Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
Ukraińskie marzenie Tarasa Szewczenki
Слово Просвіти, №13 за 2013 рік
Na rok przed 200-leciem Tarasa Szewczenki warto zastanowić się nad jego wizjonerstwem, przenikaniem przyszłości Ukrainy, a szerzej — nad ukraińskim marzeniem poety, zarówno w jego ogólnonarodowym, jak i indywidualno-prywatnym wymiarze. Wołodymyr Panczenko, profesor Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Ech, gdyby tak, gdyby tak znaleźli to, co tam pochowali, nie płakałyby dzieci, matka nie martwiłaby się. To wersy z wiersza „Rozryta mogiła”; ten sam motyw ukrytego skarbu jest także w poemacie-misterium „Wielki loch”. I w obu utworach mowa o symbolu narodowej woli — zdawałoby się, zagubionej na chwiejnych drogach historii, jednak nie, mówi poeta: „starzy ojcowie” do czasu ukryli ten skarb i prędzej czy później zostanie on odnaleziony. Tutaj warto przypomnieć, że „Rozryta mogiła” i „Wielki loch” zostały napisane przez Tarasa Szewczenkę w czasie jego „trzech lat”, kiedy u poety pojawiło się poczucie jego szczególnego przeznaczenia. Powróciwszy na Ukrainę po 14 latach rozłąki, zobaczył nie wymarzoną w wyobraźni, a realną Ukrainę, która stanęła przed jego oczami jako wielka ruina. Obraz niemal całkowitej zagłady narodu nie mógł nie wstrząsnąć poetą. Poczucie swojego szczególnego przeznaczenia, które obudziło się w Szewczence w latach 1843—1845, oznaczało, że musiał stać się głosem niemej Ukrainy, musiał powiedzieć za wszystkich, pokonać własną rozpacz, zapalić ogień narodowego ideału, przekląć tajnych i jawnych wrogów, rozdmuchać iskrę miłości w każdym, w kim ona jeszcze żarzyła się. W utworach okresu „trzech lat”, jak zresztą i w poezji późniejszego okresu, Taras Szewczenko wyraził najważniejsze dla ukraińskiego narodu prawdy, swoiste dziesięć przykazań, w których odbiły się jego wyobrażenia o ukraińskim marzeniu i o tym, co stoi mu na przeszkodzie. Oto one. Przykazanie pierwsze. Nie liczcie na szczęście poza „swoją chatą”. W przesłaniu „I martwym, i żywym...” jest błyskotliwa formuła samorealizacji narodu: W obcym kraju nie szukajcie, nie pytajcie tego, czego nie ma i na niebie, nie tylko na obcym polu. W swojej chacie swoja i prawda, i siła, i wola. „Swoja chata” u Szewczenki — szczyt narodowych marzeń. Swoja chata — to możliwość samorealizacji na podstawie rodzimych tradycji, własnych, a nie narzuconych rozumień prawdy, historii, moralności... O „swojej prawdzie”, ostro przeciwstawionej „prawdzie” oficjalnych historiografów, Taras Szewczenko polemizował w wierszu „Chołodny Jar”, broniąc hajdamaczyzny zarówno przed niszczycielskimi wyrokami Apolona Skałkowskiego, jak i w ogóle przed zamiarami wszelkich „głodnych wron”... „przepisywać historię”, utrwaloną w narodowej pamięci historycznej... Szewczenko wiedział: droga do samorealizacji — długa i cierniowa; wymaga ona przede wszystkim przebudzenia uśpionej Ukrainy. Wśród wielu odcieni znaczeń, jakie ma u Tarasa Szewczenki słowo „sen”, jest i takie: sen — to letarg, to uśpienie, które paraliżuje świadomość i wolę. „Ona zasnęła, car Mikołaj ją uśpił”, — napisał pewnego razu o ukraińskiej woli nasz poeta, i te słowa brzmiały jak przerażająca diagnoza tych bolączek, którymi towarzyszy upokorzenie narodu. Od uświadomienia sobie tragicznej paradoksalności sytuacji, kiedy żyć przychodzi „na naszej — nie swojej ziemi”, od upokorzenia i uśpienia, — do „swojej chaty” — kolosalna dystancja, ale w tym właśnie rzecz, że Szewczenko w pewnym momencie poczuł w swoim słowie tę siłę, która jest zdolna budzić uśpionych. Przykazanie drugie. Wiedzcie, że największe zło Ukrainy — w jej „bękartach”, w nieszczęsnych przewodnikach, „wujach ojczyzny obcej”. Pytanie o elitę dręczyło Tarasa Szewczenkę szczególnie ostro. Towarzyszyły mu bolesne rozmyślania o fenomenie narodowego odstępstwa poturnaków, renegatów, „bękartów Katarzyny”. W „Rozrytej mogile” po raz pierwszy wystawił historyczny rachunek Bohdanowi Chmielnickiemu, — oczywiście za ugodę perejasławską z 1654 roku. Ale temat Bohdana nabiera u Szewczenki bardziej uniwersalnego znaczenia: mowa, w końcu, w ogóle o renegatach dawnych i współczesnych. Kluczowym zaś utworem Tarasa Szewczenki, w którym skoncentrowane są jego rozmyślania o elicie/quasi-elicie, jest jego przesłanie „I martwym, i żywym, i nienarodzonym rodakom moim...”. Nieuchronnie pojawia się pytanie o adresata przesłania. Kim oni są, ci martwi, żywi i nienarodzeni rodacy, do których zwraca się poeta i do których zaadresowano tyle jego sarkastycznych słów? Odpowiedź jest oczywista: „swoje” państwo, Ukraińcy-renegaci, „intelektualiści” XIX wieku, których potencjał realizuje się na korzyść obcego, a nie swojego. Zakończenie na str. 2. Siła wyobraźni Szewczenki, jak wiadomo, w czasach dzieciństwa stymulowana była takimi czynnikami, jak skłonność do samotności, tajemniczość, koncentracja na życiu swojego wewnętrznego „Ja”, wyjątkowa wrażliwość emocjonalna. Gdzieś wtedy, w dziecięcych latach, Taras słyszał podania o ukrytych przez hajdamaków skarbach, słyszał legendę o Zwenigorze, z wierzchołka której w czasie niebezpieczeństwa rozbrzmiewał trwożny dzwon, — i później, w 1843 roku, artystyczna fantazja poety przekształciła te historie w niezwykle pojemną metaforę, symbol skarbu, którego poszukują wrogowie Ukrainy, — jednak odnaleźć nie mogą. Jeśli chodzi o dzieci matki Ukrainy, to one ślad do skarbu zgubiły, chociaż, wierzy poeta, nie na zawsze. IWANOWI DZIUBIE. DO 95-lecia OLESIA HONCZARA. 10–12 NIEPOWTARZALNY ANATOLIJ PASZKIEWYCZ
с. 2 · сторінка оригіналу ↗
Zakończenie. Początek na str. 1. Szewczenko widział, że małorosyjska quasi-elita jest zarażona wirusem narodowego odstępstwa. Jest ona bezliczna, a kryzys tożsamości, zasymilowanie, ucieczka od własnego narodowego „Ja” i płaszczenie się przed obcymi nieuchronnie prowadzą do chorób moralnych, które zaczynają się od utraty elementarnej godności. Centralna część przesłania Szewczenki to właściwie polemika o historii. Można by ją nazwać zrywaniem masek: poeta zdecydowanie żegnał się z romantycznymi wyobrażeniami o bohaterskiej kozackiej przeszłości, o Hetmanszczyźnie. Teraz, w 1845 roku, otworzyły się przed nim nowe, znacznie gorzkie prawdy. Przeczytajcie znowu tę sławę. I czytajcie od słowa do słowa, nie mijajcie ani tytułu, ani tej przecinki, wszystko rozbierzcie… i zapytajcie wtedy siebie: kim my jesteśmy?.. Czyimi synami? jakich ojców? Kim? za co zakuci?.. To zobaczycie, że oto co wasi sławni Brutusowie: Niewolnicy, podnóżki, błoto Moskwy, Warszawskie śmiecie — wasi panowie, Jasnowielmożni hetmani. Czegoż wy się chwalicie, wy! Synowie serdecznej Ukrainy! Wyobraźmy sobie na chwilę, że czytelnik tych wersów to ktoś z właścicieli Trościańca (ród Skoropadskich), albo Sokiryniec czy Dihtiarów (Gałaganowie), albo Zguriwki (Koczubejowie)… To im rzucił słowa, które później będą powtarzane niezliczoną ilość razy jak zaklęcie: „I cudzego się uczcie, / I swego nie porzucajcie, / Bo kto matkę zapomina, / Tego Bóg karze, / Tego dzieci się wyrzekają, / Do chaty nie wpuszczają”. Wydawałoby się, że gniew poety właśnie osiągnął punkt wrzenia. Jednak nie: Szewczenko nie ograniczy się do inwektyw i sarkazmu. Nie zapomni, że alternatywa dla synów marnotrawnych, mimo wszystko, istnieje. Myślę, że główny autorski przekaz polega jednak nie na tym, by potępić zbłąkanych, a na tym, by dać im szansę. Quasi-elicie proponuje się stać elitą narodową. Poeta wzywa synów marnotrawnych do powrotu do „wielkiej ruiny”, wyjścia na drogę miłości do „swojej chaty” i uświęca to przyszłe nawrócenie do Ukrainy jako czyn sprawiedliwy, jako drogę „swojej mądrości”. I oczywiście, Szewczenko nie byłby Szewczenką, gdyby na końcu — znowuż, całkiem po apostolsku, lecz i bardzo po ludzku zarazem — nie uchylił zasłony przed przyszłością. Tą przyszłością, w której spełniają się najbardziej zdumiewające narodowe marzenia: Obniżcież, bracia moi, Najmniejszego brata — Niech matka uśmiechnie się, Zapłakana matka. Pobłogosławi dzieci swoje Twardymi rękami I dzieciątka pocałuje Wolnymi ustami. I zapomni się wstydliwa Dawna godzina, I ożyje dobra sława, Sława Ukrainy, I świat jasny, nie wieczorny Cicho zajaśnieje… Obniżcież, bracia moi, Modlę was, błagam! Czym to jest, jeśli nie wcielonym ukraińskim marzeniem, wycierpianą, tak upragnioną idyllą, w której wszystko podyktowane jest miłością? Taras Szewczenko wierzył, że marzenie jest osiągalne, jeśli różnoliką ukraińską wspólnotą będzie kierował główny, jednomyślny imperatyw: Bóg i Ukraina. Przykazanie trzecie. Nie krzywdźcie „najmniejszego brata”. W swoich narodowych marzeniach i roszczeniach, uważał Szewczenko, ważne jest, by nie zapomnieć o najbardziej upodlonym, społecznie skrzywdzonym, bo co warta „swoja chata”, jeśli pospolitemu ludowi żyje się w niej nędznie? Szewczenkowski ideał sprawiedliwości społecznej odgaduje się w wielu jego poetyckich wizjach, włącznie z napisaną w petersburskim kazamacie idyllą „Sadek wiśniowy koło chaty”. Kluczem zaś do zrozumienia tego ideału mogą być końcowe słowa wiersza „Bywały wojny i wojskowe zwady” — o „niebogatych— nieubogich”, czyli — o „klasie średniej”, jak byśmy powiedzieli teraz! Przykazanie czwarte. Pamiętajcie o sądzie Pańskim i sądzie ziemskim. W wierszach i poematach Szewczenki nie raz zdarzają się niemal apokaliptyczne obrazy ziemskiego piekła. Oto — głos matki-Ukrainy w tymże „Rozrytym grobie” z 1843 roku: Stepy moje sprzedane Żydowi, niemocie, Synowie moi na obczyźnie, Na cudzej robocie. Dniepr, brat mój, wysycha, Mnie porzuca, I mogiły moje miłe Moskal rozrywa. A oto (w przesłaniu „I martwym, i żywym...”) — o krzywdach społecznych w wykonaniu „ogłuchłego” państwa, niezdolnego usłyszeć niedoli tych, których wyzyskuje: Kajdanami się wymieniają, Prawdą handlują. I Pana znieważają, Ludzi zaprzęgają W ciężkie jarzma… Słowa znaleziono takie, że trudno powiedzieć, gdzie kończy się ból i zaczyna wściekłość... Przypomnienia o Panu w przesłaniu Szewczenki brzmią jak refren. Poeta nieustannie przypomina o Bożym sądzie, o tym, że pomnażanie zła na ziemi jest równoznaczne ze zniewagą Pana. On i w innych utworach nie raz będzie apelował do chrześcijańskiej świadomości tych, do których adresowane były jego słowa. Autorytet Boga, jego przykazań wydawał mu się najważniejszym, najsilniejszym — może nawet ostatnim argumentem w polemice z tymi, którzy czynią zło. Prawda, nie zapominał Szewczenko i o sądzie ziemskim, przejrzyście nawiązując do zemsty pospolitego ludu, doprowadzonego do granicy rozpaczy, którą należałoby nazwać egzystencjalną: Orzą nieszczęście, Nieszczęściem zasiewają. A co urodzi? Zobaczycie, Jakie będą żniwa! Opanujcie się, niedoludzie, Dzieci obłąkane! W jeremiadach Szewczenki nietrudno usłyszeć adresowaną do synów marnotrawnych Ukrainy groźbę strasznego sądu, który dokonywać się będzie już nie w niebiosach, a na ziemi: Opanujcie się! bądźcie ludźmi, Bo nieszczęście was czeka. Rozkują się wkrótce Zakuci ludzie, Nastanie sąd, przemówią I Dniepr, i góry! I popłynie strumieniami Krew w sine morze Dzieci waszych… Szewczenko nie szuka granic dla swojego ostrego sarkazmu — wieszczy straszny paroksyzm zemsty „niemądrego” i „nieuczonego” prostego ludu, krwawą żywiołowość, apokalipsę, która nieuchronnie nastanie, jeśli „dzieci obłąkane” nie opamiętają się. Ale wyobrażenie o zemście nie pozostawało u Tarasa Szewczenki niezmienne. To w młodości wzywał „dobrze naostrzyć siekierę i zabrać się już budzić nędzną wolę”; to w „Testamencie” mobilizował skrzywdzonych hasłem zerwania kajdan i skropienia ich „wrogą złą krwią”, — a oto w jednym z ostatnich wierszy Szewczenki w obrazie odnowy, która nadchodzi, pojawiły się nieco inne intonacje i słowa: wspomniawszy siekierę, poeta tym razem jakby zaprzeczył samemu sobie (chociaż ogólnie obraz zemsty pozostawał groźny). Chodziło o alegoryczny „stary dąb”, toczony przez korniki: A od korzenia cicho, lubo Zielone pędy rosną. I wyrosną; i bez siekiery Aż zaryczy i zahuczy Kozak bezgłowy upadnie, Roztrzaska tron, porwie purpurę, Rozgniecie waszego idola, Ludzkie korniki. Nianie, Wujkowie ojczyzny cudzej. „Kozak bezgłowy” tutaj symbolizuje „pospolite” — póki co bezelitarne! — ukraińskie bytowanie, które, w końcu, nie może trwać wiecznie właśnie tak, w nieładzie i beznadziei. Szewczenko wieszczy nieuchronne nadejście innego życia, więc wiersz kończy się skrawkiem przyszłej idylli, spełnionego marzenia — jakby przed wewnętrznym wzrokiem poety znów zamigotał jego „sadek wiśniowy”. Motyw sądu brzmi i w „Dawidowych psalmach” Szewczenki. „Ziemskich władców” tutaj sądzi „Niebiański Władca”, przy czym znowu — za krzywdy społeczne: „Dokąd będziecie ściągać I krew niewinną rozlewać Ludzi ubogich? A bogatym Sądem łukawym pomagać?” Ostatnia replika Pana szczególnie znamienna — o „łukawym sądzie”, który obsługuje bogatych, a nie prawo. Psalm kończy się charakterystycznym zwróceniem do Boga: „Wstańże, Boże, sądź ziemię /I sędziów łukawych”. Całkiem oczywiste, że nie chodzi o jakąś jednorazową akcję: oto już i nam zrozumiałe, że „Niebiańskiemu Władcy” pracy w tym kierunku wystarczy na długo. Przykazanie piąte. Strzeżcie się moskiewskich objęć.
Natrętne polityczne uściski w pewnych sytuacjach przypominają zaproszenie do „procesów integracyjnych”. O tym, czym się one kończą, Taras Szewczenko pisał nie raz. W poemacie „Wielki loch” trzy dusze dziewczęce karzą się za mimowolne grzechy. Jedna — za to, że przeszła z pełnymi wiadrami drogę Bohdanowi Chmielnickiemu, kiedy „jechał on do Perejasławia Moskwie przysięgać...”. Druga — że „Carowi moskiewskiemu konia napoiła” (czyli — Piotrowi I w przededniu spalenia i splądrowania Baturyna). Trzecia — za to, że uśmiechnęła się do Katarzyny II, kiedy ta płynęła „Do Kaniowa po Dnieprze”. Z tych małych, pozornie zupełnie znikomych grzechów, według logiki autora „Wielkiego lochu”, powstała dramatyczna mistyka ukraińskiej historii — utrata wolności. Jako satyra na imperialne „uszczęśliwianie” podbitych narodów postrzegany był i jest poemat Szewczenki „Kaukaz”. Wyraźnie słychać w nim polemikę z Puszkinem jako autorem „Jeńca kaukaskiego” oraz wiersza „Oszczercom Rosji” z charakterystyczną dla nich gloryfikacją militarnego podboju przez Rosję narodów Kaukazu i Polski. Jak wiadomo, poemat „Kaukaz” Szewczenko zadedykował swojemu przyjacielowi Jakowowi de Balmenowi, zabitemu na wojnie Rosji z Czeczenią. Poeta w myślach zwracał się do niego słowami tęsknoty i żalu: „Mój Jakowie dobry! Nie za Ukrainę, A za jej kata przyszło przelać Krew dobrą, nie czarną. Przyszło wypić Z moskiewskiej czaszy Moskiewską truciznę!”. Smutek tych słów jest podwójny: Szewczenko żałuje straconego młodego życia, ale tęskni także dlatego, że to daremna strata, że krew Jakowa nie za rodzinny kraj została przelana: wypił ją nienasycony moloch moskiewskiego samodzierżawia... Przykazanie szóste. Znajdujcie w sobie siły, by być jednomyślnymi przynajmniej wobec zewnętrznych zagrożeń. O jednomyślności jako źródle siły mowa jest w wierszu „Chołodny Jar”: Do Jaru wtedy schodzili się, Jak z krzyża zdjęci, Ojciec z synem i brat z bratem Jednomyślnie stanąć Na wroga łukawego, Na srogiego lacha. Natomiast w poematach „Irzawiec” oraz „Mnich” Szewczenko rozmyśla o tragicznej niezdolności wodzów do porozumienia się między sobą. Jako symbol rozłączonych sił „jawili się” mu Iwan Mazepa i „fastowski pułkownik” Semen Palij. Smutnym finałem ich konfrontacji stał się rok 1709, stąd żal, rozczarowanie, a przede wszystkim gorzkie wyrzuty poety: Doradziła matka, Jak pszeniczkę pożąć, Połtawę dostać? Oj pożęliby, gdyby byli Jednomyślnie stanęli I z fastowskim pułkownikiem Hetmana jednali. Za brak jednomyślności Szewczenko wyrzuca obu: i Palijowi, i Mazepie. Ale nie tylko im: za tymi dwoma imionami stoi lud pospolity, „my”. „Gdyby byli jednomyślnie stanęli”; gdyby „z fastowskim pułkownikiem hetmana jednali” — to powiedziane jest o całym narodzie, o nas. Przykazanie siódme. Cencie wolność, a kiedy jej nie ma wokół — cencie wolność wewnętrzną. Poezja Tarasa Szewczenki to, jak powiedzieliby w Kijowie i Lwowie, cała „Karta wolnego człowieka”. Wzorem wolnego człowieka był dla niego Jan Hus, heretyk, profesor Uniwersytetu Praskiego, kaznodzieja, który podniósł głos w obronie ojczystej wiary, za co został spalony przez inkwizycję. Samopoświęcenie Jana Husa tym bardziej poraża, że sam dobrze rozumiał: lód strachu i niewoli nie od razu opuści „prostych ludzi”, a ktoś z nich jeszcze chrustu dorzuci do stosu, na którym palą „heretyka”... Ale mimo wszystko: ktoś musi budzić ciemnych... Według logiki Szewczenki jest coś straszniejszego niż niewola okoliczności. Tym „czymś” jest niewola wewnętrzna, więzienie zbudowane we własnej duszy. O tym, o życiu jako wiecznym wyborze moralnym, pisał w wierszu „Mijają dni, mijają noce...”, zwracając się do losu z namiętną prośbą: Nie daj spać chodzącemu, Sercem zamierać I zgniłą kłodą Po świecie walać się. A daj żyć, sercem żyć I ludzi kochać, A jeśli nie... to przeklinać I świat podpalić! Strasznie wpaść w kajdany, Umierać w niewoli, A jeszcze gorzej — spać, spać I spać na wolności, I zasnąć na wieki wieków, I śladu nie zostawić Żadnego, wszystko jedno, Czy żył, czy zginął! Oto tak uderzające alternatywy moralne. Sen duszy, jak wiadomo, rodzi potwory albo czyni człowieka martwym za życia. Dlatego też czyta się te wersy Szewczenki jako rozpaczliwy zryw ku wolności i temu wiecznemu niepokojowi serca, który jest życiem. Przykazanie ósme. Nie zazdrośćcie bogatym. 4 października 1845 roku Taras Szewczenko napisał wiersz, który tak właśnie się nazywa: „Nie zazdrość bogatemu...”. „Nie zazdrość bogatemu: Bogaty nie ma Ani przyjaźni, Ani miłości — on wszystko to wynajmuje”. A w finale wiersza — niespodziewane smutno-stoickie uogólnienie: „Nie zazdrośćże nikomu. Patrz wokół siebie: Nie ma raju na całej ziemi. Ale nie ma go i w niebie...”. Szewczenko wiedział, że ubóstwo rodzi złość, a bogactwo — nienasycenie. Nienasycenie zaś należało do największych wad w moralnym katechizmie Szewczenki — w przeciwieństwie do prawości, która zakłada wierność cnotom chrześcijańskim. Przykazanie dziewiąte. Wierzcie w swoją przyszłość — wbrew beznadziei wierzcie. Marzenia Szewczenki przypominają jakieś apostolskie czary: wydaje się, że on nakłania, wywołuje nadzieję, zapala zwątpiałych swoją wiarą w przyszłość. Ileż razy wyobraźnia poety malowała obrazy ukraińskiego szczęścia; nawet najbardziej ostre jego utwory są rozjaśnione marzeniem o „świecie jasnym nie wieczornym”, który kiedyś w końcu „cicho zajaśnieje”. Jak przystało na proroka, nie mógł, nie miał prawa zostawiać swojego i tak cierpiącego narodu sam na sam z rozpaczą. Marzył sam — i zapalał tych, którzy słyszeli jego słowo, swoim marzeniem o innej, lepszej, szczęśliwszej Ukrainie. Przykazanie dziesiąte. Umiłujcie Ukrainę. W carskiej Rosji, a potem w ZSRR, kochać Ukrainę było wolno, jednak tylko w specjalnie wyznaczonych miejscach. Na przykład w kazamacie. Właśnie w petersburskim kazamacie Taras Szewczenko napisał wiersz „Czy my jeszcze zejdziemy się znowu?”, który przypomina cichą rozmowę poety z przyjaciółmi z bractwa. Jednak „ponad głowami” członków bractwa Szewczenko zwracał się także do nas: Ukorzcie się, módlcie się do Boga I wspominajcie jeden drugiego. Swoją Ukrainę kochajcie, Kochajcie ją... W czasie srogim, W ostatnią ciężką minutę Za nią Pana Boga proście. Szewczenko nie raz nazywał Ukrainę Matką: to „zapłakaną”, to „uśmiechniętą”, to pochyloną w błogosławieństwie nad swoimi „dzieciątkami” — i tymi, które kochały ją od kołyski, i tymi, które powróciły do niej, przestawszy być „bękartami”. Szewczenko zostawiał szansę także dla nich, zwoływał wszystkich zbłąkanych i niewiernych: szukajcie i znajdźcie ukryty skarb; wracajcie do swojej Matki! I nawet Boga brał na wspólnika w tych swoich zaklęciach: „Bo kto matkę zapomina, Tego Bóg karze, Tego dzieci się wyrzekają, Do chaty nie wpuszczają”. I to szczególnie poraża w Szewczence: od bólu mógł stać się zły, jednak nie okrutny. Od okrucieństwa i chłodu ratował się wielką miłością do Matki, rozpuszczając nią nawet obojętne i zapominalskie dusze. Szewczenko nigdy nie budował ze swojej miłości celi dla samotnika. Raczej wznosił wysoką wieżę strażniczą, z której wymachiwał pochodnią, rozsypując iskry wokół. Chłoszcząc nie raz „prawnuków podłych”, wierzył w możliwość przejrzenia zaślepionych i zbłąkanych. 19 grudnia 1845 roku we wsi Wjunyszcze Taras Szewczenko sparafrazował psalmy Dawidowe i w 137. psalmie powiedział tak: „I jeśli zapomnę cię, Jeruzalem, zapomniany będę...”. Te słowa aż proszą się o to,
aby zostać sparafrazowanymi: kiedy zapomnimy o tobie, Tarasie, zapomniani będziemy. Zapomniani — jeśli nie będziemy od czasu do czasu zrzucać z siebie marności ludzkiej i myśleć o tym, o czym myślał on; jeśli nie umiłujemy swojej, naszej, choć i umęczonej przez „bękartów”, ale mimo wszystko wiecznej Ukrainy tak, jak on chciał, abyśmy kochali ją... P.S. Podstawą artykułu jest referat wygłoszony podczas uroczystej Akademii z okazji 199. rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki we Lwowskim Narodowym Uniwersytecie im. Iwana Franki. Wołodymyr PANCZENKO
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
