Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №18 за 2012 рік

16 с. · 27 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 18 (655), 3—9 maja 2012

Drodzy czytelnicy! Ten numer „Słowa Proświty” został stworzony przez pisarzy: Witalija Ablicowa, Wołodymyra Bazylewskiego, Wołodymyra Browczenkę, Wasyla Hołoborodkę, Marię Humeniuk, Iwana Dracza, Mykołę Żułynskiego, Bohdana Zalizniaka, Wiktora Kostiuczenkę, Tetianę Majdanowycz, Natalkę Pokład, Tamarę Sewerniuk, Bohdana Czepurka. KOLUMNA REDAKTORA Lubow HOŁOTA Fotokolaż Olesia Dmytrenki Witam Państwa, drodzy czytelnicy! Wielu z nas pamięta sprzed ćwierćwiecza artykuły wstępne w gazetach o „solidarności ludzi pracy całego świata”, „pokoju, pracy, maju”, wiośnie, która obiecuje kołchoźnikom niebywałe zbiory… Żwawo-udawana tonalność wezwań i haseł od dawna nie jest w modzie — nie tylko dlatego, że teraz tak się nie pisze. Sumienie nie pozwala. Bo dopiero co biły w piersi łzy i grzech Czarnobyla. Bo w Dnieprze, na głównej arterii miasta, rozległa się seria wybuchów, w wyniku których ucierpiały trzy dziesiątki ludzi, wśród których nastolatki i dzieci. Co stoi za tym zamachem? Zwyrodnienie tych, którzy cynicznie zamierzyli się na ludzkie życie, twardo wiedząc, że ucierpią obywatele, których nazywa się przeciętnymi, ci, którzy pozostaną bezimiennymi ofiarami. W dnieprzańskich szpitalach leżą bezimienni ranni, którzy raczej nie mają związku ze światem biznesu, polityki, grup przestępczych. Po prostu ludzie, którzy szli przez plac Przydworcowy, wracali z parku Hłoby, spieszyli się na dzienny seans filmowy. Ale ich w biały dzień wybrano na cele, aby zasiać ból, śmierć, strach w wielkim mieście, aby ten strach, niczym radioaktywna chmura, rozprzestrzenił się nad całą Ukrainą. Chciałoby się wierzyć, że przestępcy zostaną wykryci i ukarani. Ale już dziś władza jest zobowiązana przeprosić zarówno poszkodowanych, jak i mieszkańców Dniepru oraz naród ukraiński. Bo dnieprzański zamach to wyzwanie dla Ukrainy, a nie dla reżimu Janukowycza czy opozycji. W naszej niedawnej historii jest gorączkowa leninowska fraza z 1905 roku: „W Jekaterynosławiu leje się krew i budowane są barykady” — sygnał o tym, że na ludowej krwi można zarobić polityczne dywidendy. Politycy nigdy nie tracą okazji, by wykorzystać niestabilność. Powróćmy do dnia dzisiejszego. Cytuję: „Współczesna Ukraina to „wyspa doktora Moreau” i „1984” Orwella w jednym flakonie. Zmieniają nam grupę krwi, rewidują DNA, robią z nas naród przegrywów — bez pamięci historycznej, bez godności narodowej, bez pozytywnej perspektywy ekonomicznej oraz europejskiej przyszłości”. Ten cytat pochodzi z wywiadu J. W. Tymoszenko, wydrukowanego w numerze 15 gazety „Dzerkało tyżnia” (21—27 kwietnia 2012 roku). Uwięziona opozycjonistka, pomimo wszystkich więziennych prób (przy okazji wspomnijmy J. Łucenkę, H. Filipczuka, innych więźniów politycznych), doszła do jasnego wniosku dotyczącego „konieczności wypracowania jednoczącej IDEI dla narodu, dla wszystkich obywateli, dla demokratycznych polityków, przedstawicieli społeczeństwa obywatelskiego, dla młodzieży i dla mądrych ludzi, dla klasy średniej i wielkiego biznesu, dla tych, którzy chcą pracować i być szczęśliwi nie na obczyźnie, a na swojej rodzinnej ziemi. Tak, możemy wygrać jeszcze kilka rewolucji „przeciw”, ale ważniej jest mieć główną motywację „za” (tamże, „DT”, nr 15).

Машинний переклад

Zjednoczenie słowem

Moim zdaniem dla wielu Ukraińców motywacja ta była i jest jedna — Ukraina, jej rodzime wartości narodowe. Ale, niestety, od samej „pierestrojki” walczono nie o Ukrainę i jej wartości państwowe, lecz o władzę. Apogeum wojen „przeciw” — „przeciwko wszystkiemu” jest obecna władza. To, co dzieje się teraz z Julią Wołodymyrowną, jest wynikiem wojny z politycznymi przeciwnikami (także z obozu narodowo-demokratycznego). Obecnie J. Tymoszenko wzywa do zjednoczenia siły opozycyjne, z których każda ma własny program polityczny, ale jak dotąd zjednoczenie odbywa się nie na sformułowaniu jasnych społecznych i narodowych wytycznych dla społeczeństwa, lecz w opozycji do Partii Regionów, co samo przez się nie przyniesie znaczącego zwycięstwa w wyborach. Obecna władza prowadzi wojnę przeciwko wolności słowa, przeciwko Konstytucji, przeciwko społeczeństwu obywatelskiemu. Oczywiście, w tej wojnie nie będzie zwycięzców, a samej wojnie nie widać końca. Zwycięzców się nie sądzi, ale zwycięzcy sądzą pokonanych, wtrącając ich do więzienia pod mantrami o sprawiedliwości i praworządności, o demokracji. Julia Tymoszenko walczyła nie tylko z Wiktorem Janukowyczem, ale także z Wiktorem Juszczenką — rywalizowała również z wartościami, których on bronił. Ile kpin słyszeliśmy na temat „trypolskich skorupek” — a to przecież jeden z najłagodniejszych politycznych dowcipów! A przecież właśnie na tych skorupkach są pierwsze litery alfabetu historycznej pamięci; czy naród słyszał, że Prezydent zbyt się zachwyca przeszłością — a czy nie Baturyn i ludobójstwa wobec Ukraińców wprowadziły zmiany w narodowe DNA? „Mały Ukrainiec” zmęczył się politycznymi aresztami, ale naród wciąż wierzy w jednoczącą siłę narodowych barw, które dominowały na początku lat dziewięćdziesiątych. Później flagi państwowe pojedynczo powiewały nawet na obwieszonych flagami mitingach przy pomniku Tarasa Szewczenki — pretendenci do władzy wyznają magię technologii politycznych, w arsenale których nie ma słowa „naród”. Dzisiejsza opozycja szuka autorytatywnych nazwisk — swoistego moralnego filtra dla list wyborczych. Ale, jak pokazuje życie, wszechwidzące oko to Wszechmogący. Nawet do najwyższych, najbardziej uznanych przez społeczeństwo autorytetów gromada zaczyna zwykle nasłuchiwać w gorzkie dni porażek i rozczarowań, a powierza się Bogu. „Bóg i Ukraina — ponad wszystko!” — czy ta idea dziś jest przestarzała?! Nie sposób mówić o w porę usłyszanych wyważonych głosach profesjonalistów. I to w każdej dziedzinie, w małym i w wielkim. Oto przykład, który mam, jak to się mówi, pod ręką, „na czasie”. Prawie rok temu nasz tygodnik „Słowo Proświty” opublikował ostrą polemiczną publikację „Kina nie będzie?”. Autor — prozaik i scenarzysta filmowy Wasyl Trubaj — niejednoznacznie ostrzegał: w sieci krąży scenariusz, według którego przygotowywana jest produkcja filmu o meczu piłkarskim z 1942 roku między niemieckimi faszystami a dynamowcami. W zamyśle widoczny jest wyraźny akcent ukrainofobiczny. Kto nie jest Ukraińcem — ten antysemita i kolaborant, wyszywanka — znak zdrajcy, chleb na haftowanym ręczniku w toalecie itd. Teraz ten film pod tytułem „Mecz” wszedł (najpewniej przed Dniem Zwycięstwa) do dystrybucji. I próbuje się go zatrzymać — albo rozreklamować — kto jak potrafi. Rok temu, gdyby to rzeczywiście było możliwe, na przekonującą publikację Wasyla Trubaja nikt nawet nie odpowiedział. Ani jednego odzewu — ani od kinematografistów, ani od artystów, ani od polityków… I nie tylko dlatego, że „Słowo Proświty” nie należy do ulubionych wydawnictw glamourowych, zeuropeizowanych patriotów i władców, „moralnych autorytetów”. Ostrzeżenia Wasyla Trubaja nie zostały usłyszane, bo władcy i pretendenci do władzy głuchną raz na zawsze, gdy chodzi o głosy z prowincji ludu. Dla nich dzieli się on na tych, którzy są „za”, i tych, którzy są „przeciw”. Wojny polityczne od dawna stały się wojnami elektoralnymi. Ich marszałkowie i generałowie podzielili Ukrainę na regiony, wprowadzili do obiegu słówka i zwroty w rodzaju „nacy”, „narodowo zaniepokojeni”, „mankurci”, „piple schowaje”, „w tym kraju”. Wreszcie uczyniono półlegalnymi uczucia patriotyzmu i odrzucono potrzebę narodowej samoidentyfikacji, choć europejska demokracja ich nie neguje… Aby czytelnicy nie łamali sobie głów nad moim stanowiskiem, powiem o tym sama. Od czasów mojej redaktorskiej współpracy z Jurijem Herasymowyczem Iłłenkiem wierzę w jego ideę swobody oraz w to, co napisał o swojej powieści „Doniesienie do apostoła Piotra” jako o określeniu pisarskiej i obywatelskiej postawy: „W »Doniesieniu« ja jedynie, jak chirurg plastyczny, zdejmowałem warstwa po warstwie te pisma, te nawarstwienia, żeby nie uszkodzić, uchowaj Boże, niższych tekstów, aż nie dotarłem do sakralnego: »Na początku było Słowo, i Słowo było u Boga, i Bogiem było Słowo…« A jeszcze Jurij Herasymowycz, analizując wszystkie dzisiejsze polityczne scenariusze, jak doświadczony reżyser mówił, że »Energie ekranu i energie widowni zderzą się i powstanie film. Mocny film energetyczny, jakby profesjonalnie zaminowane pole — przejść i nie wysadzić się nie zdoła nikt… te wybuchy… nazywają się katharsisami, a jeśli po naszemu — oczyszczeniami. Artysta, który potrafi tworzyć katharsisy, podobny jest do kominiarza, który czyści zaszlakowane kominy dusz«. („Doniesienie do apostoła Piotra”, t. 2). Wydaje się, że dziś nadszedł czas oczyszczenia, o którym pisał Jurij Iłłenko. Myślę, że „widzowie” i ci, którzy są na politycznym ekranie — na wspólnym zaminowanym polu: „przejść i nie wysadzić się nie zdoła nikt”. Zaszlakowane przez polityków ukraińskie płuca może oczyścić jedynie Ukraińskie Słowo-IDEA, z jego sakralną siłą jednoczącą. Ten majowy numer naszego „Słowa Proświty” oddajemy pisarzom. Tym, którzy królują w Słowie, żyją Słowem, wyznają je i nim się nadzieją. Wczytajcie się w ich przesłania, szukając barw zgodnych, a nie politycznych — szukajcie siebie w Słowie, a Słowo w sobie. Wreszcie ukraińskie autorytety moralne zawsze jednoczyły się Ukraińskim Słowem, a naród zawsze chronił je w sobie i siebie w nim.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Zdjęcie Petra Antonenki, a jakie będzie następne interpretowanie — nie wiadomo. Choć i koncepcja — to tylko pierwszy krok, po niej idą konkretne działania z finansowaniem. I nawet kiedy działania są zatwierdzone i rzekomo sfinansowane, często pod koniec roku czytamy w raporcie: “Niewykonane”. Proponuję do dyskusji o losie ukraińskiej książki zaprosić nie tylko humanistów, ale i przedstawicieli ministerstw gospodarki, finansów, służbę podatkową i celną. Bo jak zatrzymać bezkontrolne wchodzenie na nasz rynek rosyjskiej książki? Jeśli na tę książkę na naszej granicy zostanie nałożone odpowiednie cło, to ochroni to ukraińską książkę. Dzisiaj Erywań ogłoszono “Książkową stolicą świata”. Nam, Kijowowi, też proponowano wziąć udział w tej nominacji. Ale tam obowiązkowym warunkiem jest szeroka sieć księgarni. A wszystkim wiadomo, jaka jest sytuacja z księgarniami w stolicy, po prostu wstyd było nam składać wniosek o ten tytuł. Dyrektor wydawnictwa “Mystectwo” Nina PRYBIEHA: — Praktycznie zrujnowano niegdyś rozgałęziony system rozpowszechniania książek. Z jednej strony naród zbiedniał i nie zawsze człowiek może wygospodarować pieniądze na książkę, ale z drugiej — gdyby nawet chciał, to nie ma gdzie kupić. Jeśli nie ma gdzie i jak sprzedać książki, jak wtedy istnieć wydawcom? Wydawnictwa po prostu będą się zamykać. Początkowo wielu szło w biznes książkowy, wydawnictwa, pragnąc zarobić pieniądze. Teraz ucichło: bardzo trudno szybko zwrócić zainwestowane środki. A my musimy zachować system wydawnictw, zwłaszcza tych, które produkują godne wydania, inaczej wszystko zdrobnieje, jakość wydawanych książek istotnie się obniży. Jeszcze jeden temat — mecenat. Odeszliśmy od radzieckiego systemu wydawniczego i nie stworzyliśmy nowego. Brakuje ustaw o rozwoju i wsparciu mecenatu. A czemu by nie włączyć do sprawy znanych fundacji charytatywnych Achmetowa, Pinczuka, innych? Pisarka Hałyna TARASIUK: — Związek Pisarzy musi stać się centrum propagandy książki. I tutaj warto odnowić osłabione w ostatnich latach kontakty z placówkami oświaty, kultury. A spójrzcie, jaką niskoprocentową literaturą teraz zapełniają biblioteki szkolne? Ktoś to kontroluje? Tutaj ubolewano nad skróceniem sieci handlu książką. Problem istnieje. Ale znam ciekawy przykład, kiedy kobieta, sprzedawszy w Kijowie własne mieszkanie, stworzyła prywatny sklep książkowy i z powodzeniem prowadzi handel książkami. Ale ileż ona musi pokonywać różnych przeszkód! A takich ludzi, entuzjastów książki, należy wszelkimi sposobami wspierać. Dyrektor generalna Narodowej Biblioteki Parlamentarnej Ukrainy Tamara WYŁEHŻANINA przytoczyła alarmujące fakty dotyczące sytuacji z naszymi bibliotekami. Dość powiedzieć, że w minionym roku zlikwidowano prawie sto bibliotek masowych, po kilka na obwód. Bieda bibliotek masowych jest powszechnie znana, ale to z jakiegoś powodu nie martwi państwowych urzędników. Co mówić o zwykłych bibliotekach, kiedy Narodowa Parlamentarna przez ostatnie trzy lata praktycznie nie otrzymuje środków na uzupełnianie swoich zbiorów: ani na książki, ani na prenumeratę wydawnictw periodycznych. O tym mówiła na okrągłym stole także przedstawicielka Narodowej Biblioteki Ukrainy imienia Wernadskiego, jednej z głównych bibliotek kraju. Taka nieuwaga wobec słowa drukowanego, duchowości po prostu dziwi, jeśli to nawet nieuwaga i niezrozumienie przez urzędników, władzę, czym jest książka, SŁOWO, a nie świadomy atak na duszę narodu. A atakować jest komu, z zewnątrz i od wewnątrz. Cóż, atak skłania do odpierania, nie warto opuszczać rąk. Dyrektor Centrum Wydawniczego “Proświta” Wasyl KŁICZAK zaznaczył: “Ja niedawno byłem w mojej rodzinnej wsi na Przedkarpaciu. Wchodziłem do wiejskiej biblioteki. I zobaczyłem: ludzie, moi ziomkowie, wieśniacy, czytają! I dzieci, i dorośli, mimo wszystko, ciągną do książki, do słowa”. Zatem Ukraina czyta. I będzie czytać! Po prostu trzeba na tym stać.

Машинний переклад

«Niedoksiążka» w przeliczeniu na czytelnika. Niepokojący sygnał od uczestników okrągłego stołu «Proświty»: w ciągu roku w państwie wydaje się mniej niż jedną książkę na osobę.

Petro ANTONENKO. W słowie wstępnym prowadzący spotkanie, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN podkreślił: — Wielokrotnie występowałem z trybuny Rady Najwyższej i oświadczałem, że obca książka nie może być pełnoprawnym gospodarzem na naszym rynku. Cały świat chroni własny rynek książki, gdyż są to także duże zyski. Opracowaliśmy szereg rekomendacji dla rządu dotyczących ochrony rynku wewnętrznego. Takie dysproporcje, jakie na nim istnieją, są nie do pomyślenia. Kolportaż książek na Ukrainie stał się obcą sprawą, obcą gospodarką. Kto to kontroluje, kto «zbiera kapustę» na naszych rynkach, na obcym towarze? Jeśli nie podejmie się niezwłocznych, skutecznych działań, to rosyjska, a nie ukraińska książka będzie tutaj gospodarzem. Złożyłem swoją interpelację deputowaną do Rady Najwyższej z propozycją niezwłocznego przeprowadzenia przesłuchań parlamentarnych. Zbyt wiele czasu stracono i żaden rząd nic nie zrobi, jeśli nie dokonamy takich zmian legislacyjnych, aby ukraińska książka panowała na naszym rynku. Trzy lata temu przygotowano już Koncepcję rozwoju humanitarnego państwa, którą zatwierdził dekretem prezydent Juszczenko. Ale, niestety, nie stała się ona ustawą przyjętą przez parlament. Wybory, inne perypetie polityczne nie pozwoliły jej zatwierdzić. Ostro wystąpił prezes Ukraińskiego Stowarzyszenia Wydawców i Księgarzy Ołeksandr AFONIN: — Tradycyjnie mówimy o Ukrainie jako o kraju, który czyta. Ale czy tak jest naprawdę? Może gdzieś ktoś czyta, coś podczytują w formie e-booków w metrze. Ale to nie jest to czytanie, które buduje państwo. Przez 20 lat władza zabiła w społeczeństwie potrzebę książki. Choć książka to narzędzie, które kształtuje osobowość. Zwłaszcza w społeczeństwie, w którym brakuje moralności. Aby potwierdzić tezę, że w naszym społeczeństwie zabito potrzebę książki, kształtowania moralnego, wykształconego człowieka, przytoczę niektóre dane. Od 1994 roku Ukraina produkuje mniej niż jedną książkę na mieszkańca. Prawda, wtedy wydawano 7 tysięcy tytułów, a w ostatnim roku — 22 tysiące. Ale jeśli wtedy średni nakład wydania wynosił 10—12 tysięcy, czyli książka była dostępna dla czytelnika, to dzisiaj, przy nakładzie niektórych książek mniejszym niż 500 egzemplarzy, taka książka pozostaje co najwyżej wirtualną. W ubiegłym roku pewna autorytatywna agencja przeprowadziła badanie socjologiczne: co i jak czytają Ukraińcy i czy w ogóle coś czytają? Wynik jest smutny. W ciągu roku 82 % Ukraińców w ogóle nie kupowało i nie czytało żadnej książki ukraińskiego autorstwa. Ołeksandr Afonin przytoczył statystyki kupna ukraińskich książek: średnio Ukrainiec w ciągu roku kupuje książek za 20 hrywien. To osiem razy mniej, niż kupują rodzimą książkę w Rosji, szesnaście razy mniej niż w Polsce. A w porównaniu z krajami Europy Zachodniej różnica jest dziesięciokrotna, oczywiście nie na naszą korzyść. W minionym roku liczba ukraińskich książek, które trafiły do sprzedaży, zmniejszyła się w porównaniu z 2010 rokiem o 25 %. Mówca zaznaczył, że żadne państwo, widząc takie liczby, nie pozostałoby obojętne. Wszystkie te badania przekazaliśmy do odpowiednich organów władzy, ale reakcji nie ma. A to, co czyniono w ciągu ostatnich dwóch dekad, zaczynając od niszczenia systemu kolportażu książek, likwidacji handlu książkami Ukrkoopspiłki, towarzystwa miłośników książek, a kończąc na tym, kiedy czynsz za księgarnie, wydawnictwa, biblioteki zrównano z czynszem dla struktur biznesowych — biznesu naftowego, restauracyjnego, hazardowego, wszystko to miało ciężkie skutki. Począwszy od lat 80., europejscy eksperci zrozumieli: aby przetrwać w nawałnicy informacyjnej, przede wszystkim z Internetu, ludzie po prostu muszą czytać. Wtedy też kraje europejskie przyjęły programy ochrony książki narodowej. Taki program, powiedzmy, istnieje także w Rosji od 2004 roku. Ukraina przez 20 lat takiego programu nie przyjęła, nie sformułowała strategii ochrony naszego wydawnictwa książkowego. Przez 15 lat Europejczycy przeprowadzają testy dzieci w wieku 8, 12 i 16 lat dotyczące umiejętności czytania, rozumienia przeczytanego tekstu, wykorzystywania tego w życiu. Takich badań na Ukrainie nie przeprowadzano i nie przeprowadza się. Przewodniczący Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wiktor BARANOW: — Nasze zebranie nieprzypadkowo odbywa się w Związku Pisarzy, ale rozmowa musi wyjść poza jego mury, stać się przedmiotem ogólnospołecznej dyskusji. Zacznę od prawa autorskiego i bezpieniężności pisarzy. W listopadzie 2006 roku grupę pisarzy zaprosił prezydent W. Juszczenko. Powiedziałem mu wtedy: «Wiktorze Andrijowyczu, jest jedna warstwa w naszym społeczeństwie, wobec której nie jest wykonywana norma Konstytucji o tym, że każdy obywatel Ukrainy ma prawo do wynagrodzenia za swoją pracę». Zaproponowałem przyjrzenie się doświadczeniom szeregu krajów, w szczególności skandynawskich, gdzie poprzez struktury państwowe książki rodzimych pisarzy są kupowane dla bibliotek, szkół, a pewne odpisy idą na opłacenie pracy pisarza. Co więcej, u nas, kiedy literat przechodzi na emeryturę, okazuje się, że w ogóle nie ma takiego zawodu — «pisarz», i Fundusz Emerytalny nie może przyznać mu emerytury. Narodowe związki twórcze są na granicy przetrwania. Narodowy Związek Pisarzy co miesiąc musi zapłacić za dzierżawę ziemi 62 tysiące hrywien, to Dom Pisarza w Kijowie, Domy Pracy Twórczej w Irpieniu, Jałcie, Odessie. A jeszcze 49 tysięcy hrywien miesięcznie na ogrzewanie, podatki, narzuty! Świat gwałtownie się zmienia. I obecnie jego konstruktorami stają się reżyserzy, poeci, kompozytorzy, artyści. Dzisiaj rola kultury wzrosła jak nigdy. Książka nie tylko daje informację, ona kształtuje osobowość. Niektórzy urzędnicy, jak Dobkin w Charkowie, na zarzut, że nie ma ukraińskiej książki, oświadczają, że książka to po prostu towar i niech konkuruje z innymi towarami. Ale książka to szczególny towar strategiczny, który trzeba wziąć pod ochronę państwa. I więcej konkretnych działań. Oto przeczytałem, że ten rok u naszych polskich sąsiadów przebiega pod hasłem «Polska czyta dzieciom». Czyżbyśmy musieli czekać na to na dekret prezydenta? Tam zebrali się intelektualiści i ogłosili taką inicjatywę. Nasz Związek Pisarzy w tym roku też prowadzi akcję «Podaruj szkole książkę». Dołączajcie! A jeśli chodzi o apele do władzy, to trzeba ją przekonywać, wychowywać. Jest taka, jaka jest, tam, niestety, niemało ludzi, którzy nie znają nazwisk ukraińskich pisarzy, sami mało czytają. O tym też trzeba im mówić. Przewodniczący Kijowskiej Organizacji NSPU Mychajło SYDORŻEWSKYJ: — Niektórym urzędnikom trzeba zrozumieć, że duchowość i kultura nie mierzą się kilometrami kiełbasy czy tonami stali. Dlatego proponuję kontynuować tę bolesną rozmowę o losie ukraińskiej książki z udziałem bloku humanitarnego rządu, rady humanitarnej przy prezydencie. Dyrektor Departamentu Spraw Wydawniczych i Prasy Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Ukrainy Ołeksij KONONENKO: — Często pytają, dlaczego w nazwie naszego komitetu nawet nie ma książki i wydawnictwa książkowego. A swego czasu u nas istniał Państwowy Komitet Wydawnictw, potężny urząd, który zajmował się wszystkimi kierunkami wydawania książki, jej kolportażem, poligrafią. Zamiast tego już kilka razy przepisywano koncepcję wsparcia wydawnictwa książkowego, teraz już napisano na lata 2013—2017. Początkowo niektórzy uważali taką koncepcję za «niecelową», obecnie nazywają ją «przedwczesną». Jak już informowaliśmy, w siedzibie Narodowego Związku Pisarzy odbył się okrągły stół poświęcony sytuacji związanej z wydawaniem i rozpowszechnianiem ukraińskiej książki w państwie. Zorganizowało go Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wspólnie z Narodowym Związkiem Pisarzy Ukrainy oraz Ukraińskim Stowarzyszeniem Wydawców i Księgarzy. Ukraińska książka potrzebuje skutecznej ochrony i wsparcia państwa — tak brzmiała konstatacja uczestników spotkania. Sytuacja jest niepokojąca zarówno w wydawnictwach, jak i w handlu książkami oraz w bibliotekarstwie. O tym wszystkim uczestnicy wydarzenia oświadczyli w swoim apelu do Prezydenta Ukrainy W. Janukowycza.

Машинний переклад

Tetiana Majdanowycz Z Ukrainy cię nie wypuszczam

Tetiana Majdanowycz — poetka, prozaiczka, literaturoznawczyni, językoznawczyni, teolożka. Autorka dziesięciu tomików poetyckich, tekstów piosenek, badań z historii ukraińskiego języka literackiego, artykułów literaturoznawczych, publicystycznych, teologicznych oraz innych utworów. Przez całą jej twórczość leitmotivem przewija się marzenie o pięknej, Bożej Ukrainie: „To, co widzisz — tłum i marnienie, // Zapamiętaj: to jeszcze nie Ukraina. // To tylko grunt. Zaledwie kłącze… // A Boża Ukraina wschodzi wyżej”. Dla tego właśnie pracuje. Niedawno w Domu Pisarzy Ukrainy odbyło się jej spotkanie autorskie, poświęcone 55-leciu urodzin. Zespół naszej gazety, proświcianie, gratulują autorce jubileuszu, życzą zdrowia, twórczej inspiracji i spełnienia jej cudownego marzenia. Taras Szewczenko: przesłanie z 1860 roku „Postawię chatę i pokój… W miłości i prawdzie się ożenię…” Te zamiary, duszy pociechę, Sobie i nam jasną ulgę Posłał, niczym mocny obrus. I cicho tak dusza zajęczy Słowami czystymi, świętymi, Do Boga ja za nim zwrócę się: „Postawię chatę i pokój, W miłości i prawdzie się ożenię…” …Niech rozwidnia się między nami! Nad krzywdy i zdrady obok niech grzmi Dziecięcy śmiech — jak Boży głos. Zapomnijmy, przyjacielu, wszystko niesprawiedliwe, Zostawmy prawdę między nami. I między ruinami komunizmu, Zgliszczami hurrapatriotyzmu Wszystko inne będzie nam dane: W szczęścia wszechobecną wizę, I chleb, i radości wino! Luty, 2012 * * * Niesie słowny wał Powieści, dramaty, wiersze, A On przecież nie pisał — Zapisywali inni. Jasne tylko jedno W Nowym Testamencie Jest świadectwo o tym, Jak On na tym świecie Rysował przy wszystkich kiedyś Gałązką w kurzu, Aż póki rozeszli się Z kamieniami prawdomówni. A wszystko to, co nam I dzisiaj w potrzebie, On duchem wyprowadził Sam Aż na serca niebie. I nawet jak znajdziesz U siebie w sercu niebo, Żeby przeczytać — wpierw Chrystusa poczuć trzeba… 16.04.12 Z Ukrainy cię nie wypuszczam Z Ukrainy cię nie wypuszczam — Dopóki będę szła życiem swoim do kresu. Tyś tu bliski, niezbędny, niezastąpiony — Z Ukrainy cię nie wypuszczam!!! Ileż u nas jeszcze nieskoszonego pola… Będę Bogu modlić się nieustannie: „Jeśli jest na to i Twoja Pańska Wola, — Zachowaj go dla nas, dla Ukrainy…” Z Ukrainy cię nie wypuszczam — No trzymaj się, oto jeszcze i moja ręka… Z Ukrainy cię nie wypuszczam!.. Jeśli będzie Wola Boża też taka. Sercem, Boże, z Tobą jesteśmy jednością, I dlatego stoję na tej Nadziei-Wierze: Toż Tobie jeszcze potrzebni na Ukrainie, Kto pobożnie pragnie żyć między ludziozwierzętami. Możesz jechać do królewny-księżniczki I śpiewać pieśni ukochanej nad Dunajem, Lecz wracaj znów do naszej Ruiny, — Przyjacielu, bracie, ja cię nie wypuszczam! Czarne męki nas czekają w rodzinnym kraju, Pokuta jeszcze odwodzi od otchłani. W obce światy cię nie wypuszczam, Tylko w Boże — aż kiedyś — Jasne Dłonie. Z Ukrainy cię nie wypuszczam — Dopóki będę szła życiem swoim do kresu. Tyś tu bliski, niezbędny, niezastąpiony — Z Ukrainy cię nie wypuszczam… 20—21 czerwca 2010 roku * * * I. M. „Czy chodzisz ty przed obliczem Pańskim? — Pyta moja dusza twoją. — W tę chwilę przejasną… toż ciebie dzisiaj Spotkałam ja w Niebieskim Raju? W Rozbłyskach Prawdy — wytrwać ciężko, Twoja dusza była czuła, jak ptaszyna, Ale trzymała się na niewzruszonej opoce — Na wierze przeswiętej i miłosierdziu…” A ty mnie jakby i nie słyszysz: W zadumie cały, w sprawach — w sobie, Tak jakby i dotąd, zaiste, W Królestwie Bożym w myślach wędrujesz. Niebieski promień woła wzrok w górę, I tam w serce wpisuje Pan: „Nie wątp — on ze Mną obok, Nie bój się i od Mnie nie odchodź. Ja główne ci powiem na pewno: Pognębiwszy męki złe i dni niedoli, Błogosławione spotkanie w Dłoniach u Mnie W czas błogi — przed obliczem Pańskim!” 17—18.03.2010 Żniwa Niech, uśmiechając się, kłaniają się tobie gwiazdy… …I wszystkie twoje, nawet najmarzycielskie, myśli Nadzieja z Wiarą — Miłością radośnie natchnione! (I. Moisejenko. „Na płatkach mandragory”) Nad polem dawnym srogi wiatr wieje — Znowu zdrada, i bezczeszczenie, i kłamstwo. Miłość sama — bez Wiary i Nadziei Powoli żyto Boże żnie każdego dnia. W końcu zmęczyły się Wiara i Nadzieja, Wróciły do Ojczystego domu za horyzont. Tylko Miłość zbiera, jak umie, I wysoki, i poległy urodzaj. Z weselem w sercu Boga woła, Wszystko trudzi się, na ile sił starczy. Ziarno Pańskie, wieczne i tegoroczne, W wyciągnięte dłonie podaje. Miłość milczy — bo coż komuś mówić, Jak i Nadzieja, i Wiara odeszły? … Czyż one jeszcze wrócą kiedyś? Oto — chwała Bogu — radość! — jest co żąć W palące dni zniewagi i huli. 24—25 kwietnia 2010 roku Ja nie modlę się za ciebie Cicho spada niebo Wczesnym deszczem na rolę… Ja nie modlę się za ciebie, Ja cię po prostu kocham. To łaska Miłości, To tylko nam dane, To tylko nasza w pełni Czasza, napełniona winem. Gdzie my jednością oboje, Wiecznej radości istota: Tam nie błagają o miłość — Duchem miłości żyją. Serce świta milcząco… Ty pomodlić się prosiłeś? Tam, gdzie my oddychamy razem, Po prostu brak słów. Tam zamilkły proroctwa, Ucichły cymbały milczące, Tam tylko łaska Boża, Tylko bezgraniczna Miłość. Tak, jak pisał do Koryntian Duchem apostoł Paweł Pierwsze i do nas przesłanie: „…A ponad wszystko — Miłość! Ta, co swego nie szuka, Ma z kolców wieńce, Wszystko w cierpliwości przyjmuje Aż do ziemskiego końca”. …Szczęścia skrawek ciepły Po raz kolejny na dwoje dzielę: Ja nie modlę się za ciebie, Ja cię po prostu kocham. 07. 11. 2009 * * * Tę Miłość, co czule świeci, Leje się i leje z wysokości, Co jej ustami pić, — Ani sprzedać, ani kupić, Ani zgubić, ani znaleźć Nie mogliby ani ja, ani ty. Ani odebrać, ani zasłużyć, Tylko twarzą w twarz radować się, Tylko wiecznie z nią żyć… Serce uczy się cenić, Jak nam chleb jej spożyć, Duchem w ducha we dwoje wejść, — W tę Miłość, co czule świeci, Leje się i leje z wysokości!.. 3—4.12.2009 * * * Nie dla siebie i nie w sobie — Ja kocham ciebie w tobie: To i dla mnie samej cud nad cudami, Ja i nie wiedziałam, żeby ktoś tak kochał. Między tobą i mną — Bóg, Między tobą i mną — Miłość. W niej nie ma ani porywów, ani zła, Ja bez niej sama bym nie zdołała Nie dla siebie i nie w sobie, A kochać ciebie — w tobie. Ani smutków w niej, ani westchnień, Tylko bezmiar sekund-kochań. Cichnięcie myśli i rozmów, Głębiej i głębiej wdychanie-miłość. No a wydechu — po prostu nie ma, Więc o tym i mówić daremnie. Tylko rękę ręką dotkniesz… Ty siebie, jak i ja, oddajesz, — W tym samym światłogniu Kochasz ty i mnie we mnie. Między tobą i mną — Bóg, Między tobą i mną — Miłość. Nie dla siebie i nie w sobie, Ja kocham ciebie — w tobie… 17.11.2009 W pętli łżedemokracji Od Donu — aż za Karpaty, Zza Desny — po Dunaj… Ciebie różnie nazywać: Ruś, Ukraina, kraj… Cóż to, siostry i bracia, Wszędzie taka nienasytość?! W pętli łżedemokracji Spójrzcie — Ukraina wisi. Jak mi nie zawyć, Jak nie skłonić się w proch? Rodzona moja! Tyś matka… Przyjaciółka… córka… siostra… Czemuż znieruchomiali wokoło?! Szybciej wyjmujmy z pętli… Niech już takiego nigdy Nie będzie na naszej ziemi. To stało się z nią jeszcze za wczesna… Dokądże jej lecieć — bez skrzydeł?! Nie powie łagodne pocieszenie I nie zerwie się na krzyk. Posłała starszych z domu Po dalekich światach dzieci. Znane i nieznane — Nikt nie zatrzymał, jak na to. Znowu po Szewczenku bracia Biją się i kwasi nosy, A w pętli łżedemokracji Gdzieś Ukraina wisi… Zostały i mniejsze dzieciątka, Niemało ich u niej wyrosło. Któż im pogładzi główki, Któż pocałuje czoło? Tam poza szkołą znowuż, Widzę, stoją chłopcy: Piwo, papierosy, narkotyki, I szturchańce, i przekleństwa. Co dla nich nasze ikony, Świątynie, i światło książek, Najlepsze na świecie prawa, Których nie wypełnia przecież nikt?! Na samobójczych przekleństwach Dni nasze gorzko miesza: Kupiona ochlokracja I głosy “przeciw wszystkim”. Łzami palącymi płaczę, “Wybacz nam!” — Boga błagam. Jakaż ona nieostrożna… Jak jasno ją kocham… Tylko modlitwy stokrotne Zdołają ten ból ugasić: W pętli fałszywej demokracji Rodzima Ukraina wisi. Ty nasze winy znasz — Ślepe bez miłości dzieła!.. Ależ Ty w biedzie nie zostawiasz I tych, u których wiara mała. Według zwyczaju odśpiewajcie ją, Lecz przygnębionego ducha podnieście, W splotach fałszywej demokracji Duszą zdołajcie ożyć. Musimy znowu, ludzie, Wznosić dom od zera, Lecz Bóg obiecał, że będzie I niebo nowe, i ziemia! 30.11. 2011; 23.03.12

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

giczna, ekonomiczna czy energetyczna? — Działają razem. — Jak przekonać Ukraińców, że trzeba koniecznie w codziennym życiu pamiętać tezę Jana Pawła II, który przebywając we Lwowie w 2001 roku powiedział: „Ukraińcy, w żyzną ziemię waszych tradycji zapuszczają korzenie waszej przyszłości”? — Ta teza, moim zdaniem, realizuje się codziennie. Ukraina z każdym dniem staje się silniejsza. — Kto jest Pana autorytetem? — Jack London. — „I czemu odstępców u nas tak wielu?” — pyta Iwan Franko. — Tak jest w każdym kraju. I nie ma co posypywać głowy popiołem. — Może Ukraińcom warto mniej „partyjniaczyć”, a czas jednoczyć się na poziomie organizacji społecznych? — Bardzo mądrze. Podział Ukraińców to jedna z zewnętrznych technologii, która nie pozwala nam stawać się silniejszymi. — Jaki obecnie ustrój panuje na Ukrainie? — Nie ma jasnej definicji. Nie jesteśmy już Rosją, ale jeszcze nie jesteśmy Niemcami czy Francją. — Co jest niezbędne, aby miasto na Ukrainie stało się ukraińskie, ukrainocentryczne? — Podziwiam tytaniczną pracę w tym kierunku Romana Kisia, literata i naukowca. Ukrainizacja ukraińskich miast i urbanizacja ukraińskiej kultury to klucz do ukraińskości Ukrainy w ogóle. — Czy status państwa poza sojuszami Ukrainy Pana zadowala? — Nie. Musimy koniecznie zostać członkiem NATO, wierzę w to. — Czy na Ukrainie jest wystarczająco dużo wolności słowa? — Nie. — Szewczenkowe „Walczcie — zwyciężajcie” kiedy przyjdzie wykorzystać z pełną mocą — w październiku tego roku czy w 2015? — Na wszystkich etapach. — Słychać wezwania do Ukraińców — nie pozwolić władzy pozbawić chłopów ziemi. Co postanowi Rada Najwyższa? — Robimy wszystko, co możliwe, aby nie pozwolić uczynić z ziemi towaru, bo obecna władza wykorzystuje ukraińską ziemię jako źródło własnego wzbogacenia. — Papież Jan Paweł II mówił: „Politycy! Stawiajcie opór pokusie wykorzystania władzy dla osobistych lub grupowych interesów!” — Do tego trzeba wypracować mechanizm pracy polityków. Na przykład przyjąć ustawę o odwołaniu deputowanego. x x x „My walczyliśmy o Ukrainę. I Ukraina stała się inna. Ukraińcy stali się lepsi. Czy nie po raz pierwszy od czasu niepodległości poczuliśmy się wielkim narodem, który sam decyduje o swoim losie i swojej przyszłości. O Ukrainie zaczął mówić cały świat. Ukraina stała się popularna na świecie jak nigdy dotąd. Ci, którzy mieszkają za granicą, już nie wstydzą się tego, że są z Ukrainy. Wręcz przeciwnie. Dzisiaj są dumni, że są Ukraińcami. Ale najważniejsze — Ukraińcy w samej Ukrainie poczuli się gospodarzami. Każdy zrozumiał, że to jego państwo. Że ponosi odpowiedzialność za jego przyszłość… Mam tylko jedno pragnienie: żeby w tym życiu trafiła nam się jeszcze niejedna szansa przysłużenia się narodowi, tak jak podczas tej rewolucji” (Andrij Parubij. Zapiski komendanta. Kronika Ukraińskiego Domu — twierdzy Pomarańczowej Rewolucji. — Lwów: Liha-pres, 2005). Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK

Машинний переклад

Andrij Parubij: „Poczuliśmy się wielkim narodem”

Andrij Parubij — deputowany ludowy Ukrainy. W odróżnieniu od wielu swoich kolegów z Rady Najwyższej, już od 17. roku życia walczy z reżimem okupacyjnym. W 1988 roku stanął na czele podziemnej nacjonalistycznej organizacji młodzieżowej „Spadczyna” (Dziedzictwo), która brała najaktywniejszy udział we wszystkich ówczesnych akcjach protestacyjnych i rozwinęła szeroką działalność narodowo-kulturalną (Andrij musiał wtedy trafić za kraty). Od 1991 roku był członkiem organu kierowniczego Socjónarodowej Partii Ukrainy. W 1995 roku stworzył i stanął na czele Towarzystwa Wspierania Sił Zbrojnych i Marynarki Wojennej Ukrainy — „Patriot Ukrainy”. Był deputowanym rady obwodowej (od 1991 roku) oraz rady miejskiej Lwowa (od 1994 roku). To polityk nowej generacji. „Dla mnie Ukraina zawsze była najwyższą wartością” — mówi Andrij Parubij. Uważa, że energię należy wydatkować na walkę z antyukraińską władzą, a także na poezję i publicystykę, które również powinny pracować dla dobra narodu. Ten wywiad to bezpośrednia wypowiedź polityka i poety. „Bardzo łatwo jest iść zgodnie z prawdą” — Ponad pięćdziesiąt lat temu Jurij Szerech (Szewelow) w artykule „Moskwa, Marosiejka” zdefiniował trzech strasznych wrogów ukraińskiego odrodzenia: Moskwę, ukraiński prowincjonalizm i kompleks kocubejowszczyzny, które, jego zdaniem, „żyją i dzisiaj” (chodzi o lata 50. ubiegłego wieku). A jaki wróg jest obecnie najstraszniejszy? — I 100, i 200 lat temu te problemy pozostawały niezmienne. Państwo ukraińskie początku ubiegłego wieku dobrze wiedziało, kto był jego zewnętrznym i wewnętrznym wrogiem. Kocubejowszczyznę w ogóle można rozpatrywać i jako zdradę, i jako atamańszczyznę. Odgrywają one jednakowo negatywną rolę… Jak w „Jeźdźcach” Janowskiego. Każdy z czterech synów, którzy wjechali do wsi, niósł swoją wielką prawdę o Ukrainie i żadnego z nich nie można nazwać zdrajcą, bo za prawdę umierał. Zatem rozdzieliłbym je — atamańszczyznę i zdradę. W tym konkretnym przypadku — atamańszczyzna jako brak konceptualnego rozumienia państwowości. Dlatego te zjawiska rozdzielam. Ale na pierwszym miejscu postawiłbym zagrożenie zewnętrzne. Rozumie Pan, o kim mówię. Stąd płynęły bodźce dla zdrady i atamańszczyzny. Zagrożenie zewnętrzne bardzo często jest tym czynnikiem, który prowokuje zagrożenie wewnętrzne. — Wybitny ukraiński pisarz W. Wynnyczenko, przewodniczący pierwszego ukraińskiego rządu rewolucyjnego — Sekretariatu Generalnego Ukraińskiej Republiki Ludowej, już w 1930 r. zapisał w dzienniku: „Dopóki wykonujesz jakąś pracę, wierz w siebie jak w geniusza. Kiedy skończyłeś, traktuj ją jak wytwór twojego wroga, nie wybaczając ani jednego błędu, ani jednego niedopatrzenia”. Co genialnego zrobił Pan w swoim życiu? I czy może Pan wymienić główne niedopatrzenia? — Nie uważam, że człowiek może samodzielnie oceniać siebie, zwłaszcza w kwestii genialności, bo to rzadkie zjawisko. Jeśli jednak spojrzeć na swoje życie… Od 17. roku życia wszedłem w ruch narodowowyzwoleńczy. To było znaczące i dla mnie ważne. Wpływ rodziny, ojca. Udało się zgromadzić do walki dużą liczbę młodzieży, a wtedy (lata 80.) była to poważna groźba dla każdego z nich. A co do niedopatrzeń, błędów… Było ich wiele. I w polityce, i w życiu starałem się nie konfliktować ze sobą. — Iwan Dracz w jednym z wierszy powiedział: „Bardzo ciężko jest iść zgodnie z prawdą”. A Panu — jak? — Ja bym te słowa sparafrazował: „Bardzo łatwo jest iść zgodnie z prawdą”. Bo kiedy słuchasz siebie, swojego serca, wtedy jesteś w harmonii i ze sobą, i ze światem. — 28 listopada 1918 roku Wynnyczenko, już jako przewodniczący Dyrektoriatu, z bólem konstatował: „Nie ma u nas narodu. Jest ciemny, odurzony wszelkimi historycznymi narkotykami lud. Chcemy uczynić go narodem, a on patrzy ukosem na nasze manipulacje i gniewnie mruczy”. Pańska wizja obecnej sytuacji. — Jest naród. Był, jest i będzie. Wynnyczenko pozostawał w niewoli idei socjalistycznych, nie zdołał nawiązać dialogu z Ukrainą. Winni temu nie są Ukraińcy. — „Oto już i Janukowycz znalazł się w sytuacji Mazepy!.. I każdy nowy hetman dla niej (Rosji — B. Z.) — jest już potencjalnie Mazepą”. Czy zgadza się Pan z Wołodymyrem Panczenką? — Janukowycz — to nie Mazepa. Mylą się ci, którzy uważają, że Rosja chce zbyt wiele, w rzeczywistości ona chce wszystkiego. A oddać wszystko nie jest gotowy nikt. Dlatego tak właśnie wychodzi. — Wielu ludzi starszego pokolenia, przyzwyczajonych do paternalizmu poprzedniego systemu, skarży się: państwo o nich nie dba. — Oto przykład. Wieś. Przyjechałem tam po Pomarańczowej Rewolucji. Mówią: co to za władza? U nas nawet światła na placu nie ma! Kupiłem żarówkę. Poszedłem, wkręciłem. I pytam ludzi: teraz już jest władza? Pragnienie, by kogoś obwinić, zamiast zrobić wokół siebie to, co można i trzeba — to bardzo proste, ale czy efektywne? Czy rozsądne? — Jest Pan politykiem, deputowanym ludowym. Wasyl Stus pisał swego czasu: „Jeszcze — gardzę politykami”. Jeszcze wcześniej Iwan Franko wyznawał: „Wcale nie jestem żadnym politykiem, bo polityka — to cygaństwo i krętactwo”. W 1993 roku nie wytrzymał Ołes Honczar, zapisując w „Dzienniku”: „Politycy, mężowie stanu — co za podłość!” — To są sformułowania literackie, bo tak można powiedzieć i o innych zawodach: w końcu wszędzie jest i podłość, i ludzie oddani swojej sprawie. Uogólnionymi wypowiedziami niwelujemy samo znaczenie i polityki, i polityków, i mężów stanu. A to — oznaka narodu kolonialnego, która jest nam narzucana z zewnątrz. „Każda rodzina buduje ukraiński świat” — W jednym z Pana wierszy czytam: „Przyjdziemy, by rządzić prawdą”. Na ile jest to możliwe? — Ależ to wzięte z ukraińskiego archetypu: prawo, prawda! Działać zgodnie z prawdą, jak podpowiada serce — to główna misja działacza. W kwestiach konceptualnych musi być właśnie tak. — Jakie książki przeczytał Pan w ostatnim czasie? — Čapka „Rozmowy z Masarykiem”. Utwory Marii Matios. Zafascynowały mnie książki Lyuko Dashvar: lekka, masowa literatura. — Jak, Pana zdaniem, Zachód powoli „sprzedaje Ukrainę”? — Nie może być państwa całkowicie uzależnionego od czynników zewnętrznych. — Iwan Dziuba uważa, że dla bogatych Ojczyzna jest jedna, a dla biednych — inna. Zgadza się Pan? — Ojczyzna jest jedna. Kiedy człowiek wygrał na loterii milion, nie będzie Pan przecież twierdził, że w tym momencie zmieniła się dla niego Ojczyzna. Albo kiedy komuś spłonął dom i stał się żebrakiem. Czy zmienił się u niego stosunek do Ojczyzny? To socjalistyczne podejście. — Lina Kostenko pisała: „Jest walka o los Ukrainy, wszystko inne — to wielkie miskowanie”. Zgadza się Pan, że mamy jeszcze sporo miskowania? — Tak jest w każdym społeczeństwie: jest pewien procent, który walczy, a jest… Choć powiedziałbym tak: a czy ludzie, którzy rodzą dzieci, którzy czytają im ukraińskie bajki — to nie jest działalność na rzecz Ukrainy? Więc nie zawsze muszą być manifestacje polityczne. I nie zawsze tylko działalność urzędnicza. Każda rodzina buduje ukraiński świat, zakłada go. Nie walczy, a buduje. — Swego czasu został Pan komendantem Ukraińskiego Domu — twierdzy Pomarańczowej Rewolucji? — Zgromadziliśmy młodzież, ponieważ rozumieliśmy, że w Kijowie będą masowe protesty. Jedną z niewielu dużych, działających grup w stolicy była nasza, ze Lwowa. Stworzyliśmy sztab, postanowiliśmy zająć Ukraiński Dom. Początkowo był potrzebny po to, aby ludzie mogli się ogrzać lub otrzymać pomoc medyczną. A z czasem stał się już sztabem Pomarańczowej Rewolucji. — Dmytro Doncow wzywał w swoich pracach, by nie wierzyć w cudzych bogów. A czy obecnie jeszcze wielu ludzi w nich wierzy? — Kiedy ludzie stawiają Ukrainę na drugim czy trzecim miejscu po pseudoideologii, to jest właśnie służenie cudzym bogom. Tak czynił również Wynnyczenko. — Czy ogląda Pan program „Priamym tekstom” („Wprost”), który prowadzi Ostap Drozdow w lwowskiej telewizji? — To jedna z najlepszych regionalnych audycji, w Kijowie wielu moich znajomych ją ogląda. — Kto kogo na Ukrainie „wychowuje”: elita społeczeństwo czy społeczeństwo elitę? — Musi być dialog, kiedy elita i społeczeństwo słyszą siebie nawzajem. Wtedy właśnie dokonują się wydarzenia historyczne. Takie, jak, powiedzmy, Majdan. — Jak długo Cyryl będzie „bezbronnie” głosił na Ukrainie „ruski mir”? — Przecież to nie jest kapłan, to FSB. Z nim nie ma o czym dyskutować. „My już nie jesteśmy Rosją” — Jakie niebezpieczeństwo jest największe dla Ukrainy — informacyjne, duchowo-intelektualne, wojskowe, ekolo-

Машинний переклад

Natalia POKLAD: «Wypowiedzieć tę prawdę, która wskrzesza»

*** Dzień jesienny potknął się — i topnieje; ja na niego, jak więzień, patrzę. Osypują się liście ostatnie z drzew, i tak smutno z jakiegoś powodu. Może ta samotność zbyt wielka? Może poruszy się — i przeminie?.. Prześwitują przez czas dziwne oblicza, ich spojrzenia grzeją mnie. I uczę się nieść dzień jesienny i przez zimę już słyszeć wiosnę — tę, która najprzedniejsze nasiona wybierze — i rzuci w ziemię tłustą… *** Oto i zimy-trąbki wezwania-groźby lecą, babcia i dwa pieski ulicą drobią. Wyszły we troje pospacerować, sprawy zostawiwszy swoje; wyszły zimie powiedzieć, że nie boją się jej. *** Taka ty droga, głębinko, i tak do ciebie ja łagodnie, kiedy przekazujesz torebkę z kurczakiem i mlekiem. Chwalę twoje pieśni życiodajne: my z nimi — wiecznie na fali; i rodzime słowo nieśmiertelne, i tradycję, jeszcze żywą… …I tak na ciebie narzekam, krzyczę ci o ciemności-skrzywieniu, jak ze swojego uciekasz raju i wybierasz znów nie tych. W sercu depczesz słońca odpryski, potakująco kiwasz wszystkim — i kulisz się po targowiskach, i czekasz, póki uderzy grom… 22 grudnia Na przykuczki dzień przeszedł — ten, najkrótszy, — i nam przypomniał o miłości (a my wciąż — o pieniądzach). Jaryły promyczek lekki zrywał zasłony, i Anna cierniowe chusty kobietom darowała. Czekano śniegu. Ziemia czerniała w smutku… …Lecz jeszcze trochę — i bóg-niemowlę zawoła wszystkim: “Rozkuci!.” *** Ile naiwnej wiary i miłości w sercu żyło — i zostało w słowie; ile zuchwałego lotu-niepowstrzymania — iskry jego do ostatka nieść będę. Młodość tak bezmyślnie przemknęła — coś ja powiedziałam, o czymś przemilczałam… Świat ten okrutny, okrutni w nim ludzie, — Bóg wszystko widział, i wie, i rozsądzi. …Białą pierzynę zima światu ściele — dzwonią pieniądze, odbijają się hasła… A przy mnie — papierowy aniołek oraz trójkolorowa kotka Wuhaska. *** Na dłoń swoją mnie wziął: “Noże — wzlatuj!..” — “Do gniazdka chciałabym twojego… To — mój raj…” — “Nie, kochana, to — klatka. Ona ciebie zabije. Nie zwlekaj — tam niebo czeka twoje!..” *** Wzlecieć — i niebo objąć piersiami (ale tylko martwych szanujemy my). Wypowiedzieć tę prawdę, która wskrzesza (ale w rodzinnym domu proroków nie ma)… *** Nowe żagle, lecz wiatry — stare (w nich za plecami wyszkolenia niezawodne), i zamiast ochroniarzy — karciarze, co wiedzą, po ile krowy dojne. Postawiono na szarego pluskwę, a szara masa już usta otworzyła; co tchu śpieszy szumowina — a co, jeśli spłoszą się żagle?.. …Zewrą się wody, i ta wyspa-raj tobie jeszcze zdąży krzyknąć: “Żegnaj! Doczekaj się — bo on już idzie, — mesjasza…” A już jak biała chmura odpłynie i rozbije się lustro krzywe, — co przeczytasz ty w oczach Marii? *** Niemirów był bliżej, lecz ja udałam się do Bałty… Żydzi, Cyganie, mojego pedagogicznego studium głos — i losu pierwsze próby, i czasu alarmy… Uczniakom świeczkę serca ja wnosiłam do klasy. Wątki studenckie, gdzie czasem w historii niewygodnie; na domrze pobrzękaj (Ogiński — to nie dla zabaw)… A Kodyma-rzeka płynęła, i kręciły się tańce, i pierwszy raz mnie wtedy Alik rudy całował. Ale przekwitła u babci Katii różowa pierwiosnka; dziecko wsi, ja wróciłam w świat jego dziwów… …Zorza już dała mi znak, lecz ja jeszcze nie pojęłam. A Bóg — Boh Południowy — za falą falę toczył. *** Kładłam się w łoże cudze, które zdradą pachniało, i szara kukułeczka kukała tobie o swoim raju. Kukułeczko, kukułeczko, dlaczego w świecie szczęścia tak mało? Ty ptaszyno-nieudaczyno, kukułeczko, nie odpowiadaj. My na kołacz pozwołamy innych — szczęśliwych, zaradnych, honornych, co umieją trzymać swoje. Niech on się uda — swatki już piec napaliły, i każda do kołacza przyśpiewkę ma. I piec postara się, żeby ładny z wierzchu i od spodu był nasz kołacz: tajemnica losu — w zawiązku i płodzie… Pobłogosław, Boże, jak ojciec i matka, swojemu dziecięciu jasny warkocz rozplatać. I drugi raz — w Boży czas… I trzeci raz… *** Kiedy trzyletnie wnuczę przez sen rozpaczliwie woła: “Tato! Tatku!..” A ty, przykrywając i całując go, szepczesz: “Tatko jutro przyjdzie, przyjdzie…” — wtedy rozumiesz: miłość — niekoniecznie rodzaju żeńskiego. *** Skręciłam żale swoje: nie, nie zapłaczę!.. Ta zamknięta przestrzeń, te białe fartuchy, ten miesiąc stracony — i wierszyk na resztę, i ciałko wskrzeszone cudzego dziecięcia. Co będziesz miała potem? A co matka chce pośród burzliwych dróg przejrzenia? Dwie rzeki, dwa losy cierpliwością — jak taśmą… Czy to ta pokuta, która już ostatnia?! Karmisz, całujesz, kładziesz go spać, i serce chlupocze-drętwieje od dziwu: jak słodko pachnie ci to dzieciątko, jak gdybyś sama ty je urodziła. *** Swoją pokutę postną, swoje ofiary, i rodzinny dom tobie po tym — prawdziwy raj. Wróciła znowu zima, i niebo szare, nie ma przyjaciół, ale ty nie narzekaj. W tym wieku przyjaciele — rzadkość. Wiosnąć zacznie, zielony szum tobie swoje hasła da. On czarowny — on wskrzeszać nas umie, kiedy przez serce przejdzie, jak walec, bieda. Orbit wysokich targowiska — debet-kredyt. Głośne słowa już dawno — jak kopiejki… “Wnuczku, słoneczko!..” — dzwoni, jak orzeł. “Babciu, dziękuję!..” — odbije się przez lata. *** Panie, jeszcze jeden dzień… Słońce wiosenne świat zalewa — idzie coś pięknego, bardzo, bezkresnego, nas uczy swoich pieśni. Łaskotliwie i lekko pączkom — słońcu naprzeciw ich rzuciły się ławy… Przebiśnieg ziemię przebudzoną sławi: szczodra, gościnna, pachnąca!. *** Jaka nieznośna ta wiosna — z prób, z podstępów, ze strat… W podobieństwie Boga — szatan zjawił się — i uderzył w dzwon: “Staremu powiemy: szabas!.. Niech nowe życie kwitnie…” I rzucił się tłum: “On — nasz!..” — i zadeptał wszystko święte. *** Czas wyryje nie przez nas oznaczone daty i zrewiduje wszystko do podstaw… To — hieny, co wiedzą jedno: rozerwać. No, a ty im — o duszy i miłości? To potwornego świata zachłanne cienie, mimikrujące wyrodki zła — najadają się…. Lecz w złotym niecierpliwości już wyśpiewuje Boża strzała. *** Tak oto — pośród skarbów zaklętych i niezdobytych zwycięstw… Państwo, władza, deputowani… — wszystko płynne. Został Bóg. Ten, co znany — i nieznany, ten, co wszędzie — i nigdzie: ból ucisza, uzdrawia rany — i w ciemności przed nami idzie. *** Przyśniła się ikona — a w niej płonie świeca. Przyśniła się góra — nijak z niej nie zejdę. Czyjeś niespokojne ręce płyną, płyną, jak rzeka, czyjeś przycichłe oczy nasłuchują biedy. A ranek wiosenny, i kłopoty codzienne, — i ja o śnie zapomnę, goniąc echo… Jedynie niespokojne ręce płyną, płyną przeze mnie — dotykają nabolałą, ukrytą strunę. *** Chwała tobie, chwała, — wyszepczę, — za te sady, w których my wyrastaliśmy, za to, że późno, ale rozpoznaliśmy żmijowe gniazda w tych sadach pachnących. Chwała tobie, chwała, — wyłabędziuję, — dajesz pustynię nam, i drogę tęskną, i łzy rozpaczy… A potem ciepłą ulewę, żebyśmy poznali tajemnicę wskrzeszenia…

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pamiętam, zresztą i tam bardzo mało rozmawiałem. Zespół mnie nie przyjął. Ale dziękuję tym, którzy pamiętają o wyrzutku, wygnańcu. Dziękuję, że napisałeś. Pisz… Bywaj! W. Hołoborodźko. (Ołeh Oracz (1940—2005), poeta, kuzyn autora tej książki. Przebywając w delegacji twórczej na Dalekim Wschodzie, zapoznał przyszłych uczestników proponowanej czytelnikom korespondencji). 2. 30.11.1969. m. Władywostok (list na jednej trzeciej strony czasopisma wojskowego) Zdrowia, Witia! Tak, ja teraz z niecierpliwością czekam na ciebie we Władywostoku. Na rozmowy nie będziemy mieli czasu, możliwości i nastroju, ale za to twoja pomoc tutaj zapewne zmaterializuje się w wymarzone spodnie „jak u Dracza”. Stałem się tutaj taki niewymagający i jakby niczego mi nie potrzeba. Oto myślę i wcześniej myślałem (kiedy i Ołeh pytał, a on obraził się, że nic nie prosiłem go przekazać) też jakby nie ma czego przekazać. Nawet listy tak ciężko mi pisać, bo świat zupełnie nie istnieje, a ten który jest, istnieje poza mną i jest wszystkim znany i nieciekawy, a o sprawach wewnętrznych nie napiszesz w szczegółach, a byle co pisać się nie chce. Wszystko odłożyłem na później — na życie po wojsku. Książki mi przysyłają, prawie wszystko, co wyszło wartego uwagi, czytam, a więcej nic nie potrzeba. Uwierz mi, że podobne wątpliwości, aż do zaprzeczenia faktu, masz z powierzchownej znajomości życia, kultury itd. Pamiętam twoje radykalne pytania, o których i ja nie myślę, bo to bardzo daleko i abstrakcyjnie. A w istocie jest ukraińskie życie, pełnoprawne życie, które ma rozkwitnąć jak wiśnia na wiosnę. I to nie na papierze. Nauczysz się śmiać z naukowo brzmiących wersji powstania Ukrainy, masz zdrowy sceptyczny rozsądek, żeby to wszystko przyjmować na wiarę. A ja od 45 roku, to błędnie w

Машинний переклад

Wasyl Hołoborodko. Wybrane listy…

W latach 1969—1970 Wasyl Hołoborodko, po skreśleniu z listy studentów uniwersytetów w Kijowie, a później w Doniecku, odbywał zasadniczą służbę wojskową w „batalionie budowlanym” na Dalekim Wschodzie (Federacja Rosyjska). Adresat Witalij Ablicow studiował wówczas na Uniwersytecie Dalekowschodnim (Władywostok), później powrócił na Ukrainę. 1. 7.11. 1969 r. m. Władywostok (pocztówka) Dzień dobry! Pozdrawiam ze świętem! Dziękuję, że napisałeś. Pisałem do Ciebie kilka razy na ten adres, pod którym mieszkałeś podczas naszej znajomości, ale odpowiedzi nie było i myślałem, że zmieniłeś mieszkanie, a uniwersyteckiego adresu w żaden sposób nie mogłem się dowiedzieć. Prawda, żałuję, że wyjechałeś z Władywostoku. Kto teraz kupi mi zamszowe spodnie, jak u Dracza! Tylko w Tobie pokładałem nadzieje. To głupstwa piszesz o swoich wątpliwościach dotyczących pisania do mnie czy niepisania. Postrzegasz mnie i przez pewien czas będziesz postrzegać przez tę mgłę, którą nasiał Ci Oleg (poeta O. Oracz — W. A.), inaczej być nie może, choć, prawda, wiesz o mnie także od innych. Mgła Oraczów jest gęsta, ci przelotni znajomi znają mnie słabo. Więc poznajmy się nawzajem bezpośrednio z listów czy z rozmów. To lepiej, pewniej i uczciwiej. Rzeczy moich u siebie nie masz, są jakieś papierki — niech nie zaprzątają Twojej głowy. Kiedyś zwrócisz. Jak będę miał rezydencję na 40 okien, jak Georges Simenon. Nie wyobrażam sobie, jak możesz mi pomóc. W końcu materialna — namacalna pomoc nie jest warta nic w porównaniu ze wsparciem mojego zniszczonego, upokorzonego ducha słowa, współczuciem… Możliwe, że jak przyjedziesz na wakacjach tutaj, spotkamy się, ale na rozmowę będzie bardzo mało czasu. Mam tutaj tak szare życie, że niczego nawet nie trzeba. Tylko spodnie zamszowe. Możliwe, że kupisz mi, a ja napiszę o tym wiersz. To nic, że nie zachodziłeś do mnie. Ja zresztą nie wiem, czy w czasie Twojego wyjazdu byłem tutaj, bo przez pewien czas byłem w ośrodku szkoleniowym (uczyłem się na szofera — nie douczyłem się, niech to szlag to szoferowanie). Ty, oczywiście, po Rostowie pojedziesz na Ukrainę… O Doniecku mam najbardziej nieprzyjemne wspomnienia. Nazwisko (nieczytelne, jakby — Zozuli — W. A.) “Poezje”. Wierszy tutaj u mnie nie ma, ale kiedyś zapoznam Cię z nimi! Bywaj! Do zobaczenia! W. Hołoborodko. Listy z Adrianopola w rejonie perewalskim obwodu woroszyłowgradzkiego (obecnie ługańskiego) (ojczyzny W. Hołoborodki) do Rostowa nad Donem, gdzie adresat studiował na uniwersytecie, do Zaporoża — gdzie odbywał praktykę w obwodowej gazecie młodzieżowej, a później pracował jako pracownik naukowy w kompleksie chortyckim zajmującym się badaniem historii Kozaczyzny Zaporoskiej. 4. Jesień, 1970 r. (kartka z notatnika) Cześć! Witia, wybacz, że nie pisałem, nie odpowiadałem, nie przypominałem o swoim szarym istnieniu w przemysłowo rozwiniętym Kraju Donieckim. W czerwcu wróciłem ze sławnego miasta Władywostoku, gdzie nasze życiowe ścieżki przecięły się, rozeszły, aby w przyszłości znowu się spotykać i schodzić. Bardzo w przykrym dla mnie czasie poznaliśmy się z Tobą. Całą swoją energię kierowałem na to, żeby wrócić do domu. Oczywiście, te starania były pasywne, tak uczciwiej, po gandhiowsku, albo, może, to po prostu chachłacka leniwa bojaźliwa natura. Przez to nie dość przyjemnie obopólnie porozmawialiśmy z Tobą, ale to nic, można choć trochę porozmawiać listownie, choć listy — to środek do dialogów na tematy artystyczne. Wiele rzeczy w naszych rozmowach (dwóch czy trzech?!) się zarysowało, może być błędna interpretacja albo Twoje myśli skierowały się pod wpływem moich rzadkich wypowiedzi w inną stronę, ale to nic, to wszystko tak ma być. Bo prawda jest po tamtej stronie — w cieniu drzew. Możliwe, że coś słyszałeś, co tu u nas się dzieje. Jeśli nie, to jednym słowem mogę powiedzieć — horror. Wszędzie, we wszystkich warstwach naszego szczęśliwego dzieciństwa. Pogoda niepewności — kto wie, co będzie jutro — może gorzej, może lepiej, bo są symptomy i pogorszenia, i poprawy, chociaż przeważa to pierwsze. A ja oto dopiero pierwszy tydzień pracuję w kopalni. Wybór miałem niewielki — kopalnia albo sowchoz — wybrałem kopalnię, bo tam 6 godzin pracować, po pracy można choć trochę poczytać. Choć i do kopalni bardzo trudno było mi się zatrudnić — nie miałem książeczki pracy, po wojsku cztery miesiące nie pracowałem. Więc zatrudniłem się, dzięki Bogu. Wznowić studiów na uniwersytecie nawet nie próbowałem. Spróbuję w przyszłym roku — szans bardzo mało, ale spróbuję. Drukować nigdzie nie chcą, choć twardo nie nalegałem, nie przypominałem o sobie nachalnie w redakcjach i wydawnictwach, nieprzyzwyczajony do tego, w lepszych czasach nie chodziłem, a teraz tym bardziej. Od stycznia jest perspektywa pracy w gazecie rejonowej jako „litrab” (pracownik literacki). Praca zupełnie nowa dla mnie, ale spróbuję. Człowiek może i żyje po to, żeby wszystkiego spróbować w swoim życiu. Tę perspektywę uważam za symptom poprawy mojej biograficznej drogi. Teraz pracuję w kopalni, chcę przypomnieć o sobie w wydawnictwach, swoista spekulacja! Oto zobaczyłem Twoją liczbę w liście — tak wychodzi, że prawie po miesiącu odpisuję, wybacz, Witia. A piszę na skrawku papieru — nie odzwyczaiłem się od wojska, a wiersze, które piszę, chowam za cholewę, choć to nie mój zwyczaj, ale wojskowy! Bywaj! Pisz! W. Hołoborodko. Adres na kopercie. P. S. Witia, masz u siebie jakieś moje papiery — przyślij, oprócz czegoś drukowanego o mnie (jeśli to masz u siebie), zostaw sobie. W. G. 5. 11.1. 1971. (list na wyrwanej ze szkolnego zeszytu stronie) Witiu! Dziękuję za noworoczne życzenia oraz za list. Spełniając twoją prośbę (i nie tylko dlatego, bo zawsze miło mi wiedzieć, że ktoś cię czyta, chce zapoznać się z twoimi utworami), przesyłam kilka wierszy. Nie wybierałem ich specjalnie, po prostu przesyłam te, które miałem przedrukowane, więcej takich nie ma, a przepisywać nie mam ochoty i jest trochę niewygodnie, bo niedawno złamałem w pracy mały palec u lewej ręki, więc cały czas mi o sobie przypomina i nie pozwala skupić się na czymś innym, zmusza, by myśleć o nim cały czas. Oto miesiąc przepracowałem w kopalni, chciałem przechodzić do innej pracy, gdzie męczysz się tak samo, a zapłata za siłę mięśni trochę większa, co dałoby mi możliwość rozliczyć się z długami, ubrać się i zaoszczędzić coś na przyszłość, na ten wypadek, gdybym gdzieś przystał do nauki. A tu taka bieda — przyjdzie się ze dwa miesiące niańczyć z moim paluszkiem. Konkretnie uczelni jeszcze nie wybrałem — taki szeroki wybór! Nie wiem, gdzie by to mogli ścierpieć moją osobę. Myślałem ja i o Rostowie, ale to bardzo ciężko i nie wiem, czy warto puszczać się na awanturę, bo i tak bym przebywał tam niedługo. Zatem to pytanie pozostaje otwarte. Jest mi obojętne, w jakim języku wykładanie i to nie straszne i łatwo bym to zniósł i nie zachorował na jakąś fobię czy manię. Ja, zapewne, jestem trzeźwiejszy, niż myślisz. Twoje prace o Antonyczu i Lorce mnie też interesują, bo interesują mnie te postacie. Bułajenkę zupełnie nie znam. A nuż twoja praca jest taka, że otworzyłaby oczy moje na tego poetę? I w ogóle, twoje zainteresowania są normalne, gdzieś podobnymi i ja się interesuję. Co do poezji — jako przejawu czystego ducha — która ignoruje rzeczywistość (po obu stronach barykad — jak piszesz). Oto na dniach napisałem list do jednej osoby, gdzie spierałem się z nim właśnie w kwestiach czystej i zaangażowanej poezji. Jemu nie podoba się moje odejście w czystą poezję, uwaga na formę przede wszystkim itd. Taki wniosek on zrobił na podstawie 40 wierszy, które mu przesłałem. Bo ja do tej pory nie rozstrzygnąłem dla siebie, jaka poezja ma większą wartość — czy cenna dla opinii publicznej (zaangażowana), czy cenna sama dla siebie, czysta poezja. Oto niedawno czytałem konspekty prac Ortegi y Gasseta, który broni czystej sztuki. On mi się bardzo podoba, on daje mi podstawy dla pewności w tym, co robię. (Między innymi, ta postać jest bardzo bliska środowisku Lorki i zapewne jego prace filozoficzne miały niemały wpływ na twórczość Lorki. Czy wiesz o tym? Pewnie wiesz. Tak mi się chce szczegółowo zapoznać z pracami tego człowieka). Analogii między moimi pisaniami a twórczością Lorki nie zaprzeczam. Tak samo jak Lorca idę od folkloru, tylko on bardziej od pieśniowego hiszpańsko-cygańskiego, ja zaś bardziej, w zasadzie, z narracyjnego (tego, co nigdy nie jest śpiewane) folkloru. Tego nie uważam za swoją własność i chciałbym, żeby takich epigonów było trochę gęściej w ukraińskiej poezji. A w ogóle to pytanie uściśli się, gdybyś zapoznał się ze wszystkim, co napisałem, a nie tylko z tym, co wydrukowałem. U nas bardzo kiepsko piszą o poezji i w ogóle o sztuce. Wszystkie artystyczne cechy utworu, formę utworu jedynie ścierpią jako kaprys autora, wyszukują za tym wszystkim realnych odpowiedników krajobrazu, myśli czy nastroju. Tym samym profanuje się sztukę, nadaje się jej służbowo-utylitarną rolę, dewaluuje się w ogóle. Nad tymi pytaniami ja dużo myślę, choć ostatecznie jeszcze nie doszedłem do żadnego wniosku. W Kijowie jest grupa literacka pod nazwą “Kijowska szkoła” — ci bronią jedynie czystej poezji, nie zaangażowanej, trzymają się z dala od polityki i w ogóle od problemów społecznych społeczeństwa. To moi przyjaciele, ale oni mi nie do końca podobają się. Teraz mi imponuje bardziej współczesna zachodnioniemiecka i amerykańska poezja. Z niektórymi przykładami jestem zaznajomiony, ale bardziej zapoznać się z nimi nie ma możliwości. Choć je tłumaczą, i obiecano mi przesłać tłumaczenia. Pisz artykuły, rad będę zapoznać się z nimi, jestem zgłodniały lektury… W jednym z artykułów wspomina się książkę, która wyszła w języku angielskim — Gustava Correi “Poezja mitów u Federica Garcii Lorki”. Tę książkę i ja chciałbym przeczytać. Niech Gala ją przetłumaczy… Bywaj! W. Hołoborodźko. Pozdrowienia dla Gali. 6. 1971 Zdrów, Witiu! Miesiąc popracowałem ja w kopalni, miesiąc leczyłem się (pora-

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nów przy pracy przy mizincu), a teraz od trzech tygodni pracuję w gazecie rejonowej jako litpracownik. Dzięki dobrym ludziom wzięli mnie do tej pracy. Dziennikarz ze mnie niepewny, praca (nieczytelne. — W. A.) nowa, okazuje się, że to, iż umiem pisać wiersze, jest w gazecie zupełnie niepotrzebne, a do tego szkodzi, bo ja każdą informację robię dzień-dwa, a takie tempo w gazecie jest nie do przyjęcia. Powoli (wolno) się przyzwyczajam. Do gazety wzięli mnie tymczasowo (zwolniło się miejsce na pewien czas) — do lata, a potem spróbuję gdzieś kontynuować naukę. Bo moje samokształcenie się zatrzymało. Kiedy pracowałem w kopalni, był pewien reżim, po pracy zdążałem coś przeczytać albo i napisać, a teraz ani czytać, ani pisać nigdy, bo nie umiem być gazeciarzem. Perspektyw na wznowienie żadnych, ale moje pragnienie uczenia się skłania mnie do mówienia na ten temat. Mimo to latem spróbuję. W tym liście przesyłam ci wszystkie wiersze z zamierzonej książki „Elementarz dla motyli”. To nie wszystkie wiersze — reszta jeszcze nie jest napisana, a kiedy ją napiszę — nie wiadomo. Następnym razem prześlę wiersze z książki „Poniedziałek”. Te książki piszę równolegle. Chciałbym zapoznać cię ze wszystkimi wierszami, ale to będzie bardzo trudno zrobić. Nie mam przepisanych na maszynie, a przepisywać ręcznie nigdy, a poza tym nie wiadomo, czy dobrze będziesz czytał to, co napisane moją ręką. A zapoznać chciałbym, bo komu nie jest miło mieć jeszcze jednego uważnego czytelnika, jakim jesteś ty. Nas wszystkich nie ma ani czasu, ani możliwości rozmawiać na tematy teoretyczne, rozmowy o poezji (gdzie je słyszałem, a słyszałem ich bardzo mało) prowadzi się bardzo prymitywnie — to albo aprobata, albo sprzeciw, żadnej głębi. Również w artykułach krytycznych. Pewna socjologizacja poezji (na ile to zbliża się — oddala od Olijnyka czy Majakowskiego). Właściwie o poezji słyszy się i czyta bardzo mało. Wszystkie metafory, wszystkie inne tropy poetyckie traktuje się jako kaprysy autora, na ile przeszkadzają zrozumieniu prawdziwej treści (to znaczy tej, którą czytelnik odszukuje, wyłuskuje z wiersza). Szukają podtekstów, alegorii, paraleli, aluzji i nie chcą czytać poezji. Szukają rzeczy drugorzędnych, a pierwszorzędne, główne pozostawiają poza uwagą. Chciałoby się i słyszeć, i czytać rozmowy wyłącznie o poezji. Napisałeś w liście niewiele, tylko jakiś szkic, konspekt konspektu twojego myślenia na ten temat. Piszesz to samo, co ja myślę, jestem tego pewien. Pojawiło się pewne nieporozumienie w czytaniu listów. Jednym słowem, wszystko słusznie. Tłumacz więcej książek o Lorce (choć są też, oprócz Lorkowych wartościowych książek, które też trzeba by przetłumaczyć!). Może i mnie przyjdzie to przeczytać. Trochę czytam po polsku. Może moglibyśmy się umówić na pewien czas, abyś dał mi przeczytać tę polską książkę o Lorce! Kiedy nie będzie ci już bardzo potrzebna. Witia, słyszałem, że niedawno wyszła książka: Aleksander Michajłow, o Wozniesienskim. Tutaj jeszcze jej nie ma, albo wyszła wcześniej, albo u nas jej nie będzie. Kiedy wpadnie ci w oczy, to weź i dla mnie egzemplarz. Po prostu nie wiem, jak nam się spotkać. Jeden przyjaciel z Kijowa jechał do mnie, kręcił się wokół naszej wsi, ale do mnie tak i nie dotarł. Takie połączenia drogowe. Jeśli chcesz do mnie przyjechać, to gdzieś w maju — latem — teraz dróg nie będzie. Jakie masz propozycje? Bywaj! W. Gołoborodko. 14. 27.3.72 (kartka pocztowa) Cześć, Witia! List otrzymałem, książki także. Dziękuję! Takuboku nie miałem, więc dziękuję, że wpadłeś na to, by go wysłać. Witia, będę bardzo wdzięczny, jeśli zdobędziesz dla mnie (ale nie dla siebie) dwutomowe wydanie Yasunariego Kawabaty. W ogóle, jeśli będzie coś ciekawego, nie zapominaj o mnie, zgłodniałym za dobrą, pożyteczną lekturą. Zdjęcia wyszły wspaniale! Zrób chociaż po dwie odbitki z każdego kadru. Koszty materialne zwrócę (oczywiście, jeśli będziesz miał czas). To jest takie stanowisko, które nigdy mnie nie interesowało, bo to zwykły administrator, więc nie wiem, kto zasiadał na tronie przed Orachem I. Odbyło się plenum związku poświęcone pracy z młodymi. Czytając w gazecie materiały plenum, nie znalazłem nic ciekawego. Wszystko to bardzo nudne. O poezji mówił Abram Isaakowicz Kacnelson — polityka! Ogólnie gazety są jakieś puste. Otrzymałem z „Książka-pocztą” książkę o semiotyce, szkice z ogólnej teorii (nieczytelne. — W. A.) „Od przysłowia do bajki”. Interesujące. Na ten temat jest bardzo mało książek, właściwie to pierwsza jaskółka. Interesuje mnie (nieczytelne) poetyka. Coś tam jest. A Łotmana jeszcze nawet nie czytałem. Ogólnie można by zrobić tak. W jakiejś dużej bibliotece weźmiesz tę książkę i dasz mi ją na jakiś czas do przestudiowania, a potem oddamy ją do biblioteki. Jak zapatrujesz się na to? Jeśli zgodzisz się na taką propozycję, napiszę paszport tej książki. Najbardziej żałuję jednego: że jestem oderwany od dobrej biblioteki. W moim codziennym życiu nic nowego, wszystko bez zmian. Pracuję, czekam na urlop, wkrótce lato, ciepło, da się pracować, więc da się żyć. Trzymaj się. Pisz. W. Hołoborodko. Listy z Adrianopola do Charkowa. 16. 15.11.1972 (na kartce z notesu) Cześć, Witia! Nadal pracuję w kopalni. Dawno pogodziłem się ze swoim losem, losem górnika, zwykłego, bo z mojymi danymi fizycznymi ze mnie żaden górnik. W wolnym czasie trochę czytam. Taka to moja egzystencja. Wierszy nie piszę, bo mi nie idzie, bo zaczynam myśleć, że nikomu nie są potrzebne. Prawdziwą poezję mało kto rozumie, a wytwarzać erzac-poezję wystarczy i bez mojego udziału. Cieszę się niewielkimi zwycięstwami na froncie pracy, choć uznania za tę robotę od nikogo nie mam. Jeśli trafi się coś ciekawego z zakresu antykwariatu, nie zapomnij o mnie. Przecież wyobrażasz sobie moje gusta: literatura o poezji, poezja, poszukiwania duchowe. Czegoś nie zrozumiałem w tym, co piszesz o „Świadku ludowej wielkości”. Taki mój c’est la vie. Trzymaj się! Pisz! W. Hołobородько. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

W poszukiwaniu najistotniejszego składnika Listy jako znaki drogowe na drodze duchowego samostworzenia

Mykoła ŻULYNSKI, akademik NAN Ukrainy Artysta — to nieustanne samostworzenie. W imię twórczego samorealizowania. Samorealizowania w dźwiękach, kolorach, w aktorstwie, w słowie. Ołeksandr Potebnia twierdził: „…poecie trzeba uspokoić duszę w obrazie, w słowie”. Nieposkromione pragnienie obrazowego wcielenia twórczego zamysłu, poszukiwanie owego jedynego słowa, które wreszcie uspokoi duszę, owego najistotniejszego składnika, bez którego, uważa Wasyl Hołoborodko, jego teksty będą dla czytelnika niepełnymi — to, być może, właśnie określa istotę duchowych poszukiwań każdego artysty. „Realne jest tylko duchowe”, — podkreślał Hegel w „Fenomenologii ducha”. Listy Wasyla Hołoborodki do Witalija Ablicowa otwierają tę rzeczywistość duchowego — rozwijają w czasie proces duchowego samostworzenia poety, które tak dramatycznie przez niego było przeżywane i ciężko zdobywane. W imię głębszego poznania twórczego losu tego utalentowanego poety Witalij Ablicow zaproponował do druku listy Wasyla Hołoborodki, które obejmują ich czterdziestoletnią przyjaźń. Witalij Ablicow nie podaje czytelnikom swoich listów do poety, — niestety, one się nie zachowały, chociaż w epistolarnej twórczości Hołoborodki „wyczytuje się” wiele informacji o okolicznościach życia i wewnętrznym świecie samego Ablicowa. Lecz najważniejsze, i tym przede wszystkim kierował się Witalij Ablicow, przygotowując te listy do druku, że na stronach życiowego losu, tego, jak sam poeta siebie nazywa, „wyrzutka, wygnańca” wypisana jest dramatyczna biografia wyrazistej twórczej osobowości, rozdartej między koniecznością przeżycia a wewnętrzną potrzebą tworzenia. Już w pierwszym liście — pocztówce z Władywostoku 7 grudnia 1969 roku Wasyl Hołoborodko podkreśla najważniejszy dla niego problem — zniweczonego, poniżonego ducha słowa. Ani pomoc materialna, ani współczucie, ani jakakolwiek pociecha nie są w stanie uciszyć duchowego bólu, podnieść ducha, którego totalitarny system poniżył, zniweczył. Przecież twórczy debiut osiemnastoletniego poety był nadzwyczaj efektowny. Jego czasopiśmiennicze publikacje poezji powitali literacki opiekun twórczej młodzieży Wołodymyr Pjanow i sam Dmytro Pawłyczko. Lecz oto w kwietniowym numerze czasopisma „Dnipro” za 1965 rok pojawia się artykuł Iwana Dziuby „W cudownym świecie rodzinnego domu”, w którym już autorytatywny w tamtym czasie krytyk podaje nie „kilka słów o poecie, który dopiero się zaczyna”, a szeroko otwiera czarujące obrazowe światy postrzegania świata Wasyla Hołoborodki. Sądząc z treści tego artykułu, Iwan Dziuba przeczytał nie tylko te poezje młodego poety, które pojawiły się w periodykach, ale zdążył zapoznać się z rękopisem zbioru poezji „Latające okienko”, który Wasyl Hołoborodko przekazał do wydawnictwa „Mołod”. Któż wie, gdyby nie to zachwycone powitanie przez Iwana Dziubę tego „osobnego i nieoczekiwanego” zjawiska w ówczesnej poezji i nie krytyczna reakcja na artykuł Dziuby w moskiewskiej „Litieraturnoj gazietie” (15 maja 1965 r.), to ta maleńka książeczka „Latające okienko”, być może, „wyleciałaby” w świat. A tak, brak problematyki społecznej, wątpliwy filozoficzny podtekst, odejście od realistycznych podstaw twórczości artystycznej, co śladem „Litieraturnoj gaziety” wykryli w poezjach debiutanta ideologicznie czujni krytycy, — te oskarżenia skazały książeczkę o objętości do 1 arkusza wydawniczego na zatracenie. Pocięli-pocięli — i na makulaturę. Nie zdążył student-poeta nacieszyć się swoim imieniem, które zabrzmiało na ustach czytelników, jak komunistyczny system odbiera mu jego imię. Nie przypadkiem w 1966 roku Wasyl Hołoborodko napisze wiersz „Bez imienia”. Skradziono moje imię (nie spodnie przecież — można i bez nich żyć!) I teraz mnie nazywają ten, u kogo imię skradziono. Wtedy też zapyta ptaka z surowością, jak mu żyć, bo tak nagle i nieoczekiwanie rujnuje się nadzieja i wiara w swój szczęśliwy poetycki los. Ptaku z surowością, u mnie na szyi naszyjnik dróg, czasem on wydaje mi się pętlą na szubienicy. („I zapytał ptaka z surowością…”). Ten fatalny 1967 rok stał się dla studenta pierwszego roku Uniwersytetu Kijowskiego zwrotnym. Niestety, nie w stronę twórczego wzrostu i sukcesu, a w stronę poniżenia i zniweczenia ducha słowa. A co mówił Hegel? „Duch — to artysta”, a jeśli duch jest osłabiony, przygnębiony, nie napełnia się energią twórczego samorealizowania, wtedy gaśnie, znika artysta, bo wygasa w nim ogień twórczości, dla której duchowość jest najniezbędniejszą koniecznością, swoistym tlenem — podtrzymywaniem świętego ognia. Jak tam u Szewczenki? Żywa Dusza poety święta, Żywa w świętych swoich rzeczach. I my, czytając, ożywamy I słyszymy Boga w niebiosach. („Mnie się zdaje, ja nie wiem…”). Według Szewczenki dusza poety wtedy żywa, kiedy ona żyje „w świętych swoich rzeczach” — kiedy dusza pragnie ujawniać się w słowie, zdolna do wyznania czegoś szczególnego, utajnionego w głębinach podświadomości, zatajonego w intuicji, zrodzonego i odrodzonego wyobraźnią, fantazją artysty. A jeśli duszę nastraszyli, jeśli ona poczuła, że jej nie wolno ujawniać się w słowie, co wtedy pozostaje poecie robić? Jak mu dalej żyć, kiedy jego dusza nie może żyć „w świętych swoich rzeczach”? Bronić się? W tymże szczęśliwym 1966 roku i już nieszczęśliwym, bo publikacje pierwszych wierszy zasiały przyszłe kiełki oficjalnego ich nieprzyjęcia oraz ostracyzmu, Wasyl Hołoborodko pisze wiersz „Bronię się”: Wykopuję po kwadracie cztery studnie wokół siebie, żeby być choć czymś chronionym. Chowam się za posadzone kwiaty. Ale od siebie, od cierpień, od kwilenia własnej duszy niemożliwe jest się obronić. Studia na Uniwersytecie Kijowskim przerwano, od razu zaganiają do „batalionu budowlanego” — na terminową służbę wojskową aż we Władywostoku, gdzie Wasyl Hołoborodko — „właściciel wykopanego imienia „poeta”, „żeby nie latał z piórem w ręku”, otrzymuje w ręce „łopatę rowy kopać”. Ten „Do-Szewczenko” „był jak wszyscy” — bez imienia „po” et”, bez nadziei na usłyszenie głosu własnej duszy i bez nadziei na wypowiedzenie słowem jej milczenia. Przed-szewczenkowskiemu nie było kiedy wsunąć ręki za cholewę — zapisać choćby wiersza w „zacholewnej książeczce”, który po latach stałby się wersami z „Kobziarza”, wartymi tego, by nauczyć się ich na pamięć. („Przed-szewczenkowskiemu…”). Jednak poeta-żołnierz Do-szewczenko pisze wiersze, z wojskowego przyzwyczajenia chowa je za cholewę. Na skrawkach papieru pisze też listy. Ale rzadko. I niechętnie. Bo wydaje mu się, że „cały świat nie istnieje”, ale stara się skierować całą swoją energię na to, by wrócić na Ukrainę. Do domu. Wszystkie plany — na życie po wojsku. I wraca. W końcu do domu, do swojego Adrianopola w rejonie perewalskim obwodu woroszyłowgradzkiego (obecnie ługańskiego), gdzie trwa jego „szara egzystencja w przemysłowo rozwiniętym Kraju Donieckim”, gdzie panuje „groza. Wszędzie, we wszystkich warstwach naszego szczęśliwego dzieciństwa”, gdzie „pogoda niepewna”, z symptomami pogorszenia. I gdzie nie ma pracy. „Wybór u mnie był niewielki — kopalnia albo sowchoz — wybrałem kopalnię, bo tam 6 godzin pracować, po pracy można choć trochę poczytać”, — donosi Hołoborodźko Witalijowi Ablicowowi jesienią 1970 roku. Ale nawet do kopalni niełatwo było się dostać — nie miał książeczki pracy, bo po wojsku przez cztery miesiące nigdzie nie pracował. Nie podejmował też prób powrotu na uniwersytet — nie wierzył, że to możliwe. System pamiętał o „swoim wyrzutku”. „Drukować nie chcą”. Zresztą poeta nie bardzo aktywnie przypominał o sobie. Wcześniej nie lubił chodzić po redakcjach i wydawnictwach, a teraz tym bardziej, bo wie, że na niego, na jego rękopisy, notatniki i korespondencję z przyjaciółmi czyha „znawca poezji”, który ma uprawnienia do urządzania w jego mieszkaniu rewizji, wygrzebywania „z półki z książkami” przepisanych na maszynie do pisania wczesnych wierszy Tyczyny, niewydanych wierszy Symonenki. To bardzo poważny znawca poezji i ma oryginalną metodę badawczą, — tym ironicznym uogólnieniem kończy Wasyl Hołoborodźko wiersz „Znawca poezji”, który jest rozwiniętą metaforą totalnej kontroli-śledzenia indywidualnych nastrojów i nastrojów społecznych w kraju, gdzie rozgrywa się „wielki spektakl pod nazwą „Naprzód do zwycięstwa!”. Następnym razem przyjdzie i zechce wywiedzieć się o jeszcze nienapisane wersy, które jeszcze chowają się gdzieś pod korą mózgu. Naciśnie, niczym tubkę z pastą do zębów, moją głowę, z której wyskoczą podświadome wersy, starannie wytrze je o nogawkę i powkłada do teczki, żeby w przyszłości dołączyć do sprawy. („Znawca poezji”). Ciąg dalszy nastąpi. 1 Hegel. Fenomenologia ducha. — K. : „Osnowy”, 2010. — S. 31—32. 2 Hegel. Fenomenologia ducha. — S. 476.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

i jego wewnętrznej biografii. Bo jak wyjaśnić, że on, Łemko z pochodzenia, który uczył się poprawnie stawiać akcenty z książek poetów ze wschodnich obwodów Ukrainy, opanował język literacki na tyle, że przewyższył niejednego z nich, nie mówiąc już o poetach-galicjanach, których zostawił daleko w tyle. Jak on, który uczył się w polskiej szkole i którego łemkowską gwarę nie zawsze rozumieli koledzy z roku — studenci uniwersytetu, zmienił się we Lwowie w „prawdziwego naddnieprzańca”? Jak wyjaśnić, że powstawszy na językowym rozdrożu, stał się poetą ogólnoukraińskim? I to jednym z najbardziej swoistych? Zapomnijmy o banałach w rodzaju wytrwałej pracy nad sobą. To zrozumiałe. Niezrozumiałe jest to, jak niezwykle rozporządził językiem, którego znajomość zdobywał z książek, wznosząc w krótkim, darowanym mu przez los czasie z gliny słów (jego określenie) swoją chimeryczną budowlę. Tak jakby nieodgadniona siła uderzeniem biblijnej laski rozbudziła w jego osobie potężne źródło, którego właściwości są współmierne z leczniczymi właściwościami wywyższonej przez niego bujnej roślinności łemkowskiego kraju. Stało się to nie od razu. Jego pierwsza książka to tylko badanie ścieżek. Próba pływania w różnych kierunkach, przeważnie pod cudzymi żaglami. Na przykład „Jesień”, która ostro nawraca do Semenki. Gdzie wieczory z ewangelii, gdzie świty, gdzie niebo słońcem przywaliło białe wioski, kwitną natchnione wiśnie kędzierzawie i upajająco, jak za Szewczenki, znów poją pieśń chmielem. Boże Narodzenie Urodził się bóg na saniach w łemkowskim miasteczku Dukli. Przyszli Łemkowie w krysaniach i przynieśli księżyc okrągły. Noc w śnieżnej zawiei kręci się wokół strzech. W dłoniach u Marii księżyc — złoty orzech. Kolęda Ciosają cieśle ze srebra sanie, ściele się śnieżysta droga. Na tych saniach w błękit nieznany Dziecię boże powiozą. Ciosają cieśle ze srebra sanie, śnią się wiosenne sny. Na tych saniach Jasna Pani, oczy niczym u sarny. Chodzi słońce w krysani, śpi słowiańskie Dziecię. Jadą sanie, płacze Pani, śniegiem ściele się życie. Piwonie Czerwona młodość piwonii. Jaka piękność! Jakie upojenie! Weź moje czoło w dłonie i obroń, moja wiosenna! Bo prześladuje przez mrok, — jeszcze krok, jeszcze krok, mnie ugodzi

Машинний переклад

Bohdan-Ihor ANTONYCZ (1909—1937) Tajemniczy sam dla siebie

Opracowanie i autor studiów literacko-krytycznych, laureat Narodowej Nagrody im. T. Szewczenki Wołodymyr BAZYLEWSKI W dno, w istotę, w korzeń rzeczy, w łono, w pokłady słowa… B.-I. Antonycz jest jednym z tych poetów, którzy stawiają opór oswojeniu. Dlatego tak wiele prawd o nim istnieje i są one tak sprzeczne czy wręcz polarne. Różne odczytania są potwierdzeniem zjawiska. Ale i dowodem niedoskonałości myśli krytycznej, która nie może tego zjawiska opanować w pełnej mierze. W każdym konkretnym przypadku są ku temu swoje powody. Tym bardziej, gdy mowa o poecie, który zauważył, że on sam dla siebie jest tajemniczy. Antonycz pomnażał tajemniczość od tomu do tomu, za każdym razem dziwiąc jakąś nieznaną dotąd stroną. Tajemnica — składnik Wiosna Rośnie Antonycz i rośnie trawa, i zielenią się kędzierzawe olchy. Oj, nachyl się, nachyl się tylko, usłyszysz najtajniejsze ze wszystkich słowa. Deszczem kwietniowym, wiosno, nie trwóż! Kto stłukł, jak dzban szklany, błękitne niebo, kto sypie liście — kawałki szkła na ciebie? W sito łowić chcesz deszcz? Ze wszystkich najdziwniejsza mowa gajowa: w strzelbę nocy włożył ktoś gwiazdy-kule, na olchach księżyc rozdziobią kukułki, rośnie Antonycz i rośnie trawa. Wiśnie Antonycz był chrabąszczem i żył kiedyś na wiśniach, na wiśniach tych, które opiewał Szewczenko. Moja kraino gwiezdna, biblijna i pyszna, kwiecista ojczyzno wiśni i słowika! To — próba opanowania materiału, wyjaśnienia jego możliwości — składniowych, fonicznych, rytmicznych, estetycznych. To napięte wpatrywanie się: słowo jako barwa, i nie mniej napięte wsłuchiwanie się: słowo jako dźwięk, jako ruch intonacyjny. Często używana powierzchowna czy wręcz wymuszona aliteracja: „i lśni lipowy, lipcowy lipiec, lepiący i lśniący”, „szumi i szamoce szumka szuma”, „w żłobach jaru jasny jastrząb jątrzy jastrzębia” itd. W „Powitaniu życia” Antonycz wypróbowuje efekty zewnętrzne, konstrukcję frazy, ćwiczy się w wersyfikacji, stara się unikać rytmicznej jednostajności. To zainteresowanie formą już się nie powtórzy i po kilku latach zakończy się konserwatyzmem. Nie powtórzy się i młodzieńcza rozpacz, która wyrwała się tak bezpośrednio w zwróceniu się do muzy: „Ja nie potrafię, ja nie zdołam, ja nie zdołam dla ciebie wycinać, jak diamenty, wiersze, jak dni wokoło coraz gorsze, coraz gorsze”. Zapewnienie impulsywne, przelotne. Z wycinania Antonycz nie zrezygnuje. Mniejsza o to, że jego końcowy rezultat nie zawsze jest udany: „W 16 kwietnia 1935 wazach strof kwitną słowa pachnące, jak kwiaty”. Pysznie, ale wizualnie niezbyt zgrabnie: wyobrazić sobie wazę strof jest dość trudno. On to zrozumie później i waza zamieni się w pudełko. Tak jak zrozumie niepłodność naśladowania angielskich romantyków i bliższego dla zrozumienia Rylskiego. Tym bardziej, że morza on, góral, nie widział. „Fontannujące metafory” (Nowyczenko) dopiero się zapowiadały, jak i bardzo długi wielozgłoskowy wers, który Antonycz już próbuje rozciągać jak gumę. Ale nie do pełnego wydechu. Za tę wielozgłoskowość oberwie mu się od wielu, w szczególności od Małaniuka i Pawłyczki. Ale czy sprawiedliwie? Właśnie taka strofa — z wydłużonymi aż do wyczerpania wersami — to konstrukcja wsporcza wiersza Antonycza. Nie tylko składniowa, ale i duchowa. Drogę do siebie po wydaniu pierwszej książki Antonycz pokonał jednym zamachem. Pędem, jak w bajkowych butach. Mówił o swojej tęsknocie „za dalekim, wyższym”. Starał się przebić do dna pejzażu, dna ciszy, dna słowa, by w końcu dojść do wniosku — „dno niezgłębione”. mój przyjaciel najlepszy i mój wróg najbardziej zawzięty, Boże miły! Natchnienie ciemne, muzo wieczna! Bije noc i cieni czarne dzwony. Na czarnym tle, jak krew tragiczna, piwonii młodość czerwona. Jaworowa opowieść Mała ballada Miał diak we wsi najpiękniejszą córkę, dziewczynę jawor pokochał. Poczuła płód w swoim łonie po nocy, pijanej od grzechu. Dowiedziawszy się, diak umarł ze niesławy, jak noc ponury był i gniewny. Krzakiem, jak matka, kędzierzawym rośnie syn jawora i diakówny. 31 marca 1935 Zima Krawcy lisom futra szyją, wiatry na burzę groźnie trąbią. O boże, strzeż w zawieję i ludzkie, i zwierzęce legowiska. W stu młynach zima pszenicę na śnieg srebrzysto-siny miele. Naprzeciw burzy noc iskrzy się, przywalając niebem wioski. 31 marca 1935 Pieśń o niezniszczalności materii Zabłąkawszy się w gąszcze, otulony w wiatr, nakryty niebem i owinięty pieśniami, leżę, jak mądry lis, pod paproci kwieciem, i stygnę, i chłodnę, i twardnieję w biały kamień. Roślinnych rzek podnosi się zielona powódź, godzin, komet i liści nieprzerwany łopot. W swoich dążeniach wcielał się w różne role, wypróbowywał różne środki. Niezmiennym pozostawał tylko kult przyrody. Niezliczone formy jej świętowania wymagały „kompleksowego” oswojenia. Dlatego płonne są próby przeciągnięcia poety na jakąś jedną stronę. On jest idealistą, mistykiem i… grubym materialistą. Poganinem i chrześcijaninem. Spuszczał niebo na ziemię, ale i wszczepiał jej niebiańskość. On jest realistą, imażynistą, symbolistą i surrealistą jednocześnie. Jest w otoczeniu i ponad nim. Bo tylko w ten sposób możliwe są poszukiwania uniwersalnego klucza, którego obrotami otwiera się brama wszechświata. Antonycz zadeklarował rozumienie sztuki jako syntezy szału i rozumu, ale nie był konsekwentny w bronieniu tej tezy. Skłaniał się ku agnostycyzmowi. Twierdził o niewidzialnych i zamkniętych dla rozumu drzwiach, otworzyć które pod siłą tylko „czuciom nieomylnym”. Nazywał swoje strofy formułami ekstazy, wprost podsuwając myśl, że olśnienia możliwe są tylko w stanie zachwytu. I on sam wątpił w prawdziwość i efektywność własnych rekomendacji: „Czy samo- Zaleje mnie potop, zmiażdży białym słońcem, i ciało stanie się węglem, z pieśni będzie popiół. Przetoczą się, jak lawa, tysięczne stulecia, gdzie my żyliśmy, rosnąć będą bezimienne palmy i węgiel z naszych ciał kwitnąć będzie czarnym kwieciem, zadzwonią w moje serce kilofy w kopalni. Do zimnych gwiazd Nakryta nieba burym dachem, jak brąz, noc ciemnieje i stygnie. Jak wbite w noc gorące gwoździe, chłodną gwiazdy w sinym lodzie. Zachmurzony, cierpki, zapiekły zasłonisz oczy lunatyczne, bo twoje serce — czarne piekło, średniowieczne i mistyczne. Drżyj w ten wieczór zabobonny, jak astrolog, patrz w gwiazdy! Niech wszystkich, niech wszystkich, jak ty, bezdomnych przygarnie noc, ogień i morze! Duet Powoli wracamy w ziemię, jak w kołyskę, węzły zielonego ziela wiążą nas — dwa splątane akordy. Siekiera słońca wbita w pień dębowy ostrzem blasku, muzyka mchu, pieszczota wiatru, dąb, jak bożek, dumny. Na tratwie dnia, która nas niesie, ciała posłuszne i ciepłe zrastają się ze sobą, jak dwa sny, dwa wierne kwiaty. Jak sierść kota, nas grzeje mech. Zamienisz gwiazdy w szept,

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

siebie nie okłamujesz ty w tych upojnych, rozśpiewanych wierszach?” A wątpliwość — to ingerencja rozumu. Próby potraktowania Antonycza jako liryka żywiołowego są błędne. Jego ekstaza — jest pod kontrolą. Wystarczy zwrócić uwagę na to, jak prozaicznie trzeźwo buduje on swoje zdanie. Inaczej się nie da, ponieważ jest ono rozciągnięte do granic wytrzymałości. Chłodne ratio obecne jest w jego najbardziej upojnych, najbardziej oszałamiających wierszach. O tej wyższości rozumu nad namiętnością pisał O. Zieliński. On też zwrócił uwagę na to, że w książkach Antonycza mało jest człowieka. Jeszcze mniej — tego, co osobiste. To prawda. Człowiek u Antonycza — to dodatek do przyrody. Jej składnik. Jeden z przejawów biologicznej cyrkulacji, jak i wszystko inne — roślina, ryba, ptak, zwierzę. Ale w tym samym sensie — czyli pośrednio — jest on obecny zawsze. Odwoływanie się do duchowych poprzedników rozjaśnia talent, ale nie wyczerpuje fenomenu. Antonycz nie ukrywał swojego zachwytu Whitmanem. Nawet jako motto do “Zielonej ewangelii” wyniósł jego myśl, chociaż nie powołał się z jakiegoś powodu na nauczyciela. Whitman — to pierwotny impuls. I — najpotężniejszy. Byli też inni. Wymienia się Tagorego, Tychynę, z ostrożnością — Bażana. Nie wymienia się Verhaerena. Co prawda, imię to przemknęło u M. Ilnyckiego, ale w wyliczeniu. Nieuwaga wobec Verhaerena częściowo wyjaśnia się tym, że odezwał się on w “Rotacjach” — pośmiertnej i nie przez wszystkich lubianej zamień krew w zieleń i muzykę. Niebo świeci. Gdzie brzeg dnia, za morzem nieba, śpią wiatry przyszłe i nasze wierne gwiazdy — nasze losy czekają w zamorzach, póki nie spełnią się z ziemi rozkazu. Wszystko nieistotne odrzucimy i tylko ekstazę czystą weźmiemy gwiazdom. Boli natchnienie krwi. Brwi, jak dwie strzały, kłują, i mur melodii nad nami, jak echo wielkie, jak skrzydło wiatrów. Od gwiazd zależy nasz los. Płoniesz roślinna i spragniona, jak ziemia. Ty cała muzyka. 18 maja 1936 Kraina zwiastowania Zawieja zieleni, pożar zieleni, i kwiecia kurzawa, i słowicze łkania. Stoły weselne — och — stoły nie zastawione, i pszczół mrowie, i modlitewne lipy. W stokrotek śpiew ślimak drogi wwinął się kręto, i ranka kosz, co w nim ptak — słońca zamach. Zaduma — nie zaduma, smutek i nie smutek, to na krainie tej tragiczna brodawka. Jak dwa smoki, słońce i księżyc, gwiazdy-kawki, i białe wsie, i biały żar, i białość kurzaw. Szewczenko idzie — ogień, człowiek, burza — i patrzy w stuletnią dal: w ogniu przebudzona księżniczka. Niech na oczach ziemi pieczęć — ciemności czarna sztolnia! I dzień nie dzień, i noc nie noc, i śpiew nie wieszczy nam. książce Antonycza (“Martwe auta”, “Koncert z Merkurego”, “Koniec świata”). To był “nowy” i niewygodny Antonycz — poeta negacji, który ostro potępił “biologię” miasta i jakby kontynuował potężny motyw Verhaerena. Antonycza nazywa się miłośnikiem życia i czcicielem słońca. Zresztą sam dokładał dodatkowych starań do samomitologizacji właśnie w tym kierunku. Wystarczy wspomnieć szereg jego samookreśleń: “poeta wiosennego kaca”, “wiosny rozśpiewanej książę”, “dzieciak ze słońcem w kieszeni”, “zakochany w życiu poganin” i nawet — “mistrz blasków”. Zapewniał w zadziwiający sposób: “ja jestem strzelbą, radością nabitą, z której wystrzelę na cześć życia”. Czy też namiętnie wykrzykiwał: “O więcej światła! Więcej słońca!” Ale on też pisał o gorzkim winie poezji: “istoty świata nie chwycisz, nie wyrwiesz wierszem istoty zła”. I choć deklarował, że krzyżuje z gromami słowa “szybkie i celowe”, brzmiało to niezbyt optymistycznie, bo w tej samej “Księdze lwa” są świadectwa i innego charakteru: “Symbolika zbyt uboga nasza, i ornamentyka zbyt szara”. Gdyby poetów oceniano za jakość epitetów, ich świeżość i precyzję, szereg ustawiłby się nie taki znowu długi. Wśród pretendentów do laurów z pewnością byłby Mandelsztam. Ale jego epitety — przy całej niezwykłości — wszczepiają się na zasadzie rozpoznawalności, podobieństwa. Nadają się przede wszystkim do wzrokowej percepcji. O ziemio, ziemio ojcowska, klątwo niedolna, moja kraino zwiastowania! 10 marca 1936 Dzwonkowa pani Wjeżdża wóz na trzecią groblę nocy. Kto nas, wietrze, woła? Czy prędko wyjdzie nam naprzeciw biały wschód, jak jeleń z boru? I ty dla mnie dziwny, i ja sam dla siebie tajemniczy. Mój wóz, jak ptak, dwa skrzydła kurzawy podnosi z wiatrem obok. Daj karty, pani kwietnia, karty daj i wróż z dłoni! Ja jadę w radość dnia, ja jadę w smutek nocy, słyszysz, serce? Ech, ty nie słyszysz, nie! Więc grajmy w karty! Ukołysz na łonie bezdennej wiosny! Syp wiatr w sny i gwiazdy syp, jak szkiełka! Więc grajmy w ciemne karty losu! Niech to, może, karty śmierci. Przychodź, smukła księżniczko, dzwoniąc osądź mnie i wiatr! Nas dwoje dzisiaj za dużo. I oboje my uparci. Minutę daj, minutę daj! Darmo przy gwiazdach palce grzać. Mój dom za trzecią gwiazdą. W nim czeka mnie ukochana. Nadchodzi noc owinięta w łachmany snu, co od promieni cieńsze, gwiazd gwoździami przybita do ziemi, gdzie pluszczą aż do rana ostatnie słowiki, co myją skrzydła we wschodzącym słońcu. W gwiazd różowych palcach karta smutku zadrży i więdnie. Minutę daj upajać się! Upić daj sobą do nieprzytomności, a kartę smutku — kartę złą w studnię wrzuć, różowa pani, nia. Takie epitety są również u Antonycza: oleiste pnie, światło cienkołodygowe. Lecz jest u niego i to, czego nie ma u Mandelsztama: epitet jako filozofia. Jako odblask założeń światopoglądowych, które odbiły się w jego praktyce poetyckiej. Świat u Antonycza… rozrzutny. Czy jest jeszcze poeta na świecie, który użyłby tego epitetu? Właśnie rozrzutnością świata uwarunkowany jest biologizm Antonycza, upojenie jego dionizyjskości, która napływa skupieniem i przepychaniem się słów, którym ciasno w pudełku strofy i które kurczowo wyciągają się z ryzykiem jej rozwalenia. To dowód rozrzutności świata… rozrzutnością słów. Niesłychaną pod względem świeżości metaforyką: “mech zadumy”, “czarne wody nocy”, “wyciągnięte dłonie ciszy nad naszym wiecznym przemijaniem”, “wiatry poranne, niczym miotły, ze ścieżek zmiatają noc wiosenną”, “zorza na promień oparła się, jak na kij”, “noc, jak czarny bawół, w rogach księżyc — sierści kępka”, “z łopaty chmury sypią się deszcze, niczym piasek dźwięczny”, “w zieloną łyżkę listka bierze kalina deszcz, niczym zupę”, “i ryby z morza modlą się do ryb ze zodiaków”, “z kwiatu, niczym ślimak z muszli, wypełza zapach”, “korzenie ciszy, wrośnięte w glinę nocy”. Wiatr u Antonycza “wyplątał się z ciszy”, wiosna “na krzew tarniny motyla słońca znów przypnie”, intymność związana jest z konstatacją zawijania “w futro nocy”. Antonycz to poeta poznawczy: w jego tropach zakodowana jest nieoczekiwana informacja. A to oznacza, że unika banalizacji. O “rozkoszach młodego wzroku, słuchu, dotyku” oraz “błyskotliwych zwycięstwach językowych” Antonycza pisał Pawłyczko. Na jego ciężkawą fonikę, malarskie i muzyczne efekty zwrócił uwagę Ł. Nowyczenko. Zresztą, jak i wielu innych. Człowieka “w szerokiej perspektywie czasowej i przestrzennej” zauważył u poety M. Ilnycki. I on też scharakteryzował jego rzeczywistość jako “nierozczłonkowaną” daność. Wszystko tak. Nie rozczłonkowujmy tylko tej daności, nie wymagajmy od Antonycza ostatecznych odpowiedzi — on ich nie ma. A gdyby miał, wracać do jego tekstów nie byłoby potrzeby. Zniknąłby jeden z najpotężniejszych środków jego emocjonalnego wpływu — to irracjonalne, co wyłapuje się jako oddech zagadkowej tworzącej substancji. Nie, Antonycz nie powstał na pustym miejscu, jak niektórzy chcą przekonywać. Jego “Wydzieram zazdrosnej śmierci pieśni, upojenia, noce i dni” — to parafraza z “Nocy Hoffmanna” Bażana: “Ja w śmierci jeszcze raz chytrze wydarłem kipiącą noc z natchnieniem i winem”. Opierał się on, jak już powiedziano, i na innych. Ale rzecz nie w tym, ile i co od kogo wziął, a czy stało się to jego własnością. Idea wiecznej transformacji materii — to też nie jego idea. On tylko potwierdził ją cyklicznym obiegiem łemkowskiej flory. I wypracował swój barokowy, przyciągający niezwykłością styl. Styl, w i wóz mój poprowadź górą ponad wszystkie zdradliwe jamy! Dolina trzecich kurów. Wczesny plusk szczygłów w błękicie. Rosa na siwych kwiatach — powłoka ze złotego kleju. Z płatków dłoni lecą słowa w młodość spowite; ukochana, wiatr, pani dzwonkowa i dom, który za gwiazdą. 13 lutego 1936 Dom za gwiazdą Strumieniuje hymn roślin, które wołają o niepowstrzymaność wzrostu, i sercu, niczym po siódmym kieliszku, niewysłowienie upojnie. Odjadę już. Tu byłem tylko przypadkowym gościem. Do innych gwiazd będę się modlić i innych czekać poranków. Nabrzmiałe pąki pęcznieją w kleistej pianie, jak gwiazdy do roślin, spotkawszy się w pocałunku, lgną, i przez lejki fiołków noc filtruje czar wiosenny, aż garściami zapachów w czasze kwiecia sypnie. Zielona noc roślin duszna ekstazą znużenia, w skurczach rozkoszy krzewy, korzenie i palce i liście nasiona wybucha, i księżyc kłuje ziemię rogiem, aż zgaśnie dniem zakryty, który, niczym wąż, za nim iskrzy się. Korzenie w czaszkach umarłych sękate i soczyste, życie wbija świdry guzowate w gniazda śmierci, i dąb doskakuje do dębu — dwa bogi gniewne, którym dziwnym sposobem połączyły się niemal bezosobowy liryzm z intelektualizmem. Czytanie Antonycza — to także pokonywanie przeszkód. W szczególności — inercji kołyszącego zabiegu. Ale to także przyłączenie do tajemnicy narodzin i śmierci. Tajemniczy sam dla siebie, Antonycz radził modlić się do gwiazd, aby te darowały “życie wielkie i cierpiące”, mówił, że rozumie mowę zwierząt, słyszy, “jak szumią komety i rosną trawy”, zwracał się do roślin z prośbą o nauczenie go “wzrostu, bujania, i kipienia, i chmielu”. A jeszcze przekonywał, że był chrabąszczem, zmieniał się w “zwierzę smutne i kędzierzawe”. W papierach, które zostały po jego śmierci, jest taki zapis: “Siostra Antonycza — lisica”. Jak nie wspomnieć przy tym Franciszka z Asyżu. I jak nie żałować, że ojciec Antonycza zmienił odpowiednie w kontekście twórczości syna nazwisko Kit na dźwięczne, ale obce Antonycz, które dlatego właśnie dzwoni, że krąży w nim krew poety. A może to była podświadoma próba uratowania dziecka przed przedwczesną śmiercią — śmiercią Keatsa? Kit, Keats… Obydwaj urodzili się w tym samym miesiącu. Antonycz przeżył Keatsa o dwa lata. Jego rodowe nazwisko całkowicie wpisuje się w jego własną koncepcję świata. Zanim stał się chrabąszczem, on już był… Kotem. Jeszcze jeden znak fatalnej tajemniczości? Jest pewna wymuszoność w tych rozważaniach. Ale co tylko nie przychodzi do głowy, kiedy zagłębiasz się w tego poetę. udarzywszy z rozbiegiem w pnie, splatają się uparte. Wirują koła świetlane — nieuchwytne motowidła, oto zwiastowanie świtu — i słońce noc zmiele. Pij siódmy kieliszek radości! Niech sercu chmiel i skrzydła! Poezji kipiącej i mądrej, niczym zieleń! Żyję krótką chwilę. Czy dłużej żyć będę, nie wiem, więc uczę się od roślin upojenia, wzrostu i bujania soków. Chyba mój dom nie tutaj. Chyba aż za gwiazdą. Póki jestem tu, instynktem czuję to: śpiewam — więc istnieję. Trąby ostatniego dnia Stupiętrowe kamienice śpią, niczym zmęczone zwierzątka, geografowie rysują gwiazdy kredą na nieba mapie, w rudym blasku latarni deszczu krople, niczym piasek skrzydlaty, i księżyc złotym kotem leży u mnie na kanapie. Rdzewieją martwe ryby w basenach, węgiel i róże czarne, kupcy i rozebrane dziewczęta, więźniowie w więzieniach i poeci. Orkiestra policjantów dmie melancholijnie w trąby i waltornie, kiedy mieszczański bóg liczy gwiazdy, dusze i monety. Żyją pod miastem, niczym w bajkach, wieloryby, delfiny i trytony w gęstej i czarnej, niczym smoła, wodzie, w strasznych piwnicach sto, widmowe paprocie, gryfy i zatopione komety i dzwony. — O puszczo z kamienia, kiedy cię zmiecie nowy potop? 1 maja 1936

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Bohdan CZEPURKO Stygmaty rozjaśnionej duszy

* * * Obraz się odnowił. Śpi małe dziecko. Szlochają Boże szaty. Ścieżka zarośnie. Tam Piotrowy kamień królestwo nam otworzy I potoczy się w step jak kłębowisko traw. Zaśpiewa wiatr w zajęczym uchu. Świeci kryjówka w kropelce rosy. Śni się Bóg przedwieczny łączniczce Marusi. Uspokoił się pod sercem niepoczęty syn. Noc i dzień Toną czasy — w bezdźwięczność i spokój, W boski raj młody… W czas taki w Drogę Mleczną stuoką Nie chodź, nie chodź, nie chodź! Ale co nam słowa ostrzeżeń — My zrodzeni z Mleka Tego czasu, co Bogu należy, Tego dnia, co leci jak rzeka. Trąb zew — spiesz się za dobą! Uciszcie głos: milczcie do niebios… Z kraju w kraj pójdziemy z tobą. Pójdziemy. Pójdziemy. Pójdziemy. W cichojasne i gwiazdy, i wody — W szeleszczenie wiśni i pieśni… I pójdą z nami ludzie i narody: Noc i dzień, noc i dzień, noc i dzień. * * * Głęboka północ. Prochy Podniosły się do wierzchołków Słowa. Na chwilę jedną drgnęły wieki — I znów bezgłos pisze powieść. Wtrampuje się opadły pył dróg… W niełasce wszyscy: i dawno na ziemię upadli, I ci, co odpocząć w ziemię legli, I ci, co w miłościach rozwiali się w puszczy. Pradawny sen rozpisuje myśli — Na kopule dążeń opiera się o sufit… Kładą się w noc nowe i nowe gwiazdy — Między koryta losów, i na brzegach rzeki, Co w niebiosach płynie do anielskich cel. Noc wieść niesie, rozjaśnia się dzień. Rozewrze oko przedwieczną tajemnicę. I niebieską błękit przeszyje sto pieśni O pędzie życia w głębinach życiodajnych. * * * Spija księżyc srebro gwiazd. Głos głóg: patrz i nie bój się… Rodzi się pierwszy wiersz Z dawnych mitów praaryjskich. Z ognia rozkwitłego strumieniuje Melodia dźwięcznego szczęścia. Drgnie wieczór… I w jednej chwili Zakamienieje w snach kwiecistych. Nad Bugiem bożyce legli Odpocząć do przyjścia Boga. Do gliny chyli się piołun — Łzę dotyka zawilgłą. Gorzknie Ruina przez mgłę. Milczy garman na całą Ukrainę. Śpiewa cichopłynny San. Dniepr burzy krew karminową. W czułych zatokach legła Płomienna cisza wieczorowa. Żywi skłonili się przy stole. Rozmawia z martwymi dąbrowa. Wiosenka Śnieg topnieje w ślad lisa. Wiosna utknęła słońcem w wargi. Zapachniało pole. Srebrny ptak Ostatnie pióra z nieba gubi. Chłodna wilgoć dzień kąpie — Powieje wiatr znad potoku… W jedną minutę srebrna pani Mignie duszą w step szeroki. I zadrepcze oziminą Dziewczę — lekkie jak powietrze… I Eneasz spotka się z Noem W arce, utkanej ze światła. I popłyną na jasne gwiazdy, Na ciche wody, w kraj wesoły — Szukać dziewcząt ostrowzrocznych, Kąpać w słońcu jarą zieleń. Jaryłę Or stary zawoła — Krążyć w tańcu Ukrainek… I druhny zanurkują w las, jak w zwyczaj, Zrywać na wianek barwinek. Konstelacje z dziew — co jak gwiazdy — Wiosenki wiją na błoniach… Kradną je chłopcy pojedynczo — Na złotych, jak słońce, koniach. Drzewo życzeń Zamiotła po oczy zawieja słońca Białym światłem świata łąkowy rozkwit. Na małą kropkę boski dzień pocieniał. Przekwitają kwiaty. Zmrużył oczy gaj. Wkrótce wszystko pokryje złota Pokrowa, Opadną orzeszki w złotą trawę. Obleci na ziemię liście jaworowe. Złapie szary ptak muszkę jeszcze żywą. Będzie dzień chylił się w niegęstą leszczynę. Bóg rozpisze światło na sto tysięcy mil. I każdy znajdzie dla siebie sto jeden powodów — W noc położyć słońce i zgasić dzień. Znów świeci gwiazda z narodzonego blasku. Znów życie objęło wszechświata spiralę. Rozpaliła się w piersiach mojego serca malwa — Uderzy krew rozkwitła w drzewo życzeń. * * * kiedy ty wylejesz się w przestrzeń, wiosno sprasowanego czasu, i pąki wybuchną jak strzał, i ścielą ziemię fale jasnoty, i zazielenieje świat szeroki na wszystkie oczy wielkanocne, i wniknie spokój w niespokój, i uderzy w niebo grzmot melodii — wtedy z tego i tamtego świata zejdą się w gromadę pieśni, jak dzieci, i w falach młodego wiatru zagra jeszcze młodszy wiatr, i dzień pogodnie wypogodzi oblicze wód w objęciach rzęsy, i otworzy zamysł nam pański zielony gaj — rozkwitły wskroś. Narzeczona stoi w głowach Zaszumiały lasy. Zarydały wysokie brzozy. Zachwiała się w radości wiatrów białokorego szczęścia pora. Nie trwoż młodej jutrzenki, co przetnie twoje piersi jak ostrza, Już lecą wrony — narzeczona stoi u dwora. Hej drużyno moja — Wij podniesie i opuści powieki. Niezliczoną armię połknie wieczorna mgła. My przychodzimy raz. I odchodzimy, odchodzimy na wieki. Bryźnie krew spod pióra — narzeczona stoi przy stole. Zarydały lasy. Zaszumiały wysokie brzozy. Czołowy przedstawiciel ukraińskiego modernizmu we współczesnym piśmiennictwie urodził się 26 sierpnia 1949 roku we wsi Osiwce w rejonie buczackim obwodu tarnopolskiego. Poezja Bohdana Czepurki jest obrazowo-formułująca i potężnie naładowana pozytywną energetyką oraz światłonośnością. Wszystko przeminie, jak woda, odganiając tęsknotę i strach. Hej ziemio święta, przygarnij moją czystą odzież… Hej drużyno moja — narzeczona stoi w głowach! * * * Tak powoli drzewa rosną, Wgłębiają się w niebo wiatry — Nie zapomnij, nie zapomnij, nie zapomnij… Mów. Mów. Mów. Znowu ja. Znowu ty. Znowu noc Zległa w głębokie pola. Trzy gwiazdy niekasztanowych świec Nie płoną, nie płoną, nie płoną. Rozszumiały się w bezwiecz wieki. Wpadło słońce za siwą gwiazdę. Znowu dzień gadatliwy, gadatliwy. Mówię. Mówię. Mówię. * * * Duch wody, jak pieśń, zalewa Aż po horyzont blask podniebny… Ja jeszcze jestem, a już mnie nie ma – Dzień nowy w płomieniach się zajął. Klaskają Piotrowe batogi. Ścielą się myśli trawę zrudziałą paść. Odzieje się dusza w koszulę z jasnoty. Krwią sączy kalina z mogił. * * * Oj na górze ogień płonie: z kosmicznych łodzi podwodnych Leci życie nam w lato kędzierzawym. Geranium już przekwitło nad przepaścią. I trawy Ścielą zbocza czułych wierchów. Powił się wzdłuż ścieżki babki liść w dal niepowstrzymaną. Drżą odnowione jodły na melodiach świtania… I w tę, natchnioną światłem tysięcy słońc, chwilę Znów kwiat śpiewa o słodkim dreszczu kochania. * * * Brzmią dzwonki. Stoszumne rozmaitości Dźurczą strumykami, żebroczą stuoko. Potoki wód spadają, i te wysokie ścieki Rozkręcają lata i tysiąclecia. Leci rzeka świadomości przez nas – W nieskończoności strumieniuje i nad-, i podświadomość. Dojrzała w duszy boska gotowość Podświadomością odnawiać czas. Konstelacje gwiazd, i ros, i ras duchowne szaty Dotykają krew i pieśń raz po raz. I obejmie radość nas, i światło boże bryźnie Na dusz ludzkich święty ikonostas… * * * Rzeźba Ukrainy — jak myśl — głęboka. Wpatruje się w horyzont Szewczenkowe Oko. Rozwarła się Słowa zamknięta Księga. Wcinają się w dusze wulkanów bezruchy. Rozkroiły urwiska — i sercu nie żal! — Dłonie czarnoziemów na kawałki. Dojrzała nadzieja na tafli Dunajów, Że i serce ukraińskie Bóg pługiem rozkroi. Jarami — Czerwonym, Świętym i Chłodnym — Do krwi wgłębia się głos Pański. Na Kaniowskich urwiskach, na Kijowskich górach — Bóg-Ojciec z Synem rozpiętym rozmawia. * * * Zamurowana Pełtew prospektem Swobody. W Boże ucho szepcze cichy jęk wody… Bije w mury ponure, między kamień kołobrodzi, Wyrywa się z paszczy stuleci i godzin. Zatajony oddech podziemnego koryta Słyszą lwy i ludzie przez noce i dni. Krew źródlana potoku zadławiła się, zgęstniała. Gwiazdy w niebie nie wiedzą — ryby płaczą czy nie. Pełtew, Pełtew — Połtawo niesławy, Zakuli na wieki. Zaszczują i Dniepr… Bije zegar na ratuszu. Kozaka odgłowią. Wytrze kat z Podkowy jeszcze nie wyschłą krew. * * * Dusza łopocze piętami w wirtualnych różach — Bez bosko w pamięci zapachnie… Wspomnij ten czas, gdy biegnie naprzeciw lustro kałuży — Z kwiatem jabłoni w oczach złotych. I nowa rodzi się siła w Arce — Najsprawiedliwsza w łodzi Noego. I pochylił się Bóg nad tomikiem poezji. I wszystko jedno, czy to mój tom, czy nie. Życie Chowa igliwie w chłód północny Gorące wybryki grzybów i kwiatów. Na palcach chodzi spokój odwieczny — Tam, gdzie śmiały się anioły i dzieci. Dawno przykryła wszystkich chińką Pokrowa. Tam, gdzie lasy szumiały i gięły się wierzchołki, Z gór wysokich w głęboki Prował — Zapadają się w mech tysiąclecia. “Ty kto?” — pyta mrówka dębu, Co nie linieje pod stu wiatrami… Szczęśliwy ten, kto to życie pokocha I nie odkocha w czas zły tak samo. Wielkanoc Już Bóg zmartwychwstał, i bieg życia nie zatrzyma się nigdy. Zdrowie czyste rozlewa się na niebieskie łąki. Chrystus ożył, choć wydany przez judaszów na męki śmiertelne — Ścieżka biegnie przez ciernie i gwarzy na wszystkie okolice. Pielęgnują ludzie uczucia w ogrodach serc raju. Wesoły dzień z radości przędzę przędzie i rozsypuje światło. Najpierwsze źdźbła krają ziemię. I tę, co z brzegu, Bierze najlepszy młodzieniec w noc rozkwitłą. Nocami wiodą korowód dziewczęta na miłosnym chórze. Błyszczy rzeka, rozcięta na dwoje księżycem w pełni. Pobladły na niebieskim obliczu — w dal lecące gwiazdy. Strumieniuje z wnętrza ziemi i kosmosu do kielichów wino miłosne. * * * Śniegi wyobrażone zamrożą horyzont. Kałuże pokryją się cieniutkim lodem. Dusza uśmiechnie się noworocznie-dobra — Jednym-jedynym narodzonym wersem. A wszystkie inne będą tulić się słowem Do pierworodnego, narodzonego dziś… Czy odezwie się on w duszy czyjejś potem — O nie-teraz potknąwszy się kiedyś? m. Lwów

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

najważniejszym i najistotniejszym pytaniem bezpieczeństwa Ukrainy! A powiedzcie, który z prezydentów niepodległej Ukrainy opracował koncepcję rozwoju języka ukraińskiego jako państwowego i wdrożył ją w życie? Który z nich wydał dekret o ochronie języka ukraińskiego w granicach Ukrainy, tak jak zrobiła to królowa Anglii, wydając dekret o ochronie języka angielskiego w granicach Wielkiej Brytanii, jak zrobił to prezydent Francji, wydając dekret o ochronie języka francuskiego w granicach Francji, jak zrobił to prezydent Rosji, wydając dekret o ochronie i rozpowszechnianiu języka rosyjskiego? A nikt! Dlaczego? Bo nie było ukraińskiego prezydenta, a byli prezydenci Ukrainy! Jeśli na Ukrainie pojawi się ukraiński prezydent, to Ukraińcy będą mu stawiać pomniki ze Złotym Kluczem w dłoni, a jego imię stanie się symbolem ukraińskiego narodu, jak imię jego narodowego geniusza i proroka, budowniczego języka ukraińskiego, Tarasa Szewczenki. A który Gabinet Ministrów wszystkich czasów niepodległości przeznaczył środki na wdrożenie w życie Programu rozwoju państwowego języka ukraińskiego? A żaden! Nie było ukraińskiego Gabinetu Ministrów, były gabinety Ukrainy! Dlatego naród do dziś wysyła do Boga sygnały SOS w sprawie języka, który przez wiele wieków nam odbierano różnymi dekretami, zakazami i represjami na szczeblu państwowym, a na tym samym szczeblu państwowym do dziś nam go nie zwrócono. Oto dlaczego żyjemy w oblężeniu nędzy, nieuleczalnych chorób, biedy, nieszczęść, ciągłych katastrofalnych sytuacji i stanów samobójczych. Dopóki Ukraina nie ZACZNIE MÓWIĆ PO UKRAIŃSKU, dotąd będziemy gorączkować od niepowodzeń. Przecież Ukraina to nie tylko terytorium, Ukraina to coś znacznie więcej, to naród z jego duchowymi, narodowymi (nie tylko materialnymi) potrzebami. Naród, który nie rozwija własnej duchowej świadomości i nie chroni swoich duchowych osiągnięć, jest skazany na podbój. A naród, który nie wytwarza duchowej wiedzy, staje się duchowo zubożały i rodzi pokraki. Śmiertelne zagrożenie, które nad nami zawisło, może doprowadzić do całkowitego zniknięcia narodu w wyniku totalnej okupacji informacyjnej poprzez pochłanianie nas przez język rosyjski, poprzez wyniszczenie tych słabych jeszcze pędów wolności i demokracji, poprzez przekręcanie ukraińskiej historii, niszczenie zabytków architektury, muzeów, teatrów oraz ukraińskiej estrady. W rezultacie mogą szybko zniknąć wielowiekowe duchowe osiągnięcia naszego dawnego narodu, a my, rozproszeni, nie będziemy zdolni przeciwstawić się rosyjskiej dominacji i ochronić integralną nienaruszalność oraz duchowość naszego kraju, zachować czystość jego wysokiej duchowej świadomości. Pełzająca totalna rusyfikacja zrobi więcej niż rosyjska Flota Czarnomorska na Krymie. Na agresywne działania tej ostatniej zareagują nie tylko ukraińskie Siły Zbrojne, ale także światowa opinia publiczna i normatywne dokumenty międzynarodowe. A na rusyfikatorskie działania nie mamy ochrony z zewnątrz, poza ochroną przez nas samych własnej świadomości. Niedopuszczenie do totalnego ataku na Ideę Narodową, do tłumienia Języka Narodowego, utraty Samoidentyczności — to zadanie każdego z nas. Chroniąc i broniąc ukraińskich wartości narodowych, uczymy się dbać o wartości innych mniejszości narodowych. Jesteśmy gotowi widzieć w nich swoich partnerów i dobrych towarzyszy. Ta walka to codzienne pokonywanie wszystkiego, co wypaczone w nas samych. Zdołamy, nie zważając nawet na to, że w dwudziestym pierwszym roku Niepodległości Ukrainy naród do dziś nie otrzymał swojego Złotego Klucza, bo jesteśmy silnym narodem o dawnych, mocnych korzeniach. Niestety, pierwszy prezydent Ukrainy nie myślał o swoim głównym obowiązku, drugi oświadczył, że „Ukraińska Idea nie zadziałała”, nie rozumiejąc, co mówi, trzeci wiedział i mógł, ale przed samymi drzwiami się zatrzymał, a czwarty już się nie cackał — chwycił w dłonie i złamał Złoty Klucz na dwie połowy. Ukraiński naród nie ma już wyboru poza walką. Jak pisał I. Franko: „Musimy nauczyć się czuć się Ukraińcami” i złożyć do kupy złamany Złoty Klucz, bez którego nas nie ma!

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Złoty klucz ukraińskiego narodu

Maria HUMENIUK (KUZEMKO), pisarka, deputowana ludowa Rady Najwyższej I kadencji Zakończenie. Początek w nr 17 z 2012 r. A teraz od dorosłych przejdźmy do dzieci: co dzieje się z małym ukraińskim dzieckiem, w którym zakodowany jest kod języka ukraińskiego, a jego rodzice (wychowawcy) od pierwszych słów uczą je mówić po rosyjsku? Tacy rodzice zanieczyszczają centra energetyczne dziecka ciemną energią języka rosyjskiego i zarabiają sobie karmę zarówno przed dzieckiem, jak i przed Ukrainą. Dziecko nie jest winne, że jego los samowolnie zmieniono na początku życia. Jeśli jednak centra oczyścić, to można zobaczyć i sam kod, i jego kolor, i kolory centrum. Wszystko się odnowi i zacznie pracować, ale takie oczyszczenie to bolesny proces, bo przychodzi ono przez cierpienie, do tego może je wykonać tylko samo dziecko, kiedy dorośnie i uświadomi sobie szkodę, jaką mu wyrządzono. Jeśli człowiek urodził się na Ukrainie, ale przeprowadził się do innego kraju, to jego ukraiński kod nie znika, ale podpadając pod wpływ pola energetycznego innego egregora, może posługiwać się językiem ukraińskim tylko w użyciu domowym i wśród Ukraińców, we wszystkim innym zaś musi podporządkować się prawom językowym i konstytucyjnym tego kraju, do którego się przeprowadził. Odpowiednio powinni zachowywać się także ci, którzy przyjechali na Ukrainę. W przypadku narodzin dzieci za granicą, ukraińskie dusze przechodzą dla swoich narodzin najpierw przez ukraiński egregor, a potem przez egregor tej nacji, w której się rodzą — tam przyciąga je karma. W ukraińskim egregorze otrzymują całe swoje wyposażenie Ukraińca, a w egregorze innej nacji otrzymują zapisy karmiczne w swoich centrach. Kiedy zaś u Ukraińców rodzą się nieukraińskie dusze (rodzice u nich są karmiczni), to takie dzieci otrzymują już inny kod, kod tego kraju, przez egregor którego przechodziły przed narodzeniem. A już miłość do Ukrainy i języka ukraińskiego wpajają im rodzice. Główną rzeczą jest poprawne zachowywanie się na terytorium innego egregora i odczuwanie odpowiedzialności przed swoimi dziećmi oraz nacją. Dwujęzyczność to bardzo niebezpieczna rzecz. To przedostatnie stadium śmierci nacji. Znika język — znika nacja. Gdyby Ukraińcy podłączyli się do rosyjskiego egregora — Ukraina straciłaby swoją niepodległość i państwowość. Zatem rusyfikacja Ukrainy to kontynuacja wojny zaborczej, rozpoczętej od drugiej połowy XVII wieku. To kontynuacja reżimu okupacyjnego w polu polityczno-informacyjnym. Rusyfikacja Ukraińca to mutacja jego osobistego wzoru kodowego, a rusyfikacja Ukrainy to mutacja narodowego wzoru kodowego. Zrodziła ona na Ukrainie nie jeden ród „mutantów”: wspomnijmy historie zdrad wśród wielu pokoleń. To ciężka karma, która spada na barki następców i kontynuatorów rodu, dopóki nie pojawi się ten, kto uświadomi sobie i zacznie oczyszczać swoją aurę, zmieniając tym samym wzór rodowy. Dwujęzyczność to jeszcze tylko rozłam świadomości, ale rusyfikacja to już jej ruina. To wielkie zanieczyszczenie. Pełna rusyfikacja to ostateczne wyrzeczenie się swojej nacji, złodziejstwo i zdrada. Oto jak wygląda dusza, która wcielając się, otrzymała od ukraińskiego egregora dary podtrzymania życia, a z powrotem ich nie zwróciła, zarabiając w ten sposób karmę. Warto powiedzieć także o diasporach na Ukrainie. W pierwszym pokoleniu to ludzie urodzeni w innym kraju pod innym egregorem. U nich pracuje kod nacji, w której się urodzili. Zupełnie inna sytuacja jest u ich dzieci, urodzonych tutaj. Nawet jeśli rodzice tego dziecka nie mieli ukraińskiego obywatelstwa i nie przyjechali na stałe miejsce zamieszkania, to dziecko jest ukraińskie, ponieważ jego pojawienie się na ziemi stało się możliwe tylko dzięki ukraińskiemu egregorowi, który zapewnił mu wszystko, co niezbędne do życia na ziemi. Co więcej, otrzymało ono własne zadanie, związane z Ukrainą (dlatego właśnie urodziło się tutaj!), niezależnie od tego, czy uświadamia sobie bycie Ukraińcem lub Ukrainką i gdzie będzie żyło potem. Nie rozumiejąc tych procesów, ludzie wiele cierpią i tracą. Dla przykładu można wymienić M. Gogola, M. Bułhakowa, A. Achmatową, M. Bierdiajewa, O. Bławatską i wielu innych, których życie poszło niższą linią ich losu (przez dramaty wstrząsów i wielkie cierpienia!), ponieważ niesprawiedliwie postąpili wobec ukraińskiej nacji, gdy wyrzekli się ojczystego języka. Mimo wszystko są oni Ukraińcami, niezależnie od tego, jakim językiem się posługiwali, bo przyszli na świat z kodem Ukrainy, dlatego cała wypracowana przez nich energia twórczego dorobku po śmierci przeszła do ukraińskiego egregora. Niewypełnienie wziętych przez duszę zobowiązań wobec egregora nie mija bez śladu. U takiego człowieka zablokowany jest kanał szczęścia, zdrowia itd. Ponieważ na Ukrainie takich ludzi jest wielu, można twierdzić, że nasze społeczeństwo jest chore: fizycznie, psychicznie, mentalnie i moralnie. Choroby jego fizycznego ciała mają w większości nie-fizyczne pochodzenie. Nerwice, zaburzenia psychiczne, rozdwojenie osobowości — wynikają z niechęci lub obojętności wobec swojej nacji, jej języka, przeszłości i tradycji; sercowo-naczyniowe — z niedostatku miłości do nacji itd. Na Ukrainie 48% rodzin to takie, w których ktoś siedzi lub siedział w więzieniu. Czyż to nie jest wskaźnik duchowego upadku i wewnętrznego konfliktu? Język rosyjski w ukraińską aurę człowieka i nacji wnosi destrukcję — niszczy się harmonia i tworzy dysharmonia. Ukraińskie pole informacyjno-energetyczne niesie w sobie zupełnie inne wartości moralno-etyczne i duchowe, które radykalnie różnią się od rosyjskich. Dlatego są one dwoma antagonistami, dlatego te języki znajdują się w ciągłym konflikcie między sobą. Totalna pełzająca rusyfikacja doprowadziła do śmiertelnie niebezpiecznej choroby, która ma umowną nazwę „ukraiński samobójstwo” — agresja Ukraińców przeciwko samym sobie. Wszystkie naturalne kataklizmy to reakcja Ziemi jako żywego organizmu na to, co wysyła jej człowiek — energetykę, emocje. Przecież energetyka egregora-nacji-człowieka-ziemi musi żyć w harmonii. Kiedy zaś w żółte światło ukraińskojęzycznego strumienia energetycznego, który nasyca swoją energią naszą ziemię, wrzuca się obcą jej ciemną energię — powstaje konflikt. Rodzi on protest w polu energetycznym ziemi. Ziemia wyrywa się jak może, buntuje się poprzez zalania, powodzie, pożary, obsunięcia, wybuchy w kopalniach i budynkach, osuwiska gruntów, sztormy na morzu, katastrofy na ziemi, wodzie i w powietrzu, zatrucia wód i ziemi itd. Wraz z utratą wartości duchowych nieuchronnie psuje się silnik, który jest podstawą fizycznego życia — energetyczny życiodajny strumień. Centra energetyczne człowieka chorego na AIDS są całkowicie zanieczyszczone. A czym jest system odpornościowy w planie duchowym? To ochrona przed złem. A niedobór odporności to niezdolność człowieka do przeciwstawienia się złu. AIDS to także kosmopolityzm, czyli rozmywanie zasad duchowych, wszechpozwolenie na poziomie duchowym, bezduchowość. Zatem przyczyny chorób zakodowane są TAM, w centrach energetycznych, dlatego wyleczenie fizycznego ciała jest praktycznie niemożliwe. Choroba jedynie kończy się w fizycznym ciele, a korzenie jej znajdują się wyżej. Trzeba leczyć duszę. Bez leczenia świadomości-duszy wyleczenie fizycznego ciała jest niemożliwe. Przede wszystkim trzeba przywrócić sobie świadomość narodową, powrócić do ukraińskich korzeni. Jeśli w dzieciństwie zabrali to rodzice — wypracować teraz. I rozmawiać oraz myśleć w języku ukraińskim. Tylko wtedy centra energetyczne zaczną się oczyszczać, a przez oczyszczony kanał popłynie energia życia. Totalna rusyfikacja Ukrainy, postawiona na szczebel państwowy z zastosowaniem mechanizmu represyjnego, to niesłychana polityka ukraińskiego samobójstwa, kiedy aparat państwowy niszczy swoją własną nację. Jednak politycy, którzy z natury swojej są albo nieukraińscy, albo antyukraińscy, nie reagują, a ukraińska nacja kontynuuje balansowanie na granicy życia i śmierci. Język to bardzo trwała jednostka energetyczna właśnie dlatego i tylko dlatego, że pochodzi z Wysokiego Boskiego Źródła. Ale jego rozwój wymaga wolności. Pocieszające jest chociaż to, że nawet kiedy znajduje się on w kazamatach, to i tam może żyć i zwyciężać. Bo nawet jeśli odebrać Ukraińcowi wszystkie wolności, mowę także, to i wtedy będzie miał wolność w niewypowiedzianych myślach. Gdyby można było zapisać kronikę myśli ukraińskiej nacji w ciągu XX wieku, otrzymalibyśmy nieoczekiwany wynik — mentalny odcisk nieprzerwanej walki o niepodległość państwową Ukrainy. I to dzięki energiom serca, które niosą wibracje miłości i patriotyzmu. I dopóki żyje nasz język, dopóty nikt nie będzie w stanie nas podbić. Dlatego język ukraiński jest tak niepożądany dla sił antyukraińskich. A on żyje do tego czasu, dopóki jest potrzebny nacji. I tak wychodzi, że nie wróg zewnętrzny może nas zniszczyć, a wróg wewnętrzny, który czyni nas najpierw energetycznymi pokrakami, a potem — nieboszczykami. Oto dlaczego wybrzmiało na początku zdanie „Gdybyż to!”. Złoty Klucz to pięknie, to szczęście, ale… doprowadzamy do władzy tych, którzy nie są zdolni wziąć go do rąk. Zbliżając się do świętowania daty przyjęcia Aktu Niepodległości Ukrainy, który dla mnie jest święty, jest ikoną mojego życia, muszę ze smutkiem stwierdzić: na Ukrainie nie ma Ukrainy, tej Ukrainy, którą Rada Najwyższa I kadencji założyła w swoich pierwszych dokumentach — Deklaracji o suwerenności państwowej oraz Akcie Niepodległości. Zapis w Deklaracji o tym, że „suwerenne państwo narodowe rozwija się w istniejących granicach na podstawie realizacji przez ukraińską nację swojego niezbywalnego prawa do samostanowienia” oraz że „wszelkie działania siłowe przeciwko państwowości narodowej Ukrainy ze strony partii politycznych, organizacji społecznych, innych ugrupowań czy poszczególnych osób są ścigane przez prawo” (co potwierdza się także Aktem Niepodległości), który ogłasza „stworzenie samodzielnego państwa ukraińskiego” i ogólnoukraińskim referendum z 1 grudnia 1991 roku, dzisiaj wydaje się fantastyką. Chcę zapytać obecne kierownictwo państwa: gdzie jest to Ukraińskie państwo narodowe, na jakiej mapie świata jest położone i gdzie są te organy władzy, pod karę których podlegałyby siły antyukraińskie, które mają być ścigane przez prawo? W Kazachstanie, na przykład, zdjęto z maratonu wyborczego kandydata na prezydenta z powodu „niedostatecznej znajomości języka państwowego”. I nam, Ukraińcom, nie jest wstyd? Choćby na przykładzie Kazachstanu nauczyć się, jak bronić swojego języka państwowego. I gdzie jest ten gwarant Konstytucji, który gwarantowałby przestrzeganie normy konstytucyjnej dotyczącej języka państwowego? Kiedy w naszym kraju pierwsza osoba zacznie odpowiadać za nieprzestrzeganie Konstytucji? Postawiłam te pytania i zobaczyłam, jakimi są one retorycznymi dzisiaj. I czy warto już mówić, że kiedy język państwowy postawiono na granicy przetrwania, to czy nie jest to diagnoza dla wszystkich prezydentów? Przecież wszystko zaczyna się od JĘZYKA i wszystko kończy się na języku. Tak może zniknąć na planecie jeszcze jedna nacja z dawnymi korzeniami. Ciężka karma spadnie na barki wszystkich, którzy mogli coś zrobić, a nie zrobili. Oto taka lub mniej więcej taka analiza powinna zostać wykonana przez Ukrainę po dwudziestu latach niepodległości. Ratunek nasz w wyborach, które mogą wnieść pożądane zmiany. Musimy myśleć, analizować, aby po raz kolejny nie narobić nieszczęścia w swoim domu. Zawsze należy pamiętać, że zwycięstwo języka ukraińskiego na Ukrainie to zwycięstwo życia nad śmiercią! Przecież kwestia języka ukraińskiego jest najważniejszą

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

IWAN DRACH SOLONCIUWATY

“Solonciuwaty” (solić/solić się) — czasownik, który wprawia mnie w nacjonalistyczny dreszcz! Tego czasownika nie ma ani w języku rosyjskim, ani w polskim, o innych językach nie ma mowy, tam go i być nie powinno. Dzisiaj solonciuwauem. Już dawno przygotowałem litr lwowskiego oryginalnego jasnego piwa z 1715 roku. Z Teliżenec przywiozłem łapówkę — litr krowiego mleka w butelce po “Morszynśkiej”. Kupiłem suszonego leszcza za 10,15 hrywny, zaoszczędziłem z 10 hrywien, bo takiego samego leszcza facet w przejściu podziemnym sprzedawał za 20-kę. Trzeba było ośmielić się na tyle, by odważyć się znaleźć otwieracz i od razu, jeszcze nie zdążyłem rozpakować marchewki dla Reksa, jak bezczelnie podważyłem metalowy kapsel i nalałem piwo, na które czekałem już ze dwa tygodnie. Przy pierwszym łyku jeszcze nie brałem się za leszcza. Najpierw przygotowałem jedzenie dla Reksa i postawiłem mu w kącie. On wziął się do roboty. Wtedy ja wziąłem się za leszcza. Skręciłem łeb jak prawdziwy kat i zacząłem zdzierać łuskę. Jakąże smaczną była suszona ryba za 10,15 hrywny! Jakimże pocieszającym był smak lwowskiego oryginalnego!.. Nie minęła nawet godzina, jak strasznie zachciało się pić. Wtedy właśnie nadarzyło się chłodniutkie mleczko z Teliżenec. Och, to go teraz przeczyści! — pomyśleli nieprzyjaciele mojego rodzimego słóweczka “solonciuwaty”. A gdzie tam! Wszystko było w jak najlepszym porządku! Tylko przypomniało mi się, jak kiedyś przyszło mi czytać pewną polską książczynę, i pewna współczesna intelektualistka z Warszawy czy Krakowa bardzo drwiła z Tarasa Szewczenki, jak on przygotowywał się już po zesłaniu do przyjacielskiej uczty z przyjaciółmi, jak przygotowywał sobie kolację z tarani czy jeszcze z jakiejś solonizny — jak zbierał się “solonciuwaty”… “Materiał dla rzeźnika, dla hajdamaki, dla włóczęgi”, — niczego innego i nie powiesz! Nie do pomyślenia! Oto co znaczy jedno-jedyne rodzime ukraińskie czasownik, którego nie ma w sąsiednich językach słowiańskich, nie mówiąc już o krymskotatarskim, tureckim czy węgierskim, czy litewskim… Od razu dla ciebie Szewczenko — banderowiec! A zatem wystarczy mi raz w roku posolonciuwaty, by upewnić się, że bez mnie i tego mojego rodzimego czasownika świat się zapadnie, świat zmaleje i skurczy się! I nie potrzeba mi Tiahnyboka, by upewnić się w swojej narodowej tożsamości — wystarczy mi posłuchać ministra Tabacznyka (a nie akordeonisty Tabacznyka), poczytać Olesia Buzynę z jego małorosyjskim stuletnim rodowodem w dobrze przygotowanej jako dziennikarska potrawa gazecie “Siohodni”, i ja już mogę normalnie istnieć w tym świecie, gdzie bez mnie jednak czegoś brakuje, jak brakuje milionom wielojęzycznych czasowników jedynego niepowtarzalnego słóweczka “solonciuwaty”! NA SPEKTAKLU “GREK ZORBA” Toczyła się torba z wysokiego garba — Tam powieść “Grek Zorba” Była! Toczyła się torba z wysokiego garba — Sławny film “Grek Zorba” Był! Toczyła się torba z wysokiego garba — Już spektakl “Grek Zorba” Jest! Witalij Małachow za jednym zamachem Film ten przewyższył — Już! Reżyserem Zorby Jak wielbłąd dwugarbny ładunki przerzuca Niech Bóg pomaga — Niech! Sławny Chostikojew Dziwnych dziwów dokonał Mnie rozbroił Precz! A Sumśka Natalia, Wirtuozerska lala. Już po Kajdaszycy — zazdrośnice: łyse — Patrz! Nas w raż wprawiły. My na was zapaliliśmy. Wszyscy my zostaliśmy Grekami od kryzysu i upału — Groza! Więc spektaklowi chwała. Małachowowi — brawo! Jest jeszcze u Chostikojewa Wytrzymałość bohaterowa I siła Eneasza I miłość Anteusza — A co jest to jest!.. 30.09.2010 (czwartek, na spektaklu) xxx Co to za dziwny pan Dominik ów Strauss-Kahn Co gwałci każdą dziewkę Z Nowego Jorku pokojówkę W domu też socjalistkę Może by wypisał wezwanie I na naszą progresywną Doktorowaną i dziwną Co to za dziwny pan Dominik ów Strauss-Kahn Co tasuje niby karty I twoje i moje miliardy Komu zechce temu i da Światowa taka plaga Lecz za nim przez żaluzje Już śledzi Sarkozy Co to za dziwny pan Dominik ów Strauss-Kahn Zachciało się w prezydenty A tam wyższe dywidendy Tam ciebie postawią rakiem I użyją ciebie ze smakiem Choć orz a choć orz Poprzeczkę seksu w górę Oratanie. 17.05.2011 NAJWYŻSI GOŚCIE Znak nieba: białe ptactwo łabędzie W pierwszy marzec mi po raz pierwszy płynie. Jaki niebiański klekoczący klucz Wiosnę otworzył i zdjął zimy obręcz. Tak wysoko! W obłędnej wysokości Dokąd wy dążycie, moi najwyżsi goście? Ja was usłyszałem — wziąłem marcową świecę, Przegnać zimę ja idę do kapliczki. Duch nieba wypełnił — łabędzio biało, Aż serce z wysokości zabolało. Na chwilę mignęły — i za chwilę przepadły. I wiecznością w duszy na wieki zostały… Najwyżsi goście byli dzisiaj u mnie. Coś przypadkowego czy coś znamienne? Ta niebiańska dola marca. Gdyby i mnie taka świeciła dola, Taka wysoka, czysta i niebiańska, Przepadła w zimach, odrodziła się w wiosnach. Niechby i tobie zajaśniała na chwilę. Mignęła wnet, a wiecznie już ćmi… 1.03.2012 NASZE WIZJE W. I. Połtawcewi Kiedy Kijów staje się Nowym Jorkiem, Czyhrynowi — być Waszyngtonem! I wznieść się ponad naszym mrokiem, Ukraińskim stać się kamertonem! Klekotała kozackim wulkanem Tutaj nie raz ognista Ukraina Sinomundurowym i szaromundurowym Dnieprowego wąsa siwiała piana. Czemu Kazach nas wziął Astaną? Czym w Brasilia brał Niemeyer?.. Dola ominie nas stroną I szpurnie na śmieci konwejer. Samochodowym w stolicy korkiem Fatalnie — ostatnim wagonem… Toż jak Kijów staje się Nowym Jorkiem, Czyhrynowi — być Waszyngtonem… KOLEJKA DO DZIADA W dyskotece znowu dziad Zowią baby go “bandit”. On sobie szuka babę Wśród młodych afrodytek W bezwstydnym tańcu Gdzieś zadrze w kącie Szybko zrobi babie baby Już sto pierwszej w wieku Wnet do USC poprowadzi Dziewka z wyskokiem idzie Szybko zrobi daczkę taczkę I finansową zagadkę Wszystkim rozwiąże itd. Rozwodzi się za rok Niezmordowany człowiek I znów sobie szuka babę Zgubił babom tym licznik Wszystkie z autami z dziećmi Wszędzie witany ludźmi W świecie sławnym haremie Ze smakiem żyje nie to co my Zazdroszczą sile życiowej I pieniądzom co są przy niej Wszystko legalnie zgodnie z prawem Zalegalizuj tylko zdołaj Stań tylko w kolejkę taką Dziewko w młodym wianku W naszym sławnym burdelu W niezależnym bałaganie. WALENTYNKI OD KALINY Tylko kalina ma walentynki. Serduszko — to kalinowe ziarno. Ona mnie napoi w każdej chwili, Ona z moim serduszkiem jest za jedno. Kalinuszko! Ty matką poisz I kiściami garniesz się do rąk, Kiedy do ciebie wróci mój pociąg Z dalekich powracając rozłąk. Ty ta bocian ze słonecznikiem w objęciach — To cała moja kalinowa ziemia… Jak ty mnie rzucasz w piekło stromo, I ja już nie powrócę stamtąd. Ani na sekundę, gdzie tam na chwilę — Niech zatrzyma rodzinny przełaz… I nie da mi kalina walentynki — Wszystkie walentynki w kiściach dla was… Ona stoi piersiasta i rozpalona I was czeka precz ze wszystkich dróg. Niby żar-ptak w siwym ługu siadła — Dla kogoż ja ją taką chowałem?! 19.02.2011 W KAPLICZCE U drewnianego Chrystusa Lewica odleciała A ja — no i prostota — Od razu wziąłem się do dzieła. Młoteczek, gwoździki wziąłem — I nuże przybijać. A Jezus i mówi: “Wow, Głąbie tępy. Wszystkoż ręka mnie boli, Choć i drewniana, Drewniana wieczność, chwila, Drewniana rana…” Ja między palcami przybiję Mówię ja Chrystusowi Z młoteczkiem na skraju Jestem w pogotowiu. Toż zawsze kogoś boli Jak ty sprawnie łupiesz Trzeba wełną zawinąć Widać i tak że kochasz. Gwóździki wełna sam Jezus Cisza. Cicha cisza. Gdzieś w duszę ja patrzę I ktoś na mnie dyszy. OŁYKA Siła grozy bywa wielka Jak ciebie dogania Ołyka

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Dodatkowa fala represji ogarnęła obwód lwowski po zabójstwie pisarza Jarosława Hałana, do którego doszło 25 października 1949 roku. W Kijowie jedna po drugiej wychodzą uchwały KC KP(b) Ukrainy o błędach o charakterze nacjonalistycznym w podręcznikach do historii literatury ukraińskiej, historii Ukrainy, rewidowane są repertuary teatrów. Skrupulatnie cenzurowane są czasopisma „Witchyzna”, „Dnipro”, „Radianśkyj Lwiw”, „Ukrajinśka literatura”. Biblioteki miast zachodnich uwalniane są od książek o treści nacjonalistycznej. Robiono wszystko, aby dowieść ułomność narodu ukraińskiego. Wierny stalinowiec, pierwszy sekretarz KC KP(b)U M. S. „ukraińskich pisarzy przysłano na Zachodnią Ukrainę, by zwabiali ludzi do kołchozów”… W tych pobieżnych uwagach dana jest ocena nie tylko tym, którzy występowali, ale i całej tendencyjnej literaturze. Najwyraźniej ideowy zapał tego przedsięwzięcia nie przyniósł oczekiwanych skutków, dlatego pisarski desant do Lwowa nie miał szerokiego rozgłosu. Zwyczajne wydarzenie. Partia wysyłała wtedy pisarzy do zakładów, kopalń, fabryk, do kołchozów, na budowy pięciolatki w celu „studiowania życia”. I ten wyjazd, rzekomo, niczym nie wyróżnia się spośród innych. Czyżby naprawdę zwykłe wydarzenie? A co z „kalibrem”, doborem według popularności jej uczestników? A także

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Nieudany desant

Te czerwono-brązowe szaty Wypędzają chłopca z chaty Doganiają wszędzie chłopczynę I przerażają go do zgonu W czerwono-brązowej kurtce Wśród Korca wśród Zaturzec Wybrał znowu sercem Olykę Skonem mamy czerwonojęzyczną I przyjechał tutaj bo zawołała Pełna grozy nieznośna Olyka Precz zaszczuta siwa Siwiała Ta twierdza czasów Radziwiłła Była książęca możnowładcza samowolna Dziś chłopska licha obłąkańnia Te przybite przygnębione mury Grały konie tu grają kury I w swoim zatwardziałym smutku Niby widma snują się chorzy Prowadzi dziewczyna białofartuchowa Dwóch pacjentów i bezpłatna Czyha nad nimi licha medycyna Wodzi ciężkimi lichymi oczami I rozdziela brązową paszczę Na duszę czyha na duszę przepadłą Lecz promień jeszcze bije w duszy nieprzemijającej Dzień pragnący Krzyk wszechobecny 29.09.2011 PRAWDA I KRZYWDA Śniegiem Prawdy zabieliło świat — Wieje czysta i jasna zamieć. Zniknął Krzywdy karkołomny lód. Ciężko iść. Do dołu wali ciężar. Krzywda wszędzie pod Prawdą leży. Miej się na baczności — krzywo nogi noszą. Oj śnieży nad lodem, śnieży. U ciebie śniegiem zasypane włosy. Idziesz po Prawdzie czy po Krzywdzie idziesz? Czy prawdujesz ty, a czy krzywdujesz? Z jakich ty wyślizgnąłeś się odzieży I kogoż ty, serduszko, pokonałeś? Śniegiem Prawdy zamroczyło świat. Uderzy Słońce — będzie sroga Krzywda. No a potem, jak stopnieje lód? Nas nie będzie… Będzie Nienawiść… Lecz jej nie wpuszczę do czoła. Byle wnuki będą słońcu radzi. Krzywda bardzo szybko wszystko pokonuje. Ale świat wlecze się po Prawdzie… BRAK WĘCHU PO ANTYBIOTYKACH Nic mi nie pachnie i nie śmierdzi… Jak to strasznie! A nic nie pachnie… Oczu twoich zroszona błękitność Mojego pocałunku wybolała pragnie. Nic mi nie pachnie i nie śmierdzi. Jak to potwornie! Gdzie ten srogi smród? Obrzydzić się — o, jak mi się chce! Nie ma obrzydzenia. Zero. O, ajm sori! A dąb kwitnie. Wiechy złote. Jak dziwnie pachniały te gęste wiechy. W przeszłym wszystko zostało, a jednak Konwalią oddychają włosy, Twoje włosy złote i pachnące, Jeszcze zapach czuję, a siwizn nie widać, Ledwo drżą, bujne i lekkie, W perfumach ledwo zmierzcha nienasycenie. Piołun ledwo-ledwo przebije się z piołunu. Jego prędzej w paszczę samogonu, To może stamtąd węch swój zwrócę — Jego ja czuję i będę czuł do zgonu. Cebula oto uratuje, ogórek — W kadzi z kopru zielonkawa dynia. Oto będzie strzał. Zaciąga się kurek. Soczyście bije kuma moja cebula. Lecz wciąż nie odwrócę się od bytu. Nie potknę się ja w swoim smutku… …… Przebiegła wnuczka — jak pachnie dziecię! Idzie sukinsyn — jaki od niego smród!.. Wiktor KOSTUCZENKO 62 lata temu, w kwietniu 1950 roku, duża i poważna grupa pisarzy z Kijowa odwiedziła Lwów. W jej skład wchodzili Pawło Tyczyna, Maksym Rylski, Mykoła Bażan, Andrij Malyszko, Natan Rybak, Ostap Wysznia, Leonid Nowyczenko, Lubomyr Dmyterko, Płaton Woronko, Stepan Olijnyk. We Lwowie przebywał wtedy zastępca Przewodniczącego Rady Ministrów USRR D. Z. Manuilski. Można sądzić, że i formowanie tak potężnego pisarskiego desantu odbyło się nie bez jego udziału. W zachodnich obwodach Ukrainy było wtedy niespokojnie: trwała walka OUN-UPA przeciwko władzy radzieckiej. Wykonywano i przeterminowywano plan zsyłki miejscowych mieszkańców na Syberię. Pod ścisłą kontrolą były plany-rozdzielniki mobilizacji młodzieńców i dziewcząt na odbudowę kopalń Donbasu, przesiedlenia na Krym na zagospodarowanie ziem, które do niedawna były we władaniu deportowanych Tatarów, skreślania studentów z wyższych uczelni za podejrzenie o antyradzieckie nastroje, przesiedlenia chłopów z chutorów do wsi, zamykania cerkwi, organizację kołchozów itp. Pomimo odmiennych politycznych i socjalno-psychologicznych osobliwości (ziemie Zachodniej Ukrainy zostały przyłączone do Radzieckiej Ukrainy dopiero w 1939 roku), technologie sowietyzacji były tutaj te same, co i w latach 20. na Wschodniej Ukrainie — siłą ujarzmić ludzi. W partyjno-radzieckich gabinetach tworzy się obraz nacjonalisty-banderowca. Ideologia ukraińskiego nacjonalizmu ogłaszana jest wrogą swojemu własnemu ukraińskiemu narodowi. Tego jeszcze nie znały ideologie narodowe. Ani polski, ani fiński, ani nacjonalizm naszych sąsiadów-Rosjan, i żaden inny nie był i nie jest wrogi własnemu narodowi. Przeciwko oddziałom powstańczym rzucono wojska, technikę. A ile zginęło ludzi, tylko podejrzanych o związki z banderowcami, o antyradzieckie nastroje, o niechęć do wstępowania do kołchozu itp. Wszystkie kulturalno-artystyczne, oświatowe centra Ukraińców, które funkcjonowały za granicą, ogłoszono nacjonalistycznymi śmietnikami, a ich drukowane organy — nacjonalistycznymi gadzinówkami. Świat nie zna takich krajów, żeby tak odwróciły się od diaspory — swoich ludzi w różnych zakątkach ziemi. Chruszczow na naradach, które przeprowadzał na Zachodniej Ukrainie, nie szczędził czarnych farb dla nakreślenia obrazu nacjonalisty-bandyty. Nie dobierał słów i wyrażeń: „…albo szubienica, albo droga na Syberię”; „zsyłać jeszcze wielu trzeba, ziemi u nas dużo”. Nawet o partyjnych aktywistach, którzy tutaj narażali się na niebezpieczeństwo, a nawet ginęli, nie znajdowało się u niego dobrych słów: „Komuniści, którzy nie zdołali zgrupować wokół siebie aktywu, nie mogą obronić swojego życia i giną, — diabli z nimi, tam im droga”. W samym Lwowie trwa wzmożona rusyfikacja. Obwodowa gazeta „Lwowskaja prawda” wychodzi w języku rosyjskim. Nawet lojalni wobec nowej władzy artyści są oburzeni. Iryna Wilde pisze do Stalina list w języku ukraińskim, protestując przeciwko polityce asymilacji ukraińskiego narodu. W obwodowych gazetach przeważają tematy „za całkowitą kolektywizacją” i przygotowania do wyborów do Rady Najwyższej ZSRR. Oto w takich warunkach (rzec można, podwyższonego niebezpieczeństwa) pisarski desant znalazł się we Lwowie. Pisarze wystąpili we Lwowie, Żółkwi, Sokalu, Gródku, Drohobyczu. Spotkania odbywały się według zwykłego wtedy scenariusza, organizowano je bez „niewygodnych” pytań i dyskusji. W operze zebrano najlepszych uczniów. W domu partyjnej oświaty — robotników-stachanowców. A jeszcze gdzieś — przodowników kołchozowej produkcji, studentów itp. Po spotkaniach, w kuluarach, odbywało się omawianie usłyszanego i zobaczonego. I, jak zwykle, w potrzebnym miejscu były czujne państwowe oczy i uszy. Z tych skąpych doniesień składano notatkę służbową na imię sekretarza KC KP(b)U I. D. Nazarenki „O reagowaniu kadry wykładowej i studentów wyższych uczelni na przyjazd do m. Lwowa pisarzy Ukrainy”. Wśród innych przytacza się i takie retoryczne pytania, niepożądane wnioski-konstatacje: „Dlaczego wszyscy oni czytali swoje utwory tylko te, w których wychwala się wodza narodów?”, „czuć, że ich twórczość jest mocno włożona w polityczne ramy”. jak odebrali oni całe to widowisko, swoją rolę w nim? Pierwszy próbował sformułować cel przyjazdu do Lwowa krytykowany przez władze „burżuazyjny nacjonalista” Maksym Rylski: „Przyjechaliśmy do was do Lwowa wzmacniać władzę radziecką”. Kategorycznie zaprzeczył mu Wołodymyr Sosiura, którego rok później również wpiszą do rejestru burżuazyjnych nacjonalistów: „A ja oto nie jestem tego pewien. Nas po prostu przewietrzają, żebyśmy nie zasiedzieli się w Kijowie, nie obrośli mchem, oto nas tutaj i przywieźli. My tutaj pijatykujemy i rozrabiamy, tym my nie wzmacniamy władzy radzieckiej, a nawet przeciwnie. Najskromniejszy wśród nas — to Pawło Tyczyna, on wzmacniałby, gdyby rozumieli go czytelnicy”. Co do celowości wyjazdu niby nie miał żadnych wątpliwości Ostap Wysznia, który niedawno powrócił po dziesięcioletnim zesłaniu, ale organizację jej on też skrytykował: „Zachodnie obwody Ukrainy przeżywają teraz nasz 1929 rok. Chłopów gonią do kołchozów, a oni idą i oglądają się na las, amerykańskiego wujaszka. My przyjechaliśmy tutaj, żeby ułatwić im przejście na nową formę gospodarowania, czytamy im, śmieszymy ich, podnosimy patriotycznego ducha. Tak, wydaje mi się, my powinniśmy robić. Ale wydaje mi się, że źle zrobił (imię sekretarza CK KP(b)U) (Tak w tekście. — W. K.), że przygnał nas tutaj całe stado. Wyobrażacie sobie, wyjedziemy do kołchozów Lwowszczyzny, pokażemy się sytymi, odzianymi, wypielęgnowanymi, pijanymi, a chłopi pomyślą „oto oni, nowi panowie” i jeszcze śmieją się naszym językiem. Nas należało wozić, ale w pojedynkę, a nie wszystkich. Na tle galicjan my wyglądamy rzeczywiście na panów, radziecką burżuazję, ostro różnimy się zewnętrznie od masy chłopstwa”. Niespodziewanie do ataku na władzę ruszył umiarkowany, z reguły, Stepan Olijnyk, zahaczając przy tym o bardzo bolesny dla zachodnich obwodów problem: „Wożą nas jak zwierzęta na pokaz, wśród nas są już muzealne eksponaty, może, ich i trzeba przywozić, a najbardziej ze wszystkiego my jeździmy dla wysokiej polityki. My wzmacniamy miasto Lwów jako ukraińskie miasto. Sprawa w tym, że u was język ukraiński stał się już językiem obcym. Tutaj przyjechała różna hołota i wszystko „cztoka” i „kaka” i tym rusyfikuje ludność. Oto my i zbijamy pychę z tych rozzuchwalonych wielkomocarstwowych nacjonalistów. Oprócz tego, my pokazujemy, że Ukraina — to nie tylko pojęcie geograficzne, a że ona jest samodzielna i ma bogatą kulturę i literaturę. My pokazujemy, że literatura ukraińska jest silna, potężna i tym rozbrajamy agitację banderowców i ich amerykańskich gospodarzy. Ma rację Wołodźka Sosiura, że my czujemy się gośćmi i pijatykujemy, rozrabiamy, i tym pokazujemy, że my szlachta, bogaci, a tymczasem naród w masie zazdrości nam i złości się” (CDA GO Ukrainy, F. 1. — Opis 24. — Spr. 15). Tak oto krytycznie i samokrytycznie… Zaproponowali im (dokładniej, zapewne, nakazali) pojechać — i pojechali. Ale czyż można kogoś przekonać do tego, w co samemu się wątpi albo co się neguje? Czyż można zainspirować się nieprawdą? Kogo wzruszy wyrażone nie ze szczerego serca? Panegiryczny charakter utworów literacko-artystycznych w czasach socrealizmu był narzucany przez oficjalną propagandę, podręczniki oświatowe i pomoce, pioniersko-komsomolskie dogmaty, partyjne szablony. Często (szczególnie na Ukrainie) pieśń o Stalinie lub wiersz na jego cześć ratowały autora od więzienia i zesłania. A ludność Zachodniej Ukrainy, która nie znała takiego kultu wodza, oczywiście, dziwiła się zalewowi słów, które wychwalały Stalina. W regionie, gdzie przez tyle lat lała się krew za samodzielną Ukrainę, strasznym dysonansem na tle bratobójczej wojny brzmiały słowa pochwały: Kłaniamy się naprzód Porannemu słoneczku I całemu wojsku Krzewno*radzieckiemu. A jeszcze nisko kłaniamy się Wielkiemu ojcu Józefowi Stalinowi Za nasze wyzwolenie. (Literatura ukraińska. Klasa X, 1948 rok) I takie zmuszano uczyć dzieci, których bracia, siostry, ojcowie, matki byli albo zabici, albo wywiezieni na Sybir… Za pomocą podobnych do wspomnianego „pisarskiego desantu” działań do ideologicznej obróbki narodu władza próbowała zaangażować najbardziej utalentowanych twórców. A ci, nie mając prawa odmówić, zgadzali się, ale, zdaje się, wykonywali zadanie byle jak, formalnie, i, bojąc się być zupełnie szczerymi nawet z przyjaciółmi, zalewali czasem własne sumienie wódką… Słowem, tamten pisarski desant 1950 roku był skazany na porażkę.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Na białym świecie nie będziemy ostatni

Wołodymyr BROWCZENKO Bratu z okazji wydania zbioru „Pieśni ludowe w zapisach Pawła Browczenki” Wielki Boże nasz, który jesteś, Daj siły i wolność rodzimemu krajowi! Od dziecięcych lat znajome głosy — Bezmiar świata pieśniarskiej piękności — Ja i do dzisiaj w duszę przywołuję. Po wszystkich kątach kwitły wieczorne chóry — Do końca wieku tego nie zapomnieć, — Nie zabiły wojen ich, głodomory, Nie zagłuszyła okupantów furia. Oracze stuletni, i żniwiarze, I młodzi śpiewali, i starzy, Natrudzeni w stepie oraz w ogrodzie. Miłość i tęsknota pragnęły gwiazdy, I niebiosa jaśniały od melodii. Śpiewali na weselach i chrzcinach, Serhij I. TKACZENKO, laureat Międzynarodowej nagrody im. W. Wynnyczenki (USA) Drogi mój przyjacielu, bracie Sawaofie, W chmurze twojej czupryny — śnieżycy puch. A ty wciąż przędziesz czarnobrowe strofy Tak, że aż w piersiach zamiera duch. Takimi słowami rozpoczął kiedyś swój wiersz-dedykację dla Wołodymyra Browczenki jego brat po piórze Hryhorij Bułach i nie pomylił się: jeszcze niedawno, zdaje się, czytałem przejęty podsumowującymi finałowymi motywami zbiór W. Browczenki „Jutro przyjdę”, a już w moich rękach nowa jego książka, która ma wymowny tytuł „Błogosław się, dniu nadchodzący”. Pamiętając żałosne, momentami nawet apokaliptyczne nastroje poprzedniej książki poety, z pewną obawą otwierałem nowy jego zbiór, bojąc się przeczytać w nim kolejną porcję „płaczu Jeremiasza”, które ostatnimi czasy stały się charakterystyczną cechą książek i artykułów wielu naszych pisarzy, i nie tylko w podeszłym wieku. Oczywiście, żałosne tematy od czasu do czasu przebijają się u poety, — a dokąd od nich uciekniesz, kiedy domowe wieści nierzadko przypominają depesze z frontu, gdzie przebieg walk z coraz bardziej bezczelnym agresorem nie daje, niestety, podstaw do optymizmu: „Na ducha ukraińskiego zarzucają pętlę”, „Kruki siedzą na ukraińskim drzewie”, „Cierpi lud, szaleją tymczasowi”, „Z telewizora znów zdobywca bezczelnie mówi”, „Buturlinowie przyjechali do nas”. Lecz w nowym zbiorze podobny rozpaczliwy minor nie jest dominujący. Wyraźnie brzmi w nim temat spokojnej, niemal biblijnej pewności we własną rację, którą poeta formułuje w następujący sposób: „Ja do was w Słowie powrócę”. W jednym z wierszy on py- A to i po pracy, bez okazji — Na przekór nieprawdzie przybłęd! — Urodziły się te pieśni nie w Palestynach, A tam, gdzie zagnieździł się nasz naród. Ty je usłyszałeś, mój bracie, na wiosnę I wysiałeś ziarnem na nutowej pięciolinii. Dopóki żyć będą te złote pieśni, Na białym świecie nie będziemy ostatni. Dyptyk na alarm I Na majdanach harcują błazny. U grubasów po brzegi pychy. Od salutów nagle ze strachu W niebiosach umierają ptaki. A impercy znów eseseryzują, W świątyniach rządzą nie nasi popi, I przygotowują obcy reżyserzy Nam nieszczęścia na góry i stepy. Oj, świty moje czarnobrowe, Brońcie się, bo idzie nienasycenie. Oj, trawo-murawo, murawiowy Już gotowe ciebie skosić… II Bratankowie głupogłowi, Bądźcie mądrzy i zdrowi W czynach, postępie, w mowie, Nie tłuczcie się, jak w plewach, Umierajcie od miłości, A nie w bójkach o grosz Czy o wille luksusowe I nie męczcie ledwo żywej Naszej marii światowej… Utopieni w omamie. Ukraineczka — na granicy. Triumfują wrogowie, Zaganiają wolność w klatkę. Otwierajcie, bracia, oczy I w walce ją kochajcie. * * * Otoczenie znów zielenieje. Wkoło zachłanni wyzyskiwacze. Już i na Chutorze Nadziei Zamilkły dzisiaj słowiki. Już bezwolni z rozpaczy Ojcowie, siostrzyczki i bracia, Bo obsiadają czarne kruki Niedozburzone chaty. Kto nas ze snu rozrusza? Gdzie suwerenny ten „gwarant”, Co poratuje grzeszne dusze, Które plądruje okupant? Wieś moja, stepy bezkresne, Moje cierpienie i eden, Nas zdobywca nie pokona, Kiedy gromadnie na bój pójdziemy. Mistrzowie od sztuczek i nauk, A nie niewolnicy przy pługu! I nie zapomniały nasze ręce, Jak naostrzyć obuchy. Iwanowi — na pamiątkę Nie smućmy się, Iwanie! Chruń do Słońca nie dostanie… „Groza grozi na nożach Na dalekich rubieżach…” I do dzisiaj ta ballada — W dniach nowych mi radość. Bo twoja nieśmiertelna rymowana Nie zastała pod drzwiami W podobie żebraka, A nieprawdę dostrzega, Do niewoli nie przywyknie! Więc pora kruszyć okna, Bić mordy obwiesie Wszechludzkim rozruchem. Gnom nie zrobi z nas niewolnika, W niebie skrzydeł nie odrąbie. Niegowojące sny Co noc mi, staremu, śni się droga do domu, step, od jaru do jaru, od lasopasa do lasopasa, i matka cierpiąca — na nim. Pole moje, ty nie dzikie, po prostu dla przybłędnych karłów za wielkie, zimą, wiosną i w roztopach lata naszą krwią i potem polane. Mamusiu! Ja już do ciebie biegnę, podpłomyk przyniosę i pomogę wyprostować się na chwilę od ziemi, i pocałuję twoje odciski. Ty pogłaszczesz moją niepokorną czuprynę i przeżegnasz, aby nie pokonała zguba… A w niedzielę, kiedy nie każą na pańszczyznę tymczasowi, Da Bóg, zaśpiewamy na chórze w cerkiewce. Panie! Osusz nasze łzy, przyjmij skruchę, osłoń nas na godne życie. — nie zapomina nazwać także — „kałamarza”, „papieru” i „pióra”. Ważne szczegóły, jeśli uwzględnić, że „Wędruje on z historii narodu, // Jak nieśmiertelna myśl, w przyszłość. // Jak nienasycone pragnienie prawdy i wolności… // Stuletniość nasza, mądrość, dobroć”. W ostatnich wierszach rozdziału wstępnego Kozak Mamaj, zajechawszy w to podwórze, gdzie w swojej ziemiance „mędrczył” Gwiezdny człowiek, zobaczył światło, które „strumieniło” spod ziemi „w przestrzeń niebios”. Światło, do którego Kozak ze swoim Koniem mieli „wyższy pietyzm”. Podróżnicy jedynie „zajrzeli pod klapę”, a co oni tam zobaczyli — poeta nie mówi, zaznaczając, że „pierwszemu rozdziałowi nadszedł koniec” i że rozpoczyna się „mamajada”. Taki intrygujący początek powieści w wierszach, na którym kończy się nowy poetycki zbiór W. Browczenki, przypomniał mi nie mniej intrygujący finał jeszcze jednej epopei o jeszcze jednym naszym półliterackim/półdokumentalnym bohaterze. Chodzi o chołodnojarskiego atamana Czarnego Worona z powieści o tym samym tytule w prozie Wasyla Szklara, przygody którego także kończą się na tym, że on, uciekając od prześladowców, znika w klasztornej piwnicy, „zamurowując” granatami wejście do tej tajnej kryjówki. Nie wiemy, jakim stanie się w następnych rozdziałach powieści W. Browczenki jego Kozak Mamaj, jednak wiemy, jakim stał się w poprzednich rozdziałach powieści W. Szklara jego Czarny Woron. Wspólnym dla utworów obu pisarzy jest motyw podziemia, skąd „powieje ogień nowy” i „światło prawdy zaświeci”. Temat podziemia, który zawsze był obecny w naszym życiu w ciągu całej gwałtownej historii, nagle nabiera nowej ostrości i aktualności. Znowu wszystko — jak w ciemne czasy katakumb? Znowu wszystko — jak w dzikie wieki Ordy?

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Błogosławieństwo nadchodzącego dnia

jeszcze o spotkaniu ze Świętym Mikołajem, kiedy to „spojrzeli sobie w oczy”, a poeta poprosił go, by szedł między ludzi i ogrzewał ich „w straszne chłody”. Oczywiście nie chodziło tylko o naturalne zimowe mrozy. Poeta jest przekonany: cokolwiek by się nie działo, „Wigilia nadejdzie”, choć wie, że „Ukrainie znów daleko do celu”. Swoją pozycję deklaruje jasno i bezkompromisowo: Póki chodzę po swojej ziemi, — Nie liczcie na to! — nie będę milczał. Przeciw wam, oszalali najeźdźcy źli, Ojczyste słowo postawię na straży. W dość nieoczekiwanym formacie zabrzmiał w nowej książce organiczny dla twórczości W. Browczenki temat szewczenkowski — w autorskim przekładzie fragmentu poematu kazachskiego poety Chamida Jergalijewa „Mój ziomek”. Tarasa Szewczenkę, któremu Kazachowie na pożegnanie darują swój narodowy instrument muzyczny kobyz (kobzę!), ten kazachski poeta nazywa — „nasz bogoburca Kobziarz”. Myślami turkmeńskiego poety Annaberdy Atabajewa, dla którego największą świętością jest również „rodzinny step”, W. Browczenko przekazuje swój obecny niepokojący stan ducha: „Szukasz słów i nie znajdujesz słowa, // Wokół stołu chodzisz znów i znowu”. Jegoż wersami — we własnym ukraińskojęzycznym przekładzie — nakreśla swoje duchowe poszukiwania: „Jest chaos pierwotny — // Tylko dźwięk. // A słowo gdzie?”. Bardzo znamienną wydaje mi się okoliczność, że swoją nową książkę W. Browczenko kończy pierwszym rozdziałem ze swojego poematu dygresyjnego „Mamaj i Gwiezdny człowiek”, który od dawna nosi w swoich zamysłach, lecz, jak sam przyznaje, przez życiowy wir wciąż brakowało ducha i sił, by go zrealizować. Pod „Gwiezdnym człowiekiem” poeta ma na myśli Jurija Kondratiuka (O. H. Szarheja), który na początku lat 20. ubiegłego wieku mieszkał w rodzinnej miejscowości poety Małej Wysce, już wtedy potajemnie w swojej ziemiance opracowując plany lotu na Księżyc. W inauguracyjnym rozdziale tego poematu mowa jest o Kozaku Mamaju, który przywędrował ze swoim nierozłącznym Konikiem w małowyśczańskie stepowe strony akurat w te lata, kiedy już „…dołami i górą // Odbrzęczały kule i szable”, ale — „Jeszcze w jarach poruszały się cienie // Echa bratobójczej wojny”. Po krwawych wstrząsach, spowodowanych zewnętrzną agresją i wewnętrznymi sporami, kraj powoli przychodził do siebie i zaleczał rany: Odwirowały za horyzont taczanki, Nikt nie doganiał i nikt nie uciekał. Na białym szczycie stepowianka Ocalałego czekała wojaka. Kozak Mamaj występuje jako ludowy obrońca, któremu przychodziło nie tylko grać na kobzie, ale i „szablą służyć”. Kreśląc jego portret, poeta spośród zwykłych atrybutów — „fajeczki”, „szabli”, „muszkietu”, „prochownicy” i „karafy”

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

bursztynowe dymy palących się liści pod smutnym echem upadków — napełnionych ciężarem dojrzałości jabłek… A teraz — zima… Śniegi… Zimno… Kiedyś już pisano: …Mój poranek zaczyna się od spojrzenia na gałąź, która wisi na żółto-blado-zielonej ścianie w małym pokoju — obraz chorej malarki, równie chorobliwy i niepokojący, ale na tyle zmagnesowany pięknem, że dotyk oczu do niego napełnia jeszcze pustą po śnie duszę iluzją harmonii, której i na świecie nie znajdzie się. O różnych porach roku ta gałąź różnie patrzy mi w twarz. Ona ani trochę i niczym nie przypomina żadnej ze swoich artystycznych sióstr w moim domu, a jest ich tu niemało… Ale ona jest taka — jedyna… Podarowana w Wielką Sobotę jako znak pożegnania, ona swoim białym kwieciem — nad czernią giętkich, niepojętych, nierealnych przeplotów nadłamanych gałęzi — obsypuje domową przestrzeń i mój rozpalony mózg chłodem dystansu i wyobcowania od wszystkiego, co wokół. A razem z tym obejmuje arytmicznym oddechem namiętności, żarem bliskości i długim milczeniem osłabienia, które następuje po tym… Obracam się do okna — tak samo białego w śniegach, jak ta gałąź w kwieciu. Tam poruszają się cienkie sploty wierzbowych łóz, które już wypłakały swoje i tylko cicho dzwonią świeżym drżeniem zamarzniętych pragnień. “Miau…”, — znienacka, jakoś natarczywie, z niedługiego milczenia odezwała się kotka. “Cicho…” — poprosiłam ją, pogłaskawszy nastroszoną sierść czoła, i pokazałam ręką na obraz. Dziwne, ale Najda zamilkła i jakby przywarła oczami do ściany. Na ścianie — świeciły migotliwe cienie. Mistycyzm… Przenoszę wzrok. Gałąź patrzy mi w ślad, a ja plecami czuję jej żarliwy uścisk. Coś kłuje pod lewą łopatką. Wtedy wchodzę do dużego pokoju. Dużo cieni i jeszcze więcej ciszy. Na półkach między mnóstwem już niemłodych książek błyszczą młode szyby nieistniejących okien — akwarelowe miniatury tejże samej malarki: złoto słonecznikowej samotności; fiolet samotności przygrobkowych kwiatów — chrupiących, niewybrednych i wesołych w dziwnej żywotności floksów; przekrzywione pęknięcia ścian i szarość rozbitych domów; surowa wykwintność gotyki austriackich zabudowań i zapomnienie niemrawych chałup w rodzaju jednej, porzuconej pośród stepu i gromów niebieskich; i zdziwiony, całkiem oddzielony od wszystkich półkowych krewnych — jeden na błękitno-białym tle pod śpiącym czarnym morzem i grubym, z czterech desek, podobnych do czterech trumien, stołem — zimowy krzew… Absolutne niepołączenie tych obrazów tworzy niesamowitą spójność, jak na cmentarzu wcale nie razi wesołe ćwierkanie jakiegoś ptaszka nad zarośniętym, zasypanym przywiędłym liściem grobem, gdzie nawet nie wiadomo kto spoczął na wieki. Tak oto — prawie rytualnie — chodzę każdego ranka od półki do półki, od obrazu do obrazu, i tylko telefon powraca mnie w świat rzeczywistości, gdzie oprócz jednego głosu nic już nie porusza… O, moja Siedzibo! Moja swobodnie płynąca wiecznotrwała rzeko… W dźwiękach tego głosu — echo tajemnic gałęzi, dachów i floksów, słoneczników i stepu, i maciejek, i nasturcji, i… zimowego krzewu — sprężystego, wiotkiego, elastycznego, dopuszczającego do siebie i nie wypuszczającego zarazem. Jego cienkich gałęzi-łóz dotykał śnieg, jak siwizna — młodych włosów. Słyszałam chłód, który ostro przebiegał od skroni do skroni, i suchy trzask, jak szelest na posypanych drobnym żwirem cmentarnych ścieżkach, kiedy stąpają po nich stare nogi… Jakoś nieświadomie obejrzałam się… Przed oczami przemknęły dwa cienie, dwie żywe ruchliwe sylwetki: nieznajomy mężczyzna prowadził za uzdę małego osiołka; za nimi biegły dzieci. Naraz osiołek zniknął. Tylko zadzwoniła uzda i nie wiadomo skąd dobiegł wzburzono-przyciszony chryp: “Platero… Mój drogi Platero… Widzisz nas, prawda? Widzisz, jak niebo i ziemia zlały się w bezdennej jasności w jeden oślepiający kryształ? A tam na strome zbocze wspinają się siwiutkie babcie… Patrz, Platero, jak ufnie niosą one swoją starość naprzeciw życiu… A w śniegu bzem kwitną osty… A starcze ręce ostrożnie rozsuwają powietrze i słuchają, jak odstępuje chłód… Platero, podnieś się tutaj… rozpoznajesz swój ogród? Widzisz, jak zauroczone przez krzaki biegną dzieciaki? A krzaki obsiadły kwiaty i lekkie stadka białych motyli… Widzisz… widzisz…” To był głos samego Jiméneza. Wydawało mi się, że naprawdę słyszałam go. A może i nie wydawało: Dom swój obchodzę… Czy śnię… Siwy… dusza ledwie nie płacze. Znów się rozglądam… wszystko tu To samo, lecz inne… jednakże… Za oknem przelatywał śnieg. Powoli płynął czas. Coś budziło się na skraju serca. Najda milcząc, przez szyby, skupiona obserwowała świat Boży. W pokojach świeciła cisza, w której słyszało się oddech mojej wiecznej rzeki. Snowało się słowo… Opuścił mnie chłód. Zaczynał się pierwszy dzień Bożego Narodzenia…

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Tu nie istnieje zapomnienie… …

Tamara SEWERNIUK, Czerniowce Ma Platera… Mam wrażenie, że zeskoczył ze stron książki Ramona i zadomowił się u mnie, jak u siebie w domu. Teraz nas jest troje: Platero, Juan Ramón Jiménez i ja. Ledwie napisałam te wiersze, a za plecami nerwowo miauknęła Najda. Wyrzut w jej szeroko otwartych oczach ukłuł mnie jak dotyk obudzonego, a dokładniej, rozdrażnionego sumienia. Rzeczywiście: jak mogło się stać, że jakiś nieznany hiszpański osiołek Platero tak nienatarczywie, ale nieuchronnie wysunął jej Kocią Wysokość na dalszy plan mieszkaniowej przystani?! Najdo, Najdeczko… — pochlebnie zaglądam w te wyrzucające oczka — to wcale nie jest to, co myślisz… Nic ci nie grozi, bo Platero to istota wirtualna, a ty jesteś żywa, ciepła, tu… No posłuchaj… „Mjau…” — powiedziała kotka i, obrażona, zamachnąwszy wspaniałym ogonkiem, dostojnie minęła nas wraz z wirtualnym Platerem i samotnym Jiménezem, samodzielnie układając się pod kanapą w małym pokoju mojej siedziby. Dziwne… — pomyślałam — dla nich nie ma żadnej wirtualności, inaczej jak by Najda wyczuła, o czym piszę… A właściwie o czym piszę? Młode twórcze pokolenie naszego miasta postanowiło wydać swoistą antologię — mieszkanie w losie pisarza, pracy, życiu — coś w rodzaju zaproszenia czytelnika do pracowni twórców słowa. Nie lubię określenia „mieszkanie”. Dla mnie bliskie są: „chata”, „osada”, „przystań”, „schronienie”, no, może jeszcze — „dom”. Ale odkąd tu jest Najda, to gdziekolwiek bym była, wracam nie do „domu”, lecz — do domu… Ten jej dzisiejszy nieoczekiwany wybryk odsłonił mi jeszcze jedną życiową prawdę: na tym świecie naprawdę nie ma miejsca na wirtualne rozmowy, jak zapewne i na samych „wirtualnych”… Do swojego ulubieńca Platera wyjątkowy Jiménez zwracał się jak do najdroższego przyjaciela, rozmówcy, mądrali. Obiecywał mu, że jeśli ten umrze wcześniej, pochowa go pod gęstą, rozłożystą sosną w tym ogrodzie, który osiołkowi za życia podobał się najbardziej. …Ty, mówił do niego Ramón Jiménez, pozostaniesz obok cichego i radosnego życia. Dookoła będą bawić się chłopcy, a dziewczynki pochylać się nad haftem. Usłyszysz moje wiersze, podyktowane samotnością… I świeciło nad nimi, i świeci do dziś bezkresne niebo, śpiewają ptaki, padają deszcze, zamiatają śniegi. Śniegi… Mroźny poranek. Patrzę w okno. Tam, naprzeciwko, na zastygłych kasztanowych gałęziach kulą się z zimna wrony. Coś między sobą krakają. Szkoda, że nie rozumiemy ich krakania i często obrażamy czarnoskrzydłe, zwracając się do jakiegoś zbyt gadatliwego gaduły: „Nie kracz!”, albo przestrzegając siebie przed niewidzialnym nieszczęściem: „Nie wykracz!..” A przecież one też… Boże stworzenia. „Mjau…” — znów odezwał się jej, jakby już uspokojony głos Najdy. Wypełzła spod kanapy, otarła się o nóżkę krzesła, na którym przysiadłam do pracy, i zmusiła mnie, bym odwróciła wzrok od srebrnej szyby. Zamiast tego niewyczuwalne wewnętrzne fale przeniosły nas do odległej-bliskiej rodzinnej chaty, podwórka porośniętego rozchodnikiem, zmroku pachnącego lewkonią, aż ścisnęło w piersiach: Starokostiantyniw, Chmielnicczyzna… Podole… Ikopot… Życie naciągnęło zimową wstążkę, Rozpostarło pajęczynowy ślad. Jak ci się płynie, rzeczko moja, tyle jesieni, wiosen i lat? Chrzciłaś mnie jeszcze jako dziecko, poiłaś mnie, by rosły moje dni… Jak się wiedzie twojemu płynnemu napojowi? Co dzieje się tam, na twoim dnie? Kto są twoimi chrzestnymi towarzyszami? Czy, jak ja, jesteś tak samo samotna? Trzcina szeleści… lecz na żadne z pytań nie ma odzewu. Inny świat, choć zaszczuty męczennik, inny nurt, lecz bez wioseł i świateł. Tylko zmarszczki na skręconych falach, złociste, jak skrzydełka pszczół… …Słowo poruszyło się. Nie ja nim, lecz ono opanowywało mną… natarczywie, nieustępliwie, żądnie władzy. Nie stało sił, by się sprzeciwić. — Posłuchaj, Najdochko!.. — kotka skoczyła na nie do końca piśmienny stół, zaszeleściła papierami i nastroszyła uszy: Tak obficie tu kwitną bławaty, nasze podwórze pozostało młode. Nie wiem, co ci powiedzieć, — minęło wiele lat i zim. Dusza moja jest przykuta do ścian, na nich — pieczęć przeżytego. Nie możesz mnie usłyszeć, wszystkie moje słowa milczą. Los położył ich na szafocie, zabrawszy ciebie w niebyt, lecz tu nic nie stało się prochem, tu nie istnieje zapomnienie. Tu jest święta oś — moja rodzina, stąd mój szlak poszedł w świat. Tu zaczynała się Ukraina dla mojego serca… I — miłość. Kwitną bławaty przy chacie, na chwilę, zdaje się, podwórze zemdlało. Nie wiem, co ci powiedzieć… Milczę. Usłysz mnie bez słów. …I zima, i daleka rodzinna chata… i Najda, i zadziwiające okno mojego obecnego przystanku, i Ramonowy Platero — wszystko to splotło się i zlało w tę żywą całość, za którą naprawdę nie ma ani popiołu, ani prochu, ani mgły, ani oparów… Tak jest teraz zawsze — przez moje czerniowieckie dziesięciolecia i własny dom, już nie ojcowski, który dla mnie i tak pozostaje Chatą, choć to dziewięciopiętrowy budynek, dwa pokoje i w nich zupełnie nie wirtualni mieszkańcy… tak wielu ich na półkach bez szklanych krat. Stoją, przybyli z różnych czasów, epok, światów, krajów… Oddychają swobodnie, hojnie otwierają swoje włości, zapraszają do siebie w gości, ufnie dzielą się tradycjami, mękami i radościami, troskami i wiarą, wątpliwościami i nadzieją… Szczęście! Tyle i takich rozmówców! Ale… dlaczego jednak jest smutno? Być może dlatego, że w pięknie, w miłości, w szczęściu zawsze jest smutek i niepokój. Jak dotyk ust niewidzialnego Boga, który do ciebie mówi, a ty nie rozumiesz — co… I chłodny dreszcz niepokoju przebiega wszystkimi twoimi komóreczkami… Czasami wydaje mi się, że z tych książkowych półek, ze ścian, okien, sufitu do mnie płynie rzeka z odbiciem tego, co nie przemija, a ci, którzy są w tym nieprzemijaniu — żywi… A może wcale mi się nie wydaje… Mój dom — rzeka wieczności. Z jej głębin — krąg za kręgiem — wynurzają się, obejmując, a może raniąc duszę, zmiennie-wrażliwe obrazy: to zielonofalowe zatoki traw przeniknięte słońcem, to różowonóżny jedwab dzikiej róży kwitnień, a to

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Ołeksandr Ołeś i sumska „Proświta”

Wydawnictwo Państwowe” przy wsparciu N. Ch. Onackiego, już dyrektora muzeum sztuki, wydało w dwutysięcznym nakładzie dramat O. Ołesia „W drodze do Bajki”. Swego czasu w Sumach z Ołesiem spotykał się działacz „Proświty” Hnat Chotkewycz, który czytał wykłady na kursach nauczycielskich. Wielokrotnie odwiedzała dom Kandybów w Sumach znana poetka Ołena Żurływa oraz jej siostra Kateryna Wysznyćka, które znały Ołesia i jego siostry — Mariję i Hannę jeszcze z Kijowa i które pozostawiły o tym swoje wspomnienia. Już w latach 20. XX wieku były one pod wrażeniem zbioru obrazów Onackiego w miejscowym muzeum sztuki. Kiedy w 1929 roku przerwało się pełne cierpień życie matki Ołesia, w ostatnią drogę odprowadzał ją druh syna N. Ch. Onacki, którego jako wroga ludu rozstrzelano w Połtawie w 1937 roku. Rodzinny brzeg, do którego tak tęsknił O. Ołeś, zniknął w Pradze w 1944 roku, kiedy jego syna Ołeha Olżycza zakatowali hitlerowcy w obozie Sachsenhausen w czerwcu 1944 r. To fatalnie odbiło się na zdrowiu O. Ołesia. Zmarł 22 lipca tego samego roku. Lecz po śmierci O. Ołeś mimo wszystko powrócił do rodzinnego domu w Sumach. Tam w 1988 roku ustanowiono tablicę pamiątkową, którą przywiózł przewodniczący Towarzystwa Języka Ukraińskiego (od 1989 r. „Proświta”) poeta Dmytro Pawłyczko oraz syn Ołesia — Ołeksandr Kandyba z Pragi, który tak i nie nauczył się ojczystego języka swojego ojca. Na otwarciu tablicy pamiątkowej — pisała miejscowa prasa — występowali poeta Dmytro Pawłyczko, w języku czeskim syn poety, nauczyciel języka ukraińskiego i literatury w szkole średniej nr 4 Borys Manżeła, który przyprowadził swoich uczniów, aby nie przerywała się więź pokoleń „Proświty” szkoły, która w różnym czasie dała trzech przewodniczących tej sławnej organizacji: Nykancora Onackiego (1913—1932), Semena Sapuna (1941—1942) oraz Borysa Manżełę (1998—2005), dzięki któremu ta szkoła stała się ukraińskojęzyczną. Borys MANŻEŁA, m. Sumy N Odpowiedzialny sekretarz Iryna SZEWCZUK Wydział pracy oświatowej Nadija KYRIAN 270-55-57 Wydział kultury Mykoła CYMBALUK 279-49-47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Łamanie komputerowe Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Korespondent Ulana WOLIŁOWSKA Dyżurny redaktor Nadija KYRIAN Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 1 8 Nasz rodak poeta O. Ołeś w swojej autobiografii pisał: „W Mikołajowskich zakładach (obecnie Wielko-Żowtnewy cukrownia pod Sumami) musiałem przez 3 lata pracować jako praktykant jako student Charkowskiego Instytutu Weterynaryjnego i byłem jednym z organizatorów teatru oraz występowałem w różnych sztukach. A fascynacja teatrem zaczęła się jeszcze w Dergaczach pod Charkowem, gdzie uczyłem się w szkole rolniczej”. Zimą, bez namysłu — pisze poeta — szedłem 12 km, aby zobaczyć jakąś ukraińską sztukę. Mieszkanie w Charkowie, centrum kulturalnym Słobożanszczyzny, trochę uprzyjemniało nielubianą przez niego naukę. Ołeś fascynuje się teatrem, dużo czyta, poznaje rodzinę pochodzącego z Sum Alczewskiego, który w domu zorganizował oświatowe kółko szewczenkowskie i w swojej posiadłości ustanowił po raz pierwszy na Ukrainie popiersie T. H. Szewczenki. Kiedy w 1903 roku w Połtawie otwierano pomnik I. P. Kotlarewskiemu, Ołeś poznał tam wybitnych działaczy ukraińskiej kultury. Dlatego po Połtawie — wspomina jego siostra — Ołeś po raz pierwszy zaczął pisać wiersze po ukraińsku: „Młode lata — to burzliwy potok. Nie straszne im ani fale, ani góry…” Choć od 1907 roku Ołeś pracuje w Kijowie, to dusza pragnie do Sum — do rodzinnej matki i siostrzyczek. Okresowo miesiącami mieszka w Sumach, pisze wiersze, poznaje miejscową inteligencję, w szczególności działacza „Proświty” N. Ch. Onackiego, nauczyciela rysunku i kaligrafii w Sumskiej Szkole Realnej i korpusie kadetów. Obok szkoły realnej do dziś stoi dom pamiątkowy matki poety. Przyjazne stosunki już znanego poety, autora kilku tomików z działaczem „Proświty” N. Ch. Onackim również określał wspólny udział w miejskich wydarzeniach „Proświty”, razem przyjaciele byli na zebraniach z okazji 50-lecia śmierci T. W centrum: N. Ch. Onacki (po lewej) oraz O. Ołeś. 1911 rok Szewczenki. Ołeś pochlebnie wypowiadał się o obrazach i rysunkach nauczyciela o tematyce szewczenkowskiej, wspierał go także jako poetę. Swoją pracę oświatową Onacki rozpoczął jeszcze w Lebedynie. Tam też pojawiły się (1906—1913) pierwsze publikacje wierszy w czasopiśmie „Ridnyj kraj”, w almanachach literackich, w antologii „Ukraińska muza”. Są to poezje „Z niewoli”, „Cierniowy wieniec”, które czytał w miejscowej „Prośvicie”, którą nazwał kółkiem szewczenkowskim po wyjeździe do Kaniowa i Kijowa. Oprócz rysunków, w Kaniowie N. Ch. Onacki sfotografował rodzinę W. O. Jadłowskiego — strażnika grobu Tarasa Szewczenki. W 1920 roku kieruje komisją ds. budowy pomnika T. Szewczenki w Sumach (otwarty w 1927 roku, autor I. P. Kawaleridze). W 1925 roku zorganizował komunę „Nowy świat” we wsi Worozba w rejonie lebedyńskim. Wiele zrobił dla zbadania rodzinnego grobowca Chruszczowów we wsi Lyfyne, gdzie przebywał Szewczenko. Onacki tworzy rysunki pejzażowe oraz utwór „Chata na Tarasowej górze”, które wyszły jako pocztówka. Wraz z przeprowadzką do Sum jego praca oświatowa i przyjaźń z O. Ołesiem trwają. Aż do groźnego 1919 roku, kiedy O. Ołeś na zawsze opuścił Ukrainę, która krztusiła się krwią. Najpierw mieszka w Austrii, gdzie spotyka się z byłym działaczem „Proświty” i inspektorem edukacji okręgowej Jurijem Sambrosem, który również wyemigrował do Niemiec. Spotykali się w Berlinie, dokąd jeździł O. Ołeś do komitetu pomocy uchodźcom. Do domu w Sumach Ołeksandr Ołeś powracał tylko swoimi utworami. Być może dlatego w 1921 roku Sumska filia „Wszechukr- Witamy! Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki za znaczący wkład w sprawę ukraińskiego odrodzenia narodowego, budowę i wzmocnienie państwa ukraińskiego, utwierdzenie języka państwowego, działalność oświatową nagrodziło Ogólnoukraińską nagrodą im. Borysa Hrinczenki Tamarę Iwaniwnę SMALKO, nauczycielkę języka ukraińskiego i literatury, przewodniczącą podstawowej komórki „Proświty” we wsi Nyżnoduwansk w rejonie swatowskim obwodu ługańskiego oraz Ołeksija Serhijowycza RYZNYCZENKA, pisarza, członka Odeskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Prasa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301218 Nakład w maju — 25 500 Pawło MOWCZAN 4 820095 780016

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47, Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks)

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин