Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗
ZAANGAŻOWANI W SPRAWIEDLIWOŚĆ
Слово Просвіти, №18 за 2011 рік
Nadia KYRIAN. Wszystko zaczęło się od tego, że w 1994 roku do Kijowa ze Stanów Zjednoczonych przyjechała Nadia Switłyczna, aby odebrać Nagrodę im. Tarasa Szewczenki, którą przyznano im wspólnie z bratem, znanym pisarzem i dysydentem Iwanem Switłycznym. Podczas wręczania nagrody oświadczyła, że swoją część przekazuje na Fundusz utworzenia Muzeum Szistdesiatnyctwa (Muzeum Pokolenia Lat Sześćdziesiątych) w Kijowie. W Ameryce kierowała organizacją „Prawa człowieka XX wieku” (Zagraniczne Przedstawicielstwo Helsińskiej Grupy), pracowała w Radiu „Swoboda”, dokąd przesyłano wiele materiałów dysydenckich, prawoczłowieczych i literackich. W ten sposób u Nadii Switłycznej zgromadziło się wielkie archiwum, które stało się podstawą przyszłego muzeum. „Szistdesiatnyctwo” to swoisty Ruch Oporu wobec ówczesnego systemu. Ośrodkami, w których rodził się ten ruch na początku lat 60. XX wieku, były „Klub Twórczej Młodzieży” w Kijowie oraz podobne kluby, które działały we Lwowie („Prolisok”), w Odessie i w Dnieprze. Ich przedstawiciele to artyści, inteligencja, którzy zbierali się i organizowali różnorodne wieczory. Wszyscy oni byli zjednoczeni ideą narodowo-patriotyczną — zarówno bezpartyjni, jak i ci, którzy dopiero co byli lub nadal pozostawali komsomolcami, komunistami. Władza bardzo szybko to wyczuła i zaczęła odpychać ich od siebie lub wręcz prześladować. W tym kręgu byli Wasyl Symonenko, Mychajłyna Kociubynśka, Ałła Horska, Wasyl Stus, Wiaczesław Czornowił, Ludmyła Semykina, Hałyna Sewruk, Łeś Taniuk, Jewhen Swerstiuk, Iwan Dziuba, Mychajło Brajczewśkyj oraz inni znani ludzie — nie tylko artyści, pisarze, ale także naukowcy. Było wielu młodych ludzi: z Instytutu Cybernetyki, Fizyki, Fizyki Jądrowej i innych uczelni. Zdaniem Nadii Switłycznej, Muzeum Ukraińskiego Więźnia Politycznego (od najdawniejszych czasów do dziś), które tworzył wówczas Jewhen Proniuk, nie obejmuje Ruchu Oporu w całości. Bo przecież, na przykład, Liny Kostenko, Iryny Żyłenko, Wołodymyra Drozda, Jewhena Hucała i wielu innych nikt nie więził, byli oni uciskani w inny sposób, ponieważ mieli własne zasady estetyczne i poglądy, które nie podobały się władzy. Był to również opór, to, co później nazwano szistdesiatnyctwem. Z łona szistdesiatnyctwa wyrośli później znani dysydenci, więźniowie polityczni, którzy w Niepodległej Ukrainie zostali deputowanymi ludowymi. To zjawisko trzeba badać, studiować, popularyzować, czemu miało sprzyjać muzeum. Aby zapoczątkować Muzeum Szistdesiatnyctwa, Nadia Switłyczna stworzyła grupę inicjatywną. Oprócz Nadii Switłycznej weszli do niej Ołeksij Zarećkyj, Nina Marczenko, Hałyna Wozna-Kusznir, Wasyl Owsijenko, Mychajłyna Kociubynśka, Hałyna Sewruk. Grupa inicjatywna od razu zwróciła się do władz z prośbą o przydzielenie pomieszczenia dla przyszłego muzeum. Było to jeszcze za prezydenta Łeonida Krawczuka. Władze miejskie odmówiły. Sytuacja nie zmieniła się także wtedy, gdy prezydentem został Łeonid Kuczma. „W 1998 roku Nadia Switłyczna ponownie przyjechała na Ukrainę i poprosiła mnie o stworzenie najpierw organizacji społecznej „Muzeum Szistdesiatnyctwa” i objęcie jej kierownictwa — opowiada przedstawiciel pokolenia lat sześćdziesiątych Mykoła Płachotniuk. — Miałem nadzieję, że po tym przydzielą nam pomieszczenie na muzeum. Od stworzenia grupy inicjatywnej do dziś minęło 17 lat, od stworzenia organizacji społecznej — 12 lat. Pomimo dziesiątek naszych pism do różnych instytucji, pomieszczenia nadal nie ma. Ale były momenty, kiedy władza jakby nas usłyszała. W 2003 roku obiecano nam pomieszczenie. Licząc na spełnienie obietnicy, Nadia Switłyczna zaczęła przesyłać z Ameryki eksponaty, które tam zebrała. W 2006 roku Kijowska Rada Miejska podjęła decyzję o zezwoleniu Muzeum Historii Miasta Kijowa na stworzenie filii — Muzeum Szistdesiatnyctwa. W listopadzie tego samego roku przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Łeonid Czernowecki wydał rozporządzenie o utworzeniu tej filii i przyznaniu Muzeum Szistdesiatnyctwa pomieszczenia piwnicznego o powierzchni 310 m2 w budynku przy ulicy Honczara 33, który wynajmuje Ruch. Zgodzili się na to wszyscy zaangażowani. Ale pomieszczenie wymaga kapitalnego remontu. Na remont i zakup wyposażenia muzeum w 2007 roku, jak informowały media, przeznaczono 1,5 mln hrywien. Jednak rok 2007 minął — i nic… W 2008 roku zapewniano mnie, że do końca roku Muzeum Szistdesiatnyctwa zostanie otwarte. W Kijowskim Miejskim Zarządzie Kultury i Sztuki przez pewien czas w każdy czwartek prowadzono narady poświęcone tworzeniu Muzeum Szistdesiatnyctwa. Kilka razy byłem obecny na tych naradach, toczyła się tam rzeczowa rozmowa…”. Tymczasem członkowie grupy inicjatywnej opracowali koncepcję muzeum, strukturę, plan tematyczno-ekspozycyjny, zaczęli przewozić ze Stanów Zjednoczonych resztę eksponatów, które zebrała Nadia Switłyczna: bibliotekę Niny Strokaty-Karawanśkiej, ukraińską część biblioteki generała Petra Hryhorenki, dziennikarki Lubowi Drażewśkiej i innych. Obecnie w bibliotece muzeum znajduje się ponad 6 tysięcy tomów. Oprócz tego tysiące jednostek materiałów i dokumentów: kolekcja samizdatu, literatura, która krążyła z rąk do rąk w odpisach: poezja, artykuły Iwana Dziuby, Jewhena Swerstiuka, Wiaczesława Czornowoła, Wałentyna Moroza, Mychajła Brajczewśkiego i innych, a także ponad 600 dzieł sztuki — malarstwo, grafika, plakaty, aplikacje, rzeźba. Są to dzieła Wiktora Zarećkiego, Ałły Horskiej, Opanasa Załywachy, Hałyny Zubczenko, Hałyny Sewruk, Ludmyły Semykinej, Weniamina Kusznira, Borysa Dowhania, Wołodymyra Łucaka i innych, wiele prac artystów-grafików, w szczególności Wasyla Perewalśkiego. Z muzeum ściśle współpracuje Wałerij Franczuk, któremu imponują zasady artystyczne malarzy pokolenia lat sześćdziesiątych, oraz inni współcześni artyści, literaci, naukowcy. Wśród eksponatów znajduje się unikalny zielnik, który Nadia Switłyczna sporządziła, gdy była uwięziona w Mordowii. Jest też kolekcja haftów, które potajemnie wyszywały kobiety-więźniarki (gdyż było to zabronione). Wyszywały na materiale, z którego szyto rękawice robocze. W więzieniu były mistrzynie haftu artystycznego Iryna Senyk i Stefania Szabatura, które tworzyły szkice, według których inne kobiety wyszywały. W kolekcji znajduje się duży portret graficzny Wasyla Symonenki, który stworzyła Ałła Horska 9 dni po śmierci poety. Są portrety pędzla Ałły Horskiej przedstawiające Iwana Switłycznego, młodego Iwana Dracza z zakręconymi włosami, które przypominają nimb. Ciekawe są dwie książki dzienników, które prowadzili na stacji meteorologicznej przy Akademii Nauk Ukraińskiej SRR niektórzy przedstawiciele pokolenia lat sześćdziesiątych, którzy znajdowali tam pracę, gdy pozbawiano ich możliwości wykonywania zawodu. Na tej stacji meteorologicznej w swoim czasie „tworzyli pogodę” Wiaczesław Czornowił, Pawło Mowczan, Ludmyła Szeremietiewa i inni. Przedstawiciele pokolenia lat sześćdziesiątych poetycko, obrazowo opisywali, jakie chmurki płyną po niebie w Karpatach, jakie spadają krople deszczu.
W muzeum zaprezentowano ogromną kolekcję fotografii nie tylko szistdziesiątników, ale i działaczy UPA, przedstawicieli ukraińskiej kultury i innych. W czasie, gdy odbyło się zebranie założycielskie w sprawie utworzenia organizacji społecznej „Muzeum Szistdziesiątnictwa”, Mykoła Płachotniuk był członkiem Kierownictwa Ogólnoukraińskiej Organizacji Więźniów Politycznych i Represjonowanych, której przewodniczył Jewhen Proniuk. Organizacja ta miała swój lokal na Podolu. J. Proniuk wydzielił tam pokój dla Muzeum Szistdziesiątnictwa, gdzie składano zebrane eksponaty. Jednak 24 marca 2008 roku na ten lokal dokonano napadu raiderskiego. Wszystkie rzeczy Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych stamtąd wyrzucono, a rzeczy muzeum tego dnia wyrzucić nie zdążono. Następnego dnia szistdziesiątnicy rozwieźli je po Kijowie: do prywatnych mieszkań, szkół, archiwów muzealnych, cerkwi i innych miejsc. W ten sposób obecnie istnieje „podziemne” muzeum, rozproszone po wszystkich zakątkach. W takich warunkach entuzjaści tej sprawy wciąż owocnie pracują. Przez te lata przeprowadzili ponad setkę różnorodnych wydarzeń: wieczory literackie i artystyczne, wystawy plastyczne, spotkania szistdziesiątników z uczniami i inne. Na Meżyhirskiej działały studio rzemiosł ludowych, studio plastyczne, kółko literackie. Pomieszczenia na wydarzenia muzeum udostępniają szkoły, gimnazja, Kijowski Dom Nauczyciela oraz Centralny Dom Artysty, muzea Tarasa Szewczenki, Mychajła Hruszewskiego, Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy, Ludowy Ruch Ukrainy, NTU „KPI” oraz inne patriotyczne struktury. „Wykonujemy bardzo ciekawą pracę, która idzie w nurcie „Proświty” zarówno co do istoty, jak i kierunku — opowiada Mykoła Płachotniuk, założyciel organizacji, obecnie jej honorowy przewodniczący, kierownik filii. — Stworzyliśmy oddzielną organizację, aby był jeszcze jeden proukraiński ośrodek. Bo tam, gdzie są puste miejsca, wyrastają pomniki Katarzyny II, Potiomkina, a nawet Stalina. Ale obecnie, gdy materiały są rozproszone, pracować jest ciężko. Niedawno znów stworzyliśmy grupę inicjatywną, aby mimo wszystko dopiąć swego i uzyskać lokal dla muzeum. Weszli do niej Iwan Dracz, Łeś Taniuk, Lubomyr Pyrih, nowy przewodniczący organizacji Ołeksej Zarecki. Prowadzili już rozmowy z władzami, znów obiecano nam pomóc w rozwiązaniu kwestii. O lokal zabiegaliśmy wiele lat. I gdziekolwiek pisaliśmy, do kogokolwiek się zwracaliśmy: czy do mera, czy do prezydenta — za każdym razem odpowiadała nam ta sama Switłana Iwaniwna Zorina, naczelnik zarządu kultury i sztuki w mieście Kijowie. Zeszłego lata grupa byłych deputowanych ludowych Ukrainy zwróciła się do prezydenta z tym samym problemem. Grupę tę zorganizował Ołeksandr Suhojanko. Niedawno otrzymał odpowiedź — od Switłany Iwaniwny. Wszystkie odpowiedzi są na jedno kopyto: sprawa jest w toku, sporządzany jest kosztorys, wysłany do ekspertyzy, jak tylko, tak i…”. Na początku kwietnia tego roku nowa grupa inicjatywna (I. Dracz, Ł. Taniuk, M. Płachotniuk, O. Zarecki, Ł. Pyrih) spotkała się z Ł. Nowochaćkiem, zastępcą przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej ds. humanitarnych. Tego samego dnia obejrzał on pomieszczenie, które ma zostać wyremontowane na muzeum, złożył zapytanie do Zarządu Kultury i Sztuki w sprawie remontu. A po kilku dniach przy „okrągłym stole”, który prowadził I. Dracz, publicznie poinformował, że dokumentacja prac remontowo-konserwatorskich została wysłana do ekspertyzy. Za półtora do dwóch miesięcy ekspertyza zostanie zakończona i po niej od razu rozpocznie się remont. Mamy nadzieję, że wreszcie ten tak „nie do ruszenia” dla władz wóz ruszy z miejsca, że Muzeum Szistdziesiątnictwa zostanie otwarte przed „Euro-2012”. Przecież podobne muzea w Europie istnieją, na przykład w Niemczech, Polsce, na Węgrzech, w Bułgarii. „Oni rzeczywiście byli zaangażowani, ci szistdziesiątnicy. Zaangażowani w dobro, w sprawiedliwość, w pojęcie honoru i solidarności. Przez nich jakby świeciła Ukraina, w związku z czym nie powstawała wątpliwość, że ona jest. A teraz tylko tyle, że nie umarła, jak śpiewa się w naszym Hymnie”. (Lina Kostenko. Zapiski ukraińskiego szaleńca). Tacy ludzie są naprawdę „solą ziemi”. Choć rozumieli ich, wiedzieli o nich daleko nie wszyscy współcześni. Władze starają się w najlepszym wypadku ich nie zauważać także teraz, w czasach Niepodległej Ukrainy, którą ci patrioci wycierpieli, o której marzyli, w której tak i pozostali „niemodnymi” romantykami, akumulując wokół siebie osiągnięcia duchowe, a nie materialne. Świadczy o tym, w szczególności, historia z lokalem dla Muzeum Szistdziesiątnictwa, który im obiecują, ale nie udostępniają już od 17 lat.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
