Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №13 за 2008 рік

16 с. · 45 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

SUROWA PROZA KANONU OJCZYZNY

Ulana GLIBCZUK 20 marca jakoś wszystko się zbiegło: targi książki, płatki śniegu, urodziny Publiusza Owidiusza Nasona… Spóźniona natknęłam się na „ogon” oficjalnego otwarcia wiosennego Medwina. Po chwili rozpadł się on na rzeczywiste i publiczne osoby: Mykoła Żulinski, Leonid Finkelsztejn, Ołeksandr Afonin… „O czym rozmawiali?” — zapytałam pisarkę Janę Dubinianską. „Czytali wiersze. Światowy Dzień Poezji to chyba dziś, a może jutro”. Teraz zrozumiałam, dlaczego od rana chodzi mi po głowie: „A obok niej, blada, jak cytat z Koranu, powiedziała cicho, że jutro przybędzie wiosna…” Na tym poezja się skończyła i rozpoczęła się wesoła proza Kijowskich Targów Książki: handel, liczenie zysków i kosztów, sesje autografów z pisarzami, prezentacje nowych wydań… Ze wszystkich prezentacji szczególnie zainteresowała mnie „Ukraińska krótka proza XX wieku: Antologia”. Książka wygląda więcej niż solidnie. „Jak półtorej cegły” — zauważył dyrektor wydawnictwa „Fakt” Leonid Finkelsztejn. Z tej okazji wydawnictwo zorganizowało „okrągły stół”, do którego zaproszono literaturoznawczynię i redaktorkę antologii Wiarę Ahejewą, profesora Akademii Kijowsko-Mohylańskiej Wołodymyra Panczenkę, pisarzy Iwana Andrusiaka i Ludmiłę Taran, członkinię-korespondentkę Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, literaturoznawczynię Tamarę Hundarową. Rolę moderatora wziął na siebie pan Leonid: — Pod okładką tej antologii zebrano trzydzieści nazwisk pisarzy, które zdaniem redaktora są najważniejsze w XX wieku. Tematem naszej rozmowy jest równowaga między „małą” a „wielką” prozą w ukraińskim kanonie literackim XX wieku. Są tu ludzie, związani z tą książką, im też należy się głos. W szczególności Wiera Agejewa, bo to właśnie na nią spadła cała odpowiedzialność… — Grozi mi prawie odpowiedzialność karna. Tak naprawdę od początku zaznaczałam, że proponuję własną wersję ukraińskiego klasycznego kanonu. Podobną śmiałość dopuszczali sobie już inni literaturoznawcy. Na przykład Mykoła Jewszan ze swoją wizją ukraińskiego modernizmu. A jeśli ktoś jeszcze zaproponuje własną wersję, to czemu nie? Inna sprawa, gdzie znajdziemy wydawcę-samobójcę, który wszystko to wyda? To bardzo fascynujące — zrozumieć, co jest prawdziwą klasyką, a co uważano za klasykę, lecz co okazało się literackim śmieciem w XX wieku. I wreszcie ustalić, że ukraińska literatura XX wieku, w bardzo niesprzyjających warunkach, okazała się nie mniej interesująca niż europejska. Czytelnik otrzyma przyjemność. — Wiero Pawliwno, czy odczuwała Pani jakieś nadzadanie? — Powiem inaczej: nie czuję za sobą „ziarna nieprawdy”. — W takim razie pytanie do Iwana Andrusiaka, który pisał wstęp do prozy Jurija Kosacza. W naszej literaturze prozę piszą przeważnie byli poeci. Czy nie szkodzi to ukraińskiej prozie? — Wielkiej różnicy między prozą a poezją nie widzę. Byle by to tylko była literatura… — Pytanie do Ludmyły Taran, którą można uznać za literatkę wielu gatunków: jest poetką, nowelistką i badaczką literatury. Współczesną poezję nazywa się różnie: plasteliniową, amerykańską, poezją bitników, współczesnym wierszem wolnym. Ta poezja nie przejmuje się zbytnio rymami. Proszę powiedzieć, czy to poezja, czy proza krótka? — Ja nie rozdzielałabym tego tak kategorycznie: albo—albo. Czas jest taki, że powstają zupełnie nowe formy poetyckie i przenikają jedna w drugą. Tak przekazuje się współczesne poczucie świata. Ale gorsze jest to, do czego muszę się przyznać i za co muszę pokutować. Kiedyś chodziłam do księgarni i kupowałam do dziesięciu tomików poetyckich. I prawie od razu je „połykałam”. Wydawało mi się, że gdzieś wśród nich ukryta jest prawda, której jeszcze nie znam. Ale teraz prawie nie śledzę poezji. Czytam prozę. — Pytanie do profesora Wołodymyra Panczenki. Czy w ukraińskiej literaturze XX wieku był wybitny powieściowy utwór? — Zacznę trochę z daleka. Najlepszą miarą kanonu jest sytuacja, gdy indywidualne kanony literaturoznawców się pokrywają. Ogólnie zgadzam się z doborem tekstów w tej antologii, ale uważam, że brakuje tu jednego nazwiska: Iwana Franki. Ciąg dalszy na s. 13 10–11 TERAŹNIEJSZOŚĆ NARODOWEJ OPERY Dobrowolne ofiary „Na Kobzarewą Cerkiew”: MBF „Ukraińska Rodzina”, nr rachunku 26045200145101 w Podolskim oddziale AKB „Kijów”, MFO 320401, ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA RACHUNKU CERKWI TARASOWEJ — 850 709 hrywien 00 kopiejek

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

uczciwy biznes i pojawienie się klasy średniej. Ustawowe ograniczenie nadzwyczajnych zysków warunkiem wzrostu płac to krok do realizacji hasła „bogaci podzielą się z biednymi!”, czyli pojawi się u nich możliwość i państwowy bodziec, by kosztem rozsądnego ograniczenia własnych dochodów pozwolić normalnie żyć tym, którzy na nich pracują, oraz zwiększać płace. Naród będzie mógł nie tylko żyć po europejsku, ale i inwestować we własną gospodarkę bez pomocy Międzynarodowego Funduszu Walutowego i nazbyt interesownych inwestorów. Niestety, do nowych wyborów trzeba będzie o tym zapomnieć, gdyż parlament w większości reprezentuje biznes, który jest gotowy walczyć z inflacją, ale nie jest gotowy dać pracownikom normalną płacę i ograniczyć własne apetyty. A może i wybory nie pomogą… Nikt nie może zagwarantować, że zgłodniały elektorat nie skusi się na kilogramy kaszy gryczanej i demagogię komunistów z liberałami. Taka już opłacalna jest inflacja dla ukraińskiej polityki. Pozwala ona trzymać elektorat „w gotowości” i zmusza do patrzenia władzy na ręce. Walka z inflacją to niezły biznes dla biznesu. Trzymajmy się, szanowni obywatele!

Машинний переклад

POGLĄD

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Ten, kto uważa ukraińską inflację za zło, które można zwalczyć współczesnymi teoriami ekonomii rynkowej, głęboko się myli. To aksjomat, którego nie uznają w wysokich gabinetach, ale odczuwa na własnej skórze przeciętny niezamożny obywatel. Bardzo szybko zapomnieliśmy pierwszą straszną inflację, która zmuszała tysiące obywateli do szukania wyjścia w spekulacji lub podróżowania po świecie. Obecną inflacją nikogo nie przestraszysz. Jest ona jakaś dziwna, podobna do cichej ofensywy wielkiego kapitału, który tak broni swojego prawa do zbyt dużych, według europejskich standardów, zysków. W imię tego kształtuje się opinię publiczną o katastrofalnych skutkach jakiejkolwiek państwowej regulacji gospodarki, próbuje się zapewnić wsparcie administracji i samego Prezydenta. Wszystko urządzone jest bardzo autorytatywnie, po europejsku i naukowo, dlatego w tę pułapkę wpadają zawodowi ekonomiści. Czy obywatel w to wierzy, czy nie — nikogo to szczególnie nie obchodzi — jest on obiektem troski i ofiarą jednocześnie.

Машинний переклад

Walka z inflacją jako walka z iluzjami

Młodsi przeżyją jeszcze niejeden program walki z biedą czy inflacją, jeśli władza nie przestanie oszukiwać narodu podwójnymi standardami postrzegania gospodarki rynkowej. Politycy z wielkiego biznesu wywołują inflację, nie chcąc ograniczać tempa bogacenia się, a niemal ci sami politycy ogłaszają walkę z tą inflacją dla dobra narodu. Zaleca się walczyć w taki sposób, aby regulacją państwową nie zaszkodzić dosłownie „własnej” gospodarce. Zatem walczyć z inflacją wskazane jest nie kosztem biznesu, lecz kosztem samych ofiar inflacji. Taki wniosek narzuca się jako odpowiedź na odwieczne pytanie: komu to się opłaca? Pobożne, fanatyczne postrzeganie tak zwanych mechanizmów rynkowych i tak zwanych praw rynkowych zmusza naszych szanownych ekonomistów, ze łzami żalu nad własnym narodem, do chłostania go metodami ośrodków tak zwanej światowej gospodarki rynkowej. Szanowni państwo, zapomnijcie o klasycznym rynku — nadciąga globalizacja, a rynkowa „wolna i nieregulowana” gospodarka w rzeczywistości jest przez kogoś regulowana planetarnie. Niestety, Ukraina nie należy do dziesiątki silnych, a nasza gospodarka w oczach zwykłego człowieka zamienia się w bazar, na którym ktoś nieznany nagle ustala jednakowo wysokie ceny, a państwo jakoś na to nie wpływa. Na nasz nierozwinięty rynek bardzo mocno nakłada się cała negatywna strona współczesnej globalizacji, ale nikt nie chce tego widzieć. Choć my, zwykli ludzie, odczuwamy to już niemal fizycznie. Nic dziwnego, że ceny rosną jakby na komendę i jakby w odpowiedzi na czysto rynkowe działania rządu w walce z inflacją. Czy to nie przypomina walki z inflacją, która ma nie zaszkodzić interesom bogatych, ale z wielkim PR-em o ochronie biednych? Niestety, już widzieliśmy działanie tak zwanego rynkowego mechanizmu regulacji cen na bazarach z produktami spożywczymi. Ceny nie spadły, a niektórzy jeszcze zarobili na interwencjach z rezerw państwowych. Czy nie jest jasne, że monopoliści już kontrolują nawet bazary, porozumiewają się i dyktują ceny, a nam opowiadają bajki o wolnym rynku? Dlatego ograniczenie zysków rozsądnymi ramami trzeba ustalać nie tylko administracyjnie, lecz także ustawowo. Dlaczego-to zapomnieliśmy o jeszcze jednym, najważniejszym rynku — rynku pracy ludzkiej. Na tym rynku władza nie zauważa czysto nierynkowego wykorzystywania siły roboczej i jej nadmiernej eksploatacji. Nie warto się obawiać, że administracyjne ograniczenia poziomu rentowności, marż handlowych i zysków bankowych zmniejszą tempo wzrostu gospodarki. To jedynie ograniczy bezbożny w warunkach naszego biednego państwa pęd za zbytkiem wśród bogaczy, a będzie stymulować

Машинний переклад

AFGAŃCZYCY CZARNOBYLA: ŻYCIE TRWA…

Nasze pytania do Ołeksandra RIABEKII — deputowanego ludowego Ukrainy, przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Stowarzyszenia „Afgańczycy Czarnobyla”. — Proszę opowiedzieć, jaki jest cel waszej organizacji, kiedy została utworzona? — Kiedy doszło do wybuchu w elektrowni czarnobylskiej, pracowało tam 250 Afgańczyków. Oni pierwsi poszli ratować świat. Oparzeni Afganistanem i Czarnobylem stworzyli organizację, aby bronić się socjalnie i zaczęli domagać się od państwa zwrotu długów — afgańskich i czarnobylskich. Obecnie stowarzyszenie ma 17 lat, utworzono je w 1991 roku. — Jak pomagacie Afgańczykom i czy uważacie, że są chronieni na Ukrainie? — Oczywiście, ani Afgańczycy, ani czarnobylcy nie są chronieni. Państwo jest w długu wobec nich. Setki tych, którzy 28 lat temu poszli na wojnę, obecnie nie mają mieszkań. Choć prawo je gwarantuje, państwo do tej pory nie przyznało im mieszkań. Afgańczycy nie mogą otrzymać pomocy medycznej, której potrzebują. Nasze stowarzyszenie wyszukuje środki, prosi państwo o zwrot długów, leczenie chorych, zapewniamy protezy, pomagamy operować chorych, instalujemy telefony. Smutne, że ten proces zbyt się przeciągnął, bo minęło już 19 lat od czasu, gdy wyprowadzono wojska. Państwowy komitet do spraw weteranów pracuje razem z organizacjami społecznymi: Państwowym związkiem weteranów Afganistanu i wojowników-internacjonalistów. Są także niewielkie, ale potężne stowarzyszenia, które pracują dla naszej wspólnej sprawy. Jednym z nich jest Ogólnoukraińskie stowarzyszenie „Afgańczycy Czarnobyla”. Pomoc państwowa dla rodzin poległych jest mizerna — 64 hrywny. Dlatego szukamy biznesmenów, którzy by im pomogli. Tak, jednym z mecenasów jest właściciel kijowskiego „Partner-banku”, oficer. Chętnie zgłosił się, by nam pomóc: z jego środków udzieliliśmy pomocy 15 rodzinom Afgańczyków. To systemowa, a nie jednorazowa akcja. Chcemy, aby państwo troszczyło się o tych, którzy stracili zdrowie w Afganistanie. A ogólnie Ukraińcy brali udział w 24 konfliktach zbrojnych. Lecz my dopiero teraz możemy swobodnie o tym mówić. — Jak przygotowujecie się do 20-lecia wycofania wojsk z Afganistanu? — Razem z Ukraińskim związkiem weteranów Afganistanu, przy wsparciu rządu planujemy zakrojone na szeroką skalę działania: wystawy artystyczne, koncerty, spotkania i otwarcia pomników. Chcemy, aby wszyscy wiedzieli: nasi towarzysze broni i obecnie są gotowi służyć Ojczyźnie. Zostrzamy uwagę także na wychowaniu patriotycznym. Nasi potomkowie muszą pamiętać i przekazywać sławę swoich ojców, bo jeśli zniknie pamięć, państwo nie będzie miało przyszłości. Kontynuujemy dialog z Jurijem ZUBKIEM, deputowanym ludowym Ukrainy, pierwszym zastępcą przewodniczącego Ukraińskiego związku weteranów Afganistanu, przewodniczącym Ogólnoukraińskiego zjednoczenia „Zakończmy wojnę!” — Jak Pan ocenia wojnę w Afganistanie z pozycji uczestnika działań bojowych? — Początek tej wojny to polityczny wybór ZSRR. Wprowadzenie wojsk do Afganistanu to polityczny błąd. W ciągu 10 lat zginęło ponad 12 tysięcy żołnierzy. Ale ci żołnierze, którzy przeszli drogą wojny afgańskiej, to bohaterowie, którzy z poświęceniem wykonali swój wojskowy i konstytucyjny obowiązek. — Ilu Afgańczyków zmarło już po wojnie w wyniku ran i braku ochrony ze strony państwa? — Niestety, nie mamy dokładnych statystyk, ale kilka tysięcy uczestników działań bojowych odeszło już w wieczność. Zmarli w wyniku ran i kontuzji, nie mając możliwości w porę otrzymać wykwalifikowanej pomocy medycznej. Ci ludzie mogliby przynieść jeszcze wiele korzyści społeczeństwu, przekazując wiedzę i zdobyte doświadczenie młodzieży, pracując dla własnych rodzin, wychowując dzieci. — Obecnie w Funduszu wspierania rozwoju sztuki odbywa się wystawa „Jak długo ta wojna trwa…”. Czy ona wciąż trwa? — Wojna skończy się tylko wtedy, gdy z honorami wojskowymi zostanie pochowany ostatni żołnierz. Nasza organizacja prowadzi prace poszukiwawcze i ekshumacyjne. 63 naszych rodaków obecnie jest w niewoli lub uważa się ich za zaginionych bez wieści. Pracuje, niestety, tylko jedna organizacja — Związek weteranów Afganistanu, czyli aktywiści ruchu społecznego, byli żołnierze, których to boli. Na szczeblu państwowym wszystko to zeszło na drugi plan. Obecnie przygotowujemy się do 20-lecia wycofania wojsk z Afganistanu. I myślę, że główną rzeczą, którą powinno wziąć na siebie państwo, jest wspieranie powrotu do Ojczyzny tych żołnierzy, którzy wciąż jeszcze przebywają na terytorium Afganistanu, oraz pochowanie prochów poległych Ukraińców, którzy leżą w obcej ziemi. — W związku z prawdopodobnym wstąpieniem Ukrainy do NATO istnieje opinia, że mogą nas wciągnąć w niepotrzebne nam wojny. Jak zabezpieczyć się przed tym na szczeblu ustawodawczym? — Przede wszystkim potrzebna jest ochrona socjalna — rekompensaty ubezpieczeniowe nie wtedy, gdy rodzina traci żołnierza, a przez cały okres jego służby w tym czy innym państwie. Wypłaty powinny być tak wysokie, aby politycy, tworząc budżet, widzieli, jaki ciężar finansowy weźmie na siebie Ukraina i podatnicy, jeśli zdarzy się rana, kontuzja lub, nie daj Boże, śmierć żołnierza. I wtedy żaden polityk nie zagłosowałby za wprowadzeniem naszych wojsk na obce terytorium, gdzie trwają działania bojowe. Nasze wojsko dzisiaj nie ma potrzebnego przygotowania i potencjału do wykonywania misji wojskowych. Podczas wojny w Afganistanie żołnierzy rzucano w piekło po trzymiesięcznych kursach. Wielkie straty były spowodowane nie nadprzygotowaniem mudżahedinów, a niegotowością do udziału w działaniach bojowych naszych żołnierzy. Dopiero po wojnie rozumiesz, czego potrzebuje żołnierz, aby przeżyć. Uważam, że Ukraina powinna być państwem poza-blokowym i nie brać udziału w żadnych konfliktach zbrojnych, które mają miejsce na świecie. — Czy warto odbierać ludziom, którzy chcą dokonać własnego wyboru (walczyć w obcym kraju na kontrakt), możliwość zarobienia na życie w tak niebezpieczny sposób? Jakie jest stanowisko waszej organizacji wobec armii kontraktowej na Ukrainie? — Nie można zarabiać pieniędzy własnym życiem. Do takiego wyboru prowokuje żołnierzy mizerna pensja. Lecz na obczyźnie zarabiają mniej niż żołnierze innych krajów. Często 20—25-letni kontraktowiec nie rozumie, na co się decyduje. I jeśli wróci jako inwalida, nikt poza rodziną nie będzie się o niego troszczył. Państwo przyzna emeryturę 800 hrywien. A jak za nie przeżyć, kiedy nie ma możliwości poruszania się? Póki co ochrona socjalna byłych żołnierzy, którzy stracili zdolność do pracy, jest niewystarczająca. 38 tysięcy uczestników działań bojowych w Afganistanie stoi w kolejce po mieszkanie. Siły pokojowe w Kosowie też nie są chronione. Wiele pytań wiąże się z ich dalszym życiem i rehabilitacją. Armię kontraktową już mamy: strażnicy graniczni, prawie cała milicja, część Sił Zbrojnych. Część kosztowa budżetu, skierowana na służbę kontraktową, dzisiaj jest bardzo duża. I trzeba przeliczyć wszystkie wydatki, przecież pensja kontraktowca nie jest wysoka. Ale zebrać 100 tysięcy fizycznie rozwiniętych, rozumnych młodzieńców, którzy mogą profesjonalnie wykonywać zadania wojskowe, nie jest tak łatwo. Dlatego możliwe jest tylko stopniowe przejście na służbę kontraktową. — Proszę podać realną, Pana zdaniem, datę całkowitego zniesienia poboru. — Wszystko zależy od tego, w którą stronę zwróci się Ukraina: czy będzie poza-blokowa, czy będzie integrować się z NATO. A może będzie orientować się na bezpieczeństwo europejskie, czyli OBWE. Myślę, że bezpieczeństwo europejskie to właśnie to, czego potrzebuje Ukraina. Rozmawiał Iwan OŁIŁNYK Nie bez powodu mówi się, że śmierć jednego człowieka to tragedia, a setek – statystyka. Minęło już 19 lat od dnia wycofania wojsk z Afganistanu. Wielu młodych obrońców Ojczyzny poległo na tej wojnie, niemało zmarło w domu w wyniku odniesionych ran, stało się inwalidami i zmaga się jeszcze z traumami psychicznymi, zadanymi mieczem nieubłaganego Aresa. Byłym afgańczykom nie jest łatwo znaleźć miejsce w pokojowym życiu, dlatego weterani i ich rodziny koniecznie potrzebują godnej ochrony socjalnej, na którą państwo, niestety, nie jest w stanie sobie pozwolić. Są jednak ludzie nieobojętni, którzy własnymi siłami starają się pomóc byłym żołnierzom. Rozmawiamy z uczestnikami wydarzeń w Afganistanie.

Машинний переклад

SATYRA POLITYCZNA

Uważam, że tak „zniekształcić” historię, jak wywrócono ją do góry nogami za czasów panowania reżimu KPZR – NKWD – KGB, nie zdołają najwirtuozowscy fałszerze wszechświata. Ludziom nauki potrzeba będzie kilku stuleci tytanicznej pracy, aby wszystko zawrócić na prawdziwe tory. A wielu rzeczy już się nie odwróci. Satanistyczny reżim swoją represyjną „melioracją” zasypał „koryta” takim brudem i balastem, jakiego świat nie znał. Jeszcze do dziś wczorajsze komunistyczne pachołki dobijają to, co cudem przetrwało… Na moim stole leżą trzy opasłe księgi, ponad cztery tysiące stron. To tylko trzy tomy „Kroniki Ukraińskiej Powstańczej Armii”. Czterdziesty trzeci, …czwarty i… szósty tom. Wydano je niedawno. Kilka lat temu w mojej wsi „odkopano” archiwa Służby Bezpieczeństwa UPA. Te księgi to protokoły przesłuchań zdemaskowanej agentury MGB, nasłanej do podziemia, donosicieli, zdrajców i innego ścierwa, na którego sumieniu są setki rozstrzelanych, wywiezionych na Sybir, wtrąconych do więzień, zgnojonych w obozach koncentracyjnych. Setki osieroconych dzieci o zrujnowanych losach. To tylko cząstka archiwum. Zaledwie z kilku lat. Tylko na Tarnopolszczyźnie. Czytasz te tragiczne, bolesne strony, a bywa ich ponad sto na jedną osobę, i myślisz: chłopcy byli w podziemiu, ukrywali się w kryjówkach, głodni i zmarznięci, pod ciągłą groźbą śmierci, a prowadzili ze sobą aresztowanych. Skrupulatnie przesłuchiwali, wszystko protokołowali. Dlaczego więc nie postępowali za przykładem swojego wroga, który niszczył „bez sądu i śledztwa”? Sądził „trójkami…” Zabijał „przy próbie ucieczki”?.. On miał państwo, więzienia, obozy, miał konstytucję, „najbardziej humanitarną na świecie”, która gwarantowała „najwyższy wymiar ochrony socjalnej – rozstrzelanie”… Dlaczego więc ci chłopcy nie mścili się na wrogu jego dzikimi metodami? Bo to byli ludzie wysokiej moralności. Walczyli o świętą sprawę – o wolność Ukrainy. I tej sprawy nie mieli prawa oczernić. Jeśli wziąć pod uwagę, że ich wiek sięgał przeważnie od 19 do 35 lat, to jeszcze bardziej przepełnia cię szacunek do tych rycerzy, którzy ostatnią kulę zawsze zachowywali dla siebie. I kiedy teraz słuchasz wycia enkawudowsko-emgiebistowskich widm, które mają ręce po łokcie we krwi, o jakichś tam „zbrodniach ounowców”, o „wypaczaniu historii”, chce się, aby te dzieła dokumentalne były w każdej szkole Ukrainy. Bo tutaj konkretnie pokazano, kto, jak, gdzie i kiedy naprawdę popełniał zbrodnie. Jak wyniszczał ludność Ukrainy, grabił, kaleczył ludzkie losy i dusze. Ci „mistrzowie” jeszcze teraz człapią pośród nas. Ich nazwiska spotyka się wśród „weteranów wojny” Kijowa, Ługańska, Odessy, Krymu, Lwowa… Wczoraj zmuszali dzieci w szkołach do donoszenia na swoich rodziców, śledzenia ich, potem razem z nimi wywozili na Sybir, albo też, osieroconych, wysyłali do kolonii dziecięcych. Dzisiaj ich potomkowie nakłaniają uczniów do protestowania przeciwko tym, którzy chcą wyprowadzić ich z sowieckiego mroku, nauczyć znać i szanować język swojego państwa. Nauczyć być ludźmi i szanować ludzi. Na zakończenie jeszcze o jednym show. Nowe show Sawika Schustera, przez które i na samego Schustera spojrzałem z szacunkiem. To wtedy, gdy w studiu byli niektórzy politycy i uczniowie. Słuchając wystąpień tych dziewcząt i chłopców, prawdę powiem: bardzo się cieszyłem. Kiedy trzynastoletni chłopak swoim rozumem i logiką przewyższa „politykierkę”, która wyostrzyła język w Radiu Swoboda, a teraz niemal co rusz ostrzy go w „Swobodach” Schustera, stawia ją na miejscu, to daje nadzieję. I wierzy się, że te nadzieje się spełnią… Redakcja gazety szczerze gratuluje Jewhenowi Dudarowi wysokiego odznaczenia państwowego – Orderu Jarosława Mądrego V klasy. Dużo zdrowia, nowych utworów!

Машинний переклад

«NIE W TĘ STRONĘ BIJESZ, IWANIE» Do krymskich młodzieńców i dziewcząt, którzy palili kukłę ministra. I nie tylko do nich...

Jewhen DUDAR W filmie Ołeksandra Dowżenki „Ziemia” jest epizod: wycieńczony życiem chłop bije po pysku wycieńczonego pracą konia, który nie może ciągnąć pługa. Końskie oko patrzy z wyrzutem. Mówiąc: „nie w tę stronę bijesz, Iwanie”… Trzeba bić tych, którzy doprowadzili cię do takiego życia. Ten epizod przypomniał się, gdy niektóre kanały telewizyjne delektowały się tym, jak wy zdecydowanie rozprawialiście się z „ministrem”. Za to, że… rodzice i nauczyciele nie nauczyli was języka ukraińskiego. Bo właśnie w nim, w języku państwowym, planowano testowanie… Obraz, przyznajcie, idiotyczny. Dokonujecie tego swoistego zamachu i skaczecie z radości, jak dzikusy w dżungli — „cieszą się, bo głupi”. Obok stoją ci, którzy powinni was uczyć. Zachwycają się waszą „odwagą”. A w oddali zacierają ręce podobni do kruków ideolodzy walki przeciwko „gwałtownej ukrainizacji”… Jesteście im potrzebni jako takie „koziołki” i „baranki”. Tępe i nieoświecone. Które we własnym państwie nie chcą uczyć się języka państwowego, albo — nie starcza im rozumu, by go pojąć. Więc według zdrowej logiki, według kodeksu honoru, sumienia i sprawiedliwości, powinniście byli palić ich kukły. I wszystkich innych, którzy hamują wasz intelektualny rozwój. Wasze dążenie do bycia obywatelami patriotycznymi i praworządnymi… Prawdę mówiąc, jestem przeciwny temu, abyście palili i ich kukły. Jestem za tym, żebyście uczyli się myśleć, stawali się rozumnymi obywatelami Ukrainy, a nie zombie Moskwy, Waszyngtonu czy Hondurasu. Żeby nie mogli was wykorzystywać jako balast, kiedy pragną wybrukować sobie drogę do władzy czy do koryta, uratować swoją nadszarpniętą reputację lub odrobić judaszowe srebrniki sąsiedniego państwa… Jakiś czas po tym waszym „ognistym show” pokazano „show” z Siewierodoniecka, które również rzekomo skierowane było przeciwko „gwałtownej ukrainizacji”… Widzicie, same halucynacje i paradoksy. „Obywatele” Ukrainy przeciwko ukrainizacji, której „kot napłakał”, czy „ślepy widział, a głuchy słyszał”. Co to jest? Polityczna schizofrenia? Szowinistyczna wścieklizna? Czy planowy atak sąsiedzkich sił imperialnych: nie dać Ukrainie być ukraińską… Nawet języka jej uczynić niepaństwowym. Bo swego czasu bożek „czerwonoskórych” Karol Marks mówił, że „w państwie językiem państwowym nie mówią tylko głupcy, niewolnicy i zdobywcy”… Zatem walka o uznanie języka rosyjskiego za drugi państwowy na Ukrainie — to walka o ostateczne podbicie Ukrainy… A jeśli brać pod uwagę zasadę jezuitów — „cel uświęca środki”, to złodziejska metoda „łap złodzieja” jak najbardziej „pasuje do twarzy”… Teraz w sprawie „młodców”. Na owym „lodowym show” był bardzo znamienny epizod. Kiedy na trybunę wyszedł „młodzieniec” z rosyjskiej Dumy K. Zatulin i na poziomie troglodyckiego intelektu zaczął „wypluwać” chamskie wypowiedzi pod adresem Prezydenta Ukrainy, hetmana Mazepy, niektórzy „młodzieńcy” aborygeńskiego pochodzenia wstali i zaczęli klaskać. Cóż, to naturalne. Chama w chamskich wyskokach popierają tylko chamy. Więc i „deputowani wszystkich szczebli” pokazali swoje „oblicze”. Trochę o „parsuni” przelotnego chama. Niektórzy dziwią się, skąd u tego imperialnego zabawkowego osiołka tyle nienawiści do wszystkiego, co ukraińskie. Politolog chutoru Mozambik Witia Carapkin przypuszcza takie coś. W języku rosyjskim funkcjonuje słowo i pojęcie „swołocz”. Historia jego pojawienia się jest taka. Iwan Groźny, kiedy „przyłączał” do Rosji zagrabione ziemie, rozporządzał: całą ludność wyciąć, a chłopców do 15 lat „zgarnąć” (swołocz) i wychowywać z nich „wojsko”. To „wojsko” tak właśnie nazywało się „swołocz”. Było ono najokrutniejsze. Zwłaszcza gdy „swołocz” trafiała na tę ziemię, gdzie się urodziła… Słowa „zatula” w języku rosyjskim nie ma. Jest „zasłonka”. Zatem jakiegoś Zatule swego czasu „zgarnęli” z Ukrainy, przyczepili do jego nazwiska rosyjski ogon i wyszedł Z a t u l i n… A ono już kiedy stało się „swołoczą”, to do siódmego pokolenia będzie swołocz… Ale wróćmy do epizodu „wstawania i klaskania”. Przypomniał on epizod inny. Za czasów pańszczyzny we wsi na kłodzie siedzą Piotr i Iwan. Palą fajki, o czymś gwarzą. Skądś z krzaków wybiegł szczeniak, obwąchał nogawkę Iwana, podniósł tylną nogę i… znaczy… Iwan wstał, wyprostował się, twarz jego zajaśniała od szczęścia… — Co? — zdziwił się Piotr. — Pański pies przybiegł… Pańszczyzny moskiewskiej u nas już niby nie ma. Ale „pańskie szczeniaki” z Moskwy od czasu do czasu wpadają do naszego ogrodu, brudzą nam na głowy, a Iwanowie kwitną od szczęścia: „Jednakże raczyli nas oblać…” Chcę skoncentrować waszą młodą uwagę nie na tym chamskim „oblewaniu” przez błąkające się cudzoziemskie szczeniaki. I nie na służalczości naszych głupich Iwanów. Oczywiście, człowiek z poczuciem własnej godności wziąłby za kark owego szczeniaka, wytarłby jego pysk o własne łajno i wyrzuciłby precz z podwórka. Żeby „nie śmierdziało”, nie roznosiło zarazy oraz imperialnej wścieklizny. Chcę uwagę waszą zwrócić na zestaw tej „gumy do żucia”, którą miejscowi polityczni szulerzy i cudzoziemska „piąta kolumna” nieustannie karmią przytępiony nędzą, wódką i narkotykami „elektorat”. „Guma” o gwałtownej ukrainizacji, nagłej potrzebie ochrony praw i wolności rosyjskojęzycznej ludności. Wybaczcie, a dlaczego tylko rosyjskojęzycznej? Jeśli przeprowadza się gwałtowną ukrainizację, to chronić trzeba i polskojęzycznych, i rumunojęzycznych, i węgierskojęzycznych, i tak dalej, i tak dalej. Czy może „Russland über alles”?.. Rozumiem, u was, na Krymie, na Ługańszczyźnie, Doniecczyźnie, Słobożanszczyźnie język rosyjski jest po prostu w katastrofalnym stanie. Nie to, że prawie nigdzie nie usłyszysz go, nie kupisz rosyjskojęzycznej gazety, nie posłuchasz rosyjskojęzycznej audycji. Prosto zza węgłów wyskakują „bendierowcy”, „petlurowcy”, „mazepińcy”, nóż do gardła: „Powiedz »palanycia«”… Po rosyjsku można porozumiewać się tylko w domu, przy zamkniętych drzwiach, zasłoniętych oknach i pod kołdrą. Watowaną… Co tu już mówić o rosyjskich szkołach, przedszkolach, teatrach. Teraz już i kino chcą przedubbingować na ukraiński. Co więcej, pokojową, pozablokową rosyjską Flotę Czarnomorską otoczyli „Tryzubowcy” i mówią: „Przypinajcie do czapek tryzuby i mówcie po ukraińsku, a jak nie — to powybijamy zęby”… Słowem, jak zaznaczali na owym „show” „prawdoborcy”: „Pełzający nacjonalizm na granicy faszyzmu”… I to tak agresywnego i tak pełzającego, że heroicznym obrońcom uciśnionego ruskojęzycza od przypływu prawdomówności ostatecznie pociemniało w oczach i zatkało uszy. Własnych dzieci i wnuków nie słyszą. Rzeczywistości nie widzą. Recydywa agresywnego szczekania ogarnęła. Do poczernienia w ustach. „Biełoczka” zamigotała. Ideę „białej księgi” podsunęła… Swego czasu KGB pisało „białą księgę pełzającego syjonizmu”. Rękami duchowo wykastrowanych Żydów. Dzisiaj wczorajsze kagebowskie kundle, zapuściwszy „profesorskie” brody i pejsy, aby upodobnić się do rasowych, wytresowanych airedale terrierów, na komendę tych samych właścicieli szczekają o „pełzającym nacjonalizmie”. Ukraińskim, oczywiście… Dziwić się nie trzeba. Pies jest psem. Musi komuś służyć i na kogoś szczekać. A kiedy już „psia tęsknota” całkiem zagryza — wyje do księżyca… I to wycie wydaje za wysiłki „zjednoczenia rozjednoczonej Ukrainy”… „Zasypania przepaści między wschodem a zachodem”… Wy jesteście ludźmi młodymi, spostrzegawczymi, dociekliwymi. Macie jeszcze nieprzytłumione poczucie sprawiedliwości. Doskonale rozumiecie, że zasypać przepaść, którą cały czas pogłębiacie, jest prawie niemożliwe. Ale „przepaść” między wschodem a zachodem Ukrainy istnieje tylko w planach sąsiednich służb specjalnych i programowych zadaniach ich „regionalnych” partii. Tak jak problem języka rosyjskiego, problem NATO i problem… niewartego funta kłaków… Bo są jeszcze problemiki. Wodzów i wodzików… Pamiętacie anegdotę? W domu wariatów lekarz bada chorego: — Jak się pan czuje? — Ja, doktorze, czuję się już dobrze. Ale sami rozumiecie, dom wariatów to dom wariatów. I ta atmosfera na człowieka naciska. Jeden wrzeszczy, że jest marszałkiem. Drugi pewien, że jest geniuszem. A Petrenko codziennie krzyczy, że jest Napoleonem… Ależ, doktorze, wszyscy wiedzą, że Napoleonem jestem ja… Różnica między domem wariatów a naszym politykierstwem: tam od „napoleoństwa” leczą, a w naszym politykierstwie to „napoleoństwo” szczepią… A jeśli u gościa wzrost fizyczny — na dwóch Napoleonów, rozumu — na pół kury, a intelekt — na zerze?.. O, taki wodzik, jak mówili „sowki”, to „znalezisko dla szpiega i całego szpiegowskiego gniazda”. On jest jak zabawkowy osiołek. Pociągną za sznureczek i kolanka się zginają, pociągną za sznureczek — i główka się kłania… A „piszczałka” będzie wygłaszać to, na co ją zaprogramują… Zatem, „guma do żucia” o NATO. „Rodzina w niebezpieczeństwie” — wrzeszczeli w Siewierodoniecku „ratownicy” „rodziny”. Prawda, nie uściślili, której. Bo, jak mówi Wania Mołdawan: „U nas każdy Iwan ma swój plan”. Jedni pracują na „rodzinę”, która jest na północny wschód od Ukrainy, inni — na „rodzinę”, która jest na Bliskim Wschodzie, trzeci — na prywatne „rodziny” — osobiste „mauzolea”, które otoczyły miasta i miasteczka. Namacalny przykład troski o naród Ukrainy. Bo naród, zgodnie z Konstytucją, jest „nosicielem władzy”. Dlatego też niesie na swoim grzbiecie całą tę hołotę. A oni, żeby utrzymać się na tym grzbiecie, szarlatanią. Cudze dzieci skłaniają do palenia kukieł, „ratowania” języka rosyjskiego, plucia w stronę NATO. Swoje zaś dawno wywieźli pod skrzydełko tego samego NATO. Zagrabione majątki pochowali w bankach krajów NATO i splunęli na „ruski język”… A żeby ukraść jeszcze, wieszają głupcom na uszy makaron. Wyroby mączne Słowianie lubią. I lubią uspokajające frazy: „Na bezrybiu i rak ryba”; „Mamy to, co mamy”; „Byle nie było wojny”… Wojskowy strateg chutoru Mozambik Izja Czackes mówi: „Właśnie po to, żeby nie było wojny, Ukrainie trzeba wstąpić do NATO. Na naszym terytorium jest baza rosyjskiej Floty Czarnomorskiej. Żeby jakiemuś natowskiemu agresorowi nie strzeliło do głowy rzucić na nią bombkę… Słowem, i braciszka trzeba ratować, i samemu od nieszczęścia się ubezpieczyć…” Teraz jeszcze jedna „guma do żucia”. „Pełzający nacjonalizm”… „Zbrodnie OUN-UPA”… „Wypaczanie historii”…

Машинний переклад

NIEZAPOMNIANI

OBWÓD RÓWIEŃSKI W Rówieńskim Akademickim Ukraińskim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym odbyło się uroczyste zebranie oraz koncert z okazji 100. rocznicy urodzin Tarasa Bulby-Borowcia. Następnego dnia spod soboru Świętej Opieki i soboru Zmartwychwstania Pańskiego wyruszyła procesja na Majdan Niepodległości. Metropolita rówieński i ostrogski Euzebiusz poświęcił kamień węgielny oraz tablicę pamiątkową w miejscu budowy pomnika T. Bulby-Borowcia. Podczas uroczystego wiecu społeczność Równego przyjęła apel do Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki z prośbą o nadanie T. Bulbie-Borowciowi tytułu Bohatera Ukrainy (pośmiertnie); do frakcji Bloku Julii Tymoszenko oraz Naszej Ukrainy – Ludowej Samoobrony, które stanowią większość w Radzie Najwyższej, z żądaniem przyjęcia aktu prawnego, który podniósłby na należny poziom społeczny i polityczny wszystkich bojowników o wolność i niepodległość Ukrainy — żołnierzy Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz zniósł ulgi i przywileje dla okupantów — weteranów NKWD, OGPU i KGB, którzy w niepodległej Ukrainie pobierają ogromne emerytury i dodatki. Biuro prasowe Rówieńskiego Obwodowego Oddziału Ukraińskiej Partii Ludowej OBWÓD ŻYTOMIERSKI Światosław WASYLCZUK, przewodniczący Żytomierskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Z punktu widzenia zniewolonych narodów ci, którzy podrywali lud do walki o wyzwolenie rodzinnego kraju, są bohaterami i mścicielami. Wysławia się ich w pieśniach, układa o nich legendy, bierze z nich przykład. Jednym z takich legendarnych działaczy na rzecz wolności Ukrainy w czasach okupacji niemieckiej i sowieckiej na Polesiu był ataman Taras Bulba (Borowieć), który w 1941 roku zgromadził znaczną siłę zbrojną Ukraińców (do 10 tysięcy żołnierzy) i utworzył z nią na całym ukraińskim Polesiu państwo ze stolicą w Olewsku, znane w historii naszych zmagań wyzwoleńczych jako Republika Olewska. Jej bezpieczeństwo gwarantowała potęga militarna Sicz Poleska, której atamanem (dowódcą) był generał-chorąży Taras Bulba. Od sierpnia do grudnia 1941 roku na całym ogromnym terytorium Polesia istniała ukraińska władza; na budynkach rządowych powiewały ukraińskie niebiesko-żółte flagi z herbem-trójzębem, w szkołach, które rozpoczęły pracę, dzieci codziennie rano rozpoczynały zajęcia hymnem „Jeszcze nie zginęła Ukrainy ani chwała, ani wolność”. Dzieci uczono języka ojczystego, historii. Przez cały ten okres noga okupanta nie postała na terenach tej Proświcianie Żytomierszczyzny

Машинний переклад

UCZCZONO PAMIĘĆ TARASA BULBY-BOROWCIA „ŚWIECA PAMIĘCI”

Przy wsparciu Rówieńskiej Obwodowej Administracji Państwowej oraz obwodowej organizacji UNA na Rówieńszczyźnie odbyły się uroczystości z okazji 100. rocznicy urodzin założyciela i głównego dowódcy UPA Tarasa Bulby-Borowcia. W tych dniach na zaproszenie Wasyla Czerwonia przybył syn głównego dowódcy UPA Romana Szuchewycza, Jurij, aby uczcić pamięć rodaka. Do Równego przybyły delegacje ze Lwowa, Chmielnickiego, Łucka i Olewska. Delegacja z Korostenia na uroczystościach w Olewsku. Taras Dmytrowycz Boroweć (pseudonimy Taras Bulba, Czub, Honta) urodził się 9 marca 1908 roku we wsi Bystryczi w rejonie bereźniańskim na Rówieńszczyźnie. Pracował jako kamieniarz, później został właścicielem kamieniołomu. W latach polskiej okupacji Zachodniej Ukrainy na Polesiu prowadził pracę propagandową. W 1930 roku założył organizację „Ukraińskie Odrodzenie Narodowe”. Kilkakrotnie był aresztowany przez polskie służby specjalne, w latach 1934–1935 przebywał w więzieniu w Berezie Kartuskiej. W latach 1939–1941, podczas bolszewickiej okupacji, kontynuował pracę nad organizacją nacjonalistycznego podziemia na Polesiu i Wołyniu. Na początku wojny niemiecko-sowieckiej w latach 1941–1945 sformował i stanął na czele partyzanckich oddziałów Siczy Poleskiej w mieście Olewsk. W lutym 1942 roku oddziały powstańcze pod dowództwem Borowcia działały w rejonie kostopolskim i innych. W marcu–kwietniu 1943 roku prowadził negocjacje ze sztabem UPA-Północ, jednak propozycję włączenia jego oddziałów do jednolitego ruchu powstańczego odrzucił. W lipcu 1943 roku przemianował dowodzone przez siebie oddziały na Ukraińską Powstańczą Armię Ludową i stworzył wspólnie z I. Mitryngą Ukraińską Partię Narodowo-Demokratyczną. 18–19 sierpnia 1943 roku UNRA została rozbrojona przez oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii. Pod koniec listopada 1943 roku (według niektórych danych – 1 grudnia) Boroweć został aresztowany przez gestapo w Warszawie i uwięziony w obozie koncentracyjnym Sachsenhausen. Zwolniony we wrześniu 1944 roku. W muzeum literackim Ułasa Samczuka 11 marca zebrali się pisarze, działacze Proświty, historycy na „Świecy pamięci”, aby posłuchać naocznych świadków, którzy widzieli słynnego atamana Siczy Poleskiej. Podczas tego wydarzenia pisarze Je. Szmorhun i L. Rybenko mówili o tym, że Taras Boroweć posiadał talent literacki, gdyż napisał kilka utworów artystycznych (niektóre rękopisy nie zostały jeszcze odnalezione), znane są dziesiątki jego publikacji w czasopismach i gazetach. W niewielkim nakładzie ukazała się jako osobne wydanie sztuka Borysa Borowcia „Na swojej ziemi” na podstawie książki T. Borowcia „Armia bez państwa”. Mykoła FEDORYSZYN, przewodniczący Rówieńskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Ataman Republiki Olewskiej

ukraińskiej republiki. Kiedy niemieccy najeźdźcy zażądali od atamana podporządkowania się władzy okupacyjnej, odrzucił on tę propozycję, oficjalnie rozwiązał swoje formacja zbrojną i z nielicznymi żołnierzami przeszedł do działalności konspiracyjnej, rozpoczynając zbrojną walkę przeciwko okupantom. Moskwa nakłaniała atamana do przejścia na stronę czerwonych. Bulba postawił warunek: kierownictwo sowieckie miało oficjalnie uznać niepodległość Ukraińskiej Republiki Ludowej, proklamowanej w 1918 roku. Moskwa odmówiła. Wtedy ataman odrzucił sowiecką propozycję. Po klęsce Trzeciej Rzeszy przeniósł się do Ameryki Północnej, gdzie przeżył resztę życia, aż do 1981 roku. Imię atamana Republiki Olewskiej Tarasa Bulby w czasach sowieckich szkalowano i obdarzano znanymi wówczas ideologicznymi etykietami: „ukraiński burżuazyjny nacjonalista”, „niemiecki pomagier” i tym podobnymi. Działalność kierowanej przez niego siły wojskowej przedstawiano wyłącznie w negatywnym świetle. Przemilczano i zapominano o ludziach i wydarzeniach związanych z Republiką Olewską oraz z jej założycielem Tarasem Bulbą-Borowcem. Obwodowe Towarzystwo „Proświta” oraz obwodowa organizacja Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, Żytomierska obwodowa i Ołewska rejonowa władza postanowiły uczcić tę wybitną osobowość. Artysta Jurij Hałczenko z Ołewska wykonał barelief hetmana oraz tablicę pamiątkową z okazji 100-lecia Tarasa Bulby-Borowca, którą umieszczono na budynku, w którym w 1941 roku mieścił się sztab formacji zbrojnej „Poleska Sicz” i kierownictwo Ołewskiej republiki. Wiele dla tego zrobił kierownik ołewskiego muzeum krajoznawczego, wieloletni przewodniczący miejscowego oddziału Ludowego Ruchu Ukrainy Leonid Połosenko. Z okazji święta do Ołewska przybyli przedstawiciele władz obwodowych, Towarzystwa „Proświta”, NSPU, delegacja „Proświty” z Korostenia. Z Rówieńszczyzny przyjechała delegacja rejonu bereźniwskiego na czele z zastępcą przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Witalijem Łaštą oraz zastępcą przewodniczącego rejonowej rady Jurijem Madejem, a także deputowany Wierchownej Rady Ukrainy czterech kadencji Wasyl Czerwonyj. Na wiecu z okazji odsłonięcia tablicy pamiątkowej z okazji 100-lecia urodzin Tarasa Borowca mówiono o tym, że trzeba znać swoją historię, szanować ludzi, którzy zaświadczyli odwieczne dążenie naszego narodu do życia w niepodległym państwie. I w tym należy wychodzić z pozycji państwowych. Trzeba uczynić wszystko, aby przezwyciężyć negatywny stosunek do naszych historycznych działaczy, który ukształtował się pod długotrwałym wpływem komunistycznej propagandy totalitarnej sowieckiej władzy. Jednak miejscowi komuniści (z tuzin dziadków i babć) pod kierownictwem Wasyla Babycza zorganizowali pikietowanie akcji. Wykrzykiwali, hałasowali, usiłując na wszelkie sposoby przeszkodzić w przeprowadzeniu wiecu. Po wiecu w miejscowym domu kultury odbyła się konferencja naukowa, na której wystąpiła naukowiec z Bereźnego Alla Kuc, aspirantka, autorka monografii „Ukraiński ruch Oporu Tarasa Bulby- Boroujcia” Serhij Stelnykowycz, nauczyciele miejscowych szkół A. Szynkar, R. Malinowski, S. Wasylczuk. Postanowili zebrać świadectwa uczestników i świadków działalności Republiki Olewskiej, aby przekazać prawdę o niej i jej działaczach współczesnym. Bo „kto nie zna swojej przeszłości, ten nie jest wart swojej przyszłości; kto nie szanuje wybitnych ludzi swojej historii, sam nie zasługuje na szacunek” (M. Rylski). Na zakończenie młody bard z Bereźnego Wołodymyr Pastuszok zaśpiewał przy gitarze ulubioną ludową pieśń atamana Bulby-Boroujcia „Trzcina była mi kołyską”: Trzcina była mi kołyską. W bagnach urodziłem się i wyrosłem, Kocham swoją chatę poleską I kocham swój zasmucony las. Trzcina była mi kołyską, A zabawką stał się dla mnie karabin. Opuściłem swoją chatę poleską I poszedłem do powstańców w las…

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

wyjaśniło się. Dopiero później pojawili się skarżący we wszystkich instancjach, że ziemia nie jest rozparcelowana, a ludzie chcą otrzymać swoje udziały. Chłopów podburzają także nieuczciwi biznesmeni, którym chce się oderwać smakowity kawałek od najpotężniejszego gospodarstwa w rejonie, oraz pragnienie posiadania większych zysków. A do tego niedoskonała polityka państwa wobec wsi. W przeddzień zebrania we Łosinówce, na posiedzeniu aktywu agrofirmy, przedstawiciel akademii mówił o tym, że państwo dziś nie jest w stanie w pełni materialnie wspierać gospodarstw doświadczalnych. Zatem kolektyw sam musi szukać partnerstwa biznesowego z inwestorami w ramach porządku prawnego. To budzi niepokój: czy ten inwestor nie zawładnie ich ziemią? Rozlegało się też oburzenie z powodu niewielkiej pensji, która negatywnie wpływa na staż ubezpieczeniowy i zmusza ludzi do szukania lepiej płatnej pracy w stolicy. Jak wyjaśniono w zarządzie Funduszu Emerytalnego Ukrainy w rejonie niżyńskim, w 2006 roku z agrofirmy wpłynęło indywidualnych zestawień dotyczących 954 ubezpieczonych osób. W związku z tym, że ich praca jest sezonowa, 97 procent, według tych zestawień, ma miesięczne wynagrodzenie niższe niż minimalne. Oznacza to, że średni zarobek mają wysoki, ale zgodnie z prawem pełny staż ubezpieczeniowy im nie jest zaliczany. Według danych statystycznych za 2007 rok zarobki w agrofirmie są najwyższe w rejonie wśród przedsiębiorstw rolniczych. A co do emerytury: rejon niżyński jest dziś najstarszy wiekiem mieszkańców na Czernihowszczyźnie. Spośród 32 000 mieszkańców emerytów jest 13 577. Średnia emerytura wynosi 614 hrywien. Bardzo często emeryci są żywicielami w rodzinach bezrobotnych dzieci. Ze swoich niewielkich emerytur płacą od dwóch do dziesięciu hrywien rocznie na samoopodatkowanie, od 10 do 20 hrywien na utrzymanie straży pożarnej, a także na uporządkowanie cmentarzy, na remont cerkwi i tym podobne. Takie decyzje podejmuje się na zebraniach wiejskich, choć wykonują je tylko sumienni. Zdrowsi wciąż trzymają krowy. Ale zysk z nich jest niewielki. Podczas zebrania w Stodołach przyjezdni przedsiębiorcy sprzedawali śmietanę po 11 hrywien za kilogram, a mleczarnie przyjmowały mleko od ludności po 1,6 hrywny za litr. Na wszystkie zebrania wiejskie wyjeżdżali czołowi specjaliści z centrum rejonu. Wyjaśniali przepisy ustawowe dotyczące emerytury, rozwiązywali konkretne problemy emerytów. Z niepokojem w przyszłość patrzą mieszkańcy Niżyńszczyzny w wieku przedemerytalnym. Według statystyk za okres od stycznia do grudnia 2007 roku w sferze rolnictwa zarobki na wsi są najniższe i wynoszą 456 hrywien. Wyniki zebrań są niepocieszające. Rolnicy liczą na przyjezdnych inwestorów. Specjaliści im nie ufają, bo ci zamierzają uprawiać rośliny, które na naszych ziemiach nie dadzą wysokich plonów.

Машинний переклад

ZIEMIA I EMERYTURA

Nadia ONYSZCZENKO, m. Niżyn Te pytania są dziś najbardziej bolesne dla mieszkańców wsi, najgłośniej dyskutowano o nich na zebraniach wiejskich w rejonie niżyńskim w obwodzie czernihowskim. Takie wydarzenie jest niemal najważniejszym po wyborach. Rolnicy, głównie w wieku emerytalnym, zbierają się raz w roku, aby wypowiedzieć się o trudnościach swojego niełatwego życia i zostać wysłuchanymi. Ludzie w wieku produkcyjnym takie spotkania albo ignorują, albo zarabiają pieniądze daleko od rodzinnej wsi. Dlatego sprawozdania przewodniczących rad wiejskich z wykonania planu społeczno-gospodarczego i kulturalnego rozwoju wsi czy osiedla słuchają ci, którzy „przeżyli swoje w kołchozie”, „paluszkami budowali biuro” i zapamiętywali opowieści wywłaszczonych rodziców o swoich dawnych nadziałach ziemi, młynach czy fermach. A po podziale ziemi na udziały i otrzymaniu aktu państwowego na prawo własności emeryci poczuli się zagubieni. Bo nie wiedzieli, jak tymi hektarami zarządzać: sami uprawiać ich nie są w stanie, a inwestorzy, biorąc udziały w dzierżawę, na wszelkie sposoby próbowali ich oszukać. W kwietniu 2006 roku we wsi Danyne na zebraniu właścicieli działek ziemskich postanowiono zerwać umowy dzierżawy z dzierżawcą STOW APK „Złahoda”. W radzie wiejskiej Danyne na 2006 rok zawarto 622 umowy dzierżawy ziemi o powierzchni 1320 hektarów. Suma opłaty dzierżawnej wynosiła 134,67 tysiąca hrywien, czyli 1,5% zindeksowanej wartości ziemi. Zadłużenie z tytułu dzierżawy ziemi za 2005 rok wyniosło 17,32 tysiąca hrywien. 220 właścicieli działek ziemskich nie otrzymało opłaty dzierżawnej za 2005 rok. 619 umów dzierżawy ziemi zarejestrowano 01.06.2005 r. na okres 5 lat. Trzy umowy dzierżawy ziemi zarejestrowano 12.07.2005 r. na okres 5 lat. Zerwać umowy za obopólną zgodą dyrektor generalny STOW Mykoła Pułuda odmówił, obiecując w zamian wypłacić zaległości z oczekiwanego zysku. Zebranie wybrało przewodniczącego rady wiejskiej Ołeksija Andrusenkę oraz mieszkankę wsi Wałentynę Semenko pełnomocnikami właścicieli działek ziemskich wsi Danyne podczas zrywania umów dzierżawy działek ziemskich (udziałów) w sądzie. Ale do sądu nie doszło. Kiedy inwestor przywiózł do wsi obiecane ziarno, wydzierżawiający rzucili się je rozbierać. I chociaż próbował ich zatrzymać magazynier Petro Szymko, przypominając o sądzie, nie posłuchano go. A na zebraniu znów zaczęto głośno wyrażać pretensje do „Złahody”: płacą za udziały mało, nie dodali po 15 kilogramów cukru, nie pomagają orać ogrodów, wykorzystują ziemie niewykorzystanych udziałów i ziemie zapasu, za które nie płacą ani ludziom, ani państwu. Zastępca dyrektora generalnego „Złahody” Mykoła Panczenko obiecał naprawić sytuację i zwiększyć opłatę za dzierżawę udziałów do trzech procent ich wartości. Sytuacja konfliktowa negatywnie wpłynęła na relacje rady wiejskiej i inwestora. Jeśli ten ostatni wcześniej przekazywał jakieś środki mecenasowskie na rozwój społeczny Danynego, to teraz przestał. A za skromny budżet wiejski i środki samoopodatkowania nie można wyremontować punktu felczersko-położniczego, szkoły, drogi, ogrzewać klubu, ogrodzić cmentarza, zrobić ogrzewania w przedszkolu. 10 przedszkolaków na zimę przyjęła szkoła, a w przedszkolu grasują złodzieje. O korzyści mówił na zebraniu pierwszy zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Mykoła Połeszko. Jeśli dziś podzielić na udziały niewykorzystane ziemie zapasu, to jutro przyniosą zysk. Ale przecież za ich sformalizowanie trzeba zapłacić — słychać było w odpowiedzi. Ludzie gotowi są bić się o 15 kg cukru i nie rozumieją prawdziwej ceny ziemi. Ich po raz kolejny mogą oszukać ci inwestorzy, którzy już dziś oferują dwa tysiące hrywien za hektar udziału pod warunkiem, że przy sprzedaży ziemi będą oni pierwszymi kupcami. Takiej sumy w rejonie nie płaci nikt, ale dzierżawcy coraz aktywniej wkraczają na niżyńskie ziemie. 2 sierpnia 2007 roku deputowani Niżyńskiej Rady Rejonowej na sesji skarżyli się na to, że wykorzystuje się tylko 21% ziem zapasu i funduszu rezerwowego. Nie jest uprawiane 22,5 tysiąca ha użytków rolnych, z których 8 tysięcy ha to ziemia orna. Czyż nie jest to Klondike dla przedsiębiorczych? Tacy się znaleźli i zaczęli aktywnie agitować wydzierżawiających w różnych wsiach. Nauczeni gorzkim doświadczeniem, rolnicy coraz uważniej przyglądają się warunkom umowy. Czy będą mogli zerwać umowę, jeśli nie wypłacą im za wydzierżawione udziały, aby przekazać je innemu, korzystniejszemu inwestorowi? Mieszkańcy Stodołów i Perechiwki chcą oddawać w dzierżawę udziały na 2—3 lata, a nie na pięć i więcej, jak proponuje dzierżawca. Ale on na to nie zgadza się, ponieważ najpierw musi ukulturalnić zaniedbane ziemie, aby za rok-dwa otrzymać zysk, uprawiając surowiec na biopaliwo. Obiecuje płacić od 1,5 do 2% wartości udziału pieniędzmi lub płodami rolnymi, zapewnić pracę, przyzwoitą pensję. Przewodniczącemu wciąż istniejącego w tych wsiach SWK „Zoria” Wiktorowi Maksymence pozostawało tylko się tłumaczyć. Gospodarstwo ledwo przetrwa, bo technika jest przestarzała, piaszczyste gleby wymagają dużej ilości nawozów, zmniejsza się pogłowie, ziemie obsiewają tylko w Stodołach. 100 hektarów użytków w Perechiwce nie jest uprawianych. Dlatego na poczet opłaty dzierżawnej świadczą usługi transportowe i obornik. Przy takiej praktyce gospodarowania „Zoria” konkurencji nie wytrzyma. Odejdą stąd i najlepsi specjaliści. Ale ludzie nie śpieszą się zabierać udziałów. Ziemię pochwycić wszyscy są chętni, a kto będzie myślał o wsi, mówią oni. Maksymenko i dzieci do szkoły podwozi, i drogi od śniegu odśnieża, i samochód na pogrzeb przydzieli. Dzierżawca proponuje w zamian stworzyć przy radzie wiejskiej przedsiębiorstwo komunalne, które będzie wspierał. W wyremontowanym, eleganckim domu kultury osiedla Łosyniwska nie było wolnych miejsc. I nie dlatego, że w byłym centrum rejonowym i sąsiedniej wsi Pohrebec mieszka 4 270 osób. Ludzie przychylnie wysłuchali sprawozdania po raz pierwszy wybranego przewodniczącego rady osiedlowej Anatolija Strilcia. Jego dobre poczynania, skierowane na uporządkowanie dróg, wysypisk śmieci, remont placówek kulturalnych, poprawę sytuacji operacyjnej poparli deputowani rady rejonowej Mykoła Szmatok i Iwan Bondar, deputowany rady obwodowej Witalij Kilowy, którzy zdawali sprawozdanie także ze swojej działalności społecznej. Obecnych najbardziej niepokoiła sytuacja, jaka powstała tutaj z ziemią: Łosyniwska rada osiedlowa pozostaje jedyną wyspą na Niżyńszczyźnie, gdzie ziemia do tej pory nie została podzielona na udziały. Taką była decyzja wspólnoty w 1993 roku. Byli kołchoźnicy z „Leninowskiej Drogi” postanowili wtedy lepiej gospodarować, jak dotychczas, kolektywnie, razem ze swoim niezmiennym kierownikiem, zasłużonym pracownikiem rolnictwa, kawalerem orderów Iwanem Morozem. Jeszcze w czasach radzieckich mieszkańcy Łosyniwska aktywnie prowadzili prace badawcze, uprawiając nasiona wiodących kultur zbożowych dla regionu. Postanowili i nadal współpracować z instytucjami naukowymi, w szczególności z Ukraińską Akademią Nauk Rolniczych. Zatem łosyniwski kołchoz stał się przedsiębiorstwem państwowym — gospodarstwem doświadczalnym „Agrofirma „Łosyniwska”. I choć taki ruch psuł rejonowe wskaźniki reformatorskie i wywoływał niezadowolenie niektórych rolników, ale polityka okazała się słuszna i dalekowzroczna. Pod koniec lat 90. byli kołchoźnicy w innych wsiach razem z aktami państwowymi na ziemię otrzymali status bezrobotnych i nie mieli za co kupić chleba. A na udział agrofirmy przypadało 24 procent całego produktu brutto rejonu niżyńskiego. Dziś uprawia się tu wszystkie 4 800 hektarów ziemi, uprawiając dziesięć kultur zbożowych, z których pięć jest głównych. Mają największą liczbę bydła rogatego w rejonie. Zachowali wszystkie zakłady przetwórcze, które funkcjonują i przynoszą zysk. Za zarobione środki wzniesiono tu trzy szesnastomieszkaniowe budynki dla pracowników agrofirmy i dwa ośmiomieszkaniowe dla nauczycieli miejscowej szkoły. Inwestowali niemałe pieniądze w gazyfikację osiedla, zbudowali ACRS. Ta stacja rozdzielcza pozwoliła położyć rury do rejonów nosiwskiego i iczniańskiego, i tam też zaczęła się gazyfikacja wsi. W ostatnich dwóch-trzech latach aktywnie gazyfikują inne wsie Niżyńszczyzny. Ale państwo teraz opłaca tylko doprowadzające magistrale gazowe. Sieci uliczne rolnicy ciągną za własne środki, a to od trzech do sześciu tysięcy hrywien. Ale o tym nie wspominano na zebraniu osiedla. Tak jak o tym, że w połowie lat 90. wszystkim chętnym dawano możliwość odłączenia się. Agrofirma proponowała wydzielić radzie wiejskiej 700 hektarów użytków. Chętnych nie

Машинний переклад

CZY BĘDZIE ODRODZENIE?

Iwan BONDARENKO, wieś Werbiwka, rejon kamiański, obwód czerkaski Wykonanie dekretów Prezydenta, ustaw i uchwał Rady Najwyższej Ukrainy oraz decyzji Gabinetu Ministrów, ukierunkowanych na przyspieszenie reformy rolnej, hamowali komuniści wspólnie z socjalistami. Dziś sytuacja na wsi jest katastrofalna. Nędza, zaniedbanie. Wieś upadła, a odrodzenie jej jest bardzo trudne. W połowie lat 90. istniała szansa na pomyślne funkcjonowanie produkcji na Ukrainie, ale tak się nie stało. Prawdziwy gospodarz znowu nie wyrósł, bo nie było warunków do jego ukształtowania się. Jaskrawym przykładem dziś jest Chiny, które z komun przeszły na produkcję drobnotowarową. Chińczycy raz na zawsze rozwiązali problem zbożowy. Chińscy komuniści okazali się znacznie mądrzejsi od ukraińskich lewicowców, którzy nie dali możliwości gospodarowania wszystkim chętnym. Po parcelacji ziemi i majątku na papierze ludziom po prostu nie dano gospodarować. Instytucje państwowe również nie sprzyjały rozwojowi gospodarstw indywidualnych: nie było kredytów preferencyjnych, a także sprzętu małogabarytowego w dostępnych cenach. Wszystko zostawiono na pastwę losu. Większość dawnych członków kołchozów, nie mając możliwości gospodarowania na swojej ziemi, rozpierzchła się po wszystkich stronach. Tak zwana wielkotowarowa produkcja wzięła górę. Przy przejściu na produkcję drobnotowarową w połowie lat 90. sytuacja na wsi byłaby inna. Każdy pracownik miałby zajęcie. Wieś będzie żyła tylko wtedy, gdy zamieszkają w niej młodzi, zdrowi ludzie. Właśnie dla nich trzeba było stworzyć warunki do gospodarowania. Wszystkie kraje europejskie przeszły dokładnie tą drogą. Dlaczego wyrósł amerykański gospodarz? Bo każdemu, kto chciał gospodarować, dawano za 1 dolara 70 ha ziemi oraz pełne wsparcie państwa. Ziemi ukraińskim chłopom nie dano ani w latach 20., ani w latach 90. Reforma rolna utknęła w połowie drogi. Rodzi się pytanie: z czym iść do WTO? Wyprodukowane przez chłopów produkty pośrednicy skupują za bezcen. Chłop ledwie wiąże koniec z końcem, ciężko pracując, a pośrednicy się bogacą. Doświadczenie podpowiada, że wieś mogłaby żyć i się rozwijać pod warunkiem produkcji drobnotowarowej, gdyby chłopi mieli ziemię i majątek oraz sprzyjające warunki do gospodarowania. Zdolni do pracy chłopi już rozpierzchli się z tej błogosławionej ziemi, pozostali w większości nieudacznicy lub emeryci. Moja rodzinna wieś ginie na oczach. Nie mogę jej uratować, bo w Ukrainie istnieje „piąta kolumna”. Jeśli wszystko będzie trwało tak, jak chcą komuniści i socjaliści, wsie znikną.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

kostiumy z zielonego angielskiego materiału. Od młodych lat pasjonowałem się sztuką. Dlatego starałem się tworzyć, a nie tylko kopiować. Oto ikona Jana Chrzciciela, na krzyżu błękitno-żółta wstążka, datowana na styczeń 1952 roku. To była okrutna epoka stalinizmu. Namalowałem wtedy chorągwie dla cerkwi we wsi Doliniany w rejonie rohatyńskim. Za to mnie aresztowano, a z biedy wybawił mnie komitet cerkiewny wsi. Pan Jarosław w 1989 roku dołączył do chóru „Czerwona kalina”, w którym śpiewał ponad dekadę. Opracowywał szkice i pomagał szyć kostiumy sceniczne dla chórzystów. Kiszeniuk zebrał niemało pieniędzy od rohatyńskich przedsiębiorców, aby chór mógł wyjeżdżać na występy daleko poza granice obwodu. Z tym zespołem objechał niemal całą Ukrainę. A ponadto Kiszeniuk dla uczestników opryszkowskiego chóru „Odrodzenie” zadbał jako krawiec o szarawary, pasy, kuczmy (nakrycia głowy). — Pieniądze, które otrzymał za najcenniejsze w bibliotece — wydania Biblii z różnych krajów świata, bogato ilustrowana książka metropolity A. Szeptyckiego „Obrazy świąteczne Kościoła Greckokatolickiego”, która ujrzała światło dzienne w 1908 r. w Dreźnie, „Historia Ukrainy” w siedmiu tomach (1904—1914), „Kobziarz” T. Szewczenki, który wyszedł w 1921 r. w Toronto, wydana w 1936 r. przez I. Krypiakiewicza „Historia wojska ukraińskiego”. Kiszeniuk kocha poezję, sam pisze wiersze. Przekazał środki na budowę cerkwi Tarasa w Kaniowie. A w dniach Pomarańczowej Rewolucji pomagał swoimi emeryckimi hrywnami żywić tych, którzy w chłód, deszcz i śnieg manifestowali na majdanach Iwano-Frankiwska i Kijowa. Z okazji 75-lecia urodzin zarząd Iwano-Frankiwskiego Obwodowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” nagrodził J. Kiszeniuka dyplomem i prezentem. „Służę narodowi Ukrainy” — brzmiała jego odpowiedź. W rodzinnym gronie my, proświcianie, wręczyliśmy mu książki od „Proświty”, śpiewaliśmy pieśni, z którymi jeździliśmy po Ukrainie.

Машинний переклад

«PROŚWITA» «SŁUŻĘ UKRAINIE»

Stepan BOJKO, proświcianin, m. Iwano-Frankiwsk — Jarosław Kiszeniuk zrobił wiele pożytecznych rzeczy dla swojego państwa. W przeddzień Bożego Narodzenia „Czerwona kalina” otrzymała zaproszenie do Doniecka, więc Jarosław uszył część kostiumów scenicznych dla naszego wertepu, dzięki czemu z powodzeniem pokazaliśmy widowisko wertepowe, zostaliśmy laureatami i zaproszono nas na kolejne Boże Narodzenie — mówi kierownik artystyczny męskiej kapeli chóralnej „Czerwona kalina” przy centralnym Domu Ludowym, zasłużony pracownik kultury Wołodymyr Zwarun (współpracuje on z J. Kiszeniukiem jako chórzystą kapeli, a od kilku ostatnich lat — jako z krawcem-modelarzem). — Ulica Botaniczna jest najbardziej zieloną w naszym mieście. Lecz nowobogaccy postanowili wznosić domy na przyległych terenach. Niektórym było mało ziemi — wspomina Jarosław — więc zaczęli zagarniać poszczególne działki naszej ulicy, wycinać drzewa. Dzięki grupie inicjatywnej, której przewodził Jarosław Kiszeniuk, po kilku apelach do władz ulica pozostała nienaruszona. Ziemi w posiadłości J. Kiszeniuka jest tylko kilka arów, ale uprawia on pięć odmian winogron, morele, jabłka, kilka odmian malin, rośliny lecznicze i dzieli się nimi z emerytami, bo sam również jest inwalidą II grupy. Przyjaciołom na prezenty szyje nakrycia głowy, etui na okulary, telefony komórkowe, naprawia maszyny do szycia. Być zawsze i we wszystkim ukraińskim patriotą — takie jest życiowe credo Jarosława Kiszeniuka. — Dziękuję Najwyższemu za długie, niełatwo przeżyte lata. W 1945 roku uczyłem się u mistrza Iwana Czopyka. Szył on odzież dla inteligencji i dla żołnierzy UPA. Im uszyliśmy buty, podarowałem Towarzystwu Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki — opowiada J. Kiszeniuk. — Kiedy Ludowy Ruch Ukrainy dopiero nabierał sił, przekazałem na tę organizację społeczną 10 tysięcy karbowańców. Przeprowadzaliśmy wiele działań, aby władza radziecka pozwoliła zalegalizować Ukraiński Kościół Greckokatolicki. I oto wyszedł on z podziemia. Najpierw wykonałem chorągwie dla cerkwi wsi Pomoniata w rejonie rohatyńskim, w której się urodziłem, zostałem ochrzczony i przyjąłem pierwszą komunię. Iwanofrankiwskiej cerkwi świętych Włodzimierza i Olgi również podarowałem chorągwie, potem — felony dla cerkwi w Opryszowcach i Martynowie. Wielka była wtedy rola Kościoła w budzeniu świadomości narodowej ludzi, więc Kiszeniuk zaczął szyć odzież dla księży. Zdołał odrodzić utraconą tradycję szycia galicyjskiej mitry (jest ona segmentowana na osiem części, co odróżnia ją od rosyjskiej). W domowej bibliotece pana Jarosława znajduje się ukraińska klasyka, dzieła autorów zagranicznych. Naj- Amatorski chór proświciański „Odrodzenie”. Po lewej w pierwszym rzędzie Jarosław Kiszeniuk. Odzież sceniczną, uprząż wykonał pan Jarosław

Машинний переклад

SZEWCZENKO WIDZIANY W NASZYM ŻYCIU

Swietłana ORIEŁ, m. Kirowohrad Na Kirowohradczyźnie odsłonięto nowy granitowy pomnik Kobzarza w miasteczku kolejarzy Znamjance oraz popiersie poety w stepowej Uljaniwce. W Znamjance, gdzie od dawna mieszkali potomkowie rodu Szewczenki i gdzie jeden z nich — Wiaczesław Szkoda — do dziś jest opiekunem i głównym przewodnikiem miejskiego muzeum „Kobzarewa świetlica”, popiersie poety w centrum miasteczka stało od dawna. Jednak z czasem pękło i osiadło. Miejscowa społeczność, a w szczególności „Proświta”, wielokrotnie poruszała kwestię jego odnowienia. Obecny miejski głowa Wiktor Kriukow, członek „Proświty”, postanowił połączyć wysiłki społeczności i władz: pieniądze na nowy granitowy pomnik Kobzarza zbierano wspólnie. Na jego odsłonięciu miejscowy chór „Barwinok” wykonywał nieumierające „Reve ta stohne Dnipr szyrokyj…”, wybrzmiewały poetyckie wiersze. Własne wiersze czytała nauczycielka Szkoły Ogólnokształcącej nr 1 im. T. H. Szewczenki Tetiana Dubok. W Uljaniwce Kobzarz na granitowym cokole (kamień — z sąsiedniego Zawallа) pojawił się po raz pierwszy. Jak poinformował zastępca przewodniczącego rejonowej administracji Albert Buj, dotąd w rejonie nie było podobnego popiersia poety. Praca rzeźbiarzy z Zaporoża ozdobiła wejście do parku rejonowego miasteczka. Należy oddać sprawiedliwość miejscowym władzom — pomnik ustawiono z ich inicjatywy. W odsłonięciu popiersia wziął udział także przewodniczący obwodowej rady Mykoła Suchomłyn. Aktywnie zbierają pieniądze na pomnik Szewczenki proświatanie Nowomyrhorodu. To miasteczko poeta odwiedził jako nastolatek wraz z wozem czumackim (powieść „Najmiczka”). Dlatego też powinien tu stanąć jako chłopiec. Ideę pomnika miejscowi entuzjaści już omówili z kirowohradzkim rzeźbiarzem Wiktorem Frenczkiem. Nowomyrhorodzcy proświatanie mają stanowcze stanowisko: pieniądze na pomnik powinna zebrać społeczność, to, według ich opinii, sprawa ludowa. Dlatego tym, którzy chcieliby się do niej przyłączyć, podajemy numer rachunku: №26207806663, kod identyfikacyjny №1423303418, MFO 380805 Raiffeisen Bank Aval.

Машинний переклад

Czcijmy Kobzarza

Nadiia Onyszczenko, zastępca przewodniczącego Niżyńskiego Miejskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Uczczenie Wielkiego Kobzarza w Niżynie rozpoczęło się w parku przy pomniku Tarasa, wzniesionym w 1991 roku za środki mieszkańców miasta. Ustawienie pomnika zainicjowało w 1989 roku Towarzystwo Języka Ukraińskiego im. Tarasa Szewczenki pod kierownictwem Mykoły Szkurki przy aktywnym wsparciu byłego miejskiego głowy Anatolija Romanenki. Czcić Szewczenkę oznacza studiować jego twórczość, poznawać jego wartości duchowe, naśladować jego postawę obywatelską. Tak gorąco wzywali studentów Niżyńskiego Instytutu Agrotechnicznego i Uniwersytetu im. Mikołaja Gogola wykładowcy Switłana Tołoczko i Ołeksandr Hadzinski, a także duchowni Cerkwi Wszystkich Świętych Kijowskiego Patriarchatu o. Serhij Czeczyn i o. Ołeksandr Morozow, którzy odprawili litię żałobną. Trafne były propozycje o. Ołeksandra Morozowa, przewodniczącego Niżyńskiego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, dotyczące ustawienia pamiątkowych tablic upamiętniających pobyt Tarasa Szewczenki w Niżynie w 1846 roku: na budynku, w którym – według prawdopodobnych przypuszczeń – spotykał się z Iwanem Soszenką, oraz w miejscu dawnego Klubu Szlacheckiego, gdzie odbył się bal na cześć jego przyjazdu. Dla godnego uczczenia pamięci Tarasa Szewczenki fundacja charytatywna „Niżen”, której przewodniczącym rady nadzorczej jest Mykoła Szkurko, zgłosiła inicjatywę ustanowienia corocznych nagród za najwyższe osiągnięcia niżynian w dziedzinach twórczości literackiej, muzycznej, plastycznej i aktorskiej oraz wręczania ich 9–10 marca przy pomniku Kobzarza.

Машинний переклад

Regionaliści pikietowali prawdę historii

W. BOKOW 19 marca w siedzibie odeskiej „Proświty” otwarto wędrowną wystawę fotograficzną „Ukraińska Armia Powstańcza: historia niezłomnych”. W otwarciu wzięli udział kierownik autorskiego zespołu wystawy, pracownik Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, kandydat nauk historycznych Wołodymyr Wiatrowycz, p.o. naczelnika Zarządu SBU w obwodzie odeskim Ihor Kucyn, przewodniczący Odeskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Ołeksandr Stepanczenko oraz przedstawiciel Centrum Odrodzenia Narodowego im. S. Bandery Taras Rondzistyj. Otwierając wystawę, przewodniczący odeskiej „Proświty” zwrócił uwagę na unikatowość dokumentów, które SBU przekazała na tę imprezę. Przede wszystkim dotyczą one działalności podziemia OUN w czasach rumuńskiej okupacji Odesy w latach 1941–1944. Opowiadając o roli SBU w przygotowaniu ekspozycji, Ihor Kucyn zaznaczył, że ta impreza ma na celu „wychowanie naszej młodzieży, naszych obywateli”. „Służba Bezpieczeństwa Ukrainy przywykła posługiwać się językiem faktów, które zawsze opierają się na dokumentach. Najlepszym argumentem są dokumenty historyczne. Dziś Służba Bezpieczeństwa Ukrainy odnalazła je w archiwach i można je studiować”. Wystawa została zbudowana na treściwej naukowo-źródłowej bazie, za pomocą materiału fotoilustracyjnego i informacyjno-referencyjnego, i ma na celu przekazać obywatelom Ukrainy spójny i naukowo uzasadniony obraz ukraińskiego ruchu wyzwoleńczego połowy XX wieku oraz obalić narzucone stereotypy. W ekspozycji znajduje się prawie pół tysiąca oryginalnych fotografii, zaprezentowano dokumenty pochodzące ze źródeł radzieckich i niemieckich oraz wewnętrzne dokumenty Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów i UPA. Wystawę zorganizowano przy wsparciu Zarządu Służby Bezpieczeństwa Ukrainy w obwodzie odeskim oraz Odeskiego Obwodowego Zrzeszenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej, Centrum Badań Ruchu Wyzwoleńczego, Centrum Odrodzenia Narodowego im. S. Bandery, Światowego Jubileuszowego Komitetu do 100-lecia urodzin Romana Szuchewycza oraz 65. rocznicy utworzenia Ukraińskiej Armii Powstańczej. Jako swoiste wędrowne muzeum jest ona działaniem informacyjnym, a nie propagandowym. Wystawa będzie czynna do 29 marca, a następnie wyruszy do małych miast obwodu odeskiego. Wystawa wywołała znaczny rezonans w mieście, a na jej otwarcie przybyła pełna sala zwiedzających. Niestety, nie obyło się bez prowokacji: przedstawiciele Partii Regionów, komuniści i inne prorosyjskie organizacje próbowali udaremnić otwarcie wystawy i zorganizowali wielogodzinny pikiet. Pod oknami „Proświty” stał samochód, z którego rozbrzmiewały piosenki czasów sowieckiego imperium. Mimo wszystkich tych przeszkód wystawa działa.

Машинний переклад

Galicyjskie Rejonowe Zrzeszenie miasta Lwowa Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki

Wyrażamy zaniepokojenie i stanowczy protest przeciwko dyskusjom w środkach masowego przekazu na temat dubbingowania zagranicznych filmów na język ukraiński. Wychować Ukraińca-patriotę w obcym języku jest niemożliwe. Przez 16 lat Ukraińcy nie mieli możliwości oglądania filmów w swoim ojczystym języku. Audycje radiowe i telewizyjne na Ukrainie są w przeważającej mierze rosyjskojęzyczne. Kanały telewizyjne nadają produkt nieukraiński, często powtarzają programy informacyjno-rozrywkowe rosyjskich kanałów telewizyjnych. W ten sposób dyskryminowani są ze względu na język ukraińscy wykonawcy, kompozytorzy, dziennikarze i inni działacze kultury. Na wschodzie i południu kraju Ukraińcy są pozbawieni możliwości kupienia ukraińskiej książki, gazety, uczestnictwa w ukraińskim koncercie, obejrzenia filmu w języku ukraińskim. Z tego wynika, że prawa Ukraińców w niepodległym państwie ukraińskim są stale naruszane. Dlatego domagamy się od Prezydenta Ukrainy, Rady Najwyższej Ukrainy, Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony oraz innych instytucji, powołanych do ochrony praw człowieka, aby wreszcie umożliwiły oglądanie filmów w języku ukraińskim, zgodnie z decyzją Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy, co jest naszym prawem, gwarantowanym przez Konstytucję Ukrainy. S. HORECZYJ, przewodniczący zrzeszenia

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«PROSWITA»

tam, gdzie pracował jako nauczyciel, odsłonięto tablicę pamiątkową, zorganizowano wieczór w miejscowym domu kultury. Dzięki staraniom Zoi Szewcowej wydano książkę o nim. Uczczono pamięć Wasyla Czaplenki. Grupy w składzie pisarzy i artystów wyjeżdżały do Mykołajiwki w rejonie nowomoskiewskim oraz do Jurjiwki, gdzie on pracował. Wieczory pamięci pozostawiły głębokie wspomnienia przede wszystkim wśród uczniów szkół, którzy zapełnili sale. Dniepropetrowscy proświtianie opiekują się grobem ukraińskiego patrioty Wasyla Makucha, który publicznie spalił się w Kijowie na Chreszczatyku na znak protestu przeciwko wprowadzeniu wojsk radzieckich do Czechosłowacji w 1968 roku oraz rusyfikacji Ukrainy. Bazą działalności oświatowej Proświty w Dniepropetrowsku stało się obecnie muzeum „Literackie Naddnieprzanszczyzna”. Właśnie tu zorganizowaliśmy wiele ciekawych wydarzeń, w tym prezentacje książek wydawanych przez naszych aktywistów. Członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Ludmiła Lewczenko, weteranka „Proświty”, prowadzi dziecięcą studio literackie — to dzięki jej inicjatywie oraz wsparciu byłej naczelnik wydziału kultury obwodowej administracji państwowej Walentyny Tal'jan wydano około 20 książek młodych talentów, którzy piszą w języku ukraińskim. Wśród innych kierunków działalności — konkurs znawców języka ukraińskiego imienia Petra Jacyka, którego prawdziwą duszą stała się Żanna Kryżaniwska, konkurs wśród młodzieży studenckiej na najlepszy utwór o Ojczyźnie. Ten rok będzie dla nas intensywny. W maju na Dniepropetrowszczyźnie ma się odbyć tradycyjne Międzynarodowe Szewczenkowskie Święto „W rodzinie wolnej, nowej”, obchody 140-lecia „Proświty”, 20-lecia odrodzonej Dniepropetrowskiej „Proświty”.

Машинний переклад

BEZ PRAWA DO SPOKOJU Odrodzona dniepropetrowska „Proświta” świętuje 207. rocznicę

Serhij DOWHAL, m. Dniepropetrowsk „Proświtę” na Dniepropetrowszczyźnie przychodzi mi odradzać po raz drugi. Jestem dumny z tego, że w 1988 roku zostałem pierwszym przewodniczącym Towarzystwa Języka Ukraińskiego, które powstało jako jedno z pierwszych na terenach całej Ukrainy, obok lwowskiego i połtawskiego. Wtedy władza liczyła się z nami. W pierwszych demokratycznych wyborach do Dniepropetrowskiej Rady Miejskiej kandydatów Towarzystwa Języka Ukraińskiego przeszło około dziesięciu, a grupa deputowanych, która uformowała się wokół naszych przedstawicieli, liczyła 22 osoby. Przyjmowano to całkiem logicznie — „Proświta” w naszym kraju ma chlubne tradycje. Z czasem „Proświta” na Dniepropetrowszczyźnie prawie przestała istnieć. Lecz kiedy proświcianie zwrócili się do mnie z prośbą o podjęcie się jej odrodzenia, nie odmówiłem. Zbyt mocno boli dusza o los organizacji. Razem z Centralnym Zarządem „Proświty” ustaliliśmy, że w Dniepropetrowsku należy stworzyć organizację miejską, której dotąd nie było. Odnaleźliśmy i przywróciliśmy do aktywnej działalności prośwician, którzy z różnych przyczyn odeszli od organizacji, stworzyliśmy w siedmiu rejonach Dniepropetrowska ogniwa pierwotne i rejonowe, przeprowadziliśmy konferencję miejską. Chyba najważniejszą sprawą 2006 roku stała się nasza walka o uchylenie nielegalnej decyzji Dniepropetrowskiej Rady Miejskiej o nadaniu językowi rosyjskiemu statusu tak zwanego regionalnego. Ogólnoukraińskie Zjednoczenie „Batkiwszczyna”, Ukraińska Partia Ludowa, inne patriotyczne siły polityczne stały się tutaj naszymi niezawodnymi sojusznikami, podobnie jak Związek Pisarzy i szereg innych organizacji społecznych. Miasteczko namiotowe przed wejściem do Dniepropetrowskiej Rady Miejskiej nie było zwijane, dopóki nie osiągnęliśmy ostatecznego zwycięstwa. To właśnie nasza organizacja zainicjowała zwrócenie się prokuratury do sądów w Dniepropetrowsku i Krzywym Rogu, które w końcu uznały decyzje rad miejskich o tak zwanym regionalnym statusie języka rosyjskiego za nielegalne. Z inicjatywy weterana naszej organizacji Walentyna Hołowki zorganizowaliśmy uczczenie pamięci proświcianina Mychajła Łojana. Na budynku szkoły średniej w Suchaczówce, Przewodniczący Chmielnickiej Obwodowej „Proświty” Witalij Maćko z młodymi proświcianami Chmielnickiej Szkoły nr 15 brali czynny udział w otwarciu Kamienieckiego Uniwersytetu Ukraińskiego; towarzystwo otwiera swoje gimnazjum im. S. Rudanśkiego (później stało się państwowym); inicjuje otwarcie gimnazjum dla dorosłych; zakłada chór narodowy i przedszkole, które później stają się samodzielnymi placówkami; w ciągu 1919 roku zarządza Domem Szewczenki i teatrem przy nim; w pierwszym roku rewolucji towarzystwo bierze czynny udział w ukrainizacji szkoły na Podolu. Podczas okupacji polskiej „Proświta” walczy z polską władzą o szkołę ukraińską i w swoim lokalu daje schronienie trzem szkołom ukraińskim: gimnazjum im. S. Rudanśkiego, żeńskiemu gimnazjum wiejskiemu i kolejowej wyższej szkole początkowej. Towarzystwo „Proświta” razem z towarzystwem Ukraińskiego Czerwonego Krzyża urządziło bezpłatną ambulatorium. Oprócz tego zajmowało się także działalnością wydawniczą. Tak więc po 1917 roku ruch prośwician na Podolu staje się masowy. Jeśli w 1914 roku Podolska „Proświta” liczyła zaledwie 150 członków, to w 1919 roku istniały już 203 ogniwa. Ta organizacja społeczna pozostawała poza wpływem jakichkolwiek partii. Po powrocie z frontu, nasłuchawszy się agitatorów różnych Założycielami Podolskiej „Proświty” byli nauczyciele, lekarze, księża: Juchym Sicinśkyj, Kost Sołucha, Serhij Iwanicki, Josyp Doronowycz, Kyryło Styrankewycz (pseudonim literacki Podolenko), Ołeksij Biłousow, Trochym Pawłowśkyj, Anna Sołucha, Olimpiada Paszczenko, Wiktor Prychodko, Mychajło Zawojko, Witalij Styrankewycz. Zorganizowali się w październiku 1905 roku. Swoją pracę podolanie rozpoczęli od rozpowszechniania literatury ukraińskiej, zakładania bibliotek, czytelni, kółek dramatycznych i chóralnych. Proświcianie czytali wykłady, organizowali wystawy, zebrania, otwierali filie czytelni, zaopatrywali je w książki. Były przeszkody ze strony rosyjskiego rządu carskiego, ale towarzystwo prowadziło pracę, skupiając wokół siebie świadomą inteligencję ukraińską i młodzież. Pomimo przeszkód, pierwszy okres działalności podolskiej „Proświty” (1905—1914) zaświadczył, że sprawa ukraińska nabiera rozpędu. Tytanicznych wysiłków dołożył do tego pierwszy przewodniczący „Proświty”, lekarz Kost Hryhorowycz Sołucha (ur. 17 maja 1861 roku we wsi Korytne w powiecie bałckim guberni podolskiej). Po swoim odnowieniu, od 1917 roku, „Proświta” bierze jak najDelegaci Dniepropetrowskiej „Proświty” na obchodach 130-lecia towarzystwa

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

ZACHOWALI I POMNOŻYLI DUCHOWE SKARBY ETAPY ROZWOJU PODOLSKIEJ „PROŚWITY”

partii, byli żołnierze chętnie przystawali do grupy prośwician, aby budować własne państwo. Po ostatecznym przejęciu władzy przez bolszewików (listopad 1920 r.) pracę towarzystwa surowo kontroluje komitet rewolucyjny, a z czasem placówki proświciańskie zostają podporządkowane wydziałom edukacji narodowej pod patronatem Politoswietkomu. Wszystkie placówki przechodziły przerejestrowanie za zgodą Politoswietkomu, dobierały kadry i przeprowadzały działania tylko za pozwoleniem komisarza politycznego. Władza radziecka prześladuje prośwician, a w 1923 roku całkowicie przerywa pracę „Proświty”. Członkami podolskiej „Proświty” byli znani na Ukrainie językoznawcy Hryhorij Hołoskewycz (wieś Supruńkiwci), Stepan Dłożewski, Fedir i Anton Szumlańscy, Serhij Iwanicki, historycy sztuki Wiktor Prychodko, Wołodymyr Siczynski, ojciec admirała floty Mykyta Horszkow, pisarze Hryhorij Kostiuk, Wołodymyr Herasymenko, Mykyta Hodowanec. Tutaj warto przypomnieć, kto stał na czele Podolskiego Krajowego Towarzystwa „Proświta”: lekarz Kost Sołucha (1906—1917); nauczyciel Jewhen Szmankewycz (1918—maj 1919); nauczyciel Jewhen Kondracki (1919—1920); nauczyciel Anton Szumlański (1920—1923). P r o ś w i c i o m trudno było pracować pod rządami jakiejkolwiek władzy. „Proświta” przeszkadzała okupantom, ponieważ stała na straży interesów narodowych narodu ukraińskiego. Nowa fala ruchu proświciańskiego wzmogła się w 1989 roku, kiedy utworzono obwodowe towarzystwo języka ukraińskiego „Rodowid” (przewodniczący Mykoła Mahera). W 1990 roku na jego czele stanął Wasyl Horbatiuk, a w grudniu 1994 r. przewodniczącym obwodowego towarzystwa „Proświta” został pisarz Witalij Maćko. Na tym stanowisku pozostawał przez 10 lat. Obecnie obwodową placówką kieruje członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, poetka Nina Szmurykowa-Hawryluk. Proświcianie obwodu chmielnickiego mają swój udział w procesach państwowotwórczych. Spod pióra M. Mahery, W. Horbatiuka, N. Szmurykowej-Hawryluk, W. Maćki, M. Feduncia, W. Neczytajła, O. Wanżuły, W. Krawczuka, P. Malisza, W. Michalewskiego wychodzą nowe książki, napisane na godnym poziomie artystycznym, przepełnione troską o język ojczysty, o swój naród, o Ukrainę. Popularność wśród Podolan zdobyły Dni Piśmiennictwa i Języka Ukraińskiego oraz Dni Szewczenkowskie. Proświcianie Podola biorą aktywny udział w wydarzeniach literacko-artystycznych: co roku przeprowadzają Czytania Bułajenkowe we wsi Sorokoduby w rejonie krasyłowskim, Święto Bajki w Kamieńcu Podolskim, Czytania Prylukowe (wieś Bożykiwci w rejonie derażniańskim), wieczory upamiętniające represjonowanych i przemilczanych mistrzów pióra i pędzla. Obwodowe towarzystwo „Proświta” nawiązało kontakt z Ukraińcami z diaspory. W połowie lat 90. wiele książek w darze otrzymano od Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki, które działa w Chicago (przewodnicząca towarzystwa Wira Bodnaruk). Szanowana organizacja społeczna przez ponad sto lat swojego istnienia zawsze odgrywała ważną rolę w zachowaniu i pomnażaniu duchowych skarbów narodu ukraińskiego. Według informacji Chmielnickiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty” Nagrodę im. W. Bułajenka poecie Mykole Maczkiwskiemu wręcza poeta Mykoła Fedunec

Машинний переклад

SIOSTRA KLASYKA

— Ołeksandro Terentiwno, jako najstarszy świadek, proszę opowiedzieć o młodych latach swojego młodszego brata Olesia Honczara. Wiele osób myśli, że Ołeś Honczar to nie nazwisko, a pseudonim. — Dlaczego on Honczar? Dorastał na Połtawszczyźnie u dziadka i babci Honczarów po śmierci matki Tetiany Honczar. Nie wiedział, że ma ojca, siostrę, a spotkaliśmy się w 1935 roku, kiedy wyszłam za mąż. Babcia mówi mu: „Już twoja siostrzyczka wyszła za mąż”. A on: „Tak chciałbym zobaczyć, jaka to moja siostra, jaki u niej mąż”. I wujek Jakiw przywiózł go pokazać. Ojciec zaprowadził go do siebie. Chłopcy, dzieci ojca, przybiegli powiedzieć, że brat przyjechał, a ja czekałam na męża z pracy. Przyszłam, a on, biedny, już leży, okładami obłożony: biegał, wypatrywał, czy pozna siostrę, jak będzie szła, czy nie. Popłakaliśmy. A macocha nie wzięła go do domu z temperaturą (do 40 stopni miała temperatura), a położyła w stodole na słomie — taka była. Kiedy ojciec przyszedł, już się ściemniło (pracował jako brygadzista w brygadzie ogrodniczej w kołchozie i późno wracał). Dzieci, Kola i Wasia, położyły się na rdeście na podwórku i pośrodku położyły Olesia. Ojciec zobaczył, a potem odwraca się: „A to nie Sasza tam?” „Sasza”, — mówimy. (A myśmy go Saszą nazywali, to pierwsza połtawska nauczycielka ochrzciła go na Olesia). — A jakie byłoby jego nazwisko, gdyby żył z Wami? — Po ojcu — Błyczenko. A u krewnych matki Honczarów on — sierota, syn Tetiany. Tak na Połtawszczyźnie dorastał, tam też poszedł do szkoły. Szkoła była w sąsiedniej wsi. Wtedy też zapisali go jako Honczara… — Mówią, że na Waszej ulicy był sobór, a potem go zniszczyli. Naprawdę tak się stało? — Na podwórku szkoły był sobór Pokrowski. Jakoś przyjechał Ołeś, a macocha znów go w stodole kładzie spać. A ja mówię: „Tato, niech przychodzi do nas, u nas miejsca wystarczy”. Idziemy, a na soborze puchacze krzyczą, aż jakby płaczą. A on: „Oj, jakieś nieszczęście wieszczy ptak”. Pobył Ołeś u nas dwa tygodnie, pojechał, a tuż przed Wniebowstąpieniem sobór zburzyli. — Czy wierzyliście w Boga w Waszej rodzinie, bo tamte lata wyobrażamy sobie jako nieustanny ateizm? — Bardzo wierzyliśmy. Ołeś tak i pisał: „Gdyby nie babcia, która tak wierzyła, to może bym i nie przeżył, nie raz, mówi, na wojnie idziemy — jak snopy, żołnierze padają, a mnie tylko raniło — dwa miesiące leżałem w szpitalu, a odłamki były w nogach. Nie wycięli, bo nie było jak — między ścięgnami. To albo babcia, albo siostra modlą się za mnie”. — I Wy się modliłyście? — Ja trzyletnia już z dziadkiem stałam na kolanach — Bogu się modliłam. Umiałam „Ojcze nasz” i do dzisiaj pamiętam, co dziadek powiedział i co robił. Dziadek się mną opiekował, on był żonaty po raz drugi — ojciec też miał macochę. I ja też przy macosze 14 lat przeżyłam, nie daj Boże nikomu takiego żalu… — Proszę opowiedzieć, jak Ołeś Terentijowycz pojawił się tutaj już nie jako gość, a współgospodarz. — W 1935 roku spotkaliśmy się pierwszy raz po śmierci mamy, w 1938 — drugi raz. Wtedy już byłam zamężna, to podwórko męża. Dopiero po wojnie, w 1945 — trzeci raz. Już nauczyłam się pisać i korespondowaliśmy. — Jak go przyjęliście po wojnie? — Przyjechał Ołeś, a tego nic nie było — pusto. Ja tylko zdążyłam pobielić. I biegałam codziennie wypatrywać pociągu, czy brat nie jedzie, bo on pisał, że lada chwila przyjedzie do domu. Przybiegam — dużo naszych żołnierzy, a pociąg już przeszedł. Postałam — nie ma nikogo na dworcu. Przychodzę do domu (a czas był taki, że nie świętowano ani niedzieli, ani świąt). Właśnie był poniedziałek, pobiegłam — nie spotkałam. Kiedy to do drzwi — stuk-stuk. Kto? Pozwoliłam wejść. A więcej nic nie pamiętam: czy to zemdlałam, czy kto go tam wie. A w domu nie było nigdzie nic. Sąsiedzi gadali: „Szwagier brata przyjechał”. Wtedy ludzie zgodnie żyli: pozbiegali się, chłopcy postawili deski, zbili stół, nagotowali wszystkiego, posiedzieli za stołem. Posiedzieli, wszyscy wychodzą, a my z mężem jeszcze za stołem. Ołeś podchodzi, objął nas i mówi: „A ludzi trzeba słuchać. W pociągu jedziemy — kto śpieszy do dziewczyny, kto do ojca-matki, ktoś jeszcze do kogoś. A ja nie wiedziałem, dokąd jechać. Ludzie mówili mi: „A czego ty, Olesiu, milczysz, dokąd jedziesz?” — „Nie wiem, dokąd jechać. W Połtawie babcia, a w Dniepropietrowsku siostra jest”. — „Jedź do siostry”. Babcia tak by nie przyjęła, bo miała 82 lata, ona już żyła przy synowej. A nas zebrało się ponad 40 osób: krewni męża, sąsiedzi. Ja przecież krewnych nie miałam, tylko macochę. Ołeś chciał jechać do Charkowa się uczyć. Odwiedził babcię na Połtawszczyźnie. To jeszcze czterdziesty piąty, a zanim u babci pobył — już czterdziesty szósty. On wszystko pisał, a potem mówi: „Pojadę do Charkowa się uczyć”. Mój mąż mówi: „Czyż u nas nie ma takiej szkoły, jak w Charkowie?” (mąż był niepiśmienny). Ołeś mówi: „Jest”. — „No to idź i wstępuj”. Tak Ołeś skończył tutaj uniwersytet. Kiedy jechał na wojnę, skończył drugi kurs, na trzeci przeszedł. A w 1946 roku, wychodzi na to, już piąty rok trzeba się uczyć. To on w pół roku skończył trzeci i czwarty kurs. Oto jaka głowa była u niego. — Kiedy Wasz brat już stał się uznanym pisarzem, czy ktoś Wam pomagał? — Oprócz Olesia nikt nie pomagał. A jak stał się pisarzem, to dom Ołeksandra Terentiwna — opiekunka rodu pomagał budować. Stary budowali jeszcze przed wojną. On przyjechał w 1935, popatrzył, że zaczęliśmy budowę, gadaliśmy-gadaliśmy, chodzili, patrzyli, aż wyciąga pieniądze: „Niech i moja cząstka tutaj będzie”, — i dał 200 rubli. Do dziś pamiętam, jak one nam pomogły: coś kupiliśmy do domu. I na tę drugą posiadłość dużo pomagał. Ale ją w wojnę Niemcy wysadzili — w 1943 roku. Przyszedł Niemiec w kokardach: „Gut-gut, komunista — kaput”. Męża już pognali za Dniepr, a nas wyganiają z dziećmi. No dokąd ja pójdę: ani jeść, ani ubrać się, i z dwojgiem dzieci. Siedzę na progu. Niemiec wchodzi: „Za Dniepr. Ja nie będę puk-puk, a oficer puk-puk, jak wy nie pójdziecie. Ja w domu mam troje kinderów i frau, ja puk-puk — nie. A oficer puk-puk, jak nie pójdziecie”. Jakoś Ołeś przywiózł z Charkowa Biblię na 1560 stron. Ja ją przez trzy zimy przeczytałam. A on kupił ją w trzydziestym trzecim roku od jakiejś babci. Mówił: „Ja wiem, że tylko za kawałek chleba taką książkę sprzedają, bo takiej książki człowiek nigdy nie sprzedałby”. On kupił, a sam już mało nie puchł. Przeczytał ją, a kiedy przyszedł z frontu, ona cała została tam, gdzie on mieszkał. Sam przeczytał i mi podarował. — Kiedy on od Was wyjechał? — W 1947. Mówi: „Muszę odwieźć niektóre papiery”. A ja nic nie zrozumiałam. Powrócił wesoły, podniesiony. Myślę, dziewczynę spotkał i tam się ożeni, i nie przyjdzie nawet. Przy grobie rodziców A on mówi do męża: „Przecież przyjęli mnie do pisarzy”. Ja w płacz: „To on będzie taki wykształcony, a ja niepiśmienna, więc już więcej się z nim nie spotkamy”. Ale myliłam się, żyliśmy zgodnie, nigdy nawet słowem nie obraziliśmy siebie nawzajem. — Chciała Pani, żeby się z Panią nie rozstawał? — Kiedy mieszkał tutaj, a dziewczyna z sąsiedztwa była z dobrej rodziny, mówię jakoś: „Tak mi się chce, żebyś ożenił się z naszą dziewczyną, i gdziekolwiek byś nie był, przyjeżdżałaby z tobą do domu, i ja bym cię widziała”. Kiedy był studentem, jakoś mówi: „To nie ja się z nią poznałem, a ona ze mną”. Miała chłopaka z Nowomoskowska. Też Saszkę, ona go rzuciła i mówi: poznaj mnie z tym żołnierzem (Oles chodził w wojskowym, bo nie było za co kupić ubrania, aż mój mąż otrzymał trzynastą pensję i mógł kupić bratu cywilne). Oles, mieszkając u nas, bardzo dużo pracował. Postoi trochę z przyjaciółmi i mówi im: „Idźcie, bo nie mam czasu”. Dwie karbidówki wypalał przez noc (mąż ładował lampę karbidem). Kiedy brat spał — nie wiem. Mąż jakoś zajrzał (spaliśmy w czwórkę w jednym pokoju, jemu oddali drugi), a on siedzi i drzemie. „Ja — mówi — tylko podszedłem i chciałem zabrać karbidówkę, żebyś nie oddychał karbidem”. — „Nie bierz, będę jeszcze pisał”. Tak pisały się „Sztandarowcy”. To wszystko jego książki. A te — podarowane. A tam u góry — „Kobzarze”, ja z „Kobzarza” nauczyłam się czytać. I teraz, jak bardzo nudno, czytam. Niedawno, w tamtym tygodniu, przeczytałam 500 stron „Kobzarza”. Tak go kocham, on przecież wszystko wierszami pisze. Jak my rozmawiamy, tak Szewczenko pisze. Ile wychodziło „Kobzarzy”, tyle Oles mi darował. Jeden nawet podpisał. Mówi: „Wiem, że Taras nie obrazi się na mnie, jak ja swoje nazwisko mu w książce podpiszę”. Wala, żona Olesia, stąd pochodzi. Cały ród stąd, korzenie jej. Ojciec był przewodniczącym rady wiejskiej, matka — szwaczka. Kiedy zaczęłam tu mieszkać u męża, zaniosłam coś do uszycia. Patrzę — siedzi małe dziecko, szyje. I wydało mi się, jakby to była moja krewna. Pomyślałam: „Może jeszcze będzie synową”. I została synową. Do dziś się przyjaźnimy, ja jeżdżę do nich, a Tania (córka) mówi, że tak jak ja, nikt nie upiecze pierogów. Nawet Kuczma mówił, którego tam częstowała pierogami: „Ja takich pierogów jeszcze nigdy nie jadłem”. Moja Tania — szwaczka, występowała tam, gdzie pokazywali modę, i kucharka, i fotograf — wszystko umie robić. Ma mieszkanie, córkę, zięcia i wnuka, a oni przyszli tutaj opiekować się mną, bo nikomu już nie jestem potrzebna. I zięć u mnie dobry. Tylko wstał, wszedł, spojrzał — wody nie ma albo pół wiadra zostało — wylał, pełne wiadro przyniósł. Takich zięciów, jak mój, bardzo trudno znaleźć. — Czy i do Was dotarła ta fala, która „Sobór” niszczyła? — Ten Watczenko dobrze znał mnie, razem spacerowaliśmy — jesteśmy rówieśnikami. Bardzo się do mnie czepiał. Jakoś przewiózł przez Dniepr łodzią do miasta, do kina. Moja przyjaciółka była wtedy z nami, jego kuzynka, i jeszcze jeden chłopak — we czwórkę. Rano wychodzę do pracy, mówię: „A myśmy z Mańkiem spacerowali (my go tak drażnili — Mańko, ja nie wiedziałam, jak jego pełne imię, tak Mańko i został). Mówią mi: „Ty co, z nim jeździłaś? On przecież ma dziewczynę i dziecko u dziewczyny. Już narobił z nią”. A ja przecież znam tych rodziców, że dziewczyna takie coś zrobiła. Kiedy przyszedł, powiedziałam: „Idź do swojej, nie trzeba do mnie przychodzić”. I czy on dlatego na mnie oraz na Olesia napadł, czy jeszcze z jakiegoś powodu — nie wiem. Myślę, że za to. A jego ojciec miał majątek. Kiedy rozkułaczali, chłopaków do więzienia wsadzili, a ojciec jego nie wiem gdzie się podział. Jego brat uciekał dwa razy, łapali go koło Dniepru. Potem Mańko został naczelnikiem, siostrę swoją postawił kierowniczką muzeum Jawornyckiego. Nazywała się Horpyna. A Duńka, najmłodsza siostra — równa mi, myśmy się z nią przyjaźniły, dopóki nie umarła. — Czy właśnie tutaj po wojnie zaczęła się pisarska praca Pani brata? — Tutaj, gdzie siedzicie, stół stał. Tam deski leżały, tam brat siedział przy stole. Jakoś mówię: „Daj, trochę posprzątam w domu”. A on: „Tylko na stole niczego nie ruszaj”. Patrzę — książki rozłożone leżą. Te słowa zapamiętałam. I kiedy Oles mieszkał w Kijowie, przyjadę i mówię: „Daj, trochę ci w gabinecie posprzątam”, a potem dodaję: „Tylko na stole niczego nie ruszaj!”. To on bardzo się śmiał, że ja tak zapamiętałam te słowa. Rozmawiała Teodozja ZARIWNA Zdjęcia autora Ołeksandra Terentiwna BŁYCZENKO-HONCZAR — unikalny człowiek. Bóg obdarzył ją wieloma talentami. Najważniejszy wśród nich — kochać ludzi. I dziś, mimo 94 lat, ona leczy modlitwami i radami, nie bierze za to pieniędzy, a jeśli już ktoś bardzo nalega i zostawi jakąś kopiejkę, wszystko oddaje na cerkiew. We wsi Łomiwka, na ulicy Klubnej, która dziś jest przedmieściem Dniepropetrowska, kiedyś zburzyli sobór. Obecnie go odbudowali. Właśnie do niego codziennie chodzi stara, mądra i niezwykle elokwentna kobieta, siostra Olesia Honczara, dzięki której powstrzymano natarcie nowego miasta na Łomiwkę. Bo za nią — pamięć o bracie, muzeum-posiadłość i codzienna modlitwa za ludzi.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

MOWA JEDYNA

prawie nie zniszczyła ukraińskiego języka. Czyżby wszystko zostało zapomniane? Czyżby my, naród, byliśmy zgubieni?” (519). W innym miejscu „Dzienników” czytamy: „We wschodnich regionach miliony pozbawionych ducha, pozbawionych poczucia narodowej godności. I nie są oni winni, od kołyski uczono ich odstępstwa od języka, od narodu, uczono nauki bezimienności” (283—284). Lecz na szczęście nie udało się odurzyć wszystkich wschodniaków, na co wskazuje wystąpienie na 10. zjeździe pisarzy Ukrainy młodego górnika z Horłiwki. Ołesь Terentijowycz cytuje frazę z tego wystąpienia: „Odebrano mi język, odebrano Boga, dławi nas czerwony terror imperialnych sił…” (350). Tacy ludzie, jak młody horłiwski górnik i młody sicz-sławski (dniepropetrowski) wykładowca instytutu metalurgicznego Anatolij, który „w najciemniejszych czasach nie odwrócił się od języka ojczystego” (474), pocieszają zbolałe serce pisarza i napełniają go dobrą nadzieją. W walce o wolny rozwój i wolne funkcjonowanie języka ojczystego główna rola, zdaniem O. Honczara, powinna przypaść duchowej elicie narodu ukraińskiego, zwłaszcza nauczycielom szkół ogólnokształcących, wykładowcom uczelni wyższych, naukowcom i pisarzom. Oczywiście o los języka ojczystego powinni przede wszystkim dbać mistrzowie słowa artystycznego. I dbają. O. Honczar stawia za przykład niektórym swoim kolegom działalność w obronie języka ukraińskiego Anatolija Pohriebnoho (216), Dmytra Pawlyczka, Stepana Puszyka, Romana Ławkiwskiego (151), Witalija Kowala (193), Iryny Kalynec, Iwana Switłycznoho i Wasyla Stusa (478). Wielkie nadzieje Ołesь Terentijowycz pokłada w utalentowanej młodzieży, która wkracza do naszego pięknego piśmiennictwa. Mówi: „Młodych! Trzeba więcej młodych przyciągać do odrodzenia kultury ukraińskiej! Może to ostatnia szansa, by ocalić język Ukrainy, ocalić naród! Nie możemy tej szansy zaprzepaścić” (216). Zapiski dzienników autora „Soboru” świadczą, że i on sam włożył wiele wysiłku w obronę języka ojczystego. Nie tylko bolał, skarżył się i oburzał, siedząc przy swoim biurku, lecz także śmiało wstępował w walkę o macierzyste słowo, często znajdował się w epicentrum tej walki i swoim mężnym postępowaniem inspirował tysiące patriotów. Będąc wielkim patriotą i zarazem prawdziwym internacjonalistą, O. Honczar podnosił głos w obronie nie tylko języka ukraińskiego, lecz także innych języków narodów cesarstwa radzieckiego. Na przykład bardzo oburzały go wypowiedzi O. Twardowskiego o języku białoruskim: rzekomo jest to „język niepełnowartościowy, to tylko dialekt wielkorosyjski…” (209). W zapiskach dziennikowych O. Honczara znajdują się myśli dotyczące także języka rosyjskiego. Pisarz ironizuje z powodu modnego w środowisku mankurtów i urzędników określania tego języka mianem „общепонятным языком” (188, 215), wyraża pogardę dla tych naszych dygnitarzy, którzy łamią prawo i nawet w Radzie Najwyższej przemawiają po rosyjsku (300), niepokoi się z powodu frazy o nadaniu „językowi byłego imperium” statusu urzędowego, usłyszanej z ust Prezydenta (Kuczmy — W. Cz.) podczas jego uroczystego objęcia urzędu (537). Po tej frazie — „zapalczywe oklaski szowinistycznej większości parlamentu” — notuje Ołesь Terentijowycz i dodaje: „Przed kim trzeba bronić języka rosyjskiego? Kto i gdzie go dyskryminował? A jaka wtedy rola przypada językowi tzw. „państwowemu”? Cóż za obłuda! I jak szybko zapomniano, że świadoma Ukraina przeklęła Szczerbyckiego właśnie za jego bezwstydną rusyfikację. Kurs na rusyfikację narodów — czy nie on był jedną z przyczyn rozpadu Związku? A kiedy mówimy o niepodległości Ukrainy, to przede wszystkim chodzi o język, język! Bez niego niepodległość to puste słowa” (537—538). Wyjście z ciężkiego położenia naszego języka, które ukształtowało się w wyniku kilkusetletniego moskiewskiego (carskiego i bolszewickiego) panowania, O. Honczar upatruje w nadaniu mu statusu języka państwowego. Dlatego ostro krytykuje reakcjonistów w Radzie Najwyższej za to, że zamiast ustawy o państwowym charakterze języka ukraińskiego starają się przepchnąć ustawę „o wolnym rozwoju języków na Ukrainie” (244). Kiedy jednak te podstępne zamiary „piątej kolumny” parlament odrzucił, a państwowe prawa języka ukraińskiego zostały potwierdzone konstytucyjnie, Ołesь Terentijowycz bardzo się ucieszył. Minęło już ponad dziesięć lat, odkąd ten świat opuścił wielki syn Ukrainy Ołesь Honczar, lecz jego płomienne słowo pozostało z nami. Ono, podobnie jak słowo Tarasa Szewczenki, stoi na straży rodzinnej ziemi, na straży wielokrotnie udręczonego naszego języka. I niech stoi wiecznie!

Машинний переклад

WSZYSTKO CO NAJLEPSZE, WSZYSTKO CO NAJDROŻSZE KWESTIE JĘZYKOWE W ZAPISKACH DZIENNIKOWYCH OLESIA HONCZARA

Wiktor CZABANENKO, profesor, doktor nauk filologicznych, m. Zaporoże W życiu kulturalnym i społeczno-politycznym Ukrainy XX wieku postać Olesia Honczara jest bez wątpienia znacząca. Zdaje się, że nie było żadnego problemu w życiu, na który by nie zwrócił uwagi, na który by nie reagował z całą siłą swojej pełnej pasji duszy. Lecz najbardziej palącym problemem był dla niego los ojczystego języka. Wystąpienia autora „Tronki” i „Soboru” w sprawie języka są naszej opinii publicznej znane od dawna. Szczególnie zapadł w pamięć jego artykuł „Kwiat słowa narodowego”, napisany w 1976 roku. A teraz mamy opublikowane „Dzienniki” O. Honczara, w których również znajdujemy niemało wypowiedzi na tematy językowe. Język O. Honczar uważa za „kod duchowy narodu” (190) (tutaj i dalej cyfrą w nawiasie oznaczona jest strona trzeciego tomu „Dzienników” O. Honczara), „wyższy wyraz duchowości” (154) etnosu. Podkreśla, że „język tego czy innego narodu stanowi nie tylko wartość narodową, ale i ogólnoludzką” (169). Ponieważ język jest kategorią duchową i posiada wyjątkową energię życiową, trudno go zmienić (178), a jeszcze trudniej — zniszczyć. W tej sprawie Ołeś Terentijowycz pisze: „Wytępić język — to nie tak proste, jak niektórym się wydaje. Starożytna greka, łacina i sanskryt zachowały się w życiu ludzkości dzięki nieśmiertelnym dziełom poetów, myślicieli, uczonych… I będą żyły te języki, dopóki żyć będzie sama ludzkość. A niektóre „martwe”, jakoby zapomniane, beznadziejnie utracone, nagle po wiekach odradzają się, jak choćby hebrajski, i znów stają się żywym językiem całego narodu. Mistral unieśmiertelnił język prowansalski swoimi poematami i kto nazwie go teraz takim, który bez śladu zniknął?” (531). Według Honczara w procesie formowania człowieka jako istoty społecznej wiodącą rolę odgrywa język ojczysty. Podmiot postrzega go i ocenia na poziomie genetycznym. Pisarz podaje bardzo charakterystyczne pod tym względem przykłady. Powołuje się na fakty z biografii Mychajła Kociubynskiego i Wołodymyra Sosiury. W rodzinach obu przyszłych gigantów naszej literatury panował język rosyjski, ale oni wewnętrznie poczuli zew przodków i jeszcze w młodym wieku przeszli na ukraiński, przy czym Mychajłyk zaczął mówić po ukraińsku niespodziewanie dla rodziców, kiedy leżał ciężko chory i w gorączce majaczył (546, 179). O. Honczar na sobie poznał działanie kodu genetycznego i tego moralno-psychologicznego dyskomfortu, który powoduje obce środowisko językowe. Kilkakrotnie przyznaje, jak lekko było mu na duszy podczas odwiedzin Lwowa, Tarnopola, Brzeżan, Krzemieńca oraz innych galicyjskich miast, gdzie można swobodnie „odetchnąć językiem ukraińskim” (571), „zaczerpnąć ducha narodowego” i usłyszeć, „że nie nadaremnie żyjesz na świecie” (150). „Dzienniki” świadczą, z jaką uwagą i szacunkiem (śladem starożytnych mędrców) odnosił się O. Honczar do słowa jako środka poznania bytu, jako do głównego składnika strukturalnego języka. 27 listopada 1987 roku pisarz notuje: „Chińscy dawni filozofowie uważali, że Słowo jest zrodzeniem tajemniczych głębi wszechświata i zdolne jest ono nie tylko zmieniać człowieka na lepsze, ale także wnosi harmonię we Wszechświat. A może oni się nie mylili? W końcu i Konfucjusz, i Budda, i Pitagoras — nie mówiąc już o Chrystusie — byli, wydaje mi się, bliżsi jakiejś najwyższej wiedzy, wobec której nasza wiedza obecna, czarnobylska, wygląda na schematyczną, skrajnie prymitywną” (170). Z punktu widzenia teorii leksykologicznej i lingwostylistycznej ważne są uwagi wybitnego mistrza dotyczące możliwości subiektywnego postrzegania przez człowieka zarówno pojedynczego słowa, jak i strumienia mowy. Działanie czynnika subiektywności O. Honczar wypróbował na sobie. Na przykład, kiedy pojawiło się pytanie o tytuł jednej z jego najlepszych powieści, pisarz zawahał się: „Poligon” czy „Tronka”? Przewagę przyznano „Tronce”, bo autorowi wydawało się, że słowo „tronka” brzmi bardziej poetycko niż poligon, poza tym wiedział, że to ostatnie mogłoby wywołać u niektórych niepożądane w tamtym czasie skojarzenia społeczno-polityczne (501). Nauczony własną i cudzą praktyką redaktorską poprawiania tekstów, Ołeś Terentijowycz ostrzega: „Mowa ustna to jedna rzecz, a słowo drukowane odbierane jest zupełnie inaczej” (476). Żywa mowa, ze względu na jej możliwą swobodę normatywną i stylową, w większym stopniu podlega subiektywnej semantyzacji niż mowa pisana. Właśnie dlatego Honczar radzi ostrożnie odnosić się do tzw. „nagadanych tekstów”, w szczególności do wywiadów (476). Oprócz tego, że język jest kategorią duchową, stanowi on jeszcze „kategorię estetyczną” (81). Uświadomienie sobie przez Honczara tej prawdy spowodowało szereg jego uwag o pięknie i możliwościach wyrazowo-obrazowych języka ukraińskiego. Autora „Soboru” cieszy wzmianka o znamiennym wydarzeniu, które miało miejsce w 1934 roku w Paryżu. Wtedy podczas pracy Międzynarodowego Zjazdu Lingwistów przeprowadzono ankietę wśród jego uczestników, aby określić opinię specjalistów na temat charakterystyki estetycznej języków narodów świata. Według wyników tej ankiety język ukraiński zajął trzecie miejsce (po francuskim i perskim) (518). O. Honczar uważa język ukraiński za zjawisko fenomenalne (453), jest zachwycony jego melodyjnością i śpiewnością, jest on dla niego jedyną pociechą w ciężkich chwilach cierpienia („Choć do języka ojczystego uśmiechnij się” (272)). Z nostalgicznym bólem pisarz mówi: „...Wszystko co najlepsze, wszystko co najdroższe, co słyszałem w życiu, zostało powiedziane do mnie w języku ukraińskim, tak pięknym i tak nieszczęśliwym” (132). Dziwiąc się bogactwu słownikowemu naszego języka, semantyczno-estetycznym barwom jego leksyki, O. Honczar notuje słuszne przemyślenia o tym, że to bogactwo i te barwy powstały jako następstwa ludowej i szewczenkowskiej twórczości językowej. Ołeś Terentijowycz wyraża się tak: “Nie przestaję dziwić się językowi Szewczenki. Nie uczył się w szkołach, pół życia minęło poza Ukrainą, a skądże ta językowa rozkosz, taka muzyka, taka mozartowska czystość? Absolutne wyczucie estetyczne. Pieśń ludową wziął jako niezawodny wzorzec. Wszystko to prawda. Ale i sam język Ukrainy, zwłaszcza zaś szewczenkowskiego kraju, widać, jeszcze bujał wtedy estetycznym pięknem, soczystością, pieśniowością, obrazowym bogactwem!” (285). Każdy neologizm leksykalny, który wyszedł z tygla ludowej twórczości językowej, zachwyca mistrza swoją dowcipnością i oryginalnością. Przeglądając jakieś swoje stare notatki o ruchu chłopskim Nestora Machny, O. Honczar natrafił na kartkę, gdzie mowa była o tym, że w lesie dibriwskim hulajpolski watażka zebrał “bojowych chłopaków”: zdrowiaków, orłów, mocarzy. Szczególną uwagę pisarz zwrócił na ostatnie słowo i zapisał w dzienniku: “Szkoda, jeśli to ludowe “mocarze” nigdzie nie weszło w tekst” (405) (chodzi, oczywiście, o tekst powieści “Sobór”). Nieobojętny jest O. Honczar również na udane i dowcipne słowotwórstwo swoich kolegów. Odnotowuje, że podczas 10. zjazdu pisarzy Ukrainy (kwiecień 1991 r.) jego delegaci domagali się nie tylko departyzacji Związku, ale i jego “destukalizacji”, czyli wygnania z niego tajnych współpracowników-agentów KGB. Nowotwór destukalizacja (przez analogię do departyzacji) spodobał się Ołesiowi Terentijowyczowi (350). Praktyk budowania języka dotyczą zapiski dziennikowe pisarza, które wiążą się z problemami stylistyki i kultury języka, a także z problemami funkcji statusu języka ukraińskiego i innych języków w społeczeństwie. Ostro, z oburzeniem występuje O. Honczar przeciwko lekceważącemu stosunkowi poszczególnych redaktorów do korekty tekstów literackich, przeciwko “stylistycznemu niechlujstwu”, które czasem dopuszczane jest podczas przygotowywania utworu artystycznego czy jakiegokolwiek innego do druku (476). Wzywa on również autorów, by “nie bawili się w słowa, jak ten nasz groszowy “awangard” (577), a “pisali gęsto, cenili swoje słowo” (476). Organicznie nieakceptowalne są dla pisarza “surżykowanie, urzędnicze zbiurokratyzowanie, zubożenie systemu obrazowego” języka (531). Najbardziej ubolewa O. Honczar nad językiem współczesnego ukraińskiego chłopstwa. W tym, że nasz chłop teraz, z reguły, posługuje się “potwornym surżykiem”, że jego mowa to “ubogi, bezbarwny… żargon”, winni są, zdaniem Ołesia Terentijowycza, “kolonizatorzy i wyprodukowani przez nich odstępcy”. Proces degradacji języka ukraińskiego musi zatrzymać narodowo świadoma, twórcza inteligencja (285). Bólem napełnia się serce wielkiego patrioty, kiedy zauważa “zaśmiecenie języka literackiego wulgaryzmami, przekleństwami i żargonem przestępczym”. “Słowo, — zapisuje w dzienniku O. Honczar, — to kategoria moralna. Ukraińska pieśń świadczy o czystości i cnotliwości narodu. Wychowałem się w domu, gdzie nie było złorzeczenia. Gdzie nawet przeklinanie (wspominanie czarta) uważano za grzech. Zgnoiła Ukrainę przekleństwami Moskwa. Żołdactwo. Łagry-gułagi. Przyszła Ukraina od tego (wierzę!) oczyści się! Będzie — jak w pieśni… Literatura nie może pozwalać sobie na bycie grubą, wulgarną. Ma tworzyć się językiem czystym, jak Pismo Święte. Zrozumieli to nasi klasycy” (454). Bardzo bolesną, palącą dla Honczara-patrioty była kwestia położenia języka ojczystego w okresie radzieckim i w pierwszych latach naszej niepodległości. Przemyśleniami z powodu tego położenia jego zapiski dziennikowe nasycone są najgęściej. Nie można bez wzruszenia czytać wersów tych zapisków, datowanych na luty i sierpień 1987 roku: “Taka sama nieznośna męka widzieć, jak każdego dnia poniżany jest i ginie język twojego narodu” (134); “Tak ciężko na duszy! Nie ma dnia, bym nie odczuwał w sobie tego ciężaru… Wszystko wokół tego: jaki będzie los naszego języka — los narodu? Czyżby upadała ostatnia nadzieja?” (159). Język ukraiński O. Honczar wynosi do poziomu narodowych świętości. Nie obronić, nie obronić go — oznacza nie obronić, nie obronić także samej naszej Ojczyzny (201). Prześladowania, zakazy, niszczenie języka ukraińskiego — wszystko to, słusznie zauważa pisarz, czarna sprawa rosyjskiego carstwa, bolszewicko-totalitarnego reżimu, moskiewskich imperialnych szowinistów i ich popleczników w samej Ukrainie. Nasz, “jeden z najlepszych języków europejskich”, pisze O. Honczar, niszczono planowo, rok po roku (258). “Znamienitym” janczarom i zdrajcom własnego narodu pomagają w ich brudnej robocie chmary partyjnych aparatczyków, sprzedajnych urzędników i błaznujących kretynów. “Napisać by o nich sztukę “Bankruci”! O tych zarozumiałych, pewnych siebie w swojej samowoli i bezprawiu, którzy zabrali na Ukrainie setki szkół narodowych, język ogłosili “nieprestiżowym”, nawet kolędować na Nowy Rok zabronili naszej młodzieży i w końcu doprowadzili nas wszystkich do Czarnobyla”, — zapisuje O. Honczar w dzienniku 20 października 1987 roku (167). Spadkobiercy politycznych “bankrutów” i w okresie postsowieckim wciąż jeszcze próbują otumanić mieszczanina (zwłaszcza na wschodzie Ukrainy) demagogią o “banderach” i “banderowskim języku”. To oni pomogli w drugich wyborach parlamentarnych zwyciężyć czarnym siłom w naszych wschodnich obwodach. 31 marca 1994 roku O. Honczar notuje: “Tylko i rozmów o wyborach. Demokracja poniosła porażkę. Wschód oddaje głosy na tych, których spuścizną są gułagi, terrory, głodomory… Kto niszczył i

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

kolektywizacja lat 1929—1932 towarzyszyła masowym prześladowaniom ukraińskiej kultury, inteligencji, cerkwi. Urojony upór ukraińskich chłopów, którzy nie oddawali ziarna (oni go nie mieli), niejednoznacznie oceniano jako „nacjonalizm” — zgodnie z twierdzeniem Stalina, że problem narodowy jest w swej istocie problemem chłopskim. Zatem ukraiński chłop cierpiał podwójnie — i jako chłop, i jako Ukrainiec. Tak przeciwko ukraińskiemu chłopstwu połączyły się dwa czynniki: sprzeciw partii wobec chłopstwa i sprzeciw partii wobec ukraińskości”. Słyszycie, panowie, nastąpiliście nogą na osie gniazdo nacjonalistycznej kontrrewolucji”. I znowu słowo Kuromiji. „Podziemny świat był światem robotników i obcych tu nie przyjmowano. Robotnicy przyjmowali zjazd pod ziemię swoich kierowników z wrogością, jako wareską próbę zaprowadzenia nowych porządków. Dlatego, oprócz zawsze obecnego niebezpieczeństwa nieszczęśliwego wypadku pod ziemią, kierownictwo bało się także bezprawnego świata ciemności, gdzie zawsze przerażało niebezpieczeństwo przemocy. Wolny step Donbasu nadal przyciągał poszukiwaczy wolności; liczni głodni uciekinierzy pokonywali z narodowości, pana Skudara, który też nie głosował za Ustawą o ludobójstwie: słyszycie, co robili z Waszymi przodkami? — W. J.). W jednym z greckich rejonów 30 procent populacji wymarło z głodu. W opustoszałych rejonach osiedlili się Rosjanie. W rezultacie w połowie lat 30. sytuacja międzyetniczna w Donbasie stała się, jak trafnie powiedział jeden historyk, „wybuchowa”. Jakie zagrożenie dla reżimu mogli stanowić Grecy, pojąć trudno. Ukraińcy i ukrainizacja jawili się Moskwie jako poważne zagrożenie dla rosyjskiej hegemonii politycznej. Kolektywizacja i industrializacja

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

GEOPOLITYKA

Wołodymyr JAWORIWSKIJ. Ciąg dalszy. Początek w nr 50, 51 z 2007 r., nr 6, 8, 10 z 2008 r. KIEDY PANOWAŁ STRACH. Kontynuujemy zgłębianie historycznego obrazu ukraińskiej Doniecczyzny, który nakreślił (język nie chce przejść przez gardło, by powiedzieć „cudzoziemiec”!) Japończyk Hiroaki Kuromiya. Państwa liczne telefony do mnie, listy, opinie potwierdzają, że Hiroaki staje się nam, Ukraińcom, coraz bliższy i droższy. Oto jego wizja strasznego Hołodomoru 1932—1933 lat w Donbasie. „Wszędzie szerzył się strach. W dotkniętych głodem rejonach rodzice bali się wypuszczać dzieci na ulicę w nocy, żeby ich nie porwano i nie przerobiono na mięso. W ogóle wydaje się, że podstawy do tego strachu były, a sam strach jeszcze bardziej wzmacniały plotki. Mówiono, że „wielu grubych, zwłaszcza żony członków partii, bało się chodzić nocami, bo byli bardziej atrakcyjni dla masarzy niż chudzi ludzie, w których była tylko skóra i kości”. A oto inne świadectwo: „Pewnego dnia ja (osiemnastoletnia dziewczyna) poszłam do centrum górniczego miasta i zobaczyłam, że jedni ludzie gonią za innymi, opuchniętymi i tępymi. Ja wtedy jeszcze nie wiedziałam, co oni robią. Później mi wyjaśniono, że gdyby mnie złapali, to by zabili i zjedli”. Głodni rodzice, nie mając możliwości wykarmić dzieci, z rozpaczy przynosili je na stacje i rynki, gdzie je zostawiali. Podczas głodu, jak zawsze w sytuacjach kryzysowych, kobiety eksploatowano przede wszystkim. Na przykład robotnik MTS z żoną przeżyli głód tylko dlatego, że żona zgodziła się spać z naczelnikiem stacji, za co każdego ranka otrzymywała trochę mąki. Po śmierci Stalina robotnik wspominał tę historię i płakał w obecności żony i gościa, który to zapisywał. Takie przypadki były dość rozpowszechnione. Możliwe, że w rezultacie tego pojawiła się taka czastuszka: Całą pszenicę — za granicę, Owies — do kooperacji, Baby — na przetwórstwo mięsne, Dziewczyny — w obligacje. Głód często niszczył rodziny. Kobiety, tradycyjna podpora życia rodzinnego, nie mogły wytrzymać okrucieństw dokonywanych przeciwko rodzinie. Całe życie stało się szalone, a okoliczności zmuszały kobiety do niszczenia rodzin z rozpaczy czy obłędu. Na przykład z powodu masowej śmierci dzieci w 1932—1933 latach i dużego zmniejszenia dzietności pod koniec lat 1930., kiedy te dzieci miałyby iść do szkoły, donbaskie szkoły nie miały pierwszych klas”. Chcę przypomnieć Ukraińcom, zwłaszcza z południowych i wschodnich obwodów, którzy w większości swojej do dziś nie zrzucili klapek komunistycznych stereotypów, że i Amerykanie Conquest oraz Mace, i Japończyk Kuromiya — najwybitniejsi zagraniczni badacze głodowego ludobójstwa na Ukrainie, zorganizowanego przez stalinowsko-bolszewicki reżim, podkreślają właśnie antyukraińskie ukierunkowanie tej strasznej zbrodni. Podkreślam, że oni wszyscy pojęcie „nacjonalizm” używają w ogólnoeuropejskim, depolityzowanym, można by rzec „zwyczajnie ludzkim” sensie — jasny, zadeklarowany, a nie ukrywany patriotyzm jako wyraz wielkiej miłości do ojczystej ziemi, do duchowych i materialnych wartości swojego narodu. I to wcale nie poniża innych narodów. Właśnie taki naturalny nacjonalizm zachował Polaków jako naród od zniemczenia i zruszczenia. Tak faktycznie wszystkie narody, które mają swoje państwa, przeżyły, wytrwały przed zagrożeniem bycia podbitymi lub zdenacjonalizowanymi tylko dzięki swojemu naturalnie silnemu, wytrwałemu, rozumnemu nacjonalizmowi. Więc, Ukraińcy moi drodzy, nie bójmy się tego słowa, śmielej używajmy go i rozumnie wyznawajmy jego znaczenie. Zacytuję wam Amerykanina, pierwszego śmiałka, który powiedział światu prawdę o holokauście Ukraińców — Roberta Conquesta z jego książki „Żniwa boleści…”: „…W 1932—1933 latach stało się to, co można scharakteryzować jako terror głodem, albo głód, sztucznie stworzony przez władzę przeciwko skolektywizowanym chłopom Ukrainy oraz znacznej części zamieszkanej przez Ukraińców Kubania (wraz z niektórymi regionami nad Donem i Powołżem), realizowany drogą ustanowienia dla nich aż nadto wielkich, nie do zniesienia norm oddawania zboża, konfiskaty żywności, a także podjęcia środków, aby ofiary głodu nie otrzymały pomocy z zewnątrz, — nawet z innych regionów ZSRR. Ta akcja znacznie zgubniejsza dla życia, niż poprzednia

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Donbas oczami człowieka z Kraju Słońca

...ci deputowani-regionałowie, którzy do dziś nie uznali naszej narodowej tragedii, słyszycie, co powiedział nie ukraiński nacjonalista, który wam mrowi się w każdym Ukraińcu? Powiedział to Amerykanin Robert Conquest jeszcze wtedy, gdy u nas nawet wspominanie o Holokauście było zbrodnią myślową? A teraz posłuchajcie jeszcze Japończyka Hiroakiego Kuromiyi, bezstronnego badacza historii Donbasu, z jego książki „Swoboda i terror w Donbasie”. „Ukraińcy znaleźli się pod podejrzeniem, bo Mos!kwa ich się bała. Wiele świadectw dowodzi: uk!raińcy uważali, że karze ich głód, który stworzyła Moskwa i który, ich zdaniem, nie dotknął samej Rosji. W raporcie niemieckiego kon!sulatu w Kijowie za styczeń 1934 r. zaznaczono, że Ukraińcy wierzą w to, iż głód rozprzestrzenia władza radziecka, „aby postawić Ukraińców na kolana”. Tę myśl wyraża też jedna ukraińska przyśpiewka: Lenin gra na harmonijce, Stalin tańczy hopaka: Doczekała się Ukraina — Po sto gram na jedzącego. Ta fala czystek przeciw Ukraińcom nie ominęła i Donbasu. W 1933 r. rzekomo „kontrrewolucyjne” grupy ukraińskich nacjonalistów zostały... zniszczone przez tajną policję w Ługańskim Instytucie Oświaty Ludowej, w czasopiśmie „Literacki Donbas”, w kopalniach Łysyczańska, zakładach Makiejówki, Słowiańska i innych. Atakując ukraińskich „wrogów”, P. Postyszew podkreślał, że wróg może nawet być członkiem partii, zatem legitymacja partyjna to jeszcze nie gwarancja bezpieczeństwa”. Pozwolę sobie, bracia Ukraińcy, dodać do słów Kuromiyi dwa druzgocące cytaty, których on nie wykorzystał. Przypomnę, że mimo dwóch okrutnych głodów, mimo uzurpacji władzy przez półanalfabetów, zajadłych na cały ród ludzki leni i pijaków, Ukraina jednak przeżywała swoje narodowe odrodzenie. A teraz pierwszy cytat — z listu Stalina do Kaganowicza z sierpnia 1932 r., gdy Hołodomor już się rozpoczynał: „Postawić sobie za cel przekształcenie Ukrainy w jak najkrótszym czasie w prawdziwą twierdzę ZSRR, w rzeczywiście wzorową republikę. Pieniędzy na to nie szczędzić. Bez tych i podobnych im działań… powtarzam — możemy stracić Ukrainę”. Jeszcze jeden cytat komunistycznego bandyty, którego Stalin przysłał na Ukrainę z rosyjskiej prowincji, mordercy milionów Ukraińców, P. Postyszewa: „W 1933 roku my, mówiąc obrazowo, bezliku przeszkód, aby dotrzeć do Donbasu i znaleźć tam jakiekolwiek schronienie. W ten sposób wielu robotników, studentów, a nawet sprzedawców było byłymi kułakami albo ich dziećmi, które uciekły na Donbas i zmieniły nazwiska. Mimo politycznych, gospodarczych i społecznych nieszczęść Donbas nadal cieszył się sławą wolnego stepu. W oczach Stalina i jego współpracowników wolność stepu, z jego kozackiej przeszłości, była potencjalną bazą antymoskiewskiego powstania. Istotnie, Don i Kuban zacięcie opierały się państwowym zakupom zboża i w końcu zostały okrutnie ukarane przez Moskwę za rzekomy sabotaż i ukrytą walkę przeciwko władzy radzieckiej. W latach 1932–1933 w miastach Donbasu, jak i w całym kraju, wprowadzono system paszportowy. Nie wydając paszportów ludności wiejskiej, rząd starał się ograniczyć przemieszczanie się ludzi, a dokładniej – powstrzymać napływ głodujących ze wsi do miast, izolując w ten sposób miasta od wpływu głodu. Wprowadzenie paszportów oznaczało również, że mieszkańców miast, którzy nie mieli dokumentu, można było wysiedlić z miasta. Najsurowszym środkiem władzy radzieckiej stał się ozloblony dekret z 7 sierpnia 1932 r., który wprowadzał nową karę dla głodujących, kradnących „socjalistyczną własność” (nawet arbuzy z pola). Karą była śmierć, lecz przy istnieniu okoliczności łagodzących mogła ona zostać zamieniona na dziesięć lat więzienia. Na podstawie tego prawa od 7 sierpnia 1932 r. do 1 maja 1933 r. na Donbasie rozstrzelano 301 osób, a 8 728 skazano na różne kary więzienia i roboty poprawcze. Statystyka kryminalna nie oddaje prawdziwego obrazu chaotycznej, codziennej przemocy w głodującym Donbasie. Choć sady i ogrody strzegli uzbrojeni stróże, wielu z nich zabijali uzbrojeni napastnicy. Czasem udawało się zabić napastników i okazywało się, że byli to członkowie partii albo robotnicy-udarnicy. Samotne kobiety (wdowy, żony żołnierzy) często padały ofiarami przemocy. Wiejscy zwierzchnicy nocami wdzierali się do ich domów, gwałcili je i konfiskowali wszystkie zapasy żywności, które były w chacie. Na Donbasie na stosunki władzy często wpływał czynnik etniczny. Wielu ukraińskich chłopów świadczy, że wszyscy kierownicy i zwierzchnictwo były innej narodowości, przeważnie Rosjanie. Ważne jest nie to, czy to prawda, lecz to, jak Ukraińcy postrzegali Rosjan. Nawet ci Ukraińcy, którzy przeprowadzali kolektywizację, rozkułaczanie i zakupy zboża, wydawali się chłopom zurbanizowani, a zatem zrusyfikowani. Dla ukraińskich chłopów ucisk, którego wynikiem był głód, stał się po prostu kolejną próbą Moskwy wzmocnienia władzy Rosjan. Moskwa z kolei bała się ukraińskiego nacjonalizmu jako siły separatystycznej, którą – jak w czasach rewolucji i wojny domowej – popierała ludność wsi, gdzie mieszkała przeważająca część Ukraińców. Inne narody również cierpiały z powodu swego pochodzenia. Jedną z przyczyn mogło być po prostu to, że wśród nich było więcej zamożnych chłopów niż wśród Ukraińców czy Rosjan. Lecz sam ten czynnik nie wyjaśnia tego strasznego terroru, który był skierowany przeciwko mniejszościom narodowym, nawet jeśli wtedy zaczęto znosić narodowe jednostki terytorialne. Greckich i niemieckich chłopów poddano masowemu rozkułaczaniu. Prawie jedną dziesiątą część greckich chłopów deportowano. (Zwracam się do posła z Donbasu, Greka…) stymulowano ruch wielu Ukraińców na Donbas w takiej mierze, że zmienili skład etniczny Donbasu na swoją korzyść. Ta tendencja podbudziła nacjonalistów i zaniepokoiła Moskwę. Proletariackie i przeważnie rosyjskie miasta Ukrainy zalały wtedy ukraińskie chłopy, których polityczna lojalność nie mogła nie budzić podejrzeń. Wieś była główną podporą ukraińskiego nacjonalizmu, ale ideologię i zasoby wytwarzało i dostarczało miasto. Urbanizację i industrializację często wiąże się z powstaniem współczesnego nacjonalizmu i słusznie jest tak w przypadku Donbasu. Ludzie ciągle się przemieszczali, a przedstawiciele różnych warstw i regionów geograficznych mieszali się w miastach. To sprawiło, że kwestia świadomości narodowej stała się bardzo ważna w ukraińskich miastach. Moskwa stanęła przed zagrożeniem erozji, używając jej żargonu, proletariackich miast, spowodowanej nie tylko przez drobnomieszczaństwo, lecz także przez nacjonalistycznych chłopów. Napięcie etniczne było bardzo widoczne w miastach i wsiach Donbasu. Rosjanie nazywali Ukraińców „chochłami”, Ukraińcy Rosjan – „kacapami”. Rosjanie domagali się, aby Ukraińcy mówili po rosyjsku, i w odpowiedzi słyszeli, że są na Ukrainie, a nie w Rosji. W Krasnym Łuczu (dawniej Krindacziwce) dochodziło do bójek ukraińskich górników z rosyjskimi. Już pod koniec lat 20. XX wieku ukrainizacja Donbasu była bardzo znaczna i wciąż się wzmagała. Pisarz Antonenko-Dawydowycz, który odwiedził Donbas w 1929 r., był szczerze zaskoczony przebiegiem ukrainizacji w Jużiwce (Stalino), która wcześniej „wydawała się beznadziejnie zrusyfikowana”. Choć prawie wszystkie ukraińskie tabliczki zawierały błędy, z radością zauważył, że ukrainizacja postępuje od dołu, z szybów i fabryk. Gdy do rosyjskich szkół przywieziono nauczycieli z zachodnich regionów Ukrainy, rosyjscy robotnicy zaczęli protestować. Jakakolwiek była tego przyczyna, ogólny atak na ukrainizację i ukraiński nacjonalny komunizm rozpoczął się w 1933 r., właśnie w szczycie Hołodomoru. Terror był skierowany nie tylko przeciwko „szyszkom” w miastach i na wsiach. Ukraińskich nauczycieli często zwalniano z pracy i aresztowano jako „wrogów klasowych”. W 1933 r. 10 procent ukraińskich nauczycieli usunięto ze szkół jako politycznych wrogów. Na Donbasie niemal wszystkie ukraińskie szkoły przeszły na język rosyjski jako język nauczania; szkoły techniczne używały wyłącznie rosyjskiego, a ukraiński uważano za obcy. Wielu ludzi, którzy prowadzili ukrainizację, represjonowano”. Oto, bracia Ukraińcy, komuniści uknuli straszliwą, ludobójczą prowokację w celu przejęcia władzy na jednej szóstej kuli ziemskiej. Obiecali Ukraińcom ziemię i ukrainizację – dwie święte rzeczy w XX wieku. Otrzymawszy ziemię, pracowici Ukraińcy zaczęli wychodzić z nędzy. Już pewny siebie ukraiński chłop odzyskiwał swoją godność. Ludzką i narodową. Dlatego ukrainizacja zrusyfikowanej Ukrainy przebiegała szybko, z rozmachem i pod przewodnictwem narodowego komunisty Skrypnyka. Materialne i duchowe odrodzenie Ukrainy przeraziło na śmierć Stalina i jego zdenacjonalizowaną (jak on sam!) czeladź. I już po kilku latach Ukraińcom brutalnie odebrano ziemię poprzez rozkułaczanie i kolektywizację. Ukrainizację zatrzymano głodowym ludobójstwem. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Ludobójstwo

zjuperiani. Już w naszych czasach Mykoła Mychajłowicz ponownie zaproponował pokazanie w Uljanowsku kart „Książki kucharskiej”, jednak czasy się zmieniły i artyście grzecznie odmówiono. W 1993 roku wystawę eksponowano w Tarnopolu, gdzie znalazła wdzięcznych widzów. Dopiero po dziesięcioletniej przerwie zobaczono ją wreszcie w ojczyźnie artysty, w muzeach krajoznawczych w Putywlu, Romnach i Sumach. W 2003 roku linorytami M. Bondarenki zainteresowała się diaspora. Nabyto je dla Muzeum im. Najświętszego Patriarchy Mstysława w mieście South Bound Brook w stanie New Jersey i wydano album z 77 reprodukcjami. Wydanie zrealizował w tym samym roku „Wydział Naukowo-Historyczny Ukraińskiej Prawosławnej Cerkwi w USA ku pamięci milionów Ukraińców, którzy zginęli podczas Wielkiego Głodu w latach 1932–1933”. Grafiki weszły w skład stałej wystawy ku pamięci ofiar Wielkiego Głodu. Na okładce przedstawiono na czarnym tle pochylone ku ziemi, na znak żałoby, kłosy, spomiędzy których, jako symbol krwawej okupacji, cieknie czerwona strużka przelanej krwi. Na odwrocie okładki „martwa natura” z pustym talerzem, szczerbatą łyżką i zakrwawionym nożem. W 2005 i 2007 roku w stołecznym Domu Ukraińskim w Kijowie odbyły się wystawy poświęcone Hołodomorowi. Jeden z ich organizatorów, Morgan Williams, przewodniczący podkomitetu wystawienniczego Międzynarodowego Komitetu Hołodomoru, pracuje w Komitecie upamiętnienia ofiar Hołodomoru pod egidą Prezydenta Wiktora Juszczenki, założyciel i powiernik kolekcji „Hołodomor oczami ukraińskich artystów”. Wśród dzieł eksponowanych na wystawach ważne miejsce zajmowały linoryty M. Bondarenki, nabyte przez kolekcjonera. Ta wystawa wędrowała po całej Ukrainie (od Symferopola do Łucka), a odwiedzający oczyszczali się w myślach i duszach dzięki jej żałobnej tematyce. Po Ukrainie wystawa uda się do USA, Australii i Kanady.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

A W OKNACH ŚMIERĆ I GŁÓD

Petro NESTERENKO, kandydat nauk o sztuce W malowniczej wsi Uspenka w obwodzie sumskim mieszka artysta, o którym wiedzą nie tylko w stolicy, ale i na świecie. Mykoła Bondarenko ma wykształcenie plastyczne i ogromny potencjał artystyczny. Jest jedynym w rejonie buryńskim kawalerem orderu „Za zasługi”, otrzymanego od Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki. Wykształcenie zawodowe zdobył w Charkowskiej Szkole Artystycznej, którą ukończył w 1972 roku. Po jej ukończeniu został skierowany do Bud w obwodzie charkowskim. Miał nieprzeciętny talent do malarstwa, wycinał grafiki w linoleum. Jeździł drukować do Charkowa do pracowni kolegi A. P. Łucenki, wtedy też otrzymał ocenę swojej pracy: jesteś utalentowanym grafikiem! Ten rodzaj sztuki, mówi Mykoła Mychajłowycz, to przede wszystkim intelekt, męski pierwiastek, każda kreska jak na dłoni. Później wykładał w szkole w Uspence rysunek i kreślenie, pracował nad wystrojem wnętrz, kierował pracownią artystyczną w mieście Buryń. Za cokolwiek brał się mistrz: czy za ekslibrisy (a ma ich już ponad 500 — czarno-białych i kolorowych), czy pracował nad cyklami prac sztalugowych — zawsze demonstrował nie tylko filozoficzne podejście do każdej kompozycji, ale i oryginalny styl. W dorobku twórczym mistrza jest ponad 500 grafik. Oto tylko najważniejsze cykle, wykonane w latach 80. i 90.: „Słowo o wyprawie Igora” (80 arkuszy), „Szewczenkiana” (20 grafik sztalugowych), seria 60 portretów wygrawerowanych w dwóch kolorach (czerwono-czarne) „Korzeniami z Sumszczyzny” została poświęcona rodakom, których los rozrzucił po świecie. A także „Chata moja, biała chata”, „Zniszczona świątynia” i inne. Ale chyba najważniejszym w twórczości utalentowanego artysty i patrioty stało się zwrócenie ku tematowi przemilczanemu i oficjalnie negowanemu przez państwową wierchuszkę ZSRR — ludobójstwu. Jeszcze w dzieciństwie M. Bondarenko uważnie słuchał i zapamiętywał opowieści starszych o niełatwym życiu chłopskim, o najstraszniejszym, najokrutniejszym Hołodomorze lat 1932—1933, o którym mówiono bojaźliwie i niechętnie. Zbieranie świadectw rozpoczął w latach 1987—1988. O tej tragedii Ukrainy wiedziano i pisano tylko na Zachodzie. Kongres USA jeszcze w 1988 roku oficjalnie uznał Hołodomor lat 1932—1933 za ludobójstwo narodu ukraińskiego, wtedy też zrobiła to Międzynarodowa Komisja Prawników. Skutki tragedii odczuwamy i dzisiaj, gdyż oprócz ludobójstwa profesor socjologii Uniwersytetu Londyńskiego Anthony D. Smith definiuje także etnobójstwo — kulturowe pochłonięcie i etniczne przemieszanie. Te dwa rodzaje niszczenia etnosu bolszewicki rząd zastosował wobec narodu ukraińskiego w XX wieku. Na 70. rocznicę tragedii po raz pierwszy w Kijowie przeprowadzono Międzynarodową konferencję naukową „Trzy Hołodomory na Ukrainie w XX wieku: spojrzenie z teraźniejszości”. Jedna z jej uczestniczek, Wałentyna Borysenko, w materiale „Ustne świadectwa o ludobójstwie” opowiada, jak według specjalnie opracowanego programu-kwestionariusza studenci wydziału historycznego Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki latem 2002 roku zapisywali świadectwa o głodzie wśród chłopów szeregu obwodów Ukrainy, w tym sumskiego. Oto świadectwo Hanny Sporysz, ur. w 1912 r., wieś Smiłe w rejonie romeńskim obwodu sumskiego: „Jadłyśmy zgniłe ziemniaki. Ludzie byli bardzo słabi: idzie człowiek, potem upadnie — i wystygł. Puchli z głodu. Chodziły brygady z żelaznymi prętami i zabierały wszystkie zapasy żywności. Przyjmowali obcych sieroty do rodziny, kto mógł. Moja ciotka Natalka Szapował, jej mąż Fedir i troje dzieci — wszyscy zmarli… Mężczyźni jeździli wozem i zabierali martwych, i zrzucali do dołu. Dożyliśmy do tego, że ludzie jedli ludzi. Straszny był głód! Boże, Boże!”. Marija Kornuś, ur. w 1921 r., wieś Smiłe w rejonie romeńskim obwodu sumskiego: „Zrobili głód. Zagnali ludzi do kołchozu. Pośrodku chaty mieliśmy wykopany dół i stała dzieża ze zbożem. Oni chodzili i pukali prętami, i zabrali. Łóżniki ładne pozabierali. Pięciu moich braciszków umarło: Hryć, Pawłyk, Chwedja, Andrij, a Saszkę na wojnie zabito. Ja jedna zostałam tylko rozpaczać” (Pamiat stolit. Ukraina. Maj, czerwiec. — nr 3 (42). — 2003. — s. 71.). Ponieważ wszystkie produkty zabrano, chłopi spożywali koty, psy, gołębie, wróble, wrony, ptasie jaja, myszy, martwe zwierzęta. Małe dzieci w obłędzie z głodu łapały i gryzły różne owady (chrabąszcze, ważki, motyle), gąsienice jadły razem z liśćmi. Podczas zbierania materiału Mykoła Bondarenko odkrył dla siebie „menu”, w które trudno uwierzyć. Z roślinnego pożywienia spożywano perz i koniczynę, konopie i tatarak, pokrzywę i oset, kwiatostany lipy i akacji, łobodę i bazie wierzbowe, liście babki i gwiazdnicę, a także korę osiki, brzozy, trzcinę, żołędzie… Przyszła decyzja, by środkami graficznymi odzwierciedlić ten przerażający zielnik, dodając do niego zapisane przez artystę przepisy przygotowania „jedzenia”. Tak powstał unikalny pod względem ideowym i artystycznym cykl prac „Ukraina. 1933: Książka kucharska”, do którego weszło 89 ilustracji. Pod koniec lat 80. zaczął starannie szkicować z natury florę i faunę regionu, zdecydował się na rozwiązanie kompozycyjne. U podstaw większości arkuszy graficznych (37x26 cm) legło czarno-białe przedstawienie okna, którego krzyżowa rama odbierana jest jako ciężki krzyż, który musieli nieść męczennicy, ofiary ludobójstwa. Przedstawienie roślin, owadów czy zwierząt na szybach — jak promień światła nadziei na przetrwanie strasznego głodu. Po prawej stronie na dolnej szybie na czarnym tle artysta odtworzył przepisy przygotowania erzac-jedzenia. Zebrane zioła, korę, liście, buraki, zeszłoroczne przemarznięte korzenie, kolby kukurydzy bez ziarna suszono, ucierano, przesiewano przez sito i gotowano zupę, pieczono placki, matorżenyky. Arkusze graficzne przedstawiają mechanizmy, których używali chłopi: żeby tłuc różne zboże, wysuszone liście, korę — stępę, bić olej — olejarnię, mleć mąkę — tertyczkę, deptak. Po pracy wszystkie te urządzenia rozbierano na części i rozrzucano w różne kąty podwórza, żeby nie znaleźli aktywiści. Album zaczyna się grafiką, na której przedstawiono kije, za pomocą których szperacze szukali zakopanych przez chłopów produktów. Każdy kij artysta uzupełnił radziecką symboliką. W świadomości ukraińskiego chłopa sierp i młot do dziś kojarzą się ze słowami śmierć i głód. Każdy arkusz graficzny opatrzony jest tekstem „Ukraina. 1933”. Rolę cudzysłowów pełnią czerwone gwiazdy, które stale przypominają o przebywaniu naszej ojczyzny w strefie. To o niej mądrze powiedział swego czasu Jewhen Swerstiuk: wszyscy byliśmy w strefie, jedni — po tamtej stronie, inni — po tej. Co ciekawe, swoją pierwszą wystawę linorytów „Ukraina. 1933. Książka kucharska” artysta eksponował… na ojczyźnie Lenina w Uljanowsku pod egidą Uljanowskiej obwodowej organizacji Dobrowolnego towarzystwa miłośników książki Rosji i Klubu przyjaciół Saint-Exupéry’ego w roku 60. rocznicy tragedii. W niewielkim bukiecie wystawy na okładce wydrukowano stylizowane przedstawienie białego kłosa na czarnym tle, w którym zamiast ziaren pszenicy — czarne pięcioramienne gwiazdy. Trzy inne kompozycje graficzne do tematu Hołodomoru nie miały żadnego związku, pełniły rolę kamuflażu, za to w krótkim tekście zaznaczono, że „w ciągu kilku miesięcy zmarło w strasznych męczarniach (według różnych danych) od 7 do 9 milionów ludzi…”. Wykaz eksponowanych prac zawierał 50 pozycji z wymownymi nazwami racji żywnościowej: „…Tatarak, padłe bydło, trzcina, pisklęta, koty, oset, plewy prosa…”. W bukiecie zaznaczono, że grafiki eksponowane są ze zbiorów M. I. Jacenki. Mykoła Illicz — kierownik Klubu przyjaciół Saint-Exupéry’ego, autor książek „Uroki obszczenija” i „Wieczno żywoj Sient-Ekziupieri” — zorganizował niemało wystaw indywidualnych ukraińskich mistrzów ekslibrisu, do których drukowano bukiety. Eksponowano w klubie w 1992, 1994, 1995 latach także ekslibrisy M. Bondarenki, w szczególności z portretami lotnika i pisarza, wykonanymi dla znanego badacza i kolekcjonera Ek-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

POETYCKI AUTOGRAF

Oles ŁUPIJ Z nowego zbioru poezji „Hosanna” WOŁYŃSKIE CHUTORY Mikołajowi Żułynskiemu Stare wołyńskie chutory Z jabłoniowymi sadami, Po kilka chat między lasami, Gdzie nie rozhulują się wichry. Obfity pod oknami kwietnik, Dookoła szczelne ogrodzenie I żuraw, jak wartownik, I rząd dębów, niby straż. Wszystko dla ochrony, bo czas Nauczył, jak trzeba się bronić, I póki w sercu duch nie zgasł, Napastnikowi nie poddawać się. Nieszczęścia wszystkie przeżyły, Zlane krwią dni i noce, Lecz najdroższe zachowały — Swoje tradycje praojców. …Jak po czarnej wojnie Je z korzeniami wyrywano, Żeby na odludziu umierały, Lecz nie skapitulowały one. I dzisiaj, gdzie tylko nie pójdę Nad Bugiem, Styrem czy Horyniem, Tam chutory stare znajdę Błogosławionego Wołynia. Stoją, niby starzy dziadowie, Chaty popychują dymami I pachną nawet w chłody Grzybami, ziołami, miodami. Czy po żniwach, czy po siewie, Rozłożywszy rozłożyste gałęzie, Stoją i myślą sobie, Jakby przeżyć jeszcze stulecie… DOM ŁESI Chyba dawno zapomniał swój wiek W Kołodnie dom Łesi, W sadzie kwitnącym, jak na tafli, Zawsze białobłękitny on. Chociaż nie ma w nim gospodyni, Ale żywa dusza jej, Ona — w trelach słowiczych, Ona — w pieśni żurawiej. Tutaj, w sadzie, wśród drzew, Po brzegi wypełniona miłością, Ona poznała siłę słowa, Które nigdy już nie umrze. I tutaj dla niej, młodej, Szumiały coś pola obfite. Tutaj pojawiły się, jak we śnie, Jej wymarzeni bohaterowie, Bohaterowie tych poematów i dramatów, Które staną się znane na świecie. Niech wiecznie stoi w kwiecie Jej białobłękitna świątynia. NOCNA ROZMOWA I zapytała matka syna: Dokąd idziesz ty, noc ślepa?.. — Idę ja, mamo, w wierzchowinę, Idę z chłopcami do UPA. — Ależ tam strasznie, mogą zabić, Pójmij się, synu drogi. — Ja wszystko jedno nie będę mógł żyć, Jeśli tutaj będą wrogowie. Nie trzeba, mamo, odmawiać, Żegnajcie, bo mi pora. — Czekaj, przed tobą matka I Boży obraz, i siostra. Przysięgnij, synu, wiernym być, Jak przed obrazem świętym, Przysięgnij wolność nam zdobyć I powrócić żywym. — Przysięgam, mamo, przed wami I przed obrazem świętym Walczyć z wrogami I powrócić żywym… I syn poszedł w wierzchowinę, Ślady za nim zasypał śnieg. Oddał życie za Ojczyznę I powrócić nie zdołał. * * * Wszelcy przybysze, podli nieudacznicy W mrozy, w śnieżycę lodowatą Nas wyganiali z rodzinnego domu Za horyzonty, w syberyjską głusz,

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Płomień pracowitej duszy

W przeddzień siedemdziesiątych urodzin znany ukraiński pisarz, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki Ołesj Łupij przychodzi z poważnym dorobkiem twórczym. To pół setki książek wierszy, poematów, tłumaczeń, opowiadań i powieści, scenariusze filmowe, utwory dla dzieci. Już w 1969 roku Andrij Malyszko w artykule „Młode żniwo” pisał o wierszach tego poety: „Cały jest przepełniony taką akwarelową przejrzystością i tym dobrym optymizmem, który nie stroni od ostrych krawędzi ani bolesnych impulsów ludzkiej duszy”. A Pawło Mowczan w 1970 roku tak odniósł się do twórczości swojego pobratymca: „Głos swobodny, w dźwięcznych, wesołych rytmach powściągnięta radość, porywisty ruch, szczere wzruszenie, za którym widać dobre serce poety…” Oto z kolei opinia krytyka Oleksy Myszanycza o prozie historycznej jubilata: „Utwory historyczne Ołesja Łupija są zdobyczą literatury ukraińskiej ostatnich lat, nowym słowem i przełomem w naszej beletrystyce. Pisarz dał czytelnikowi potrzebne, aktualne, wysokoartystyczne dzieła, które na nowo naświetlają odległe karty historii, odradzają naszą wysoką duchowość, utwierdzają państwowość, mającą tysiącletnią tradycję”. Ołesj Łupij to człowiek serdeczny, dobry, otwarty na rozmowę, jak wiosenny horyzont na czystym polu. Przypadło mi w udziale pracować razem z nim w aparacie związku pisarzy, gdy był pierwszym zastępcą przewodniczącego NSPU. Trudno znaleźć drugiego człowieka, który tak przejmowałby się cudzymi kłopotami i bolączkami, czytał tyle nadesłanych książek, wnikliwie zgłębiając wszystkie szczegóły życia i twórczości starszych i młodszych kolegów. Pod tym względem Ołesj Wasylowycz jest niepowtarzalny. I jestem przekonana, że właśnie takich troskliwych i uważnych osobowości tak bardzo brakuje dziś na Bankowej 2. Witając Ołesja Łupija z poważnym jubileuszem, szczerze życzymy mu jasnego i natchnionego wysokiego wieku, nowych utalentowanych książek i wdzięcznych czytelników. Nina HNATIUK Daleko, za niechrzczone góry Uralu, Daleko, w świat zapomniany przez Boga, Byśmy tam marzli, wymierali, Byśmy tam i ślad po nas zaginął. Nawet na chwilę nikomu nie udało się oderwać nas od Ukrainy. Myśleliśmy o jedynej matce, Modliliśmy się i chciało nam się żyć. Modliliśmy się i prosiliśmy Pana, Aby zachował nam naszą drogą Ukrainę I obronił, i każdemu dał siły Powrócić na ojcowski próg. I my, pokonując szaleńcze zmęczenie, Pokonując zwątpienie, strach i czas, Choć nie wszyscy, wróciliśmy do domu, I Ukraina nas przywitała. * * * Na tych zielonych brzegach, W leśniczówkach, dzikich puszczach, Gdzie panował wszechmocny strach I siła okupantów zjadliwa, Tworzyła się armia UPA Każdego dnia w śmiertelnej walce. Tam niejeden bohater padł, Oddawszy życie Ukrainie. Tam pod trawą-murawą Pośród drzew leżą I słuchają, jak rodzime puszcze O ich czynach szumią. TERAŹNIEJSZOŚĆ Teraźniejszość wieczna, bo nie ma Ani początku, ani końca. Ona nieustannie obraca Planety, gwiazdy i słońca. Co minęło – też teraźniejszość, Przeszłość żyje w każdym, Ona jest sprasowana w czasie, A wszystko, co w czasie – wiekowe. Ale przecież przyszłość musi być? Ona, jak wszechświaty, bez granic: To, co nazywamy przyszłością, Chyba też jest teraźniejszością. * * * Strzeż swojej duchowości, Jak świecy w Czysty Czwartek, Czystej, strzeż jak sumienia, Dopóki jeszcze nie umarłeś. Dopóki słońce w zenicie, Twój dzień nie ma końca, Dopóki na tym świecie jesteś I gospodarzem, i twórcą. Wszystko czyń według testamentu Dawnych praojców swoich, A sięgniesz szczytu świata, Ominiesz śmiertelny grzech. Wszystko czyń, co powinieneś, Jak potomek kozaków, A legendą popłynie Dobra sława w głąb wieków. Pamiętaj o najcenniejszym, O duchowości pamiętaj, Słowo Boże, słowo wieszcze, Jak świecę strzeż! NOWA WIOSNA Zima nie chce ustępować, Bo tak jej się spodobało Swobodnie gospodarować W mojej rodzinnej stronie. Dość już, surowa zimo, Rozkoszować się, idź sobie. Nowa wiosna nadejdzie wkrótce I jeszcze dosięgnie ciebie. Wesołe słońce marcowe Zagląda w czyste okna, I już buntują się drzewa, Woda bulgocze spod śniegów. Stopnieją śniegi, opadnie lodowa skorupa, Ciepło nadpłynie z oddali, Odetchną ptaki, odetchną i ludzie, Odetchnie z ulgą ziemia. * * * Było kiedyś, dawno temu, Słowa, jak strumyk, płynęły, Słowa wesołe, młode — Słońce śmiało się w wodzie. W niepohamowanym strumyku, Który doganiał rwącą rzekę, A wiatr po dolinie biegł, I pod górą przycichał. Odpocząwszy w jarze, Znów zaczynał wesołą grę. I my w tej grze, jakby nie my, A ptaki z mocnymi skrzydłami, Gdzieś lecieli na oślep, I tak cały czas, aż do dnia: Wszystko się radowało, wszystko kwitło, I nasze szczęście było w tym.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Jakby drogocenny skarb

„Życie duchowe jest jej podstawą” — tak wysoko określał ojczystą mowę wybitny poeta Maksym Rylski. Właśnie te słowa stały się tytułem zbioru artykułów i wypowiedzi o języku klasyka literatury ukraińskiej XX wieku, który opracowali kulturolodzy Nila Pidpała i Olha Makarenko. We wstępie do zbioru laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. T. Szewczenki, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan pisze o Maksymie Rylskim jako o poecie wyszukanego stylu, subtelnym znawcy języka, człowieku o encyklopedycznej wiedzy: „Jasność i prostota to główne cechy poetyckiego pisarstwa Rylskiego. Poeta rozumiał, że początkiem wszystkich początków jest nieskazitelna znajomość języka. I uczył się go, opanowywał go, klasyfikował (w słownikach), uważnie słuchał, chłonął go. Współmierność słowa i przedmiotu była dla niego głównym artystyczno-estetycznym zadaniem. Poczucie świata poety było adekwatne do jego języka”. Maksym Tadejowycz przez całe życie walczył o czystość języka ukraińskiego, wzywał, by pielęgnować go jak młodą latorośl winorośli. A także by być świadomymi i hojnymi sercem nosicielami i strażnikami języka ukraińskiego, przekazywać go następnym pokoleniom jak najdroższy skarb. Przypomnijmy więc sobie choćby niektóre wypowiedzi wybitnego mistrza słowa o języku ukraińskim. Niech one jeszcze raz przypomną nam o potrzebie częstszego zaglądania do słownika, by – jak ziarno do siewu – dobierać najwartościowsze, najdoskonalsze słowa, które stałyby się w naszych ustach jasnym wyrazem naszej duszy, myśli, uczuć i dążeń. Przysłuchajmy się zatem myślom i radom Maksyma Rylskiego. Język to nie tylko narzędzie myśli, ale także jeden z jej czynników. „O języku” Język to potężne narzędzie zarówno nauczania szkolnego, jak i naukowej oraz publicystycznej myśli, zarówno sztuki oratorskiej, jak i twórczości poetyckiej, korespondencji służbowej, rokowań dyplomatycznych itd. Nie tylko poeta, prozaik, dramaturg, ale także fizyk czy matematyk koniecznie musi mieć do swojej dyspozycji bogaty, elastyczny, precyzyjny i wyrazisty aparat językowy. „Słownik a pytania kultury języka” Język musi być współczesny, tak. Ale to bynajmniej nie znaczy, że ma stracić swój narodowy koloryt. Jesteśmy dumni z naszego pięknego języka, kochamy go – i musimy o niego dbać, bo jest narzędziem ludzkiej myśli, bo jest skrzydłami naszej pieśni. „Skrzydła naszej pieśni” Jeden naród powinien mieć jeden literacki język, który żywi się wszystkimi źródłami języka ludowego i, z kolei, wpływa na praktykę językową wszystkich warstw społeczeństwa. „Cenna i ciekawa książka” Nowe życie domaga się nowego słowa. „Nowe życie” Nauczać języka to przede wszystkim zaszczepiać miłość do języka. Jest to możliwe, oczywiście, tylko wtedy, gdy taka miłość ogrzeje serce samego nauczyciela. „Przyjaciołom-nauczycielom” Jakby drogocenny skarb Ojczyste słowo strzegliśmy. „Pieśń o tęsknocie i szczęściu” Przygotowała Nina GNATIUK

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Zdjęcie Hanny Oborskiej. Zakończenie. Pocz. na s. 1. Franko na przełomie wieków jest nieco inny niż jego dorobek z XIX wieku. Myślę, że przynajmniej „Skrzydło Sojki” powinno się tam znaleźć. XX wieku nie trzeba oddzielać od Franki. Bardzo się cieszę, że jest tu przedstawiony Łeonid Perwomajśkyj. To wartościowy pisarz. Dla książki ogólnie bardzo dobrym odkryciem są spotkania osobowości, kiedy wstępne słowo o pisarzach XX wieku piszą nasi współcześni. Ciekawie o Czeremszynie pisze Wasyl Herasymjuk, albo Marjana Sawka o Oldze Kobylańskiej. Myślę, że układanie antologii powieści jest dość trudne. Kanon nowelistyczny jest bardziej wyrazisty. Ukraińska powieść oczywiście istniała. Chciałbym nieco cofnąć się – do Olgi Kobylańskiej i Iwana Franki, ale boję się, że oskarżą mnie o włączanie XIX wieku. Był Wałerjan Pidmohylnyj, Jurij Janowśkyj, Ołeksa Slisarenko. Trzeba zwrócić się także do literatury ukraińskiej emigracji: Jurij Kosacz, Ułas Samczuk, Wołodymyr Wynnyczenko. – Istnieje opinia, że kulturze kolonialnej gatunek powieści nie jest przypisany. Nina HNATIUK. W kioskach z prasą, wagonach tramwajów i metra codziennie oferują nam dziesiątki różnorodnych czasopism dla kobiet. Ale tylko w języku rosyjskim. Przypomina się, zniekształcony. Powieść to sprawa metropolii. Ukraińsko-radzieckie powieści to nie ukraińskie powieści. Chcę zapytać Tamarę Hundarową, członkinię korespondentkę NAN Ukrainy: oblicze ukraińskiej literatury XX wieku to mała proza czy powieść? – Przeglądając treść antologii, przede wszystkim pomyślałam, że nie wszyscy autorzy zostali tu przedstawieni. Jeśli chodzi o antologię powieści, to dla mnie interesujące byłoby wydanie antologii gatunkowej. Na przykład ukraińska powieść awangardowa. Mówią, że ukraińscy powieściopisarze wyróżniają się tym, że nie potrafią udanie zakończyć utworu. Dobrą powieść trudno zakończyć. Do tego wylało się na nas tyle opery mydlanej… Staje się jasne, że funkcję powieściopisarza zawłaszczyła kultura masowa. Jeśli porównać antologię powieści i antologię nowelistyki, to oczywiście mozaika ukraińskiej nowelistyki jest bardziej różnorodna. Sądząc po tej antologii, dochodzi się do wniosku, że kanon to rzecz indywidualna. – Viro Pawliwno, operowała Pani określeniem „literacki chłam”. – Powiem brutalną rzecz: wydawało nam się, że poststalinowska proza nie wprowadziła dwóch opowiadań Zahrebelnego, od tego ukraiński kanon nie ucierpiałby. A gdyby nie było tu Hryhora Tiutiunnyka, to w ukraińskim kanonie powstałaby wielka czarna dziura. Literatura to rzecz okrutna. Jeśli chodzi o uwagi na temat Franki, uważam, że należy on do solidnej realistycznej prozy XIX wieku. Po takich prezentacjach i pretensjach, które wyraziła Vira Ahejeva wobec jeszcze kilku ukraińskich klasyków, roją się różne myśli. Spróbuję je policzyć. Nikt chyba nie wątpi, że do literackiego szczytu dochodzą jednostki. Kanon to rzecz nie tylko okrutna, ale i sprawiedliwa. Chociaż… Tutaj ugryzę się w język. Kiedyś na jednym z posiedzeń PEN Clubu Josyp Brodśkyj opowiedział o pewnym wietnamskim pisarzu, który stylistycznie był podobny do Hemingwaya. Brodśkyj uważał Wietnamczyka za bardziej utalentowanego od Hema. Tylko co z tego, jeśli świat będzie znał tylko jego, autora „Śniegów Kilimandżaro”… W takim kontekście możemy myśleć także o naszej, nikomu nieznanej, ukraińskiej literaturze. Nie wątpię, że pozostanie ona w płaszczyźnie „terra incognita” tak długo, dopóki nie wyjaśnimy wszystkiego o własnym kanonie. Pojawienie się takiej antologii jeszcze nie świadczy o formowaniu kanonu. Zwłaszcza jeśli podkreśla się słowo „indywidualny”. W warunkach klanowości naszych studiów literaturoznawczych to wszystko jedno co „jednorazowy”… Współbrzmiącym z tym wydarzeniem był „okrągły stół” poświęcony problemom ukraińskiego wydawnictwa. Prawda, jeśli w tworzeniu literackiego kanonu jest coś z metafizyki, to działalność wydawnicza zwraca się tylko do surowych realiów codzienności. O jej nieatrakcyjności opowiadał prezes Stowarzyszenia Wydawców Ukrainy Ołeksandr Afonin: „Wielu przedstawicieli władzy uważa, że na Ukrainie nie ma problemów z książką. Mówią, że do 1 stycznia 2009 roku wciąż będą obowiązywać ulgi podatkowe dla branży książkowej. Sądzę, że musimy odpowiedzieć na pytanie, czy Rok Ukraińskiej Książki się sprawdził. Jeśli w Rosji na głowę mieszkańca wydaje się 20 książek, to u nas – tylko 3. Czy mamy prawo mówić o sukcesie? Według danych Izby Książki, w zeszłym roku na Ukrainie wydano 18,1 tysiąca tytułów książek w łącznym nakładzie 56 milionów egzemplarzy, podczas gdy rok wcześniej – 18,8 tysiąca w łącznym nakładzie 54,2 miliona. Czyli wzrost jest nieznaczny, tak zwany nieproporcjonalny. Liczba tytułów rośnie szybciej niż nakłady książek. I ta sytuacja jeszcze bardziej komplikuje problem związany z dostępnością ukraińskiej książki dla czytelnika. I trzeba mieć na uwadze, że większą część w działalności wydawniczej stanowi książka wydana za środki budżetowe. Zwykły czytelnik prawie nie może jej kupić. Trafia ona nie na rynek, a do bibliotek szkolnych. I jeśli urzędnicy mówią o jakimś przełomie, to uważam, że to stagnacja. Nawiasem mówiąc, w krajach europejskich prowadzi się ewidencję nie według liczby wydanych, a według liczby kupionych książek. Ponieważ wydać – to jeszcze nie oznacza zrealizować książkę. Zwłaszcza w ukraińskich realiach…” Było jasne, że rodzima działalność wydawnicza to kłębek problemów. Państwowymi ulgami go nie rozplączesz. Potrzebna jest poważna strategia, która dotyczyć będzie różnych sfer. Państwowa polityka ekspansji wydawniczej i edukacja, która wychowuje ukraińskojęzycznego czytelnika, to tylko wierzchołek góry lodowej.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

NASZA KSIĄŻKA

z lat 60.—70. nie jest wcale taka zła. Dzisiaj pod wnikliwym okiem czytelnika z tej radzieckiej prozy „przetrwało” dwóch lub trzech autorów. Są to przede wszystkim Hryhir Tiutiunnyk i Wałerij Szewczuk. Oboje byli na marginesie socrealizmu. Nie jestem pewna, czy aż tak bardzo musi być w tym kanonie Pawło Zahrebelny. Mógłby i nie być… Ale nazwisko jednak wywiera presję. Jest on póki co najbardziej czytelnym ukraińskim prozaikiem. Ale gdyby do tej antologii Zdjęcie Hanny Oborśkiej

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WZNOSIMY KIELISZKI TIULPANÓW ZA «KOBIECY ŚWIAT»

poetka Liubow Hołota oceniła wydanie czasopisma „Piata pora”, interesującego, pięknie ilustrowanego, o różnorodnej tematyce i głębi sądów. Niestety, nie wytrzymało ono siedmiobalowych sztormów gospodarki rynkowej. I obecnie nie mamy podobnego wydania. Jedynym, o ile nie jedynym, czasopismem dla świadomych kobiet, patriotek, tych, które żyją i pracują w imię lepszej przyszłości narodu ukraińskiego, jest „Żiński switt”. Zostało ono założone przez Ogólnoukraińskie Kobiece Towarzystwo im. O. Teligi dziesięć lat temu. Na jubileuszową prezentację ulubionego wydania do eleganckiej sali stołecznego Domu Pisarzy zebrały się działaczki towarzystwa, pisarze i dziennikarze, uczeni i politycy, artyści i mistrzowie sztuki ludowej, bohaterowie i autorzy publikacji. Ostatni Prezydent Ukrainy na uchodźstwie, Przewodniczący OUN Mykoła Pławjuk w przemówieniu powitalnym zaznaczył wiodące miejsce tego skromnego z wyglądu, ale głębokiego treścią czasopisma w sprawie jednoczenia kobiecej społeczności na podstawie idei narodowych, wychowania u współczesnej młodzieży poczucia czynnej miłości do Ukrainy, szacunku i wdzięczności wobec tych samoofiarnych bohaterów, którzy oddali swoje życie w wielowiekowej walce o wolną, niepodległą Ukrainę, nasz państwowy język, sztandar, miejsce na mapie świata. Mykoła Pławjuk podkreślił wyjątkową rolę w założeniu i wydawaniu czasopisma jego redaktor naczelnej, Honorowej Przewodniczącej Kobiecego Towarzystwa im. O. Teligi, posłanki do Rady Najwyższej Ukrainy IV kadencji Olhy Kobiec. Dziesięciolecie założenia czasopisma szczęśliwie zbiegło się z jubileuszem znanej dziennikarki i działaczki społecznej. Przewodniczący parlamentarnej Komisji ds. Duchowości i Kultury, przewodniczący NSPU Wołodymyr Jaworowski, poseł do Rady Najwyższej Ukrainy, przewodniczący URP „Sobor” Anatolij Matwijenko, pierwszy ambasador niepodległej Ukrainy w Rosji, przewodniczący Stowarzyszenia Posłów Ukrainy Wołodymyr Kryżanowski serdecznie pogratulowali Olze Kobiec oraz autorskiemu zespołowi czasopisma „Żiński switt” tych przyjemnych dat i zapewnili, że zrobią wszystko, co możliwe, aby rosła liczba prenumeratorów interesującego i potrzebnego wydania, aby czasopismo mogło trafić na półki bibliotek. Ponadto, zaznaczyli ci znani politycy i działacze społeczni, w ukraińskim parlamencie obecnie brakuje takich świadomych, aktywnych, mądrych kobiet jak Olga Kobiec. Trzeba wszystko zrobić, aby do polityki weszły wyważone i czynne patriotki, aby pod kopułą Rady Najwyższej pełnym głosem zabrzmiało ukraińskie kobiecie, które zdołałoby uszlachetnić, zrównoważyć i pogłębić działalność parlamentu. Członkini kolegium redakcyjnego czasopisma, laureatka Międzynarodowej Nagrody Literacko-Artystycznej im. O. Teligi, profesor Nadija Myronec podkreśliła, że na Ukrainie jest wiele czasopism z przepisami kulinarnymi, anegdotami i horoskopami. Jednak na ladach kiosków nie znajdziesz wydań, które dążą do prezentowania na swoich łamach intelektu, talentu, szlachetności. Właśnie takim czasopismem jest „Żiński switt”. Nie bez powodu na jego okładkach widzimy portrety Oleny Teligi, Liny Kostenko, Michajliny Kociubynskiej — kobiet, które uosabiają rycerskość ducha, wielkość myśli, samoofiarną służbę Ukrainie i sztuce Słowa. Na tym poważnym zebraniu wystąpili również przewodnicząca Ogólnoukraińskiego Kobiecego Towarzystwa im. O. Teligi, kandydatka nauk pedagogicznych Larysa Liachocka, przywódczyni kijowskiej organizacji tego towarzystwa Lilija Hładyszewa, kandydatka nauk historycznych Lilija Honiukowa, bohaterka jednego z materiałów, narodowa artystka Ukrainy Natalia Swyrydenko, przedstawiciel przedsiębiorstwa „Atopol” Dmytro Stukałow, w którego drukarni rodzą się świeże egzemplarze tego wydania. Prawdziwą ozdobą twórczego wieczoru były występy pianistki, laureatki międzynarodowych konkursów Ireny Szestierenko, duetu wokalnego „Błahodat natchnennia” w składzie Ireny Hołowacz i jej syna Dmytra, zespołu „Krosna” w składzie Sofijki Nesteruk, Olenki Widrycz i Iwanki Ziabluk. O tym wspaniałym zespole folklorystycznym czytelnicy będą mogli przeczytać w kolejnych numerach czasopisma.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

na przykład szlachetny Alfred z „Traviaty”, który daje kwiaty swojej ukochanej, albo podstępny Książę z „Rigoletta”. W charakterach i działaniach operowych postaci jest to, co dzieje się dzisiaj w naszym życiu, kiedy nam wszystkim brakuje szczerego uczucia do kobiety, wzajemnego szacunku, przyzwoitości, dobroci. — Często słyszymy, że opera to archaika, retro, a okazuje się, że aktualnie współbrzmi z teraźniejszością. — To nie archaika. Tak mówią nieświadomi ludzie. Opera, oczywiście, nie daje jakichś finansowych recept, ona wychowuje uczucia, leczy — człowiek w teatrze zapomina o wszystkich swoich kłopotach i znajduje odpowiedzi na naglące pytania. Opera to oczyszczające przeżycie. Moment prawdy przenika ludzi, różnych pod względem zawodów, charakterów, statusu społecznego. Przed jej wysokością Muzyką wszyscy są równi. Ona jednoczy, zachwyca i obdarowuje olśnieniami. Choćby nie wiem co mówiono, a wyżej od muzyki nie ma nic: od pierwszych dni życia człowiek słyszy maminą kołysankę. Całe nasze życie odbite jest w operach — nazwiska są różne, a bohaterowie ci sami, żyją obok nas, po prostu jedni zauważają to, inni — nie. — Czyli operowe postacie można zobaczyć i na placach, i w parlamencie, i na ulicach, i w urzędach? — Bez wątpienia. Opera to szkło powiększające wewnętrznego świata człowieka. — Jakich zmian pragnie Pana serce? — Przede wszystkim chciałbym, żeby zmienił się stosunek do klasyki. Jedną z oznak normalnego kraju jest popularyzacja, reklama muzyki klasycznej. Na Ukrainie tego nie ma, choć reklamują cokolwiek. Muzyka klasyczna była przed nami i będzie po nas, ale w kraju przybywa ludzi, którzy o niej nic nie wiedzą, nawet nie domyślają się, że w operze, filharmonii otwiera się świat niepojęty. Władza musi wyrzec się polityki antykultury i radykalnie zmienić stosunek do sztuki klasycznej. — Klasyka to czarnoziem, na którym wszystko rośnie, a u nas ten czarnoziem pokrywają asfaltem i budują kasyna czy banki. — Obecnie stało się to epidemią. Nasza niewychowana elita polityczna odwiedza estradowe gale w pałacu „Ukraina”, a do opery nie zna drogi. To nonsens. Na występach za granicą słyszę od impresario: „To mer miasta, a to minister, a to kongresmen”, albo „To nasz główny strażak, a to główny policjant”. Im opera jest potrzebna, interesująca. A kto widział naszego głównego strażaka albo mera w operze? — Tymczasem w przestrzeni kulturalnej jest wiele niskiej jakości. — Ponieważ politycy odgrodzili się od kultury, twórcy muszą się jednoczyć. Ludzi należy wychowywać, muszą rozumieć priorytety. To nieszczęście — topić w estradzie i popie klasykę, ona powinna być obok innych gatunków. W sztuce nie powinno być antagonistów, każdy gatunek ma prawo do pełnowartościowego istnienia. Ukraina obecnie cieszy świat czarem naszych kobiet i osiągnięciami kulturalno-artystycznymi, czasami — sportowymi sukcesami. Reszta pozostaje poza uwagą. Więc rozwijajmy i propagujmy naszą kulturę. Chciałbym, aby odwiedzanie opery stało się dla każdego człowieka tą prestiżową, niezbędną potrzebą, która poruszałaby w nim wszystkie najlepsze ludzkie cechy. Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

ALFABET ZNANYCH NAZWISK

Dramatyczny los życiowy stał się gwarancją tego, że śpiew Borka nabrał głębokiej czystości i szczerości. Człowiek, który nie posiada własnego bogatego wewnętrznego doświadczenia przeżyć, rozczarowań i olśnień, tak nie zaśpiewa. Ten śpiew płynie przez serce, od serca. Jest on w stanie zainteresować nawet tych, którzy opery nie słuchają i nie lubią, bo prawdziwa sztuka wykracza poza konwencje gatunkowe i osobiste upodobania. Przed wstąpieniem do Konserwatorium Kijowskiego Ihor Borko śpiewał w Narodowej Kapeli Bandurzystów, w męskim kwartecie „Jawir”, w zespołach wojskowych, ukończył wydział muzyczny instytutu pedagogicznego imienia M. Drahomanowa. W konserwatorium Ihor stał się ostatnim — ulubionym i błyskotliwym — uczniem niezapomnianego Kostiantyna Ohniewego. Kariera operowa Borka jest „podścielona” zdumiewająco stabilnymi zwycięstwami w prestiżowych konkursach wokalistów (od 1996 do 2003 roku), w szczególności w II Międzynarodowym Konkursie imienia M. Destinovej (śpiewała ona razem z Caruso) w Czechach, Międzynarodowym Konkursie Śpiewaków Operowych imienia Francisco Viñasa w hiszpańskiej Barcelonie (słynny włoski tenor Luigi Alva ze zdziwieniem stwierdził: „Nie wiedziałem, że na Ukrainie mogą być śpiewacy tak wysokiej klasy”), w VIII Międzynarodowym Konkursie Śpiewaków Operowych imienia Vincenzo Belliniego we Włoszech (prezydent konkursu Marcello Abbado porównał głos Ihora Borka do głosu wybitnego włoskiego śpiewaka Beniamino Gigliego). We Francji na IX Międzynarodowym Konkursie Śpiewaków w Akwitanii jego akompaniatorem w drugim i trzecim etapie była żona słynnego Nicolaia Geddy, Nadia, którą zachwycił głos ukraińskiego śpiewaka. Solista Narodowej Opery Ukrainy imienia T. Szewczenki Ihor Borko wygrał 5. Wielki Turniej Tenorów w polskim mieście Szczecin. W Zamku Książąt Pomorskich śpiewacy z różnych krajów wykonują popularne arie operowe, w szczególności Verdiego, Pucciniego, Donizettiego. Ulubieńca wybiera publiczność (głosuje ona kwiatami) oraz orkiestra. Ukraiński śpiewak stał się bezsprzecznym bohaterem konkursu, faworytem zarówno melomanów, jak i orkiestrantów. „Gazeta Wyborcza” napisała: „Ihor Borko olśnił blaskiem swojego aksamitnego głosu i wzruszył widzów”. Trzytysięczna publiczność wręczyła Ukraińcowi 894 róże i wybrała go Pierwszym tenorem, a muzycy orkiestry podarowali Ihorowi Borkowi żółtą koszulkę lidera z napisem „Ulubieniec orkiestry”. Lecz w dziwnym kraju, jakim jest Ukraina, droga twórczego człowieka usłana jest nie kwiatami, a cierniami. W ostatnim czasie utalentowanemu Ukraińcowi otwierała ramiona Ameryka, Rosja, Czechy, a oto Ojczyzna w osobie funkcjonariuszy od sztuki wykazuje niezrozumiałą obojętność. Ihor Borko błyskotliwie wykonuje partie tenorowe w „Poławiaczach pereł” Bizeta, w „Fauście” Gounoda, w „Łucji z Lammermoor” Donizettiego, w „Cyganerii” Pucciniego, „Traviacie” i „Rigoletcie” Verdiego. W jego repertuarze znajduje się niemało utworów, których prawie nie wykonują jego koledzy. Wśród nich, na przykład, aria Włoskiego śpiewaka z opery „Kawaler srebrnej róży” Richarda Straussa, aria Fernanda z opery Donizettiego „Faworyta”, aria Artura z opery Belliniego „Purytanie”, które są nie do zdobycia dla wielu tenorów. Z jego udziałem nakręcono dwa filmy muzyczne. W zbiorach Narodowego Radia znajduje się niemało utworów, które nagrał śpiewak. Ale na scenę Narodowej Opery „narodowe dobro” dopuszczają zbyt rzadko. — Panie Ihorze, co ciekawego wydarzyło się w Pana życiu artystycznym w ostatnim czasie? Przyznam, że niejedna noc była bezsenna w poszukiwaniu odpowiedzi. Potem w jednej z audycji radiowych nawet powiedziałem: „Drodzy moi słuchacze, proszę was, nie zadawajcie mi pytania, dlaczego nie śpiewałem Fausta w Narodowej Operze”. — Można się tylko dziwić: „wydał Pan na górę” wszystkie możliwe argumenty, Pana śpiewem zachwyca się Europa, Ameryka, Azja, ale na Ukrainie są na to obojętni. Niepokoi też to, że nasi wspaniali śpiewacy operowi mają znikomą dyskografię. Choć zdaniem licznych wielbicieli, takie głosy jak Pana, należy uwieczniać. Gdzie patrzą firmy nagraniowe, radio, telewizja? — Oni patrzą na rozreklamowanych, a ja nie umiem się reklamować. Choć mam naprawdę wielu wielbicieli-przyjaciół, to zapewne jeszcze więcej wielbicieli jest za granicą, gdzie do sztuki jest zupełnie inny stosunek. Dlatego właśnie wyjeżdżają tam nasi śpiewacy światowej klasy. Na zawsze. Mnie również wielokrotnie zapraszano. Ale jestem Ukraińcem, więc powinienem żyć na Ukrainie i pracować dla Ukrainy. Śpiewam, żeby ludzie nie zapominali swoich rodzinnych korzeni — ukraińskiej pieśni, ukraińskiej kultury.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

«OPERA ODZWIERCIEDLA NASZE WSPÓŁCZESNE»

Twórczość śpiewaka Ihora Borka to dar Boży i pracowitość, to antyteza słodkiej powierzchowności, to kwiat i owoc zarazem. Do Borka dokładnie pasują określenia „wyjątkowy tenor belcanto” i „złoty głos”. Jest prawdziwy. Zasłużony artysta Ukrainy, laureat międzynarodowych konkursów, ozdoba Opery Narodowej, zachwyca wszystkich arcydziełami światowej klasyki i muzyki ukraińskiej z mistrzostwem właściwym tylko wielkim śpiewakom operowym. — Spektakle w Operze Narodowej, gościnne występy, festiwale, nagrania nowych utworów. Ta praca przynosi satysfakcję i natchnienie: jestem potrzebny, zapraszają mnie. Podczas wielkiego tournée po Ameryce wykonywałem partie Alfreda w „Traviacie” Verdiego oraz Rudolfa w „Cyganerii” Pucciniego. Moimi partnerkami na scenie były solistki teatrów operowych w Petersburgu Maryjskim i w Sofii. Śpiewałem na scenach Florydy i Kalifornii, w miastach Savannah, Jacksonville, Tampa, Panama City, Miami, Portland i Naples. Usłyszałem wiele pochlebnych recenzji, ale najbardziej poruszył mnie zapał dyrektora Opery w Bostonie. Podbiegł do mnie i powiedział: „Mój Boże, pracuję tu tyle lat, ale tenora na tym poziomie nie słyszałem od dawna”. Oczywiście takie słowa są bardzo miłe, bo kryje się za nimi uznanie tego, że godnie reprezentujesz ukraińską szkołę wokalną i Ukrainę. — Jak trafił Pan do Opery Praskiej? — W Berlinie, w „Komische Oper”, dyrektorzy europejskich teatrów zebrali się na przesłuchania wokalistów. Zaproszono mnie, ponieważ słyszeli mój śpiew w Ameryce. Wtedy zainteresowała się mną Opera Praska, a ja zaśpiewałem tam partię Edgara w „Łucji z Lammermooru”. Następnie otrzymałem zaproszenie do śpiewania w kilku kolejnych spektaklach. Mam więc nadzieję, że rozpoczyna się współpraca z tym teatrem. Nieco wcześniej odbyły się gościnne występy w Rosji, w mieście Kazań, gdzie urodził się wielki Szaliapin. Z kazańskim zespołem operowym współpracuję już prawie siedem lat — od czasu tamtejszego Międzynarodowego Festiwalu Operowego im. Szaliapina, gdzie po raz pierwszy zaśpiewałem partię Rudolfa (\"Cyganeria\" Pucciniego). — A jak wygląda Pana sytuacja na Ukrainie? — Na ojczystej ziemi śpiewam nie tak często, jak bym chciał, ale dotyczy to wielu naszych solistów operowych. Zależy to nie tylko od czynników ekonomicznych, lecz także od upodobań kierownictwa Narodowego Teatru Opery i Baletu im. Szewczenki. Polityka repertuarowa jest taka, że prawie nie ma inscenizacji lirycznych i się ich nie planuje. Publiczności zazwyczaj proponuje się skomplikowaną i trudną w odbiorze muzykę. Są na przykład niezłe inscenizacje „Turandot” i „Manon Lescaut” Pucciniego, „Giocondy” Ponchiellego, ale to surowy pokład operowy. W repertuarze nie ma świątecznych, iskrzących, jasnych oper Mozarta, Rossiniego, Donizettiego, Belliniego, Bizeta. To bardzo poważna kwestia — jak układać repertuar. Od tego zależy twórcza realizacja i los śpiewaków. Zszokowało mnie, że zostałem odsunięty od inscenizacji opery „Faust” Gounoda, w której partia tenorowa jest napisana jakby dla mojego głosu. Swoje pierwsze nagrania zrobiłem 11–12 lat temu dzięki dyrygentowi orkiestry instrumentów ludowych Narodowej Kompanii Radiowej Ukrainy Swiatosławowi Łytwynence. Uwierzył we mnie i w miarę mojego rozwoju prowadził mnie jako śpiewaka. Wpływało to na dobór repertuaru, na jego bogactwo i złożoność. Zasłużony artysta Ukrainy Swiatosław Łytwynenko to bardzo subtelny muzyk; mogliśmy jedynie omówić „schemat” jakiegoś utworu, a on już to słyszał i czuł w melodyce, w palecie orkiestrowej, zdumiewająco znajdował barwy tembrowe, tworzył niezwykłe aranżacje. Dzięki temu utalentowanemu człowiekowi zrobiłem wiele nagrań arii i romansów w Narodowym Radiu. Według opinii słuchaczy nawet znane piosenki zabrzmiały na nowo; starałem się włożyć w nie własne spojrzenie, stawiałem sobie za cel, aby każdy utwór nie był podobny do nagrań innych wykonawców. Dodać i przekazać coś od siebie – to moje credo. Wydałem na świat tylko dwie płyty – „Z głosu ziemi mojej” i „Arie i piosenki neapolitańskie”. Wydawanie płyt kompaktowych na Ukrainie jest trudne, zazwyczaj odbywa się za własne pieniądze. Mimo wszystkich trudności uważam, że znajduję się we właściwym odcinku czasu i robię potrzebne rzeczy. Moje operowe postacie odzwierciedlają czas, jak,

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

atmosferze i pozytywnej energii, którą emanują dzieła sztuki z ceramiki, zaprezentowane tutaj w dużej ilości i tak wielkiej różnorodności. Projekt to krok w stronę biennale ceramiki. Wystawa jest bardzo pożyteczna, zapoznaje z różnymi kierunkami i eksperymentami współczesnych artystów, dowodzi, że ceramika wytrzymuje próbę wysokiej sztuki. To prawdziwa sztuka, bardzo polarna w swoich przejawach, która otwiera się w nurcie artystycznych idei XXI wieku i dryfuje między neoawangardą, tradycjonalizmem itd. Artyści dążą do nowatorstwa, ale jednocześnie dowodzą nierozerwalnego związku ze sztuką ludową, tradycjami narodowymi, tradycyjnymi źródłami”. Na drugim etapie projektu w sierpniu 2008 roku odbędzie się Ogólnoukraiński plener ceramiczny w Słowiańsku w obwodzie donieckim. Wezmą w nim udział autorzy najlepszych prac zaprezentowanych na wystawie. Trzecim etapem projektu stanie się wystawa „Ceramika Ukrainy. Oddech tysiącleci”, którą planują przeprowadzić w Narodowym Muzeum Historii w Pradze. A od 2008 roku planuje się raz na dwa lata przeprowadzać biennale ceramiki. Przygotowała Maria SKRYNNYK Zdjęcia Olesia DMYTRENKI twój duch…”. W drodze do celu Algirdas Kumža prowadził niezwykle szczery dziennik, szczegółowy i ironiczny. „Kiedy po podróży zacząłem pisać tę książkę, to znów powtórzyłem wyprawę himalajskimi kamieniami, lodem, wyprawę przez zamieć i zawieruchę” — opowiada autor. Na język ukraiński książkę przełożyła Olha Bondar, kijowianka, deputowana ludowa Ukrainy, która urodziła się i wychowała na Litwie. Jej pracę ocenił zarówno Pan Ambasador, jak i obecny na prezentacji kierownik wydziału międzynarodowego NSPU Serhij Borszczewski, który żartobliwie obiecał rekomendować do Związku także Algirdasa Kumžę za jego lekkie pióro i wyborną ukraińską mowę. Zapoznanie się z dorobkiem twórczym Ambasadora Republiki Litewskiej dało możliwość obecnym zobaczyć himalajskie krajobrazy, ludzi i zwyczaje. Patrząc na nie, rozumiesz, że w górach problemy stają się nieznaczące, tutaj rozmyślasz o wiecznym. Autor, wspinając się metr po metrze, wspominał i o rodzinnym domu, i o przyjacielskim wsparciu, i o własnym życiu. To właśnie jest filozofia bytu na ośmiu kilometrach w górę. KULTURA

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

CUD W GLINIANYM GARNKU

Dyrekcja Wystaw Artystycznych Ukrainy Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy wspólnie z Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej zaprezentowała Ogólnoukraińską wystawę „Świat glinianego cudu” w pomieszczeniach samego muzeum. Rozpoczyna ona wielki projekt artystyczny „Ceramika Ukrainy. Tradycje tysiącleci”. Po raz pierwszy od czasu uzyskania niepodległości przez Ukrainę zapoczątkowano długofalową, zakrojoną na szeroką skalę akcję popularyzacji i wsparcia ukraińskiej produkcji ceramicznej oraz fajansowo-porcelanowej. Projekt ma na celu ukazanie historii produkcji ceramicznej w przeszłości oraz współczesnego rozwoju sztuki ceramiki, fajansu i porcelany. Przeprowadzenie Ogólnoukraińskiej wystawy „Świat glinianego cudu” to pierwszy etap przedsięwzięcia. Wzięli w nim udział mistrzowie ludowi oraz profesjonalni artyści ceramicy z całej Ukrainy. W ekspozycji zaprezentowano 200 dzieł współczesnych artystów, które organicznie dopełniają stałą ekspozycję muzealną. Daje to możliwość pokazania szerokiego spektrum upodobań artystycznych oraz pełnego obrazu współczesnego stanu rzemiosła ceramicznego na Ukrainie. Wystawę otworzyli autorzy pomysłu, organizatorzy oraz historycy sztuki: Adriana Wialec, dyrektor Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej: „Witam wszystkich w Muzeum Ukraińskiej Sztuki Dekoracyjnej. Kiedy Dyrekcja zwróciła się do muzeum z propozycją bycia współorganizatorem ogólnoukraińskiej wystawy ceramiki, z radością się zgodziliśmy, ponieważ podobnego wydarzenia nie było przez wszystkie lata niepodległości Ukrainy. Przecież ceramika to fenomen światowej kultury. Jej historia jest niewyczerpana, tak jak sama kultura ludzkości. Kolekcja naszego muzeum liczy dziesiątki tysięcy zabytków ukraińskiej ceramiki od dawnych czasów do dnia dzisiejszego. Nasi specjaliści wspólnie z pracownikami Dyrekcji Wystaw Artystycznych pracowali nad jej stworzeniem, byliśmy pod wrażeniem bogactwa i różnorodności dzieł, które dzisiaj są tutaj prezentowane”. Wiktor Samarski, zastępca dyrektora ds. działalności wystawienniczej i naukowej Dyrekcji Wystaw Artystycznych Ukrainy: „Chcę podziękować pracownikom muzeum za to, że odpowiedzieli na naszą propozycję stworzenia takiego projektu. Pomysł dojrzewał długo, ponieważ u nas produkcja ceramiczna jest nieco pomijana przez historyków sztuki i publiczność, choć są to dzieła arcymistrzowskie. Historia sztuki zaczynała się od ceramiki trypolskiej i o Trypolu dowiedzieliśmy się dzięki wyrobom ceramicznym znalezionym podczas wykopalisk archeologicznych. Szkoda, że nie odwiedzili nas przedstawiciele Ministerstwa Kultury i Turystyki Ukrainy, ale cieszę się, że jest tutaj obecnych wielu artystów ceramików. Zaproszenia rozsyłaliśmy do wszystkich ośrodków, związków obwodowych i jest nam bardzo miło, że ludzie są gotowi wesprzeć ten projekt i wystawić swoje dzieła. Na wystawie zaprezentowano prace mistrzów ludowych oraz wysoce profesjonalną ceramikę. Uważam, że udało nam się zrealizować to, co zamierzaliśmy”. Zoja Czehusowa, historyk sztuki: „Jestem szczęśliwa, widząc tak niezwykłą wystawę i cieszę się atmosferą... Zdjęcie Kariny Wostriakowej. Serhij Borszczewski prezentuje książkę Algirdasa Kumży, zilustrowaną jego własnymi zdjęciami, i przedstawił kilka filmów z wyprawy, które można nazwać dokumentalnym dorobkiem litewskiej ekipy. Autor opowiada, jak wraz z doświadczonymi alpinistami wspinał się na jedną z najwyższych gór świata Sziszapangmę (8046 m). Ta góra jako ostatnia z czternastu „ośmiotysięczników” poddała się człowiekowi. Alpinisci przyznają, że ze wszystkich najwyższych gór Himalajów krajobrazy Sziszapangmy są najpiękniejsze, ale ma ona bardzo „kapryśny charakter” — huraganowe wiatry, podstępne szczeliny lodowe i lawiny. Karina WOSTRIAKOWA, Ołena MOROZOWA „Dlaczego podróżuję? Czasami protestuję, czasami uciekam, czasami sprawdzam swoje dziecięce sny...”. Te słowa to próba Algirdasa Kumży, Ambasadora Republiki Litewskiej na Ukrainie, wyjaśnienia swojego uzależnienia od niezależności, którą odczuwa turysta, pokonując pustynie, dżungle, góry. Majestatyczne góry Himalaje stały się tematem spotkania w przytulnym bocznym pomieszczeniu teatru „Kołeso”. Pan Ambasador zaprezentował swoją książkę „Himalaje. Dziennik jednej wyprawy”. Wyprawa, której kierownikiem był jeden z najsilniejszych litewskich alpinistów Saulius Vilius, zakończyła się udanym szturmem szczytu. Do wierzchołka dotarł tylko jeden z siedmiu Litwinów, Mindaugas Laskauskas (z zawodu stomatolog). Pan Ambasador pisze: „Dlaczego właśnie jemu było dane wejść? Cały czas czuł, że szczyt to jego cel, a wspinaczka to modlitwa. Nie mięśnie wznoszą w górę, a myśli. Kiedy idziesz w góry, najpierw wzmacnia się...

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

U ludu równonoc wiosenną uważano za święto i nazywano Dniem Jaryły

IV Ogólnoukraiński Festiwal-Konkurs dzieci i młodzieży „Szewczenko w moim sercu” Organizatorzy: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta”, „Szewczenkowski Fundusz — XXI wiek”. 5 kwietnia, sobota, Akademia Kijowsko-Mohylańska. 10.30—14.00 — przeprowadzenie konkursów: teatralnego, recytatorskiego. 15.00 — uroczyste zamknięcie festiwalu-konkursu, ogłoszenie laureatów. TRADYCYJNA KULTURA

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

W dłoni O. Koczubeja unikalny miecz z bursztynem, wykonany ze stali bułatowej. Ołena MOROZOWA, Karyna WOSTRIAKOWA Zdjęcia Karyny WOSTRIAKOWEJ. W minioną sobotę, w dniu równonocy wiosennej, kiedy to, według wierzeń pogan, wszystko co żywe budzi się do życia, w rejonie sołomiańskim przeprowadzono prawdziwą ludową Tołokę. Na spotkanie zaproszono również korespondentów «Słowa Proświty». Tołoką na Ukrainie od dawnych czasów nazywano prace społeczne: wykopać staw, zbudować tamę czy oczyścić górskie zwałowisko — wszystko to na pierwsze wezwanie starszyzny gromadziło społeczność do pracy. Takie sprawy społeczne wychowywały młodzież, zachowywały i pomnażały tradycje, jednoczyły. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN. ZAPOWIEDŹ

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

TOLOKA W JABŁONIOWYM SADZIE

sprawy — wspólnie z administracją rejonu sołomiańskiego zajęła się agencja producencka „Studio inicjatyw artystycznych”. Tak powstał pomysł przeprowadzenia „Artystycznej toloki w jabłoniowym sadzie”, w ramach której zaprezentowano nowy plan rekonstrukcji i rozwoju parku krajobrazowego „Orlatko”. Ulubione miejsce dzieci i ich rodziców obiecano przekształcić w prawdziwy ogród kwiatowy z różową magnolią, zielonymi drzewami i krzewami o dziwacznych kształtach. Pojawią się także nowa letnia estrada i altana. Zauważmy, że toloka okazała się nie tak liczna, jak liczyli organizatorzy. W większości przyszły dzieci i osoby w podeszłym wieku. Prawdopodobnie ukraińska młodzież wciąż nie jest gotowa do wspólnotowego działania. Na przykład jeszcze do połowy XIX wieku w wielu ukraińskich wsiach po weselu cała wieś budowała młodej parze nowy dom. Wszystko robili zgodnie, wesoło, szybko. Działanie rozpoczynał starszyzna, który wykonywał pierwszą symboliczną czynność na placu budowy. Dalej włączali się wszyscy mieszkańcy wsi. Praca była połączona z muzyką, śpiewem, zabawą i żartami. Po zakończeniu toloki (domy w dawnych czasach budowano prosto i solidnie w ciągu jednego dnia) cała społeczność zbierała się przy wielkim stole z poczęstunkiem od młodych, tańcami, igraszkami i pieśniami. Świętowano do rana doniosłe wydarzenie — nowy dom dla nowej rodziny. Przywrócić dobrą tradycję — zbierać się razem dla dobra społecznego. Demonstracja elementów bojowego hopaka w szarawarach i jaskrawych wyszywankach wymachiwali kijami, buławami, wyostrzonymi sierpami. Skakali i budzili w obecnych grozę bojowymi okrzykami. Co ciekawe, wbrew tradycjom, wśród kozaków była dziewczyna, która sprawnie demonstrowała starodawne techniki walki. W ludzie zrównanie słoneczne uważano za święto i nazywano Dniem Jaryły. Mówią, że pod względem energetycznym jest to jeden z najsilniejszych okresów całego roku. Po długiej zimie ziemia budzi się do życia, a wraz z nią ludzie. Ktoś z obecnych na toloce zauważył: dożyliśmy do tego, że dziwnie jest tak się zebrać i sadzić drzewa, a morderstwa i kradzieże teraz nikogo nie dziwią. Być może, aby znać prawdziwą cenę cudzej pracy, cenić otaczających ludzi i środowisko, warto przychodzić do parku nie po to, by pić piwo, a by posadzić jabłonkę… weekendy, zbierając śmieci czy rozwieszając budki lęgowe w parku publicznym. Jednak nieliczność widzów w żaden sposób nie odbiła się na atrakcyjności wydarzenia. Występem ucieszył zespół pieśni ukraińskiej pod kierownictwem Wołodymyra Jaremczuka — chór a cappella wykonał obrzędowe pieśni wiosenne. Pokazowe walki zapaśnicze na pasy — elitarna odmiana sztuk walki (jej celem jest wyprowadzenie przeciwnika z równowagi), znana z czasów trypolskich oraz scyto-sarmackich — zademonstrowali członkowie Ukraińskiej federacji zapasów na pasy. Ale szczególnie porywające były występy uczniów Ogólnoukraińskiej szkoły kozactwa charakternego, którzy opanowują ćwiczenia bojowe i treningowe kozaków z elementami sztuk walki Trygław, Spas i Hopak. Kolorowe postacie z osełedcami na ogolonych głowach, w szarawarach i jaskrawych wyszywankach wymachiwali kijami, buławami, wyostrzonymi sierpami. P.o. redaktora naczelnego Walentyna DAWŁYDENKO. Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks). Aktywiści porządkują teren. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57. Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55. Dział korekty Iryna STELMACH, Ołena SZYŁHA 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55. Redaktor dyżurny Ulana HLIBCZUK. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10D, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org.ua. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301213. Nakład — 22000. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 08013 4820095780016

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин