Сторінка · с. 8сторінка оригіналу ↗
Honor dla siebie, sława — Ojczyźnie!
Слово Просвіти, №10 за 2012 рік
Mykoła CYMBALUK “Ja się tu urodziłem” …Nie miał jeszcze roku, kiedy ojciec, przed rozpoczęciem operacji bukryńskiej, owinąwszy niemowlę w kożuch, po lodzie, przez Dniepr wyruszył do teścia na lewobrzeżną Czerkaszczyznę, do Czornobaju. Dziecięca pamięć wyłapuje z dawnych lat jako najdroższe wspomnienie o Wigilii w Chodorowie, kiedy babcia upiekła kilka ziemniaków (jakie one były smaczne!), w stodole kryty “skórami” wielki wóz — maża, którym pradziad po sól do Krymu jeździł, trudniąc się czumactwem. — My z dziadkiem, — opowiada Wołodymyr Mychajłowycz, — (miałem wtedy jedenaście lat) jeździliśmy po drzewo na tragarz do chaty. A tam step szeroki, nie tak jak w Chodorowie, więc drzew nie było. Jeździliśmy do Dniepru, bliżej wsi Jałynci, która jest przy ujściu Suły, — stamtąd pochodzą dziadek z babcią. Teraz jest tam morze Krzemieńczuckie, ludzi wysiedlili, rozpędzili. Przed wschodem słońca na wołach wyjechaliśmy, a wróciliśmy, kiedy już głęboki zmierzch okrył ziemię. Tak ja tyle świata zobaczyłem! Z jego pamięci, jeszcze w czasie wojny, w Chodorowie cerkiew stała: kozacka, starodawna, z grubego dębowego bala złożona bez ani jednego gwoździa. Kiedy słońce za Dnieprem wschodziło, to daleko aż na lewym brzegu pięć jej kopuł było widać — nad rzeką, na wysokiej górze stała. A jak zadzwonią na dzwonnicy, to w Perejasławiu było słychać. Zniszczyli to bezcenne dzieło drewnianej architektury. Ale nie zniszczyć pamięci ludzkiej. Według istniejących zdjęć z albumu znanego historyka-krajoznawcy, profesora Uniwersytetu Kijowskiego H. H. Pawłuckiego, w dwa tygodnie Wołodymyr Mychajłowycz odtworzył olejem na płótnie tę cerkiew na tle malowniczego pejzażu i podpisał: “Ja się tu urodziłem”. Rzeźba — to scytyjskie baby Wołodymyr Priadka jak każdy utalentowany człowiek — oryginał. Jego zdaniem, talent nie przekazuje się genetycznie. Wszystko zależy od warunków, w które trafia człowiek. Otoczenie (przyrodnicze i ludzkie) kształtuje światopogląd, wartości życiowe i duchowy kosmos osobowości. “Dlaczego wśród wywodzących się ze wsi jest tak wielu utalentowanych ludzi? — pyta i sam odpowiada. — Bo wieśniacy wychowują się w otoczeniu piękna przyrody, na głębokich tradycjach ludowych, znają cenę ciężko zarobionego kawałka chleba”. Z nutami żalu wspomina, jak śpiewano kiedyś na wsi. — Pamiętam, idą z motykami dziewczęta w pole pracować — śpiewają. Wracają z pracy zmęczone — śpiewają. To nie tylko młodość, to sprężyna jakaś w duszy Ukraińców założona. Dzięki temu naród się zachował. Wołodymyr Mychajłowycz to dusza poetycka. Uczył się w 117. szkole (teraz to gimnazjum im. Łesi Ukrainki), przy Luterskiej. Rodzina mieszkała na Chreszczatyku, gdzie rodzicom w 1954 r. dali mieszkanie. Oboje budowali metro. Rodzice dawno zauważyli zdolności Wołodii: rysował, z plasteliny lubił lepić, — więc zaprowadzili go do szkoły artystycznej, tej, gdzie jest dzisiejsza Akademia Sztuki i Architektury (budynek dawnego Kijowskiego Seminarium Duchownego), na Wozne... poemat “Mojżesz”. Słowa Kamieniara: “Narodzie mój! Jak cię wyprowadzić do lepszego życia…” odbierane były przez ówczesną młodzież ze szczególnym uniesieniem i zrozumieniem. Młodzież, jak twierdzi Priadka, w przeważającej większości nie była narodowo obojętna, wszystko poruszało i zapadało głęboko w dusze. To był czas chruszczowowskiej odwilży. Ale wszystko to, przekonany jest Wołodymyr Mychajłowycz, Moskwa zrobiła nie tyle dla zmiany kursu politycznego, co dla tego, żeby W. Priadka z bandurą, wykonaną własnymi rękami wykryć inaczej myślących. W połowie lat 1970. zaczęły się represje. Narodowo świadoma inteligencja wystąpiła w obronie aresztowanych i przeciwko zamkniętym procesom. Jeden z listów podpisał też Priadka, a pod listem 139 jego podpisu nie ma, bo wtedy był w Moskwie na wszechzwiązkowej wystawie sztuk pięknych. W Moskwie go po raz pierwszy aresztowali. Stało się to w Maneżu, na grandioznej retrospektywnej wystawie, poświęconej 30-leciu Kucie “I ja bym zasnął, tak myśli przeklęte...” rzeczywistości. Wtedy po raz pierwszy usłyszał “Pojedziecie z nami!”. Tego razu wypuścili go po przesłuchaniu, uratowało go to, że był kijowianinem. 1966 r., już w Kijowie, znowu usłyszał to zimno-uprzejme “Pojedziecie z nami!” w instytucie artystycznym, w przeddzień dyplomu. Wywieźli go na Korolenki 33. Cały dzień trwało przesłuchanie, ale nic pożytecznego dla siebie tak i nie wycisnęli. Poinformowani byli dobrze — przypomnieli wszystko: udział w KTM, jak chodzili z kolędami do Antonenki-Dawydowycza, Olesia Honczara, Hmyri i innych, o spotkaniach w mieszkaniu Perewalskiego ze Switłycznym, nawet o kozackim osełedcu nie zapomnieli, z którym chodził prawie dwa lata. “My wszystko wiemy, my was wsadzimy!”, — w szale wrzeszczał funkcjonariusz. “Uwaga” ze strony organów wobec Priadki nie przeszła niezauważona. Niektórzy z nadgorliwych wykładowców, a i studentów, prorokowali porażkę obrony dyplomu. Jego praca — rzeźba Łesi Ukrainki jako symbol niezłomnego rewolucyjnego ducha na fali, która stromo wznosi się w górę, ideę której podparł jeszcze płomiennymi wersami, wygłaszając “Trzeba twardo nam w boju stać…” komisja przyjęła i zatwierdziła. “Byłem granitowcem, — powie Wołodymyr Mychajłowycz. — Dla mnie stepowa scytyjska baba więcej była warta niż jakakolwiek rzeźba Rodena”. Niestety, jego praca nie wzięła udziału w konkursie na budowę pomnika Łesi, który wygrała Hałyna Kalczenko. Monumentalne eksperymenty Zrobiwszy kilka niezłych prac, które zatwierdzili zamawiający, rzeźbiarz Wołodymyr Priadka zmuszony był się przekwalifikować. Tym bardziej, że Iwan Łytowczenko zaproponował: “Chcesz ze mną popracować?”. I on nie bez zadowolenia został jego partnerem. Wspólnych prac było niemało. Kilka projektów udało się zrealizować na Wschodniej Ukrainie. W szczególności w centrum Doniecka stworzyli eksperymentalne panneau 12x4 metry z modułu granitowego, z wykorzystaniem stali nierdzewnej na temat “Ziemia Doniecka”. Szkic pracy wykonywali, używając plastyki. To było świeże, niezwykłe podejście do odkrycia tematu, dana praca i dzisiaj jest klasycznym wzorcem do studiowania architektury, praktyki monumentalnej. 1968 r. wykonali cztery mozaikowe reliefy na Pałacu Uroczystości w m. Oleksandria. Jeden z nich — dwie twarze w profilu na tle słońca-żółtka. Wokół — białe tło z figurami otoczenia. Pracę opublikowali w moskiewskim czasopiśmie “Dekoratiwnoje iskusstwo”. Łytowczenko z Priadką zapoczątkowali nie tylko filozoficzno-artystyczne podejście do tworzenia tematów, ale i zaczęli stosować nowe technologie, nowe efekty. Zaprosili ich do Moskwy, by podzielili się doświadczeniem. Z czasem przyjechali nawet z dalekiej Syberii, gdzie brakowało utalentowanych artystów, z kuszącymi propozycjami i obietnicami “długiego rubla”: “Cała Syberia będzie wasza!”. Na co Wołodymyr Priadka odpo-
Opowiadają, że pewien szwajcarski biznesmen, który po raz pierwszy zobaczył te miejsca, zachwycony wykrzyknął: „Przecież to mała Szwajcaria”! Nie wiem, czy od dawien dawna kogokolwiek przyciągały Alpy, ponieważ ziemie Naddnieprza, jak i cała Ukraina, zawsze były obiektem zakusów drapieżnych sąsiadów. Nie bez powodu od najdawniejszych czasów, jeszcze przed pierwszym państwowym tworem przodków Ukraińców — Rusią Kijowską, przebiegała tędy dnieprowska, poroska, posulska linia obrony przed dzikimi północno-wschodnimi hordami, ciągnąca się od Prypeci aż do samego Morza Ruskiego (Czarnego). Na polach do dziś można zobaczyć kurhany scyto-sarmackie, grodziska trypolskie, a nad samym Borystenem-Dnieprem — grodziska z czasów kijowsko-ruskich, w szczególności Wyszogród, Iwan-hora (Rzyszczów), Czuczyn, Sar (Chodorów). Dosłownie obok Chodorowa, nieco niżej, za porohami, znajdował się Trachtemirow, gdzie założono pierwszą kozacką Sicz. Zatem ziemia ta rodziła nie tylko mężnych wojowników, ale także pracowitych rolników i utalentowanych artystów. Siedemdziesiąt lat temu urodził się tutaj również członek rzeczywisty Akademii Sztuk Ukrainy Wołodymyr Mychajłowycz PRIADKA.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
