszego obchodzenia 23 lutego jako dnia Obrońcy Ojczyzny, aby tym samym zachować pamięć o bojowych wyczynach naszych żołnierzy. Dzień ten ustanowiono na cześć wyczynów rosyjskich żołnierzy na północy Rosji, słusznie, był on świętem dla Związku Radzieckiego. Ależ my żyjemy na Ukrainie i u nas powinien być dzień Obrońcy, uświęcony wyczynami ukraińskich żołnierzy. Pierwszą militarną obroną Ukrainy jako państwa była bitwa pod Krutami, dlatego właśnie ten dzień nasza Rada Najwyższa i prezydent powinni ogłosić dniem Obrońcy Ukrainy i świętować go tak, jak świętowali i świętują w Rosji swój dzień Obrońcy. A dla uczczenia pamięci o bojowych wyczynach naszych żołnierzy podczas II wojny światowej jest wystarczająco oficjalnych świąt: Dzień wyzwolenia Kijowa, Dzień wyzwolenia Ukrainy, Dzień Zwycięstwa. Ludzie! Przemyślcie historię swojego państwa, a nie narzucajcie chwały cudzego! O. ZAWADSKA, w której rodzinie zginęli podczas wojny wszyscy mężczyźni oraz mężczyźni z rodziny mojego męża. Przejdźcie prospektem Marksa w Siczosławiu: czy jest tu wiele ukraińskich szyldów? Byliśmy i jesteśmy moskiewską kolonią, nie ma narodu, jest populacja. Wszystkie rozmowy o dwujęzyczności to moskiewska głupota. Nawet kanclerz Niemiec powiedziała, że wielokulturowość to krok donikąd. Proponuję wszędzie uparcie i wytrwale posługiwać się językiem ukraińskim. Jesteśmy na swojej ziemi!

Машинний переклад

Dziękujemy za gazetę i książki

Dzień dobry, szanowni twórcy „Słowa Proświty”! Prenumerujemy waszą gazetę już trzeci rok i z niecierpliwością czekamy na każdy numer. Jesteśmy szkolną biblioteką. Wasz czasopismo czytają wszyscy: bibliotekarze, nauczyciele, uczniowie, a publikacje wykorzystują nauczyciele filologii i historii oraz my podczas organizowania imprez masowych. Tematy artykułów są aktualne i skłaniają do rozmów i dyskusji. Wasze patriotyczne działania służą Ukrainie. Wspieramy twórców jedynej patriotycznej gazety. Szczególne podziękowania za bonus: otrzymaliśmy pięć wydań „Biblioteki «Słowa Proświty»” – dla nas i naszych czytelników to najlepszy prezent. Życzymy wszystkim Wam mocnego zdrowia, cierpliwości i wdzięcznych prenumeratorów! Z poważaniem, miłośnicy „Słowa Proświty”, pracownicy szkolnej biblioteki Zespołu Szkół w Nowym Tetiewie...

Машинний переклад

Kto, jak nie my?

Wiktor KOBZAR, Ukrainiec, czytelnik „Słowa Proświty”, obwód dniepropetrowski Piszę odpowiedź na publikację w „Słowie Proświty” (nr 4, 2012) „Obrońmy nasz ojczysty język państwowy”. Niestety, nasz język jeszcze nie jest szeroko używany w społeczeństwie, zwłaszcza w nauce. I ni-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ście za nich. Wystąpiło 21 uczestników. Repertuar był różnorodny: dzieci organicznie wchodziły w role, żywo oddawały przeżycia i twórcze zamysły autorki. Podczas gdy członkowie jury obradowali nad występami, przewodnicy oprowadzający opowiedzieli dzieciom o muzeum i pokazali najciekawsze eksponaty. Pierwsze miejsce zdobyła Alina Szewczuk, studentka Kijowskiego Kolegium Transportowo-Ekonomicznego, za recytację wiersza „Zorza poezji”; drugie miejsce podzieliły się Anna Bezsztanko, studentka Kijowskiego Kolegium Radiomechanicznego NAU (wiersz „Jak kocham te godziny pracy”), oraz Weronika Potykha, studentka Kijowskiego Kolegium Przemysłowego (wiersz „Napis w ruinie”); trzecie miejsce zajęły Regina Zemlana, studentka Kijowskiego Kolegium Przemysłowego (wiersz „Kto wam powiedział, że jestem słaba?”), Jewhen Lanin, student Kijowskiego Technikum Przyrządów Elektronicznych (wiersz „Słowo, czemu nie jesteś twardą krycą?”) oraz Mariana Mykytenko, studentka Kijowskiego Kolegium Zawodowo-Pedagogicznego im. A. Makarenki (wiersz „Oto w nocy przebudziły się dumy”). Cieszy fakt, że w konkursie wzięli udział i zostali zwycięzcami studenci przede wszystkim uczelni technicznych, co oznacza, że przyszła inteligencja techniczna będzie miała szeroki światopogląd i patriotyczne poglądy. molюk, wykładowczyni instytutu pedagogicznego Wanda Czajkiwska, pisarz Anatolij Żurawski. Od 2000 roku — S. Wasylczuk. Głównym zadaniem działaczy Proświty na obecnym etapie jest, ich zdaniem, kształtowanie u młodzieży świadomości narodowej, szacunku dla języka ojczystego, kultury, pieśni, przezwyciężanie u ludzi kompleksu ukraińskiej niższości, kształtowanie przekonań patrioty-państwowca. W tym celu działacze Proświty często występują z rozmowami i wykładami przed uczniami szkół i uczelni wyższych obwodu, organizują konferencje naukowo-praktyczne, okrągłe stoły, spotkania, wieczory literacko-poetyckie i muzyczne, wyprawy do miejsc ukraińskiej bohaterskiej chwały, święta języka ojczystego i inne. O ciekawych faktach z życia i działalności żytomierskiej „Proświty” tamtych lat mówili znani żytomierscy regionaliści Heorhij Mokrycki i Ruslan Kondratiuk. O wystawie dokumentów związanych z początkowym okresem działalności „Proświty” wyjaśniała Halina Humeniuk, kierowniczka wydziału informacji i wykorzystania dokumentów archiwum. Reportaż o wystawie pokazano w regionalnej telewizji, informację przekazano w regionalnym radiu oraz w niektórych środkach masowego przekazu.

Машинний переклад

Odnotowano pamiętną datę

S. KARPENKO, m. Żytomierz W czytelni obwodowego państwowego archiwum zebrali się naukowcy, przedstawiciele społeczności obwodu oraz media, by uczcić pamiętną datę żytomierskiej „Proświty”: 26 lutego 1907 roku, równo 105 lat temu, administracja ówczesnej guberni wołyńskiej carskiej Rosji zarejestrowała statut „Wołyńskiego Ukraińskiego Towarzystwa w Żytomierzu”. Z tej okazji w archiwum otwarto wystawę dokumentów związanych z założeniem i działalnością żytomierskiej „Proświty” w tamtych odległych czasach. Otwierając wystawę, dyrektor archiwum Stanisław Synycki podkreślił, że ówczesna „Proświta” wpływała na kształtowanie świadomości narodowej naszych ziomków, i wezwał naukowców oraz działaczy społecznych miasta i obwodu do aktywnego studiowania naszej historii i źródeł ukraińskiej państwowości. Przewodniczący obwodowej „Proświty”, dziennikarz Swiatosław Wasylczuk, opowiedział, że u początków żytomierskiej „Proświty” stali ukraińscy patrioci: profesor Wasyl Krawczenko wraz z żoną Olimpiadą, siostry-poetki Weronika Morozówna (Hładka) i Ludmiła Kurek „Wołoszka”, pisarze Jakiw Sawczenko, Klym Poliszczuk, literaturoznawca Mykoła Hładkyj, przewodniczący gubernialnego zarządu ziemskiego Iwan Ljubynećkyj oraz wielu innych. „Proświta” miała własny lokal składający się z pięciu pokoi, w których mieściły się sekcje: teatralno-dramatyczna, pieśniarsko-muzyczna, imprez masowych, wydawnicza, biblioteczna oraz czytelnia. Działalność towarzystwa rozciągała się na powiaty i gminy. W pracy towarzystwa uczestniczyli wybitni działacze ukraińskiej literatury i kultury: Lesia Ukrainka wraz z matką Oleną Piczłką, pisarze Wasyl Stefanyk, Mychajło Staryćkyj, kompozytor Mykoła Łysenko. Prosvityanie organizowali wieczory literacko-artystyczne, obchodzili ludowe obrzędy, urządzali wystawy sztuki ludowej, wystawiali przedstawienia o życiu ludu i inne. „Proświtą” aktywnie interesowała się miejscowa żandarmeria, która wprowadziła jawny nadzór nad jej działaczami. Rozmach pracy towarzystwa przestraszył carską władzę i w kwietniu 1912 roku „Proświtę” zakazano, a jej działaczy poddano prześladowaniom. Po raz drugi odrodziła się w marcu 1917 roku, kiedy powstała Centralna Rada w Kijowie. Zakazała jej radziecka władza rosyjska w 1921 roku. Trzecie odrodzenie „Proświty” nastąpiło 27 kwietnia 1989 roku, gdy grupa żytomierskich dziennikarzy, artystów, literatów, wykładowców wyższych uczelni i szkół oraz studentów utworzyła pierwszą w obwodzie filię Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, która wkrótce przyjęła nazwę „Proświta”. Pierwszym przewodniczącym miejskiej filii towarzystwa „Żywotoki” wybrano Swiatosława Wasylczuka. Później towarzystwo kierowała nauczycielka Ljuba Jar-

Машинний переклад

Kto przyszedł, ten zwyciężył

Nadija KYRJAN Fot. Oleś DMYTRENKO W Muzeum Lesi Ukrainki odbył się konkurs recytatorów poezji genialnej autorki „Leśnej pieśni”, zorganizowany przez Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Jego uczestnikami byli kijowscy studenci uczelni I–II poziomu akredytacji. Imprezę rozpoczęła starsza pracownica naukowa muzeum Ljubow Koszteljanczuk. Powiedziała ona, że obecne świętowanie 141. rocznicy urodzin Lesi Ukrainki zbiegło się z inną znaczącą datą — 100-leciem napisania znanego dramatu poetki „Kamienny gospodarz”. W sali, w której odbywał się konkurs, zaprezentowano ilustracje do tego utworu z funduszy muzeum, autorstwa znanych ukraińskich artystów Wołodymyra Wasylenki i Ludmiły Kowalczuk, a także narodowego artysty Wasyla Czabannyka. „Nie jedno pokolenie czytelników przyłączało się do słowa Lesi — powiedziała Ljubow Koszteljanczuk. — Jest ona potrzebna nam także dzisiaj. Ta niezwykła poetycka, emocjonalna, intelektualna sugestia utworów Lesi, która trafia do naszej duszy, pogłębia nas, duchowo nas wzbogaca. Kiedy przechodzimy wewnętrzną duchową ewolucję, potrzebujemy nowego odczytania wersów Lesi. Odkrywamy nowe barwy emocjonalnego, zmysłowego postrzegania świata przez poetkę. W tym pomagają nam ludzie obdarzeni talentem artystycznym. Dzisiejszy konkurs poetycki odkryje przed nami nowe talenty”. Dzieci się denerwowały, bo słuchało ich i oceniało poważne jury, na czele którego stała ludowa artystka Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Larysa Kadyrowa, a członkami byli: Iryna Szczukina, kierowniczka muzeum Lesi Ukrainki, Borys Ławrenjuk, przewodniczący Rady Koordynacyjnej ds. wykonywania obowiązującego ustawodawstwa uczelni I–II poziomu akredytacji i rozwoju edukacji, Wasyl Wasylaszko, poeta, laureat nagrody im. Lesi Ukrainki, Mykoła Nesterczuk, sekretarz odpowiedzialny OUT „Proświta”, Switłana Feszczenko, kierowniczka wydziału organizacyjnego „Proświty”. „Przekraczając próg tego budynku — powiedział Borys Ławrenjuk — czuje się szczególną aurę. Przecież tu mieszkała Leś Ukrainka, tu są jej osobiste rzeczy, książki, z których korzystała. To świątynia, której nie da się z niczym porównać. Tu się oczyszczasz. Nie martwcie się, wszyscy jesteście zwycięzcami już dlatego, że tu przyszliście i dotknęliście duszą nieśmiertelnego słowa Lesi”. Pedagodzy i przyjaciele konkursantów denerwowali się nie men-

Машинний переклад

Zebrała się Kozacka Rodzina

Serhij DZIUBA, zastępca przewodniczącego Swatowskiej Rejonowej Organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Swatowska Rejonowa Organizacja Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki w obwodzie ługańskim, przy wsparciu rejonowej administracji państwowej, zorganizowała dla rodaków święto ojczystego języka i ukraińskiej pieśni. Głównymi bohaterami byli młodzieżowy zespół „Kozacka Rodzina” z miasta Stachanow (kierownik K. Kripak), którego repertuar obejmował klasyczną, ludową i współczesną pieśń ukraińską, ale przeważały pieśni kozackie. W Domu Ludowym „Swatowa-Łuczka” wybrzmiewały także utwory w wykonaniu zespołu „Swatowscy Kozacy” z miasta Swatowe oraz Mychajły Kożewnikowa (Kijów). Najlepsi wykonawcy otrzymali od widzów upominki, a także książki i płyty od Wydawniczego Centrum „Proświta”. Ataman Wschodniego Kozactwa Ukrainy S. Borysenko zaprezentował książkę „Przeszłość ukraińskiego kozactwa na Ługańszczyźnie”, a także gazetę „Kozacka Warta” oraz kalendarz na 2012 rok od spółdzielczej kasy kredytowej „Swatowa-Łuczka”. Organizatorzy dziękują sponsorom: S. Borysence, posłowi do Rady Najwyższej Ukrainy P. Mowczanowi, spółdzielczej kasie kredytowej „Swatowa-Łuczka”, sklepowi „Kwiaty Zofii” oraz przedsiębiorcy Ja. Mychajłowowi.

Машинний переклад

„Obrońmy UżNU przed zniszczeniem!”

Apel Zakarpackiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki Przez wiele pokoleń mieszkańcy Zakarpacia marzyli o tym, aby mieć na swojej ziemi ukraiński uniwersytet narodowy. Dążąc do realizacji tego pragnienia, za czasów Karpackiej Ukrainy mówiono nawet o przeniesieniu z Pragi na Zakarpacie Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu, jednak marzenie to udało się zrealizować dopiero w 1945 roku, wraz z utworzeniem Użhorodzkiego Państwowego Uniwersytetu. Obecnie Użhorodzki Uniwersytet Narodowy to potężna i autorytatywna uczelnia wyższa Ukrainy, która jest „Alma Mater” dla dziesiątek tysięcy wysoko wykwalifikowanych specjalistów, którzy wnieśli i nadal wnoszą ogromny wkład w rozwój gospodarki narodowej, nauki, oświaty i kultury całej Ukrainy. Uważamy, że tzw. „reorganizacja” Użhorodzkiego Uniwersytetu Narodowego, którą zainicjował D. Tabacznyk, to nawet nie awantura, lecz celowa dywersja przeciwko ukraińskiej oświacie na Zakarpaciu, a także nie tylko na Zakarpaciu. Zakarpackie obwodowe zjednoczenie WUT „Proświta” w pełni popiera „Apel do kierowników zakładów edukacyjnych, pedagogów i studentów Ukrainy” kolektywu pracowniczego UżNU z 23 lutego bieżącego roku, uchwały masowego wiecu studentów i zebrania kolektywu pracowniczego z 28 lutego, i wzywa społeczność regionu, organizacje, partie, kolektywy, a także poszczególnych obywateli do ich poparcia. 28 lutego 2012 r. Przewodniczący Zakarpackiego Obwodowego Zjednoczenia WUT „Proświta” im. T. Szewczenki Wołodymyr PIPASZ

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

daleko od Ukrainy. Kiedy pierwszy szereg padł, trzeba komuś zająć miejsce… Nie chciałoby się, aby wszystkie rozważania-sprzeciwy (jeśli takie będą) dyktowane były strachem przed czołgiem, który miażdży wszystko przed sobą. Powiem wam: do stycznia 1972 roku, czyli do pierwszego aresztowania, byłem ukrainofilem. Mordowia uczyniła mnie Ukraińcem. Teraz jest mi obojętne, jak będą mnie nazywać: nacjonalistą, czy szpiegiem, czy zdrajcą. Wiem swoje — zbyt katastroficzna jest duchowa egzystencja mojego narodu, by można było siedzieć, założywszy ręce… Powiem więcej: moja poezja, moje przekłady czy artykuły literackie — to grzeszne zajęcie. Obowiązki syna narodu, odpowiedzialnego za ten naród — to jedyne obowiązki…”. Wasyl Owsijenko dodał: “Podkreślam tę postawę obywatelską właśnie teraz, kiedy nadchodzą bardzo odpowiedzialne czasy”. Literaturoznawca, doktor nauk filologicznych Wołodymyr Moreneć w swoim wystąpieniu również zaznaczył, że to wydanie jest bardzo potrzebne. “Największym czynem Wasyla Stusa jako myśliciela i artysty — jest przeciwstawienie się gigantycznemu złu komunizmu, bolszewizmu. Wcielił on w słowo nie doświadczenie pouczania, a doświadczenie cierpienia. Tym samym dokonał największego wyłomu w ideologii bolszewizmu, zrobił dla naszych czasów niewiarygodnie wiele”, — uważa Wołodymyr Moreneć. Wydanie przeanalizowała literaturoznawca, doktor nauk filologicznych Eleonora Sołowiej, podkreśliła ona, że tekstów naszych najlepszych poetów musi być dużo, muszą być one dostępne. Wszak ikoniczną postać znają wszyscy, znacznie mniej ludzi zna poezję. Najlepszym sposobem na zmianę sytuacji jest pojawienie się książek, takich jak ta. Podczas wieczoru poezję Wasyla Stusa deklamowali Wasyl Owsijenko, młodzi poeci Pawło Korobczuk, Iryna Szuwałowa, Iwan Kołomijeć, fragment szkicu Wasyla Stusa “Fenomen epoki. Wstępowanie na Golgotę sławy” przeczytała Łesia Matwijczuk, kompozycję muzyczną do słów poety wykonała Ołena Hołub.ni. Ale wichura powojennego czasu na wszystko nałożyła swój surowy odcisk. Więc z obietnic tych, zdaje się, tak nic i nie zrealizowało się — “Żarna” nie są rozkręcone do dziś. Czy Ułas Samczuk wracał do tego utworu później? Ależ oczywiście! Maszynopis jego z licznymi późniejszymi autorskimi poprawkami przechowywany jest w zbiorach działu rękopisów Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy. Kserokopia jego jest także w Muzeum Literackim Ułasa Samczuka w Równem. A oto jako osobne wydanie utwór ukazał się po raz pierwszy. Pracownicy Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem zapalili “Świecę pamięci”, przyуроczoną uczczeniu autora nieśmiertelnej “Wołyni” z okazji 107. rocznicy od dnia jego urodzin. W programie wydarzenia odbyła się prezentacja książki Ułasa Samczuka “Szumią żarna”. W wydarzeniu wzięli udział profesor Wałerij Połkowśkyj z Kanady, pisarze, proświcianie, Rówieński kureń płastowy imienia U. Samczuka, uczniowie i studenci. Podczas prezentacji brzmiały utwory U. Samczuka.

Машинний переклад

Był rycerzem światła

Nadiya KYRYAN. W wydawnictwie „Smołoskyp” w serii „Szistdesiatnyky” ukazała się książka wybranych utworów Wasyla Stusa, którą opracował Dmytro Stus. Przedstawiono tu wczesne wiersze poety, wybór ze zbiorów „Kruhowert”, „Zymowi derewa (1970)”, „Weselyj cwyntar (1970)”, „Czas tworczosti (1972)”, rozdziały „Poza zbirkaamy. Wirszi 1960-ch rr.”, „Zbirka „Palimpsesty” (Mahadanska wersija, w pownomu obsiazi przedstawleno upersze)”, „Wirszi 1980—1983 rr.”, „Krytyka ta publicystyka”, „Lystuwannia”. Do książki włączono również artykuły literacko-krytyczne, wystąpienia i wspomnienia o Wasylu Stusie autorstwa Mychajła Hejfeca, Jurija Szewelow, Mychajłyny Kociubynskiej, Jewhena Swerstuka, Iwana Dziuby, Wasyla Owsijenki oraz kilku innych autorów, wierszowane dedykacje dla poety, a także bibliografię, materiały fotograficzne, przypisy. W gruntownej przedmowie „Wasyl Stus — poet, prawozachysnyk, ludyna”, która liczy ponad 60 stron, Dmytro Stus opowiada o kształtowaniu się osobowości ojca, formowaniu jego przekonań kulturowo-estetycznych, przytacza liczne listy i wspomnienia o nim. Prezentacja książki odbyła się w Kijowskim Domu Nauczyciela. Przed rozpoczęciem zabrzmiały pieśni Serhija Moroza do wierszy Wasyla Stusa „Skuczyw”, „Na zołotu sołomu”, „Tilky toboju” i inne, zdumiewająco harmonijne i poruszające. Spotkanie rozpoczął dyrektor wydawnictwa „Smołoskyp” Rostysław Semkiw: „Dla nas wydanie tej książki jest niezwykle ważne. W niej zarówno opracowujący, jak i wydawnictwo starali się położyć nacisk na obie hipostazy Wasyla Stusa: jako działacza społecznego i jako poetę, jako obrońcę praw człowieka i jako człowieka wyrafinowanej kultury”. Wszyscy mówcy podkreślali, że jedno z czołowych miejsc w literaturze ukraińskiej XX wieku, które Wasyl Stus słusznie zajmuje, jest uwarunkowane zarówno jego działalnością w obronie praw człowieka, jak i jego konfrontacją z reżimem, z ówczesnym systemem. W planach wydawnictwa jest pełne zebranie jego utworów. Wasyl Stus to zdumiewający i rzadki przykład integralności, harmonijności, uczciwości, odpowiedzialności przed sobą i społeczeństwem. Pomimo liczby wydrukowanych jego utworów i opracowań na jego temat, dopiero zaczynamy pojmować ten fenomen „rycerza światła”, człowieka, który w najcięższych warunkach zdołał pozostać sobą, obronić własną godność, nigdzie i nigdy nie sfałszować, stale wzmacniać ducha, rozwijać intelekt i maksymalnie wykorzystać dany przez Boga talent. Refleksjami o kształtowaniu się swojego przyjaciela jako poety i człowieka podzielił się znany obrońca praw człowieka, doktor filozofii Jewhen Swerstuk. „Przypominam sobie swoją rozmowę z Mychajłyną Kociubynską pod koniec lat 80. XX wieku. Prowadziłem paralelę między Stusem a Lorką. Wyrażałem przypuszczenie, że Stus na Ukrainie wyrasta na postać symboliczną, jak w Hiszpanii Lorka. Pozycja Wasyla była nawet bardziej wyrazista. Mychajłyna odpowiedziała wtedy: „Lorkę śpiewała cała Hiszpania, a Stusa nikt nie zna”. W tamtym czasie bardzo trudno było przypuścić: miną dwie-trzy dekady — i pojawią się dziesiątki książek poświęconych Stusowi, jego książki będą wydawane niemal co roku. Ale Bóg strzeże swojego. Jest coś, co zawsze skrzydłem ochrania wielkie słowo. Nowa książka wyboru jest bardzo udana, dla szerokiego czytelnika to lepsze niż wielotomowe wydanie. Zatem nigdy nie możemy odgadnąć losu poety, którego zamknięto, utajniono, zniszczono i, zdawałoby się, na zawsze”. Obrońca praw człowieka, autor licznych opracowań o więźniach politycznych, towarzysz Stusa z łagrów Wasyl Owsijenko rozpoczął wystąpienie ciekawą obserwacją: „Kiedy zbierałem się tutaj, zmierzyłem, ile mam już na półce książek Stusa i o nim. Do dwóch metrów już. Dziś doszło jeszcze pięć centymetrów”. On, podobnie jak Jewhen Swerstuk, podkreślił, że Wasyl Stus wybrał drogę krzyżową świadomie. Do dziś pokutuje pogląd, że na tę drogę go „pchnięto”. Owsijenko odczytał list Wasyla Stusa z 29 października 1977 roku, który nie pozostawia wątpliwości, że wybór poety był całkowicie świadomy. Świadczą o tym kluczowe frazy, w których on, jeszcze będąc więźniem, zgłasza chęć zostania członkiem Grupy Helsińskiej, gdy dowiedział się o pierwszych aresztowaniach w tych szeregach: „Ja daję zgodę zostać jego członkiem (UGH Stus z jakiegoś powodu nazywał Komitetem Nadzoru), choć i mało co mogę, będąc... Inna NAHORNA, kierownik Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem. 20 lutego 2012 r. minęło 107 lat od dnia urodzin wybitnego pisarza-wołyniaka Ułasa Samczuka i pięć lat, odkąd Muzeum Literackie Ułasa Samczuka w Równem otworzyło drzwi dla zwiedzających. Na tę datę po raz pierwszy wydano nigdzie dotąd niepublikowany dramat Ułasa Samczuka „Szumiat żorna”, który pisarz napisał w dalekim 1947 roku. Książka ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Azalija” Rówieńskiej Organizacji Obwodowej NSPU, w „Biblioteczce Muzeum Literackiego Ułasa Samczuka w Równem”, dzięki pomocy materialnej dysponentów spuścizny Ułasa Samczuka — małżeństwa Oksany i Jarosława Sokolyków (Kanada). ...Scena, teatr fascynowały Ułasa Samczuka od najmłodszych lat. I niech ta scena początkowo była amatorska — nie miało to znaczenia. Ta fascynacja jeszcze w Tylawce wybuchła inicjatywą realizowania we wsi wystawień przedstawień teatralnych, tworzenia w Dermaniu szkoły ukraińskiego tańca narodowego, wyczekiwania „na galerii” modnego w Krzemieńcu „Teatru Intymnego” i „burzliwego oklaskiwania różnych występów”. Kiedy znany działacz sztuki Anatol Demo-Dowhopilski tworzył w Równem teatr ukraiński, pisarz na wszelkie sposoby wspierał jego działalność: kierowane przez Samczuka czasopismo „Wołyń” relacjonowało każdy zauważalny krok tego teatru i jego entuzjasty-kierownika. „Rówieński Teatr Ukraiński ma dane, by stać się dobrym teatrem”, — pisał U. Samczuk w recenzji na wystawienie przez ten teatr komedii muzycznej A. Demo-Dowhopilskiego „Kochannia werchowyn” w maju 1943 roku. Zapewne już wtedy wyobraźnia pisarza wyrysowywała na rówieńskiej scenie fragmenty własnego utworu dramatycznego. Tego utworu, którego akcja działa się „podczas wojny na Wołyniu w 1942 roku”. 15 października 1947 roku w obozie dla osób przesiedlonych Ułas Samczuk z ulgą westchnął.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Przerwała spotkanie

…: „Dopisuję moje »Szumią żarna«. A za dwa dni, 17 października, zapisał w notatniku, jakby sam sobie nie dowierzał: »Wydaje się, że »Żarna« skończyłem«. W rzeczywistości jednak do pracy nad dramatem pisarz wracał także w kolejnych dniach. Widocznie dla autora ten utwór wiele znaczył. Główny bohater dramatu jest bowiem tak podobny do samego Samczuka, a postacie wyraźnie przypominają konkretnych ludzi z jego rówieńskiego otoczenia! Dlatego nad twórcą ciążyła szczególna odpowiedzialność wobec żyjących i poległych. Dlatego też w autorskich notatkach z 21 października znów czytamy zapis: „Wciąż męczę się nad »Żarnami«, przepisuję ich trzeci akt”. A z zapisu z 30 października dowiadujemy się o następującej sprawie: „W najbliższy wtorek (4 listopada) mam być na konferencji MUR-u w Moguncji-Kastel, poświęconej dramaturgii emigracyjnej… Swoje dramaty czytać będą: Iwan Bahrianyj — »Morituri«, D. Huménna — »Epizod z życia Europy Kryckiej«, I. Kernyćkyj — »Nad rzekami babilońskimi«, L. Kowalenko — »Domacha«, J. Kosacz — »Spisek pana K.«, I. Kostećkyj — »Bliźnięta jeszcze się spotkają«, I. Majstrenko — »Koniec Strachowa«, L. Poltawa — »Pomnik«, no i ja zamierzam pokazać moje »Szumią żarna«, mimo że wciąż nie są należycie opracowane”. Zdaniem autora ten „pokaz” przebiegł dość pomyślnie. I był to dzień napięty, ale radosny dla autora, 11 kwietnia 1948 roku, kiedy na Trzecim Zjeździe MUR-u referent J. Szerech nazwał dramat Samczuka „Szumią żarna” wśród trzech najwybitniejszych dramatów pisarzy ukraińskich. W literaturze wówczas modne i silne były prądy modernizmu. Jednak na „Żarna” Samczuka te prądy nie wpłynęły — autor i tu stał przy swojej zasadniczej zasadzie: „Dzisiejszy styl to styl klasyczny. Modernizm w zewnętrznym i wewnętrznym podejściu do przedmiotu — to swoiste postrzeganie świata… Ale w żadnym wypadku stylizacja liter i znaków, które maskują brak twórczego napięcia. Nie ma nic łatwiejszego, jak pisać stylem »nowoczesnym« nawet bez talentu”. Dziś, słysząc połączenie słów „szumią żarna”, dziewięciu na dziesięciu Ukraińców po prostu bezradnie wzrusza ramionami — i tyle. A przecież ten zwrot był powszechnie znany, bo trafnie charakteryzował całą epokę — życie Ukraińców pod niemiecką okupacją. Pochodzi z najpopularniejszej ówczesnej pieśni ludowej: Niebo błękitne, ziemia czarna, a ziemia czarna, hej! Na Ukrainie szumią żarna, a szumią żarna, hej!… Ta pieśń stała się błyskawiczną odpowiedzią Ukraińców na surowy zakaz okupantów korzystania z młynów i żaren. Odpowiedzią, w której jednoznacznie brzmi twarda ludowa wiara, że ukraińskie żarna zmielą nie tylko biedę i nędzę, ale i samego okupanta. Samczukowi obiecywano „Szumią żarna” zarówno wydać drukiem, jak i postawić na scenie. Obiecywali to i pisemnie, i ustnie ludzie poważni, obok…

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

na zjeździe św. Andrzeja. Zdał egzaminy na czwórki i — dostał się. Wśród uczniów było niemało chłopaków ze wsi. Z Kijowa tylko kilku. Wykładowcy — ciekawi, nieprzeciętni. Nauczycielką rysunku była u niego Ałła Horska, która zastąpiła innego nauczyciela, Wiktora Zareckiego. “To, czego się u niej nauczyłem, do dziś żyje, na świecie trzyma, — twierdzi Wołodymyr Mychajłowycz. Bo w instytucie nauczanie rysunku prawie nic nie dało. Rzeźby uczył się u Borysa Stepanowycza Dowhania, Wołodymyra Pawłowycza Łucaka. Dowhań miał szczególną estetykę, on wielki mistrz uogólnień, poetyckiej formy, nie prymitywnie realistycznej, a konstruktywnej”. — Łucak był prostego rodu, jak i my — wieśniak, — wspomina Priadka, — była kamienna upartość — on tak i pracował. Jeśli robił jakąś pracę, to ona u niego wychodziła jakby granitowa (w brązie drobniutkie formy). Mnie się to podobało, bo ja z jakiegoś powodu wyobrażałem sobie, że rzeźba — to połowieckie baby, które wiekami stoją pośród stepu, owiane wiatrami, wygładzone deszczami i patrzą w nieskończoność. Ciekawe, że Łucak tak samo myślał i czuł. On szczerze wierzył w słowa Michała Anioła. Kiedy go zapytano: co to jest rzeźba, to on odpowiedział: “To kiedy wy swoją rzeźbę wywieziecie na górę i popchniecie, ona potoczy się, to to, co zostanie, oto rzeźba, a co odleci, — to nie rzeźba”. Rzeźbiarz Wołodymyr Priadka wiele przejął od swojego nauczyciela, co też pomogło stać się studentem instytutu artystycznego. “Klient” Korolenki, 33 Jakoś, kiedy on już był na pierwszym roku, Ałła Horska zaproponowała studentom wstąpić do Klubu Twórczej Młodzieży: przyszli, posłuchali i poszli. A Wołodymyra to zainteresowało. Z czasem on poznał tam wielu ciekawych ludzi: Czornowoła, Iwana i Nadijkę Switłycznych, Opanasa Załywachę. Rozmawiali nie tylko o sztuce, ale i o polityce. Rozmowy były dość szczere. Taką samą była i praca, skierowana na formowanie opinii społecznej rusyfikacji. Prowadzono ciekawe wieczory: muzyczne, teatralne, literackie. Do dziś z wzruszeniem wspomina wieczór w Instytucie Technologii Żywności, poświęcony Frankowi, gdzie czytali jego MOSCh-u. W tym wydarzeniu brali udział artyści ze wszystkich republik Związku, więc studenci koniecznie musieli tam być. Póki oni docierali pociągiem do “krasnokamiennej”, przegapili komunikat radia i prasy o wystąpieniu Chruszczowa z ostrą krytyką “upadniczestwa” niektórych płócien. Już na wystawie, przy obrazie “Geolodzy” (realne wydarzenie na pustyni: grupa geologów szła, zgięta, w burzę piaskową) Nikonowa, student Priadka wdał się w dyskusję w obronie artystycznego odtworzenia

Машинний переклад

Honor dla siebie, sława — Ojczyźnie!

Mykoła CYMBALUK “Ja się tu urodziłem” …Nie miał jeszcze roku, kiedy ojciec, przed rozpoczęciem operacji bukryńskiej, owinąwszy niemowlę w kożuch, po lodzie, przez Dniepr wyruszył do teścia na lewobrzeżną Czerkaszczyznę, do Czornobaju. Dziecięca pamięć wyłapuje z dawnych lat jako najdroższe wspomnienie o Wigilii w Chodorowie, kiedy babcia upiekła kilka ziemniaków (jakie one były smaczne!), w stodole kryty “skórami” wielki wóz — maża, którym pradziad po sól do Krymu jeździł, trudniąc się czumactwem. — My z dziadkiem, — opowiada Wołodymyr Mychajłowycz, — (miałem wtedy jedenaście lat) jeździliśmy po drzewo na tragarz do chaty. A tam step szeroki, nie tak jak w Chodorowie, więc drzew nie było. Jeździliśmy do Dniepru, bliżej wsi Jałynci, która jest przy ujściu Suły, — stamtąd pochodzą dziadek z babcią. Teraz jest tam morze Krzemieńczuckie, ludzi wysiedlili, rozpędzili. Przed wschodem słońca na wołach wyjechaliśmy, a wróciliśmy, kiedy już głęboki zmierzch okrył ziemię. Tak ja tyle świata zobaczyłem! Z jego pamięci, jeszcze w czasie wojny, w Chodorowie cerkiew stała: kozacka, starodawna, z grubego dębowego bala złożona bez ani jednego gwoździa. Kiedy słońce za Dnieprem wschodziło, to daleko aż na lewym brzegu pięć jej kopuł było widać — nad rzeką, na wysokiej górze stała. A jak zadzwonią na dzwonnicy, to w Perejasławiu było słychać. Zniszczyli to bezcenne dzieło drewnianej architektury. Ale nie zniszczyć pamięci ludzkiej. Według istniejących zdjęć z albumu znanego historyka-krajoznawcy, profesora Uniwersytetu Kijowskiego H. H. Pawłuckiego, w dwa tygodnie Wołodymyr Mychajłowycz odtworzył olejem na płótnie tę cerkiew na tle malowniczego pejzażu i podpisał: “Ja się tu urodziłem”. Rzeźba — to scytyjskie baby Wołodymyr Priadka jak każdy utalentowany człowiek — oryginał. Jego zdaniem, talent nie przekazuje się genetycznie. Wszystko zależy od warunków, w które trafia człowiek. Otoczenie (przyrodnicze i ludzkie) kształtuje światopogląd, wartości życiowe i duchowy kosmos osobowości. “Dlaczego wśród wywodzących się ze wsi jest tak wielu utalentowanych ludzi? — pyta i sam odpowiada. — Bo wieśniacy wychowują się w otoczeniu piękna przyrody, na głębokich tradycjach ludowych, znają cenę ciężko zarobionego kawałka chleba”. Z nutami żalu wspomina, jak śpiewano kiedyś na wsi. — Pamiętam, idą z motykami dziewczęta w pole pracować — śpiewają. Wracają z pracy zmęczone — śpiewają. To nie tylko młodość, to sprężyna jakaś w duszy Ukraińców założona. Dzięki temu naród się zachował. Wołodymyr Mychajłowycz to dusza poetycka. Uczył się w 117. szkole (teraz to gimnazjum im. Łesi Ukrainki), przy Luterskiej. Rodzina mieszkała na Chreszczatyku, gdzie rodzicom w 1954 r. dali mieszkanie. Oboje budowali metro. Rodzice dawno zauważyli zdolności Wołodii: rysował, z plasteliny lubił lepić, — więc zaprowadzili go do szkoły artystycznej, tej, gdzie jest dzisiejsza Akademia Sztuki i Architektury (budynek dawnego Kijowskiego Seminarium Duchownego), na Wozne... poemat “Mojżesz”. Słowa Kamieniara: “Narodzie mój! Jak cię wyprowadzić do lepszego życia…” odbierane były przez ówczesną młodzież ze szczególnym uniesieniem i zrozumieniem. Młodzież, jak twierdzi Priadka, w przeważającej większości nie była narodowo obojętna, wszystko poruszało i zapadało głęboko w dusze. To był czas chruszczowowskiej odwilży. Ale wszystko to, przekonany jest Wołodymyr Mychajłowycz, Moskwa zrobiła nie tyle dla zmiany kursu politycznego, co dla tego, żeby W. Priadka z bandurą, wykonaną własnymi rękami wykryć inaczej myślących. W połowie lat 1970. zaczęły się represje. Narodowo świadoma inteligencja wystąpiła w obronie aresztowanych i przeciwko zamkniętym procesom. Jeden z listów podpisał też Priadka, a pod listem 139 jego podpisu nie ma, bo wtedy był w Moskwie na wszechzwiązkowej wystawie sztuk pięknych. W Moskwie go po raz pierwszy aresztowali. Stało się to w Maneżu, na grandioznej retrospektywnej wystawie, poświęconej 30-leciu Kucie “I ja bym zasnął, tak myśli przeklęte...” rzeczywistości. Wtedy po raz pierwszy usłyszał “Pojedziecie z nami!”. Tego razu wypuścili go po przesłuchaniu, uratowało go to, że był kijowianinem. 1966 r., już w Kijowie, znowu usłyszał to zimno-uprzejme “Pojedziecie z nami!” w instytucie artystycznym, w przeddzień dyplomu. Wywieźli go na Korolenki 33. Cały dzień trwało przesłuchanie, ale nic pożytecznego dla siebie tak i nie wycisnęli. Poinformowani byli dobrze — przypomnieli wszystko: udział w KTM, jak chodzili z kolędami do Antonenki-Dawydowycza, Olesia Honczara, Hmyri i innych, o spotkaniach w mieszkaniu Perewalskiego ze Switłycznym, nawet o kozackim osełedcu nie zapomnieli, z którym chodził prawie dwa lata. “My wszystko wiemy, my was wsadzimy!”, — w szale wrzeszczał funkcjonariusz. “Uwaga” ze strony organów wobec Priadki nie przeszła niezauważona. Niektórzy z nadgorliwych wykładowców, a i studentów, prorokowali porażkę obrony dyplomu. Jego praca — rzeźba Łesi Ukrainki jako symbol niezłomnego rewolucyjnego ducha na fali, która stromo wznosi się w górę, ideę której podparł jeszcze płomiennymi wersami, wygłaszając “Trzeba twardo nam w boju stać…” komisja przyjęła i zatwierdziła. “Byłem granitowcem, — powie Wołodymyr Mychajłowycz. — Dla mnie stepowa scytyjska baba więcej była warta niż jakakolwiek rzeźba Rodena”. Niestety, jego praca nie wzięła udziału w konkursie na budowę pomnika Łesi, który wygrała Hałyna Kalczenko. Monumentalne eksperymenty Zrobiwszy kilka niezłych prac, które zatwierdzili zamawiający, rzeźbiarz Wołodymyr Priadka zmuszony był się przekwalifikować. Tym bardziej, że Iwan Łytowczenko zaproponował: “Chcesz ze mną popracować?”. I on nie bez zadowolenia został jego partnerem. Wspólnych prac było niemało. Kilka projektów udało się zrealizować na Wschodniej Ukrainie. W szczególności w centrum Doniecka stworzyli eksperymentalne panneau 12x4 metry z modułu granitowego, z wykorzystaniem stali nierdzewnej na temat “Ziemia Doniecka”. Szkic pracy wykonywali, używając plastyki. To było świeże, niezwykłe podejście do odkrycia tematu, dana praca i dzisiaj jest klasycznym wzorcem do studiowania architektury, praktyki monumentalnej. 1968 r. wykonali cztery mozaikowe reliefy na Pałacu Uroczystości w m. Oleksandria. Jeden z nich — dwie twarze w profilu na tle słońca-żółtka. Wokół — białe tło z figurami otoczenia. Pracę opublikowali w moskiewskim czasopiśmie “Dekoratiwnoje iskusstwo”. Łytowczenko z Priadką zapoczątkowali nie tylko filozoficzno-artystyczne podejście do tworzenia tematów, ale i zaczęli stosować nowe technologie, nowe efekty. Zaprosili ich do Moskwy, by podzielili się doświadczeniem. Z czasem przyjechali nawet z dalekiej Syberii, gdzie brakowało utalentowanych artystów, z kuszącymi propozycjami i obietnicami “długiego rubla”: “Cała Syberia będzie wasza!”. Na co Wołodymyr Priadka odpo- Opowiadają, że pewien szwajcarski biznesmen, który po raz pierwszy zobaczył te miejsca, zachwycony wykrzyknął: „Przecież to mała Szwajcaria”! Nie wiem, czy od dawien dawna kogokolwiek przyciągały Alpy, ponieważ ziemie Naddnieprza, jak i cała Ukraina, zawsze były obiektem zakusów drapieżnych sąsiadów. Nie bez powodu od najdawniejszych czasów, jeszcze przed pierwszym państwowym tworem przodków Ukraińców — Rusią Kijowską, przebiegała tędy dnieprowska, poroska, posulska linia obrony przed dzikimi północno-wschodnimi hordami, ciągnąca się od Prypeci aż do samego Morza Ruskiego (Czarnego). Na polach do dziś można zobaczyć kurhany scyto-sarmackie, grodziska trypolskie, a nad samym Borystenem-Dnieprem — grodziska z czasów kijowsko-ruskich, w szczególności Wyszogród, Iwan-hora (Rzyszczów), Czuczyn, Sar (Chodorów). Dosłownie obok Chodorowa, nieco niżej, za porohami, znajdował się Trachtemirow, gdzie założono pierwszą kozacką Sicz. Zatem ziemia ta rodziła nie tylko mężnych wojowników, ale także pracowitych rolników i utalentowanych artystów. Siedemdziesiąt lat temu urodził się tutaj również członek rzeczywisty Akademii Sztuk Ukrainy Wołodymyr Mychajłowycz PRIADKA.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

mówił: “Lata, które podarowało mi życie, chcę poświęcić Ukrainie”. Lytowczenko go poparł. Potem były witraże z lanego szkła, technikę wykonania których jako pierwsi zapoczątkowali Litwini, gobeliny “Ruś” oraz “Świt rewolucji” (1978), “Legenda o Kiju” (Narodowe Muzeum Historii Ukrainy, 1982), “Historia ziemi czerkaskiej” oraz “Sława Czerkaszczyzny” (1984), “Kijów — miasto-bohater” (1985) i inne. Swoją drogą, jeden z gobelinów, “Hymn życiu”, był największym w Związku — 6,5x12 m. Wtedy i Rosjanie zaczęli się nimi zajmować, bo zobaczyli, jak bardzo jest to efektowne. Wołodymyr Mychajłowycz zafascynował się ceramiką. Jego prace do wnętrz to niedoścignione wzory sztuki dekoracyjno-użytkowej. Przykłady ich można zobaczyć w kijowskiej szkole nr 156 — 8 wielkich reliefów w szamocie na czterech piętrach. W Chmielnickim — w bibliotece dziecięcej bardzo oryginalne niewielkie panneau. A dwa kominki, poświęcone historii Ukrainy, z których jeden zdobi salę Narodowego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej Ukrainy, po prostu zachwyca wyrafinowaniem języka artystycznego plastyki. Przy okazji trzeba wspomnieć także o jego udziale w architektoniczno-artystycznym rozwiązaniu osiedla Wyhuriwszczyna-Trojeszczyna, pracach mozaikowo-ornamentalnych szczytów sześciu budynków na prospekcie Brzesko-Litewskim i innych… Niech żyje malarz! Wraz z uzyskaniem przez Ukrainę niepodległości wielu rzeźbiarzy, monumentalistów, artystów zostało bez zamówień. “Był taki okres, — gorzko wspomina narodowy artysta Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, akademik Wołodymyr Priadka, — kiedy nie było za co kupić kawałka chleba”. Ale on pracował nieustannie. Pojawił się popyt na malarstwo sakralne. W 1995 r. Priadka maluje “Alipiusz maluje Bogarodzicę”, gdzie po raz pierwszy zetknął się ze stylem bizantyjskim. W teorii niby nic szczególnego w nim nie ma: umowność, dekoracyjność, obrazy traktowane są nie realistycznie, a umownie. Przedstawienia są płaskie, a nie perspektywiczne. W dużej mierze obecna jest tam gotyczność, strzelistość form, ostre draperie. Dla artystów szkoły radzieckiej, nawet tych, którzy nigdy nie akceptowali i nie pracowali w wulgarno-realistycznym stylu, wcale nie było łatwo. Pierwszą wielkoskalową pracą dla niego stało się monumentalne malowidło murów, diakonikonu, ściany północnej oraz podbębnia ołtarza św. Barbary, 10 ikon dla fasady odbudowanego Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach (1998—2000). Razem z żoną, Ołeną Wołodymyrową, wykonał serię ikon dla ikonostasów św. Andrzeja i Przemienienia Pańskiego w Soborze Zaśnięcia Matki Bożej Ławry Peczerskiej (2003—2011). Z czasem, oglądając swoje prace w soborach, sam nie będzie wierzył, że to dzieło jego rąk. “To niewiarygodne! Bez wyższej siły duchowej, — jest przekonany, — takie coś zrobić jest niemożliwe”. A jeszcze Wołodymyr Priadka jest autorem szeregu portretów historycznych: “Bohdan-Zinowij Chmielnicki — hetman całej Rusi-Ukrainy” (Czyhyryński Narodowy Historyczno-Kulturowy Rezerwat), “Petro Doroszenko”, “Iwan Wyhowski”, “Iwan Mazepa” (Baturynski Narodowy Historyczno-Kulturowy Rezerwat). Na ostatnim biennale “Od Trypillia do współczesności” we współautorstwie z żoną przedstawił wielkie płótno “Askold i Dir”, pierwszych z dokładnie znanych historii książąt kijoworuskich. A w ogóle w ostatnim czasie niezwykle zainteresowała go nasza siwa starożytność, zainteresowanie którą zaszczepił jeszcze Mychajło Brajczewski. Tym bardziej, że w tym roku Ukraina, jeśli jest rzeczywiście niepodległym, suwerennym państwem, które szanuje własną historię i naród, który ją tworzył, powinna była uczcić 1260-lecie państwa Ruś Kijowska. Ale tacy jak Wołodymyr Mychajłowycz Priadka nie czekają na “łaskę” z Bankowej czy Hruszewskiego, oni tworzą — w imię i dla sławy wiary oraz swojego narodu.

Машинний переклад

Pod wpływem biennale

Łesia Ukrainka — projekt dyplomowy. Ludmyła DECHTIAROWA. Potężny pociąg artystyczny „Ukraina od Trypola do współczesności” po raz piąty dostarczył do kijowskiego Centralnego Domu Artysty wielkoskalową ekspozycję sztuki plastycznej o tematyce historycznej. Jak wyjaśnia założyciel wydarzenia, znany i bezgranicznie oddany sprawie artysta-monumentalista Ołeksandr Melnyk, gatunek dzieł ograniczono do malarstwa (z odrobiną ceramiki i małych form rzeźbiarskich). Ale to nie oznacza, że młodym utalentowanym mistrzom innych gatunków brakuje patriotyzmu lub nie interesuje ich przeszłość własnego kraju. W tym (pozostawionym poza biennale) środowisku powstał nawet żart o założeniu własnej alternatywy „Od współczesności do przyszłości przez Trypole”. Jeśli bez żartów, warto obejrzeć dziedzinę grafiki i przyjrzeć się, na przykład, akwafortcie „Płótno życia”. Jest ona całkowicie współbrzmiąca z ideologią biennale. Zeszłego lata z sukcesem eksponowana była w galerii rezerwatu Kijowsko-Peczerskiego wraz z innymi pracami młodej artystki Tamary Hyk. „Płótno życia” chyba najdłużej utrzymywało uwagę zwiedzających ciekawą filozoficzną symboliką, oryginalnością kompozycji, wykwintnym kolorytem w ciepłych tonach sepii. Zewnętrzny krąg kompozycji składa się z koronki symboli epoki trypolskiej. Stylistycznych elementów sztuki Scytii, wizerunków postaci na antycznej ceramice Chersonezu i Olbii. A także sakralne symbole słowiańskiego pogaństwa i wczesnego chrześcijaństwa, elementy późniejszej sztuki ludowej Ukrainy. Własny zamysł Tamara wyjaśnia tak: — Wizerunkami zewnętrznego kręgu podkreślam fakt sukcesywnego dziedziczenia elementów kultury wszystkich cywilizacji, które zastępowały jedna drugą na naszych terenach. Dla mnie, jako dla artysty, unikalność sztuki Ukrainy właśnie w jej wielokulturowości. Musimy to pielęgnować i szanować. Ale każdy z nas — to po prostu ludzka istota wobec przemijalności i skończoności ziemskiego bytu. Należy śpieszyć się tworzyć dobro i piękno dla potomnych. Jesteśmy przecież chrześcijanami. Centralna część akwaforty natchniona jest wątkiem archaicznej greckiej mitologii o fatalnym bóstwie kobiecym Ananke (w tłumaczeniu „konieczność”), które później Rzymianie przekształcili w Fatum. Ananke obraca kosmiczne wrzeciono jako proces cykliczności. Pokazałam jego symbole wizerunkami dzieciństwa, młodości, dojrzałości, starości. Córki Ananke, trzy mojry, przędą płótno życia dla każdego nowo narodzonego człowieka. Właśnie one figurują w centrum akwaforty: Lachesis („ta, która daje los”) zaczyna tkać; Kloto („przędąca”) wytwarza główną część; Atropos („nieuchronna”) obrywa nić życia. Człowiek ma wybór — ozdobić płótno dobrymi czy złymi uczynkami. W kompozycję włożono niemało podtekstu. Wyjaśnię tylko, czym przyciągnęła idea wykorzystania wizerunków mojr. To także świadectwo dziedziczności kultury. W starosłowiańskim pogańskim światopoglądzie te wizerunki wraz z Ananke przekształciły się w jedyne bóstwo kobiece Moksza (Mococize). W przedchrześcijańskim książęcym Kijowie była to jedyna kobieca hipostaza, której idol stawiano na świętych wzgórzach obok męskich najwyższych bożków w rodzaju Peruna. Jeszcze i teraz w ukraińskich wsiach można usłyszeć, jak babcie ostrzegają młodziutkie rękodzielniczki, żeby nie zostawiały własnego dzieła na widoku, „bo Mokoszka przyjdzie w nocy i zepsuje albo podrze nici i rzuci urok najgorszy”. Na terenach przedrewolucyjnej Ukrainy przesąd ten był bardzo wpływowy i przyuczał do schludności. Większość akwareli i płócien olejnych Tamary Hyk świadczy o dążeniu artystki do piękna i dobra. Kwiaty w martwych naturach wyróżniają się świeżością, paleta ich jest bezgraniczna — od nasyconych kontrastowych kolorów do miękkich pastelowych odcieni. W martwych naturach przedmiotowych łączy ona technikę malarstwa olejnego ze skrupulatnym graficznym opracowaniem detali. Podobne prace z delikatną koronką szali i serwetek, ładnymi drobiazgami i jubilerskimi ozdobami na toaletce dają odczucie niewidzialnej obecności kobiety, która tworzy własny przytulny świat. Nie mniej liryczne są pejzaże, nad którymi pracuje w technice akwareli. Malarstwo portretowe świadczy o zainteresowaniu kontrastowymi przejawami ludzkich charakterów w różnych życiowych okolicznościach. Powiedzmy, portret własnej babci — wizerunek silnej osobowości, która w podeszłym wieku pragnie pozostawać sobą dawną mimo trudności życia. Obecnie Tamara Hyk kończy serię martwych natur, bo czekają na nie galeria Fundacji Prezydenckiej „Ukraina”. W perspektywie — przedstawienie własnej twórczości w bliskiej i dalekiej zagranicy, a także stworzenie serii historycznej o przeszłości Kijowa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Закінчення статті «Szewczenko-200 Refleksje w 158. rocznicę urodzin Kobziarza», с. 1

Szewczenko-200 Rozważania w 158. rocznicę urodzin Kobziarza

Zakończenie. Początek na str. 1. Wiele tematów, obrazów, motywów już wielokrotnie, jeszcze za życia Szewczenki, znajdowało swoje artystyczne ucieleśnienie w różnych gatunkach i rodzajach sztuki. Jednakże nie wyklucza to możliwości powrotu w świetle 200-letniego jubileuszu do tych samych tematów — wszystko zależy od talentu artysty i jego zasad estetycznych. Sądzę, że współcześni malarze, rzeźbiarze, kompozytorzy, filmowcy, pisarze nie będą mogli pominąć swoją uwagą takich obrazów, tematów, wątków, symboli, motywów, którymi wypełniona jest twórczość literacko-artystyczna Tarasa Szewczenki: 1. Kobziarz. Pierwsza książka poezji Tarasa Szewczenki z 1840 roku, która nabrała wyjątkowego znaczenia ideowo-symbolicznego. I właśnie dlatego, że ta książka rozbudziła i skonsolidowała ukraiński naród, napełniła go wiarą w duchowe odrodzenie Ukrainy, w jej wyzwolenie i rozkwit, wezwała do walki i wlała nadzieję na samodzielne życie w rodzinie wolnych narodów. 2. Kobziarz — kozak-bandurzysta Perebendia. Ludowy śpiewak. Wiersz „Perebendia” z dedykacją dla Jewhena Hrebinki został po raz pierwszy opublikowany w „Kobziarzu” w 1840 roku. W tym wierszu Szewczenko wyraził swoje literacko-estetyczne poglądy na rolę artysty w społeczeństwie. Taki oto Perebendia, Stary i dziwaczny! Zaśpiewa, zaśmieje się, A na łzy zwróci. 3. Kobziarz Darmohraj — pseudonim Szewczenki, którym podpisywał swoje powieści na zesłaniu. Szewczenko nazywał siebie „beztalenckim kobziarzem Tarasem Darmohrajem” (List do J. H. Kucharenki z 5 czerwca 1857 r.). Wiadomo, że Szewczenko zbiór dwóch poezji „Utoptała ścieżynkę…” i „W ogrodzie koło brodu” przedstawił pod tytułem „Dwie pieśni Kobziarza Darmohraja”. 4. Bandurzysta. Jeden z najbardziej ulubionych obrazów Szewczenki. Symbol wolnego śpiewaka, wyraziciela ludowych dum i nadziei. Wiersz „Bandurzysto, orle siwy!” poświęcony jest Mykole Markewyczowi, poecie, historykowi, autorowi pięciotomowej „Historii Małorosji”. Bandurzysto, orle siwy! Dobrze ci, bracie: Masz skrzydła, masz siłę, Jest kiedy latać. 5. „Sad wiśniowy koło chaty…” Symboliczne uosobienie harmonii człowieka i przyrody, dobra, zgody i dostatku ukraińskiego życia rodzinnego, szczęśliwej matki z małymi dziećmi swoimi. 6. Maria. Obraz-symbol upadłej kobiety. Szewczenko w poemacie „Maria” wykorzystał biblijną legendę o narodzinach Chrystusa z ziemskiej kobiety Marii. Uosobienie wierności macierzyńskiemu obowiązkowi i sprawiedliwej nauce. Poeta utwierdza w obrazie Marii wielką duchową siłę Słowa, którym pokonuje ona zwątpienie i strach uczniów Chrystusa. I ty, wielka wśród niewiast! I ich zniechęcenie i strach Rozwiałaś, jak tę plewę, Swoim świętym, ognistym słowem! Ty ducha świętego swego wniosłaś W ich dusze ubogie! Chwała! I pochwała tobie, Mario! 7. Kobieta. U Szewczenki w „Kobziarzu” kobieta występuje jako archetyp człowieka. Jest to uosobienie ukraińskiej kobiecej duszy, symbol uduchowienia, szlachetności, człowieczeństwa, samego życia. Dla Szewczenki ideałem człowieka jest Maria. Jest ona w jego poetyckim postrzeganiu i wyrażeniu — „łagodna”, „wszechświęta”, „prześwietny raj”, „kwiat różany”… Maria — bogorówna, bo ona, ziemski człowiek, wzniosła się na poziom swojego syna Jezusa, obroniła go swoją ofiarną miłością i wypuściła w imię zbawienia ludzi na krzyżowe ukrzyżowanie. Ta idea wypełnia poemat „Neofici”, w którym odsłania się nie tylko ofiarność Marii, jej bóle, cierpienia, jej smutek za ukrzyżowanym synem, ale i duchowe oświecenie. I zbawił Ciebie ukrzyżowany syn Marii. I ty słowa jego żywe W żywą duszę przyjęłaś. I na targowiska i w pałace Żywego prawdziwego boga Ty słowo prawdy poniosłaś. 8. Słowo. U Szewczenki słowo ma sakralno-symboliczny sens i znaczenie. Słowo dla poety jest „święte”, „Boże”, „Pańskie”, „wielkie”, „ogniste”, „ciche, dobre, łagodne”. Powołaniem jego, jako poety-wyraziciela ludowych nadziei, i jego Słowa — powiedzieć „świętą prawdę na ziemi”, podać za Ukrainę „głos nowy”, dlatego modli się do „świętej sprawiedliwej matki”: Poślij mi święte słowo, Świętej prawdy głos nowy! I słowo rozumem żywym I ożyw, i oświeć! Misja Szewczenki-poety polega na tym, aby to słowo donieść do ludzi. Poety cel, jego nadzieje, jego misja — Żeby słowo płomieniem się stało, Żeby ludziom serce roztopiło, I na Ukrainie święciło się To słowo, Boże kadzidło, Kadzidło prawdy. 9. Prorok. Szewczenko uświadamiał sobie swoją proroczą misję zmartwychwstania ukraińskiego słowa. I — słowa Bożego. Poeta — mesjasz. On — wyraziciel woli Pana. Słowo w duszy poety musi dojrzeć i nabrać takiej duchowej siły, by samo zaczęło prosić się, by iść „między ludzi”: otwierać niewolnicze usta, ogrzewać oziębłe dusze, zapalać ludzi świętym ogniem prawdy i wolności, stać się duchowym pasterzem rodzonego narodu. Jakby sprawiedliwe dzieci, Pan, kochając tych ludzi, Posłał na ziemię im proroka; Swoją miłość błogosławić! Świętą prawdę obwieścić! Walerij Franczuk. „Lecz niedługo słońce grzało”. 2011 r. 10. Muza. Szewczenko ze szczególną miłością zwraca się do swojej Muzy, nazywając ją „przeczystą, świętą”, czule spowijając ją takimi epitetami: „czarodziejko moja”, „złotoskrzydła”, „porado święta”, „dolo młoda”… Poeta zwraca się do swojej Muzy („Moja ty, mamo!”) z prośbą: Ucz niekłamanymi ustami Powiedzieć prawdę. Pomóż Modlitwę czynić do końca. 11. Modlitwa. U Szewczenki modlitwa — duchowy klucz do jednoczenia go, poety-proroka, z Bogiem; dzięki niej on, jako medium, przekazuje Stwórcy bóle, cierpienia i nadzieje swojego narodu oraz prosi Go o wstawiennictwo, przebaczenie za grzechy zmarłych i żywych rodaków swoich. Głównie, Szewczenko modli się za Ukrainę i zapowiada swoim potomkom: Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją… W czasie srogim W ostatnią ciężką minutę Za nią Pana módlcie się. 12. Sława. Dla Szewczenki sława ma kilka znaczeniowych wyrażeń. Przestrzega on swoich rodaków przed pysznym wywyższaniem dawnej sławy i wzywa do samokrytycznego i odpowiedzialnego spojrzenia na czyny swoich przodków: Przeczytajcie znowu Tę sławę. I czytajcie Od słowa do słowa, Nie zostawiajcie ani tytułu, Ani tej przecinka, Wszystko rozbierzcie… Poeta wierzy, że natchnienie, zrodzone z bólu za Ukrainę i szczerą prawdą nowe słowo wzejdzie między ludźmi i oni zapomną „haniebny dawny czas” i ożywią „dobrą sławę, Sławę Ukrainy”. 13. Dumy. W imię duchowego przebudzenia Ukrainy, oświecenia przytłumionych niewolniczym losem, przygnębionych dusz, zagłuszonych „moskiewską blekotą w niemieckich szklarniach” rodaków swoich w stolicach samowładnego Imperium Rosyjskiego. Szewczenko z miłością hodował, doglądał swoje dumy, które „nieszczęście na świat na śmiech zrodziło”. Swoje dumy poeta czule nazywa „kwiaty moje, dzieci!” i posyła, jak duchy, anioły, boże gołąbki na Ukrainę: Na Ukrainę idźcie, dzieci, Na naszą Ukrainę… On wierzy, jest przekonany: Tam znajdziecie szczere serce I słowo łaskawe, Tam znajdziecie szczerą prawdę, A jeszcze, może, i sławę… 14. Marzenie. Wiele znaczeń i treści wkłada Szewczenko w to słowo, które jest wypełnione szczególnym symbolicznym brzmieniem. To marzenie o tym, że jego Słowo będzie stać na straży przy „małych owych niewolnikach niemych”, że jego myśli dolecą do Ukrainy i tam zostaną przyjęte szczerym sercem rodaków, że Ukraina doczeka się wreszcie narodowo świadomego, demokratycznego i patriotycznego lidera: …Kiedy my doczekamy się Waszyngtona Z nowym i sprawiedliwym prawem? A doczekamy się wreszcie kiedyś! Lecz największym marzeniem Szewczenki jest wyzwolenie Ukrainy spod kolonialnego niewolnictwa, ale to marzenie może spełnić się nie tylko dzięki siekierze i wielkiej krwi, lecz także pod warunkiem, że Niemym otworzą się usta; Przerwie się słowo, jak woda i wtedy człowiekowi otworzy się święta prawda, sens bytu i tajemnica szczęśliwego życia. Dlatego Szewczenko modlitewnie zapowiada i życzliwym, czystym sercem rodakom swoim, i tym, którzy zamachnęli się na popełnienie zła, ale zatrzymali swoją rękę w chwili moralnego oświecenia: A wszystkim nam razem na ziemi Jednomyślność daj I braterską miłość ześlij. 15. Ideał. Szewczenko wierzył, że uzdrowiona świętym słowem prawdy dusza narodowa jest zdolna otworzyć się na braterską miłość, porozumienie i zgodę, wykrystalizować się jednomyślnością i napełnić się poczuciem narodowej jedności, solidarności. Ideałem wspólnego, niekonfliktowego współżycia narodowego dla Szewczenki jest czynienie dobra: wzajemna przychylność „w domu cichym, W rodzinie tej wielkiej”, braterstwo, porozumienie, sprawiedliwość społeczna. Czy jest co lepszego, lepszego na świecie, Jak razem żyć, Braciom dobrym dobro pewne Przeżyć, nie dzielić? Niezwykle trudno odtworzyć w systemie obrazów artystycznych lub w obrazowo spersonifikowanym symbolicznym uogólnieniu wyrażony poetycko w tych wierszach „posłania” „I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim…” Ideał przyszłego współżycia na Ukrainie: Obnięcie się więc, bracia moi, Najmniejszego brata — Niech matka się uśmiechnie, Zapłakana matka. Pobłogosławi dzieci swoje Twardymi rękami I dzieciątka pocałuje Wolnymi ustami. I zapomni się sromotna Dawna godzina, I ożyje dobra sława, Sława Ukrainy, I świat jasny, nie wieczorny Cicho zajaśnieje… Obnięcie się więc, bracia moi, Modlę was, błagam! Mykoła ŻULYNSKYJ, dyrektor Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki NAN Ukrainy, akademik NAN Ukrainy

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Słoneczny buntownik z wielkiego kosmicznego domu

Urodziłam się niedaleko Moryniec. Ale w latach szkolnych ani razu nie zabrano nas na wycieczkę na „podwórko do Tarasa”. Wożono nas do umańskiej „Zofiówki”… Walentyna SEMENIAK-SZTANGIEJ, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Każdego roku wiosna przypomina mi o Tarasie, o niezgłębionej potędze jego Słowa. I wtedy robi się świątecznie na duszy, radośnie na sercu. Marcowy rozkwit w przyrodzie skłania do niezwykłych filozoficznych rozmyślań. Oto i tym razem wiosna przypomina mi o Tarasie w szczególny sposób. W domu mam dwa „Kobzarze”. Nie są do siebie podobne. Na „Małym Kobzarzu”, wydrukowanym w wydawnictwie literatury dziecięcej „Weselka” w 1976 roku, jest dedykacja: „Za wybitne wyniki w nauce i wzorowe zachowanie na cześć 1 Maja nagradza się uczennicę 5 klasy…” i dalej — podpis dyrektora mojej rodzinnej szkoły w Moszurówce, w obwodzie czerkaskim. Skąd, nawiasem mówiąc, do Tarasowej Kyryliwki jest rzut beretem. A drugi „Kobzar” kupiłam, kiedy studiowałam na stołecznym uniwersytecie na wydziale dziennikarstwa. Pamiętam, jak na jednych z zajęć profesor Wasyl Wasylowycz Jaremenko, który wykładał nam historię dawnej literatury ukraińskiej, ogłosił: „Szybko na Chreszczatyk, tam w księgarni jest jubileuszowe unikatowe wydanie „Kobzara”. Do wieczora mogą wykupić”. To rzeczywiście było unikatowe wydanie, które wypuściło w świat na 170. rocznicę urodzin Tarasa Hryhorowycza wydawnictwo literatury pięknej „Dnipro”. Nakład 50 tysięcy, niewystarczający nawet dla Kijowa. Ilustracje i makieta zasłużonego działacza sztuk USRR Ołeksandra Danczenki, artykuł wstępny Olesia Honczara. Grubaśna książka na 605 stron! Wydanie tak oryginalne i atrakcyjne, że nie wytrzymałam — i zaczęłam czytać od nowa. Zauważyłam, że poeta niemal w każdym utworze używa słowa „dola” (los). Różnie. To narzeka na niego, to dziękuje mu, to zwraca się z pytaniami, to wylewa mu swoje żale… Ale w każdym przypadku poeta jest od niego nieodłączny tak samo, jak ono od niego i przyjmuje je jako daninę. Dola… W „Kobzarzu” Taras Szewczenko używa tego mistycznego słowa aż… 175 razy!!! A tylko kilka razy — niedola. Nawet w poematach, które napisane są w języku rosyjskim, a są to „Trizna” i „Slepaja”, dwukrotnie pisze „sudba”, a słowo „dola” — aż siedem razy! Sudba — od czasownika „sądzić”. Zgodnie z tradycją hinduską (dużo podróżując ostatnio po Indiach, mam własne obserwacje), interpretacja jest bardzo prosta. Dola w języku sanskrytu brzmi jak karma. To prawo przyczyn i skutków. Każde działanie ma skutek — podoba się wam to czy nie. Dobre działanie daje dobry rezultat, złe — zły. „Narodziny — to rezultat karmy, nieodpracowanej do momentu śmierci w poprzednim życiu. — czytamy w „Księdze tajemnic. Droga samopoświęcenia”. — Istnieje pogląd, że karma — to los lub fatum, fatalność lub nieuchronność, „odbita na czole”, którą trzeba odpracować. Uniknąć tego niemożliwe. Ale ludzie zapominają o tym, że to napisane ich własną ręką, to pisał nie ktoś inny. I ręka, która napisała to, może wszystko i zetrzeć”. Na Ukrainie mówią: „Co zasiejesz, to zbierzesz”. Te słowa należą do Jezusa Chrystusa. One również niosą w sobie zakodowaną informację o karmie. Taras Hryhorowycz miał głęboką intuicję. Los postrzegał na poziomie serca jako część czegoś Nieogarnionego i Całościowego, a mianowicie — tego Boskiego i fatalnego, co stało się praprzyczyną i podstawą wszystkiego, co istnieje: „I nie ma TEMU (wyróżnienie autorskie) początku, i końca nie ma!” („Sen”). W tym utworze poeta daje obszerne i jednocześnie jasne określenie „doli” jako kategorii kosmicznej: „U każdego swój los / I swoja droga szeroka; / Ten muruje, ten rujnuje, / Ten nienasyconym okiem — / Za kraniec świata zagląda… Szewczenko nie bez powodu jako epigraf do utworu bierze wersy z „Ewangelii wg św. Jana, rozdział 14, werset 17” w języku starosłowiańskim: „Duch istiny, jego że mir nie możet prijati, jako nie widit jego, niżie znajet jego”. Lecz w tym biblijnym wersecie brakuje jednego bardzo ważnego wiersza, który niesie w sobie cenną informację dla każdego z nas. A werset z „Biblii” cytuje się zawsze w całości, bo inaczej traci się jego integralność i prawdziwą informatywność. Nie sądzę, żeby Szewczenko tego nie. Mykoła Storożenko. Ilustracja do „Kobzara” Tarasa Szewczenki. Poezja „Dumy moje, dumy moje...” znał. Komu opłacało się pominąć ten wiersz, pozostaje tylko zgadywać. W ukraińskim wariancie Biblii brzmi on tak: “Ducha prawdy, którego świat przyjąć nie może, bo go nie widzi ani go nie zna”. I pominięty wiersz: “Wy go znacie, bo przy was przebywa i w was będzie”. Wiedza o Boskiej naturze człowieka… I jak tu nie zgodzić się z mądrością Jewhena Swerstiuka w jego eseju “Bezkompromisowość na polu honoru” (“Berezil”, 5—6, 2007), gdzie pisze: “Ale wyobraźmy sobie, że w 1840 roku wczorajszy chłop pańszczyźniany dał do druku zbiór wierszy o charakterze pieśniarskim i na wszelki wypadek dodał kilka wierszy “na chwałę cara i ojczyzny”. Czy Ukraina przyjęłaby taką książkę tak, jak przyjęła “Kobziarza” — z zaznaczeniem cenzuralnych skrótów? I te cenzuralne cięcia czasem mówią nie mniej, niż powiedzą pominięte wiersze”. I kiedy Szewczenkę ogarnia rozpacz, a zdarzało się to z nim często, bo był na obczyźnie, to o pomoc zwracał się do Stwórcy: “Losie, gdzieś ty! Losie, gdzieś ty!/ Nie ma żadnego!/ Jeśli dobrego żal, Boże,/ To daj złego, złego!”. A w poemacie “Niewolnik. Dedykacja” poeta wyraźnie mówi, że człowiek już “od kołyski” ma los. Innymi słowy — od losu nie uciekniesz. Przenikliwość poety poraża. Na pięć miesięcy przed przejściem w inne światy pisze: “Nie czekaj wiosny — świętego losu! Ona nie wzejdzie już nigdy…”. A na miesiąc przed odejściem nazywa los niebogo i szczerze rozmawia z nim na poziomie SERCA, ale jak! To prawdziwe objawienie. Taras Hryhorowycz, niby mimochodem, proponuje jej “przygotować/ Wóz w daleką drogę,/ na tamten świat, przyjacielu mój, do Boga”. Nie mając domu na tym świecie, on pewnie mówi, że “tam” na nich (z losem) czeka “wesoła chata”. Zaiste Szewczenko ma informacje o innej, niebiańskiej chacie, ale do końca się nią z nami nie dzieli, bo nie wszyscy ludzie będą gotowi ją przyjąć na należytym poziomie. Niebiańska “wesoła chata” — to raj. U naszych przodków Ariów, nawiasem mówiąc, RA nazywano słoneczny aspekt Boga (stąd — radość, ranek, UkRAina, radzić itp. Nawiasem mówiąc, w języku sanskrytu “chata” będzie tak samo, jak i po ukraińsku). W utworze-objawieniu “Czy nie porzucić nam, niebogo…”, Taras Szewczenko prowadzi spowiedniczy podsumowujący monolog skierowany do losu. Nazywa ją gwiazdą, siostrą, żoną i prosi na zakończenie jej ziemskiej drogi o pobłogosławienie “sławą świętą”. Mówią, że intuicja — to głos anioła stróża. A on mówi zawsze na poziomie duszy, której siedziba jest w sercu. Serce u poety jest szczególne. On komunikuje się z nim, czuje je nie tylko fizycznie, ale i na subtelnym niewidzialnym poziomie, czyli energetycznie. Jego “serce płacze, łka, krzyczy, jak dziecko głodne”. On zwraca się do niego w szczególny sposób: “Serce moje trudne, czego pragniesz, co cię boli? Czy pić, czy jeść, czy spać chcesz?”, “Zamknij, serce, oczy”. Jeśli uważnie wczytywać się w każdy poetycki wiersz “Kobziarza”, to otwierają się głębokie wiedyjskie nauki, którymi “nasycone” są strofy i które mają już ponad siedem tysięcy lat. Są one w każdym człowieku na poziomie komórkowym, bo przecież wszyscy jesteśmy “na obraz i podobieństwo”. Niepostrzeżenie przez Tarasa ludziom otwiera się potężna informacja, którą “kto ma uszy, ten usłyszy, kto ma oczy, ten zobaczy”. (Chodzi bardziej o duchowe uszy i duchowe oczy — aut.). Szczególnie czuć to w jego “Tryźnie”. “I więdnie on milcząc… jaka troska/ Zapadła w serca jego głębinie?”. Duchowe serce, nawiasem mówiąc, ma swój mózg i swój układ nerwowy. A jego głębia ma siedem poziomów energetycznych, taka sobie sercowa studnia, w której bije owo Duchowe Boskie źródło życiodajnej wody… I jak ważne, aby było ono czyste i niezamulone! U Tarasa Szewczenki ono takim właśnie było. Przecież właśnie z jego “sercowej głębi” rodziły się “Cóż by, zdawałoby się, słowa…/ Słowa i głos — więcej niczego./ A serce bije — ożywa,/ Jak je usłyszy!.. Znać, od Boga/ I głos ten i te słowa/ Idą między ludzi!”. (“Cóż by, zdawałoby się, słowa…). I dalej, w “Tryźnie”, czyż nie o sobie mówi poeta: “Znalazł przyjaciół i tajemną siłą/ Do siebie przyjaciół przyczarował;/ Między przyjaciółmi młodymi/ Czasem zamyślony… czasem,/ Jak wołchw, wieszcz młody/ Mową dźwięczną, żywą/ Przyjaciół nagle zdumiewał”. Radzieccy ideolodzy świadomie tłumaczyli słowo WOŁCHW jako wróżbita i czarodziej. Choć w rzeczywistości kiedyś byli to czaKrownicy, ci, którzy leczyli duchowe centra energetyczne — czakry, które ma każdy człowiek. Komuś opłacało się dokonać zamiany, zabrali tylko jedną literę — i istota słowa całkowicie się zmieniła! Bardzo opłaca się trzymać ludzi jak najdalej od prawdziwej wiedzy. Cel był jeden: wyniszczyć całą sakralną wiedzę, która z prawa należy do naszych przodków, Słowian, i uczynić nas słaboduchowymi. Bo silni byliśmy przez SŁOWO, OGNI- STE SŁOWO, które niosło w sobie wiedzę o naturze otaczającego świata (Słowianie: Jan — to energia słońca, energia ognia). Wołchw — słowo bardzo dawne, pochodzi z sanskrytu i oznacza “tego, który płonie i świeci”. W słowniku religioznawczym z 1996 roku (wydanie przy stołecznym instytucie filozofii) napisano: “Wołchwami nazywano mądrych, obdarzonych tajemną wiedzą ludzi, którzy znali się na astronomii, czytali święte pisma, odgadywali sny, przepowiadali przyszłość, leczyli z choro-

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

ŚWIECA NA CZERNECZEJ GÓRZE

Niechże serce pragnie, prosi Świętej prawdy na ziemi!.. Taras Szewczenko O jak my czekamy, gromadząc się w klucze Odbolanych w pragnieniu pielgrzymek!.. Nasz czas — samozapłon świecy, Nasz czas — kiedy czynią modlitwę moce. Nasz czas — kiedy spływa krew z ran, Jaśnieją stygmaty, rwie się duch do broni: Nie na próżnośmy jednoczyli się na Majdan Szukać prawdy — prawdy przenajświętszej. I już — jasny archanioł przy mieczu, I my, przedwiecznej wierności podlegli: Nasz czas — samozapłon świecy, Nasz czas — kiedy wstają z mogił polegli. Wrze gniew i dawna groza znikła, Stąpa z gór Pokrowa jasnowietrzna. O jak my czekamy gromów z jasnych niebios I żeby dusza u każdego rozkwitła! Jednakże my nie ślepli w nocy, Zeszłszy się do Kobzarskiej mogiły: Nasz czas — samozapłon świecy, Lecz tak, by nasze dusze zaiskrzyły! Hartujmyż je, hartujmy w modlitwach, W ciężkim trudzie, twardym prawdziwym słowie: Już wzlata w niebo wieszczy ptak, Już serca jaśnieją dla miłości. To my, którzy jednoczymy się w klucze, To my, którzy gromadzimy się przy broni: Nasz czas — samozapłon świecy, Nasz czas — dla prawdy, prawdy przenajświętszej! Mykoła PETRENKO rob”. Na stronie dziesiątej “Psałterza Matki Bożej” także jest wzmianka o mędrcach: “Raduj się, jako Mu mędrcy pokłon oddali”. Między innymi, w poemacie “Heretyk” poeta nazywa pierwszą przyczynę zagłady słowiańskich wiedzy: “Tak oto niemota zapaliła/ Wielką chatę./ I rodzinę,/ Rodzinę słowiańską rozjednała,/ I cicho, cicho wpuściła/ Usobic srogą żmiję”. Czyż nie do nas z wami “woła” z siwej starożytności głos Tarasa: “Dopracowała się Ukraina/ Do samego kraju./ Gorzej od lacha swoje dzieci/ Ją krzyżują”. I dalej: “Objmijcież się, bracia moi./ Modlę was, błagam!” (“I umarłym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim na Ukrainie i nie na Ukrainie moje przyjacielskie przesłanie”). Nienarodzeni — to my z wami. Bo kiedy Wielki Poeta pisał te wersy, to On zwracał się wtedy do nas, dla niego jeszcze NIENARODZONYCH. Sanskryckie słowo “chata” w ustach poety należy rozpatrywać jako kosmiczną, a stąd i “wielką chatę”, bo sanskryt był pierwszym językiem na Ziemi, do nas dotarły tylko jego odłamki w postaci poszczególnych słów, których, nawiasem mówiąc, w języku ukraińskim jest najwięcej. I na zakończenie. Rodzice poety nazwali syna Tarasem, a nie jakimś innym imieniem. Chociaż mogli nazwać Iwanem, Zacharem, Jewhenem czy Fedorem. Właśnie imiona tych świętych zaznacza prawosławny kalendarz 9 i 10 marca. Mówią, że imiona przyszłych dzieci rodzicom podpowiada przyszły anioł stróż dziecka. Rodzice posłuchali tego prastarego głosu. Taras po grecku oznacza… buntownik. A Iwan (hebr.) — miłosierny, Zachar — Boża pamięć. Imię każdego człowieka niesie w sobie pewną zakodowaną kosmiczną program. Program swojego imienia “Taras”, która została dana z góry, Szewczenko “wykonywał” sumiennie. I zgodnie z numerologią, liczba imienia i nazwiska “Taras Szewczenko” oznacza — twórcza realizacja w każdej sytuacji. Stałe aktywne oddawanie energii światu poprzez samopoznanie i samorealizację. Jeszcze raz wspomnę mądrego Jewhena Swerstjuka, który w jednym z wywiadów dla “Literackiej Ukrainy” (15 października 2009 roku) wyznał: “Tymczasowi bohaterowie przyziemniają obraz Ukrainy i w naszych własnych oczach, i w oczach świata. Aby zdobyć się na własny los, potrzeba wiele duchowych wysiłków i wielkiej wiary”. Szczerze, otwarcie, trafnie. Wczytuję się w nie i widzę za nimi obraz naszego słonecznego TaRAsa. (RA — obraz słońca i światła).

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

ki, przedstawiając miejsca związane z Szewczenką, pozwalają spojrzeć w nowy sposób na okolicę, w której mieszkał Taras Szewczenko, i porównać ją z rysunkami samego Kobzarza. Osobną grupę stanowią prace, na których przedstawiono obiekty geograficzne, placówki edukacyjne i inne organizacje, nazwane imieniem Tarasa Hryhorowycza. Tak więc P. Sława przedstawił „Muzeum T. Szewczenki w Kaniowie”, S. Szyszko — „Kijowski Państwowy Uniwersytet im. T. Szewczenki”, „Kijowski Państwowy Teatr Opery i Baletu URSR im. T. Szewczenki”, M. Huszaczenko — „Pomnik T. Szewczenki w Kijowie”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Jego dni oczami współczesnych

Uljana WOLIKOWSKA Zdjęcia Olesia DMYTRENKI W jednej z galerii Narodowego Rezerwatu „Sofia Kijowska” otwarto ekspozycję prac ze zbiorów Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, poświęconą dniom szewczenkowskim. Wraz z „Sofią Kijowską” Muzeum organizuje już trzecią wystawę. Na pierwszej zaprezentowano akwaforty Kobziarza, druga ukazała wizerunek Tarasa Szewczenki w twórczości współczesnych artystów. A w tym roku na wystawie znajduje się ponad trzydzieści płócien malarskich, które odzwierciedlają miejsca związane z Szewczenką w twórczości najsłynniejszych ukraińskich artystów. Wśród nich są obrazy zasłużonych artystów Ukrainy S. Szyszki, P. Słoty, W. Dobrżańskiego, A. Petryka i innych. Ekspozycję można umownie podzielić na kilka bloków tematycznych. Artyści ilustrują miejsca związane z życiem i twórczością Tarasa Szewczenki — Krzemieniec, Poczajów, Czernihów. Na wielu pracach przedstawiono Siedniów, gdzie Szewczenko w 1846 i 1847 roku zatrzymywał się w rodowym majątku braci Łyzohubów, wykonując zadania Kijowskiej Komisji Archeograficznej. Niemało obrazów poświęcono Kaniowowi, w szczególności Tarasowej Górze, gdzie pochowano narodowego geniusza. Patrząc na obrazy D. Bidnoszyja „Dąb Tarasa Szewczenki we wsi Budyszcze” oraz A. Bidnoszyja „Lipa Szewczenki w Siedniowie”, na których przedstawiono miejsca, gdzie lubił odpoczywać Kobziarz, przychodzi na myśl jeszcze jeden wybitny dąb w parku „Berezowyj Haj”, niedaleko muzeum pamięci „Chata na Priorce”, który ma około 400 lat, oraz dwustuletnia morwa na terenie Literacko-Pamiątkowego Domu-Muzeum Tarasa Szewczenki w Kijowie. Nawiasem mówiąc, siedniowska lipa, która ma ponad 600 lat, obecnie prawie obumarła. Dlatego pracownicy szkoły, na której podwórku rosło drzewo, aby zachować pamięć o nim, posadzili lipę z młodych pędów starego drzewa. Ze szczególną miłością P. Peczornyj, D. Bidnoszyj, M. Barojanc namalowali małą ojczyznę Kobziarza: Moryńce, gdzie urodził się Taras, oraz Kyryliwkę, gdzie minęły jego dziecięce lata. Są tu barwne krajobrazy, głębokie urwiska, wzgórza, które dla Tarasa w dzieciństwie wydawały się wysokimi górami. Ciekawe, że współcześni ukraińscy artyści

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Choć los ich nie zetknął twarzą w twarz

Switłana OREŁ, m. Kirowohrad. Brat kompozytora. Taką nazwę miała pierwsza obszerna publikacja Wiaczesława i Jewhena Szkodów (ojciec krajoznawcy, również wielki miłośnik muzyki i teatru), poświęcona związkom rodu Łysenków z naszym regionem, opublikowana w czasopiśmie „Witchyzna” jeszcze w połowie lat 60. XX wieku. Najważniejszym miejscem wśród tych związków jest pobyt brata kompozytora, Andrija Łysenki, w miasteczku Znamianka. Właściwie pobytem trudno to nazwać — Andrij Witalijowycz przeżył tu z rodziną prawie 20 lat. Trafił tutaj jako młody człowiek, ale miał już pewne doświadczenie zawodowe i życiowe. Absolwent wydziału medycznego Uniwersytetu Kijowskiego przed trzydziestką z okładem zdążył być młodszym lekarzem w siódmej załodze floty Floty Bałtyckiej, ochotnikiem oddziału sanitarnego w Serbii, która w tamtym czasie (1876 rok) wojowała z Turcją, lekarzem szpitali wojskowych w Mikołajowie, Kiszyniowie, lekarzem na parowcach Flotylli Górnego Dunaju. Jego zasługi dla ówczesnego imperium pozwalały ubiegać się o posadę lekarską przynajmniej w Kijowie, ale on wraz z rodziną (w tamtym czasie miał już czworo dzieci) wyjeżdża na stację Znamianka ówczesnej kolei Charkowsko-Mikołajowskiej, która stała na przecięciu najważniejszych szlaków kolejowych południa Rosji. Tutaj Andrij Witalijowycz został głównym lekarzem szpitala kolejowego, osiedlając się faktycznie w jednym z zakątków Czarnego Lasu, niedaleko miasteczka. Wiosną 1885 roku, pisze Wiaczesław Szkoda, do Znamianki przyjeżdża brat żony Mykoły Łysenki, Ołeksandr Łypski. Aktywny uczestnik kółka „Narodna Wola”, był pod nadzorem politycznym i, najwyraźniej, miał nadzieję w prowincjonalnym miasteczku znaleźć wytchnienie od natrętnej uwagi policji. Andrij Łysenko zatrudnił go jako nauczyciela domowego w rodzinie leśniczego Kuesta. Lecz wkrótce donosy do policji wznowiły się i Łypski musiał uciekać ze Znamianki. Wśród jego papierów znaleziono książkę z autografem Marii Karpivny Barillotti (Tobilewycz), co świadczyło o związkach narodowca z teatralną rodziną Tobilewyczów. Lekarz, który jeszcze jako student brał udział jako chórzysta w wystawieniu operetki Mykoły Łysenki „Noc wigilijna”, za radą dramaturga, swojego dawnego przyjaciela Mychajła Staryckiego i z jego pomocą zorganizował wśród robotników stacji amatorskie kółko muzyczno-dramatyczne. W sztuce Mychajła Staryckiego „Nie było sądzone”, która cieszyła się wielką popularnością wśród miejscowej ludności, rolę Katri grała córka lekarza Natalia Łysenko, która później została profesjonalną aktorką, gwiazdą kina niemego, i przez wiele lat, będąc już na emigracji, korespondowała z rodziną Szkodów. Uważny i kompetentny lekarz Andrij Łysenko zdobył niemały autorytet wśród miejscowych robotników. Do tego stopnia, że podczas wydarzeń rewolucyjnych 1905 roku to właśnie Andrija Witalijowycza wybrano przewodniczącym komitetu strajkowego i wysłano na stację Lubotyn, gdzie wybuchło powstanie robotników, w celu uzgodnienia działań. W szkicu poświęconym postaci Andrija Łysenki, Wiaczesław i Jewhen Szkodowie cytują ówczesną jelisawetgradzką gazetę „Hołos Juha”, która pisała o wyjątkowej zorganizowaniu i zdyscyplinowaniu znamiańskich strajkujących. Dali oni odpór czarnosecińcom z Jelisawetgradu, którzy przybyli na stację agitować za swoimi ideami. Oczywiście lekarz stanął na czele komitetu strajkowego także dlatego, że miał lewicowe poglądy. I za to trzeba było płacić: w grudniu 1905 roku Andrija Witalijowycza aresztowano i od razu wysłano do guberni wiackiej. Mykoła Łysenko nie raz gościł u brata w Znamiance. Szczególnie długi był taki pobyt latem 1892 roku, kiedy w Kijowie szalała cholera i rodzina Mykoły Witalijowycza przez kilka letnich i jesiennych miesięcy mieszkała we wsi Orłowa Bałka, niedaleko miasteczka. Właśnie w tej wsi miała majątek polska rodzina Szymanowskich, której dziesięcioletni syn Karol uczył się w słynnej Jelisawetgradzkiej szkole muzycznej Gustawa Neuhausa. Grę młodego muzyka słuchał wtedy Mykoła Witalijowycz i pochwalił ją, zauważając u chłopca nieprzeciętny talent muzyczny. W Orłowej Bałce kompozytor dokonywał orkiestracji opery „Taras Bulba”. Więc z okien domu często rozbrzmiewała muzyka. Syn Mykoły Witalijowycza Ostap wspominał, że ojciec często grał razem z wujem Andrijem: Mykoła Witalijowycz grał na fortepianie, a jego brat — na skrzypcach, wykonywali utwory Czajkowskiego, Beethovena, Schumanna. Lecz idylla szybko się skończyła. Rodzina oczywiście wstawiała się u władz, aby pozwolono Andriji Witalijowyczowi wyjechać z zesłania za granicę na leczenie, bo jego zdrowie gwałtownie się pogorszyło. Takie pozwolenie z wielkimi trudnościami uzyskano, ale w 1910 roku, po powrocie do Kijowa, lekarz Andrij Łysenko zmarł w kijowsko-swiatoszyńskim sanatorium przeciwgruźliczym, nie dożywszy nawet sześćdziesiątki… Na budynku szpitala w Znamiance, gdzie pracował Andrij Łysenko, w 1975 roku ustanowiono tablicę pamiątkową na jego cześć, a w 1983 roku, na 100-lecie placówki medycznej, nadano jej jego imię. Jeszcze dziewięć lat później Znamiańska szkoła muzyczna otrzyma imię Mykoły Łysenki. „Ołóweczek” i Szyło. Sam kompozytor, choć urodził się we wsi Hrynky, pierwsze sześć lat życia, jak twierdzi w swoim roczniku „Historyczny kalendarz Kirovohradszczyzny” krajoznawca Wołodymyr Bosko, mieszkał w mieście Kryliw (obecnie Switłowodśk), gdzie ojciec służył w pułku kirasjerów. Właśnie w tym czasie tamże odbywał służbę wojskową znany rosyjski poeta Fet, który, według twierdzeń krajoznawców, uczył Mykołkę rosyjskiego alfabetu. Chłopiec był bardzo chętny do nauki, nie raz prosił oficerów o ołówki, żeby pisać litery. Więc otrzymał przydomek „ołóweczek”. Ponad trzydzieści lat później, w 1880 roku, już jako dojrzały kompozytor, Mykoła Witalijowycz wystąpił w Jelisawetgradzie (dawna nazwa Kirowohradu) z wielkim koncertem, który przeszedł z oszałamiającym sukcesem, o czym donosiła ówczesna prasa. Podczas koncertu brzmiały uwertura do „Nocy wigilijnej”, ukraińska rapsodia „Dumka-Szumka”, romanse. W naszym mieście od 1904 do 1917 roku mieszkała córka Mykoły Łysenki, Hałyna. Jej mąż, wykładowca szkoły handlowej Kostiantyn Szyło, miał piękny głos, często wykonywał ukraińskie pieśni ludowe. Rodzina należała do grupy ukrainofilskiej, którą jednoczył wokół siebie miejski notariusz Wasyl Nikitin, który został pierwszym przewodniczącym Jelisawetgradzkiej „Proświty”. Kiedy GPU w 1928 roku aresztowało Wasyla Ołeksandrowycza, w jego sprawie nie raz wspominano nazwisko Kostiantyna Szyły jako bliskiego znajomego i niebezpiecznego dla władzy radzieckiej ukraińskiego działacza. Wtedy jeszcze, przed rewolucją, Kostiantyn Stepanowycz brał udział w posiedzeniu organizacyjnym ukraińskiej społeczności miasta, gdzie rozstrzygano kwestię utworzenia „Proświty” oraz w zebraniach organizacyjnych ukraińskiej sekcji Jelisawetgradzkiego towarzystwa pedagogicznego, gdzie wystąpił z referatem. Był organizatorem w naszym mieście letnich kursów nauczycielskich z ukrainoznawstwa. Żona Hałyna była jego bratnią duszą i pomocnicą we wszystkich tych sprawach. Później rodzina wyjechała z miasta. Wiadomo, że za życia dwóch geniuszy ukraińskiej kultury do takiego spotkania nie doszło. Kiedy zmarł Taras Szewczenko, przyszły kompozytor był młodzieńcem, studentem Uniwersytetu Kijowskiego i chociaż być może zdawał sobie sprawę z roli wielkiego poety w życiu Ukrainy, to los nie zetknął ich twarzą w twarz. Oczywiście Mykoła Witalijowycz pisał utwory do słów Tarasa Szewczenki, niejednokrotnie organizował wieczory pamięci Kobziarza, lecz kto mógł przewidzieć, że po dziesięcioleciach ich potomkowie spotkają się (choć również rozdzieleni w czasie) na stepach Ukrainy Centralnej, w niewielkim kolejowym miasteczku Znamianka? Mykoła Łysenko, którego 170. rocznicę urodzin obchodzimy tej wiosny, na pierwszy rzut oka nie ma żadnego związku z naszym krajem. Ród Łysenków pochodzi ze wsi Hrynky na Połtawszczyźnie, ale związki rodziny kompozytora z obwodem kirowohradzkim są tak różnorodne i dotąd mało znane, że wymagają szerszego upublicznienia. Rzecz w tym, że przez niejedno dziesięciolecie temat ten badał patriarcha krajoznawstwa naszego regionu Wiaczesław Szkoda. Jego babcia Olimpiada to córka Jehora Stepanowycza, wnuka siostry Szewczenki, Kateryny, którą on czule kochał i która po wyjściu za mąż wyjechała do sąsiedniej względem Kyryliwki wsi Zełena Dibrowa, kiedy mały Taras miał dziewięć lat.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Emocjonalne doświadczenie Wasyla Neczepy

Pawło MOWCZAN Wczytuję się w tekst swoistej spowiedzi Wasyla Neczepy, słyszę jego głos, słyszę unikalny narracyjny rytm jego mowy, który przypomina mi dawne czasy, kiedy do naszego domu w zimowe wieczory zbierały się sąsiadki i tworzyły wielką opowieść o tym, co słyszane, widziane, przemyślane, odgadnięte, przewidywane i przeczuwane. A ja, ślęcząc nad książką, początkowo denerwowałem się przy lampie naftowej, że głosy sąsiadek odciągają mnie od tekstu „Ugrium-rieki”, który pokonywałem z wielkim trudem, a z czasem wsłuchiwałem się w domową rozmowę, w której nieodmiennie i przede wszystkim wyłapywałem swoisty rytm opowieści, a dalej już wsłuchiwałem się w to, co powiedziane. I czułem się mieszkańcem peryferii świata, bo wszystkie wielkie wydarzenia były gdzieś tam… daleko-daleko od naszej wsi, jednak z radością i pewnością czułem jakąś wielką rodową więź z tym środowiskiem, gdzie wszyscy byli spokrewnieni, skrzyżowani rodami i kumostwem-swataniem z żyłkowym zagłębieniem w minione czasy, w językowe obszary… Łupiny z łuskanego ziarna troskliwie strzepywano w fałdy fartuchów i spódnic i, kiedy wieczornice kończyły się, od rozmów o przeżytym i przeżytym czasie zostawała nie tylko kupka słonecznikowych i dyniowych łupin przy ławie… W mojej świadomości roiły się wydarzenia, obrazy, sytuacje, dialogi, sceny, charaktery, stworzone ustnym słowem. „Ugrium-rieka” uciszała wody, czas pisanej lektury zamierał na pewnej stronie, przełożonej nieodmiennie klonowym, zasuszonym liściem… A ja wciąż jeszcze w muszlach słuchu zachowywałem intonowane głosy ciotki Fedorki, ciotki Szapowałychy, ciotki Lepestyny… Jak to było dawno… Czy w ogóle było? — pytam siebie. Dlatego dziękuję Wasylowi Neczepie za „Ród kozacki wielki”*, do którego i ja czułem swoją własną przynależność, czytając, nie, słuchając Wasyla i, wydaje się, brzmiała opowieść i o moich wujach-ciotkach, o moich sąsiadach, moich rówieśnikach, moich krewnych, moich znajomych, moich źródłach-studniach, moich zagajnikach i niwach. Ale najważniejsze, co udało się Wasylowi Neczepie, — to wpisać w szeroki historyczny kontekst ukraińskie różnorodne gatunkowo pieśni. Jest bardzo symboliczna fotografia w tej książce-spowiedzi: Wasyl Neczepa gra na bandurze w niezwykłym wnętrzu: w mieszkaniu, zbudowanym z mamucich kości epoki neolitu… Istnieje, zapewne, jakieś głębokie uświadomienie naszej przynależności do źródeł ludzkości, wsłuchiwanie się naszego jestestwa w świat nieuchwytnych rytmów i melodii, które wypełniały nasze krajobrazy wiele tysiącleci temu. To coś podobnego do wsłuchiwania się w melodię deszczu, za którym wyczuwa się falę strachu od przeżytego i przekazanego nam przez pamięć genetyczną potopu… A następnie i odczucie radości, które towarzyszyły naszym przodkom, kiedy światowe wody opadły i świat znów ukazywał się w radosnej perspektywie pokrewieństwa z ziemią… Dlatego nie dziwi, że Wasyl Neczepa umieścił w swojej książce cały szereg fotografii, gdzie autor w swoim niezmiennym stroju narodowym jest utrwalony obiektywem na tle naszych historycznych masywów: Kamienna Mogiła, Chortyca, stanowisko w Mizinie… To potrzeba na podświadomym poziomie przyłączenia się do rodowej nici, która ciągnie się tysiącleciami i która towarzyszy potajemnie tkanej melodii trwania rodu, które nie może, nie musi, nie powinno się urywać na tych ziemskich obszarach, wyznaczonych każdemu z nas przez Najwyższego… Właśnie dlatego tak wiele stron w kronikarstwie „Ród kozacki wielki” poświęcono tym, którzy niestrudzenie przekładali byt na język rodzimych dźwięków i rodzimego melosu… Tutaj i lirnicy, i kobzarze, i kompozytorzy, i nawet artyści, którzy jakby zatrzymywali melodię ukraińskiego świata swoimi barwami i pędzlami, odtwarzając farbami otaczanie melosem narodowego krajobrazu… Czujemy, jak z każdym rokiem cichnie i nie tak gęsto jak wcześniej ukraiński dźwięk otacza nasze ziemie, jak odczuwalnie naruszany jest ten narodowy Kosmologos, który, wydawało się, będzie wieczny — jak wiecznymi wydawali się nam nasi poprzednicy, którzy zachowywali dla nas i wysokie treści pieśni, i niepowtarzalny Melos… Z biegiem czasu coraz ostrzej odczuwa się potrzebę przyklęknięcia do rodzimych źródeł i usłyszenia, jak śpiewa ziemia… A Wasyl Neczepa w swojej książce jakby zebrał dla nas swoistą kolekcję krajobrazów, podań, legend, opowieści, pieśni, obrazów, treści, galerii wybitnych działaczy ukraińskiej kultury, rozumiejąc, że tkanina życia jest tak cienka, że wyślizguje się z rąk, z oczu, z pamięci. Więc wielkie dzięki mu za to, że tak naturalnie, nie wielomównie, ale wielce poetycko-wzniośle opowiada nam i o swoich dniach, i o rodowych powiązaniach w szerokim historycznym kontekście, w który wmontowuje się całkiem naturalnie i historia jego własnego rodu. Kultura ludowa jest fundamentalnie uformowana dawno, jednak składa się nie z pewnych rejestrów, wykazów, które są zakonserwowane na wieki, a z żywych codziennych przejawów, — to stałe źródła naszych emocjonalnych wybuchów, porównywalnych z wielkimi religijnymi obrzędami. I to rozumie autor, jak i to, że powstała ona z innej narodowo-społecznej struktury, z innym nie mniej ważniejszym dla nas systemem wartości, aniżeli tak zwana kultura szlachecka. Kultura ludowa nie jest mniej wyrafinowana i wymaga odpowiedniego przygotowania do odbioru, dlatego W. Neczepa i zanurza każdy jej przejaw w naszą historię, nawet w prehistoryczne rodzime czasy. Dlatego i niejednokrotnie łapiemy się na myśli, że nas w III tysiącleciu oddzielają od tych źródeł. Jednak nasze duchowe potrzeby stają się bardziej palące, i, rzecz jasna, nasze wymagania formują się należycie: bez ogólnej narodowej pomocy kulturze ludowej możemy stracić bardzo wiele, nieodwracalnie zubożejemy… Duchowo-społeczne zapotrzebowania na prawdziwą narodową cywilizację są wielce odczuwalne na tle tego globalnego komercyjnego show-biznesu, który do duchowego uniesienia ma taki sam stosunek, jak rura cegielni do dzwonnicy… Człowiek różni się od zwierzęcia nie tylko intelektem, ale i zdolnością traktowania świata fantastyczno-poetyckiego, jak rzeczywistości: przyjrzyjmy się uważniej, jak w dawnych czasach różne zwyczaje, rytuały, tabu ograniczały człowieka (raczej jego agresję) bardziej, aniżeli dzisiejsze kodeksy i prawa. Każda kultura jest skierowana na ponadosobiste, a ludowa tym bardziej: duch komercji zabija jej aurę, przemysł rozrywkowy czyni człowieka spustoszonym… Więc książka Wasyla Neczepy pod pewnym kątem widzenia utrwala i te zgubne tendencje w naszej teraźniejszości… Odczytując „rodopisanie” W. Neczepy, dochodzisz do wniosku, że ukraiński działacz kultury nie ma dziś ważniejszego zadania aniżeli zachowanie swojej świadomości od potężnego rozmywania tradycyjnych narodowych wyobrażeń i wartości, które gromadziły się tysiącleciami na rodzimej ziemi. Tylko pod tymi warunkami będziemy odczuwać nieodłączność od wysokiej treści celowości ludzkiego życia, nie opuszczenia przez Boga, a ochrony przez Boga, że byt — to nie mechaniczny wykaz lat, a wypełniony szczególnym znaczeniem program Pana, i dla pojedynczego człowieka, i dla narodu. To jest, jak dla mnie, wyższą motywacją rodopisania Wasyla Neczepy. Nie drobne kłopoty, nie samouwielbienie, nie Zdjęcie Olesia Dmytrenki samolubów, nie próżna chwała, a potrzeba bycia człowiekiem, ze szczególnym, wyodrębnionym miejscem bytu, swoim językiem, swoją unikalnością. Przecież tylko on ma taki głos, taki recytatyw, taką „rodową wielkość” i taką poetycką duchową jasność, która zmusza zarówno do słuchania, jak i wsłuchiwania się, wczytywania i wpatrywania: oto Wasyl Neczepa… W podobnym gatunku, po który sięgnął Wasyl, tyle utrwalono banałów, samowystarczalnej pogardy, samoizolacji, że zaczynasz rozumieć, jak trudno być szczerym, aby cię słuchano i współodczuwano z tobą…. Każdy artysta, według słów Stendhala, jakby rozwija w duszy słuchacza, widza, czytelnika pewien kłębek swojego emocjonalnego doświadczenia. I im znaczniejsze jest to doświadczenie, tym bardziej przekonujące są jego apele do nas, tym szerszy zakres obrazów i uczuć, w którym zawarta jest emocjonalna i sensowna informacja, co właściwie skłania autora do dialogu z nami. Właśnie tym jest podyktowane moje słowo o „Rodzie kozackim wielkim”. _________ * Neczepa W. H. Ród kozacki wielki: utwór artystyczno-publicystyczny. — Kijów: „EMMA”, 2011. — 560 s. Jarosław CZORNOHUZ, poeta i kobziarz

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Kobzarz

Niech zabrzmi struna żywa, Opowie o swych bohaterach, Niech w serce wpadną słowa: „Kobzarz to nie żebrak, lecz wojownik”. To rycerz ducha, nie jęcz, I postrach bezimiennych janczarów, Nosiciel tradycji i obyczajów, I często wirtuoz-muzyk. To wierny syn Ukrainy, Jej prawdziwa dusza, To stugłosy dzwon wolności, To siła urzekającej pieśni. To duchowy miecz narodu, Ozdoba jego historii. On – z mesjaszy, on – z poprzedników, On – słowo proroka Tarasa. Przed nim drży tyran, I słabnie władza dzikich pieniędzy, Uzdrowiciel duchowych ran, I władca duchowości. Nie tylko stary, lecz i młody, Bystry, silny i urodziwy. W życiu naturalny i prosty, I dumny, lecz nie wyniosły. Wszystko ze swoją bandurą Niesie i radości, i żale, A do tego szlachetny jest duszą, Jak mało który z królów. Więc niech zabrzmi struna żywa, Opowie o swych bohaterach, Niech w serce wpadną słowa, Kobzarz to nie żebrak, lecz wojownik. 14 marca 2012 r. o godz. 17.00 w Domu Ukraińskim odbędzie się autorski koncert laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, Narodowego Artysty Ukrainy Wasyla Nieczepy pt. „Pokłon tobie, Taraso”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zesłaniu, a dokładniej od początku 1857 roku, kiedy Szewczenko otrzymał od A. I. Tołstej z Petersburga radosną wieść o zbliżającym się dniu jego uwolnienia od żołnierskiej katorgi. W scenariuszu „Pożegnanie z pustynią” fabuła „kipi” wokół szeregowego Szewczenki oraz przybyłego na miejsce zmarłego komendanta Nowopietrowskiego umocnienia A. P. Majewskiego, który przychylnie odnosił się do poety, nowego komendanta Iraklija Aleksandrowicza Uskowa. Szczególnie wyraziście, z głęboką znajomością służby garnizonowej z jej wyczerpującą, doprowadzoną do absurdu musztrą, fizycznym i moralnym znęcaniem się oficerów oraz podoficerów nad szeregowymi, ordynansami, poniżaniem miejscowych mieszkańców, odtwarza Ołeksandr Denysenko żołnierską, monotonną codzienność garnizonu Nowopietrowskiego umocnienia. Niezwykle popularne wśród oficerów, mieszkańców stanicy Nikołajewskiej i z rejonu przystani „święto” — kara chłosty. W scenariuszu to haniebne widowisko, kiedy mają zabić na śmierć ordynansa Iwana Burkowa, opisane jest ze wszystkimi szczegółami. Wiadomo, jak ciężko przeżył Szewczenko nieszczęsny los swojego rodaka, żołnierza Skobielewa, który, jak wspomina poeta, „przeszedł przez zieloną aleję, jak wyrażają się żołnierze, przez 2000 kijów i został zesłany do Omska na siedem lat do kompanii aresztanckich”. Jego wina polegała na tym, że ośmielił się zaprotestować przeciwko kradzieży przez porucznika Obriadina dziesięciu rubli, które przysłano żołnierzowi pocztą. Wymyślona, a przez to nieprzekonująca, jest ta scena w scenariuszu, kiedy major Uskow na koniu, z łukiem i kołczanem, wyrusza w głąb półwyspu Mangystau na pojedynek z dowódcą kompanii Kosariewem. Zdaniem autora, rozwój wydarzeń od postaci Ołeksija Petrowa do osoby Szewczenki. Nie jestem pewien, czy autor się na to zgodzi, ponieważ „Historia jednego donosu” to ukończony, przemyślany pod względem charakterologicznym i fabularnie wykończony utwór. Tak czy inaczej, ale na 200-lecie urodzin Tarasa Szewczenki powinien pojawić się na Ukrainie taki film, w którym maksymalnie pełnie ukazałaby się postać Szewczenki — wyraziciela przeżyć, nadziei i oczekiwań narodu ukraińskiego, zwiastuna niepodległej Ukrainy, genialnego poety i malarza, który jest obrazem i symbolem Ukrainy. Dlatego radziłbym Ołeksandrowi Hawroszowi dopracować, a właściwie przebudować scenariusz „Historii jednego donosu” pod kątem skupienia głównej uwagi na postaci Wielkiego Poety. Dziś wszyscy wspominali filmy o Szewczence, w których grał Ambrozij Buczma, gdzie w głównej roli był Serhij Bondarczuk, Iwan Mykołajczuk. Zatem istnieje pewna tradycja w ukazywaniu postaci Szewczenki w kinematografii. Zrozumiałe, że wtedy istniały pewne ramy ideologiczne, poza które trudno było wyjść zarówno aktorowi, jak i reżyserowi. I dlatego nie można było mówić o jakimś idealnym wariancie takiego filmu, który przedstawiłby pełną w całym dramatyzmie postać Szewczenki. Teraz jest możliwość stworzenia filmu, który odpowiadałby maksymalnie naturze Szewczenki, charakterowi jego zachowania, jego myślenia, jego odczuwania, przemyśleń itd. I z mojego punktu widzenia, jako członka jury, nie było dyskusji, że to geniusz, to genialny poeta i niezwykle utalentowany malarz. Jak to wszystko pokazać? Zobaczymy! Rozmawiał Mykoła CYMBALUK

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

„Pożegnanie z pustynią” już niedługo

— Mykoło Hryhorowyczu, zwycięzcą międzynarodowego konkursu scenariuszy filmowych na przyszły film z okazji 200-lecia Tarasa Szewczenki został… — …Scenariusz filmowy Ołeksandra Denysenki „Pożegnanie z pustynią”. Jest on mistrzowsko wykonany. To prawdziwie samodzielne dzieło artystyczne. Określiłbym jego gatunek jako kinoballadę. Albo kinopowieść, jak u Iwana Dracza. Przypomnijmy jego „Kijowską fantazję na temat dzikiej róży-szypszyny” — „I w dźwiękach pamięć się odezwie”, napisaną razem z Iwanem Mykołajczukiem. Scenariusz Ołeksandra Denysenki „Pożegnanie z pustynią” odtwarza ostatnie lata pobytu Tarasa Szewczenki w Twierdzy Nowopietrowskiej, dokąd „szeregowca z politycznych przestępców” wysłano 14 października 1850 roku na łodzi pocztowej pod dowództwem chorążego K. A. Jerykłyncewa. Ten okres — od października 1850 roku do sierpnia 1857 roku — pobytu Tarasa Szewczenki w Twierdzy Nowopietrowskiej charakteryzuje się tym, że Szewczenko przez te sześć lat nie pisał poezji. Za to z dzieł malarskich z okresu zesłania w Twierdzy Nowopietrowskiej dotarło do nas 179 rysunków, wśród nich — 128 pejzaży Karatau. Szczególnie twórczo płodna była ekspedycja w Karatau, prawda, oryginały rysunków z czasów tej ekspedycji nie zachowały się. Oczywiste jest, że przyszły film, przyуроczony do 200-lecia od dnia urodzin Tarasa Szewczenki, powinien ukazać widzom przede wszystkim Szewczenkę-poetę i Szewczenkę-artystę. Genialnego twórcę, który pozostawił Ukrainie i ludzkości unikalne arcydzieła artystyczne zarówno w twórczości literackiej, jak i w sztukach plastycznych. Czy scenariusz Ołeksandra Denysenki zapewnia takie możliwości dla ukazania w dziele filmowym maksymalnie pełnego obrazu Tarasa Szewczenki? Odpowiedzieć jednoznacznie na to pytanie jest trudno. I właśnie dlatego, że objąć w jednym scenariuszu, w jednym filmie ten ogrom dramatycznych kolizji, wewnętrznych dramatów, przeżyć moralno-psychologicznych, poszukiwań twórczych, objawień, wątpliwości i wahań, które przypadły w udziale Szewczence, jest niemożliwe. Scenarzysta musi odnaleźć w biografii życiowej i twórczej artysty ten najbardziej wyrazisty kontrapunkt, którym on, niczym magicznym kluczykiem, „otworzy” los i duszę geniusza. Ołeksandr Denysenko postanowił otworzyć widzom przyszłego filmu Szewczenkę poprzez odtworzenie niezwykle skomplikowanego okresu w jego życiu. Chodzi o ostatnie lata i miesiące pobytu w Twierdzy „Pożegnanie z pustynią”, ten długotrwały w czasie pojedynek o honor żony komendanta Agaty Omelianiwny oraz o Szewczenkę, którego nie chce wypuścić na wolność okrutny Kosariew, efektownie „zagra” na ekranie. Uważam, że w filmie o Szewczence nie trzeba przedstawiać dla dramatycznego wzmocnienia nieszczęść i przeżyć, które przypadły w udziale Poecie, takich epizodów, jak zaplanowane zabójstwo go na polowaniu czy śmierć od żądła wpuszczonej do niego do karceru jadowitej żmii. Niczym nieusprawiedliwiona jest też wielojęzyczność, którą wypełniony jest scenariusz. Jasna sprawa, że Szewczenko na zesłaniu porozumiewał się w języku rosyjskim, pisał powieści i dziennik po rosyjsku, ale po co nam film o Szewczence w języku rosyjskim? Ten językowy „winegret” w scenariuszu „Pożegnanie z pustynią”, jeśli myśleć o jego realizacji filmowej, niczym nie jest uzasadniony. Jednak uważam, że scenariusz Ołeksandra Denysenki „Pożegnanie z pustynią” jako kinopowieść godnie zasłużył na zwycięstwo. — I kilka słów odnośnie „Historii jednego donosu”… — Ten scenariusz — to rzetelnie zweryfikowana według źródeł historycznych historia zdrady przez studenta Uniwersytetu Kijowskiego Ołeksija Petrowa członków Bractwa Cyrylo-Metodiańskiego. Żadnych szczególnych odstępstw od prawdy historycznej autor „Historii jednego donosu” nie dopuszcza. Wszystko pod kontrolą, żadnych szczególnych domysłów, doobrażeń, hipotez. Dynamiczna fabuła, aktywna zmiana kadrów i płaszczyzn czasowych, logicznie umotywowane przeniesienie wydarzeń z jednego miasta czy wsi w inne miejsce. Scenarzysta uważnie śledzi kronikę rozwoju wydarzeń i konsekwentnie prowadzi swojego głównego bohatera do finału: zdrada jest surowo karana własnym sumieniem. Scenariusz Ołeksandra Hawrosza „Historia jednego donosu” można by rekomendować do realizacji ekranowej pod warunkiem przeredagowania akcentów fabularnych. W zeszłym roku, we wrześniu, fundacja „Wielka rodzina” ogłosiła rozpoczęty projekt „Szewczenko”. Przewidywał on przeprowadzenie Międzynarodowego konkursu projektów filmowych na najlepszy film o Kobzarzu, a także przygotowanie konkursu filmów krótkometrażowych młodych filmowców „200=200 filmów”. Oprócz tego, przeprowadzenie corocznego festiwalu „Kobzar forever”, organizację sympozjów rzeźbiarskich według motywów szewczenkowskich. Ale najważniejsze miejsce w projekcie przypisano właśnie międzynarodowemu konkursowi na najlepszy pełnometrażowy film fabularny o życiu i działalności naszego genialnego poety. 5 marca 2012 r. otwarto drugą turę w „Kobzarskiej świetlicy” Ukraińskiego Domu, gdzie odbyła się publiczna obrona projektów filmowych. A zakończyła się następnego dnia w Narodowym Muzeum im. T. H. Szewczenki, gdzie jury ogłosiło wyniki konkursu. Skomentować je poprosiliśmy członka jury, dyrektora Instytutu Literatury, akademika NAN Ukrainy Mykołę ŻULYNSKIEGO.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Najwięcej uwagi w twórczości T. Szewczenki oraz w filatelistyce dotyczącej historii kozaczyzny poświęcono hetmanowi Bohdanowi Chmielnickiemu. O B. Chmielnickim, o wydarzeniach związanych z jego życiem i działalnością, wspomniano w dziesięciu utworach poetyckich, w dramatach, powieściach, „Dzienniku”. Oddając sprawiedliwość „sławnemu”, „szlachetnemu”, „genialnemu buntownikowi”, Poeta nie mógł wybaczyć B. Chmielnickiemu aktu z 1654 roku: „Gdybyś ty, pijany Bohdanie // Teraz na Perejasław spojrzał!” (1859); „Za co kochamy Bohdana? // Za to, że moskalom wesoło się żyło!” („Do Polaków”, 1847—1850); „A my bratalismy się z Lachami! // Dopóki trzeci Zygmunt // Z przeklętymi jego księżmi // Nie rozłączyli nas…”. („Bywa, w niewoli czasem wspomnę…”, 1850). Spośród rosyjskich carów-ciemiężycieli Ukrainy najostrzej T. Szewczenko wypowiedział się o Piotrze I i Katarzynie II, których portrety znajdują się na znaczkach Rosji. Na licznych wydaniach pocztowych ZSRR, Federacji Rosyjskiej — pomnik Piotra I w Petersburgu, któremu „Pierwszemu — Druga // Takie dziwo postawiła… // To ten Pierwszy, co krzyżował // Naszą Ukrainę, // A Druga dokonała // Wdowę sierocinę”. („Sen”, 1844). W tym samym poemacie Poeta tak odpowiedział w Petersburgu „ziomkowi” na jego pytanie, czy umie „mówić po tutejszemu”, co i dziś na Ukrainie warto przyswoić Ukraińcom: „A nie, mówię, // Mówić umiem, // Lecz nie chcę”, na co „ziomek” rzucił: „Jaki dziwak!”. Niestety, i dziś Ukrainiec na Ukrainie może usłyszeć w odpowiedzi: „Jaki dziwak!”. Piotr I wspominany jest w trzech powieściach, czterech poezjach T. Szewczenki. Prisia — dziecko z „Wielkiego lochu”, jest karana za to, że uśmiechnęła się do Katarzyny II, która płynęła Dnieprem na „galerze złotej”, ponieważ wtedy nie „…wiedziała, jeszcze spowita, // Że ta caryca — // Okrutny wróg Ukrainy, // Głodna wilczyca!..”. W poemacie „Ślepy” (1845) wspomniano, „Jak caryca po Kijowie // Z Neczosem chodziła // I Meżyhirskiego Spasa // W nocy podpaliła”. Neczos — Gr. Potiomkin, który otrzymał taki przydomek, gdy na trzy lata przed zniszczeniem Siczy „zapisał się do kozaków” (Hryćko Neczosa). Pomnik jego w Chersoniu, stworzony przez I. P. Martosa, przedstawiono na kopercie Ukrainy z 2005 r. Cara Mikołaja I poeta obdarza takimi epitetami: „feldfebel-car”, „bezbożny car”, „okrutny Neron”, „twórca zła”, „prawdy prześladowca okrutny”, „kat-chrześcijanin”, „ukoronowany kat” i in. Jego syn, car Aleksander II, wspomniany jest przez poetę z epitetami „pijany car-władca”, „pijany gospodarz”. Przedstawione w zwierciadle filatelistyki oceny wydarzeń i osobistości historii Ukrainy przez Tarasa Szewczenkę świadczą o jego aktywnym zainteresowaniu przeszłością Ojczyzny, o bólu duszy za jej los. Tak samo odnosili się do wydarzeń historycznych i postaci działacze kultury ukraińskiej tamtego czasu, z którymi kontaktował się i wymieniał poglądy Wielki Kobziarz. W swojej twórczości odtworzył ducha protestu ukraińskości przeciwko rosyjsko-imperialnemu uciskowi i niewoli. Filatelistyka pomaga zobrazować szewczenkowską wizję historii Ukrainy.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Historia Ukrainy w twórczości Szewczenki oczami filatelistów

Lubomyr PYRIH Pierwotnym źródłem wiedzy Tarasa Szewczenki o historii Ukrainy były podania ludowe, pieśni, dumy historyczne. Od najmłodszych lat słyszał je w kręgu rodzinnym, z ust mieszkańców wsi, kobzarzy. Przez całe życie jego światopogląd poszerzał się dzięki szerokiemu kręgowi znajomości z wybitnymi działaczami kultury i nauki. Najdawniejszą postacią w historii Ukrainy, odtworzoną w filatelistyce, była księżna Olga (znaczek Ukrainy 1997). Jej Szewczenko wspomniał w powieści „Nieszczęśliwy” (1855) w związku z legendą o rozkazie księżnej wzniesienia mogiły na miejscu zabójstwa męża, księcia Igora. Z literatury historycznej T. Szewczenko wiedział o „Nestorze homeryckim” (powieść „Warnak”, 1845) i jego kronice. Stamtąd zaczerpnął wiedzę o księciu Włodzimierzu, którego postać satyrycznie odtworzył w poemacie „Carowie” (1848): „Włodzimierz-książę przed narodem // Zabił starego Rogwołoda, // Pobiwszy naród, księżniczkę wziąwszy // Odszedł w włości swoje, // Odszedł z szumem. I splamił ją, // Tę Rognidę młodą”. W tamtym czasie Włodzimierz jeszcze panował w Nowogrodzie (do 978 r.). Księciu Włodzimierzowi (Wielkiemu, Świętemu) poświęcono blok pocztowy Ukrainy (2000). Kijowski pomnik poświęcony jemu znajduje się na licznych znaczkach (po raz pierwszy — na znaczku Ukraińskiej Republiki Ludowej w 1920 r.) oraz kopertach. Najwięcej materiału filatelistycznego różnych państw oraz ukraińskiej diaspory poświęcono Włodzimierzowi z okazji obchodów 1000-lecia chrztu Rusi-Ukrainy (1998). Odnośnie do zacytowanych słów z poematu „Carowie”, w „Powieści minionych lat” powiedziano: „W roku 6488 (980) Włodzimierz zebrał wojów wielu… i poszedł na Rogwołoda… zabił Rogwołoda i synów jego dwóch, a córkę jego Rognidę wziął za żonę”. Portrety połockiego księcia i księżniczki odtworzono na znaczkach pocztowych Białorusi (1993). Zapoznanie się z „Powieścią minionych lat” kronikarza Nestora, przedstawioną przez rosyjskich historyków, zainspirowało Szewczenkę do stworzenia rysunku „Śmierć Olega, księcia drewlańskiego” (1836), a praca w Kijowskiej Komisji Archeograficznej — do stworzenia rysunku „Kamienny krzyż św. Borysa” (1845). Postacie świętych Borysa i Gleba, których tragizm był znany Poecie, znajdują się na znaczku Rosji z 1997 r. (ikona z pocz. XIV w.). Sądząc po korespondencji, T. Szewczenko miał zamiar przetłumaczyć „Słowo o wyprawie Igora”, w 1860 roku przełożył dwa fragmenty — „Od świtu do wieczora” oraz (parafrazę) „Płacz Jarosławny”. Znane są trzy znaczki ZSRR poświęcone „Słowu” — z 1957, 1975 i 1985 r. Na kopercie ZSRR z 1984 r. przedstawiono pomnik Jarosławny w Nowogrodzie Siewierskim. Ciężki los Ukrainy był bolesną raną naszego Poety-Proroka. Dlatego z rozpaczą pyta: „Kiedy // Doczekamy się Waszyngtona // Z nowym i sprawiedliwym prawem? // „A doczekamy się przecież kiedyś!” („Jurodiwy”, 1857). Portret Waszyngtona znajduje się na licznych znaczkach USA, na jednym ze znaczków Polski. Czyż nie inspirowała taką nadzieją T. Szewczenki epoka kozaczyzny, której w swojej twórczości poświęcił bardzo wiele miejsca i uwagi. Niemało materiału filatelistycznego poświęcono również Kozaczyźnie. Jeden z dwóch pierwszych znaczków współczesnej Ukrainy (1992) był poświęcony 500-leciu ukraińskiego kozactwa. go zapomniano, // W głupich Niemczyków obuto // Wielkomądrego hetmana” (1845—1846); “Tak to Bohdanie! // Zmarnowałeś żeś ubogą // Sierotę Ukrainę! // Za to ci taka i podzięka. // Cerkiew-domowinę // Nie ma komu naprawić! // Na tej Ukrainie, // Na tej samej, co z tobą // Lacha zdusiła! // Bękarty Katarzyny // Szarańczą osiadły” (1845). Oskarżycielsko brzmią słowa: “Czyhrynie, Czyhrynie, // Mój przyjacielu jedyny, // Przespałeś żeś stepy, lasy // I całą Ukrainę. // Śpijże, powity żydostwem, // Póki słońce wstanie… // Śpij, Czyhrynie, niech giną // U wroga dzieci. // Śpij, hetmanie, póki wstanie // Prawda na tym świecie!” (1844). Imię B. Chmielnickiego uczczono blokiem pocztowym “Hetmańskie klejnoty i rzeczy osobiste Bohdana Chmielnickiego” (2004), na sześciu znaczkach którego przedstawiono eksponaty z muzeów Sztokholmu, Warszawy, Krakowa, Kijowa, Moskwy. Po raz pierwszy imię B. Chmielnickiego pojawiło się w filatelistyce w 1920 r. w serii znaczków Ukraińskiej Republiki Ludowej, później — w 1945 roku w ZSRR wraz z wydaniem znaczków dwóch rozmiarów (mniejszy — w wariantach ząbkowanym i nieząbkowanym) z wizerunkiem orderu B. Chmielnickiego, ustanowionego w 1943 roku. Portret B. Chmielnickiego, oprócz wielkiej “hetmańskiej” serii Poczty Ukrainy, widzimy na kopertach ZSRR z 1969 roku i Ukrainy z 1995 roku (400-lecie od dnia urodzin, okolicznościowy stempel z herbem hetmana — Czyhyryn, 27.12.1995). Kopertę z portretem hetmana wydał Związek Ukraińskich Filatelistów Austrii. Na licznych wydaniach pocztowych (znaczki, koperty pocztowe, kartki) przedstawiono pomnik B. Chmielnickiego w Kijowie. Filatelistyka pomogła zapoznać się z pomnikami hetmana w Czernihowie (kop. 1967), w Krzywym Rogu (kop. 2004). W związku z Radą Perejasławską Chmielnickiego “Moskale nie zapomnieli”, co zostało potwierdzone także wydaniami filatelistycznymi: 9 znaczków pocztowych na 300-lecie wydarzenia (1954), po 25 latach — znaczek pocztowy, a jeszcze koperta, okolicznościowe stemple. W serii z 1954 r. — znaczek z wizerunkiem kijowskiego pomnika hetmana autorstwa rzeźbiarza M. Mikieszyna, przyjaciela T. Szewczenki. A Prisia z “Wielkiego lochu”, spotkawszy hetmana, “…wody nabrała // I w pełni drogę przeszła; // A tego i nie wiedziała, // Że on jechał do Perejasławia // Moskwie przysięgać!.. // I już ledwie ja, naledwie // Doniosłam do chaty // Tę wodę… Czemu ja z nią // Wiader nie potłukłam! // Ojca, matkę, siebie, brata, // Psów otrułam // Tą przeklętą wodą!”. Tak nie było pisane po Perejasławiu i Ukrainie… Skazująco zabrzmiało “powiedzenie” Chmielnickiego w powieści “Bliźniacy” (1855): “Co będzie, to to i będzie. A będzie to, co nam Bóg da”. Hetmana Iwana Mazepę wspomina T. Szewczenko w notatkach archeologicznych, w zapisach twórczości ludowej. W powieści “Muzyk” (1854—1855) wspomina się, że jeden z kozackich starszyn Hałahan “…pierwszy odłączył się od Mazepy i oddał się carowi Piotrowi…” Bohaterowie powieści T. Szewczenki mogli wypowiadać się o Mazepie tylko tak: “słynny z anatemą Iwan Mazepa”, “przeklinany Iwan Mazepa” (“Bliźniacy”, 1855). Wersy z poematu “Irzawiec” (1847) można zilustrować licznymi wydaniami pocztowymi (zwłaszcza Rosji) o bitwie pod Połtawą (1709): “Narobili kiedyś Szwedzi // Wielkiej sławy, // Uciekali z Mazepą // Do Bender z Połtawy”. O traktacie wielkobudyszczańskim, zawartym między Mazepą i szwedzkim królem Karolem XII w 1709 roku przypomina arkusz pocztowy “Ukraina — Szwecja: na rozdrożu historii” ze stemplem Pierwszego dnia — “Ukraińsko-szwedzkie sojusze wojskowo-polityczne XVII—XVIII w.” (01.10.2008). Na dwóch kuponach bloku — portrety I. Mazepy i Karola XII. Znaczek Poczty Ukrainy “Tragedia Baturynska” (2008) odpowiada wspomnieniu Prisi z “Wielkiego lochu”, która “…była jeszcze podlotkiem // Jak Baturyn sławny // Moskwa w nocy podpaliła…”, jak “…między trupami walała się // W samych pałacach // Mazepowych…”. Ukarana była za to, “Że carowi moskiewskiemu // Konia napoiła” i dlatego została po śmierci niepochowana i “…nad jarami // I stepami kozackimi // I dotąd latam!”. Jeszcze przed wyjściem znaczka Ukrainy z portretem I. Mazepy (1995) wielki szacunek jego imieniu i sławie niepocztowymi wydaniami oddali ukraińscy filateliści USA, Wielkiej Brytanii, Austrii, Niemiec. Nie pozostaje poza uwagą filatelistów stempel kalendarzowy miejscowości w USA Mazeppa (stan Manitoba). Zrozumiałe, jak odnosił się naród do kozackiej starszyzny Lewobrzeżnej Ukrainy, którą wspierała władza imperialna. I dlatego o hetmanie K. Rozumowskim (znaczek 2003) w poemacie “Niewolnik” (1845—1859) brzmi: “Siczeowcy-zaporożcy… // …I opowiadają i płaczą, // Jak Sicz rujnowali… // …Jak Cyryl ze starszyzną // Pudrem obsypywali się // I u carycy, jak psy, // Trzewiki lizali”. Takich jak oni, podobnych do nich Poeta nazwał “Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy, // Warszawskie śmiecie…” (“I umarłym, i żywym…”, 1845). Po zburzeniu Siczy Zaporoskiej (1775) kozactwo osiadło za Dunajem, ale później rząd carski, aby okiełznać i wykorzystać kozacko-wojskową potęgę, stworzył Czarnomorskie Wojsko Kozackie między Południowym Bugiem i Dniestrem (1788), przesiedlił część kozaków na Kubań, gdzie zostało sformowane Kubańskie Wojsko Kozackie (znaczek Rosji 2010). Nakaznym atamanem na Kubaniu był Jakiw Kucharenko (znaczek Ukrainy 2010). T. Szewczenko w 1840 roku poznał go w Petersburgu. Poeta pozytywnie ocenił jego sztukę “Czarnomorski byt na Kubaniu”, korespondował z nim, dedykował mu poemat “Studnia Moskala”. Za wsparciem J. Kucharenki w Rostowie nad Donem taganroska trupa w 1843 roku wystawiła “Nazara Stodolę”. Z tęsknotą i ze smutkiem wspomina Poeta minioną sławę Kozaczyzny, Hajdamaczyzny: “Gdzie ich mogiły? gdzie leży // Resztka sławnego Bohdana?.. Gdzie Naływajki? Nie ma! // …Gdzie ten Bohun… // Gdzie Honty mogiła, — // Męczennika sprawiedliwego // Gdzie pochowali? // Gdzie Zalizniak, dusza szczera // Gdzie odpoczywa?”. T. Szewczenko główną przyczyną wrogości między Ukraińcami i “Lachami” uważał ucisk religijny ze strony kościoła katolickiego, zwłaszcza po unii brzeskiej 1596 r. “Jeszcze jak byliśmy kozakami, // A o unii nie słychać było, // Tam-to”

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

roku innego wielkiego poety — Wasyla Stusa. Podobnie jak klasyczne eseje, teksty Jewhena Swerstuka mają właściwą tylko im wyrazistą autorską intonację — są medytacyjne, przejrzyste, obrazowe. Głębokość myśli łączy się z lekkością wykładu — nie ciążą nad nim konserwatywne schematy, są one rozpoznawalne dzięki pojemnym i jednocześnie pięknym metaforom. Tak, poezja „Sad wiśniowy koło chaty…” jest dla autora jak „sen złotego wieku”, a „Testament” — wysoką rozmową z narodem na górze. Użycie wielkiej litery dla wzmocnienia ważnych pojęć — Miłość, Dobro, Wiara, Święta Wola — nadaje im szczególnego brzmienia. Mychajłyna Kociubynśka nazywała artykuły Jewhena Swerstuka „etycznym literaturoznawstwem” i uważała, że będą one miały wielki wpływ na następne pokolenia. Bez wątpienia jego nowa książka „Szewczenko ponad czasem” — jest w tym szeregu.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Potrzeba wysokości ducha

Natalia KUCZER, pracownik naukowy Narodowego Muzeum Literatury Ukrainy. Pod koniec ubiegłego roku w Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki odbyła się prezentacja nowej książki esejów „Szewczenko ponad czasem” filozofa, dysydenta-szestdziesiatnika Jewhena Swerstiuka. Szewczenko dla szestdziesiatników był postacią symboliczną, punktem wyjścia w rozwoju ich świadomości narodowej. Widzieli w spuściźnie Poety nie tylko materiał do studiowania — był to fundament, na którym budowali samych siebie. Ideały Szewczenki kształtowały ich wybory życiowe. Na grobie Kobziarza w Kaniowie młoda Mychajłyna Kociubynśka przysięgała wierność rodzimej kulturze — przeżywała to jako „pierwsze osobiste spotkanie z Szewczenką”. Zapoczątkowane przez Ałłę Horśką składanie kwiatów 22 maja pod pomnikiem w Kijowie dla wielu szestdziesiatników było osobistym wyrazem szacunku i miłości, za co wielu drogo zapłaciło. Książka Jewhena Swerstiuka to także jego osobiste spotkania z Szewczenką na przestrzeni całego życia. Weszły do niej eseje od połowy lat sześćdziesiątych aż po dzień dzisiejszy — ponad czterdzieści tekstów, czytając które, jakby przemierza się drogi życia samego autora. Zapisywać swoje przemyślenia zaczął w księdze pamiątkowej Muzeum Szewczenki, którą postanowił wykorzystać jako trybunę dla swoich myśli. Oczywiście, tamte strony zostały zniszczone i dopiero później, odtworzone z pamięci, zostały wydrukowane w 1967 roku na początku Praskiej Wiosny w czechosłowackim czasopiśmie „Dukla”. Esej „Ostatnia łza” pojawił się w Dokumentach samizdatu „Szerokie morze Ukrainy” w 1972 roku w Paryżu. Kontynuował Jewhen Swerstiuk swoje rozmyślania „nad gwiazdą Tarasa Szewczenki, przeglądając księgę wysokich losów” w latach zesłania. I, oczywiście, główna część książki to artykuły napisane w Niepodległej Ukrainie; przy czym ostatnie siedem z nich publikowanych jest po raz pierwszy. Kończy się książka wystąpieniem „Potrzebna wysokość ducha!” podczas wręczenia Nagrody im. Szewczenki w 1995 roku. Właściwie o potrzebie Ducha, „aby nie rozminąć się z wysokością Szewczenki”, o misterium wysokiego słowa, o wewnętrznej wolności, o mistycznym sensie sławy mowa jest w esejach. Jewhen Swerstiuk rozpatruje życie i twórczość Szewczenki jako „tajemnicę rozlaną w przestrzeni nad krajem niw i mogił” i w tych wersach jego własnej poezji o Kobziarzu tkwi klucz do odczytania całej książki. Osobliwością i wartością tych tekstów jest to, że zostały napisane przez człowieka o świadomości religijnej, zakorzenionej w duchowym dziedzictwie swojego narodu. Dla Jewhena Swerstiuka Szewczenko jest kimś więcej niż wielkim poetą, „on jest narodowym prorokiem i męczennikiem, ukrzyżowanym i zmartwychwstałym” („Fenomen Szewczenki”). Autor jest przekonany, że „żaden z wielkich poetów nie żył w tak nieustannym dialogu z Bogiem jak Szewczenko” i że słowo Bóg (użyte w tekstach 1281 razy) jest głównym obrazem jego twórczości („Ofiara”). Ponadto Jewhen Swerstiuk wyczuł „wspólnotę modlitewnego ładu „Kobziarza” z duszą narodu” i zaleca, by nowoczesne odczytywanie jego utworów rozpoczynać od biblijnych epigrafów, które odgrywają główną rolę, tak jak u Skoworody, późnego Dostojewskiego i Tołstoja. Autor podkreśla, że „dusza i Bóg były dla Szewczenki najważniejszymi słowami, a dla komentatorów — najmniejszymi” i że pisanie słowa Bóg małą literą we wszystkich wydaniach „Kobziarza” odwróciło pryzmat postrzegania świata przez Szewczenkę i pomniejszyło gwiazdy świata Szewczenki — Miłość, Prawdę, Wolę, Dobro, Matkę, Ukrainę. Mówi on także o „czarach zamiany” Szewczenki w sztukach plastycznych na „zachmurzone, zbolszewizowane portrety”, którymi tworzono „gruby mit w duchu czasu”. Dlatego eseje można rozpatrywać także jako próbę oczyszczenia Szewczenki z późniejszych nawarstwień literaturoznawczych, jako dążenie do postawienia akcentów na tych pojęciach i obrazach Kobziarza, które były niwelowane lub przemilczane w czasach, gdy humanistyka była jednym z narzędzi wpływu na kształtowanie tak zwanej „świadomości radzieckiego człowieka”. Ale książka wyróżnia się spośród innych prac o Szewczence jeszcze swobodą myśli wolnego człowieka, który wierność swoim ideałom udowodnił życiem. „Szewczenki, który przemówił o sławie i wolności Ukrainy — pisze Jewhen Swerstiuk — nie usłyszeliby, gdyby swoim życiem i twórczością nie dał przykładu walki o wolność i umiejętności bycia wolnym w każdych warunkach. Może nawet w tym duchu wolności tkwi zagadka ogromnego wpływu „Kobziarza” — takiego wpływu, jakiego dotąd nie znała Ukraina” („Wewnętrzna wolność”). Być może dlatego tak przekonujące są rozmyślania samego Jewhena Swerstiuka o wolności — „woli w niewoli”, „świętej woli”, którą rozpatruje jako darowaną przez Boga „SWOBODNĄ WOLĘ — jako jedyny sposób samorozwoju indywidualności”. Jego zdaniem Szewczenko miał ten dar od samego początku, bo dla niego „szukanie filarów, które podpierały niebo, było ważniejsze niż szukanie kawałka chleba”. Szewczenko nawet na zesłaniu pozostawał „jednym wolnym człowiekiem na całą Ukrainę”, i jako podsumowanie — właśnie Szewczenko w literaturze ukraińskiej wzniósł się do pełnej wolności twórczości, do całkowitej wewnętrznej wolności („Wolność”). Równolegle z rozmyślaniami o wewnętrznej wolności Tarasa Szewczenki brzmią inne tematy związane z twórczością literacką — historia wydania pierwszego „Kobziarza”, o 1845 roku — Roku wysokiego Słońca — jako czasie najwyższego wzlotu jego poetyckiego geniuszu, o „Testamencie” jako parafrazie ostatniego psalmu, o mistycznym sensie sławy Kobziarza. Słowa „tajemnica”, „zagadka” są częste w książce. Autor nie spieszy się, by postawić kropkę tam, gdzie dla innych badaczy wszystko jest jasne. Rzeczywiście, w książce jest wiele subtelnych obserwacji, pytań, a nawet olśnień. Jego myśli o komunikacji jako niezbędnym składniku natury twórczości szybują od rozmów starego Goethego z Eckermannem, przez intelektualne otoczenie Szewczenki w Petersburgu, aż po środowisko artystyczne jego braci-szestdziesiatników. W eseju „Ostatnia łza”, który w 1973 roku został dołączony do sprawy sądowej jako „antysowiecki”, Jewhen Swerstiuk przedstawia powtórny pochówek Tarasa Szewczenki jako „baśniowy triumf dobra i prawdy”. W tym obrazie prześwituje taki sam powrót na Ukrainę 1989. Swerstiuk J. O. Szewczenko ponad czasem. Eseje. — Łuck; Kijów: WMA „Teren”; Sp. z o.o. „Dom Wydawniczy „Akademia Kijowsko-Mohylańska”, 2011. — 280 s. P R Z E D P Ł A T A — 2 0 1 2 Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi):

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROSWIATA» im. TARASA SZEWCZENKI

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Indeks pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 1 miesiąc 9 hrywien 37 kopiejek. Na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek. Na rok 105 hrywien 54 kopiejki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

Zapowiedź

Redaktor naczelny Lubow HOLOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOLOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Jesteście ze „Słowem Proświty”, bo to — Wasza gazeta!

Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301210 Nakład w marcu — 20 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 1 0 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин