Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє

«Niedoksiążka» w przeliczeniu na czytelnika. Niepokojący sygnał od uczestników okrągłego stołu «Proświty»: w ciągu roku w państwie wydaje się mniej niż jedną książkę na osobę.

Слово Просвіти, №18 за 2012 рік

Petro ANTONENKO. W słowie wstępnym prowadzący spotkanie, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN podkreślił: — Wielokrotnie występowałem z trybuny Rady Najwyższej i oświadczałem, że obca książka nie może być pełnoprawnym gospodarzem na naszym rynku. Cały świat chroni własny rynek książki, gdyż są to także duże zyski. Opracowaliśmy szereg rekomendacji dla rządu dotyczących ochrony rynku wewnętrznego. Takie dysproporcje, jakie na nim istnieją, są nie do pomyślenia. Kolportaż książek na Ukrainie stał się obcą sprawą, obcą gospodarką. Kto to kontroluje, kto «zbiera kapustę» na naszych rynkach, na obcym towarze? Jeśli nie podejmie się niezwłocznych, skutecznych działań, to rosyjska, a nie ukraińska książka będzie tutaj gospodarzem. Złożyłem swoją interpelację deputowaną do Rady Najwyższej z propozycją niezwłocznego przeprowadzenia przesłuchań parlamentarnych. Zbyt wiele czasu stracono i żaden rząd nic nie zrobi, jeśli nie dokonamy takich zmian legislacyjnych, aby ukraińska książka panowała na naszym rynku. Trzy lata temu przygotowano już Koncepcję rozwoju humanitarnego państwa, którą zatwierdził dekretem prezydent Juszczenko. Ale, niestety, nie stała się ona ustawą przyjętą przez parlament. Wybory, inne perypetie polityczne nie pozwoliły jej zatwierdzić. Ostro wystąpił prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Wydawców i Księgarzy Ołeksandr AFONIN: — Tradycyjnie mówimy o Ukrainie jako o kraju, który czyta. Ale czy tak jest naprawdę? Może gdzieś ktoś czyta, coś podczytują w formie e-booków w metrze. Ale to nie jest to czytanie, które buduje państwo. Przez 20 lat władza zabiła w społeczeństwie potrzebę książki. Choć książka to narzędzie, które kształtuje osobowość. Zwłaszcza w społeczeństwie, w którym brakuje moralności. Aby potwierdzić tezę, że w naszym społeczeństwie zabito potrzebę książki, kształtowania moralnego, wykształconego człowieka, przytoczę niektóre dane. Od 1994 roku Ukraina produkuje mniej niż jedną książkę na mieszkańca. Prawda, wtedy wydawano 7 tysięcy tytułów, a w ostatnim roku — 22 tysiące. Ale jeśli wtedy średni nakład wydania wynosił 10—12 tysięcy, czyli książka była dostępna dla czytelnika, to dzisiaj, przy nakładzie niektórych książek mniejszym niż 500 egzemplarzy, taka książka pozostaje co najwyżej wirtualną. W ubiegłym roku pewna autorytatywna agencja przeprowadziła badanie socjologiczne: co i jak czytają Ukraińcy i czy w ogóle coś czytają? Wynik jest smutny. W ciągu roku 82 % Ukraińców w ogóle nie kupowało i nie czytało żadnej książki ukraińskiego autorstwa. Ołeksandr Afonin przytoczył statystyki kupna ukraińskich książek: średnio Ukrainiec w ciągu roku kupuje książek za 20 hrywien. To osiem razy mniej, niż kupują rodzimą książkę w Rosji, szesnaście razy mniej niż w Polsce. A w porównaniu z krajami Europy Zachodniej różnica jest dziesięciokrotna, oczywiście nie na naszą korzyść. W minionym roku liczba ukraińskich książek, które trafiły do sprzedaży, zmniejszyła się w porównaniu z 2010 rokiem o 25 %. Mówca zaznaczył, że żadne państwo, widząc takie liczby, nie pozostałoby obojętne. Wszystkie te badania przekazaliśmy do odpowiednich organów władzy, ale reakcji nie ma. A to, co czyniono w ciągu ostatnich dwóch dekad, zaczynając od niszczenia systemu kolportażu książek, likwidacji handlu książkami Ukrkoopspiłki, towarzystwa miłośników książek, a kończąc na tym, kiedy czynsz za księgarnie, wydawnictwa, biblioteki zrównano z czynszem dla struktur biznesowych — biznesu naftowego, restauracyjnego, hazardowego, wszystko to miało ciężkie skutki. Począwszy od lat 80., europejscy eksperci zrozumieli: aby przetrwać w nawałnicy informacyjnej, przede wszystkim z Internetu, ludzie po prostu muszą czytać. Wtedy też kraje europejskie przyjęły programy ochrony książki narodowej. Taki program, powiedzmy, istnieje także w Rosji od 2004 roku. Ukraina przez 20 lat takiego programu nie przyjęła, nie sformułowała strategii ochrony naszego wydawnictwa książkowego. Przez 15 lat Europejczycy przeprowadzają testy dzieci w wieku 8, 12 i 16 lat dotyczące umiejętności czytania, rozumienia przeczytanego tekstu, wykorzystywania tego w życiu. Takich badań na Ukrainie nie przeprowadzano i nie przeprowadza się. Przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktor BARANOW: — Nasze zebranie nieprzypadkowo odbywa się w Związku Pisarzy, ale rozmowa musi wyjść poza jego mury, stać się przedmiotem ogólnospołecznej dyskusji. Zacznę od prawa autorskiego i bezpieniężności pisarzy. W listopadzie 2006 roku grupę pisarzy zaprosił prezydent W. Juszczenko. Powiedziałem mu wtedy: «Wiktorze Andrijowyczu, jest jedna warstwa w naszym społeczeństwie, wobec której nie jest wykonywana norma Konstytucji o tym, że każdy obywatel Ukrainy ma prawo do wynagrodzenia za swoją pracę». Zaproponowałem przyjrzenie się doświadczeniom szeregu krajów, w szczególności skandynawskich, gdzie poprzez struktury państwowe książki rodzimych pisarzy są kupowane dla bibliotek, szkół, a pewne odpisy idą na opłacenie pracy pisarza. Co więcej, u nas, kiedy literat przechodzi na emeryturę, okazuje się, że w ogóle nie ma takiego zawodu — «pisarz», i Fundusz Emerytalny nie może przyznać mu emerytury. Narodowe związki twórcze są na granicy przetrwania. Narodowy Związek Pisarzy co miesiąc musi zapłacić za dzierżawę ziemi 62 tysiące hrywien, to Dom Pisarza w Kijowie, Domy Pracy Twórczej w Irpieniu, Jałcie, Odessie. A jeszcze 49 tysięcy hrywien miesięcznie na ogrzewanie, podatki, narzuty! Świat gwałtownie się zmienia. I obecnie jego konstruktorami stają się reżyserzy, poeci, kompozytorzy, artyści. Dzisiaj rola kultury wzrosła jak nigdy. Książka nie tylko daje informację, ona kształtuje osobowość. Niektórzy urzędnicy, jak Dobkin w Charkowie, na zarzut, że nie ma ukraińskiej książki, oświadczają, że książka to po prostu towar i niech konkuruje z innymi towarami. Ale książka to szczególny towar strategiczny, który trzeba wziąć pod ochronę państwa. I więcej konkretnych działań. Oto przeczytałem, że ten rok u naszych polskich sąsiadów przebiega pod hasłem «Polska czyta dzieciom». Czyżbyśmy musieli czekać na to na dekret prezydenta? Tam zebrali się intelektualiści i ogłosili taką inicjatywę. Nasz Związek Pisarzy w tym roku też prowadzi akcję «Podaruj szkole książkę». Dołączajcie! A jeśli chodzi o apele do władzy, to trzeba ją przekonywać, wychowywać. Jest taka, jaka jest, tam, niestety, niemało ludzi, którzy nie znają nazwisk ukraińskich pisarzy, sami mało czytają. O tym też trzeba im mówić. Przewodniczący Kijowskiej Organizacji NSPU Mychajło SYDORŻEWSKYJ: — Niektórym urzędnikom trzeba zrozumieć, że duchowość i kultura nie mierzą się kilometrami kiełbasy czy tonami stali. Dlatego proponuję kontynuować tę bolesną rozmowę o losie ukraińskiej książki z udziałem bloku humanitarnego rządu, rady humanitarnej przy prezydencie. Dyrektor Departamentu Spraw Wydawniczych i Prasy Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Ukrainy Ołeksij KONONENKO: — Często pytają, dlaczego w nazwie naszego komitetu nawet nie ma książki i wydawnictwa książkowego. A swego czasu u nas istniał Państwowy Komitet Wydawnictw, potężny urząd, który zajmował się wszystkimi kierunkami wydawania książki, jej kolportażem, poligrafią. Zamiast tego już kilka razy przepisywano koncepcję wsparcia wydawnictwa książkowego, teraz już napisano na lata 2013—2017. Początkowo niektórzy uważali taką koncepcję za «niecelową», obecnie nazywają ją «przedwczesną». Jak już informowaliśmy, w siedzibie Narodowego Związku Pisarzy odbył się okrągły stół poświęcony sytuacji związanej z wydawaniem i rozpowszechnianiem ukraińskiej książki w państwie. Zorganizowało go Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wspólnie z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy oraz Ukraińskim Stowarzyszeniem Wydawców i Księgarzy. Ukraińska książka potrzebuje skutecznej ochrony i wsparcia państwa — tak brzmiała konstatacja uczestników spotkania. Sytuacja jest niepokojąca zarówno w wydawnictwach, jak i w handlu książkami oraz w bibliotekarstwie. O tym wszystkim uczestnicy wydarzenia oświadczyli w swoim apelu do Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza.

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин