Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №18 за 2011 рік

16 с. · 38 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 38 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WSZECHUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 18 (603), 5—11 maja 2011 MOGIŁA W “OGRODZIE PAMIĘCI”

dom — I Frontu Ukraińskiego) pod dowództwem generała armii M. Watutina. Inny plan dowódcy wojsk Frontu Centralnego Konstantego Rokossowskiego, który przewidywał okrążenie zgrupowania wojskowego i likwidację go jeszcze na podejściach do Kijowa, Moskwa odrzuciła. Szybko posuwając się na zachód i docierając do linii wodnej, oddziały 40. Armii i 3. Gwardyjskiej Armii Pancernej 21 września w kilku miejscach sforsowały Dniepr w rejonie przyczółka bukryńskiego (naprzeciw wsi Hryhoriwka, Trachtemyriw, Wełykyj Bukryn, Chodoriw, Szczuczynka). Rozgorzały krwawe walki w pobliżu wsi Zarubynci (obecnie pod wodą Zbiornika Kaniowskiego). Po kilku dniach podeszła także 27. Armia. Zrzucony wcześniej desant szturmowy na tyłach wroga został niemal w całości zniszczony. “Wyskakiwaliśmy z samolotu w sektorze ognia przeciwlotniczego — wspominał uczestnik tamtych wydarzeń, znany reżyser filmowy Hryhorij Czuchraj. — Do tej pory zdarzyło mi się przełknąć niemało wojennej niedoli: byłem dwukrotnie ranny, walczyłem pod Stalingradem, ale czegoś takiego — spadać naprzeciw błyszczącym smugom kul, przez płomienie płonących na niebie spadochronów towarzyszy — czegoś takiego jeszcze nie próbowałem…”. W tej maszynce do mięsa śmierć czyhała na tysiące śmiałków jeszcze w niebie. Ale prawdziwe piekło było na ziemi. W tamtych dniach ludzie z Lewobrzeża — okolic Boryspola, Czernihowszczyzny, Perejasławszczyzny, Złotonoszy z odległości dziesiątek kilometrów obserwowali na zachodzie ogromną, na cały horyzont krwistoczerwoną łunę. Przypadłszy do ziemi, słuchali nieustannego huku. Jak świadczyli później nieliczni uczestnicy tamtych walk, którzy przeżyli, takiego rozlewu krwi, jak na przyczółku bukryńskim, nie było od początku wojny. Ani pod Leningradem, ani pod Moskwą, ani pod Stalingradem. Najbardziej wrażliwe odcinki dla przejścia czołgów — na prawym skrzydle Chodoriw, na lewym — Buczak były zamknięte przez elitarne wojska wroga — dywizje pancerne SS “Reich” i “Wiking”. Łącznie skoncentrowano tu 10 niemieckich dywizji, połowa z nich to dywizje pancerne. Czyli ponad sto tysięcy personelu i półtora tysiąca opancerzonych potworów. Każdy metr linii frontu (łącznie miała ona 50 km, ale główna — 13) — to do stu żołnierzy i ciągła opancerzona ściana. Weźmy pod uwagę najważniejsze, że wróg okopał się na dominujących wysokościach, wstrzeliwując się w każde zagłębienie i pagórek, w każdy krzak. Wiktor Astafiew, znany rosyjski pisarz-frontowiec, był wśród tych, którzy forsowali Dniepr w rejonie Buczak—Chodoriw—Szczuczynka. Wspominał, że “gdy z jednej strony do Dniepru wchodziło 25 tysięcy żołnierzy, to na przeciwległym (prawym — Aut.) wychodziło nie więcej niż 5-6 tysięcy”. Opór wroga był szaleńczy. Jak pisał w swoich wspomnieniach wojennych jeden z niemieckich żołnierzy, uczestnik tamtych walk, siedząc w bezpiecznym ukryciu, sowieckich żołnierzy rozstrzeliwali jak na strzelnicy, ledwie nadążając zmieniać taśmy karabinów maszynowych. Ich lotnictwo i artyleria bez przerwy pokrywały szквалом ognia i metalu nacierających. Zakończenie na str. 4 1418 dni i nocy — od 22 czerwca 1941 roku do maja 1945 roku — trwała krwawa wojna naszego narodu przeciwko niemiecko-faszystowskim najeźdźcom. Z nich aż 32 — to operacja bukryńska, dzięki której wojska I Frontu Ukraińskiego wyzwoliły stolicę Ukrainy — Kijów. Jeden tylko kadr wielkiego dokumentalnego filmu narodowego bólu. Zatrzymajmy go na chwilę… PROŚWITIAŃSKI CZYNNIK DZISIAJ

Машинний переклад

BIAŁY KWIAT NA CZERWONYM POLU

Mykoła TABORYT 5 grudnia 1943 roku ówczesny korespondent wojenny Ołeksandr Dowżenko zanotował w dzienniku: „Zacznę lepiej pisać nowy scenariusz o ludzie. I nie będę go pisał ani o dwukrotnych bohaterach, ani o trzykrotnych zdrajcach, ani o wodzach… A napiszę scenariusz o ludziach prostych, zwyczajnych, tych samych, których nazywa się u nas szerokimi masami, którzy ponieśli najcięższe straty na wojnie, nie mając ani rang, ani orderów…”. Siedemnaście lat później, już po śmierci reżysera, film „Opowieść płomiennych lat” pojawił się na ekranach Ukrainy. Na podstawie jego scenariusza obraz nakręciła J. Sołncewa. Część epizodów kręciła nie tylko na Czernihowszczyźnie, ale i na Kijowszczyźnie, we wsi Chodoriw. W tej wsi, w której nie mógł on nie być — w epicentrum przyczółka bukryńskiego. Dziś to miejsce nazywa się naddnieprzańską Szwajcarią. Jeśli spojrzeć na mapę w małej skali, można zobaczyć duży, na 13 kilometrów szeroki i 6 w głąb, cypel. Wystaje on w stronę Dniepru, tworząc stromy zakręt. A z bliska — to pionowo-stromy prawy brzeg (o wysokości do 30-50 m), rzadko poprzecinany głębokimi jarami. Teraz te urwiska są niemal w całości pokryte lasem — przeważnie dębowym, rzadziej akacją. A wtedy, jesienią 43-go, były niemal gołe. Na tych dominujących wysokościach przebiegała głęboko eszelonowana linia hitlerowskiej obrony — „Wał Wschodni”. Zgodnie z planem „Wotman”, niemieckie dowództwo wzniosło szczególnie nieprzystępne rejony umocnione na północ i południe od Kijowa. Kwatera Główna Naczelnego Dowództwa w osobie Stalina wybrała to miejsce do forsowania Dniepru. Zgodziła się z planem operacji wojskowej wyzwolenia Kijowa, opracowanym przez sztab Woroneskiego (zgo- SZEWCZENKIANA PONOWNE CZYTANIE ANATOLIJA POHRIBNEGO 10–11 O POWIEŚCI KOSTIANTYNA SUSZKA

Машинний переклад

CHARKOWSKI PAKT TO NOWOŻYTNE POROZUMIENIA PEREJASŁAWSKIE

Petro ANTONENKO Zdjęcia Olesia DMYTRENKI. Zjazd rozpoczął się wystąpieniem Wiktora Juszczenki. Były prezydent Ukrainy, obecnie przewodniczący i lider partii, pomimo pewnej statutowej niejasności tych tytułów, bez wątpienia ideowy lider „Naszej Ukrainy”, swoje wystąpienie poświęcił porozumieniom charkowskim i dokonał krótkiej, lecz treściwej analizy sytuacji w państwie. Porozumienia charkowskie, na mocy których Flota Czarnomorska Rosji ma pozostać na Krymie jeszcze przez 25 lat po wcześniej wyznaczonym terminie, do 2042 roku, w zamian za co Rosja obiecała nam zniżki na gaz, Wiktor Juszczenko scharakteryzował jednoznacznie: to zdrada przez władzę interesów narodowych Ukrainy. Oto niektóre fragmenty wystąpienia Juszczenki: „To porozumienia perejasławskie, tylko innego stulecia. Życie potwierdziło, że te antykonstytucyjne porozumienia nie rozwiązały żadnego ukraińskiego problemu — ani politycznego, ani gospodarczego, ani w zakresie bezpieczeństwa. Straty z tytułu utrzymywania przez ostatnie 10 lat Floty Czarnomorskiej Rosji na naszych ziemiach szacuje się na 10 miliardów dolarów. W kraju pozostała, w istocie, armia okupacyjna. Odmówiliśmy uporządkowania 18 tysięcy hektarów unikalnej krymskiej ziemi i tę ziemię dzisiaj rozkradają obcy generałowie. My z wami przegraliśmy najważniejsze — strategię swojego bezpieczeństwa. Mówiąc „tak” rosyjskiej flocie w Sewastopolu, powiedzieliśmy tym samym „nie” możliwości integracji z europejską polityką bezpieczeństwa”. Wychodząc z tego, zaznaczono na zjeździe, „Nasza Ukraina” poprzez swoją grupę deputowanych w parlamencie wniosła pod obrady Rady Najwyższej projekt ustawy o wypowiedzeniu porozumień charkowskich i wezwała do poparcia tego dokumentu wszystkie siły parlamentarne i pozaparlamentarne. Część wystąpienia Wiktor Juszczenko poświęcił sytuacji politycznej w kraju. Oto charakterystyczne momenty wystąpienia: „Władza przeciwstawia sobie części ukraińskiego społeczeństwa, prowokuje konflikty językowe, historyczne i wyznaniowe. Sfera oświaty została oddana na łup jawnie agresywnym ukrainofobom. Polityka językowa i ogólnie humanistyczna władzy to bezpośrednie zagrożenie dla bezpieczeństwa narodowego… Przecież najniebezpieczniejszym dla jedności kraju jest nie tyle separatyzm terytorialny, co okupacja humanistyczna — poniżenie statusu naszego języka ojczystego i przepisywanie naszej historii zgodnie z radzieckimi i imperialnymi podejściami. Prawdziwa historia jednoczy naród, tak jak jednoczy naród jedyny język państwowy, kultura, cerkiew, moralność, obyczaj, prawo, wolność”. Wprawdzie, nawet w formie wiecu, zjazd musiał jednak omówić także kwestie działalności samej partii, która znalazła się w poważnym kryzysie po przegranej jej lidera w wyborach prezydenckich, ale która mimo wszystko pragnie nie tylko się odrodzić, lecz także ponownie stanąć na czele ruchu narodowo-demokratycznego. Za umocnieniem państwa, za zmianą antyukraińskiej władzy — właśnie taki kurs ogłosiła „Nasza Ukraina”. Analizę sytuacji w partii przedstawił na zjeździe przewodniczący rady politycznej Wałentyn Naływajczenko. Przypomniał o historycznym zwycięstwie sił politycznych, które z czasem utworzyły partię, w wyborach prezydenckich 2004 roku. Ale przypomniał też o porażkach partii: „Nasza Ukraina” uświadamia sobie przyczyny porażki w oczach ludzi. Te przyczyny tkwią w tym, że pod nasze sztandary stanęli oszuści. Włożyli ukraińskie wyszywanki, ale okazali się nędzarzami, którzy zdradzili, energię reform rozmienili na wewnętrzne swary… Partia będzie starała się zlikwidować podwójne standardy. My jesteśmy alternatywą zarówno dla władzy, jak i dla kłamców oraz zdrajców, którzy podważyli demokratyczną prezydenturę na Ukrainie… Nie potrzebujemy prymitywnych radykałów i prowokatorów, których wspiera władza, aby dyskredytować patriotyczne idee narodowe. I jesteśmy alternatywą dla „liberałów” bez rodu i plemienia, którzy żyją, jak samouwielbieni narcyzi, w oderwanym od ludzi chimerycznym świecie”. Nietrudno przewidzieć, że wielu z tych, którzy nazywają siebie przedstawicielami sił demokratycznych, rozpozna siebie w tej charakterystyce. Co zbytecznie świadczy: opozycję czeka ogromna i niełatwa praca nad usunięciem sprzeczności, nad realnym zjednoczeniem. Charakterystyczne, że zjazd uchwalił dążenie do anulowania nie tylko porozumień charkowskich, ale także moskiewskich porozumień z Rosją w sprawie gazu z 2009 roku. Jak wiadomo, zostały one podpisane przez ówczesną premier Julię Tymoszenko. Porozumienia te zostały ostro skrytykowane na zjeździe jako takie, które przyjmowano wbrew stanowisku ówczesnego prezydenta Juszczenki i były skrajnie niekorzystne dla Ukrainy. Ta ocena, oczywiście, nie zostanie poparta przez licznych zwolenników Bloku Julii Tymoszenko. A to oznacza, że opozycji bardzo niełatwo będzie szukać porozumienia. Sama zaś partia „Nasza Ukraina” uchwaliła na zjeździe, oprócz rezolucji o wypowiedzeniu porozumień charkowskich, także swoją Platformę Roboczą. Jej lejtmotyw to: partia musi stanąć w obronie ludzi: „Musimy wziąć władzę pod kontrolę, aby ochronić ludzi przed katastrofą społeczną, przed biedą, korupcją, samowolą”. Po kilku wystąpieniach delegatów z obwodów zjazd zakończył pracę. Pozostało pytanie: czy była partia władzy zdoła odnowić swoje szeregi, ożywić pracę? Będziemy mieć nadzieję. Tak samo, jak otwartym pozostaje główne pytanie — jedność sił narodowo-demokratycznych. Kroki ku temu są czynione. Charakterystyczne, że zaraz po zakończeniu zjazdu jego uczestnicy ruszyli kolumną na ulicę Bankową, gdzie pod Administracją Prezydenta wzięli udział w zjednoczonym wiecu opozycji przeciwko porozumieniom charkowskim. I ramię w ramię z „naszoukraińcami” stali tu przedstawiciele dość radykalnych sił prawicowych, takich jak „Tryzub”, „Młodzieżowy Kongres Nacjonalistyczny”, „Opór”, „Inicjatywa Chołodnojaru”, „Komitet Wyzwolenia Więźniów Politycznych. Czas jednoczyć szeregi!”. Odłożony kilka tygodni temu kolejny X zjazd partii politycznej „Nasza Ukraina” (głównymi przyczynami tego nazywa się ostre dyskusje dotyczące dalszych form działalności partii) niespodziewanie został przeprowadzony 27 kwietnia w dość oryginalny sposób. Zjazd odbył się pod gołym niebem, obok parlamentu, w Parku Maryjskim. Można by go nazwać wiecem, a rada polityczna partii nie ukrywała, że to wielka akcja propagandowa, przeprowadzona w pierwszą rocznicę ratyfikacji haniebnych porozumień charkowskich, jako protest społeczny przeciwko temu paktowi. Wprawdzie chodziło także o odnowienie samej partii.

Машинний переклад

DZIAŁAĆ WSPÓLNIE!

Nadija KYRJAN 27 kwietnia zjednoczona opozycja, w skład której weszło 14 partii: WO „Batkiwszczyna”, „Obywatelskie Stanowisko”, Europejska Partia Ukrainy, „Za Ukrainę!”, Kongres Ukraińskich Nacjonalistów, Ludowy Ruch Ukrainy, „Nasza Ukraina”, Partia Obrońców Ojczyzny, „Reformy i Porządek”, „Swoboda”, Ukraińska Partia Ludowa, Ukraińska Platforma, URP „Sobor”, Front Zmian – zorganizowała wiec z apelem o wypowiedzenie umów charkowskich dotyczących dalszego stacjonowania rosyjskiej floty w Sewastopolu do 2042 roku, ratyfikowanych przez parlament rok temu. Wszyscy mówcy doszli do wniosku, że Rosja nie dotrzymała swoich obietnic w związku z tymi umowami, że umowy te nie przyniosły Ukrainie żadnej korzyści, nawet gospodarczej, że są sprzeczne z Konstytucją Ukrainy, że niosą zagrożenie przekształcenia niepodległego państwa w rosyjską kolonię; wzywali, by nie zwalczać się nawzajem, lecz zorganizować w całym kraju opór wobec obecnej władzy, która nie chce mieć państwa o charakterze narodowym, niszczy ukraiński język i kulturę, urządziła „supermarket sprzedaży interesów narodowych”. „Nie jesteśmy przeciwko narodowi rosyjskiemu, jesteśmy za dobrosąsiedzkimi stosunkami, ale niestety oficjalna Rosja nie chce widzieć Ukrainy wolnej i niepodległej” – stwierdził Anatolij Matwijenko, deputowany ludowy Ukrainy, lider URP „Sobor”. Lider partii „Za Ukrainę!” Wiaczesław Kyrylenko powiedział: „Mogę zaświadczyć, że za ratyfikacją umowy tego dnia nie oddano 236 głosów, ponieważ nie było głosowania osobistego, naruszono prawo”. A przewodniczący WO „Swoboda” Oleh Tiahnybok zaznaczył, że Ukraińcy to wielki, potężny, silny naród, który bez wątpienia zwycięży. Lecz w tym celu liderzy opozycyjnych sił muszą opracować jasny program i działać wspólnie. Na wiecu wystąpili także zastępca przewodniczącego WO „Batkiwszczyna” Ołeksandr Turczynow, deputowani ludowi Ukrainy, liderzy uczestniczących w wiecu sił politycznych – Iwan Zajec, Serhij Sobolew, Mykoła Katerynczuk, Andrij Parubij, Borys Tarasiuk, Jurij Karmazin, Anatolij Hrycenko, Pawło Żebriwski, członkini rady partii „Front Zmian” Lilija Hrynewycz, przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Stepan Bracziun.

Машинний переклад

KILKA NOTATEK Z KRONIKI DNIA POWSZEDNIEGO

Mychajło SŁABOSZPYTSKYJ. Jeden z wielu symptomatycznych faktów. Rada Najwyższa Ukrainy podjęła decyzję: 9 maja, w dniu kapitulacji faszystowskich Niemiec, powszechnie w państwie wywiesić obok sztandaru państwowego czerwony sztandar nieistniejącego Związku Radzieckiego. Marazm, oczywiście, jednak istnieje wyczerpujące go wyjaśnienie. To nie tylko pragnienie naszych władców, by przypodobać się rosyjskiemu sąsiadowi, małpując jego scenariusz obchodów radzieckiego święta Dnia Zwycięstwa, ale i zwykły zew „sowka”, który nie wygasł w naszych „donieckich”. Dla nich czerwony kolor jest sto (a może i więcej!) razy bliższy niż narodowe ukraińskie barwy. Można sto razy — i z różnych stron — wyjaśniać przyczyny tego potwornego fenomenu, ale zostawmy ten temat na inną okazję. Obecnie zaś po prostu konstatujemy: „donieccy”, gotowo przyjmując zasady gry dzikiego kapitalizmu (grab wszystko i wszystkich!), w tym samym czasie pozostali ludźmi z beznadziejnie dalekiej przeszłości, gdzie władają sowieckie wartości i, jasna rzecz, sowiecka patriotyka, rytualistyka i frazeologia. Ukraina dla nich po prostu nie wyobraża się bez określenia „radziecka”, choć na głos nie zawsze się do tego przyznają. Zatem decyzja parlamentu o właśnie takim obchodzeniu z „czerwonym dniem kalendarza” i czerwonymi sztandarami była łatwa do prognozowania. Nic wyjątkowego tutaj się nie stało. To zwykły fakt istnienia i działania naszej władzy, która ma siłę narzucić go całemu krajowi. Niestety. Już pisałem, że w ciągu jakichś niepełnych półtora roku prezydenckiego reżimu Wiktora Janukowycza i Partii Regionów Ukraina została odrzucona daleko w tył właśnie w planie politycznym. W społeczeństwie są wprowadzane nowe (stare) ideały i punkty odniesienia. Plądrowana jest narodowa historia. O nas dzisiaj można powiedzieć ze wszystkimi ku temu podstawami: kraj z nieprzewidzianą nie tylko przyszłością, ale i z nieprzewidywalną przeszłością. Jeszcze dwa-trzy lata temu nasza historia była zupełnie inna, aniżeli jest dzisiaj. Właśnie historia — nie jako łańcuch wydarzeń, a jako ich odzwierciedlenie, ogólnie przyjęta w państwie recepcja. To znaczy państwo ustami odpowiednich swoich rzeczników nakazuje nam rozumieć i oceniać wszystko to, co było z naszym narodem, zupełnie inaczej aniżeli u nas to już się ułożyło według systemu narodowych wartości. Nasza oficjalna historia, czyli zatwierdzona z góry — to składowa rosyjskiej historii. Nas wielomównie zapewniają: życie Ukraińców już się polepszyło i już staje się podobne do rajskiego. Ukraińska kultura rozkwita. Jednym słowem, wszyscy władczy trubadurzy (a od nich w tym nie odstają i najwyżsi władcy) trąbią od rana do wieczora: w przeciwieństwie do „pomarańczowej” władzy my żyjemy i działamy tylko dla narodu; my budzimy się i zasypiamy ze szlachetną myślą o tym, co dobrego możemy jeszcze zrobić dla państwa ukraińskiego i dla ukraińskiego narodu!.. Takie miodowe są te słowa, że mogą im nawet uwierzyć naiwni ludzie. A wszystko w rzeczywistości, jak już powiedziano, ostro kontrastuje z tymi zapewnieniami. To tak znajome z sowieckich czasów: jedno się maluje, a zupełnie co innego się dzieje. Anatolij HRYCENKO, przewodniczący Komitetu Rady Najwyższej ds. bezpieczeństwa narodowego i obrony: — Nie widziałem swojego dziadka, który walczył i zginął w 1942 roku, wielu moich krewnych zginęło na tej wojnie. Uważam, że takie decyzje dotyczące flag — nie od trzeźwego rozumu. To musi iść od duszy. Każdy, kto walczył za Ukrainę, rozumie, że weteranów trzeba szanować. Tym bardziej, że mają już ponad 80, a komuś i ponad 90 lat. Dla nich teraz najważniejsze — nie wzburzenie, a spokój i ochrona socjalna. Oto gdzie trzeba kierować wysiłki. Dmytro PAWŁYCZKO, Bohater Ukrainy: — Jak to można nazwać rozsądną decyzją? My z tymi flagami... Charkowskie porozumienia o przedłużeniu terminu przebywania rosyjskiej floty w ukraińskim akwenie Morza Czarnego, haniebny sojusz Prezydenta i jego „ekipy” z moskiewskim patriarchą Cyrylem, który uosabia imperialną inwazję „ruskiego miru” na Ukrainę, konsekwentne niszczenie ukraińskiej duchowości, wszystkich narodowych wartości — oto realia życia w państwie ukraińskim, które coraz bardziej przestaje przypominać właśnie ukraińskie. Ono teraz w znacznie większym stopniu jest radziecko-donieckie. To znaczy dominują w nim wartości radziecko-proletariackie i potępiane są jakiekolwiek narodowe momenty. A narodowo zatroskany jednostka w ocenie obecnych władców jawi się jako wróg całej ludzkości, jako coś podobnego do faszysty. Ukraińcowi na Ukrainie stało się naprawdę bardzo niewygodnie. Każdy dzień zaczyna się nowymi i nowymi inicjatywami tak zwanego rosyjsko-ukraińskiego zbliżenia, które w rzeczywistości są scenariuszem pochłonięcia Ukrainy. W kwietniu bieżącego roku stały się szczególnie intensywne spotkania przywódców Rosji i Ukrainy. Inicjatywa w większości idzie od Rosjan. U sąsiadów zbliżają się wybory prezydenckie. Premier Putin, który zamierza zwrócić sobie prezydencki tron, rozpoczął aktywną przedwyborczą artyleryjską przygotowanie. On ma wystąpić w oczach rosyjskiego społeczeństwa jako „zbieracz ziem”. To znaczy ten, kto na smyczy przyciąga sąsiadów w sferę całkowitej zależności od Rosji. Właśnie niedalekie wybory prezydenckie zaktualizowały dla rosyjskiego Olimpu temat Unii Celnej, zaktywizowały jej tworzenie. To Putin, to Miedwiediew wykręcają ręce Janukowyczowi i K°: miejsce Ukrainy jest w Unii Celnej. Jeśli zaś członkostwo w Unii Celnej jest niemożliwe przez członkostwo Ukrainy w WTO, to Ukrainie należy wyjść z WTO. Bo tak chce Rosja. To znaczy Putin i Miedwiediew. Każdy z dwóch władców rosyjskiego politycznego Olimpu pospieszy poinformować rosyjskie społeczeństwo, że to właśnie on przyciągnął Ukrainę do Unii Celnej. I tutaj wyłania się bardzo ciekawa sytuacja: Janukowycz i jego ekipa nie chcą do Unii Celnej, ponieważ po pierwsze, całym sercem naprawdę rwą się do Europy — tam jest ich nieruchomość, tam są ich konta w bankach, tam uczą się ich dzieci. Tam, a nie w Rosji. Oni wiedzą, co jest prestiżowe i opłacalne. Prawda, nie mieliby nic przeciwko temu, aby oni ze swoim otoczeniem byli w Europie, a reszta Ukraińców niechby była nie tylko w Unii Celnej, ale nawet w Rosji. Jednak to ze sfery nierealnego, dlatego trzeba się określić, trzeciego wyjścia nie ma. Mimo to Janukowycz próbuje usiąść na dwóch krzesłach. Jedno — WTO, integracja europejska, a drugie (aby udobruchać Putina-Miedwiediewa) Unia Celna. Ale w zmodyfikowanym wariancie. Janukowycz wymyślił formułę: 3 plus 1. Czyli Unia Celna, którą reprezentują Rosja, Kazachstan i Białoruś razem wzięte, a z nimi współistnieje Ukraina, która zarazem istnieje jako członek WTO. To nie jest po prostu wymyślne i skomplikowane, bo przypomina owo Krawczukowe „chodzenie pomiędzy kroplami”. To, co udawało się zwinnemu Krawczukowi, może nie udać się Janukowyczowi. Całkiem naturalne, że pretensje do niego mogą pojawić się zarówno ze strony WTO, jak i Unii Celnej. Z pomocą tandemowi Miedwiediew-Putin przyszedł rosyjski patriarcha Cyryl, który zaczął często bywać na Ukrainie, jakby u siebie w domu. I za każdym razem po jego przyjazdach przybywa u nas „ruskiego miru”. Temu kościelnemu generałowi nie można odmówić bezceremonialności i nachalności. Za zasłoną dymną jego demagogii kryje się cel, który bardzo trudno legitymizować jako religijny. To tylko z zewnątrz wygląda tak, że Cyryl próbuje sprywatyzować Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego. W rzeczywistości jego inwazja to skoncentrowany i zamaskowany szatami imperialny ekspansjonizm, który stawia sobie za cel całkowite pochłonięcie Ukrainy, aby nie został po niej nawet ślad. Żeby wszystko u nas było „ruskim mirem”. Nasi domowi przedstawiciele piątej kolumny — głównie Tabacznyk z różnymi podtabacznikami — już podłożyli ideologiczną bazę pod wymarzoną przez nich aneksję Ukrainy: powiadają, że Ukraina samodzielna to nieporozumienie, to nonsens, to anomalia. Możliwe, że Janukowycz nie podziela postulatów Tabacznyka, ale wygląda na to, że Tabacznyk prowadzi swoją samodzielną grę. Wydaje się tym pionkiem, którym poruszają nie z Bankowej, a z Kremla. Na Kremlu już stawiali to na Petra Symonenkę, to na Nataliję Witrenko, ale pewnie rozczarowawszy się nimi, zwrócili uwagę na wiernopoddańczego i gorliwego Tabacznyka. Oto kim można spersonalizować rosyjski projekt. Nowy rosyjski „trojański konik” w osobie Tabacznyka gotów jest ziemię gryźć pod sobą, byle nie rozczarować swoich gospodarzy. Jednak jakieś podsumowania robić za wcześnie. Przeciwwaga ukraińskich sił i Tabacznyka dochodzi do punktu wrzenia. Nieuchronnie nadchodzi rozwiązanie… I nieuchronnie może nastać chwila, kiedy władcy udadzą głębokie zdziwienie: „Naprawdę, a co ma do tego Tabacznyk?!”. I przekreślą go, żeby nie kłuł w oczy władnych oponentów. Niektórzy poczują ulgę: ot, powiadają, wreszcie rozwiązują się problemy. Choć w rzeczywistości odbędzie się zaledwie swoista zmiana dekoracji. Na miejsce jednego Tabacznyka zostanie wyznaczony inny Tabacznyk. Antyukraiński kurs ekipy Janukowycza nie zmienia się. Pejzaż po niszczycielskich porażkach sił narodowo-demokratycznych jest dość ponury i osierocony. Pozostaje tylko wiara: przegrane bitwy to jeszcze nie przegrana wojna…

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

POD SZTANDAREM IMPERIUM, KTÓRE WCIĄGNĘŁO UKRAINĘ W WOJNĘ ŚWIATOWĄ

dotarliśmy do Berlina, ale nie wróciliśmy jako zwycięzcy. Ten sztandar daleko nas nie zaprowadził. Nasi czerwonoarmiści, wracając do domu, mieli nadzieję, że będzie wolność, że nie będzie tej kołchozowej biedy, że będzie demokracja. Co tak naprawdę czekało ukraińskich czerwonoarmistów w domu? I nie trzeba było po wojnie zostawiać wojsk okupacyjnych w Europie, uciskać pod tym sztandarem Polski, Węgier, Czech, Słowacji. Walczyliśmy jako narody imperium, carskiego, komunistycznego, przeciwko Rosji, a ten sztandar był sztandarem czerwonego komunistycznego imperium. Dzięki Bogu, ono upadło. A teraz chcą nas skłonić, żebyśmy modlili się do tego sztandaru. Lewko ŁUKIANENKO, Bohater Ukrainy: — Ta decyzja to rewanż wczorajszych sił. Bardzo żałują tego, co było. A było to faktycznie kolonialne niewolnictwo, była straszna bieda. Ludzie byli głodni, nędzni, nie mogli niczego kupić. Oni zaś, dawna nomenklatura, o tym nie wiedzą. Najwyraźniej wszystko to propagują ludzie, którzy należeli do represyjnego systemu komunistycznego. To symbole wczorajszego dnia. Chcą zatrzymać rozwój Ukrainy, zawrócić nas z powrotem, w to kolonialne bezprawie, w tę cenzurę, w te sądy za słowo. A u nas jest demokracja, władza mówi, że każdy może zakładać dowolną partię, wywieszać, jakie chce, flagi. Oto oni je wywieszają. Kierownicy zaś szczebla obwodowego, miejskiego próbują podgrywać weteranom, w szczególności przedstawicielom komunistycznej nomenklatury, która występowała przeciwko niepodległości Ukrainy i ona jej teraz też się nie podoba. Myślę, że wszystko to — ostatnie wybryki owego starego ładu. Starych ludzi nie nauczysz na nowo. Ale ludzie powinni w demokratyczny sposób protestować przeciwko tej próbie zawrócenia Ukrainy w przeszłość. Chcę również przypomnieć, że czerwony sztandar — to sztandar krwi. Był on oficjalnym państwowym sztandarem rosyjskiego komunistycznego imperium, które stawiało sobie za cel podbój całego świata. Rozmawiał Petro ANTONENKO Decyzje niektórych rad lokalnych, a także Rady Najwyższej Ukrainy w sprawie wywieszania na Dzień Zwycięstwa tak zwanego „Sztandaru zwycięstwa”, który w istocie jest kopią państwowego sztandaru byłego Związku Radzieckiego, wywołały negatywną reakcję opinii publicznej. Ludzie przypominają, że to nie tylko sztandar zwycięstwa w obcej nam wojnie, ale i sztandar komunistycznego imperium, które wciągnęło Ukrainę w najstraszniejszą wojnę w historii ludzkości. Wojnę, w której Ukraina została całkowicie okupowana i poniosła ogromne straty ludzkie, zniszczenie kolosalnych zasobów materialnych. Te odrażające decyzje komentują dla naszej gazety znani działacze polityczni i społeczni.

Машинний переклад

Закінчення статті «BIAŁY KWIAT NA CZERWONYM POLU», с. 1

BIAŁY KWIAT NA CZERWONYM POLU

Zakończenie. Początek na str. 1. Bojownicy przeprawiali się przez dnieprową bystrzynę na wszystkim, co utrzymywało się na wodzie. Woda w Dnieprze z źródlanie czystej i przejrzystej stała się słona i ciemnoczerwonego koloru. Nawet w studniach, jak twierdziły już w naszych czasach stare babcie z kilku prawobrzeżnych wsi, woda była tak samo ruda od krwi i słona. To nie wymysł, nie tani literacki chwyt, nie przesada. „My po prostu nie umieliśmy walczyć. Zlaliśmy swoją krwią, zasypaliśmy wrogów swoimi trupami” — napisze Astafjew. Pod koniec września, przed rozpoczęciem operacji dnieprowskiej, Niemcy wysiedlili z terytorium przyczółka bukryńskiego, a to ponad tuzin wsi, całą ludność cywilną. Wysłali ją o dziesięć-piętnaście kilometrów w głąb tyłów. Nie sądzę, by z humanitarnych pobudek, raczej — własnego bezpieczeństwa. Kilka dni po zakończeniu walk, kiedy wojska opanowały Kijów z innego przyczółka — lutyckiego, a front przetoczył się przez bukryński, ludność zaczęła wracać. „Schodząc od strony wsi Hruszew do Chodorowa — opowiadała Hanna Fedoriwna Kryżanenko — zobaczyliśmy horror. Całe pole — z prawej i lewej strony drogi (to obszar 5 na 1,5 km — Aut.) było zasłane trupami, jeden przy drugim. Leżeli twarzą do dołu, wciśnięci twarzami w ziemię. Prawie wszyscy byli ubrani w domowe rzeczy — białe siermięgi i spodnie, ktoś w wyszywane koszule. Za plecami tobołki. Jewhen BUKET. Czy wiemy wszystko o swoich przodkach? Gdzie żyli, kim byli, jak i kiedy odeszli na tamten świat? W historii narodu ukraińskiego jest niemało tragicznych stron. Tysiące synów i córek Ukrainy padło ofiarami zewnętrznych i wewnętrznych wrogów tylko w ubiegłym stuleciu. Hołodomor, represje polityczne, II wojna światowa… Czy możemy szybko znaleźć informacje o losie poległych na frontach, zamęczonych w obozach koncentracyjnych, wymorzonych głodem, czy też trzeba na to poświęcić lata życia, przewracając miliony stron spraw archiwalnych? Oczywiście, w stuleciu technologii informacyjnych odpowiedzi przede wszystkim należy szukać w Internecie. Swego czasu udało mi się właśnie w światowej sieci odnaleźć informacje o pradziadku, który zginął podczas wojny. Więc chętnie podzielę się doświadczeniem poszukiwań. Bez broni. I wszędzie zaschnięte od dawna kałuże ciemnej krwi. Niemieckich trupów prawie nie widać. Tylko wiele było rozbitych czołgów z krzyżami”. Takie samo krwawe mięsiwo było wokół wszystkich wsi zakola Bukryńskiego. Chodorów nie jest wyjątkiem. Poległych żołnierzy aż do samych przymrozków zwozili i znosili wieśniacy, wojskowe ekipy pogrzebowe. Kogo zdołali, pochowali w mogiłach zbiorowych wsi. Ale przeważającą większość zakopywano tamże, niedaleko, w polach, jarach, na urwiskach. Poległych była masa. Tyle, że przez jakiś miesiąc wszystkich nie zdołano uprzątnąć i zasypał ich śnieg. W następnym roku, gdy stopniał śnieg, trupy znów zaczęto zbierać z pól. W Chodorowie w mogile zbiorowej spoczywa ponad dwa tysiące szczątków bojców. W Balyko-Szuczynce, gdzie wzniesiono na staroruskim grodzisku Czuczyn kompleks memorialny przyczółka Bukryńskiego, pochowano ponad trzy tysiące. Jednostki ze stu. Tak samo w innych wsiach: Bukrynach, Wielkim i Małym, Hryhoriwce, Buczakach, Monastyroku, Romaszkach, Dudariach, Pszenycznikach, Wedmediwce, Pijach, Ulianikach… I do dziś, po sześćdziesięciu ośmiu latach, miejscowi mieszkańcy, aktywiści WGO “Zakończmy wojnę” co roku to tu, to tam znajdują i dokonują powtórnego pochówku szczątków poległych. Imiona większości z nich są nieznane. W sumie według oficjalnych danych w bitwie o Dniepr zginęło 417 tysięcy osób. Na przyczółku Bukryńskim — ponad ćwierć miliona. W rzeczywistości, według twierdzeń badaczy, ta liczba jest znacznie większa. “Trzy czwarte z tych, którzy brali udział w walkach na przyczółku, — opowiedziała kierowniczka działu Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941—1945 lat Nadija Smolarczuk, — było “czarną” piechotą”. Czyli wczorajsi cywile, w większości — nieewidencjonowani. Rzecz w tym, że w 1942 roku z rozkazu Józefa Stalina zlikwidowano imienne medaliony. W razie śmierci żołnierza poległego można było zidentyfikować i powiadomić bliskich. I dopiero w 1944 te żetony przywrócono. Wtedy, kiedy działania wojenne przetoczyły się przez Ukrainę i zbliżały się już do zachodnich granic. A na polach pozostały leżeć bezimiennie setki tysięcy nie tylko Ukraińców. Ale przeważnie ich. Wkraczając na terytorium Ukrainy, Armia Sowiecka była wykrwawiona w walkach obronnych 1941—1943 lat. Zrozumiałe, że potrzebowała świeżych sił, uzupełnienia. Nabierano je na wyzwolonych terytoriach. Przez dwa lata niemieckiej okupacji podrosło młode pokolenie, wielu było tych, którzy uciekli z niewoli. Ale jak wiadomo, wszystkich, którzy znaleźli się nie z własnej winy pod niemiecką okupacją, Moskwa uważała za zdrajców. A zdrajcy musieli zmywać własną krwią swoją winę. Wtedy też funkcje mobilizacyjne, oprócz wojskowych komend uzupełnień, przekazano w ręce jednostek wojskowych. Uzupełnianie stanów odbywało się w trakcie posuwania się wojsk. O staranność prowadzenia ewidencji rekrutów nie dbano. Uczyć młodych bojców podstaw nauki wojennej nie było ani czasu, ani możliwości. Głównym, czego wymagano od dowódców, od młodszych do starszych, — było wykonanie zadań bojowych. Za wszelką cenę. Szczególnie bezlitośnie podchodzono do tego w przededniu czyichś urodzin, na przykład “wodza narodów” Józefa Stalina, “wodza światowego proletariatu” Lenina. Albo jakiegoś sowieckiego święta. Nawiasem mówiąc, zdobycie Kijowa było przyуроczone do dnia Wielkiej Październikowej Rewolucji. Nacierającym wojskom brakowało broni, amunicji, żywności, nawet umundurowania. Ale były zasoby ludzkie i pewność, że “wojna wszystko spisze”. Do nich właśnie należały dziesiątki, setki tysięcy niewyszkolonych, nieubranych, nieuzbrojonych rekrutów. Pędzono ich jak bydło na rzeź. Za to politrucy nieustannie urządzali wiece, wzywając ochrypłymi głosami do bezlitosnego bicia wroga. I to była prawda! Oni falami, jedna za drugą, szli w bystre wody Dniepru. Ci, którzy go pokonali, żywą lawą pędzili na rozpaloną lawę stali i ołowiu. Z kamieniem czy kijem w ręku, a nawet po prostu przyciskając torebkę z domowymi sucharami, z którą wyprawiła matka w drogę. Bez broni — ją jeszcze trzeba było zdobyć w boju. Ceną własnego życia. I tylko naprzód, bo z tyłu — lufy karabinów maszynowych i automatów “swoich”, tak zwanych, “oddziałów zaporowych”. Oto dlaczego, wyjaśniają badacze II wojny światowej, rodziny zabranych do armii otrzymywały krótkie zawiadomienia: “Zaginął bez wieści”. Rzadko która z ukraińskich (i nie tylko naszych) rodzin może cieszyć się, że wie o miejscu pochówku swoich bliskich, krewnych. Zaginionych bez wieści do dziś są miliony. U tejże Hanny Fedoriwny zginął bez wieści jej brat. U mojej matki, Hanny Iwaniwny, która też przeszła drogami wojny, — jej brat. Ich nie znaleźć w żadnej Księdze pamięci. Oni pozostali — w ludzkiej. I kiedy słyszysz zza murów krwawego Kremla oświadczenia “brata” Putina i putinów, że, rzekomo, Rassieja wygrałaby wojnę i bez Ukrainy, wydaje mi się, że ziemia nie tylko na przyczółku Bukryńskim — po całej Ukrainie — od Karpat do Donbasu, od Białorusi do Morza Czarnego dęba staje. I ja modlę się: “Panie, usłysz modlitwę moją. Naszą”… Istnieje ludowe wierzenie: dąb wyrasta na tej ziemi, która jest gęsto polana ludzką krwią. Na tych Naddnieprzańskich urwiskach, od wsi Balyko-Szuczynka do Kaniowa, o długości pół setki kilometrów, obecnie uparcie wrosły się czepnymi korzeniami w kamieniopodobną słoną glinę sześćdziesięcioletnie dęby. Reszta zaś gatunków drzew, oprócz przybyszki-akacji, nie wytrzymuje i umiera. Tak samo, jak w milczeniu umierali tutaj jesienią 1943 roku imienni i bezimienni. A było ich jak białego kwiecia na czerwonym polu… Mykoła TABORYT

Машинний переклад

KTO SZUKA — TEN ZNAJDUJE!

Wśród zalet „ogólnoświatowej pajęczyny” jest wolny dostęp nie tylko do ukraińskich, ale i do zagranicznych baz danych. Informacje, które się w nich znajdują, mogą być po prostu niedostępne w formie drukowanej na Ukrainie. Warto zacząć od prostego zapytania „poszukiwanie ludzi (zaginionych, represjonowanych itp.)” w ulubionej wyszukiwarce. Już w pierwszej dziesiątce wyników będziemy mieć przynajmniej połowę przydatnych dla nas linków. Zatem rozpocznijmy od ukraińskich zasobów. Projekt „Narodowy bank represjonowanych” pod adresem w Internecie http://www.reabit.org.ua/nbr/ zawiera według stanu na 1 maja 91 700 osób, wpisanych do naukowo-dokumentalnej serii książek „Rehabilitowani przez historię”. Państwowy program „Rehabilitowani przez historię” od 1991 roku wzbogacił rodzimą naukę o nowy oryginalny materiał faktyczny, wprowadził do obiegu naukowego i opublikował wcześniej zamknięte dla badaczy dokumenty wyższego kierownictwa partyjno-państwowego ZSRR i USRR, byłych służb specjalnych, organów ochrony porządku prawnego, otworzył szerokie możliwości dla naukowego badania i uogólnienia problemów narodzin i funkcjonowania reżimu komunistycznego na Ukrainie. Pewne informacje o represjonowanych można odnaleźć także na oficjalnej stronie SBU http://sbu.gov.ua. Bogaty w różnorodne ciekawe wiadomości jest także oficjalny portal internetowy Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej. W szczególności właśnie tutaj, pod adresem http://www.memory.gov.ua/ua/publication/content/1090.htm można pobrać wszystkie tomy Księgi pamięci ofiar Wielkiego Głodu 1932—1933 lat na Ukrainie. Lwowskie towarzystwo „Poszuk”, utworzone w 1989 roku, wchodzi w skład Międzynarodowej organizacji „Memoriał”. Między innymi na stronie internetowej towarzystwa http://poshuk.lviv.org.ua można znaleźć listy ofiar rozstrzeliwań na Zachodniej Ukrainie w 1941 roku, więzienia NKWD w Złoczowie, martyrologium więźniów politycznych obwodu lwowskiego 1944—1954 lat itp. Elektroniczna baza danych poległych podczas II wojny światowej „Księga pamięci Ukrainy” znajduje się pod adresem http://www.memory-book.com.ua, ale ten projekt znajduje się na etapie uzupełniania i zawiera na razie niezbyt wiele wiadomości, w odróżnieniu od rosyjskiego http://www.obd-memorial.ru. Ministerstwo obrony Rosji stworzyło unikalny „uogólniony bank danych”, do którego weszły wiadomości wzięte z oficjalnych dokumentów archiwalnych, przechowywanych w Centralnym Archiwum Ministerstwa Obrony FR, Centralnym Archiwum Wojskowo-Morskim Ministerstwa Obrony FR, Rosyjskim Państwowym Archiwum Wojskowym, Państwowym Archiwum FR i jego regionalnych oddziałach, Zarządzie Ministerstwa Obrony FR ds. upamiętnienia poległych obrońców Ojczyzny. Na stronie wyłożone są zeskanowane kopie wszystkich przetworzonych dokumentów-źródeł pierwotnych, które zawierają informacje o personaliach. Dokumenty te pozwalają z dużą dokładnością zidentyfikować poległych, ponieważ często zawierają dodatkowe informacje, w tym imiona i adresy krewnych, do których wysyłano zawiadomienia o śmierci. W ramach projektu zeskanowano i udostępniono w dostępie internetowym ponad 13 milionów arkuszy dokumentów archiwalnych i ponad 30 tys. paszportów grobów wojennych. Baza danych jest stale aktualizowana. Ostatnia aktualizacja została dokonana 14 kwietnia. Interesująca jest także baza danych jeńców wojennych http://www.dokst.ru/node/1118, umieszczona przez Centrum Dokumentacji przy stowarzyszeniu „Saksońskie Miejsca Pamięci w hołdzie ofiarom terroru politycznego” w Dreźnie. Nie można pominąć także strony http://www.lists.memo.ru — „Ofiary terroru politycznego w ZSRR”, której baza danych zawiera prawie trzy miliony nazwisk. Oprócz wyżej wymienionych można skorzystać z formularza wyszukiwania znanego projektu telewizyjnego „Czekaj na mnie” http://poisk.vid.ru/?p=10&view=let_search. Ale to tylko kropla w bezkresnym morzu współczesnego Internetu. Warte uwagi są dziesiątki stron regionalnych organizacji poszukiwawczych na Ukrainie i poza jej granicami, biblioteki cyfrowe, książki adresowe, sieci społecznościowe… Jedno z ostatnich „know-how” — zasób wyszukiwawczy http://pipl.com. Nowa wyszukiwarka Pipl specjalizuje się w wykrywaniu informacji o człowieku w tak zwanym „głębokim sieci” — zasobach, które z różnych przyczyn nie są indeksowane przez zwykłe roboty wyszukiwawcze. Pod względem objętości informacji około 500 razy przewyższa „ogólnodostępny” internet. Na stronie głównej nie ma jednego pola dla zapytania wyszukiwawczego, a aż pięć — dla imienia, nazwiska, miasta, stanu i kraju. Wypełnianie wszystkiego absolutnie nie jest obowiązkowe, wyszukiwanie może być prowadzone według jednego z parametrów. Obowiązkowe jest tylko pole „nazwisko”. Dzisiaj wcale nie jest trudno, wykorzystując zasoby elektroniczne, znaleźć dowolnego człowieka. Najważniejsze — wierzyć, że poszukiwanie koniecznie prędzej czy później przyniesie oczekiwany rezultat.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Kostiantyn Peter — sotnik armii UNR, po Peterze został skazany na 25 lat więzienia. W ciężką zimę 1952 roku major „Sokił” pisał list do rodziny na zesłanie: „Moi drodzy! Kiedy dojdzie ten list do was — nie wiem, ale mimo wszystko z dalekich i rodzinnych stron pozdrawiam Was słowami: Chrystus się rodzi!.. Przewróćcie kartki, przejrzyjcie nasze minione życie i, kiedy zaświeci gwiazda, wspomnijcie naszą rodzinę w rodzinnym gnieździe. W Wigilię zostawcie dwa miejsca dla nas… Duchem będę z Wami. Bo komu opowiem swój smutek i swój ból. Wybaczcie i nie narzekajcie na mnie. Pamiętajcie, że jestem duchem z Wami. Całuję Was szczerze, Wasz K…”. Nadchodziły Święta Wielkanocne 1953 roku. Major „Sokił”, straciwszy wszystkich bliskich mu ludzi, przechodzi do wsi, gdzie dorastały jego dzieci, gdzie żyli ludzie, których kochał i którym wierzył. Lecz na przysiółku niedaleko jego domostwa czekali na niego enkawudziści. Otoczyli, myśleli, że wezmą go żywcem. Krzyczeli: „Peter, zdajsia! Sochranim tiebie żyzń!”. Podniósłszy się w pełnej krasie, major „Sokił” ruszył na wroga, strzelając z automatu… Ostatnią kulę zachował dla siebie. Jego ciało wywieźli do Bohorodczan, a potem potajemnie zakopali. I nikt nie wie, gdzie jest jego grób… Minęły lata… Spełniły się marzenia wielu patriotów-Ukraińców. Ukraina stała się niepodległym państwem. 29 września 2001 roku w Hrabowieckim muzeum wiejskim otwarto osobny dział, poświęcony bojownikowi o wolność Ukrainy Kostiantynowi Peterowi. Tego samego dnia na miejscu, gdzie była posiadłość Petera, poświęcono i założono sad przy udziale firmy „Steciwska” z rejonu śniatyńskiego, Przykarpackiego liceum wojskowo-sportowego, miejscowych księży, miejscowej społeczności, Bractwa UPA i Bohorodczańskiej rejonowej administracji państwowej. Latem 2003 roku przy pomocy Bohorodczańskiej RAP zbudowano kaplicę, uporządkowano sad i drogę dojazdową, a znany rzeźbiarz z Przykarpacia W. Wilszuk — laureat Nagrody Szewczenkowskiej — wykonał z granitu znak pamięci. 14 października 2003 roku w święto Pokrowy na miejscu domostwa sławnej pamięci majora UPA Kostiantyna Petera w „Sadzie pamięci” odbyło się poświęcenie kaplicy i znaku pamięci. Pomylili się wrogowie, myśląc, że niszcząc rodzinę Peterów, domostwo, sad, zniszczą pamięć o tamtych dalekich heroicznych dniach. A młody sad będzie szumiał odwieczną pieśń dobra i miłości. Weteran UPA Wołodymyr Terłecki, poeta powstańczy (później przykarpacki poeta i dyrygent), ułożył o swoim towarzyszu broni wiersz z dedykacją „Jasnej pamięci dowódcy wywiadu UPA Kraju Karpackiego Kostiantyna Petera (sotnika „Sokiła”)”. Chylimy głowy nad tą symboliczną mogiłą, Bo wrogowie złodziejsko proch twój zamietli, By śladu nie było nad pamięcią twoją. Trwała walka… Ciężkie czasy były. Lecz wytrwał i w locie nie przystanął Nasz sławny Sokił — mężny dowódca Przyjął bohaterską śmierć i nie skapitulował — I duch twój wzwyż wzleciał w nieskończony wir. Niech ci szumią żałośnie świerki I kołyszą w cichym wiecznym śnie. Lecą, klangorzą na niebiosach bociany… I śnią się bliscy i przyjaciele bojowi.

Машинний переклад

CZŁOWIEK Z LEGENDY

Ołeksij ROWENKO, krajoznawca, obwód iwanofrankiwski. W długotrwałej walce narodu ukraińskiego o wolność kształtowały się heroiczne tradycje, pamięć o których powinna na zawsze pozostać z nami, stać się cząstką naszej pamięci historycznej. Czołowe miejsce wśród bojowników o wolną przyszłość Ukrainy zajmuje postać Kostiantyna Petera. …W jego żyłach płynęła krew niemiecka i kozacka. Kasztanowooka kozaczka ze starego rodu z ziemi czerkaskiej, Darija Płakyda, oczarowała weterynarza z Niemiec, pradziadka Kostiantyna Petera, który przyjechał na Podole na zaproszenie dziadka i, utonąwszy w oczach młodej kozaczki, na wieki spowinowacił się z Ukrainą. Od ojca Kostiantyn odziedziczył poczucie porządku, od matki — zapalczywy kozacki charakter. Urodził się Kostiantyn Kyryłowycz Peter w 1893 roku we wsi Pyłypy-Biuriwśki na Winnicczyźnie. Nauczywszy się czytać, do późna przesiadywał w ojcowskiej bibliotece, gdzie obok niemieckich książek do serca przypadł mu szewczenkowski „Kobziarz”. Właśnie z „Kobziarza” dowiedział się K. Peter o chwalebnej przeszłości Ukrainy, o historii narodu. Zdobywszy wykształcenie, wstąpił do Winnickiego Seminarium Duchownego, a później do Kijowskiego Seminarium Nauczycielskiego. Znajomość z Symonem Petlurą jeszcze bardziej ukształtowała w młodym Peterze uczucia patriotyczne i miłość do rodzinnej ziemi. Po ukończeniu nauki w Kijowie, Peter pracuje dwa lata jako nauczyciel ludowy we wsi Dzyhiwka w rejonie żmeryńskim na Winnicczyźnie. Podczas I wojny światowej został zmobilizowany do armii carskiej, w stopniu porucznika walczy na terytorium Ukrainy. Po proklamowaniu Ukraińskiej Republiki Ludowej przechodzi na stronę Armii Ukraińskiej pod dowództwem Symona Petlury. Przez pewien czas przebywa w sztabie Głównego Atamana, a później walczy w stopniu sotnika. Broni ukraińskiej państwowości w walkach zarówno z bolszewikami, jak i z denikinowcami. W bitwie pod Wapniarką w 1919 roku został ranny. Przebywając w szpitalu, zaprzyjaźnił się z siczowym strzelcem ze wsi Lackie (obecnie wieś Łypiwka w rejonie tysmienickim obwodu iwanofrankiwskiego) Mykołą Łuckim. Los sprawił, że naddnieprzanin i galicjanin odtąd stali się pobratymcami i dzielili radość zwycięstw oraz gorycz porażek w zmaganiach wyzwoleńczych o wolność i niepodległość Ukrainy. 21 listopada 1920 roku zdziesiątkowane tyfusem i wyczerpującymi walkami oddziały armii ukraińskiej zmuszone były opuścić granice Wielkiej Ukrainy i przejść na terytorium Polski. W składzie delegacji wojskowej pod kierownictwem Symona Petlury (wraz z Wojnarowśkym, Reshetyłem, Pałanycią, Petrusiem, Sokołhorśkym) Peter jedzie do Warszawy w celu omówienia warunków rozmieszczenia wojsk URL na terytorium Polski. W Warszawie większość członków delegacji została internowana. Peter również został podstępnie internowany i wysłany do obozu koncentracyjnego w Tarnopolu. A w rodzinnej wsi Pyłypy bolszewicy rozstrzelali jego ojca Kyryła Petera. Z tarnopolskiego więzienia Peterowi udaje się wysłać list do Mykoły Łuckiego, który był już na wolności. Mykole Łuckiemu i oficerowi Siczowych Strzelców Romanowi Suszce udaje się nawiązać kontakty z metropolitą Andrejem Szeptyckim, który pomógł Peterowi uwolnić się. Metropolita Szeptycki zdołał przekonać polski rząd, że Peter, będąc sotnikiem armii URL, praktycznie nigdy nie walczył przeciwko Polsce. Po uwolnieniu Peter za pomocą syna znanego ukraińskiego pisarza Wasyla Stefanyka — Semen znajduje pracę w kopalniach ropy naftowej w Bytkowie, pod Nadwórną. To właśnie Mykoła Łuckyj zapoznał Petera z Semenem Wasylowyczem Stefanykiem. Jednak polska policja i tutaj nie dała spokoju Peterowi, dlatego musiał przenieść się do pracy w leśnictwie. W tym okresie Kostiantyn Peter udaje się do wsi Hrabowiec do przyjaciela Mykoły Łuckiego, który był zięciem Anny Hołyńskiej. Znajomość z krewną Mykoły Łuckiego — siostrą żony Mychajłyną Hołyńską przerodziła się w miłość i zakończyła małżeństwem. Od 1926 roku Kostiantyn Peter osiedla się z żoną na chutorze Kopacziwka pod wsią Hrabowiec, w powiecie bohorodczańskim. Tam Peter naucza dzieci w szkole, prowadzi pracę kulturalno-oświatową wśród ludności, jest aktywnym uczestnikiem czytelni „Proświta”, prowadzi zajęcia z chórem czytelni. Osiedliwszy się na chutorze, zbudował własny dom, zasadził sad, który stał się ozdobą okolicy. Po sadzonki jeździł „po całym świecie”, nie ominął też znanego w tamtych czasach ogrodnika Terpeliaka ze wsi Załukwa w rejonie halickim. Pielęgnował sad jak własne dziecko, ale nie uchronił go: sad został zniszczony w czasach radzieckich. Tymczasem w Galicji nasila się praca podziemna przeciwko polskiej okupacji, aktywnie działa Ukraińska Organizacja Wojskowa (UWO), kierowana przez pułkownika Jewhena Konowalca. Kostiantyn Peter wstępuje w jej szeregi. Władze polskie stale go śledzą, musi co miesiąc zgłaszać się na policję. Nie posiadając polskiego obywatelstwa, jest stale zagrożony wysiedleniem za Zbrucz. Co go tam czekało, wiedzieli wszyscy, wiedział też Kostiantyn Peter. Życie staje się nie do zniesienia: zostaje zwolniony z pracy. Aby zdjąć z siebie podejrzenia, Peter wyjeżdża do pracy do Poznania, ale wkrótce wraca do Hrabowca i do początku II wojny światowej przebywa w nielegalnej sytuacji jako członek OUN. Nadszedł rok 1939, Galicja została przyłączona do USRR. Peterem od razu zainteresowało się NKWD. Grozi mu aresztowanie, tortury i śmierć. Ale przewodniczący rady wiejskiej w Hrabowcu Mykoła Zemłanśkyj w krytycznej chwili ratuje go przed aresztowaniem. I znów nielegalne życie oraz praca w podziemiu… Podczas okupacji niemieckiej na rozkaz kierownictwa OUN Peter zaczyna pracować w policji pod dowództwem Hłuszki, zyskuje zaufanie Niemców, gdyż pochodzi z niemieckiej rodziny, i zostaje komendantem policji w Bohorodczanach, a potem w Tyśmienicy, w obwodzie stanisławowskim (obecnie obwód iwanofrankiwski). Początek lat czterdziestych — to nowy etap walki wyzwoleńczej narodu ukraińskiego. Trwa formowanie Ukraińskiej Powstańczej Armii. Pracując w policji, Peter zdobywa i potajemnie przesyła do UPA szyfrowane meldunki, kopie ważnych dokumentów, broń, amunicję, lekarstwa. Ale prowokator donosi na Petera i w 1942 roku zostaje on aresztowany. Z Tyśmienicy wywieziono go do Stanisławowa, a potem do Lwowa. Zaczynają się niekończące się przesłuchania, tortury. Będąc nieprzytomnym, Peter podpisuje wniosek śledczego gestapo — w rezultacie sąd i „rozstrzelanie”. Ale ludzie pomagają. Za zebrane środki koledzy wynajęli wpływowego adwokata „folksdojcza” Bemkę, który zgodził się bronić oskarżonego. Na szczęście w składzie sądu był stary austriacki oficer, który w czasie I wojny światowej walczył na Ukrainie w tych samych miejscach co Peter i sympatyzował z żołnierzami Ukraińskiej Republiki Ludowej. Zapoznawszy się z dokumentami oskarżonego, zapytał Petera, czy nie ma dokumentów potwierdzających, że walczył z bolszewikami. Takie dokumenty Peter posiadał — i zostały one przedstawione. Śledztwo sądowe poszło w przeciwnym kierunku. Pomogły też zeznania komendanta żandarmerii polowej, również Austriaka, o tym, że broń Peter zdał jemu. Sąd uniewinnia Petera, zostaje zwolniony, ale pod warunkiem, że musi wstąpić do dywizji SS „Galicja”. Zgodził się — i pierwszego dnia Peter przedostaje się do Czarnego Lasu do sotni „Szuma”, która wchodziła w skład kurenia „Błahoho”. Stało się to w 1943 roku. Powstańcy nazwali go „Sokołem”. Od tego czasu przez dziesięć lat Peter będzie walczył przeciwko faszystom i bolszewickim „wyzwolicielom” w szeregach UPA. Jesienią 1943 roku we wsi Staryj Uhryniw w rejonie kałuskim kierownictwo OUN zorganizowało szkolenie wywiadowców Służby Bezpieczeństwa UPA. Na szkolenie, które wcześniej przebywały we wsiach pod opieką chłopów, trzeba było zabrać do lasu, co utrudniało przemieszczanie się oddziałów UPA. I tutaj przydawał się wywiad, który zbierał informacje o ruchach wroga, jego liczebności i przekazywał dane do oddziałów UPA. Pokonując wszystkie trudności życia powstańczego, sotnik „Sokół” organizował spotkania z wywiadowcami w różnych rejonach Kraju Karpackiego. Przy tym z wielką uwagą odnosił się do potrzeb wywiadowców, ale był bardzo wymagający wobec nich. W 1947 roku Peter spotyka się ze swoim synem Zinowijem („Tymisz”). Lecz niedługo walczyli ojciec z synem: w grudniu 1949 roku Zinowij Peter „Tymisz” ginie w krwawej walce w pobliżu wsi Maksymeć, w rejonie nadwórniańskim. Coraz mniej było żołnierzy-powstańców. Gdzieś koło Dźwiniacza, wykonując kolejne zadanie, zginą towarzysze broni Petera — bracia Kostiukowie, okręgowy wywiadu „Szram”, członek Krajowego Prowodu „Robert”, „Mytar”, „Marko”, powstańczy posterunek „Bojesław”, dowódca 4. Okręgu Wojskowego „Howerla” „Hrim”, dowódcy UPA: „Skuba”, „Rizun”, „Kozak”. Powstańcy doznali dotkliwych ciosów ze strony doborowych wojsk NKWD. Prawie wszystkie rodziny powstańców doświadczyły represji. Nie ominął zły los także rodziny Peterów: żona Mychajłyna i córka Lida, która była już żoną Wasyla Hrynkiwa, znalazły się w Karagandzie. Dopiero po dwudziestu jeden latach córka z zięciem wrócą, a żona w 1962 roku na wieki spocznie w kazachskiej ziemi. …Powstańcy zaczynają tracić wiarę, a niektórzy pytali majora „Sokoła”, czy ich walka nie jest błędna. „Sokół” odpowiadał: „Ten, kto podjął się wywalczyć wolność dla Ukrainy, nie ma prawa tracić ducha… Walka wymaga ofiar. Kostiantyn Peter (siedzi pośrodku) — kierownik chóru czytelni „Proświty” (połowa lat 20. XX wieku) wywalczymy, koniecznie wywalczymy wolność. Choć dla synów, jeśli nie dla siebie…”. Walka została przegrana, ale nie była daremna. Bolszewicy już od 1950 roku przez swoich agentów zaczęli intensywnie poszukiwać majora „Sokoła”. Lecz w tamtych groźnych dla UPA i podziemia czasach ludność wiejska, nie zważając na represje, pomagała powstańcom. Enkawudziści szaleli, szukając Petera, ale on był nieuchwytny: niespodziewanie pojawiał się to pod Bohorodczanami, to pod Swalawą, to pod Nadwórną i znów znikał w Czarnym Lesie. Dobrzy ludzie nie opuszczali majora „Sokoła”. Zimą 1952 roku pomagała mu Maria Kwasniak ze wsi Grabowiec, która zrobiła w swoim domu kryjówkę dla Petera. Pomagali mu także wieśniacy Handziuk i Hołyński. A Mychajło Kowtun za pomoc przybyli podziemni działacze z obwodu lwowskiego, wołyńskiego, żytomierskiego. Z Wołynia przybył niewielki oddział ukraińskiej policji, który po konflikcie z niemiecką administracją przeszedł z bronią do podziemia. Jednym z wykładowców był sotnik „Sokół”. Po szkoleniu sotnik „Sokół” na polecenie Sztabu Głównego został mianowany szefem wywiadu wojskowego 4. Okręgu Wojskowego „Howerla”. Do końca 1944 roku sotnik „Sokół” poświęca wiele uwagi tworzeniu wywiadu wojskowego w okręgach stanisławowskim, kołomyjskim i czerniowieckim. Zorganizowano oddziały wywiadu przy sotniach UPA, a także sieć wywiadowczą na terenach Kraju Karpackiego. Od pierwszych dni 1945 roku bolszewicy ściągnęli na Przykarpacie duże siły wojsk NKWD. Przeprowadzali rewizje, aresztowania, rozstrzeliwania. Ranny-

Машинний переклад

OBLANY TEST NA ZAUFANIE W rejonie niepłochliwych biurokratów

Leonid KLYMCZUK, przewodniczący Korosteńskiej organizacji Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki. W pierwszych miesiącach tego roku na Ukrainie uaktywniło się tworzenie Rad Społecznych przy lokalnych organach władzy wykonawczej. Zainicjowane zostało ono Postanowieniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 3 listopada 2010 roku nr 996 „O zapewnieniu udziału społeczeństwa w kształtowaniu i realizacji polityki państwowej”. Jest to znaczący rządowy akt normatywny, gdyż jest on, mówiąc słowami Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, doprawdy „nie mniej ważny niż wyprowadzenie kraju z kryzysu”. Przy należytym udziale społeczeństwa, uświadomieniu ważności tego aktu przez państwowych administratorów wszystkich szczebli oraz wsparciu informacyjnym jego wcielenia w życie, mógłby on rzeczywiście stać się jednym z instrumentów samoorganizacji pełnokrwistego społeczeństwa obywatelskiego, „zszywania” poradzieckiej ludności kraju w jednolitą ukraińską nację. Lecz, niestety, przeszkadza temu wciąż istniejąca obustronna powyborcza uprzedzoność pewnej części środowisk społecznych do kolejno partyjnie odnowionych lokalnych administracji i odwrotnie. Gdzieniegdzie właśnie przez to jakość realizacji zawartych w rządowym postanowieniu działań na rzecz demokratyzacji wciąż istniejącego u nas poradzieckiego państwowego autorytaryzmu zarządzania pozostawia wiele do życzenia. Toteż w takiej atmosferze wzajemnej nieufności „zbiurokratyzowana maszyna państwowa, która przetrwała za każdej władzy, z inercji, — jak konstatuje się, nawiasem mówiąc, także w tegorocznym orędziu prezydenckim z trybuny Rady Najwyższej, — próbuje zachować swoje zwykłe mechanizmy zarządzania, swoje możliwości administracyjne”, korzystając przy tym z nastawienia na społeczno-polityczną stabilizację kraju, które powstało u ludzi po całym tym rozwydrzonym rozgardiaszu wśród wierchuszki byłej ekipy rządzącej Juszczenki—Tymoszenko. Dostrzegalny jest brak zainteresowania prawdziwym wcieleniem tej rządowej decyzji w życie w administracji Prezydenta, a także w samym rządzie. Proces gdzieniegdzie celowo oddano „na żer” lokalnym administracjom, które, wyczuwając taki nastrój „góry”, próbują przytłumić nakreśloną rządowym postanowieniem europeizację relacji społeczno-administracyjnych, sprowadzić ją jedynie do kolejnego biurokratycznego symulakrum demokracji. Przez cały czas o przebiegu tego procesu ani słowem nie wspomniano na łamach oficjalnego „Uriadowego Kuriera”. Za to w lutym pojawiła się tam notatka Natalii Zworyhinej o utworzeniu w obwodzie zaporoskim Antybiurokratycznego komitetu tylko z urzędników obwodowej administracji państwowej na czele z jej przewodniczącym. Informacja o takiej „nowacji” bez ironicznego komentarza redakcyjnego w momencie powstawania Rad Społecznych jako pochwała doświadczenia urzędników w przejmowaniu zamiarów „inicjatywnych ludzi, liderów opinii publicznej” czy jako wezwanie „Biurokraci, łączcie się!”. O tym samym świadczy, na przykład, także próba w retrogradny sposób sformowania Rady Społecznej przy Korosteńskiej rejonowej administracji państwowej w obwodzie żytomierskim. Zgodnie z wyżej wspomnianym rządowym postanowieniem, a także odpowiednim rozporządzeniem obwodowej administracji państwowej nr 403 z 16.12.2010 roku, tutaj powinni byli ją utworzyć jeszcze przed 11 lutego 2011 roku. Ale jej do tej pory nie ma. Bo oto już kilka miesięcy w tym poleskim rejonie, jak nazywają go sami mieszkańcy, „niepłochliwych biurokratów”, trwa społeczny opór wobec natrętnych urzędniczych zamiarów sformowania tej rady tylko ze „swoich” przedstawicieli społeczeństwa. Chociaż zaczęło się tutaj wszystko najpierw zgodnie z normami dokumentu rządowego. Rozporządzeniem przewodniczącego rejonowej administracji państwowej W. W. Nahorniaka została stworzona odpowiednia Grupa Inicjatywna na czele z kierownikiem jej aparatu S. F. Makarczukiem. Do niej o swoją chęć pracy w tej radzie złożyło dokumenty rejestracyjne około dwudziestu organizacji społecznych. Toteż na 9 lutego wyznaczono zebranie założycielskie. W niektórych rejonach obwodu na tym w istocie kończyło się tworzenie Rad Społecznych. Bo kolejnym zebraniem założycielskim mniej więcej taka liczba przedstawicieli uznawana była za optymalną dla składu Rady Społecznej: wszyscy zgłoszeni przedstawiciele stawali się jej członkami. Ale nie tak stało się na Korosteńszczyźnie. Różnokierunkowa partyjno-polityczna kadrowa zawierucha wśród kierownictwa rejonowego doprowadziła tutaj do degradacji administracyjnej rezerwy kadrowej, do powstania, jak sami to nazywają, „dziury kadrowej”. Toteż jeszcze niedoświadczeni nowo mianowani kierownicy rejonu, wyczuwając, być może, naturalną intelektualno-administracyjną niepewność w swoich możliwościach administracyjnych, postanowili przede wszystkim zabezpieczyć się przed wszelkimi społecznymi alternatywami. Szczególnie niepokoiło ich, że propozycje Rad Społecznych staną się obowiązkowe do rozpatrzenia przez organy władzy wykonawczej, że przewodniczący rady będzie mógł wejść w skład kolegium RAP, że w ten sposób społeczeństwo zacznie wpływać na procesy przygotowania i podejmowania ważnych decyzji społeczno-ekonomicznych, czynić je bliższymi potrzebom ludzi. A dlatego kierownictwo rejonu, zapoznawszy się z możliwym przyszłym składem tej Rady Społecznej, gdzieniegdzie pozostało nim niezadowolone i zapragnęło, widać, rozcieńczyć go zależno-lojalnymi przedstawicielami, proponując przez swojego kierownika grupy inicjatywnej, nie zważając na protesty w tej sprawie organizacji społecznych, przeniesienie przeprowadzenia zebrania założycielskiego na pierwszego marca. Motywowano to tym, że niemało chętnych społeczności Zdjęcie Olesia Dmytrenki. Organizacje nie zdążyły jeszcze złożyć dokumentów rejestracyjnych. Tak oto w przeddzień wyznaczonych po raz drugi zebrań założycielskich zarejestrowało się do udziału w nich aż 71 przedstawicieli społecznych. Teraz uczestnikami zebrań z prawem głosu z ramienia takiej rejonowej instytucji społeczeństwa obywatelskiego jak Rejonowy Związek Spółdzielczy zarejestrowano 12 przedstawicieli, a z rejonowej organizacji związkowej pracowników oświaty — 14, jako przedstawicieli także ich organizacji podstawowych. Podczas gdy udział innych rejonowych instytucji społeczeństwa obywatelskiego w zebraniach ograniczał się w zasadzie do jednego przedstawiciela. Taka zorganizowana nierówność reprezentacji poszczególnych instytucji społeczeństwa obywatelskiego wprowadziła rozłam wśród uczestników zebrań założycielskich. Prawdopodobnie przez takie lekceważące manipulowanie ich statusem, pierwszego marca na zebranie stawiło się z 71 zarejestrowanych tylko 51 przedstawicieli społecznych, wśród których wybuchł gorący spór z udziałem przewodniczącego Rejonowej Administracji Państwowej W. W. Nahorniaka, przewodniczącego rady rejonowej W. A. Kutiszenki, kierownika aparatu Rejonowej Administracji Państwowej S. F. Makarczuka. Jednak ton na zebraniu nadawała przedstawicielka rejonowej rady kobiet K. L. Sklarewska, która około dwa miesiące temu pracowała jeszcze jako zastępca przewodniczącego ds. humanitarnych w poprzednim kierownictwie Rejonowej Administracji Państwowej i została, zdaniem wielu, bezpodstawnie zwolniona przez nowo mianowanego kierownika rejonu. Wśród mieszkańców rejonu uważano ją za osobę na właściwym miejscu, imponowała im swoją idealistyczną, ludową służbą ludziom. Zatem po prawie dwugodzinnych debatach, nie osiągnąwszy porozumienia nawet co do liczby członków Rady Społecznej, przewodniczący I. H. Hulidow zmuszony był zamknąć zebranie. Po raz trzeci zebrania założycielskie zostały wyznaczone przez grupę inicjatywną dopiero na 8 kwietnia. Na nich znów pojawiło się mniej więcej tyle samo przedstawicieli, co na poprzednich zebraniach. Z ramienia rejonowej administracji państwowej obecny był jedynie kierownik aparatu S. F. Makarczuk, który zachowywał się teraz skromniej niż ostatnim razem, dopóki nie przeszli do ustalenia składu osobowego rady. Wszak i tym razem jawne głosowanie nad składem ilościowym rady pokazało, że mimo wszystko minimalna większość głosów należy do, tak można nazwać, przedstawicieli niezależnych organizacji społecznych. Wtedy ten sam przewodniczący I. H. Hulidow ogłosił takie głosowanie za niedokładne i zaproponował zagłosować „za” i „przeciw” poprzez zebranie mandatów uczestników zebrań, które wydawał im pracownik rejonowej administracji państwowej podczas rejestracji. Głosowanie w ten sposób pokazało, że teraz minimalna większość głosów jest już po stronie przedstawicieli organizacji handlowo-oświatowych, które wspierały pozycję kierownictwa Rejonowej Administracji Państwowej, mającą na celu kształtowanie składu. Pragnąc od razu skorzystać z wyników takiego głosowania, przedstawicielka rejonowego klubu piłkarskiego „Kołos” L. I. Isajewa przy wsparciu kierownika spraw Rejonowej Administracji Państwowej S. F. Makarczuka szybko zaproponowała przewodniczącemu przygotowaną wcześniej przez kogoś listę nazwisk jedynie 30 uczestników zebrań do głosowania rankingowego w celu utworzenia Rady Społecznej w liczbie około 19 osób. To od razu wywołało oburzenie uczestników zebrań takim bezceremonialnym określaniem „godnych” i „niegodnych” do głosowania rankingowego. Na żądania z sali, by najpierw ogłosić tę listę „godnych”, przewodniczący odmówił. A w tym momencie w stosie zebranych mandatów za pozycją Rejonowej Administracji Państwowej wykryto kilka mandatów przedstawicieli, którzy w ogóle nie stawili się na zebranie. Po tym, protestując przeciwko machinacjom proceduralnym, przedstawiciele niezależnych organizacji społecznych opuścili zebrania założycielskie. Ci zaś, którzy pozostali, zmuszeni byli znów przenieść zebrania założycielskie z powodu braku odpowiedniego kworum zarejestrowanych uczestników. Oto tak biurokracja tego rejonu dba przede wszystkim nie o interesy ludowe, a o swoje samozachowanie. Do takich proceduralnych wykrętów uciekła się podczas formowania jedynie doradczej Rady Społecznej przy niej, całkowicie przegrywając w ten sposób test na zaufanie społeczeństwa do siebie. Więc wyobraźcie sobie po tym, do czego może się posunąć, gdy pojawi się pytanie o pozostawanie takich biurokratów na stanowiskach państwowych podczas wyborów lokalnych czy wyborów do Rady Najwyższej Ukrainy. Zatem czuwajmy i szanujmy się, Ukraińcy, bo jesteśmy tego warci.

Машинний переклад

APEL Wielkiej Rady Towarzystwa „Proświta” rejonu złoczowskiego obwodu lwowskiego

Członkowie Towarzystwa „Proświta”, cała złoczowska społeczność obywatelska głęboko zaniepokojeni totalnym natarciem na ukraiński język, kulturę i oświatę. W najważniejszych sferach ukraińskiego życia — od kina i telewizji po prasę gazetowo-czasopiśmienniczą — dominuje język rosyjski. Cyniczna ustawa „O językach na Ukrainie”, którą próbuje się uchwalić w Radzie Najwyższej, antykonstytucyjna z samej swojej istoty, jest narzędziem ostatecznego zniszczenia języka ukraińskiego. W wielu regionach Ukrainy jej obywatele znaleźli się bez możliwości rozwoju swojego państwowego języka, Kościoła, wiedzy historycznej. Jednym pociągnięciem pióra ministra-ukrainofoba Dmytra Tabacznyka prawie odwołano konkurs z języka ukraińskiego im. Petra Jacyka, za milczącą zgodą władz likwidowane są ukraińskie szkoły i placówki przedszkolne, zmniejsza się liczba lekcji języka i literatury ukraińskiej, na gorsze zmieniają się programy przedmiotów humanistycznych, w szczególności historii, niszczone są systemy niezależnej oceny wiedzy. Wszystko to tłumaczy się cynicznym „Tak się historycznie złożyło”. Musimy jeszcze raz Wam przypomnieć, że tak „historycznie złożyły się” losy Ukraińców, ponad 400 zakazów, wojny, Hołodomory, represje, polityka migracyjna ówczesnego totalitarnego systemu. Dlatego domagamy się przywrócenia historycznej sprawiedliwości: — odwołania ustawy „O językach na Ukrainie”; — zwolnienia Ministra Oświaty D. Tabacznyka, dla którego wrogie i znienawidzone jest wszystko, co ukraińskie; — zaprzestania rusyfikacji poprzez programy szkolne, w szczególności fałszowania prawdziwej historii Ukrainy w podręcznikach i programach; — poświęcenia należytej uwagi nauczaniu języka i literatury ukraińskiej w szkołach średnich i wyższych; — nadania priorytetu wydawaniu ukraińskiej prasy i książki; — ukierunkowania wychowania uczniów i studentów w duchu narodowo-patriotycznym; — zaprzestania zamykania ukraińskich szkół i placówek przedszkolnych na wschodzie i południu Ukrainy; — umożliwienia Ukraińcom zaspokajania swoich potrzeb duchowych, a nie wspierania zwolenników jednego wyznania — Patriarchatu Moskiewskiego; — przywrócenia w sferze informacyjnej ukraińskiego oblicza; — niedopuszczenia do powrotu symboli totalitarnego systemu; — uwzględnienia licznych apeli organizacji społecznych i struktur władzy obwodu lwowskiego oraz ogłoszenia obchodów 200. rocznicy urodzin budziciela Rusi Markijana Szaszkiewicza świętem państwowym i narodowym. W imieniu 57 uczestników zebrania, którzy jednogłośnie poparli ten apel, przewodniczący Złoczowskiego Rejonowego Towarzystwa „Proświta” Ołeksandr JUSKEWYCZ 14 kwietnia 2011 roku Wielka Rada Towarzystwa „Proświta”, m. Złoczów, obwód lwowski

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

konnych decyzji, które podjęto bez zgody mieszkańców tych osiedli. Zamknięcie szkół doprowadzi do degradacji edukacji i całkowitego upadku osiedli, w których się one znajdują. Te szkoły, przy których działają różnorodne kółka zainteresowań, pozostały jedynymi ośrodkami edukacyjno-kulturalnymi w tych osiedlach. Przecież kluby, szpitale, przedszkola zostały już zlikwidowane. Czy budżet miejski Makiejewki zyska na likwidacji szkół? A co już przegrała władza Partii Regionów, świadczył wymowny napis na jednym z plakatów protestujących: „Władza tchórzliwa, wybierając sobie za przeciwników matki i dzieci. I trzeba ją wybrać na nowo”. Rzeczywiście, jeśli podliczyć wszystkie wydatki na transport w celu ciągłego przewożenia uczniów do nowych szkół, to wyjdzie na to samo. A co jeśli jeszcze naprawić drogi, które znajdują się w opłakanym stanie, a którymi zamierzają przewozić dzieci? Oprócz tego na tych drogach nie zaszkodziłoby zainstalować oświetlenie. W rezolucji akcji protestacyjnej stawia się żądanie anulowania decyzji sesji Rady Miejskiej w Makiejewce z dnia 25 marca 2011 roku w sprawie zamknięcia szkół i reorganizacji centrum „Rajduha”. W przypadku niewypełnienia tych sprawiedliwych żądań społeczność będzie inicjować przedterminowe wybory deputowanych rady miejskiej. A w oświadczeniu do prokuratora Makiejewki Ołeha Polakowa rodzice proszą o przeprowadzenie wszechstronnej kontroli decyzji podjętej przez radę miejską. W przypadku niezgodności z normami ustawodawstwa wnieść prokuratorski protest. Rodzice nie tracą nadziei, że z pomocą prokuratury i sądów uda im się obronić prawo do edukacji swoich dzieci w szkołach ich osiedli.

Машинний переклад

ŚWIĄTYNIA HUCULSKIEJ DUSZY

Lesia ŁUCIW, członkini rady Towarzystwa społeczno-kulturalnego „Huculszczyzna” we Lwowie, wykładowczyni Kolegium Pedagogicznego Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Iwana Franki Kiedy mówi się o Huculszczyźnie, przychodzą na myśl piękne słowa Mychajła Kocjubyńskiego: „Gdybyście wiedzieli, jaki to niezwykły, niemal baśniowy zakątek, z gęsto zielonymi górami, wiecznie szumiącymi górskimi rzekami, czysty i świeży, jakby dopiero wczoraj się narodził. Język, obyczaje… Huculi, którzy spędzają całe lato ze swoimi stadami na szczytach gór, są tak osobliwi i barwni, że czujesz się przeniesiony w jakiś nowy, nieznany świat. Gdybyście wiedzieli, jaka tu wspaniała przyroda, jaki ciekawy naród Huculi, o bogatej, osobliwej psychice, buńczucznej fantazji, dziwnych obyczajach i języku…”. Warto podkreślić, że Huculszczyzna jest centrum Europy. Jej potężny masyw Gór Karpackich ma ważne znaczenie dla Ukrainy i Europy Środkowej, ponieważ wpływa na reżim klimatyczny. Właśnie tu znajduje się zarówno najwyższa góra Ukrainy Howerla (2061 m), jak i geograficzny środek Europy w pobliżu wsi Dilowe w rejonie rachowskim oraz najwyżej położone na Ukrainie jezioro Brebeneskuł (1801 metrów n.p.m.). Terytorium Huculszczyzny wynosi 7,7 tysiąca kilometrów kwadratowych. Zamieszkuje tu, według danych Ogólnoukraińskiego spisu ludności z 2001 roku, w 6 miastach, 13 miasteczkach (osiedlach typu miejskiego) oraz 260 wsiach 469 992 mieszkańców. Spośród Ukraińców Huculi mają najbardziej wyraziste cechy subetniczne. Huculszczyzna jako region etnograficzny ma barwny, etnokulturowy i przyrodniczy potencjał do rozwoju ludowej, samobytnej sztuki oraz autentycznego folkloru, który organicznie wplata się we wszechukraiński wzór. Niepowtarzalna huculska sztuka ludowa jest znana na całym świecie. Gdziekolwiek na świecie czy w Ukrainie żyliby Huculi, pamiętają o swoim kraju, pielęgnują ludowe tradycje i obyczaje, tworzą niepowtarzalne środowisko życiowe, swoisty przybytek huculskiej duszy. Dwadzieścia lat temu pochodzący z Huculszczyzny mieszkańcy Lwowa utworzyli społeczno-kulturalne stowarzyszenie „Huculszczyzna”. W tym okresie członkowie stowarzyszenia aktywnie uczestniczyli w Międzynarodowych Huculskich Festiwalach, które odbywały się w Wierchowynie, Rachowie, Wyżnicy, Kołomyi, Kosowie, Nadwórnej, Putylu, Jaremczu. Stowarzyszenie wydaje historyczno-kulturalno-krajoznawczo-turystyczne czasopismo „Grażda”. Podstawowym zadaniem tych festiwali jest rozwój i popularyzacja tradycyjnych rodzajów ludowej sztuki, obyczajów, obrzędów, zachowanie i rozwój autentycznego folkloru, wyłanianie samobytnych zespołów twórczych, pojedynczych wykonawców oraz mistrzów sztuk plastycznych i zdobniczo-użytkowych. Każdy chętny może wziąć udział w jubileuszowych uroczystościach Lwowskiego społeczno-kulturalnego stowarzyszenia „Huculszczyzna”, które odbędą się 7 maja tego roku o godzinie 15 w Szewczenkowskim Gaju na Polu Śpiewów. Tu trembitarze z Rachowa zaproszą Państwa w góry, by powitać wiosnę, i zapalą w Waszych sercach hojny ogień dobroczynności. A gdy zagrają na sopilce, skrzypcach i cymbałach muzycy z Wierchowyny, Kosmacza, Jaremcza, Nadwórnej, kapela „Baj”, „Trio skrzypków” ze Lwowa, to tańczą lasy i góry, a nogi same proszą się o taniec, a dusza sama przytuli się do rodzinnych Karpat i ukochanej Ukrainy-matki. Swoim śpiewem oczaruje męski Ludowy chór amatorski wsi Ispas z Bukowiny, zespół wokalno-choreograficzny „Pysanka”, Ludowa kapela chóralna „Halicjanie” ze Lwowa. Gorące huculskie tańce podarują Ludowy amatorski zespół taneczny wsi Wipcze z Wierchowyny, Ludowy zespół tańca „Podgórze” ze Lwowa. Pozdrowienia dla lwowiaków przesyła Putylski Kraj oraz poetka Nadija Czerkes z autorskim programem „Moja Huculszczyzna”. Cudowne malowidła karpackich wzorów zobaczycie w haftach i tkactwie, koralikarstwie i pisankarstwie mistrzów, którzy zaprezentują huculską zdobniczo-użytkową i plastyczną sztukę ludową. Odwiedziwszy przybytek huculskiej duszy, który tworzy społeczno-kulturalne stowarzyszenie „Huculszczyzna” we Lwowie, każdy odczuje również swój udział w wieczności niepowtarzalnej ludowej sztuki kultury oraz moralno-psychologiczną potrzebę utwierdzania ukraińskiej Ukrainy.

Машинний переклад

ZNOWU ZAMYKAJĄ SZKOŁY…

Maria OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Donieckiego obwodowego oddziału „Proświty” Pomimo tego, że grupy inicjatywne rodziców uczniów szkół nr 2, nr 111 oraz nr 121 w Doniecku, przy wsparciu obwodowej „Proświty” oraz partii „Front Zmian”, napisały protesty dotyczące decyzji, które planowano podjąć w sprawie „optymalizacji” ich szkół i przeprowadziły 15 kwietnia akcję protestacyjną przed radą miejską, radni na sesji niemal jednogłośnie, w ciągu kilku minut zlikwidowali trzy szkoły — nr 111, 121, 154 oraz obniżyli status do zwykłej szkoły nr 2 z pogłębionym nauczaniem języka angielskiego. Uzasadnienie zamknięcia opierało się na nieprawdziwych, zmyślonych danych. Doszło do nielegalnych nakazów rejonowych wydziałów oświaty, by zakazać przyjmowania uczniów do klas pierwszych i dziesiątych. Dlatego grupy inicjatywne rodziców, którzy kategorycznie nie zgadzają się z tą „optymalizacją”, zwróciły się z propozycją do sesji o zdjęcie tej kwestii z porządku obrad. Decyzja, zaznaczono w rezolucji akcji, podejmowana jest bez zbadania wszystkich aspektów i skutków zamknięcia szkół dla ludzi, bez uzgodnienia ze społecznością. Eksperymenty z optymalizacją szkół w Doniecku sprowadziły się do ich likwidacji, co doprowadzi do degradacji oświaty. Rodzice, społeczeństwo próbowali chronić konstytucyjne prawa i interesy dzieci. Zamiast oszczędności środków na zamykaniu szkół, zaproponowali zaoszczędzić środki budżetowe, likwidując 9 rejonowych w Doniecku wydziałów oświaty. Przecież liczba uczniów od 1990 roku zmniejszyła się dwukrotnie, a liczba urzędników w 9 rejonowych wydziałach oświaty zwiększyła się trzykrotnie. Do tego dublują one funkcje miejskiego zarządu oświaty, wydawane są środki na utrzymanie 9 pomieszczeń. „W przypadku niewypełnienia naszych konstytucyjnych wymagań będziemy inicjować kwestię przedterminowych wyborów radnych trzech rad rejonowych oraz Donieckiej rady miejskiej jako takich, które swoimi działaniami naruszają konstytucyjne prawa mieszkańców” — powiedziano w rezolucji. Radni byli głusi i ślepi. Nie usłyszeli. Rodzice nie poddali się i zwrócili się do prokuratora Doniecka Ołeksandra Olmezowa z prośbą o wniesienie protestów prokuratorskich na nielegalne decyzje Donieckiej rady miejskiej, a w razie odrzucenia protestu lub uchylania się od jego rozpatrzenia, zwrócić się z pozwem o ochronę praw i prawnie chronionych interesów obywateli, rodziców uczniów szkół, do sądu o uznanie tych decyzji za nielegalne i ich uchylenie. W Doniecku przez 23 lata odrodzono tylko 18 szkół z ukraińskim językiem nauczania. Teraz, wraz z likwidacją szkoły nr 111, jest ich zaledwie 17 ze 161 szkół! Odbyła się także akcja protestacyjna rodziców uczniów szkół ukraińskojęzycznych w Makiejewce oraz wszystkich nieobojętnych w sprawie zamknięcia Miejskiej Szkoły Ogólnokształcącej I—II st. nr 27, nr 3, nr 100 oraz reorganizacji Makiejewskiego centrum edukacyjno-rehabilitacyjnego „Rajduha” dla dzieci osieroconych (decyzją sesji Makiejewskiej rady miejskiej z 25 marca 2011 roku) — z żądaniem uchylenia nieza- 9 kwietnia w sali widowiskowej Wołyńskiego muzeum krajoznawczego odbyła się sprawozdawczo-wyborcza konferencja Wołyńskiej organizacji krajowej Ogólnoukraińskiego towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zebrali się delegaci z miejsko-rejonowych oddziałów Wołynia, a także przedstawiciele innych organizacji społecznych Łucka. Obecny był gość z Kijowa — zastępca przewodniczącego i sekretarz odpowiedzialny „Proświty” M. T. Nesterczuk. Omówiono stan spraw za okres sprawozdawczy i plany na przyszłość. W tym niezwykle trudnym dla naszego państwa czasie, w okresie nie tylko kryzysu gospodarczego, ale także politycznego i duchowego, proświcianie nie mają prawa do rozczarowania i depresji. Jesteśmy świadkami, jak na wszystkich szczeblach szerokim frontem prowadzona jest ofensywa na wartości duchowe i duszę Ukraińców, totalna agresywna rusyfikacja, która ma na celu zniszczenie narodu ukraińskiego. Wpełza ona niczym jadowity wąż nawet w samo serce ukraińskiej rodziny. W rezultacie nieudolnego kierownictwa Ukraina według światowych Wołodymyr KRASOWSKI, członek organizacji miejskiej „Proświty”, Stachanow, obwód doniecki Stachanowskie miejskie oddział „Proświty” aktywnie pracuje z młodzieżą, w szczególności uczniowską. Jednym z takich działań z inicjatywy proświcianina Wiktora Kraska było wręczenie dwóm filiom centralnego systemu bibliotecznego miasta wydanych przez „Proświtę” płyt DVD dla dzieci: „Świat rzemiosł”, „Ziemia i Wszechświat”, „Zwierzęta naszej planety”, „Sport”, „Ukraińskie bajki ludowe”.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

SPRAWOZDANIA I WYBORY W „PROŚWICIE”

według danych statystycznych spadła na ostatnie miejsca w Europie. Ludzie nie rozumieją, jaki kraj „buduje” władza. Niszczone jest poczucie więzi ze swoim państwem. Jesteśmy niby bezdomni, pozbawieni praw pasierbowie-przybłędy na własnej ziemi. A właśnie przybłędy gospodarują jak właściciele w naszym domu. Na przykład, w co zamienili naszą stolicę? Rdzenni kijowianie nie mogą dojść do siebie. Świętość nad świętościami, muzeum T. H. Szewczenki w Kaniowie, zostało zbezczeszczone przez cudze chciwe ręce. Zrujnowane wsie — wieczna kolebka głębokiej ukraińskiej kultury. Zniszczona w pień gospodarka. Jedynie jak grzyby-wirusy mnożą się miliarderzy-nieukraińcy. Sytuacja układa się całkowicie nie na korzyść naszego narodu i ku zgubie naszego państwa. Dziś, jak nigdy dotąd, musimy zjednoczyć się wokół celu i istoty oświeceniowości: idea narodowa (w historii świata właśnie idea narodowa była i jest kręgosłupem każdego państwa), język ukraiński, kultura ukraińska, szkoła ukraińska, książka ukraińska. Wszystko to wzięto na celownik zniszczenia, zarówno bezpośrednim ostrzałem, jak i faryzejsko-jezuickimi drogami. Aktywizują się czarne niszczycielskie siły. Krwawemu faszyście Stalinowi (!) na Wołyniu (!) jawnie i sławnie zbierają pieniądze na pomnik. Czy to odradza się komuno-faszyzm? Wtedy może przy okazji i Hitlerowi na pomnik zebrać? Przecież byli „bliźniakami-braćmi”. Stalin szkolił hitlerowskich oficerów w ZSRR na nasze głowy. A dziś „potomkowie” komunistycznych nieludzi bezkarnie warczą: „Mało was dławiliśmy! My dociśniemy i w waszej krwi będziemy się odmładzać!” Tak oto, nie więcej i nie mniej… Zatem proświcianie doszli do wniosku, że pomimo osobistych problemów każdego, póki nie jest za późno, musimy przede wszystkim bronić naszego wspólnego domu — Ukrainy! Wymaga to podniesienia roli „Proświty”, nowej energii w jej działalności. Należy pozostać wiernym ideom oświeceniowości; aktywnie wzmacniać strukturę organizacyjną towarzystwa, rozszerzać sieć ośrodków oświatowych; skutecznie domagać się konstruktywnej współpracy i wzajemnego zrozumienia z organami władzy państwowej wszystkich szczebli w celu wykonania podstawowych postanowień Konstytucji Ukrainy (w szczególności art. 10); przyciągać w swoje szeregi nowych uczestników, zwłaszcza młodzież, a także kierowników różnych rang. Na kolejną kadencję przewodniczącym obwodowego zjednoczenia „Proświty” wybrano ponownie Mykołę Kuczerepę, wykładowcę Wołyńskiego Uniwersytetu Narodowego im. Łesi Ukrainki, profesora katedry najnowszej historii Ukrainy, kierownika Centrum Badań Ukraińsko-Polskich. Wybrano również organy kierownicze Wołyńskiego Zjednoczenia Krajowego „Proświty”. Z polecenia prośwician Łesia SZANIUKEWICZ ską oraz Julię Bożko — za aktywny udział w propagowaniu języka ukraińskiego i przeprowadzaniu wydarzeń poświęconych wybitnym działaczom Ukrainy. A Ludmyła Filipenko opowiedziała o swojej działalności twórczej, przeczytała kilka wierszy ze swojego zbioru „Struny duszy” oraz wykonała ukraińskie pieśni ludowe. Spotkanie studentów z proświcianami było ciepłe i wzruszające. Do osiągnięć prośwician miasta w tym roku można zaliczyć większą liczbę prenumeratorów gazety „Słowo Proświty”, niż miało to miejsce w roku ubiegłym.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

IDZIEMY DO MŁODZIEŻY

...ki”, „Mity Ukrainy”, „Wybitni kompozytorzy świata”. Inne wydarzenie odbyło się w miejscowym technikum przemysłowo-ekonomicznym. Na wydział finansowo-prawny zawitały przewodnicząca miejskiej „Proświty” Nina Hejko oraz jej zastępczyni Ludmiła Filipenko. Nina Semenivna opowiedziała studentom o działalności miejskiej „Proświty”, o trudnościach, jakie trzeba napotykać w zrusyfikowanym środowisku. Opowiedziała o sobie, o swoim nauczycielskim losie, o tym, jak już w latach szkolnych zakochała się w ukraińskim słowie i poezji Wielkiego Kobzarza. Wezwała młodzież do zasilenia szeregów proświtian. Następnie nagrodziła dyplomami kierowniczkę biblioteki technikum Olhę Osypową — za propagowanie języka ojczystego i ukraińskiej książki wśród studentów, a także studentki Olhę Postolatiejewą, Tetianę Krakow-

Машинний переклад

MARZYŁ, BY NAMALOWAĆ TARASA UŚMIECHNIĘTEGO

Dmytro MAŁAKOW, starszy pracownik naukowy Muzeum Historii Kijowa. Dorobek twórczy zasłużonego artysty Ukrainy Heorhija Wasylowycza MAŁAKOWA (1928—1979) jest dobrze znany miłośnikom sztuki graficznej. Kijowianin, absolwent Kijowskiego Państwowego Instytutu Artystycznego (obecnie Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy), H. Małakow pracował w dziedzinie grafiki sztalugowej i książkowej, ilustrował dzieła klasyki ukraińskiej i światowej oraz autorów współczesnych, opracowując łącznie ponad 120 książek, które ukazały się nakładem kijowskich wydawnictw. Setki jego ilustracji publikowano w ukraińskich czasopismach lat 50.—70. Jednym z tematów, który raz po raz pobudzał wyobraźnię twórczą artysty, była Szewczenkiana. Pierwszy portret Tarasa Hryhorowycza Heorhij wykonał jako jedenastoletni chłopiec w 1939 roku. Wówczas szeroko obchodzono 125. rocznicę urodzin Wielkiego Kobziarza. W Kijowie, Charkowie, Kaniowie pojawiły się majestatyczne pomniki, prasę wypełniały stosowne publikacje, imię Kobziarza słyszało się wszędzie. W tym roku wydano jubileuszowego „Kobziarza” z ilustracjami Iwana Jiżakewycza. Nasz ojciec kupił ten solidny tom w sztywnej szarej oprawie i książka zachowała się w rodzinie do dziś. Młody artysta Hoha Małakow, od wczesnego dzieciństwa wychowany w duchu osobistego zaangażowania we wszystkie przejawy życia kulturalnego społeczeństwa, wykonał portret Szewczenki tak, jak potrafił w swoim wieku, ale z miłością. A już trzy lata później, w okupowanym przez nazistów Kijowie, Heorhij musiał bezpośrednio włączyć się w Szewczenkianę rzeźbiarską. Wiosną 1942 roku, aby uniknąć przymusowego wywozu do Niemiec, czternastoletni Heorhij podjął pracę w Kijowskich Warsztatach Produkcyjno-Artystycznych. Mieściły się one w dawnym Instytucie Artystycznym, pracowali tam również niedawni uczniowie Kijowskiej Średniej Szkoły Artystycznej im. T. Szewczenki, pozbawieni możliwości nauki w warunkach okupacji. Byli to Ira Bonkina, Musia Hołowko, Katrusia Kryczewska, Jurko Powstenko. Działem rzeźbiarskim warsztatów kierował docent Wołodymyr Kłymow (1889—1975). Wśród produktów wytwarzanych przez warsztaty były figurki „kozaka i dziewczyny”, popielniczki oraz gipsowe popiersie Tarasa Szewczenki. Heorhij później we własnym „albumie autobiograficznym” narysował ten proces, którego czynną uczestniczką była także młoda Katrusia Kryczewska. Dlatego na pamiątkę współpracy przy odlewaniu i wykańczaniu popiersi Heorhij później skomponował gipsowego Szewczenkę w szkicu znaku książkowego, przeznaczonego dla Kateryny Kryczewskiej. Dla obojga był to symboliczny znak nie tylko wspólnej pracy, ale także ich czystej młodzieńczej przyjaźni. Często wspomina o tym w dalekiej Kalifornii Kateryna Kryczewska-Rosandić — honorowa obywatelka USA, honorowy profesor Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, laureatka nagrody Fundacji Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Po wyzwoleniu Kijowa zajęcia w Szkole Artystycznej zostały wznowione. Na pamiątkę tego pierwszego surowego roku nauki w nieogrzewanym budynku szkoły Heorhij wykonał z folii i kartonu żartobliwy medal z niezapomnianym wersem Szewczenki: „Uczcie się, bracia moi”… Jedna ze szkolnych kompozycji Heorhija Małakowa przedstawiała wyimaginowaną scenę: w białą petersburską noc Taras stoi na nabrzeżu Newy, a z okna Pałacu Zimowego patrzy na niego rosyjski car Mikołaj I. Pierwszą letnią praktykę studencką w Kijowskim Państwowym Instytucie Artystycznym Heorhij Małakow odbył w 1950 roku w malowniczym Kaniowie Szewczenki. Rzecz jasna, odwiedzał też Wielką Mogiłę. Wśród tematów ćwiczeniowych studentom grafiki zadano szkic znaczka pocztowego. Heorhij wybrał portret Szewczenki, obramowując go, zgodnie z zadaniem, radziecką symboliką — ale ze wstęgą flagi Ukraińskiej SRR. Jeszcze będąc studentem, Heorhij Małakow zaczął aktywnie współpracować jako artysta-ilustrator ze stołecznymi wydawnictwami książkowymi oraz prasowymi. Ilustrował i opracowywał książkę białoruskiego poety Janki Kupały „Los Tarasa”. Książka ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Mołod’” w 1954 roku. Jedna z ilustracji przedstawia zwiedzających kaniowską świętość, wśród których można dostrzec postać z etuidnikiem na ramieniu — samego artystę. Było to swoiste wspomnienie — wrażenie z osobiście przeżytych uczuć na Czernieczej Górze. Na swój sposób artysta Heorhij Małakow zwrócił się ku tematowi Szewczenki w 1961 roku, kiedy obchodzono setną rocznicę śmierci poety oraz 20. rocznicę heroiczno-tragicznej obrony Kijowa. Obu datom poświęcono wielkie wystawy artystyczne. Na datę szewczenkowską Heorhij Małakow stworzył serię linorytów, odtwarzających epizody z biografii Wielkiego Kobziarza. Kierował się przy tym powiewami ówczesnej „odwilży”, jeszcze nie wiedząc, że później zostanie to nazwane „szistdesiatnyctwem” (pokoleniem lat sześćdziesiątych). Postanowił bowiem przedstawić Tarasa Szewczenkę nie w sposób tradycyjnie szablonowy, podręcznikowy, lecz pokazać zwykłe życie człowieka w takich okolicznościach, których dotąd nikt z artystów nie poruszał. Zresztą, zawsze marzył, by namalować Tarasa uśmiechniętego, a nie zasmuconego, jak tego wymagał sowiecki oficjalizm. „Powrót (Na Wołdze)” — tak nazwał artysta jeden z estampów, ilustrujący epizod opisany przez Kobziarza w „Dzienniku”. Powodem do odtworzenia właśnie tej sceny dla Heorhija Małakowa posłużył cytat wyryty u podnóża Wielkiej Mogiły w Kaniowie i przeczytany przez Heorhija-studenta. Kiedy w 1939 roku tworzono memoriał w Kaniowie, bolszewiccy ideolodzy wybrali właśnie te wersy, które rzekomo najlepiej odpowiadały obrazowi „rewolucjonisty-demokraty”. Ale nawet w tak spreparowanej formie, wyrwane z kontekstu zapisu dziennikowego, wywierały one, delikatnie mówiąc, nieco dziwne wrażenie. Przypomnijmy: wracając z zesłania na pokładzie parowca „Kniaź Pożarski”, Taras Hryhorowycz był poruszony losem i czarującą grą na skrzypcach bufetowego parowca „Aleksieja Panfiłowa Panowa, wyzwoleńca pana Kriukowa”. Wtedy też, 25 sierpnia 1857 roku, Taras Hryhorowycz zanotował (w języku oryginału, z wyróżnieniem kursywą cytatu na cokole w Kaniowie): „Wielki Fulton! I wielki Watt! Wasze młode, nie z dnia na dzień, a z godziny na godzinę rosnące dziecię w niedługim czasie pożre knuty, trony i korony, a dyplomatami i ziemianami tylko zakąsi, pobawi się, jak uczeń cukierkiem. To, co zaczęli we Francji encyklopedyści, to dokończy na całej naszej planecie wasze kolosalne,” genialne dziecko. Moje proroctwo jest niewątpliwe!”1 Tak więc na kolorowym linorycie Heorhija Małakowa – Taras Hryhorowycz oraz pasażerowie parowca zafascynowani słuchają gry “pańszczyźnianego Paganiniego”. Drugi arkusz tej serii autor nazwał “Znowu w Kijowie”, pokazując Szewczenkę na tle panoramy miasta, która otwierała się z ulicy Irynińskiej, gdzie Taras Hryhorowycz przebywał w domu Iwana Juszkiewicza-Kraskowskiego w 1859 roku – podczas swojego ostatniego przyjazdu do Kijowa. Po drugiej stronie doliny Chreszczatej widać Instytut Szlachetnie Urodzonych Panien – jedyną budowlę, która zachowała się w tym zakątku miasta od tamtych czasów. Na trzecim arkuszu serii przedstawiono dom urzędnika Iwana Żytnyckiego na Kozim Błocie w Kijowie – w tym wyglądzie, jaki dom miał po restauracji architekta W. H. Kryczewskiego w 1927 roku. Z otwartego okna uśmiechnięty Taras rozdaje dzieciom książeczki. Oczywiście artysta nazwał arkusz ulubionymi słowami: “Uczcie się, bracia moi!”. Seria była eksponowana na Republikańskiej wystawie artystycznej, poświęconej 100. rocznicy śmierci Tarasa Szewczenki. Zupełnie w innym kontekście Heorhij Małakow przedstawia Szewczenkowski Kijów w jednym z arkuszy serii linorytów “Kijów. 1941—1945”, nazwanym umownie “Pierwsze trofeum” (1961 r.). Artysta odtwarza epizod z czasów obrony Kijowa, którego sam był świadkiem, kiedy bojownicy batalionu niszczycielskiego przywieźli do Parku Szewczenki zdobyczny niemiecki samochód pancerny. I chociaż w rzeczywistości wszystko działo się nieco inaczej, artysta zapragnął pokazać trofeum właśnie na parkowej alei – na tle zasmuconej postaci Kobziarza na pomniku. Z czasem do Szewczenkiany Heorhija Małakowa dołączyły ilustracje do opowiadania W. Budnyka “Szary szynel”, zamieszczonego w czasopiśmie “Ukraina” (nr 9) w 1972 roku. Artysta pokazał Tarasa Hryhorowycza przy pracy. Na innym rysunku – nieugięty Taras kroczy pod konwojem na zesłanie i cała jego postawa jakby mówi: “Karzę się, męczę... lecz nie kajam się!..” To słynne powiedzenie Wielkiego Kobziarza Heorhij nie raz powtarzał w różnych własnych życiowych okolicznościach. Taką niebanalną i szczerą pozostała Szewczenkiana ukraińskiego grafika Heorhija Małakowa. Oczywiście, przypomniało się to wszystko z okazji 150. rocznicy powtórnego pochówku Wielkiego Kobziarza. 1 Szewczenko T. Dziennik. – M.: Państwowe wydawnictwo literatury pięknej, 1954. – S.137 Na Górze Czernieczej. Ilustracja do poematu J. Kupały “Tarasowy los”. Tusz, pióro, 1954

Машинний переклад

NA GÓRZE MNISZEJ 100 LAT TEMU W 150. rocznicę pochówku T. H. Szewczenki w Kaniowie

Raisa TANANA, kierownik działu Szewczenkowskiego Narodowego Rezerwatu, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. 22 maja bieżącego roku będziemy obchodzić 150 lat od czasu, gdy na Górze Mniszej w Kaniowie został pochowany genialny ukraiński poeta i malarz Taras Hryhorowycz Szewczenko. A co działo się na Górze Tarasowej 100 lat temu? Wielbiciele Kobziarza przygotowywali się, by godnie uczcić pamięć poety z okazji 50. rocznicy dnia jego śmierci oraz 50. rocznicy pochówku w Kaniowie. Lecz zrobić tego im się nie udało. Przecież kaniowska policja stale śledziła Górę Tarasową. Zawsze niepokoiły ją masowe odwiedziny grobu poety w dni świąt religijnych, zwłaszcza w Świętą Trójcę. A w tym dniu przychodzili tutaj liczni wielbiciele Kobziarza. Oto jak wspomni o tym ukraiński pisarz, nasz rodak Ołeksij Petrowycz Warawa (Ołeksij Kobec) w swoim szkicu „Co nieco o grobie T. Szewczenki”: „Co roku, w dni Zielonych Świąt, na grobie Szewczenki odbywał się nikim nie zapowiedziany, nikim nie zwoływany, ale zawsze niezmiennie masowy zjazd czcicieli pamięci poety, że czasami ich liczba dochodziła do pięciu-sześciu, albo i dziesięciu tysięcy”. Dlatego miejscowy isprawnik zobowiązany był o grobie Kobziarza, a zwłaszcza o jego odwiedzających, regularnie donosić zarządowi żandarmerii i gubernatorowi oraz podejmować odpowiednie środki. Ten czujny nadzór policji wzmógł się w jubileuszowym 1911 roku. Na polecenie kijowskiego gubernatora 26 lutego (według starego stylu) zabraniano placówkom oświatowym przychodzić na Górę Tarasową. A za tymi ludźmi, którzy przychodzili na grób Szewczenki, starannie śledzono. I śledził miejscowy isprawnik nie tylko wielbicieli poety, ale i księgę wrażeń, która leżała na stole w pierwszym ludowym muzeum poety — w Tarasowej świetlicy. „Często można było widzieć, jak isprawnik Żeżełewski drapał się na górę, wchodził do chatki, uważnie przeglądał zapisy w księdze odwiedzających, coś sobie z niej do notatnika wypisywał, a czasami po barbarzyńsku wyrywał poszczególne arkusze zapisów — zwłaszcza płomienne i „nieprawomyślne” — pisał Ołeksij Kobec w szkicu „Co nieco o grobie T. Szewczenki”. Najwyraźniej właśnie przez taką „opiekę” kaniowskiego isprawnika do naszych dni nie zachowała się księga wrażeń odwiedzających z 1911 roku. A dlatego nie możemy przedstawić zapisów wielbicieli Kobziarza, którzy, wbrew zakazowi, mimo wszystko szli do miejsca wiecznego spoczynku Poety. Przebywał na grobie Szewczenki w 1911 roku wybitny fonetyk, dialektolog, profesor uniwersytetów w Krakowie i Pradze, członek rzeczywisty NTSz Iwan Ziłyński (1879—1952). Swoje wrażenia z pobytu przy tym świętym miejscu opisze w szkicu „Na Tarasowej mogile w Kaniowie”: „Wejście na górę — stromymi, urwistymi drewnianymi schodami jest bardzo uciążliwe. Dobrej ćwierci godziny potrzeba, by dostać się na płaskowyż, gdzie znajduje się sama dość wysoka mogiła. Wysoki biały krzyż na mogile odnowił w 1911 roku jakiś nieznajomy człowiek, który długi czas siedział w guberni archangielskiej. Tam ten człowiek zarabiał dziennie przy pracy państwowej 1 rubel i 30 kopiejek. Za 30 kopiejek się żywił, a po rublu odkładał. Za odłożone pieniądze przyjechał na Tarasową mogiłę i ładnie polakierował krzyż i sztachety. Z mogiły roztacza się czarujący widok daleko na prawo — i lewobrzeżną Ukrainę… Lepszego miejsca nie sposób sobie wyobrazić. Nie darmo marzył Szewczenko o tym miejscu na obczyźnie, by tutaj dożywać wieku (w poemacie „Sen”), albo by choć po śmierci spocząć wśród czarującej przyrody” („Testament”) (Żurn. „Berezil”, 1995, nr 3—4). Wspomniał w tym szkicu gość z Galicji i o tym, dlaczego mniej ludzi przychodziło do grobu T. Szewczenki w 1911 roku: „Dawniej przychodziło z dalekich stron po 100—200 ludzi, ale od 1907 roku, według słów stróża mogiły Iwana, naród odwrócił się z powrotem, bo policja rozpędzała i biła nahajkami chłopów, krzycząc: „Po co? Poszoł won”. Dawniej można było na mogile swobodnie rozmawiać i śpiewać, a teraz wieczorami pełno szpiegów pod oknami, podsłuchują, czy, broń Boże, nie zanosi się na jakąś rewolucję z Ojcem Tarasem na czele. Nawet po śmierci jest im straszny”. Wśród tych, którzy dwukrotnie przebywali na grobie Szewczenki w 1911 roku, był również znany ukraiński malarz, historyk sztuki, pedagog, etnograf, działacz społeczny i kulturalny Nykanor Charytonowycz Onacki (1874—1937). Przyjeżdżał on do Kaniowa i wcześniej: w latach 1908, 1909. A o tym opowiedziała mi przy spotkaniu w Charkowie jego żona Nadija Wasyliwna (obecnie nieżyjąca) w latach 80. ubiegłego wieku: „Do Kaniowa jeździliśmy kilka razy. Lecz szczególnie zapadła mi w pamięć podróż w 1911 roku. Byliśmy wtedy tam dwukrotnie: w maju i lipcu. W maju mijało właśnie 50 lat od czasu pochówku Szewczenki w Kaniowie i na Tarasową górę szło wielu ludzi. Wchodząc po schodach, wszyscy śpiewali „Testament”, „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”. Śpiewali, nie zważając na to, że żandarmi bili nahajkami. Ludzi było dużo i wszyscy oni, tak jak my, zostali nocować przy grobie T. Szewczenki. A noc była cicha, czarująca, śpiewały słowiki. A jeszcze pamiętam chatę przy grobie poety. Była pokryta słomą. W jednym z pokoi wisiało wiele ręczników, duży portret Szewczenki, na stole leżał „Kobziarz” i księga, w którą ludzie zapisywali swoje wrażenia. Nykanor Charytonowycz też robił tam zapis, ale nie w tamtym dniu, a gdzieś po dwóch miesiącach, jak my znowu tam jeździliśmy”. Jak już wspomniano wyżej, nie zachowała się ta księga wrażeń z 1911 roku. Dlatego nie możemy przeczytać zapisu pozostawionego przez malarza. Lecz jego żona pieczołowicie przechowywała w archiwum męża już pożółkły od czasu arkusz z albumu do szkiców, na którym Nykanor Charytonowycz zrobił brudnopis, a potem przepisał go do księgi wrażeń. Na tym arkusiku zwykłym ołówkiem bardzo kaligraficznym pismem było napisane: Nykanor Onacki „Śpij, drogi Kobzarzu, niech Dniepr i wzgórza strzegą twego cichego wiecznego snu. Z każdą falą Dnieprową, z każdym powiewem wolnego wiatru, z każdą gwiazdą, która zajaśnieje w bezkresnym błękicie nad twoją wysoką mogiłą, moje najlepsze święte uczucia będą płynąć do ciebie, Wielki Cierpiętniku!” (14 lipca 1911 roku). Tę karteczkę Nadija Wasyliwna podarowała wtedy domowi Kobzarza na Tarasowej Górze. A jeszcze przypominam sobie, jak pokazywała mi wiele fotografii, wykonanych przez Nykanora Charytonowycza podczas pobytu na Tarasowej Górze w 1911 roku. Są to w szczególności: „Mogiła T. Szewczenki”, „Chata I. O. Jadłowskiego”, „Świetlica Tarasa”, „Iwan Jadłowski z żoną i synem Danyłem”, „Schody na Tarasową Górę”. Je również Nadija Wasyliwna podarowała muzeum Kobzarza w Kaniowie. Obecnie są one zaprezentowane w ekspozycji muzeum oraz w odnowionej Tarasowej świetlicy. W tym samym 1911 roku, przebywając w Kaniowie, Nykanor Charytonowycz dużo pracuje jako artysta. Wykonał szereg szkiców do swoich przyszłych obrazów. A po powrocie do Lebedyna tworzy serię prac o Kaniowie: „Szewczenkowa mogiła”, „Kaniowski krajobraz”, „Chata przy Tarasowej Górze”. Wszystkie te prace były prezentowane na wystawach indywidualnych artysty w Połtawie, Charkowie, Kijowie, Sumach. Dzięki córce Nykanora Charytonowycza, Natalii Nykanoriwnie, wszystkie te prace są teraz przechowywane w Szewczenkowskim Narodowym Rezerwacie. O tym, że w jubileuszowym 1911 roku żandarmi nie pozwalali odwiedzać Szewczenkowej mogiły, wspomina także prawnuczka poety po bracie Josypie, nauczycielka A. Szewczenko w swoim wpisie do księgi wrażeń z 5 sierpnia 1955 roku: „Po raz drugi odwiedziłam mogiłę T. Szewczenki. Pierwszy raz byłam tu jeszcze w 1911 roku, kiedy carscy żandarmi rozpędzali ludzi, którzy obchodzili znamienne szewczenkowskie daty. Jakby wczoraj płynęłam parowcem do Kijowa z Kaniowa. Dopóki widoczna była mogiła Tarasa, dotąd rozbrzmiewał jego „Testament” i inne pieśni do słów T. Szewczenki”. Chciałoby się zaznaczyć, że tradycja przychodzenia na Tarasową Górę żyła i żyje u jego potomków do dziś. Co roku w dniu powtórnego pochówku poety przychodzą oni do jego mogiły. „Mijają lata, stulecia, a tradycja, zapoczątkowana przez braci, siostrę, siostrzeńców, odwiedzania mogiły swojego krewnego zachowuje się. Co roku, odwiedzając mogiłę swojego Tarasa, odwiedzają Szewczenkowi potomkowie także sławną chatynę dziadka Jadłowskiego, w myślach szczerze dziękując mu — pierwszemu strażnikowi mogiły Kobzarza, człowiekowi szczerej gościnności, do którego przyjeżdżali nasi dziadowie i ojcowie, zatrzymywali się na nocleg, słuchali podań, popijali herbaty, parzone na ziołach” — zapisali potomkowie T. Szewczenki M. Łysenko, W. Krasycki, L. Krasycka, W. Newmytyj, T. Hołub, A. Olijnyk 22 maja 2010 roku.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

KIEDY DOJRZEJE DUSZA UKRAIŃCA?

Wiktor ŻADKO, doktor nauk filozoficznych, profesor, dyrektor Instytutu Komunikacji Społeczno-Kulturowej i Zarządzania Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Pracowników Kultury i Sztuki. Doradca Ministra Kultury Ukrainy „Zew silnego czynu” (Kijów, wydawnictwo „Proświta”, 2004 — 496 s.) to szczera, momentami chwytająca za serce rozmowa pisarza oraz działacza społeczno-kulturalnego Anatolija Pohribnego o języku, jego teraźniejszości i przyszłości dla duchowego odrodzenia narodu. Publikacja ta kontynuuje i uzupełnia jego wcześniejsze, niezwykle aktualne wydania publicystyczno-naukowe — „Rozmowy o tym, co boli, czyli Gdybyśmy się uczyli tak, jak trzeba” (1999), „Po zaczarowanym kole wieków” (2001), „Skoro jesteśmy, to gdzie” (2003) — książki, które zyskały szeroki oddźwięk społeczny oraz zainteresowanie problematyką wśród miłośników ukraińskiego słowa. Co zatem boli Anatolija Hryhorowycza, co w dniach już zdobytej Niepodległości niepokoi pisarza? Jego nieobojętna dusza krzyczy z bólu z powodu zniszczeń duchowo-kulturalnych, w szczególności językowych, które mogą osłabić nawet tak wielkie państwo jak Ukraina w nie mniejszym stopniu niż jakikolwiek szantaż czy dywersje gospodarcze. A niepokoi go to przede wszystkim dlatego, że jesteśmy Ukraińcami! Dlatego, że drogi nam jest honor narodowy i godność, dlatego że od ideału, pielęgnowanego przez wielu największych patriotów naszego narodu, by widzieć Ukrainę jako prawdziwie pełnowartościowe państwo narodowe Ukraińców ze wszystkimi priorytetami narodowymi (językiem, kulturą, gospodarką), nie odstąpimy nigdy. I nie zaznawał spokoju profesor A. Pohribny, widząc, że niszczona jest strażniczka naszej wieczności — język, a co za tym idzie — naród, nacja, nasze przeszłość i teraźniejszość mogą utracić przyszłość, jeśli cała wspólnota nie stanie na straży i nie przypomni sobie proroczych słów: „Ja na straży wokół nich postawię słowo”. I pisarz walczy słowem, krzyczy, woła, wznosi ręce do nieba, aby urzędnicy i państwo usłyszeli tak obnażone problemy językowe i narodowo-duchowe Ojczyzny. A jest się czym martwić nie tylko mistrzowi słowa, ale i całemu narodowi… W książce pisarz przytacza wiele przekonujących faktów, wyciągów z listów czytelników i słuchaczy radiowych, rozmyśla, radzi się, wątpi, dyskutuje ze swoimi sympatykami, proponuje wyjście. Jako profesjonalny językoznawca i Mistrz pióra A. Pohribny prowadzi swój naród przez literacką pustynię i wskazuje drogę z bezwyjściowej sytuacji. Początkowo Anatolij Hryhorowycz doszedł do smutnego wniosku: im większy „staż” naszej odrodzonej państwowości, tym bardziej nienaturalna i potworna wydaje się sytuacja w kraju z językiem ukraińskim. Tak, do dziś, w warunkach, gdy Ukraińcy stanowią większość ludności we wszystkich obwodach Ukrainy (wyjątek stanowi Krym), w dziesiątkach miast, miasteczek i wsi (Wschód, Południe) brakuje ukraińskiej szkoły. Osobiście pisarz A. Pohribny otrzymał tysiące listów, których autorzy kwestionują tę niewiarygodną sytuację, że w wielu punktach Ukrainy problemem jest znalezienie w kioskach choćby jednej ukraińskiej gazety. Porównajmy: w maju 1929 roku M. Skrypnyk podkreślał w sprawozdaniu na XI Wszechukraińskim Zjeździe Rad: „Już do 1927 roku produkcja ukraińskich książek naszych ukraińskich wydawnictw była większa niż przez 130 lat poprzedniego istnienia nowej literatury ukraińskiej. Już w 1928 roku pod względem ogólnej liczby produkcji książkowej USRR, w porównaniu z przodującymi krajami kapitalistycznymi, zajmujemy dziewiąte miejsce. Pod względem tempa wzrostu produkcji książkowej USRR zajmuje szóste miejsce, pod względem liczby książek przypadających na każdą duszę ludności stoimy już w porównaniu ze wszystkimi krajami kapitalistycznymi na 7 miejscu. Liczba ukraińskich czasopism wynosi 232 tytuły, łączny roczny nakład 34 970 egzemplarzy. Rosyjskich gazet mamy 19 tytułów i 423 tysiące egzemplarzy. Szkół sowieckich z ukraińskim językiem wykładowym było 81, rosyjskim — 7,1 procenta”. „Czy choćby cząstką takich wskaźników mogą pochwalić się przywódcy dzisiejszej Ukrainy już jako niepodległego państwa?” — słusznie pyta profesor Pohribny i ze smutkiem konstatuje, że gdyby nawet podano jakieś liczby, byłyby to tylko liczby upadku, zniszczenia. Takie, na przykład: „Dzisiaj w Kijowie nalicza się 600 restauracji, 450 stacji benzynowych i… 6 księgarni. Sześć, a było piętnaście—dwadzieścia lat temu — 120!”. Niewesołe liczby przytacza autor na temat druku książek i periodyków: w 2002 roku w języku ukraińskim ukazywało się u nas około 16 milionów egzemplarzy gazet, w rosyjskim — 25 mln, a ogólny odsetek drukowanych mediów w języku ukraińskim stanowił, według danych Izby Obrachunkowej Ukrainy, tylko 20,7 procenta; na jednego Ukraińca przypada 27 egzemplarzy gazet, a na tego obywatela Ukrainy, który uważa się za Rosjanina — 178 egzemplarzy (lub według danych Izby Obrachunkowej: na 100 Ukraińców przypada 46 egzemplarzy drukowanej produkcji w języku ojczystym, a na 100 Rosjan na Ukrainie — 386 egzemplarzy); w porównaniu z 1927 rokiem liczba tytułów gazet w języku rosyjskim wzrosła u nas prawie 63-krotnie i wynosi obecnie 1195 tytułów; na każdego obywatela Ukrainy wydaje się obecnie tylko 0,36 książki rocznie, przy czym na jedną książkę w języku ukraińskim przypada 56 książek w języku rosyjskim; ogółem zaś udział towarów narodowych przemysłu kulturowego stanowi na naszym rynku wewnętrznym: książek — 7, utworów audiowizualnych — 5, produkcji filmowej — około 7 procent… Gdyby mógł dowiedzieć się o tych dzisiejszych przerażających sukcesach w niszczeniu ukraińskości tenże komunista, ludowy komisarz M. Skrypnyk, czy nie zastrzeliłby się po raz drugi? Dosłownie antyukraińską — inaczej nie da się powiedzieć, twierdzi w wydaniu Anatolij Pohribny, jest sytuacja w dzisiejszej przestrzeni telewizyjnej. Tak, udział rodzimych filmów zajmuje tylko 10 procent czasu antenowego, czyli w 90 i więcej procentach repertuar telewizyjny tworzony jest z zagranicy (wbrew ustalonej ustawowo obowiązkowej trzydziestoprocentowej kwocie na pokazywanie filmów narodowych); ciężkie czasy przeżywa także sama produkcja filmowa. Dość powiedzieć, że w porównaniu z początkiem lat 90. produkcja filmów przy wsparciu państwa spadła prawie 30-krotnie. W realiach teraźniejszości jakże często spotykamy się z po prostu zniekształconym, wypaczonym wyobrażeniem o prawach człowieka, o wolności słowa! Rzucenie błotem w samą ukraińską państwowość — odwieczne marzenie Ukraińców — niektórzy uważają za wolność słowa. Szydzenie z Tarasa Szewczenki i innych narodowych wieszczów — wolność słowa. Wyśmianie języka ukraińskiego — wolność słowa. Przedstawienie Ukraińców jako prymitywnych, niezdarnych, tępogłowych itp. „zjadaczy słoniny”, u których „gdzie dwóch Ukraińców, tam trzech hetmanów”, i którzy wszystko oddadzą i sprzedadzą za tę samą „słoninę” — wolność słowa. A cyniczne ogłoszenie przez niektóre rady obwodowe, jak doniecka, ługańska, charkowska, dniepropetrowska, języka rosyjskiego jako oficjalnego — to też wolność słowa? „Stop!” — zatrzymuje niszczycielską falę przeciwko językowi ukraińskiemu pisarz A. Pohribny i pyta: „Czy to wszystko jest wolnością słowa, czy wolnością niszczenia Państwa Ukraińskiego? Prawem człowieka do jakichkolwiek działań w granicach legalności czy prawem do antyukraińskiej, antykonstytucyjnej, wreszcie antypaństwowej działalności? Czy ktoś jeszcze pomyli to, w tym na szczeblach władzy, z demokracją?”. Ale, jak to mówią, uchowaj nas, Wszechmogący, od czegoś takiego. Faktycznie w naszych dniach na terenach Ukrainy, o Niepodległość której marzyły i o którą walczyły miliony Ukraińców, w tym także ci, którzy znaleźli się w diasporze, pełną parą realizowana jest językowa neokolonizacja, której przerażające osiągnięcia przejawiają się w takich, na przykład, faktach: obecnie w 85 procentach po rosyjsku funkcjonują środki masowego przekazu; na każde dziesięć książek na rynku księgarskim tylko jedna jest ukraińska, a dziewięć — rosyjskich; w sferze produkcji audiowizualnej stopień zrusyfikowania sięga 97 procent; pomimo znacznego wzrostu liczby szkół z ukraińskim językiem nauczania, w setkach miejscowości Wschodu i Południa Ukrainy ukraińskie szkoły nie istnieją, a w niektórych miastach, jak Donieck, Dniepropetrowsk, Zaporoże, sprawa doszła przed Kongresem nawet do zamykania niektórych ukraińskich szkół; z wyjątkiem Galicji, strefą niemal całkowitego zrusyfikowania pozostaje większość wyższych uczelni; język ukraiński nie stał się codziennym, dominującym językiem wielu struktur władzy, a co za tym idzie — przemysłu, transportu, armii, handlu, życia codziennego; sztucznie podsyca się atmosferę uprzedzonego, protekcjonalnego stosunku do ukraińskiego słowa jako takiego, które rzekomo nie może konkurować z językiem wczorajszej metropolii. Wszystko to trudno inaczej oceniać, co podkreśla autor książki, jak zjawiska językowego etnocydobójstwa oraz rażącego naruszenia praw narodu i praw człowieka na swojej ojczystej ziemi. Nieprzypadkowo pozostają niewykonane i zapomniane wszystkie postanowienia ukraińskich rządów pierwszych lat Niepodległości, mające na celu naprawę deformacji językowych w kraju; nieprzypadkowo na szczeblu władzy są one — zamiast celowego przezwyciężania — coraz częściej usprawiedliwiane wskroś fałszywymi tezami w rodzaju „tak historycznie się ułożyło” oraz „zachodzą naturalne procesy w warunkach globalizacji”; nieprzypadkowo nie słabną żądania nadania językowi rosyjskiemu statusu również państwowego (oficjalnego) na Ukrainie, co oznaczałoby już ostateczną śmierć języka ukraińskiego. Zwraca na siebie uwagę także fakt, że nawet tak szanujący stosunek do języka każdego narodu dokument, jak Europejska Karta Języków Regionalnych, została ratyfikowana na Ukrainie ze zobowiązaniami, które mają dla języka ukraińskiego skrajnie dyskryminujący charakter. Przejawia się to również w tym, że polityka kulturalna w państwie jest zaniedbana finansowo: 0,3 procenta — to najniższy w Europie obecny poziom jej finansowania w strukturze budżetu państwa. Dla porównania: w Szwecji — 4,8 procenta, Islandii — 4,6, w Danii, Finlandii, Norwegii, Francji — między 3 a 4, w Niemczech, na Litwie, w Belgii — między 2 a 3; nawet w Albanii finansowanie tej sfery jest o 0,5 procenta wyższe niż na Ukrainie. Jednocześnie nawet ten mizerne środki nie zawsze docierają do ukraińskiej kultury. Tak, z przewidzianych w budżecie środków na realizację Kompleksowych działań na rzecz rozwoju języka ukraińskiego finansuje się w granicach 3—5 procent zaplanowanych wydatków. Po raz pierwszy tak profesjonalnie i przekonująco naukowiec i mistrz pióra Anatolij Pohribny analizuje na stronach wydania problem surżyku na Ukrainie jako składowej problemu językowego narodu. Warto pamiętać, jak rozmyśla Anatolij Hryhorowycz, że surżyk nie istniał u nas od zawsze. Powiedzmy, w żaden sposób nie mógł istnieć w dobie naszego państwa starokijowskiego — Książęcej Ukrainy. Już choćby dlatego, że było to samowystarczalne — silne, potężne państwo, którego język nie podlegał językowi innego kraju. Zrozumiałe, że w ukraińskości którego, warto przypomnieć, nie wątpili nie tylko tacy autorytety-Ukraińcy, jak Mychajło Maksymowycz, ale i tacy rosyjscy naukowcy, jak historyk W. Kluczewski czy językoznawca O. Szachmatow. I zrozumiałe dlaczego: surżyk wyrasta tylko w warunkach, gdy kraj, a wraz z nim jego język, popadają w zależność od innego państwa, innego narodu, innego języka. W tym przypadku język metropolii pełni na terytorium podkolonialnym niszczycielską rolę: deformuje je, niszczy, wypiera, co niszczy także samą duszę narodu, z której nagle zaczyna wyrastać językowy potwór — surżyk. I tym skuteczniej to się dzieje, im bliższe są sobie języki, w nierównej interakcji których (jeden się broni, drugi — agresywnie atakuje) tworzy się ta językowa symbioza. Zrozumiałe, że obecnie mowa o tym, iż choć pod względem składu rosyjski i ukraiński mają pełną lub częściową zbieżność, jak wspominano, tylko w 62 procentach, należą one do jednej, wschodniosłowiańskiej grupy językowej. Czyli jest to przypadek, gdy jedna grupa z drugą su- Jak nigdy dotąd aktualne są dziś słowa o języku ukraińskim Anatolija Hryhorowycza Pohribnego (1942—2007) — literaturoznawcy, naukowca, pisarza, krytyka i publicysty, działacza politycznego, kulturalnego i społecznego. To właśnie Anatolij Pohribny w radiu i telewizji, w mediach wzywał naród, by nieustannie stał na straży ojczystego słowa. I nie bez powodu. Znakiem naszych czasów stało się reanimowanie, wydawałoby się pogrzebanych jeszcze w XIX wieku, różnorodnych demaskatorskich „teorii” dotyczących pochodzenia, stopnia samodzielności oraz jakości zarówno narodu ukraińskiego, jak i jego języka; nieprzypadkowo obserwujemy w obecnym czasie lawinę szarpnięć, drwin, oszczerstw, insynuacji, przeinaczania wszystkiego, co związane z ukraińskością. Dość wspomnieć, jak kurczowo siły antyukraińskie dowodzą, jakoby niemal wszyscy Ukraińcy nieodwracalnie się zrusyfikowali i nie pragną odrodzenia narodowego, jakoby zgadzali się istnieć tylko w ogólnorosyjskim rozlewie, w najlepszym razie — na zasadach wciąż tej samej małorosyjskiej etnograficznej „osobliwości”. Analiza pod tym kątem widzenia produkcji współczesnych środków masowego przekazu, działających na Ukrainie, odkrywa przerażający obraz znęcania się nad — mimo wszystko — wciąż żywą duszą narodu ukraińskiego. O wszystkich tych społecznych bolączkach opowiadał A. H. Pohribny w radiu w publicystycznej audycji „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”, żarliwie i konsekwentnie występując w obronie języka ukraińskiego. Jednak zatrzymam się przy wydaniu „Wołanie silnego czynu”, uhonorowanym w 2006 roku Narodową Nagrodą Ukrainy imienia T. H. Szewczenki, gdzie Anatolij Hryhorowycz wyraził protest przeciwko upokarzającemu położeniu, w jakim znajduje się w naszym państwie język ukraiński.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ma pani/pan rację, że jeśli dodać do tego powszechnie znane okoliczności długotrwałego i nieustępliwie brutalnego rusyfikowania ukraińskich ziem, to nie należy dziwić się, że surżyk u nas tak bujnie się zakorzenił. Czy więc jesteśmy skazani na zachowanie surżyku? Czy surżykizacja będzie trwać? Nie, nie będzie trwać – zatrzyma się, jak tylko osiągniemy to, że kurs budowy państwa zostanie wreszcie u nas wyregulowany w tym kierunku, o którym już wspominano – w kierunku budowy u nas narodowego państwa ukraińskiego, a mówiąc inaczej – normalnego państwa typowego wzorca europejskiego. Typowy zaś wzorzec europejski oznacza właśnie: państwo, które opiera się na duchowo-kulturowych podstawach danego narodu. Z bólem czytałem w książce A. Pohribnoho o „samopoczuciu” języka ukraińskiego także w krainie Szewczenki, gdzie zacytowano list mojego rodaka A. Łuhowoho: „W Czerkasach język rosyjski jest dominujący i faktycznie następuje nowa fala rusyfikacji. Ludność ukraińska Czerkas w większości wstydzi się mówić w miejscach publicznych po ukraińsku. A młodzież, studenci porozumiewają się z reguły po rosyjsku. Szyldy – dla zmylenia. Szczególnie rusyfikację narzucają tzw. struktury biznesowe. W pierwszych latach Niepodległości wiele prywatnych i innych ogłoszeń na ulicach było po ukraińsku, teraz zaś – przeważnie po rosyjsku. W cerkwiach ukraińskojęzycznych (jest ich w Czerkasach tylko trzy) ludzi jest mało, po 3–4 dziesiątki osób”. „Czasem po prostu zalewam się łzami z bezsilności i rozpaczy – wykrzyk z innego krańca Czerkaszczyzny, z Umania, który płynie z ust słuchacza autorskich audycji pisarza H. Szewczuka – czy naprawdę te bitwy o mandat deputowanego i ministerialne teki są po to, by szybciej zawrócić Ukrainę do wymyślonej kolebki narodów słowiańskich, z której ledwo się wyrwaliśmy, albo po to, by jak najszybciej wprowadzić język rosyjski jako państwowy? Boże, jak же obronić nasz język przed bezczelnymi najeźdźcami, przed mutantami?” A rzeczywiście: czy zmierzamy do tego, że w naszym bogatym języku, zwłaszcza w sercu Ukrainy – w krainie Czerkaskiej, krainie Bohdana i Tarasa – wkrótce pozostanie kilkadziesiąt ukraińskich słów, takich jak: chleb, salo, kiełbasa, horiłka, kartoplia, a resztę zastąpią anglicyzmy? Dusza boli, gdy patrzy się na to wszystko: z bezsilności chce się wołać na cały świat: ratujcie nasz język! Wszystkie wyżej wymienione i niewymienione problemy, które należy rozwiązywać w sferze oświaty, mimo całej ich bolesności, nie mogą jednak nie wiązać się z pierwotnym, determinującym pytaniem: nauczanie – w imię czego? W imię kształtowania jakich zasad światopoglądowych? Na jakiej podstawie światopoglądowej? W jakim związku z zadaniami umacniania państwowości ukraińskiej? Zatem A. H. Pohribnyj nie pomijał także problemu językowego, który niepokoi pedagogów państwa również dziś. Ta sfera, zdaniem Anatolija Hryhorowycza, jest niedostatecznie lub powierzchownie przejęta ukraińską treścią, do świadomości nauczycieli wciąż nie dotarło wielkie bogactwo ukraińskiej narodowej myśli pedagogicznej, a w dniach dzisiejszych dokonano wprost odejścia od zatwierdzonych w 1998 roku przez Gabinet Ministrów Ukrainy standardów edukacji szkolnej, w których do grona podstawowych dyscyplin zaliczono także tak niezwykle ważną w warunkach Ukrainy dyscyplinę, jak ukrainoznawstwo. Natomiast w praktyce pedagogicznej często dają o sobie znać podejścia kosmopolityczne, opierające się jednak na podstawie języka i kultury rosyjskiej, przeciwstawianej językowi i kulturze ukraińskiej. Mimo znacznego rozszerzenia sieci szkół z ukraińskim językiem nauczania, w niektórych obwodach Ukrainy wciąż trwa wywalczanie przez obywateli prawa do szkoły ukraińskiej, która faktycznie zupełnie nie istnieje w znacznej liczbie miast, miasteczek, a nawet wsi Wschodu i Południa kraju. Coraz wyraźniejsze oznaki brzydoty nabiera także tak rozpowszechnione, zakłamujące zjawisko naszych dni, jak szkoła ukraińskojęzyczna z nazwy, ale ukrainożercza w istocie. W końcu rażące ignorowanie wymogów jednolitego reżimu językowego w naszych placówkach oświatowych przybrało już niemal epidemiczny, nikim niekontrolowany charakter, co często skazuje nasz język na rolę jakiejś nowoczesnej łaciny – używanej na lekcji, ale nieobowiązkowej, a nawet zbędnej poza nią, począwszy od szkolnego korytarza. Wymowny fakt: do dziś setki domów dziecka, internatów i innych zakładów dla dzieci sierot („dzieci państwowych”) funkcjonują poza jakąkolwiek logiką – nie państwową, lecz rosyjską. Strefą niemal całkowitej rusyfikacji pozostaje na większej części terytorium Ukrainy także szkolnictwo wyższe, i to, warto podkreślić, przekonująco stwierdza profesor A. H. Pohribnyj, w czasie gdy urzędnictwo oświatowe przeciwdziała wprowadzaniu ukrainoznawstwa, ogółem zaś z roku na rok ogranicza kurs dyscyplin ukrainoznawczych, zwłaszcza w niehumanistycznych uczelniach wyższych. Z tego widzimy, że sytuacja ukraińska jest o tyle osobliwa, że u nas pojęcia „mowa matki” i „mowa rodzinna” w większości, zwłaszcza wśród ludności miejskiej, nie pokrywają się. Dlatego trzeba szeroko propagować prawdę: język ojczysty – to nie koniecznie, nie zawsze ten, którym najczęściej mówimy. Podstawa słowa rідна (ojczysty/rodzimy) – to rid (ród). Zatem język rodzimy to przede wszystkim język rodu każdego człowieka, język naszych ojców, dziadów, pradziadów itd. – właśnie naszego rodu, sięgającego w głąb wieków. Stąd całkowitym nonsensem jest to, że niemało osób, uznając, że ich ród jest ukraiński, jednocześnie uważa, jakoby ich język ojczysty nie był już ukraiński, lecz na przykład rosyjski. Jakie zatem jest wyjście z problemu językowego, który dziś ukształtował się na Ukrainie? Zdaniem pisarza Anatolija Pohribnoho – nie milczeć (co robił nieustannie sam i czego zapowiedział nam wszystkim), działać, i to jest najpewniejsza droga do tego, by Ukrainiec nie czuł się zagubiony na własnej ziemi. Nie trzeba dowodzić, że w naszych warunkach ważne dla Ukrainy może być już to, co nie jest najtrudniejsze: konsekwencja w posługiwaniu się językiem ukraińskim, fizyczna obecność jednostki wśród tych, którzy od czasu do czasu wychodzą, by zgłaszać i bronić interesów ukraińskości w takie czy inne formy manifestacji, jak choćby w dniach naszych świąt narodowych. Zatem to, jak liczni jesteśmy, zależy od każdego. Wezwanie do czynu powinno odzywać się w każdym, komu boli dzisiejszy stan Ukrainy i jej języka. Od zdolności każdego do stawiania wymagań także samemu sobie, od gotowości do choćby elementarnego czynu w imię umacniania pozycji ukraińskości zależy nasza ogólna siła narodowa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Starożytne miasto, gdzie twoje oblicze? O toponimii Czernihowa

Larysa MASENKO, Switłana NIEMYROWSKA Czy nie najwyraźniejszym zewnętrznym świadectwem tego, że wciąż znajdujemy się w stanie „postradzieckiego narodu w mocnych objęciach postradzieckiej władzy”, według trafnego określenia Oksany Pachlowskiej, nie jest zachowanie w Ukrainie dawnej sowieckiej toponimii i obiektów monumentalnej propagandy? Wydawałoby się, że zastąpienie pomników epoki totalitarnej nazwami znaczącymi, związanymi z ukraińską historią i kulturą, było najłatwiejszym zadaniem spośród wszystkich, jakie stanęły przed krajem w 1991 roku. Taka zamiana nie wymaga ani znacznego czasu, ani wielkich środków. Dekolonizację toponimii Lwowa i demontaż pomnika Lenina przeprowadzono szybko i sprawnie. Przywrócone historyczne oraz nowe nazwy, nadane ulicom Lwowa, organicznie wpisały jego przestrzeń miejską w ukraiński kontekst kulturowy — zarówno regionalny, jak i ogólnopaństwowy. Inaczej niż w zachodnich miastach, przestrzeń wielu innych ukraińskich miast roi się od sowieckich „znaczników”. Dla przykładu przytoczmy historię przemianowań ulic Czernihowa, które dokonywały się w ciągu ostatnich dwudziestu lat. Zgodnie z oficjalnym wykazem ulic Czernihowa, zatwierdzonym decyzją rady miejskiej 15 czerwca 2009 roku, w mieście jest 548 ulic, alej i zaułków, z których zdecydowana większość nosi nazwy z okresu sowieckiego. Spośród nich za lat niepodległości przemianowano aż (!) 27. W 2001 roku decyzją rady miejskiej przywrócono historyczne nazwy ulicom Magistrackiej (zamiast ul. Kujbyszewa), Piątnickiej (zamiast Urickiego), Mścisławskiej (zamiast Frunzego) i Preobrażeńskiej (zamiast K. Marksa). Wtedy też ul. Lenina przemianowano na al. Pokoju, ul. Swierdłowa — na ul. P. Połubotka, al. Rewolucji Październikowej — na al. Zwycięstwa. W 2002 roku historyczne nazwy przywrócono jeszcze dwóm ulicom — K. Liebknechta stała się Świętomikołajewską, a Proletariacka — ulicą Księcia Czarnego. Jednak pozostałe przemianowania tego roku można rozpatrywać jako próbę dodania do masy zachowanych sowieckich nazw jeszcze kilku nowych. Nie jest jasne, po co zmieniano takie nazwy ulic, jak Wschodniochernihowska, Niepodległości, Ukraińska, Jabłoniowa, Szewczenki i Gagarina na (odpowiednio) ul. O. Młodczego, Wostriszewa, Czerniachowskiego, Fiodorowa, Hrihorenki, Pierwszego Maja? Najwyraźniej w tym czasie sprawę przemianowania ulic Czernihowa wzięli w swoje ręce weterani Wielkiej Wojny Ojczyźnianej, ponieważ niemal wszystkie z wymienionych wyżej nowych nazw mają upamiętniać działaczy ruchu partyzanckiego, Bohaterów Związku Radzieckiego, choć ich imiona są znane jedynie najstarszemu pokoleniu czernihowian. Ponadto trzeba wziąć pod uwagę, że ruch partyzancki na tych terenach, inaczej niż UPA, był organizowany przez sowieckie służby specjalne i zawiera wiele utajnionych kart, które wciąż wymagają zbadania. Szczególnie jaskrawym jest kolejne przemianowanie z 2002 roku — ulicy Zawodskiej na ulicę Balickiego. Nasuwa się pytanie — którego Balickiego postanowiono „upamiętnić” w Czernihowie? Przecież obecnie na całej Ukrainie znane jest imię Wsiewołoda Balickiego — jednego z największych katów narodu ukraińskiego, szefa GPU od 1926 roku, organizatora rozstrzeliwań ukraińskiej inteligencji i Hołodomoru chłopów (zob. Notatkę służbową Balickiego do Stalina z 23 grudnia 1932 r. w pracy Romana Kućyka „Ludowa wojna” (K., 2011). Po przeprowadzeniu specjalnych poszukiwań ustaliliśmy, że w nazwie czernihowskiej ulicy upamiętniono innego Balickiego — Hrihorija, partyzanta, Bohatera Związku Radzieckiego. Pozostaje jednak pytanie — jaki związek z miastem ma ten nikomu nieznany Hr. Balicki, którego nazwiskiem koniecznie trzeba było nazwać czernihowską ulicę, skoro, zgodnie z Ukraińską Encyklopedią Radziecką, pochodzi on nie z Czernihowszczyzny, lecz z Kirowohradszczyzny. Kolejne pytanie — dlaczego nazwiskiem jednofamilnego (a może i krewnego) stalinowskiego pomocnika trzeba było zastąpić niewinną Zawodską, pozostawiając przy tym nietkniętymi takie toponimiczne „perły”, jak: ul. 50-lecia ZSRR, ul. 50-lecia WLKSM, ul. 18. Zjazdu Partii, ul. 1 Maja, ul. Paryskiej Komuny, ul. Czerwonogwardzistów, Październikowa, Komintern, Komsomolska, Kołchozowa itd. Zatem w dwudziestym roku państwowej niepodległości czernihowianin na pytanie, na jakiej ulicy mieszka, odpowiada: „na ulicy pięćdziesięciolecia SRSR” albo „pięćdziesięciolecia WLKSM”. Czy młodzież, która uczyła się już w niepodległej Ukrainie, pyta: „a co to jest WLKSM” albo „jakiego to był Osiemnastego Zjazdu Partii i czym tak się wsławił, że jego nazwę nosi nasza ulica”? Trzeba powiedzieć, że w 2006 roku w mieście podjęto próbę wprowadzenia kilku nazw pochodzących od nazwisk wybitnych ukraińskich działaczy. Wtedy w Czernihowie pojawiły się ul. I. Bahrianego, S. Jefremowa, W. Łypynskiego, I. Szrahy i S. Rusowej. Ale co ciekawe, i one zastąpiły nazwy, z których większość miała zupełnie neutralne znaczenie — odpowiednio ul. Berezowską, Komarowa, Słoneczną, Budowlaną, 9 Stycznia. Należy zwrócić uwagę na niezdecydowanie i ospałość, z jaką wprowadzano zmiany w miejskim nazewnictwie. Przecież te kilka imion jasnych postaci ukraińskiej historii ginie w masie memorialnych sowieckich nazw Czernihowa, które swego czasu służyły jako środek toponimicznej unifikacji w skali całego ZSRR. Są to nazwy ulic Antonowa-Owsiejenki, Woroszyłowa, Kalinina, Kirowa, Krupskiej, Rosy Luksemburg, Pawlika Morozowa, Ordżonikidze, Podwojskiego, Kláry Zetkin itd. Nie zostały zamienione także bezgramotne, surżykowe formy nazw ulic, jak: Syrenjewa, Rozswitna, Ziemlaniczna, Riabinowa, Owrażna, Kuzniecznа, Muzykalnа. Warto zaznaczyć, że czernihowskie organizacje społeczne i komórki partyjne o patriotycznym profilu starają się wpłynąć na lokalne władze, domagając się uporządkowania przestrzeni toponimicznej miasta. Tak więc w 2008 roku miejska organizacja Ukraińskiej Partii Narodowej zaproponowała komisji rady miejskiej Czernihowa ds. porządkowania nazw ulic przemianowanie ulic 50-lecia WLKSM, Pawlika Morozowa i Kasztanowej na Bohaterów Krut, Wiaczesława Czornowoła i Iwana Mazepy. W 2009 roku ta sama organizacja nalegała na przemianowanie ul. 50-lecia ZSRR na ul. Hetmana Mazepy. Jednak ośmiu z dziewięciu członków komisji obecnych na posiedzeniu zagłosowało przeciw nadaniu ulicy imienia „zdrajcy” Mazepy. Nie należy się jednak temu dziwić, jeśli przypomnieć, że również w stolicy niedawno, na przekór Patriarsze Moskiewskiemu Cyrylowi, część ul. I. Mazepy przemianowano na Ławrską, a kijowski burmistrz L. Czerniecki nie pozwolił zmienić nazwy ul. Urickiego na ul. Metropolity Łypkiwskiego. Zatem walka o ukraińską toponimię trwa. Tymczasem zmumifikowane nazwy czernihowskich ulic pozbawiają przestrzeń miejską znaków językowych historyczno-kulturowej wyjątkowości i organicznej narodowej przynależności, przywiązując ją do dawnych, ujednoliconych komunistycznych koszar.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

ZAANGAŻOWANI W SPRAWIEDLIWOŚĆ

Nadia KYRIAN. Wszystko zaczęło się od tego, że w 1994 roku do Kijowa ze Stanów Zjednoczonych przyjechała Nadia Switłyczna, aby odebrać Nagrodę im. Tarasa Szewczenki, którą przyznano im wspólnie z bratem, znanym pisarzem i dysydentem Iwanem Switłycznym. Podczas wręczania nagrody oświadczyła, że swoją część przekazuje na Fundusz utworzenia Muzeum Szistdesiatnyctwa (Muzeum Pokolenia Lat Sześćdziesiątych) w Kijowie. W Ameryce kierowała organizacją „Prawa człowieka XX wieku” (Zagraniczne Przedstawicielstwo Helsińskiej Grupy), pracowała w Radiu „Swoboda”, dokąd przesyłano wiele materiałów dysydenckich, prawoczłowieczych i literackich. W ten sposób u Nadii Switłycznej zgromadziło się wielkie archiwum, które stało się podstawą przyszłego muzeum. „Szistdesiatnyctwo” to swoisty Ruch Oporu wobec ówczesnego systemu. Ośrodkami, w których rodził się ten ruch na początku lat 60. XX wieku, były „Klub Twórczej Młodzieży” w Kijowie oraz podobne kluby, które działały we Lwowie („Prolisok”), w Odessie i w Dnieprze. Ich przedstawiciele to artyści, inteligencja, którzy zbierali się i organizowali różnorodne wieczory. Wszyscy oni byli zjednoczeni ideą narodowo-patriotyczną — zarówno bezpartyjni, jak i ci, którzy dopiero co byli lub nadal pozostawali komsomolcami, komunistami. Władza bardzo szybko to wyczuła i zaczęła odpychać ich od siebie lub wręcz prześladować. W tym kręgu byli Wasyl Symonenko, Mychajłyna Kociubynśka, Ałła Horska, Wasyl Stus, Wiaczesław Czornowił, Ludmyła Semykina, Hałyna Sewruk, Łeś Taniuk, Jewhen Swerstiuk, Iwan Dziuba, Mychajło Brajczewśkyj oraz inni znani ludzie — nie tylko artyści, pisarze, ale także naukowcy. Było wielu młodych ludzi: z Instytutu Cybernetyki, Fizyki, Fizyki Jądrowej i innych uczelni. Zdaniem Nadii Switłycznej, Muzeum Ukraińskiego Więźnia Politycznego (od najdawniejszych czasów do dziś), które tworzył wówczas Jewhen Proniuk, nie obejmuje Ruchu Oporu w całości. Bo przecież, na przykład, Liny Kostenko, Iryny Żyłenko, Wołodymyra Drozda, Jewhena Hucała i wielu innych nikt nie więził, byli oni uciskani w inny sposób, ponieważ mieli własne zasady estetyczne i poglądy, które nie podobały się władzy. Był to również opór, to, co później nazwano szistdesiatnyctwem. Z łona szistdesiatnyctwa wyrośli później znani dysydenci, więźniowie polityczni, którzy w Niepodległej Ukrainie zostali deputowanymi ludowymi. To zjawisko trzeba badać, studiować, popularyzować, czemu miało sprzyjać muzeum. Aby zapoczątkować Muzeum Szistdesiatnyctwa, Nadia Switłyczna stworzyła grupę inicjatywną. Oprócz Nadii Switłycznej weszli do niej Ołeksij Zarećkyj, Nina Marczenko, Hałyna Wozna-Kusznir, Wasyl Owsijenko, Mychajłyna Kociubynśka, Hałyna Sewruk. Grupa inicjatywna od razu zwróciła się do władz z prośbą o przydzielenie pomieszczenia dla przyszłego muzeum. Było to jeszcze za prezydenta Łeonida Krawczuka. Władze miejskie odmówiły. Sytuacja nie zmieniła się także wtedy, gdy prezydentem został Łeonid Kuczma. „W 1998 roku Nadia Switłyczna ponownie przyjechała na Ukrainę i poprosiła mnie o stworzenie najpierw organizacji społecznej „Muzeum Szistdesiatnyctwa” i objęcie jej kierownictwa — opowiada przedstawiciel pokolenia lat sześćdziesiątych Mykoła Płachotniuk. — Miałem nadzieję, że po tym przydzielą nam pomieszczenie na muzeum. Od stworzenia grupy inicjatywnej do dziś minęło 17 lat, od stworzenia organizacji społecznej — 12 lat. Pomimo dziesiątek naszych pism do różnych instytucji, pomieszczenia nadal nie ma. Ale były momenty, kiedy władza jakby nas usłyszała. W 2003 roku obiecano nam pomieszczenie. Licząc na spełnienie obietnicy, Nadia Switłyczna zaczęła przesyłać z Ameryki eksponaty, które tam zebrała. W 2006 roku Kijowska Rada Miejska podjęła decyzję o zezwoleniu Muzeum Historii Miasta Kijowa na stworzenie filii — Muzeum Szistdesiatnyctwa. W listopadzie tego samego roku przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Łeonid Czernowecki wydał rozporządzenie o utworzeniu tej filii i przyznaniu Muzeum Szistdesiatnyctwa pomieszczenia piwnicznego o powierzchni 310 m2 w budynku przy ulicy Honczara 33, który wynajmuje Ruch. Zgodzili się na to wszyscy zaangażowani. Ale pomieszczenie wymaga kapitalnego remontu. Na remont i zakup wyposażenia muzeum w 2007 roku, jak informowały media, przeznaczono 1,5 mln hrywien. Jednak rok 2007 minął — i nic… W 2008 roku zapewniano mnie, że do końca roku Muzeum Szistdesiatnyctwa zostanie otwarte. W Kijowskim Miejskim Zarządzie Kultury i Sztuki przez pewien czas w każdy czwartek prowadzono narady poświęcone tworzeniu Muzeum Szistdesiatnyctwa. Kilka razy byłem obecny na tych naradach, toczyła się tam rzeczowa rozmowa…”. Tymczasem członkowie grupy inicjatywnej opracowali koncepcję muzeum, strukturę, plan tematyczno-ekspozycyjny, zaczęli przewozić ze Stanów Zjednoczonych resztę eksponatów, które zebrała Nadia Switłyczna: bibliotekę Niny Strokaty-Karawanśkiej, ukraińską część biblioteki generała Petra Hryhorenki, dziennikarki Lubowi Drażewśkiej i innych. Obecnie w bibliotece muzeum znajduje się ponad 6 tysięcy tomów. Oprócz tego tysiące jednostek materiałów i dokumentów: kolekcja samizdatu, literatura, która krążyła z rąk do rąk w odpisach: poezja, artykuły Iwana Dziuby, Jewhena Swerstiuka, Wiaczesława Czornowoła, Wałentyna Moroza, Mychajła Brajczewśkiego i innych, a także ponad 600 dzieł sztuki — malarstwo, grafika, plakaty, aplikacje, rzeźba. Są to dzieła Wiktora Zarećkiego, Ałły Horskiej, Opanasa Załywachy, Hałyny Zubczenko, Hałyny Sewruk, Ludmyły Semykinej, Weniamina Kusznira, Borysa Dowhania, Wołodymyra Łucaka i innych, wiele prac artystów-grafików, w szczególności Wasyla Perewalśkiego. Z muzeum ściśle współpracuje Wałerij Franczuk, któremu imponują zasady artystyczne malarzy pokolenia lat sześćdziesiątych, oraz inni współcześni artyści, literaci, naukowcy. Wśród eksponatów znajduje się unikalny zielnik, który Nadia Switłyczna sporządziła, gdy była uwięziona w Mordowii. Jest też kolekcja haftów, które potajemnie wyszywały kobiety-więźniarki (gdyż było to zabronione). Wyszywały na materiale, z którego szyto rękawice robocze. W więzieniu były mistrzynie haftu artystycznego Iryna Senyk i Stefania Szabatura, które tworzyły szkice, według których inne kobiety wyszywały. W kolekcji znajduje się duży portret graficzny Wasyla Symonenki, który stworzyła Ałła Horska 9 dni po śmierci poety. Są portrety pędzla Ałły Horskiej przedstawiające Iwana Switłycznego, młodego Iwana Dracza z zakręconymi włosami, które przypominają nimb. Ciekawe są dwie książki dzienników, które prowadzili na stacji meteorologicznej przy Akademii Nauk Ukraińskiej SRR niektórzy przedstawiciele pokolenia lat sześćdziesiątych, którzy znajdowali tam pracę, gdy pozbawiano ich możliwości wykonywania zawodu. Na tej stacji meteorologicznej w swoim czasie „tworzyli pogodę” Wiaczesław Czornowił, Pawło Mowczan, Ludmyła Szeremietiewa i inni. Przedstawiciele pokolenia lat sześćdziesiątych poetycko, obrazowo opisywali, jakie chmurki płyną po niebie w Karpatach, jakie spadają krople deszczu. W muzeum zaprezentowano ogromną kolekcję fotografii nie tylko szistdziesiątników, ale i działaczy UPA, przedstawicieli ukraińskiej kultury i innych. W czasie, gdy odbyło się zebranie założycielskie w sprawie utworzenia organizacji społecznej „Muzeum Szistdziesiątnictwa”, Mykoła Płachotniuk był członkiem Kierownictwa Ogólnoukraińskiej Organizacji Więźniów Politycznych i Represjonowanych, której przewodniczył Jewhen Proniuk. Organizacja ta miała swój lokal na Podolu. J. Proniuk wydzielił tam pokój dla Muzeum Szistdziesiątnictwa, gdzie składano zebrane eksponaty. Jednak 24 marca 2008 roku na ten lokal dokonano napadu raiderskiego. Wszystkie rzeczy Towarzystwa Więźniów Politycznych i Represjonowanych stamtąd wyrzucono, a rzeczy muzeum tego dnia wyrzucić nie zdążono. Następnego dnia szistdziesiątnicy rozwieźli je po Kijowie: do prywatnych mieszkań, szkół, archiwów muzealnych, cerkwi i innych miejsc. W ten sposób obecnie istnieje „podziemne” muzeum, rozproszone po wszystkich zakątkach. W takich warunkach entuzjaści tej sprawy wciąż owocnie pracują. Przez te lata przeprowadzili ponad setkę różnorodnych wydarzeń: wieczory literackie i artystyczne, wystawy plastyczne, spotkania szistdziesiątników z uczniami i inne. Na Meżyhirskiej działały studio rzemiosł ludowych, studio plastyczne, kółko literackie. Pomieszczenia na wydarzenia muzeum udostępniają szkoły, gimnazja, Kijowski Dom Nauczyciela oraz Centralny Dom Artysty, muzea Tarasa Szewczenki, Mychajła Hruszewskiego, Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy, Ludowy Ruch Ukrainy, NTU „KPI” oraz inne patriotyczne struktury. „Wykonujemy bardzo ciekawą pracę, która idzie w nurcie „Proświty” zarówno co do istoty, jak i kierunku — opowiada Mykoła Płachotniuk, założyciel organizacji, obecnie jej honorowy przewodniczący, kierownik filii. — Stworzyliśmy oddzielną organizację, aby był jeszcze jeden proukraiński ośrodek. Bo tam, gdzie są puste miejsca, wyrastają pomniki Katarzyny II, Potiomkina, a nawet Stalina. Ale obecnie, gdy materiały są rozproszone, pracować jest ciężko. Niedawno znów stworzyliśmy grupę inicjatywną, aby mimo wszystko dopiąć swego i uzyskać lokal dla muzeum. Weszli do niej Iwan Dracz, Łeś Taniuk, Lubomyr Pyrih, nowy przewodniczący organizacji Ołeksej Zarecki. Prowadzili już rozmowy z władzami, znów obiecano nam pomóc w rozwiązaniu kwestii. O lokal zabiegaliśmy wiele lat. I gdziekolwiek pisaliśmy, do kogokolwiek się zwracaliśmy: czy do mera, czy do prezydenta — za każdym razem odpowiadała nam ta sama Switłana Iwaniwna Zorina, naczelnik zarządu kultury i sztuki w mieście Kijowie. Zeszłego lata grupa byłych deputowanych ludowych Ukrainy zwróciła się do prezydenta z tym samym problemem. Grupę tę zorganizował Ołeksandr Suhojanko. Niedawno otrzymał odpowiedź — od Switłany Iwaniwny. Wszystkie odpowiedzi są na jedno kopyto: sprawa jest w toku, sporządzany jest kosztorys, wysłany do ekspertyzy, jak tylko, tak i…”. Na początku kwietnia tego roku nowa grupa inicjatywna (I. Dracz, Ł. Taniuk, M. Płachotniuk, O. Zarecki, Ł. Pyrih) spotkała się z Ł. Nowochaćkiem, zastępcą przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej ds. humanitarnych. Tego samego dnia obejrzał on pomieszczenie, które ma zostać wyremontowane na muzeum, złożył zapytanie do Zarządu Kultury i Sztuki w sprawie remontu. A po kilku dniach przy „okrągłym stole”, który prowadził I. Dracz, publicznie poinformował, że dokumentacja prac remontowo-konserwatorskich została wysłana do ekspertyzy. Za półtora do dwóch miesięcy ekspertyza zostanie zakończona i po niej od razu rozpocznie się remont. Mamy nadzieję, że wreszcie ten tak „nie do ruszenia” dla władz wóz ruszy z miejsca, że Muzeum Szistdziesiątnictwa zostanie otwarte przed „Euro-2012”. Przecież podobne muzea w Europie istnieją, na przykład w Niemczech, Polsce, na Węgrzech, w Bułgarii. „Oni rzeczywiście byli zaangażowani, ci szistdziesiątnicy. Zaangażowani w dobro, w sprawiedliwość, w pojęcie honoru i solidarności. Przez nich jakby świeciła Ukraina, w związku z czym nie powstawała wątpliwość, że ona jest. A teraz tylko tyle, że nie umarła, jak śpiewa się w naszym Hymnie”. (Lina Kostenko. Zapiski ukraińskiego szaleńca). Tacy ludzie są naprawdę „solą ziemi”. Choć rozumieli ich, wiedzieli o nich daleko nie wszyscy współcześni. Władze starają się w najlepszym wypadku ich nie zauważać także teraz, w czasach Niepodległej Ukrainy, którą ci patrioci wycierpieli, o której marzyli, w której tak i pozostali „niemodnymi” romantykami, akumulując wokół siebie osiągnięcia duchowe, a nie materialne. Świadczy o tym, w szczególności, historia z lokalem dla Muzeum Szistdziesiątnictwa, który im obiecują, ale nie udostępniają już od 17 lat.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

się w kanwę fabuły, jak odbiera elementy autorskiej ironii, wreszcie, czy spodobał mu się bohater, którego imieniem nazwano książkę! — Profesor Czabanenko wysoko ocenił Pana “Chorsa”. — Jestem szczerze wdzięczny Wiktorowi Antonowyczowi… — …i nie zaprzecza Pan, że Pana utwór stawia się obok dzieł Czyngiza Ajtmatowa, Mykoły Winhranowskiego, Jacka Londona? — Nie mogę zaprzeczać, gdy ktoś wyraża swój punkt widzenia, poza tym jestem przekonany, że szanowny profesor w żadnym wypadku nie przeprowadza bezpośredniej paraleli między moim “Chorsem” a dziełami wymienionych klasyków literatury (brak ku temu niezbędnych podstaw), a jedynie mówi o tematycznym pokrewieństwie z nimi. — Czy są inne recenzje Pana powieści… — W naszym współczesnym społeczeństwie łatwiej napisać wielotomową epopeję, niż doczekać się recenzji na jej temat. Zwłaszcza gdy autor nie mieszka w stolicy. Jeszcze pod koniec ubiegłego roku rozesłałem swojego “Chorsa” pod piętnaście adresów bardzo autorytatywnym postaciom we współczesnej ukraińskiej literaturze i krytyce literackiej, odezwało się dwoje. Jeden powiadomił kartką o otrzymaniu książki i obiecał przeczytać, drugi o tym samym poinformował przez telefon. Tak powściągliwie, jednak jestem szczerze wdzięczny obojgu, gdyż oni przynajmniej zareagowali, podczas gdy reszta milczy. — Dlaczego więc nie ma recenzji Pana utworu? — Bardzo często stosowana jest taktyka przemilczania. Wcześniej, kiedy do niczego nie pretendowałem, to o czymś takim tylko słyszałem, nie bardzo w to wierzyłem, a gdy zacząłem “pozwalać sobie na nieco więcej”, w pełni przeżyłem wszystko osobiście. Społeczno-polityczny i gospodarczy rozwój naszego kraju sprawnie hamuje korupcja, która do sfery “pięknego pisarstwa” nie ma bezpośredniego związku, z uwagi na brak tutaj szalonych milionów i miliardów, za to niepowstrzymany wyciek tlenu z rodzimej atmosfery literackiej skutecznie zapewniany jest przez wojowniczą zawiść, bezwstydne podlizywanie się, cyniczną obojętność, tanią ambicjonalność, niewzruszoność i wszechogarniającą naturę ustalonych autorytetów. — Chciałby Pan dodać: właśnie tymi czynnikami, które są nieobecne w środowisku dzikich zwierząt? — Nie zaprzeczę. Jakkolwiek paradoksalnie by to nie brzmiało, jednak zauważę, że w komunikacji między sobą dzikie zwierzęta okazują więcej szlachetności, niż obserwuje się to w twórczym środowisku zaniedbanego społeczeństwa. Pewnego razu podczas spotkania z czytelnikami jeden młody chłopak zapytał: “A czy nie poniża Pan ludzi, pokazując swoich czworonożnych bohaterów tak konsekwentnymi i szlachetnymi?” Musiałem zauważyć, że osobiście nikogo nie poniżam, niektórzy ludzie hańbią sami siebie. Przy czym hańbią się władczą i materialną chciwością, pragnieniem wszelkich nagród, tytułów i godności. W przypadkach z “inżynierami ludzkich dusz” jest to wstrętne. Rozmawiał Mykoła PASZCZENKO, m. Zaporoże

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Оригінал українською · переклад оновлюється

К Кооссттяяннттиинн С СУУШ ШК КО О:: «СВОГО ЧАСУ ЛЮДСТВО ПОВЕРНУЛО НЕ ТУДИ…»

— Костянтине Івановичу, досі побутувала думка, що, як публіцист і письменник, Ви спеціалізуєтеся на темі історії, і раптом — роман, у центрі якого собака. Чим зумовлений такий поворот? — Ніякого повороту, просто всі, хто читав мої твори, досі не знали з чого починався журналіст, публіцист, згодом письменник Костятин Сушко. А починався він, в особі кореспондента обласної газети “Комсомолець Запоріжжя”, розлогими природознавчими, рідше — краєзнавчими, нарисами. Так тривало мало не десять літ, аж раптом мене викликали в обком партії, де заввідділу пропаганди і агітації був затятий ортодокс, який із проголошенням незалежності раптом взявся за тему гуляйпільського “батька” — наказав переходити до Дніпробуду редактором багатотиражки. Ми, амбітні обласні журналісти, перехід до багатотиражки вважали таким собі політичним засланням, тому я просив не чіпати мене, бо в “Комсомольці”, мовляв, у мене навіть є своя тема. “Ка-к-ккая тєма?” — грізно спитав обкомівець. “Історія і Природа!” — з готовністю випалив я, на що почув: “Вр-р-рєдная твоя тєма!” Отож за два дні я вже приміряв гумові чоботи на Дніпробуді. Та згодом вкотре підтвердилася приказка про “добро”, якого не буває без “худа”. На новому місці у мене з’явилося більше вільного часу, який я віддавав Хортиці. Збирав матеріал для книжки про історію заповідного острова, та більше просиджував у плавнях, у засідці, спостерігаючи через приціл фоторушниці за тваринами і птахами. І там, у вільному середовищі, де брати наші менші не помічали моєї присутності, я стільки побачив, дізнався, що не міг тримати усього в собі. Із захопленням написав цикл оповідань, героями яких стали дикі кабани, лосі, козуля, лисиці, очеретянка, сова, навіть їжак, заєць і ящірка. — Вперше про таке чую: Костянтин Сушко і оповідання про тварин! — А між тим, саме завдяки диким тваринам багато в чому і визначилося моє творче кредо. Я навіть отримував позитивні відгуки із популярних московських ють до друку у зв’язку з відзначенням 450-річчя української Першокниги, на якій присягають президенти на вірність служіння державі та народу. Відтак факсиміле Євангелія, писаного у 1556—1561 роках у Двірецькому та Пересопницькому монастирях, доповнило колекцію рідкісних та цінних книг, із-поміж яких на чільному місці — унікальна Острозька Біблія 1581 року. часописів (писав тоді російською мовою), але на журнальні шпальти, без протекції, проштовхатися так і не зміг. Тож і кинув бавитися художнім словом, а годував себе і свою сім’ю виключно газетним. Щоправда, 1989 року міжобласне видавництво “Промінь” (Дніпропетровськ) спромоглося видати збірку моїх оповідань про тварин “Поздняя тропа” накладом у 10 тисяч примірників. — І про цю книжку чую вперше… — Воно й не дивно, бо ніхто не відгукнувся на неї належним чином, хоча книжку розкупили протягом п’яти місяців. Про що тільки не писав я до виходу тієї збірочки і кілька років потому, але ідея створити щось велике (звісно, за обсягом), у центрі чого була б вільна тварина, не полишала мене. Я переконаний: свого часу людство, у своєму розвитку, повернуло не туди, внаслідок чого воно віддаляється і віддаляється від світу живої природи, і це може призвести до загибелі цивілізації. Дізнавшись чимало про диких тварин, ми перейнялися щонайбільше поведінкою звірів і птахів, майже нічого не відаючи про їхню сутність, отож своїм “Інспектором” я спробував бодай наблизитися до тої сутності. — Але ж Хорс із роману — не дикий, навіть не здичавілий собака… — Звісно, але він постійно живе у середовищі, максимально наближеному до дикого, і позаяк не сидить на ланцюгу, а майже весь час у русі, то глибоко переймається тим середовищем і навіть намагається впливати на розвиток подій. — Чи не занадто для собаки? — Я чекав цього запитання. У людей, так би мовити, типовий підхід до розуміння наших чотириногих і пернатих сусідів по планеті. Звівши все лише до інстинктів та рефлексів, ми спримі- Костянтин Сушко тивізували проблему, отож посправжньому не відчуваємо і не розуміємо ні домашніх, ні диких тварин. До речі, перед тим, як відправити роман у друкарню, я давав його читати спеціалістамкінологам, було кілька зауважень, які я врахував, загалом же сказали, що мій Хорс — із цілком реального світу. — А також із реально існуючого заповідника, адже “Острів” із роману — це Хортиця? — Я дав собі слово не відповідати на це запитання. — Чому? — Якщо відповім ствердно, то читачі шукатимуть у творі конкретних прототипів, бачитимуть лише Хортицю, що значно звужуватиме сприйняття усього, про що йдеться в романі. Адже набагато важливіше, що саме відбувалося, а не де і з чиєю участю. Я навіть державу, у якій розгортаються події, назвав Країною, Кабінет Міністрів — Салоном Міністрів, Адміністрацію Президента — Салоном Президента, і так далі. — У романі багато дійових осіб, зокрема, знайшлося місце не лише для чиновників обласного рівня, а й столичних високопосадовців… За кожним персонажем із роману стоїть жива людина? — І тут я б не хотів уточнювати, аби не спонукати читача шукати, хто ж ото. Кожен письменник і сюжетну лінію свого твору, і гурт дійових осіб, звісно, монтує із якихось певних життєвих обставин та із рис знайомих і відомих йому людей, але я вважаю зайвим уточнювати, “кого і з кого я писав”. — І все ж, деякі Ваші персонажі так виразно нагадують відомих всій Україні політиків та діячів гуманітарної сфери, що… — Вибачте, але на цьому давайте і зупинимося. Залишмо читачам, якщо комусь із них буде цікаво, шукати в житті прототипів, схожих на героїв “Інспектора Хорса”. Особисто я не надаю цьому жодного значення, бо волів би почути, як читач оцінює нетривалі історичні екскурси, що подекуди вплітають- Своїм романом “Інспектор Хорс” Костянтин Сушко гідно продовжив не такі вже й багаті анімалістичні тра" диції в літературі, і не лише у вітчизняній. Тож забудь" мо хуторянську підозріливість, скиньмо машкару не" довіри і байдужості і щиро порадіймо, що твір запо" різького письменника, лауреата премії імені Івана Франка порушив незатишну самотність “Сіроманця” Миколи Вінграновського, нагадав про “Білого Біма — Чорне вухо” Гаврила Троєпольського та навіть ризик" нув наблизитися до “Вірного Руслана” Георгія Влади" мова і “Плахи” Чингіза Айтматова. Скажете, занадто високо підняв планку пан професор? У жодному разі, через що впевнено додаю до вкрай куцого списку ще й “Біле ікло” Джека Лондона! Мимохідь, аніскільки не посягаючи на бадьору думку про те, що талановиті твори буцімто завжди самодостатні, тихенько хочу на" гадати, що уважний погляд на них і вчасне слово під" тримки ніколи не були зайвими… Віктор ЧАБАНЕНКО, доктор філологічних наук, професор, член НСПУ
Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

W Ostrogu spotkały się rówieśnice – 430-letnia Biblia i 450-letnia faksymilowa Ewangelia

Faksymilowa Ewangelia Pereszopnicka Dzięki przedsiębiorcy-mecenasowi Olehowi Kasztanowi z Równego „Akademia Ostrogska” otrzymała faksymilowy egzemplarz „Ewangelii Pereszopnickiej”. Wkrótce, oprócz tego egzemplarza, będzie tu także wydanie „Ewangelia Pereszopnicka. Źródła współczesności” z transliteracją na współczesny język ukraiński. Jego obecnie przygotow-

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

GŁÓWNY ARTYSTA UPA — W RYSUNKACH I LEGENDACH

Wszystko o głównym artyście powstańczym Nile Chasewyczu. Takim celem kierowali się autorzy, redaktorzy i wydawcy albumu „Nił Chasewycz. Wojownik, artysta, legenda”, a obecnie to wydanie zostało zaprezentowane w Równieńskim Muzeum Krajoznawczym. Mimo najpełniejszych informacji o Chasewyczu znajdują się tu także fotografie, na których widać prace artysty oraz jego wizerunki, dotąd nieznane szerokiej publiczności. W szczególności po raz pierwszy przed oczami widzów pojawił się portret głównodowodzącego UPA Romana Szuchewycza. A także — cudem ocalała fotografia samego Nila Chasewycza, który zginął podczas obławy w 1952 roku. Materiały przygotował Jewhen CYMBALIUK, obw. rówieński

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

haftów i stać się uznanym autorytetem wśród hafciarek wszystkich narodowości półwyspu. “Każdy ręcznik to błysk mojej duszy” — mówiła o swojej twórczości zasłużona mistrzyni twórczości ludowej. Była świadoma swojej misji, kiedyś powiedziała: “Ponad pół wieku propaguję ukraiński haft ludowy, ponieważ w niektórych obwodach Ukrainy po wojnie utracono boleśnie wiele eksponatów twórczości ludowej. A nie ma sztuki — nie ma narodu”. — Życie i twórczość Wiry Rojik to jaskrawy przykład służenia swojemu narodowi, swojej kulturze narodowej — zaznaczali podczas otwarcia malowniczych ekspozycji dorobku mistrzyni wielbiciele jej twórczości. Do swoich 100. urodzin utalentowana hafciarka, zbieraczka i strażniczka haftu ludowego nie dożyła zaledwie pół roku. Kontynuowała haftowanie do ostatnich dni swojego życia. Wira Rojik zorganizowała ponad 150 wystaw indywidualnych swoich prac “Ukraiński ręcznik” we wszystkich centrach obwodowych kraju oraz w Rosji, Niemczech, Bułgarii, Polsce, Turcji, brała także udział w 287 zbiorowych wystawach artystycznych w ZSRR, Ukrainie i za granicą, w szczególności w Belgii, Francji, na Węgrzech, we Włoszech, w Mongolii, USA, Chorwacji. Ręczniki Wiry Rojik stały się jej losem. Urodziła się w Łubniach na Połtawszczyźnie. Jej matka była artystką-grafikiem, ojciec — kolejarzem. Od małego Wira pasjonowała się zarówno rysunkiem, jak i grą na fortepianie oraz choreografią, lecz z biegiem lat coraz więcej miejsca w jej duszy zaczął zajmować haft. Pierwszy ręcznik dziewczynka wyhaftowała

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

WYHAFTOWANY ŚWIAT WIRY ROIK

W symferopolskiej galerii Domu Artysty otwarto wystawę założycielki szkoły współczesnego ukraińskiego haftu na Krymie, Wiry Roik. Ekspozycja Bohaterki Ukrainy, odznaczonej Orderem Księżnej Olgi, zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej Ukrainy, zasłużonej artystki Krymu, laureatki Nagrody Państwowej Autonomicznej Republiki Krymu oraz nagrody imienia Wołodymyra Korolenki, poświęcona jest jej 100-letniemu jubileuszowi. Wiktor CHOMENKO, AR Krym. Obchodzono go 25 kwietnia na szczeblu ogólnoukraińskim oraz na Krymie, gdzie Wira Roik żyła i tworzyła od 1952 do 2010 roku. Wielbiciele talentu Wiry Serhijiwny będą mieli okazję zetknąć się z jej twórczością, podziwiać unikalne hafty także w Pałacu Liwadyjskim, porozmawiać z jej licznymi uczennicami, które przeprowadzą objazdową wystawę po miastach i rejonach całego Krymu, a także wziąć udział w uroczystym wieczorze jej pamięci. Według słów dyrektora Krymskiego Muzeum Etnograficznego Jurija Łaptiewa, pod koniec przyszłego roku w Symferopolu zaplanowano otwarcie muzeum ukraińskiego haftu imienia Wiry Roik. Dyrektor zapewnił, że pod nowe muzeum przydzielono już pomieszczenie, na którego remont władze mają przekazać 100 tys. hrywien. Planuje się tu umieścić wzory ukraińskiego haftu, począwszy od połowy XIX wieku, a także prace samej Wiry Roik. Wszak hafciarka pozostawiła nam ogromny spadek twórczy — ponad tysiąc oryginalnych prac, z których ponad trzysta mistrzyni wykonała według własnych ornamentów. Wira Serhijiwna poznała haft każdego regionu Ukrainy i znalazło to odzwierciedlenie w jej pracach. W rosyjskojęzycznym Krymie stworzyła ukraińską oazę duchowości. Na wystawie zaprezentowano przedmioty sztuki dekoracyjno-użytkowej, wykonane przez Wirę Serhijiwnę w różnych okresach i różnymi technikami. Jest tu także strój wykonany w stylu narodowym. Na oddzielnych stojakach znajdują się najlepsze prace jej uczennic, unikalna kolekcja ponad 300 naparstków mistrzyni z czterdziestu krajów świata oraz jej fotografie. Każdy eksponat demonstruje koloryt, oryginalność, wyrafinowany gust i wysoki kunszt hafciarki. Asortyment wyrobów jest ogromny: ręczniki, makaty, serwetki, poszewki, bluzki, zasłony, torby, wykonane krzyżykiem, ściegiem płaskim, ażurami. W symbolicznym języku kół, kwadratów, rombów, linii i innych znaków, jak na wiecznym drzewie życia, można odczytać historię narodowych korzeni i wiarę w szczęśliwy los narodu, z którym nierozerwalnie związana jest życiowa i artystyczna droga Wiry Roik. Nie bez powodu udało jej się opanować wiele technik nie tylko ukraińskiego, ale i mołdawskiego, rosyjskiego, krymskotatarskiego haftu dla „wujka Wołodii”, tak nazywała swojego krewnego — pisarza Wołodymyra Korolenkę, który przyjaźnił się z rodzicami Wiry. Po tym wyhaftowanym ręczniku rodzice podarowali córeczce ładny ukraiński kostiumik i zapragnęła ona sama wyhaftować na nim wzory. Po ukończeniu gimnazjum Wira pracowała w łubieńskiej artelu hafciarek, gdzie zdobyła poważny fachowy hart. Tam też dziewczyna zaczęła twórczo przewartościowywać ludowe wzory, komponować z tradycyjnych elementów autorskie prace. Od razu zaczęto je wyróżniać na wystawach, w których młoda mistrzyni brała udział. Nowych sił twórczych i natchnienia dodało jej wyróżnienie na wszechzwiązkowej wystawie twórczości ludowej w Moskwie w 1936 roku. Od tego czasu haftowanie stało się sprawą życia Wiry Roik. W latach II wojny światowej, podczas ostrzału artyleryjskiego, została kontuzjowana i przez dwa lata leżała przykuta do łóżka. Prawie przestała działać prawa ręka, podstawowa dla hafciarki. Potrzebowała kilku lat, aby nauczyć lewą rękę wprawnie władać igłą. Przez długi czas, jak wspominała Wira Serhijiwna, „charakter pisma nie był mój”, więc przez 15 lat odmawiała wystawiania własnych prac. Na Krym przeprowadziła się za radą lekarzy. Tutaj rzeczywiście czuła się lepiej. Zatrudniła się jako metodyk sztuki dekoracyjno-użytkowej w Domu Twórczości Ludowej, zorganizowała także kółka hafciarskie w szkołach średnich, otwierała kursy artystycznego haftu przy Domu Nauczyciela i haftowała od świtu do nocy. Hafty mistrzyni cieszą się powodzeniem. Jej prace zaczęto wystawiać w najsłynniejszych muzeach. Nawet w tradycyjne kompozycje Wira Serhijiwna wnosiła coś własnego, przeżytego. I to „swoje” czyniło je oryginalnymi, a jednocześnie prawdziwymi osiągnięciami twórczości ludowej. Mistrzyni opanowała ponad 300 rodzajów techniki hafciarskiej, wśród których pierwszeństwo dawała rodzimym połtawskim szwom ręcznikowym. Na jej płótnach twórczych rozkwitają fantastyczne kwiaty i czarujące wzory, czerwone koguciki i słońce oraz świąteczne motywy weselne. Wira Serhijiwna uważała za decydujące kolor i rysunek. Co miała na duszy — taką nić brała. Haftowała krzyżykiem, połtawskim ściegiem płaskim, szwami ręcznikowymi, najróżniejszymi ażurami. Prawie 60 lat Wira Serhijiwna przeżyła na Krymie i przez wszystkie te lata starała się rozwijać tu ukraińską sztukę dekoracyjno-użytkową, jak pisała, „na przykładzie mojej rodzinnej Połtawszczyzny, gdzie silne są tradycje twórczości ludowej”. A siebie mistrzyni nazywała „krymską połtawianką”. W ponad siedmiuset wydaniach ukazywały się materiały o słynnej krymskiej hafciarce, która napisała wspaniałą książkę „Melodie na płótnie. Wspomnienia. Hafty. Odzewy”. Imię Wiry Roik wspominane jest w 360 informatorach, katalogach, albumach, słownikach, wydanych w 11 językach. Obecnie dziesiątki prac mistrzyni przechowywane są w prawie czterdziestu muzeach Ukrainy, zagranicy oraz w prywatnych zbiorach na Ukrainie i za granicą. …Mimo słów szacunku dla mistrzyni, obecni na otwarciu wystawy mówili także o obojętności lokalnych władz. Wszak Wira Roik mimo wieloletnich starań tak i nie zdołała uzyskać od krymskich urzędników żadnego wsparcia w stworzeniu w Symferopolu muzeum ukraińskiego haftu. Przykro było słyszeć i to, że wszystkie jubileuszowe uroczystości z okazji 100-lecia znanej hafciarki odbywają się tylko dzięki staraniom ukraińskiej społeczności Krymu. Według słów syna Wiry Serhijiwny, „bardzo przykro, że nikt z urzędników nie wykazał zainteresowania tym, aby na wysokim poziomie uczcić rolę tej wybitnej osoby”. A na otwarcie wystawy znanej rodaczki nie znaleźli czasu przyjść ani funkcjonariusze z kierownictwa autonomii, ani z miejskiego komitetu wykonawczego czy rady miejskiej, mimo że Wira Serhijiwna Roik jest honorowym obywatelem Symferopola.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

ŚWIATŁO ZWYCIĘŻA…

Maria PELEKH, sekretarz odpowiedzialna Czerniowieckiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświta” W przeddzień świąt Wielkanocy na Bukowinie zgodnie z tradycją pisze się pisanki. Piszą je przeważnie dziewczęta. W placówkach pozaszkolnych, w zakładach edukacyjnych, w przedszkolach. Pisankarstwo dotrwało do naszych czasów dzięki tradycjom i obrzędom, które przekazywano z pokolenia na pokolenie. Symbole pisanek to Boży język, opowiadają o istocie Świata, o jego stworzeniu. Mistrzynie starają się przekazać swoją umiejętność młodszemu pokoleniu. W tym roku pisać pisanki uczyły się także czerniowieckie członkinie Proświty. Zajęcia takie zorganizowała dla nich Tamara Minczenko, która w swoim czasie kierowała Towarzystwem „Proświta”. Sztuki malowania uczyła dyrektor muzeum „Pisanka” ze wsi Jabłunowa, w rejonie putylskim, Hanna Wereżan, która od babci-matki nauczyła się tego rzemiosła. Proświtianki po raz pierwszy wzięły do rąk pisak, krok po kroku opanowywały technikę pisania, nastrajając się na dobre myśli. Na ukraińskich pisankach kolorem i magicznymi symbolami-znakami napisane są modlitwy, które są podziękowaniem i prośbą do wyższych sił — by przynieść dobro, szczęście, dostatek, zdrowie, uchronić człowieka przed nieszczęściem. Dlatego prawdziwą pisankę pisze się przy świecy. Ten mały żywy płomyk ma przyciągnąć uwagę Boga. Tych prawd uczyła swoich wychowanków, „młodoproświtian” z Czerniowieckiego Kolegium Pedagogicznego, członkini zarządu „Proświty”, przewodnicząca kobiecej wspólnoty „Sławia” Oleksandra Hubczyn. Dziewczęta wcześniej przygotowały się do tej ważnej sprawy, wszystkie ubrały się w wyszywanki, zakupiły wszystko, co niezbędne, do ciekawego i pożytecznego zajęcia. Oleksandra Jarosławiwna wcześniej przeprowadziła z wychowankami rozmowę o roli pisanki w życiu Ukraińców, nastroiła je na pisanie pisanek. W rezultacie dziewczęta otrzymały dzieło sztuki, wykonane własnoręcznie. Radości nie było granic! W przedświątecznych dniach w Czerniowcach wyszło drukiem prezentowe wydanie książki „Pisanka”, którą we współautorstwie z Oleksandrą Hubczyn wydała znawczyni sztuki Switłana Krasowska. Legenda głosi: „dopóki będą pisać pisanki, Dobro będzie pokonywać Zło, Światło będzie zwyciężać Ciemność!”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

STO I ODNO NOVE IMIE UKRAINY

Studentka Kijowskiej Narodowej Konserwatorium Chinka Han Yuchen reprezentowała szkołę ukraińskiej sztuki wokalnej. Halina ANDROSZCZUK Zdjęcie autora. 20 lat z rzędu w kwietniu Ukraiński Fundusz Kultury przeprowadza przegląd-konkurs “Nowe imiona Ukrainy”, w którym biorą udział młode talenty od 6 do 19 lat. Jak powiedział, otwierając ceremonię wręczenia nagród, przewodniczący UFK, Bohater Ukrainy Borys Olijnyk, będący jednocześnie inicjatorem i założycielem tej błogosławionej dla rozwoju ukraińskiej duchowości akcji kulturoznawczej, w tegorocznym, jubileuszowym konkursie wzięło udział 170 samorodnych geniuszy z 20 centrów obwodowych oraz wielu miast i wsi Ukrainy. Rada Opiekuńcza, w skład której wchodzą wybitni artyści, pedagodzy, wysłuchawszy uważnie wokalistów, muzyków, poetów, rozpatrzywszy dzieła sztuk plastycznych i dekoracyjno-użytkowych, podjęła decyzję o przyznaniu stypendiów 47 uczestnikom konkursu. 54 uczestników przeglądu zostało dyplomantami. Spośród setki zwycięzców trudno wybrać najbardziej godnych, tym bardziej, że na koncercie po ceremonii wręczenia nagród jednakowo czarowali kunsztem wykonawczym wokaliści Daria Mykołenko, Stanisława Terechowa, Han Yuchen (Kijów), Witalij Rozdajhora (Chmielnicki), Rusłana. Serhij SŁOBOŻANSKI, m. Odessa. Jak przystało na wokalistę, żegnał się Jurij Minenko, jeden z najlepszych kontratenorów świata, z rodzinną Odessą i całą Ukrainą swoim śpiewem. Koncert odbył się 5 kwietnia w Wielkiej Sali Filharmonii Odeskiej przy akompaniamencie orkiestry kameralnej, którą dyrygował Wołodymyr Dykyj. Brzmiały arie z oper Georga Friedricha Händla, Christopha Willibalda Glucka, Wolfganga Amadeusza Mozarta, Antonio Vivaldiego. Przedtem solowy występ Jurija odbył się na początku lutego we Lwowie. Na tym, wygląda na to, jego pożegnalna trasa koncertowa się zakończy, ponieważ grafik występów naszego rodaka jest rozpisany na lata do przodu. Już w maju usłyszą go w Szwajcarii (Opera w Lozannie), dalej będą Anglia (Birmingham), USA (Nowy Meksyk, Santa Fe), trwają negocjacje w sprawie kontraktu z Teatrem Bolszoj w Rosji. Każdego, komu poszczęściło się słuchać tego 32-letniego śpiewaka ze słonecznym uśmiechem, oczarowuje jego niezwykły, jakby nieziemski, wysoki głos. Jurij włada tenorem o unikalnym zakresie. Tyszczenko (Charków), skrzypek Ołeh Mylcew z Czerniowiec, saksofonistka Kateryna Żyweć z Czernihowa, bandurzystka Kwitosława Sozańska ze Lwowa, akordeonista Anton Rohoza z Połtawy, bayanistka Jewhenija Hopko z m. Romny, sopiłkar Ołeh Szumej z Iwano-Frankiwska… Nie mówiąc już o artystach, wystawa prac których zaświadczyła, że do sztuk plastycznych idzie ciekawa utalentowana młodzież. Możemy sobie wyobrazić, ile młodych talentów przez te 20 lat otrzymało przepustki do wielkiej sztuki od Ukraińskiego Funduszu Kultury. Setki z nich dzisiaj aktywnie pracują we wszystkich rodzajach i gatunkach sztuki. Dziesiątki osiągnęły szczyty sławy, stały się znane i sławne nie tylko na Ukrainie, ale i poza jej granicami. Reszta — na drodze do uznania. I choć Ukraiński Fundusz Kultury jako społeczna organizacja charytatywna przeprowadza konkurs bez pomocy państwa, “Nowe imiona Ukrainy” mają wielu przyjaciół, szczerych i hojnych Ukraińców, takich jak znany działacz społeczny Jurij Bohucki, przedsiębiorcy Jewhen Afonin, Jurij Aharkow, Wołodymyr Worobej, Tetiana Kremeszna, firma “McDonald’s”. To przeważnie średni biznes, albo, jak powiedział B. Olijnyk, “ludzie, którzy mają coś pod lewym skrzydłem”. Przeprowadzenie jubileuszowego przeglądu-konkursu młodych talentów stało się możliwe dzięki wsparciu Przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Ołeksandra Popowa, Głównego Zarządu Kultury KMAP pod kierownictwem Switłany Zorinej, już wspomnianych darczyńców oraz, oczywiście, przewodniczących obwodowych i miejskich oddziałów UFK, takich jak Wałentyna Diakowska (Czerniowce), Ninel Radczenko (Sumy), Ołeksandr Sydorenko (Połtawa), Wołodymyr Sawczenko (Żytomierz), Jurij Hawryłow (Kijów), rektor Lwowskiej Narodowej Akademii Muzycznej, profesor Ihor Pyłatiuk, pisarz Dmytro Iwanow z Czernihowa i inni. Dołożyli starań także pracownicy aparatu Funduszu Kultury Taisija Marjanenko, Dmytro Janko, Karyna Kraweć, Iryna Naumowa. Najmłodsza zwyciężczyni przeglądu-konkursu “Nowe imiona Ukrainy” — artystka Sofijka Ohnewjuk (Kijów). Mykoła Łukjanczenko, Dmytro Butkow. Wielka zasługa rodziców, którzy wspierają swoje obdarzone dzieci troską i miłością. I, oczywiście, pedagogów, mentorów, którzy oddają wszystkie siły na szlifowanie tych klejnotów. W wywiadzie dla naszego korespondenta główny opiekun przeglądu-konkursu “Nowe imiona Ukrainy”, przewodniczący UFK Borys Olijnyk powiedział, że w tym, iż z każdym rokiem coraz więcej dzieci i młodzieży bierze udział w konkursie “Nowe imiona Ukrainy”, jest swoista prawidłowość. My, Ukraińcy, jesteśmy taką nacją, którą im bardziej uciskają, ograniczają, zwłaszcza w przestrzeni językowej, tym hojniej i obficiej rodzi ona talenty. I to najbardziej przekonujący znak tego, że nacja jest niezniszczalna. Że naród żyje swoim bogatym życiem duchowym, zna swoją wartość, tworzy swoją kulturę i historię, niezależnie od wszystkiego i od nikogo. Więc ci, którzy chcą mu przeszkodzić w posługiwaniu się swoim językiem i śpiewaniu swoich pieśni, muszą pamiętać, że u długo cierpliwych straszny jest gniew. Obojętny stosunek na Ukrainie do kultury, niemożność profesjonalnego rozwoju, korupcja w kręgach artystycznych zmuszają utalentowanego śpiewaka do opuszczenia Ukrainy. Za granicą jest uznany i poszukiwany, tam imponuje mu profesjonalizm we wszystkich sferach, brak gwiazdorstwa. Według uznania specjalistów, w dość przyjaznej piątce najlepszych kontratenorów świata, którzy nierzadko występują razem, nasz rodak jest najmłodszy, najbardziej perspektywiczny i obecnie zajmuje drugie miejsce. Koncert-pożegnanie Jurija w Odessie zaświadczył, że renesans muzyki barokowej, który ogarnął cały świat, jest bliski także ukraińskim miłośnikom wysokiej sztuki. Słuchacze na stojąco oklaskiwali w przepełnionej sali śpiewaka, wielokrotnie wywoływali go na bis. Na zakończenie występu Jurij wykonał a cappella pieśń-modlitwę “Ave Maria” Giulio Cacciniego. Tak przenikliwego i poruszającego wykonania tego modlitewnego zwrócenia się do Najświętszej Bogurodzicy jeszcze nigdy nie było dane słyszeć. Razem ze śpiewakiem wszyscy szczerze prosili Ją o modlitwę za nas, grzesznych, za naszą Ukrainę, aby strzegła Ona swoich utalentowanych dzieci. Trio bandurzystek “Wohon” z Chmielnickiego w składzie Kateryna Jasenczuk, Marija Sudarczikowa, Jana Illarionowa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

SERHIJ PROKOFJEW STAJE SIĘ MARKĄ DONIECKA

Serhij SŁOBOŻANSKI Mieszkańcy obwodu donieckiego czczą pamięć swojego rodaka Siergieja Prokofiewa, światowej sławy kompozytora-nowatora, autora 8 oper, 7 baletów, 7 symfonii i wielu utworów kameralno-instrumentalnych. Urodził się 23 kwietnia 1891 roku we wsi Sonciwka (obecnie wieś Krasne w rejonie krasnoarmiejskim). Tam, w miejscu rodowej posiadłości, ustawiono pamiątkowy znak. We wsi zachowała się także cerkiew Piotra i Pawła, w której go ochrzczono i w wieku 13 lat pobłogosławiono na naukę w konserwatorium petersburskim. W Krasnem działa muzeum pamięci kompozytora, a w Doniecku jego imieniem nazwano jedną z ulic, obwodową filharmonię, akademicką orkiestrę symfoniczną oraz państwową akademię muzyczną. Z okazji 120. rocznicy urodzin wielkiego muzyka bieżący rok na Doniecczyźnie ogłoszono Rokiem Siergieja Prokofiewa. W styczniu odbył się świąteczny koncert w filharmonii, a także zaprezentowano kulturalno-innowacyjny projekt „Donieczczyzna — ojczyzna Prokofiewa”. Szczególnie bogatym w ciekawe wydarzenia artystyczne jubileuszowym rokiem okazał się kwiecień. Zaraz po Międzynarodowym Konkursie Baletowym im. Serge'a Lifara, do którego obowiązkowego programu włączono utwory S. Prokofiewa, rozpocznie się dziecięcy międzynarodowy festiwal „Gran-Pa”, na którym Akademia Tańca w Kijowie zaprezentuje balety do muzyki kompozytora. Niemal równocześnie odbędzie się Międzynarodowy Konkurs Młodych Pianistów „Na ojczyźnie Siergieja Prokofiewa”, a miesiąc zakończy XVI Międzynarodowy Festiwal „Prokofiewowska wiosna” oraz szereg koncertów z udziałem najlepszych zespołów artystycznych i solistów świata. Projekt prokofiewowski, na który z budżetu obwodowego przeznaczono 16,2 mln hrywien, przewiduje uporządkowanie strefy pamięci wsi Krasne, organizację tam koncertów wokalistów oraz plenerów malarzy Ukrainy i Rosji. Muzyka Siergieja Prokofiewa stanie się prawdziwą marką Doniecka: będzie brzmieć nie tylko w salach koncertowych i auditoriach uczelni, ale stanie się sygnałem rozpoznawczym miasta, usłyszeć ją będzie można na dworcach, na miejskich skwerach. Planowane jest wydanie płyt z nagraniami utworów kompozytora, broszur turystycznych, znaczków pocztowych z jego portretem. Tak komercja łączy się z wysoką sztuką. Podczas organizacji „Euro 2012” Donbas będzie pozycjonował się jako ojczyzna wielkiego Siergieja Prokofiewa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Marnujemy talenty…

więcej niż trzech oktaw. Specjaliści twierdzą, że Mineńko to kwintesencja kontratenora, błyskotliwy muzyk o wielkiej przyszłości. Gwiazdorskim dniem Jurija stał się Międzynarodowy Konkurs Wokalistów „Śpiewak Świata” (Cardiff, Walia, Wielka Brytania, 2009), organizowany przez stację telewizyjną BBC. W tym czasie miał już mnóstwo zaszczytnych tytułów. Do finału konkursu w Cardiff awansowało 5 wokalistów spośród 600 pretendentów, reprezentujących 68 krajów świata. Nasz rodak stał się pierwszym w historii tego sławnego konkursu wokalistów finalistą z Ukrainy i pierwszym kontratenorem, który został uhonorowany takim zaszczytem. Nawiasem mówiąc, wszystkie koszty udziału Ukraińca w konkursie pokryła strona brytyjska, choć Anglicy nie musieli tego robić. Po zwycięstwie w Cardiff Jurij otrzymał mnóstwo propozycji od znanych teatrów operowych Europy i USA, wiodące firmy nagraniowe zaproponowały mu ekskluzywne kontrakty. Od tego czasu śpiewak aktywnie uczestniczy w życiu kulturalnym Europy, występuje w USA. Tylko Ukraina pozostała obojętna wobec jego talentu, funkcjonariusze kultury nawet nie pogratulowali mu zwycięstwa, nie podziękowali za podniesienie prestiżu ukraińskiej szkoły wokalnej. Jego głos, co dziwne, nie cieszy się u nas popytem, więc Jurij nie otrzymuje ani zaproszeń na recitale solowe, ani na wykonywanie partii operowych. Dla naszych telewizji i radia jest on „niesformatowany”, zaszufladkowany jako popowy; ukraiński show-biznes również ignoruje śpiewaka. Nawet w jego rodzinnej Odessie, która chlubi się swoimi tradycjami muzycznymi, solowe koncerty Ju. Mineńki można policzyć na palcach.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

MAESTRO DOSKONAŁYCH LINII

Mykoła CYMBALUK Człowiek to morze miłości. Dla artysty to także talent, by dostępnymi mu środkami wyrazić żywioł miłości. Andrijowi Czebykinowi, jednemu z najbardziej znanych nie tylko na Ukrainie, ale i daleko poza jej granicami artystów, tym narzędziem służy grafika sztalugowa i książkowa, akwarela, akwaforta, gobelin… Oraz jego błyskotliwa plejada uczniów. Jednak na wiosennej wystawie, która niedawno odbyła się w sali wystawowej Akademii Sztuk Pięknych Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody imienia Tarasa Szewczenki zaprezentował jedynie niewielką liczbę swoich prac z ostatnich lat i kilka – dawniejszych. Od tego ekspozycja mistrza doskonałych linii, jak go dawno (i zasłużenie) ochrzcili koledzy i liczni wielbiciele talentu Czebykina, tylko zyskała. Na przykład jego ilustracje do przejmująco lirycznego dramatu Iwana Franki „Zwiędłe liście” organicznie wpisują się w cykle jego ostatnich rysunków. To jak wstęp, w którym niezwykle subtelna i wrażliwa natura głęboko odtworzyła intymny dramat wielkiej i nieodwzajemnionej miłości Franki do Olgi Roszkewycz, potem pięknej Polki Juzii Dzwonkowskiej, a następnie – Celiny Żurowskiej. Talenty wykonane ilustracje organicznie dopełniają tekst, odsłaniając zasłonę duchowego świata człowieka, jego uskrzydlenie i nieludzkie męki z powodu nieodwzajemnionego, wszechspalającego uczucia. Trzeba umieć – ból duszy odzwierciedlić w plastycznych liniach, w liniach, które mówią. Nie tylko smutkiem, ale i radością. Dlatego prezentacje jego dzieł to zawsze święto, zawsze oświecenie i ukojenie dla poszarpanej, skręconej w napiętą sprężynę przez współczesność ludzkiej duszy. Kiedy zaś na ciebie z cnotliwie białego papieru (takiego delikatnego i nietrwałego, jak i ludzkie życie) napływają elegijne fale barw i linii miłości, zmywając skostniałość codzienności, obnażają się niezgłębienie czyste ludzkie źródła tego, co wzniosłe. I wtedy wewnętrzny świat oczyszcza się i wznosi do Najwyższego. Dla Andrija Czebykina – niech nie brzmi to w moich ustach jak bluźnierstwo – bóstwem jest kobieta. I nie tylko w cyklu „Kobiece wizerunki”. Przewodnim motywem ta idea przechodzi przez wszystkie jego prace, nawet jeśli kobieta, jak mówią filmowcy, pozostaje poza kadrem. W twórczości mistrza władczynie nieba i ziemi były i są nie tylko za, ale przede wszystkim – w kadrze jego artystycznego widzenia otaczającego świata. Obecność bogini-kobiety wyczuwa się wszędzie – nawet w akwarelowej martwej naturze „Gdzie astry?” czy marynistycznym pejzażu „Bałakława”, „Przystań”. I wszędzie – jaskrawo-semantyczne obciążenie symboli: w pierwszym rysunku – ledwo uchwytny smutek przemijającego żywego piękna; w drugim – szczyt lata, falowa beztroska i… powściągliwie ciche morze uczuć. Jeszcze większą alegorycznością oddycha delikatnie przejrzysta akwarela „Muzyka morza”. W beztrosko-pełnych wdzięku pozach trzy doskonałe nimfy w bikini. Kuszące wygięcia ich ciał pieści południowe słońce i całują przezroczysto-błękitne fale. Nad nimi trzy perłowe muszle jako uosobienie kobiecości. Nawiasem mówiąc, w Indiach i Tybecie muszle są używane jako instrument muzyczny, a ich dźwięk jest symbolem wieczności i odwiecznie czystego Wszechświata. Do każdego dzieła Czebykina można pisać muzykę – na tyle jest ono poetyckie, emocjonalnie nasycone, wieloznaczne, głęboko filozoficzne. Wydaje się, że w krajach Hindustanu wciąż jeszcze zachowują się tradycje i umiejętność narysowania melodii i wyśpiewania jej graficznego obrazu. Twórczość mistrza to sonaty, symfonie, recitale na cześć ziemskich niebianek, wykonane, w większości, piórem i pędzlem. Charakterystyczną cechą stylową pisma, osobliwością jego grafiki ostatnich lat jest lapidarność. I nieustannie – dynamika. Po prostu niepojęte: kilkoma skąpymi liniami rysuje cały świat kobiety, morze jej uczuć. Takimi są prace wykonane tuszem i pędzlem: „Poranek”, „Modelka”, „W kawiarni”, „Ptaki”… Jeśli zwięzłość to siostra talentu, to ta charakterystyka jest właśnie o nim. Za każdym razem, gdy nadarza się okazja zapoznać się z nowym dorobkiem twórczym artysty, odnotowujesz w myślach jego nieustanne poszukiwania. Nieustannie kipi myśl artystyczna, trwa poszukiwanie tematów, formy, stylu, tak właściwe niepohamowanemu talentowi. Maniera, technika pisma artysty nieustannie się rozwija. Wypróbowuje różne techniki graficzne i w każdej z nich ukazuje widzowi coś nowego, a stare – uwspółcześnione. Czasami wydaje się, że jego akwaforty, litografie, mieszana kombinatoryka, sitodruk, rysunki piórem i pędzlem, tuszem, ołówkiem, pastelem wykonane są niezwykle lekko i swobodnie. Ale to na pierwszy rzut oka, bo takie wrażenie jest złudne. Za każdą pracą – napięty zamysł, niebanalne rozwiązania obrazowe, wysoki i doskonały kunszt, który tak zniewala widza. W tematach Andrija Wołodymyrowycza w większości obecne są dwa żywioły – morza i kobiety. Według legendy bogini Afrodyta rodzi się z piany morskiej. U niego za każdym razem – z śnieżnobiałego brystolu. A czy można pozostać obojętnym wobec tworzenia nieziemskiego piękna? Autoportret Modelka

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

ZAPOWIEDZI

Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne: Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz redakcji Iryna SZEWCZUK

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Kod pocztowy — 30617, strona 63 w „Katalogu”

Dział pracy proświtańskiej Nadija KYRIAN Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział literatury Marija KUCZERENKO 270-55-57 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondenci Natalija ANTONIUK, Ulana WOLYKOWSKA Dyżurny redaktor Jewhen BUKET Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301218 Nakład w maju — 20 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Szef-redaktor Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин