Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki. Uwaga subskrybenci! W związku z długimi świętami, skomplikowanym harmonogramem pracy drukarni, służb dostawy i rozpowszechniania wydawnictw drukowanych, następny numer „Słowa Proświty” (19) ukaże się w czwartek 16 maja 2013 r. WOLA SZEWCZENKI. ALBUM RODZINNY. Dobrych i jasnych Świąt Wielkanocnych!
Машинний переклад
Drodzy nasi czytelnicy! Redakcja gazety „Słowo Proświty” szczerze wita każdego z Was, Waszą rodzinę, Wasze błogosławione strony z okazji świąt wielkanocnych! Życzymy, aby czysta i wzniosła radość Zmartwychwstania Pańskiego stała się stałym nastrojem Waszego domu, przyniosła do niego szczęście, zdrowie, dobrobyt, otworzyła drogę Bożej łasce na święta i na przyszłość! Nowych osiągnięć w Waszej zawodowej i pełnej poświęcenia działalności proświtańskiej, w zachowaniu i pomnażaniu ukraińskich tradycji! Bożego błogosławieństwa dla każdego z nas i dla naszej Ukrainy, dla naszych rodziców, dzieci i wnuków! Niech wszelkie nieczyste siły rozpierzchną się od wielkanocnych dzwonów i wspólnej modlitwy, niech wiosenne odrodzenie dotknie każdego z nas, naszego społeczeństwa, naszej Ojczyzny! Smacznej baby wielkanocnej i Bożej łaski! KOST ŁAWRO: TO MOJE ŻYCIE
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Zdjęcie „PiK” władze wraz z oligarchami miejscowego pokroju przepychają „decyzje ludowe” — o kolejnym podziale ziem w strefach chronionych, o bardziej niż dziwnych „przekształceniach” placówek medycznych, imitując tak zwaną reformę medyczną, o „optymalizacji” sfery socjalnej w ogóle. Frakcje opozycyjne rady obwodowej milcząco obserwują to bezprawie. Nikt nawet nie złożył zapytania: co to jest, niegospodarność czy korupcja? A wyborcy to wszystko widzą. Tak samo, jak i to, kto reprezentuje na miejscu, w obwodach, siły opozycyjne. W wielu przypadkach są to ludzie mało autorytatywni, mówiąc delikatnie… Ukraina powstanie, i to nie tylko do akcji, ale w pełnym wymiarze, tylko dzięki potężnemu ruchowi opozycji parlamentarnej wraz z pozaparlamentarną. Tylko razem! Akcja 18 maja w Kijowie będzie bezterminowa. Na Ogólnoukraińskim Zjeździe aktywistów ruchu obywatelskiego „Wspólna Sprawa”, który odbył się w Kijowie 27 kwietnia 2013 roku, podjęto decyzję o rozpoczęciu 18 maja bezterminowej akcji protestacyjnej z żądaniami natychmiastowego przeprowadzenia wyborów prezydenckich i parlamentarnych, a także uwolnienia wszystkich więźniów politycznych. Do organizacji bezterminowej akcji „Wspólna Sprawa” stworzyła sztab koordynacyjny, do którego mogą zwracać się wszyscy chętni, aby pozostać w Kijowie po wiecu opozycji parlamentarnej „Powstań, Ukraino!”.
Машинний переклад
Petro ANTONENKO. Zacznijmy od liczby uczestników, wokół czego w innych miastach obserwowano całe kryminały. Tym razem wszystko było proste i jasne: milicja, która wcześniej zaniżała liczbę uczestników akcji, była prawie dokładna. Podana przez nią liczba 2 tysięcy nie była dużo mniejsza od realnej: dawny Plac Czerwony w centrum miasta, gdzie odbywały się i 10-tysięczne wiece, był zapełniony w jednej czwartej. Dwa i pół tysiąca uczestników — oto realna liczba, choć opozycja zwiększyła ją dwukrotnie. Miejscowe władze spokojnie odniosły się do akcji. I nieco dziwne było opublikowane dzień wcześniej przez partię „Swoboda”, a dokładniej przez jednego z jej deputowanych, rozpaczliwe oświadczenie, że władza przeszkadza w dowożeniu protestujących na akcję z rejonów obwodu, a nawet specjalnie rozpoczęła remont torów kolejowych między Czernihowem a Niżynem, odwołując kilka pociągów podmiejskich. W rzeczywistości jednak remont kolei między największymi miastami obwodu rozpoczął się na długo przed akcją i trwał dwa poprzednie tygodnie. Warto o tym powiedzieć, aby nie szukać czarnego kota w ciemnym pokoju, gdzie go w ogóle nie ma. Czernihów podczas Pomarańczowej Rewolucji wyprowadzał na ulice i place o wiele więcej ludzi. Dlatego lepiej byłoby poważnie przeanalizować sytuację, przynajmniej nie wyrzucać ludziom „braku aktywności obywatelskiej”. Jeszcze jeden bolesny dla obwodu i miasta temat — Czarnobyl. Przecież w Czernihowie akcja „Wstawaj, Ukraino!” odbywała się właśnie 26 kwietnia. Dlatego nie warto było ograniczać się tylko do minuty ciszy, którą rozpoczęto wiec na placu. Tego samego dnia, dzięki aktywności obywatelskiej, akcją protestacyjną czarnobylców pod obwodową administracją wyprzedzono urzędowy rytuał miejscowych władz z wyuczonym składaniem wieńców pod pomnikiem ofiar Czarnobyla. Prawdziwi czarnobylcy rano powiedzieli władzy wszystko: i o nieudolnej, prawie 30-letniej „likwidacji skutków katastrofy”, i o znęcaniu się nad czarnobylcami. Nie warto wyrzucać też bywalcom wieców — emerytom, że zgodnie udali się na ogrody i działki. Ziemia, w odróżnieniu od polityków, nigdy nie oszuka człowieka. Obecnie nie ma żadnych wątpliwości, że takie akcje są dziś niezbędne. Uczestnicy wiecu usłyszeli od liderów opozycji PRAWDĘ, a to jest potrzebne ludziom i skrajnie niepożądane dla uzurpatorów władzy. Liderzy frakcji opozycyjnych Rady Najwyższej — Arsenij Jaceniuk, Witalij Kliczko, Ołeh Tiahnybok — jeszcze raz wskazali na potrzebę natychmiastowej odnowy władzy w państwie. Wystąpienia wszystkich trzech polityków były konkretne, jasne. Ale, mówiąc o konieczności takich akcji, trzeba dodać: same w sobie są one niewystarczające. Uzupełnieniem takich desantów musi stać się codzienna praca opozycji w terenie. Na potwierdzenie tezy, ogłoszonej niedawno przez jednego znanego polityka: rewolucje robi się w stolicy, ale tylko na podstawie milionów, podniesionych przez rewolucję w całym kraju. Niedługo przed akcją odbyły się sesje rad miejskich i obwodowych. Przez „organy przedstawicielstwa ludowego”... Akcja „Wstawaj, Ukraino!”, która wreszcie dotarła i na północ kraju, do Czernihowa, pokazała, jak w lustrze, zarówno obecny stan społeczeństwa, jak i sytuację w obozie opozycyjnym. Występ aktora Czernihowskiego Teatru Młodzieżowego, zasłużonego artysty Ukrainy Wołodymyra Baniuka, który był reżyserem wieczoru. Właśnie za popularyzację twórczości klasyka Wołodymyr Baniuk swego czasu został pierwszym laureatem nagrody imienia Mychajła Kociubynskiego, głównego wyróżnienia literacko-artystycznego obwodu. Tego wieczoru na scenie filharmonii wystąpili aktorzy obwodowego teatru akademickiego im. T. Szewczenki, Teatru Młodzieżowego, akademicki zespół filharmoniczny pieśni i tańca „Siwerski klejnoty”. Do uczczenia jubileuszu dołączył się też Teatr Lalek im. Dowżenki, który wystawił dla dzieci premierę „Bajkowy świat Mychajła Kociubynskiego”, na podstawie utworów pisarza „Cho” i „Choinka”.
Машинний переклад
Petro Antonenko
25 kwietnia minęło 100 lat od śmierci Michajła Kociubyńskiego. Pamięć klasyka literatury ukraińskiej uczczono także w Czernihowie. Tutaj pisarz przeżył ostatnie 15 lat swojego niespełna 49-letniego życia i napisał najsłynniejsze utwory. Tutaj też został pochowany na starożytnej Boldynej Górze nad Desną, świętym miejscem Czernihowa jeszcze z czasów przedchrześcijańskich. Obok spoczywa grób jego żony Wiry Ustymiwny. Prawdziwym centrum zachowania pamięci o pisarzu, badań nad jego twórczością oraz ogólnie nad literaturą ukraińską i duchowością początku XX wieku jest obecnie Czernihowskie Literacko-Memorialne Muzeum Michajła Kociubyńskiego, znajdujące się w posiadłości, w której mieszkał pisarz. W dniu pamięci muzeum tradycyjnie zorganizowało uczczenie pisarza na jego grobie. Oddać hołd wybitnemu mistrzowi słowa przyszli przedstawiciele społeczności miasta, członkowie „Proświty”, którą Kociubyński organizował w Czernihowie w 1906 roku i której był przewodniczącym. Przyszli przedstawiciele twórczej inteligencji oraz władz – kierownictwo obwodowej administracji, obwodowej i miejskiej rady. Żałobną lityę na grobie odprawił proboszcz cerkwi Piatnickiej Kijowskiego Patriarchatu ojciec Myron. Jak zaznaczył w wystąpieniu przewodniczący obwodowej administracji państwowej Wołodymyr Chomenko, właśnie tutaj, na czernihowskiej ziemi, w pełni rozkwitł talent pisarza, którego utwory przetłumaczono na wiele języków europejskich. Trudno przecenić także ogromną pracę społeczną, którą prowadził Kociubyński przede wszystkim jako przewodniczący czernihowskiej „Proświty”. Była to działalność wydawnicza, biblioteczna, odczyty, wieczory poświęcone Szewczence, Frankowi, koncerty z udziałem Mykoły Łysenki. Gościnnie przyjmowało licznych odwiedzających Muzeum Kociubyńskiego. A w obwodowym centrum filharmonii odbył się wieczór literacko-artystyczny „Michajło Kociubyński: sto lat pamięci”. Był zbudowany na utworach pisarza, więc ze sceny rozbrzmiewało jego niepowtarzalne słowo. Między innymi także z ust jednego z najlepszych wykonawców tych utwo
Машинний переклад
Tetiana CYBA
„Natychmiast utworzyć Radę Narodową, aby w jedności parlamentarnej i pozaparlamentarnej opozycji obronić narodowe interesy Ukrainy” — proponują uczestnicy IV etapu Ogólnoukraińskiego Forum w obronie ukraińskiego języka i państwowości. Zdaniem uczestników przede wszystkim należy uchylić antykonstytucyjne ustawy, które zagrażają integralności Państwa Ukraińskiego. Są to ustawy „O referendum” i „O podstawach państwowej polityki językowej”. „Polityka i postępowanie obecnych władz świadczą o całkowitym, konsekwentnym ignorowaniu przez nie podstaw ukraińskich wartości narodowych. W ciągu wszystkich lat niepodległości Ukrainy naród nigdy dotąd nie stał tak blisko utraty swojej państwowości” — twierdzą uczestnicy Forum. Wezwali władze do zapewnienia pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego na całym terytorium Ukrainy oraz, angażując organy ochrony porządku, do zaprzestania działalności na terytorium Ukrainy organizacji i partii, które działają wbrew ustawom Ukrainy. Uczestnikami Forum są przedstawiciele Ukraińskiej Ludowej Partii, Ruchu Narodowego Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki oraz innych patriotycznych partii i organizacji społecznych.
Машинний переклад
W nocy 26 kwietnia 2013 roku w Parku Młodzieżowym w Charkowie nieznani wandale, najwyraźniej przygotowując się do sowieckiego święta okupantów „9 maja”, za pomocą ciężkiego sprzętu budowlanego zniszczyli Kamień UPA.
Pamiątkowy znak UPA ustawiono w Charkowie już w 1992 roku z inicjatywy patriotycznych mieszkańców miasta. Kamień UPA był tradycyjnym miejscem zbiórek charkowskich patriotów z okazji znaczących wydarzeń, obchodów ważnych dat historycznych i innych. Pamiątkowy znak UPA znajdował się w bezpośredniej bliskości wydziału rejonowego milicji Dzielnicy Kijowskiej w Charkowie. Stróże porządku nie mogli zatem nie widzieć działań wandali, lecz nie interweniowali i nie przerwali bezprawnych działań. „Dzisiejszy czyn wykonawców zamówienia obecnej władzy, a jej udział w zniszczeniu znaku UPA nie budzi wątpliwości, po raz kolejny potwierdza — u »antify Dobkina-Kernesa« zaczyna się agonia, która zakończy się prawdziwym ludowym powstaniem, które zmiecie tę ukrainofobiczną władzę — skomentował sytuację przewodniczący Charkowskiej Obwodowej Organizacji WO „Swoboda”, narodowy deputowany Ukrainy Ihor Szwajka.
Prasowa służba Charkowskiej Obwodowej Organizacji WO „Swoboda”
Машинний переклад
Rada Koordynacyjna Ogólnoukraińskiego Forum „W obronie języka ukraińskiego i państwowości” przeprowadziła 24 kwietnia swoje kolejne posiedzenie. Z referatami wystąpili współprzewodniczący RK: przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan oraz przewodniczący Ludowego Ruchu Ukrainy (NRU) Wasyl Kujbida. Pozostali uczestnicy wyrazili swoje opinie i wnieśli konkretne propozycje dotyczące rozszerzenia szerokiego ruchu oraz aktywizacji działań w obronie wartości narodowych. W podsumowaniu pracy Rada zatwierdziła projekty dokumentów: odezwę IV etapu Ogólnoukraińskiego Forum do narodu ukraińskiego; odezwę do opozycyjnych partii parlamentarnych i pozaparlamentarnych, stowarzyszeń społecznych o charakterze patriotycznym, związków twórczych, zawodowych i innych, a także rozpatrzyła plan zabezpieczenia logistycznego akcji Ukraińskiej Partii Ludowej (UNP) „Ostatnią drogą Kobziarza”. Podobnie jak na poprzednim posiedzeniu, mimo zaproszeń, przedstawiciele opozycji parlamentarnej nie wzięli udziału w pracach RK. Mykoła CYMBALIUK Przewodniczący Towarzystwa „Proświta” Pawło Mowczan po raz kolejny zwrócił uwagę uczestników na pogłębianie się działań obecnej władzy, nie w kierunku poprawy stanu gospodarczego kraju czy wzmocnienia jego międzynarodowego wizerunku, lecz aktywnego wypierania języka ukraińskiego ze wszystkich sfer życia społecznego. Trwa uporczywe ignorowanie problemów ukraińskiej kultury i sztuki, zdecydowana większość prasy, radia i telewizji nie jest ukraińska pod względem języka i treści. Nawet na Pierwszym Kanale Narodowym panuje prymitywna moskiewska estrada i rozkwitają niskiej jakości rosyjskie filmy kryminalne. Media coraz bardziej otwarcie stają się kartą przetargową w politycznej grze Moskwy. Potwierdzają to niedawne wydarzenia wokół jednego z niezależnych kanałów telewizyjnych TVi. Polityka i zachowanie obecnej władzy świadczą o konsekwentnym ignorowaniu podstawowych ukraińskich wartości narodowych. Odnosi się wrażenie, że polityka humanitarna na Ukrainie jest w pełni sterowana z zagranicy. Czego warte są same „nowe” inicjatywy Ministerstwa Oświaty dotyczące wypierania języka ukraińskiego i historii z uczelni wyższych, a niedawno — redukcji kadry wykładowców i zwiększenia obciążenia tych, którzy pozostaną. Niepokój budzi faktyczne wycofanie się władz z obchodów 200-lecia ukraińskiego geniusza — Tarasa Szewczenki, co zmusiło społeczeństwo do utworzenia własnego komitetu i rozpoczęcia przygotowań do świętowania jubileuszu Kobziarza. W związku z tym Pawło Mowczan ponownie zwrócił się do liderów opozycji parlamentarnej w Radzie Najwyższej o zmianę priorytetów: niezwłocznie musi zostać utworzona Rada Narodowa, w której mogliby wziąć udział przedstawiciele różnych organizacji społecznych i politycznych. To ten znaczący segment społeczeństwa, który ignoruje opozycja. A walka o ukraińską państwowość bez tworzenia społeczeństwa obywatelskiego i angażowania go w rozwiązywanie zadań narodowych jest sprawą bezperspektywiczną. Z głównym referatem „Zagrożenia dla państwowości i przeciwdziałanie im” wystąpił przewodniczący Rady Koordynacyjnej Forum, przewodniczący NRU Wasyl Kujbida. Powiedział on między innymi: — Obecny stan państwa ukraińskiego i ukraińskości w nim jest daleki od tych ideałów, które wyobrażaliśmy sobie na początku lat 90., po uzyskaniu przez Ukrainę Niepodległości. Tak samo w 2004 roku, kiedy wydawało się, że jednak obroniliśmy demokrację i naszą państwowość i nigdy więcej z nich nie zrezygnujemy. Ale stało się inaczej, niż zakładano. Obecnie Ukraina jest zagrożona we wszystkich aspektach jej funkcjonowania, samo istnienie naszego kraju zostało postawione pod znakiem zapytania. Dlatego musimy mówić i uświadamiać sobie konkretne zagrożenia dla ukraińskiej niepodległości. Zagrożenia zewnętrzne… Pod koniec XX wieku Zbigniew Brzeziński, określając znaczenie geopolityczne Ukrainy, powiedział, że Imperium Rosyjskie jest niemożliwe bez Ukrainy. Tę samą myśl wyraził niedawno na Forum Bezpieczeństwa w Kijowie inny autorytatywny amerykański ekspert, były Ambasador USA na Ukrainie Steven Pifer: „Jeśli chodzi o Rosję, to Putin odbudowuje wraz z Kazachstanem i Białorusią potężny system. Rosja wyraźnie zdaje sobie sprawę, że przystąpienie Ukrainy do Unii Europejskiej uniemożliwia jej wejście do Unii Celnej, dlatego robi wszystko, aby ekonomicznie wpływać na Ukrainę. Oczywiste jest, że South Stream zbudują z pominięciem Ukrainy, nawet jeśli jest to nieopłacalne dla Federacji Rosyjskiej. To jeszcze raz podkreśla geopolityczne znaczenie Ukrainy”. Jednak przyznał, że „dzisiaj Ukraina wypadła z radarów Waszyngtonu. Administracja Obamy ma szerokie spektrum stosunków zagranicznych, ale Ukraina do niego nie należy. Winna temu jest sama Ukraina…”. Jednocześnie 23 kwietnia Ukraina zrobiła pierwszy istotny krok na drodze do uzyskania członkostwa w Unii Celnej. Mykoła Azarow ogłosił rozwiązanie kwestii przyznania Ukrainie statusu obserwatora w Unii Celnej i przejście do przygotowania odpowiednich dokumentów do podpisania ich przez prezydentów. W przeciwieństwie do Umowy stowarzyszeniowej z Unią Europejską, która została parafowana już ponad rok temu, w przypadku Unii Celnej tworzenie grup roboczych, przygotowywanie dokumentów, rozwiązywanie technicznej strony kwestii odbywa się w przyspieszonym tempie. Świadczy to tylko o jednym: ukraińska władza nie zamierza zawierać Umowy stowarzyszeniowej z UE, a status obserwatora przy Unii Celnej jest sygnałem o prawdziwych intencjach integracyjnych władzy. Celem władzy w tych działaniach jest zmuszenie UE do rezygnacji z zawarcia Umowy, aby stało się to formalną podstawą do argumentacji o konieczności dalszej integracji właśnie z UC. Ukraińcy muszą wyraźnie rozumieć: Unia Celna to nie tylko utrata suwerenności państwa, ale także ekonomicznie nieefektywna struktura. Ani Kazachstan, ani Białoruś nie odniosły odczuwalnych korzyści z przystąpienia do UC. Wręcz przeciwnie, wewnętrzne ceny konsumpcyjne w Kazachstanie i na Białorusi wzrosły w związku z nowymi stawkami taryfowymi. Niektórzy krajowi producenci cierpią z powodu wzrostu cen surowców importowanych czy technologii. Ale to nie powstrzymuje Janukowycza, który zamierza już w maju zawrzeć umowę o przystąpieniu Ukrainy do UC. Tymczasem Moskwa sformowała szeroki ruch masowy na rzecz odnowienia państwa jako imperium. Szowiniści — biali, czerwoni, brunatni — tworzą sprzyjające tło społeczne dla ambitnych planów neoimperialnej elity. I zagrożenie geopolitycznego dyktatu Rosji w Eurazji znów staje się aktualne, a co za tym idzie, znaczenie Ukrainy jako kluczowego ogniwa w realizacji tego zamysłu wysuwa się na pierwszy plan. Rząd FR opracował i całkiem skutecznie wdraża plany szantażu energetycznego Ukrainy. Rosyjskie służby specjalne biorą aktywny udział w koordynacji wystąpień „piątej kolumny”, której głównym zadaniem jest pogłębianie podziałów politycznych na Ukrainie. Jednym z projektów piątej kolumny na Ukrainie jest „Ukraiński wybór” Wiktora Medwedczuka, który od kilku lat, za przyzwoleniem obecnego reżimu, prowadzi otwartą antyukraińską kampanię, agitując za Unią Celną. W tym samym nurcie podążają zarówno Partia Regionów, jak i Kompartia. …I wewnętrzne Głównym zagrożeniem wewnętrznym jest sam system polityczny. System fałszywy i antyukraiński na wskroś, ponieważ mimo pozornego pluralizmu politycznego i wybieralności, brakuje w nim pierwotnego ogniwa demokracji: demokratycznych partii politycznych. Zamiast nich istnieją jedynie struktury polityczne, które obsługują wielki kapitał lub interesy klanu rodzinnego. Tutaj wszystkie decyzje podejmują nie...
wielką grupą oligarchów lub w kręgu jednej rodziny, a już później wcielają w życie partyjni funkcjonariusze. Władza niszczy wszystko, co ukraińskie, realizując hasło: „Ukraina nie dla Ukraińców!”. Reżim polityczny tak bardzo się rozzuchwalił, że nie liczy się już z opinią publiczną własnego narodu, z tym, co mówią o Ukrainie i jej władzach za granicą. U nas sądzi się oponentów politycznych na podstawie całkowicie wyssanych z palca zarzutów. Jeszcze jeden, najświeższy przykład: 19 kwietnia prezydent podpisał ustawy przyjęte na antykonstytucyjnym wyjazdowym posiedzeniu Rady Najwyższej 4 kwietnia. Wyższy Sąd Administracyjny uznał „legalność” wyjazdowego posiedzenia Rady. Wiktor Janukowycz po raz kolejny pokazał, że dla niego każda ustawa to tylko narzędzie, w tym także Konstytucja. Na początku kwietnia w ukraińskim parlamencie rządząca większość sabotowała głosowanie nad „Projektem Uchwały w sprawie 80. rocznicy Hołodomoru na Ukrainie i uczczenia pamięci ofiar ludobójstwa narodu ukraińskiego”. Komuniści i Partia Regionów otwarcie drwią ze wszystkiego, co ukraińskie, z naszej historii. Dmytro Tabacznyk usuwa z podręczników do historii wzmianki o Banderze i Szuchewyczu, a komuniści w Radzie nawet nie wstają, by uczcić pamięć ofiar Hołodomoru minutą ciszy. Działania komunistów-ludobójców nikogo nie dziwią — są oni odpowiedzialni za wszystkie te zbrodnie: Hołodomor, represje polityczne i masowe morderstwa. Te wydarzenia po raz kolejny z nową siłą stawiają pytanie o nieukarane zło: KPZR musi zostać ukarana, tak jak Norymberga ukarała NSDAP. Niepokój budzi również sytuacja z wyborami w Kijowie. Zgodnie z Konstytucją Ukrainy, muszą się one odbyć w tym roku. Próby ich odwlekania można traktować nie inaczej jak strach przed prawem wyboru kijowian. Niezarządzenie wyborów w Kijowie to kolejna zniewaga wobec prawa, przede wszystkim Ustawy Zasadniczej. W tym kontekście jeszcze jeden temat — referendum, które według zamysłu władz ma zakonserwować obecny reżim polityczny. Ekspansja językowo-informacyjna. Dzisiaj na 100 Ukraińców przypada 7 gazet w języku ojczystym, podczas gdy na 100 Rosjan — 54 gazety po rosyjsku. Na Ukrainie rozpowszechnianych jest ponad 2 tysiące tytułów czasopism z Rosji. Z 214 ogólnokrajowych gazet Ukrainy w języku państwowym ukazuje się 78, czyli 32%. To samo dotyczy stacji radiowych i telewizyjnych. Około 80% obywateli Ukrainy nazywa telewizję swoim głównym źródłem informacji. Według danych monitoringu 8 wiodących kanałów telewizyjnych Ukrainy, przeprowadzonego przez wolontariuszy ruchu „Przestrzeń wolności” w październiku 2012 roku, który trwał 64 godziny, język ukraiński brzmiał na kanałach przez około 28% czasu, tyle samo przeznaczono na programy dwujęzyczne, reszta zaś, 44%, należała do rosyjskojęzycznych. W ten sposób znaczna część ludności naszego kraju istnieje w przestrzeni informacyjnej Rosji. W rezultacie rosyjskie media elektroniczne nie tylko jednoosobowo kształtują wyobrażenie o Ukrainie, ale dość często stają się aktywnymi uczestnikami wewnętrznych procesów politycznych w samej Ukrainie. Przy czym dotyczy to nie tylko kanałów komercyjnych, ale i państwowych. Przypomnijmy choćby materiały orenburskiej stacji telewizyjnej, w której „kult rusofoba Szewczenki” zrównywano z faszyzmem, czy cyniczną drwinę z Ukraińców potomka enkawudzisty, prezentera telewizyjnego Iwana Urganta. Obecna władza jest niezdolna, a co najważniejsze — nie ma chęci przeciwstawić się rosyjskiej ekspansji informacyjnej, broniąc tego, co ukraińskie. A kto ma bronić, skoro w Radzie Najwyższej Ukrainy, według niepełnych danych, jest tylko 30 procent Ukraińców. Patrioci, jednoczmy się! Partie narodowo-demokratyczne, według ocen politologów, mają do 35% sympatyków w społeczeństwie, jeśli się zjednoczą i wystąpią jako osobna siła polityczna. Wielkie partie mają wielką pokusę, by oskarżać małe o to, że przeszkadzają im w zdobyciu władzy. Ale byliśmy świadkami, że wielkie partie, które pojawiały się jako projekty, szybko znikały. A partie ideologiczne, przeżywając różne okresy, istnieją, mają realne członkostwo i realnie pracują. Zauważę, że w czasach, gdy Ruch był największą i najbardziej wpływową partią narodowo-demokratyczną, nigdy tak nie działał, a starał się stać centrum szerokiego zjednoczenia. I jesteśmy przekonani, że musi nastąpić odrodzenie ruchu narodowo-demokratycznego. Jest wiele partii narodowo-demokratycznych, dlatego całkowicie logiczne będzie pytanie o ich zjednoczenie w jedną potężną siłę. Trzeba prowadzić konsultacje, tworzyć konfederacje partii, a potem dążyć do połączenia w jedną partię. Z tego nowego środowiska wyrosną także nowi liderzy. Dzisiaj relacje między siłami opozycyjnymi muszą stać się ucieleśnieniem jedności, solidarności i przykładem dla jedności wszystkich obywateli Ukrainy. Ludowy Ruch Ukrainy opowiada się za procesami jednoczeniowymi w obozie sił opozycyjnych i patriotycznie nastawionych sił politycznych oraz społecznych. Stworzenie jednolitej platformy sił narodowo-demokratycznych to jedyne słuszne rozwiązanie w naszym niełatwym czasie. Podobna platforma, do której wejdą przedstawiciele sił politycznych reprezentowanych w Radzie Najwyższej i w organach samorządu lokalnego, a także przedstawiciele organizacji pozaparlamentarnych, stworzy znacznie lepsze warunki do koordynacji procesu politycznego w państwie.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
i Denys Dzendzerski. 3000 hrywien — suma darowizny na nagrodzenie zwycięzcy maratonu językowego — od bezpartyjnego Jurija Derewianki. Żaden poseł z partii UDAR nie odpowiedział na nasze propozycje, co mimowolnie nasuwa taką myśl: najwyraźniej wśród „udarowców” wartości narodowe nie należą do priorytetowych. Ciekawe, że w niektórych poselskich listach z odmową wsparcia konkursu czytamy niepohamowane samochwalstwo: że niby ja ze wszystkich sił wspieram język ukraiński jako ustawodawca, a wy — wspierajcie swoimi konkursami. Nie chcę tutaj wymieniać tych nazwisk i cytować śmiesznych werbalnych arcydzieł, aby nie kompromitować wybranych przez naród przedstawicieli, ale korzystając z okazji, wyjaśnię: to nie organizatorzy maratonu językowego potrzebują waszych nagród — tak czy inaczej, środki, jak zawsze zapewnialiśmy, i tym razem zapewnimy. To wam jest potrzebne, aby wywrzeć o was dobre wrażenie u ludzi. Bo przecież nie zdajecie sobie sprawy z tego, jak was, posłów, postrzegają ludzie i ile antykomplementów pada pod waszym adresem. Więc chociaż jakimiś nie nazbyt głośnymi, ale naprawdę dobrymi uczynkami moglibyście pokazać się z pozytywnej strony. Każdy ma wybór, ale nie każdy dokonuje dobrego wyboru. Jeszcze bardzo symptomatyczny moment. Nie mogę o nim milczeć, bo z diagnostyczną precyzją charakteryzuje poziom elementarnej kultury naszych parlamentarzystów. Prawie dwie setki z nich nie odpowiedziały na nasze listy. Jak to mówią, bez komentarza. Jeśli napiszecie list do prezydenta USA, premiera Kanady czy kanclerza Niemiec, to z pewnością otrzymacie list zwrotny. I to nie jest dziwne. A dziwne jest, jeśli nagle otrzymacie odpowiedź od posła Rady Najwyższej Ukrainy. Chociaż, być może, mają oni o wiele więcej kłopotów niż przywódcy supermocarstw. Nie bardzo chciałem upubliczniać taką hipotezę, jednak mówić trzeba, ponieważ my, wyborcy, powinniśmy wychowywać naszych wybrańców, aby uczynić z nich prawdziwie cywilizowanych polityków. Zatem 15 maja w teatrze imienia Iwana Franki obwód rówieński przekaże sztafetę konkursu obwodowi żytomierskiemu. I jesienią, w Dniu Języka Ukraińskiego, nasz maraton językowy rozpocznie swój pochód już z obwodu żytomierskiego. A dalej… A dalej będą nowe i nowe turnieje, które z pewnością przyczynią się do podniesienia społecznego prestiżu języka ukraińskiego w państwie ukraińskim. obwodami do rzeki Kalmius, gdzie swego czasu znajdowały się zaporoskie, kozackie zimowiska. Trzeci pochód rozpocznie się 5 września 2013 roku. Zapraszamy wszystkich nieobojętnych do przyłączenia się do ogólnoukraińskiej akcji „Siczowy Szlak Proświty”, zasilając szeregi zapoczątkowanego ruchu: „Wędrowni proświcianie”. Zapisujcie się jako ochotnicy do „Armii Porządku” w ramach pospolitego ruszenia „Od jednego do miliona”. Razem pokonamy wszystkie trudności i zaprowadzimy porządek w państwie, proponując społeczeństwu taki narodowy system formowania władzy, który uniemożliwi przebywanie w niej jakimkolwiek elementom kryminalnym. Ukraina obowiązkowo będzie jednym z najlepszych i najpotężniejszych państw świata!
Машинний переклад
Mychajło SŁABOSZPYCKYJ, dyrektor wykonawczy Ligi Ukraińskich Mecenasów, przewodniczący Rady Koordynacyjnej Międzynarodowego konkursu języka ukraińskiego imienia P. Jacyka. Już trzynasty rok z rzędu maj odzywa się ważnym nie tylko dla osób z nim związanych wydarzeniem. Zamykamy konkurs imienia Petra Jacyka. Rozpocząwszy się w Dniu języka ukraińskiego i piśmiennictwa — 9 listopada i zostawiwszy za sobą napięte perypetie intelektualnej walki, językowy maraton ogłasza na swojej mecie imiona zwycięzców i laureatów. Ważne jest, że w tym językowym współzawodnictwie biorą udział nie tylko uczniowie szkół (jak to było na początku konkursu), ale także uczniowie placówek kształcenia zawodowego, studenci, a także przedstawiciele wszystkich placówek edukacyjnych Ministerstwa Obrony. Szeroko odbywa się konkurs także poza granicami Ukrainy — niemal w trzech dziesiątkach krajów co roku odbijają się echem zmagania konkursu imienia P. Jacyka. Dlatego przy zamykaniu każdego językowego maratonu na scenie stołecznego teatru imienia I. Franki obok państwowej flagi Ukrainy widzimy flagi wszystkich tych państw, w których odbył się konkurs. Ma to ważny efekt psychologiczny, ponieważ jeszcze raz akcentuje to, że nasz językowy maraton nazwano międzynarodowym nie dla pięknych słówek i że nie jest to gigantomania organizatorów turnieju, jest to — naprawdę cenna rzeczywistość. Pomyślne rozwijanie się konkursowych wątków, bezprecedensowo duża liczba uczestników przekonały nawet największych sceptyków: ten projekt jest naprawdę ambitny, za jego realizację wzięli się odpowiedzialni ludzie. Nie było tu tej do bólu znajomej sytuacji, kiedy już po niedługim czasie dobra sprawa nagle była zaniedbywana. “Zespół” Wołodymyra Zahorija, którego z propozycji Petra Jacyka wybrano na prezydenta Ligi Ukraińskich Mecenasów, z całą odpowiedzialnością odnosi się do wziętej na siebie sprawy. I ważne, i znamienne jest to, że konkurs od samych jego pierwszych kroków aktywnie wspierała diaspora Kanady i USA. Początkowo finansowa podstawa konkursu składała się głównie z funduszy diaspory. Kanadyjscy Ukraińcy, którzy zdecydowali się wspierać projekt, składali swoje darowizny do Fundacji Edukacyjnej Petra Jacyka, gdzie otrzymywali odpowiedniego charakteru zaświadczenie, które pozwalało im odliczyć darowaną sumę od opodatkowania. To bardzo elastyczny i skuteczny system, który zachęca do dobroczynności, która w tym kraju nosi naprawdę masowy charakter. Tam jest niezmiennie modnie i popularnie ofiarowywać na edukację, naukę i kulturę. Z mecenasów konkursu z diaspory do dziś nie opuszczają nas Związek Ukrainek Australii oraz Krajowy Zarząd Bractwa Weteranów Ukraińskiej Dywizji “Hałyczyna” (Australia), Lesia Tkacz (Australia), Leonid Liszczyna, Roman Kolisnyk, Ołeksandr Charczenko, Wasyl Mojsiak, Andrij Komorowski, Stepan Horłacz, Illa Jaremczuk, Ihor Mirecki, Wasyl Czuprynda, Mykoła Łatyszko (wszyscy z Kanady), małżeństwo Tatarków z USA. Z każdym konkursem rosła liczba jego darczyńców na Ukrainie. Chętnie dołączyli do nich firma “Obołoń”, AB “Ekspres-bank”, AT “Eksimed”, pojawili się wśród darczyńców także osoby fizyczne. Potężne wsparcie finansowe przyszło do nas od Julii Tymoszenko. Laureaci jej nagrody są wśród uczniów szkół i studentów w różnych obwodach Ukrainy. Świadczyło to, że ideę konkursu u nas nie tylko przyjęto, ale i w taki sposób pochwalono. Oczywiście, główne wydatki brały na siebie takie zbiorowe członki Ligi Mecenasów, jak firma farmaceutyczna “Darnycia” oraz Fundacja imienia Iwana Bahrianego (USA). Przecież za każdym razem trzeba formować nie tylko fundusz nagród, który liczy ponad czterysta tysięcy hrywien — niemało środków zabierają potrzeby administracyjne (podróże służbowe dyrekcji wykonawczej Ligi i członków rady nadzorczej, druk dyplomów, ogłoszeń i zaproszeń, opłata pracy jury itd.). Dmytro Tabacznyk, który od razu ze swoim pojawieniem się w fotelu ministra edukacji zaczął walczyć z językowym maratonem, informując opinię publiczną, że Ministerstwo nie ma środków na konkurs imienia Jacyka, bardzo kłamał, bo przez wszystkie lata resort edukacji nie wydawał na nasz turniej ani jednej kopiejki. Wszystko odbywa się środkami darczyńców. Tylko lokalne organy władzy podczas 3 i 4 etapu językowych zmagań wydają pieniądze na przejazd dzieci do centrów obwodowych i na ich wyżywienie. I jeszcze na zasadzie wolontariatu pracują nauczyciele. To naprawdę wielka praca, trudno ją ująć w kosztach. Już siódmy czy ósmy raz przed rozpoczęciem każdego konkursu piszemy listy do całego korpusu deputowanych z propozycją ustanowienia osobistych nagród dla zwycięzców czy laureatów językowego zmagania. Odpowiadały 3—4 osoby. W tymże konkursie grupa wsparcia jego z deputowanych ludowych wzrosła. Charakterystyczne, że pierwszą na nasz list odpowiedziała Iryna Farion, która ustanowiła swoją nagrodę w sumie 5000 hrywien i nadała jej imię Oleny Pcziłki. Śladem za nią nagrodę imienia swojej matki Tekli ustanowił Bohdan Beniuk. Do nich dołączył i “swobodowiec” Ołeksij Kajda. Zatem “Swoboda” dała trzech darczyńców. Jeszcze kilku w swoich listach obiecało moralne i werbalne wsparcie. Szczodrzejsza na wsparcie stała się frakcja Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia “Batkiwszczyna”. Kilka nagród na łączną sumę 7000 hrywien ufundował Wołodymyr Bondarenko. Trzy wyróżnienia na łączną sumę 6000 hrywien mamy od Ołeha Kaniwcia. 5000 hrywien otrzymano od Lilii Hrynewycz. Swoje nagrody ustanowili Ihor Wasiunyk (6000 hrywien) oraz po 3 tys. Roman Iłyk. Alina JEHOROWA, centrum prasowe ZOO WUT “Proświta” im. T. Szewczenki. 21 kwietnia 2013 roku na górze Howerla “Modlitwą za Ukrainę oraz szybsze zaprowadzenie porządku w naszym państwie” zakończył się drugi pochód w ramach akcji “Siczowy szlak Proświty”. Do modlitwy dołączyli proświcianie z Frankiwska, Lwowa, Kołomyi, Dniepropietrowska oraz miliony Ukraińców we wszystkich obwodach Ukrainy. Po “Modlitwie za Ukrainę oraz szybsze zaprowadzenie porządku w naszym państwie” na Howerli proświcianie czytali utwory Tarasa Szewczenki. Przewodniczący Zaporoskiej obwodowej “Proświty” Ołeh Tkaczenko wyrecytował przesłanie Tarasa Szewczenki “I martwym, i żywym…”. Podejście na Howerlę trwało około trzech godzin, ponieważ w górach wciąż leży śnieg, dlatego przedzierano się przez zaspy śnieżne.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
z niebezpieczeństwem zejścia lawiny wybrali bezpieczniejszą, ale najbardziej stromą trasę wejścia. Długa droga w górę, gęsta mgła… Co chwilę mogła się zacząć zamieć, lecz proświtanie pewnie i wytrwale szli ku szczytowi. Dotarłszy do niego, wreszcie ujrzeli Ukraiński Trójząb, wykonany z białego marmuru. Ostatnie kilometry wejścia były najtrudniejsze. Na szczycie głębokość śniegu sięgała 3 metrów. Podczas 58 dni trasy Zaporoże–Kijów–Howerla nasz wędrowny proświtanin Oleh Tkaczenko pokonał łącznie 1300 km. Do niego na odcinku Kijów–Howerla dołączył Iwan Sażniew. Tak więc drugi marsz dobiegł końca. Powoli, ale pewnie z ochotników formuje się „Armia Porządku”, jej korpusy: zaporoski, żytomierski, chmielnicki, tarnopolski, iwanofrankiwski i inne. Ukraińcy bowiem muszą jak najszybciej wziąć odpowiedzialność za losy państwa we własne ręce. Wieczorem, 21 kwietnia 2013 roku, podsumowując wnioski z drugiego marszu, Oleh Tkaczenko zaznaczył, że na pewno odbędzie się trzeci marsz: „Tym razem trasa przebiegać będzie przez obwód donecki oraz ługań-
Машинний переклад
Pamiętnej dacie 200-lecia od dnia urodzin T. H. Szewczenki poprzedza jeszcze jedna, która wpisana jest w biografię poety i w historię literatury. 22 kwietnia minęło 175 lat, odkąd T. H. Szewczenkę wykupiono z poddaństwa. Wtedy miał 24 lata. W tym wielka zasługa nie tylko tych ludzi, którzy troszczyli się o jego los, ale i samego Tarasa. Gdyby nie miał iskry talentu i zapału do malarstwa, czy kogoś poruszyłoby jego poddańcze życie. Andrij ZYL, krajoznawca Już w 1835 roku imię Szewczenki spotykamy w kręgach Towarzystwa Zachęty Artystów. W szczególności w protokole nr 10 z 4 października zapisano: “Po rozpatrzeniu rysunków postronnego ucznia Szewczenki, Komitet uznał je za zasługujące na pochwałę i postanowił mieć go na uwadze w przyszłości”. W tym czasie sekretarzem Towarzystwa Zachęty Artystów i członkiem jego Komitetu był konferenc-sekretarz Akademii Sztuk Pięknych Wasyl Iwanowycz Hryhorowycz. Szewczenko w swojej autobiografii pisze, że z W. I. Hryhorowyczem zapoznał go I. M. Soszenko w 1837 roku. Lecz z protokołu jasno wynika, że znajomość Szewczenki z Hryhorowyczem nastąpiła znacznie wcześniej. W tym przypadku nie można umniejszać udziału W. I. Hryhorowycza w dalszym losie Szewczenki. Wszak to on pierwszy zobaczył jego rysunki, złożone do Towarzystwa Zachęty Artystów, i ta pochlebna opinia w protokole została wpisana nie bez udziału Hryhorowycza. On, znany historyk rosyjskiej sztuki, zajmował wysokie stanowisko w Towarzystwie i w Akademii Sztuk Pięknych, do tego był Ukraińcem — urodzonym w m. Pyriatyn w guberni połtawskiej, gdzie żyły dawne kozackie tradycje, ukraińska gościnność, szczerość i życzliwość. Zatem Szewczenko był dla niego bliskim rodakiem, na dodatek utalentowanym. W. I. Hryhorowycz pomagał nie tylko Szewczence, ale i innym młodym ukraińskim artystom, którzy uczyli się w Petersburgu, a także sprzyjał rozwojowi edukacji artystycznej na Ukrainie, w szczególności opracował projekt utworzenia przy Uniwersytecie Kijowskim filii Petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych. W kręgu wysokich petersburskich znajomych Szewczenko odczuwał przychylny stosunek W. I. Hryhorowycza do siebie i odpowiadał mu szczerą wzajemnością. W liście z 28 grudnia 1843 roku z Jahotyna poeta pisze do swojego protektora: “Właśnie w wigilię byłem w Pyriatynie u starej matki waszej, ojcze mój. Rada, bardzo rada była staruszka, dziękuję jej. Trzykrotnie zmusiła mnie przeczytać na głos list, który pisaliście”. Wasyla Iwanowycza Szewczenko nazywa nie inaczej jak “ojcze mój drogi”, “tatusiu mój”, “ojcze mój”, co świadczy o głębokim szacunku, pokrewieństwie Szewczenki z Hryhorowyczem. Siebie zaś Szewczenko nazywa “synem”, podkreślając bliskość i szczerość uczuć do swojego starszego protektora. Taki styl pisania może być tylko między ludźmi, bliskimi sercem i duszą. Wszak, przebywając w Jahotynie, Szewczenko specjalnie jeździł do Pyriatyna Iwan Soszenko spotkać się z matką Hryhorowycza i przekazać jej list od syna właśnie w wigilię, co dla staruszki było podwójną radością. “Tatusiu mój! Piszcie do starej często, bo ona czyta każdy list wasz, aż póki nie otrzyma drugiego, — informował poeta. — I to cała jej radość. Z płaczem narzeka na młodszego syna, że on do niej nie jedzie. Przeżegnała mnie, pobłogosławiła, i ja poszedłem do brata waszego przez ulicę śniadać, wziąwszy od staruszki kwiaty te. Nadzwyczajnie i na radość wam posyłam, ojcze mój”. Kwiaty Szewczenko przekazał W. I. Hryhorowyczowi przez brata księżniczki Warwary Repninej, który z żoną wyruszał do Petersburga. Szewczenko wyróżniał się talentem malarza jeszcze w klasach Towarzystwa Zachęty Artystów, a potem stał się uczniem samego Karla Briułłowa. Dostać się na uczniów do tak wielkiego i sławnego mistrza było nie do osiągnięcia nawet dla synów znamienitych ojców, jeśli nie mieli iskry Bożej. Dla Szewczenki przepustką do klas Akademii pod opiekę samego Karla Wielkiego był talent. Jednym z pierwszych, który zauważył jego kunszt, był Iwan Maksymowycz Soszenko, szczery Ukrainiec z Bohusławia na Kijowszczyźnie. Wtedy uczył się w Akademii Sztuk Pięknych i, zwracając uwagę na młodego artystę, zaczął pomagać mu torować drogę do wolności. Soszenko zapoznał Tarasa z Jewhenem Hrebinką, pisarzem i pedagogiem. Jewhen Pawłowycz brał czynny udział w życiu literackim Petersburga, współpracował w wielu czasopismach i zbiorach. Stworzył kółko, które jednoczyło ukraińską inteligencję artystyczną i literacką. Hrebinka był pierwszym literackim nauczycielem Szewczenki jeszcze przed wyzwoleniem z poddaństwa, dawał mu czytać utwory Kotlarewskiego, Hulaka-Artemowskiego, Kwitki-Osnowjanenki, Bodianskiego. “Wszystko to karmiło i hodowało poetycki talent Szewczenki”, — powie autor kroniki o życiu poety Ołeksandr Konyski. W stolicy Szewczence sprzyjali dobrzy i wrażliwi ludzie, wśród których byli i ukraińscy artyści, i przedstawiciele rosyjskiej inteligencji. Soszenko i Hrebinka wspierali Tarasa materialnie i moralnie, pomagali w samokształceniu, brali aktywny udział w wykupie z poddaństwa. Dzięki swoim rodakom-Ukraińcom Szewczenko zapoznał się jeszcze z jednym pyriatyńczykiem, artystą Apollonem Mokryckim, a także z rosyjskim artystą, pochodzącym z greckiej kolonii w Nieżynie, którego matka była Ukrainką, — Ołeksijem Wenecjanowem. Dzięki swoim rodakom Soszence, Hrebince, Hryhorowyczowi Szewczenko wszedł w krąg takich wybitnych artystów, jak Karl Pawłowycz Briułłow, poeta Wasyl Andrijowycz Żukowski, kompozytor i działacz muzyczny hrabia Mychajło Wielhorski. Karl Briułłow był na najwyższym szczycie swojej sławy. Zgodził się namalować portret mentora carskich dzieci i sławnego poety W. A. Żukowskiego, w tamtym czasie jedynego “żywego klasyka” rosyjskiego piśmiennictwa, a ten zgodził się pozować, jeździć na sesje ze swojego mieszkania w Pałacu Zimowym. Badacze-szewczenkoznawcy wyjaśniają to tym, że o Szewczenkę Wasyl Żukowski już mówiono w Petersburgu jako o wyjątkowo utalentowanym człowieku, i sam Karl Briułłow przekonał się w tym, kiedy w 1837 roku zainteresował się rysunkami Szewczenki, który wtedy jeszcze był poddanym Engelhardta i parobkiem malarza Szyriajewa. Dzięki tej znajomości mógł odwiedzać sale Akademii Sztuk Pięknych i być uczniem Wielkiego Karla. Właśnie Karl Briułłow pierwszy poszedł do P. W. Engelhardta porozumieć się, aby ten wypuścił Tarasa na wolność w imię wysokich i humanitarnych idei. Ale pan, chciwy pieniędzy, nie zgodził się na namowy sławnego artysty. Zażądał wysokiej ceny za wykup: 2500 rubli
ców. Ale Briułłow nie należał do tych, którzy zatrzymywali się na pierwszym kroku. Naradził się ze swoimi najbliższymi przyjaciółmi: W. A. Żukowskim, W. I. Grigorowiczem, A. G. Wenecianowem, M. J. Wielhorskim i razem postanowili: Briułłow namaluje portret Żukowskiego i rozlosują go w prywatnej loterii. Pracę nad portretem artysta rozpoczął 2 kwietnia 1837 roku. Lecz sprawa przeciągnęła się na ponad rok. Portret przeznaczony był do prywatnej loterii. Jednak dowiedziano się o tym w carskim pałacu, gdzie zapłonęli pragnieniem posiadania takiego portretu u siebie. Na loterię przygotowano 25 biletów po 100 rubli każdy. Żukowskiego po prostu zobowiązano do przeprowadzenia loterii w pałacu. Powiedziane – zrobione. 24 kwietnia 1838 roku ochmistrzyni, wychowawczyni carskich córek J. F. Baranowa, notatką do sekretarza carycy prosiła o wpłacenie pieniędzy za bilety loterii. Tę sprawę w Centralnym Państwowym Archiwum Historycznym w Leningradzie odnalazł znany szewczenkoznawca Petro Wołodymyrowycz Żur (obecnie spoczywa na cmentarzu Bagrynowym we wsi Wyszynky w rejonie boryspolskim). Materiały sprawy opublikowano w gazecie „Radianśka Ukrajina” z 7 października 1962 roku. Caryca zapłaciła za bilety loteryjne 400 rubli, wielka księżna Maria Aleksandrowna 300 rubli, tyle samo zapłacił następca cara Aleksander Mikołajewicz. Wygrana przypadła carycy. Zatem od rodziny carskiej otrzymano 1000 rubli. Pieniądze te były niewystarczające na wykupienie Szewczenki – brakowało jeszcze 1500 rubli. Współcześni bajkopisarze i paszkwilanci piszą, że Szewczenkę wykupiono z poddaństwa za pieniądze rodziny carskiej. Lecz zwróćmy uwagę na fakt, że Szewczenkę wykupiono z poddaństwa 22 kwietnia 1838 roku. Zatem odpowiednia suma została wręczona panu Engelhardtowi wcześniej, niż rodzina carska zdołała zapłacić pieniądze za bilety loteryjne. Oto tekst listu wolnego, podpisanego przez ziemianina Engelhardta: „Tysiąc osiemset trzydziestego ósmego roku, kwietnia dwudziestego drugiego dnia, ja, niżej podpisany, zwolniony ze służby pułkownik gwardii Paweł Wasiljew syn Engelhardt, wypuściłem wiecznie na wolność poddanego mego człowieka Tarasa Grigorjewa syna Szewczenkę, który przypadł mi w spadku po nieboszczyku rodzicu moim, rzeczywistym tajnym radcy Wasiliju Wasiljewiczu Engelhardcie, zapisanego według rewizji w guberni kijowskiej, powiecie zwinogródzkim we wsi Kiriłowce, do którego człowieka ja, Engelhardt, i spadkobiercy moi w przyszłości nic nie mamy i w nic się nie wtrącamy, a wolno mu, Szewczence, wybrać sobie rodzaj życia, jaki zapragnie”. Podpis ziemianina poświadczyli W. Żukowski, K. Briułłow, M. Wielhorski. Inicjatorzy wykupu Szewczenki zmuszeni byli rozegrać drugą loterię „w domowym kręgu”. W tym celu u artysty P. D. Bykowa zamówiono kopię portretu Żukowskiego pędzla Briułłowa na potrzeby kolejnego losowania „w domowym kręgu”. Niestety, dzisiaj nie wiadomo, kto wchodził w skład tego „domowego kręgu”. Są podstawy sądzić, że byli to bliscy przyjaciele poety w Petersburgu. Oni też rozegrali drugą loterię, o której nie wspomina się ani w podręcznikach szkolnych, ani w licznych badaniach i monografiach o Szewczence. Można jedynie znaleźć świadectwa udziału w loterii rodziny carskiej. Swoją drogą, caryca Aleksandra Fiodorowna zapłaciła za bilety loteryjne 400 rubli dopiero 25 kwietnia 1838 roku, kiedy Szewczenko był już na wolności. Zatem nie za carskie środki wykupiono go z poddaństwa, a za pieniądze przyjaciół Szewczenki. A carskie środki oddano temu, kto wcześniej zastawił swoje. Swoją drogą, 25 kwietnia 1838 roku w mieszkaniu Briułłowa zebrali się A. Mokrycki, W. Żukowski, M. Wielhorski i T. Szewczenko. W obecności tych osób Żukowski wręczył Tarasowi dokument, który świadczył o jego wolności i zachowaniu praw obywatelskich. Był to dzień niewypowiedzianej radości duszy Szewczenki. Artysta Mokrycki w dzienniku zapisał: „Przyjemnie było widzieć tę scenę”. Iwan Soszenko tego dnia, pracując nad obrazem ewangelisty, poczuwszy zapach wiosny, otworzył okno. „Nagle – wspomina on – do pokoju mego przez okno wskakuje Taras, przewraca mojego ewangelistę, rzuca mi się na szyję i krzyczy: „Wolność! Wolność!” – „Czyś ty nie oszalał, Tarasie?” A on wciąż skacze i krzyczy: „Wolność! Wolność!” Zrozumiawszy, o co chodzi, ja z kolei zacząłem dusić go w objęciach i całować. Ta scena zakończyła się tym, że obaj rozpłakaliśmy się jak dzieci”. Drogą rozegrania dwóch loterii poetę wykupiono z poddaństwa. Na pamiątkę 22 kwietnia 1838 roku Szewczenko zadedykował W. A. Żukowskiemu poemat „Kateryna”, J. P. Hrebince – balladę „Perebendia”, W. I. Grigorowiczowi – poemat „Hajdamacy”. H. Melichow. „Młody Taras Szewczenko w pracowni K. Briułłowa”
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
czuje niesprofanowanie płynące z tej głębokiej treści religii. Kiedy Kościół przyjmuje taki sakrament, jak spowiedź w żywym języku wiernych, to i dążenie ludzkiej duszy do zjednoczenia z Wiecznością i Wszechzwyciężającym Dobrem w modlitwie w swoim ojczystym języku nie powinno napotykać żadnych przeszkód. “Czy mamy nadal trzymać się jeszcze prymitywnej magii słów, zamiast zrozumieć, że mistyka chrześcijaństwa polega na głębi jego idei? — gniewnie pyta A. Riczynski. — Czy znów powrócimy na poziom starego magicznego światopoglądu, kiedy ludzie wierzyli w niezwyciężoną siłę słowa i sądzili, na przykład, że samo imię Boże jest już częścią Boga i ma boską moc?”. Na podstawie licznych faktów historycznych A. Riczynski dowodzi, że w pierwszych wiekach chrześcijaństwa nie istniały jeszcze jakieś kanonicznie uznane języki sakralne. Potwierdza to również fakt, że wraz z założeniem w 381 roku Kościoła Ormiańskiego, bez jakiegokolwiek sprzeciwu wobec tego, językiem jego obrzędowego użytku stał się ormiański. Wraz z ogłoszeniem nawet w 601 roku autokefalii Kościoła Gruzińskiego stał on się swobodnie gruzińskojęzyczny. Z żywota Teodozjusza Metafrasty dowiadujemy się, że jeszcze w 381 roku słowianie mizyjscy (Mizja — dzisiejsza Serbia i Bułgaria) prowadzili nabożeństwa w swoim języku. Jan Złotousty zadowolony był z tego, że “scytowie, trakijczycy, sarmaci, maurowie, indyjczycy i inni, którzy żyją na końcu świata, filozofują, przetłumaczywszy każdy w swoim języku Słowo Boże”. W IX wieku pojawiają się zapoczątkowane przez Konstantyna i Metodego słowiańskie przekłady “świętych ksiąg”. Jednak interesujący jest ten fakt, że podczas swojej podróży do Chersonezu w latach 860—861 Konstantyn znalazł tutaj Psałterz i Ewangelię, napisane “ruskimi pismami”. Badacze różnie oceniają to pismo: warengskie (Szafarzyk, Miklosich, Hołubynski i in.), słowiańskie (Sriezniewski, Budiłowicz, Ohijenko i in.), gockie (Małyszewski, Fortunatow). Konstantyn Gramatyk (XIV w.) uważa nawet przekłady Konstantyna i Metodego za pochodzenia rusko-ukraińskiego. Jego zdaniem, za podstawę brali oni nie bułgarski, nie serbski, a właśnie rusko-ukraiński (“Obacze rous wiaszcze”) język. Argumentem dla Konstantyna za zatwierdzeniem ojczystego języka w liturgii służyły: 1) przykłady narodów, które miały już swój narodowy chrześcijański obrzęd (ormianie, persowie, abchazowie, gruzini, sugdowie z Krymu, gotowie, chazarowie i in.); 2) myśli twierdzące w tej kwestii ze Pisma Świętego (J 1:12; 17: 20-21; Mt 28: 18-20; 1 Kor 14: 5-40; Flp 2: 11 i in.); 3) dowody zdrowego rozsądku, zbudowane na logicznych argumentach: “czyż Bóg nie zsyła deszczu równo na wszystkich? Czy może słońce także nie świeci wszystkim; (Mt 5: 45), i czy nie jednakowo oddychamy my wszyscy powietrzem? i jak wy nie wstydzicie się uznawać tylko trzech języków, nakazując wszystkim innym językom i plemionom być ślepymi i głuchymi? Powiedzcie mi, pyta Konstantyn, czy wy chcecie uczynić Boga niemocnym, że on nie może tych (słowiańskich ksiąg) dać, albo zazdrosnym, jakoby on nie pragnął tego uczynić?”.
Машинний переклад
Anatol KOŁODNYJ, doktor nauk filozoficznych
Nauka Jezusa Chrystusa, jak poświadcza to Nowy Testament Biblii, wyrosła z wąskich ram narodowych i stała się światową. Tym samym wyrażono negatywny stosunek do nacjonalizmu (szowinizmu), który wywyższa jeden naród nad drugim, prowadzi do wynarodowienia innych, i zatwierdzono nacjonalizm zbudowany na dążeniach każdego narodu do samodzielności. Zstąpienie Ducha Świętego na Apostołów, dzięki czemu zaczęli mówić nowymi językami, doprowadziło do tego, że organizacja wspólnoty Chrystusowej nabrała charakteru narodowego. Dlatego w Święto Trójcy Świętej w cerkwiach śpiewa się: „Językami różnymi narodów odnowiłeś Ty, Chryste, swoich uczniów, aby nimi głosić Ciebie, Nieśmiertelne Słowo Boże”. Zgodnie z Objawieniem św. Jana Teologa, Chrystus swoim zwiastowaniem nas „odkupił dla Boga krwią swoją z każdego pokolenia i języka, i ludu, i narodu” (Obj. 5:9). W tym kontekście nowego brzmienia nabrały słowa z Nowego Testamentu, że nie ma ani Greka, ani Żyda, ani Scyty. Potwierdzały one już nie ponadnarodowość nauki Chrystusa, lecz równość praw każdego narodu do jej pojmowania i formy tego pojmowania, prawo każdego narodu do pozostania samym sobą, będąc jednocześnie naśladowcą nauki Zbawiciela. Apostoł Paweł pisze już, że „jeśli ktoś nie dba o swoich, wyparł się wiary: jest gorszy od niewierzącego” (I Tym. 5:8). Apostołowie w swoich Listach wzywają już nie do miłości w Chrystusie do Jego Kościoła, lecz „przed obliczem Kościołów”, podkreślając tym ich różnorodność i jednocześnie równość, możliwość różnych dróg do Wieczności. Te rozważania autor artykułu poczynił na podstawie opracowania pracy Arsena Ryczyńskiego „Problemy ukraińskiej świadomości religijnej”, którą od czasu naszego odnalezienia i pod naszą redakcją wydrukowano w Tarnopolu w latach 2000 i 2002. Szczególną uwagę w niej myśliciel poświęcił problemowi języka życia cerkiewno-religijnego. Za bezsporny A. Ryczyński uważał fakt, że tylko modlitwa w języku ojczystym odpowiada psychice religijnej i dawnym tradycjom narodu ukraińskiego. „Kto ma na myśli prawdziwą chrystianizację mas — zauważa on — ten nie powinien z obcego języka obrzędowego czynić bożka, który tylko wstrzymuje przenikanie nauki ewangelicznej do życia ludowego”. A. Ryczyński podkreśla, że wraz z przyjściem na ziemie ukraińskie obrzędowego języka cerkiewnosłowiańskiego rozpoczął się „proces asymilacji go na nowym gruncie narodowym”. To asymilowanie przebiegało: drogą odstępstwa od „bułgarskiego pierwowzoru”; przystosowaniem obcego języka do żywej miejscowej wymowy: ukrainizacją jego fonetyki. W końcu „ta zukrainizowana bułgarszczyzna była już bardzo bliska narodowi” — zaznacza A. Ryczyński. Naturalny proces zbliżania zapożyczonego języka obrzędowego do ludowego doprowadził do tego, że w dobie pierwszego odrodzenia ukraińskiego XV—XVII w. wszystkie nabożeństwa cerkiewne wygłaszano wprawdzie z ksiąg słowiańskich, ale z wymową i akcentami czysto ukraińskimi. Jeśli wśród grekokatolików Galicji i prawosławnych Bukowiny zwyczaj ten jeszcze się zachował, to w regionach Ukrainy zmoskwicyzowanych prawosławnie wymowa ukraińska została zastąpiona jeszcze od czasów rozkazu Katarzyny II „głosem, właściwym rosyjskiemu narzeczu”. Od XVI wieku ukraiński język ludowy wchodzi także w czytanie Pisma Świętego. Pojawiają się różne ukraińskie przekłady tego ostatniego. Jest to sławna Ewangelia z Peresopnicy (1556—1561), Ewangelia z Włodzimierza Wołyńskiego (1571), Nowy Testament Nehalewskiego z Choroszewa na Ostrożczyźnie (1531), Ewangelia Tepynskiego (1570). A. Ryczyński przy rozpatrywaniu tego procesu wspomina jeszcze Galicką (lub Kryłoską) Ewangelię z 1144 roku. I choć język tych przekładów nie był jeszcze czysto ludowy, a połączeniem różnych elementów językowych, to sprawa naszego języka obrzędowego stała już faktycznie na progu ostatecznego uregulowania w duchu starych tradycji ukraińskich. Dopiero wydarzenia cerkiewno-polityczne z 1686 roku, kiedy Ukraiński Kościół-Matkę gwałtownie pochłonęła, wbrew wszelkim kanonom, jej córka Kościół Moskiewski, przekształcony, według T. Szewczenki, w „cerkiew-grobowiec”, proces ten wstrzymały. Rosyjski historyk cerkiewny profesor J. Hołubynski zaznaczał: „Nabożeństwo powinno być rozumiane przez ludzi, dla których jest odprawiane… Prawo modlenia się w swoim własnym języku w takim samym stopniu przysługuje każdemu narodowi, co i prawo mówienia w nim”. Biorąc to pod uwagę, Kościół Rosyjski, w celu chrystianizacji „inorodców”, zorganizował przekład Pisma Świętego i modlitw na języki ałtajski, aleucki, zyriański, jakucki, chiński, japoński, nawet czukocki. Na takie misjonarstwo specjalnie pracowała w Rosji Kazańska Akademia Duchowna. Ale to, co można było robić dla inorodców w celu ich zniewolenia, tego Kościół Rosyjski, służąc także polityce kolonizatorskiej caratu, nie dopuszczał na Ukrainie. Nie dopuszczał on w żaden sposób nabożeństw na Ukrainie w języku ojczystym jej narodu. Jak zaznacza A. Ryczyński, argumenty przeciwko używaniu żywego języka obrzędowego przytaczano przy tym różne, ale wszystkie — bezpodstawne. Przy tym przede wszystkim wskazuje się na tysiącletnią tradycję języka cerkiewnosłowiańskiego, jego melodyjność i przydatność do wyrażania najgłębszych prawd wiary. Ale jeśli tak jest, to dlaczego nie trzymać się języka greckiego, który ma dwutysiącletnią tradycję, albo starohebrajskiego, uświęconego jeszcze w Starym Testamencie? Zapewne najmilsze dla Ukraińców będą dźwięki tego języka, „którym uczyła nas wszystkich matka mówić, matka nasza miła” (S. Worobkewycz). Jeśli chodzi o wyrażanie głębokich prawd wiary chrześcijańskiej, to każdy naród kulturalny, zauważa A. Ryczyński, znajdzie sposób, by opanować i przyswoić sobie tę głęboką ideę, do której dorósł. Jeśli jest treść, to znajdzie się i forma. Przykład z tymi samymi Zyrianami, Jakutami, Aleutami, którzy otrzymali od Kościoła Rosyjskiego narodowe nabożeństwo w języku ojczystym, poświadcza to. Zresztą doświadczenie Galicji z jej wysoką religijnością w języku ukraińskim również może służyć potwierdzeniem tego. Co więcej, zaznacza A. Ryczyński, „mocno myli się ten, kto uważa tekst cerkiewnosłowiański za rzekomo najlepszy do przekazania »prawdy wiary«. Dlaczego więc o tym samym w Nowym Testamencie w tym języku mówi się różnie? Na przykład, »wdał i pracownikom« (Mt 21:33) i »wdał go pracownikom« (Łk 10:22). Mnóstwo jest w tym języku wulgaryzmów wyjściowego tekstu greckiego, błędnych konstrukcji zdań i budowy słów. Odwołują się czasem, jako do argumentu, do tego, że język liturgiczny, w odróżnieniu od języków żywych, jest niezmienny. Ale to — nieprawda. W teksty w nim wiele zmian wnieśli Mohyła, Bałaban, ośrodek ostrogski. A Moskwa zrobiła według wytycznych swojego Synodu tyle »oryginalnych rosyjskich wstawek«, że tutaj słuszna jest myśl Iwana Ohijenki (metropolity Hilariona): gdyby zawitali do nas święci Cyryl i Metody teraz, to nie poznaliby tego języka cerkiewnosłowiańskiego, którego byli pierwonauczycielami. W celu usprawiedliwienia używania w życiu cerkiewnym języka cerkiewnosłowiańskiego podkreśla się jakąś jego »wzniosłość«. Ale przy tym, jak zauważa A. Ryczyński, »zapominają, że poważny lub lekki charakter nadaje rozmowie treść i styl, a język służy do obrazowania jednakowo i wysokich, i niskich stron życia; treść, a nie forma rozstrzyga kwestię o znaczeniu każdej rzeczy. Gdyby tylko martwy język miał dodawać wzniosłego charakteru naszym modlitwom, to świadczyłoby to zbyt źle o nich«. Czasem zauważają (i tutaj Arsen Ryczyński ma na myśli greckokatolickiego zrzymskokatoliczonego biskupa H. Chomyszyna), że zwrócenie się do języka ludowego w liturgii pozbawi Kościół jego szczególnego charakteru jako »instytucji nadświatowej«, sprowadzi go »do poziomu zwykłej ziemskiej instytucji«. Ale przy tym nie wzięto pod uwagę tego, że Kościół, po pierwsze, jest nie instytucją, a »organizmem mistycznym«, i, po drugie, nie instytucją nadświatową, bo obejmuje i nasz świat, w tym i nas, śmiertelnych, i już zmarłych. Wielowiekowe życie narodu, który w swoich codziennych modlitwach, w domowych obrzędach korzystał z żywego języka, poświad-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Kwestia języka nabożeństw zawsze znajdowała się w centrum uwagi niemal wszystkich wyznań. Wiele z nich traktuje go wprost jako coś świętego. Naruszenie poprawności użycia języka sakralnego uznaje się za wielki grzech. Broniąc niezbywalności cerkiewnosłowiańskiego języka jako języka nabożeństw, Rosyjski Kościół Prawosławny realizował i dziś realizuje wyraźnie określony cel: z jednej strony, poprzez przeciwstawienie tego, co świeckie, i tego, co religijne, a zwłaszcza języków religijnych (transcendentnych) i niereligijnych (potocznych, rozmownych, immanentnych), wyodrębnić się w społeczeństwie, nie rozpuścić się w nim, a z drugiej strony — występując z ideą „Cerkiew — instytucja ponadnarodowa”, w rzeczywistości służyć właśnie narodowym interesom narodu rosyjskiego, Moskwy. Broniąc pewnej szczególnej roli języka cerkiewnosłowiańskiego w liturgicznym życiu prawosławia, teolodzy przy tym pomijają fakt, że właściwie ten język, jako jeden z ważnych, prostych, nieopracowanych, a nawet „barbarzyńskich”, „targowych” jak na owe czasy języków, ostatecznie jednak stał się błogosławiony. Nie uwzględnia się również tego, że język cerkiewnosłowiański nigdy nie był jednolity we wszystkich narodach słowiańskich. Używany obecnie przez Patriarchat Moskiewski, a także podporządkowaną mu Ukraińską Cerkiew Prawosławną, jest on daleki od macedońskiego narzecza starobułgarskiego, którym posługiwali się Cyryl i Metody. Język cerkiewnosłowiański przeszedł złożoną ewolucję. Będąc żywym językiem jednego ze słowiańskich narodów, z czasem w Rosji doszedł do takiego swojego narodowego wariantu, w którym było już więcej rosyjskiego niż sołuńskiego. Porównując dzisiejszą cerkiewnosłowiańską wymowę rosyjskiego prawosławia z wymową dawnoukraińską, która jeszcze gdzieniegdzie zachowała się na Bukowinie i Wołyniu, w Greckokatolickiej Cerkwi, przekonujemy się, że prawosławne cerkwie Ukrainy, pozostające w podporządkowaniu Patriarchatu Moskiewskiego, odeszły od tamtej i zatrzymały się na zrosyjszczonym akcencie. Konkretny fakt. Jeszcze w 1995 roku, przygotowując się do 400-lecia urodzin Piotra Mohyły, autor artykułu poprosił rektora Kijowskiej Akademii Duchownej, aby zaangażował studentów lub wykładowców do przekładu na współczesny język ukraiński pism metropolity pisanych po cerkiewnosłowiańsku, i otrzymał odmowę, z tego powodu, że ich język nie zgadzał się z tym cerkiewnosłowiańskim, który wykładano w KDA. Na podstawie analizy „ksiąg świętych” chrześcijaństwa, kodeksu kanonów, badania historii kształtowania się i rozwoju języków sfery obrzędowo-kultowej różnych religii i tradycji życia religijnego, A. Riczynski dochodzi do w pełni uzasadnionego wniosku, że nie istnieje żadnych istotnych argumentów (poza subiektywnymi rozważaniami), które by przeczyły możliwości używania języków narodowych w praktyce liturgicznej historycznych dla Ukrainy Kościołów, Przeciwnie, w jego opinii istnieje szereg czynników, które warunkują konieczność ich używania. Rozważmy je osobno.
Biblijne podstawy. W biblijnej Księdze Rodzaju zaznaczono, że był czas, kiedy na całej ziemi były „jedna mowa i słowa jednakie” (11:1). Po zburzeniu przez Boga Wieży Babel i pomieszaniu języków, jak tu piszą, ludzie rozproszyli się „w swoich krajach, każdy według swojego języka, według swoich rodów, w swoich narodach” (10:5). Każdy naród otrzymał możliwość „chodzenia własnymi drogami” (Dz 14:16). Oceniając te biblijne rozważania dotyczące kryteriów wyodrębniania narodów, teologowie zwrócili uwagę na to, że ta klasyfikacja została przeprowadzona z czterech podstawowych punktów widzenia: geograficznego („w ich krajach”), lingwistycznego („według swojego języka”), społecznego („według swoich rodów”), etnicznego („w swoich narodach”). Podkreślając nadprzyrodzoność procesu powstawania języków i narodów, teoretycy teologicznej etnologii, opierając się na analizie Biblii, zauważają, że w plany boskiego kształtowania świata nie wchodziło wywyższanie jednego etnosu nad inny. Kontynuując tę myśl, zapewne i my, za A. Riczyńskim, wyciągniemy wniosek o równości języków, o tym, że żaden z nich nie jest wyższy. Swoistym dziełem językowym Biblii jest Pierwszy List św. Pawła do Koryntian. Jego autor nie kwestionuje równouprawnienia języków. Właśnie to dzieło biblijne podkreśla konieczność, aby każdy naród w swojej praktyce liturgicznej posługiwał się własnym ojczystym językiem. Apostoł Paweł wprost podkreśla, że słowo wypowiedziane obcym językiem jest adresowane do Boga, ale nie jest Mu potrzebne, dopóki nie zostanie usłyszane przez ludzi w ich ojczystym języku. Jeśli zwrócimy się do „Dziejów Apostolskich”, to zobaczymy, zauważa A. Riczyński, że Bóg nie dał różnym narodom daru rozumienia hebrajskiego języka Jezusa Chrystusa, lecz przeciwnie — dzięki Duchowi Świętemu. Zstąpił On na apostołów i w ten sposób spełniła się obietnica, że oni „będą mówić nowymi językami” (Mk 6: 15-17).
Історичні чинники — Historyczne czynniki
Nie będziemy opisywać tego, jak stały się sakralnymi język starohebrajski, grecki i łaciński. Zauważmy tylko, że nic nadprzyrodzonego w tym procesie nie było. Tutaj interesuje nas bardziej język cerkiewnosłowiański jako jeden z języków sakralnych, ponieważ przeciwko jego zastąpieniu językami narodowymi (w naszym przypadku — ukraińskim) często występują duchowni kultu z Patriarchatu Moskiewskiego i jego jurysdykcji UPC. Pierwszym argumentem za tym, że ten język stał się sakralnym właśnie z powodu potrzeby historycznej, jest to, że nie wynika on (użyjmy tutaj argumentu często używanego przez teologów) z Nowego Testamentu. Drugi argument — język słowiański nie był ojczysty dla św. Konstantyna. To właśnie działalność misyjna przekonała go, że bez języka ojczystego nawróconych nie można liczyć na powodzenie kazania i że tylko w języku ojczystym człowiek może przyjąć jakąkolwiek naukę do swego świata duchowego. Właśnie momenty polityczne — spór w IX wieku między papieżami rzymskimi a patriarchami bizantyjskimi o Bałkany — skłoniły papieża Hadriana II do uznania słowiańskich przekładów ksiąg Pisma Świętego dokonanych przez Cyryla i Metodego za dzieło Boże, „uznania ich za wierne i prawomocne” i do błogosławieństwa słowiańskiego nabożeństwa odprawianego według nich.
Czynniki komunikacyjne
W Nowym Testamencie zaznaczono, że kiedy modlitwa odbywa się w obcym języku, wszystko mówi się na wiatr, ponieważ rozum pozostaje bez owocu, gdyż wierzący nie poznaje tego, o czym się mówi. Zatem ten, kto mówi, „buduje tylko samego siebie” i nie buduje Kościoła. Dlatego apostoł Paweł wzywa tych, którzy troszczą się o „dary duchowe”, aby dbali, by „wzbogacali się przez nie ku zbudowaniu Kościoła”. Kościół, który dopuszcza do odnarodowienia swoich wiernych pod względem języka, traci swój autorytet narodowej świętości, a zatem sam sobie szkodzi.
Czynniki językowe. W chrześcijaństwie pośrednictwo między człowiekiem a Bogiem przejęła kasta duchownych. Ci ostatni dodatkowo zwracali się w modlitwie do Boga w szczególnym, niedostępnym dla prostego ludu „języku świętym”. Tę „niedogodność” dzięki pewnemu podobieństwu bułgarskiego i ówczesnego języka ukraińskiego udało im się z czasem nieco zminimalizować, asymilując cerkiewnosłowiańszczyznę na nowym dla niej narodowym gruncie. Lecz, jak zauważa A. Riczynski, żadna „ukraińska wymowa” nie mogła sprawić, by cerkiewnosłowiański tekst modlitwy stał się zrozumiały dla ludu. W swojej pracy „O problemach ukraińskiej świadomości religijnej” wskazuje on aż osiem cech, które świadczyły o nienaturalności tego synkretyzmu: 1) duży zasób w języku słowiańskim Konstantyna greckich słów, których bez specjalnego tłumaczenia nie dało się zrozumieć; 2) obecność wielu słów, zwłaszcza złożonych, przetłumaczonych z pewnym naśladownictwem wzoru greckiego; 3) nieudane rozmieszczenie słów na podstawie ślepego naśladowania wzorców greckich; 4) zachowanie greckiej konstrukcji zdań; 5) duża liczba bułgaryzmów archaicznych; 6) obecność wyrażeń o dawnym (archaicznym) znaczeniu, podczas gdy we współczesnym języku te słowa mają już inne znaczenie, często nieprzyzwoite; 7) przejęcie niektórych cech myślenia hellenistycznego, zwłaszcza personifikacji przymiotników, uduchowienia rzeczy martwych itp.; 8) liczne hebraizmy w tekstach modlitw zapożyczonych ze Starego Testamentu. Zdaniem A. Riczynskiego te obrony zachowania cerkiewnosłowiańszczyzny jako języka obrzędu w celu zapewnienia „jedności wszystkich Słowian”, które niekiedy słyszymy, „mają wyraźny podtekst polityczny, ponieważ zorientowane są nie tyle na zapewnienie tej „jedności”, ile na utrzymanie Ukrainy w sferze wpływów kulturalnych i religijnych Cerkwi Moskiewskiej — „właśnie za pomocą zrusyfikowanego języka cerkiewnego”.
Машинний переклад
W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy trwa wystawa, na której zaprezentowano dwie z czterech najstarszych haftowanych płaszczanic, które zachowały się na Ukrainie. Jedna pochodzi ze zbiorów NMSU, druga z Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu.
Wystawa „Nagle smutek mój zamienił się w radość…” to wspólny projekt Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy, Narodowego Naukowo-Badawczego Centrum Konserwacji Ukrainy oraz Narodowego Kijowsko-Peczerskiego Historyczno-Kulturalnego Rezerwatu. Została ona poświęcona 1025. rocznicy chrztu Rusi-Ukrainy.
Jewhen BUKET
Zdjęcia: autor
Pierwszy całun powstał w 1545 roku za panowania mołdawskiego hospodara Piotra Rareša. Przywieziono go do Kijowa z Księstwa Mołdawskiego. Początkowo całun znajdował się w cerkwi Spaskiej, a po pożarze w 1811 r. na Podolu był przechowywany w cerkwi Narodzenia Chrystusowego. W 1926 roku całun przekazano Ogólnoukraińskiemu Muzeum Historycznemu im. Tarasa Szewczenki (obecnie NMHU). Ze względu na wyjątkową kruchość i zniszczenie całun rzadko wystawiano na ekspozycji, ostatnio — w latach 80. XX wieku. Ponad dwa lata przywracali go specjaliści ННДРЦУ, którym udało się rzecz niezwykłą: odtworzyli niektóre zmurszałe fragmenty, a jednocześnie zachowali pewne „żywe”, wymowne ślady czasu. Dlatego przed widzami całun pojawił się w odnowionej postaci. Drugi powstał w 1561 roku. Jego fundatorem był mołdawski hospodar Aleksander IV Lapuszniану. Do zbiorów Kijowsko-Peczerskiego Rezerwatu trafił w 1926 r. i aż do wojny znajdował się w zakrystii soboru Zaśnięcia. W 1946 roku uratowano go spod ruin soboru i odnowiono. Mimo dużych strat niektórych części całun Ławry zachował się znakomicie i wielokrotnie był eksponowany. Na świecie znanych jest wiele całunów. Najważniejszym spośród nich jest ten jedyny, który owijał w grobowcu ciało Chrystusa. Według legendy, po tym jak uczniowie Chrystusa znaleźli całun pustym w grobie o poranku Zmartwychwstania w roku 33, zabrali go i ukryli. Obecnie, zgodnie z badaniami naukowców, właśnie ten całun przechowywany jest w italskim mieście Turyn. Inne całuny, ich kopie i następcy, z wieku na wiek przechowywali i przekazywali chwilę opłakiwania Chrystusa, odtworzoną przez mistrzów. Niektóre z nich służą do dziś w cerkwiach, a niektóre już weszły do skarbca wartości sakralnych i artystycznych. Całun — to płótno dużego rozmiaru z przedstawieniem odbicia Jezusa Chrystusa. Całun Jezusa Chrystusa używany jest podczas nabożeństwa Wielkiego Piątku i Wielkiej Soboty. W centralnej części kompozycji Całunu Jezusa Chrystusa zazwyczaj umieszczona jest ikona „Złożenie do grobu” — w całości lub częściowo (tylko ciało Chrystusa). Ta ikona przedstawia ewangeliczną scenę pogrzebu Jezusa i w tradycji bizantyjskiej występuje od XI wieku. Lecz obrzęd czczenia świętego całunu w nabożeństwach Wielkiego Piątku i Soboty dopiero w XVII—XVIII wieku staje się powszechną praktyką i zwyczajem całego Kościoła Wschodniego. O znaczeniu obrzędu czczenia świętego całunu poprosiliśmy Patriarchę Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta, by opowiedział: „Przed nami obraz zmarłego Chrystusa Zbawiciela, Syna Bożego. Umarł na krzyżu, owinięto Go całunem i przygotowano do pochówku. Potężny jest człowiek i szlachetne porywy jego duszy, lecz na przykładzie apostoła Piotra, który chwalił się, że odda duszę za Chrystusa, a potem się Go wyparł, widzimy, że nie można polegać wyłącznie na własnych siłach. Swoim czynem Pan uczy nas, że nie należy żałować niczego, nawet samego życia, z miłości do bliźniego. Tu, przed Świętym Całunem, ujawnia się nicość życia według egoistycznych zasad. Odrażające jest wspominanie na próżno przeżytych lat. Wielkość śmierci Chrystusa za grzeszników budzi uśpione siły duszy i człowiek zaczyna uświadamiać sobie, że wciąż zdolny jest czynić dobro i walczyć ze złem. Całując obraz Chrystusa na Świętym Całunie i wznosząc modlitwy, przypominamy sobie, że Jego cierpienia były o wiele cięższe od naszych. Lecz On jest bez grzechu, a my grzeszni. On jest niewinny, a my winni. Pocieszać nas powinna świadomość, że po cierpieniach Chrystusa nastąpiło Jego zmartwychwstanie. Tak samo będzie z nami: po cierpieniach nadejdą radosne dni, po chorobie przyjdzie też zdrowie. Chrystus sam cierpiał, wie, jak i nam, bezsilnym, pomóc”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Drodzy bracia i siostry! CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ! Podczas nabożeństwa wielkanocnego słyszymy słowa Kościoła skierowane do wierzących: „Śmierci świętujemy uśmiercenie… innego, wiecznego życia początek” (7 pieśń Kanonu Paschalnego). O jakiej śmierci mowa? O śmierci duchowej i śmierci cielesnej. Na krzyżu Chrystus Zbawiciel pokonał śmierć duchową, a swoim Zmartwychwstaniem zwyciężył śmierć cielesną. Śmierć duchowa następuje wtedy, gdy Bóg swoją Boską łaską odstępuje od człowieka. Przyczyną odstąpienia Boga od człowieka jest grzech. Adam i Ewa natychmiast poczuli, że Bóg ich opuścił, gdy zgrzeszyli. Była to śmierć duchowa. A cieleśnie Adam umarł po 930 latach. Dlatego człowiek może być fizycznie żywy, a duchowo — martwy, ponieważ w jego duszy nie ma Boskiej łaski, a żyje grzech. Z tego powodu wśród nas, ludzi, jest wielu żywych trupów. Nie przypadkiem Pan nasz Jezus Chrystus powiedział człowiekowi, który prosił Go o pozwolenie na pochowanie swojego ojca, a potem pójście za Nim: „Zostaw umarłym (to znaczy duchowo martwym) chować swoich umarłych” (Mt 8, 22). Jezus Chrystus na krzyżu w ciężkich cierpieniach pokonał grzech w naszej naturze. On jako bezgrzeszny nie powinien był cierpieć, bo cierpienie jest skutkiem grzechu. Ale Chrystus cierpiał — i nie tylko ciałem, ale i duszą. Dowodem Jego cierpień duszy był krwawy pot, który wystąpił na Jego ciele, gdy modlił się do Boga-Ojca w ogrodzie Getsemani. Przyczyną Jego cierpień był nasz grzech, który wziął na Siebie. Cierpiał dobrowolnie za nasze grzechy. Cierpiąc, Chrystus wołał do Ojca: „Boże mój, Boże mój! Czemuś Mnie opuścił?” (Mt 27, 46). Dlaczego Bóg-Ojciec opuścił swojego Syna? Przez nasz grzech, który Syn Boży jako człowiek dobrowolnie wziął na Siebie. Pan nasz Jezus Chrystus wszystko wycierpiał za nas: i cierpienia duszy, i fizyczne. Wycierpiawszy wszystko, zawołał: „Wykonało się!”. Co się wykonało? Wykonało się pokonanie grzechu w naturze Drugiego Adama — Chrystusa. Jeśli grzech został zwyciężony, to teraz Syn Boży jako człowiek zawołał donośnym głosem: „Ojcze, w Twoje ręce powierzam ducha mojego” (Łk 23, 46). Tymi słowami Chrystus jakby powiedział Bogu-Ojcu: przez grzech ludzki, który dobrowolnie wziąłem na Siebie, opuściłeś Mnie; teraz zaś, gdy wszystko wycierpiałem za grzech ludzki, przyjmij Ducha mojego w zjednoczeniu z Tobą, przyjmij Mój duch jako człowieka. Pokonawszy śmierć duchową, Pan nasz Jezus Chrystus musiał zwyciężyć także śmierć cielesną. Ale aby ją pokonać, trzeba było najpierw umrzeć. Ponieważ śmierć duchowa po upadku w grzech weszła w naturę Adama natychmiast, a śmierć cielesna — później, to i Chrystus Zbawiciel najpierw zwyciężył śmierć duchową (to znaczy grzech), a potem i cielesną. Chrystus zmartwychwstał z martwych. CHRYSTUS ZMARTWYCHWSTAŁ! Przyjdźcie, pijmy nowy napój, nie z opoki niepłodnej cudownie wypływający, lecz ze źródła nieśmiertelności, które wyprowadził z grobu Chrystus, w Nim się utwierdzamy (Kanon Paschy). Drodzy w Chrystusie! W jasne święto Zmartwychwstania naszego Pana święty Kościół zaprasza wszystkie swoje dzieci, by zaczerpnęły żywej wody ze „źródła nieśmiertelności, które wyprowadził z grobu Chrystus”. Praobrazem tego paschalnego źródła było znane starotestamentowe wydarzenie, kiedy lud izraelski, sprawując swoją Paschę — przejście z niewoli egipskiej do ziemi obiecanej, pośród bezwodnej pustyni stał się świadkiem cudu: Mojżesz, na rozkaz Boga, uderzył swoją laską w skałę, która była na górze Horeb, i wypłynęła z niej woda — na radość i zbawienie całego ludu (por. Wj 17, 1—6). Obecnie nadszedł czas wypełnienia obietnicy, którą zapowiadał ten starotestamentowy cud: kamień odsunięto i z grobu Zbawiciela popłynęły życiodajne strumienie boskiej łaski, które napełniają każdego wierzącego życiem zmartwychwstałego Chrystusa, przemieniają każdą ludzką duszę i cały wszechświat. Te życiodajne strumienie — to siła życiodajnej Bożej miłości, która okazała się potężniejsza od złości piekła, od grzeszności człowieka i od samej śmierci. Otrzymawszy wieść o zmartwychwstaniu, uczniowie Chrystusa pospieszyli do opustoszałego grobu Zbawiciela, a spotkanie z żywym, zmartwychwstałym Jezusem na zawsze zmieniło ich życie: smutek zmienił się w radość; poczucie bezsilności i rozpaczy — w poczucie zwycięstwa nad śmiercią i wszystkim, co trzyma człowieka w niewoli grzechu; strach i niepewność przed przyszłością — w niepohamowane pragnienie połączenia wszystkich ludzi z tym źródłem wiecznego życia głoszeniem, że „Chrystus zmartwychwstał”! My przyjmujemy komunię z tego wiecznego źródła zbawienia wtedy, gdy wodą i Duchem w sakramencie Chrztu jednoczymy się z Chrystusem umarłym i zmartwychwstałym, a następnie — czerpiemy z niego za każdym razem, gdy z wiarą przystępujemy do tronu łaski w Świętych Sakramentach, gdy dostąpimy boskiego miłosierdzia w sakramencie Pokuty czy przyjmujemy samego Pana w Przenajświętszej Eucharystii. Te życiodajne strumienie wylewają się wszędzie, gdzie mieszkają prawdziwi chrześcijanie — nosiciele żywej wiary w zmartwychwstałego Chrystusa. Oni napajają naszą spragnioną ziemię i przemieniają ją siłą Bożej miłości, którą Duch Święty napełnia serca wierzących ludzi (por. Rz 5, 5). Zatem bycie chrześcijanami oznacza posiadanie tej żywej wiary w zmartwychwstałego Zbawiciela i bycie nosicielami Jego bezgranicznej, bezwarunkowej, bezinteresownej i wiernej miłości w obecnym świecie. Zatem, drodzy w Chrystusie, wzrastajmy w wierze, którą zachowali i przekazali nam nasi przodkowie, oraz umacniajmy się w ewangelicznej miłości do bliźniego, co jest najbardziej przekonującym dowodem prawdziwości naszej wiary, zgodnie ze słowami Pana: „Po tym wszyscy poznają, żeście uczniami moimi, jeśli będziecie się wzajemnie miłowali” (J 13, 35). Na fundamencie świętej wiary i siłą ewangelicznej miłości jesteśmy powołani budować naszą teraźniejszość i przyszłość, utwierdzać w osobistym, rodzinnym i społecznym życiu wieczne Boże prawdy, które są zdolne przynieść każdemu człowiekowi i całym narodom prawdziwą wolność i trwały postęp. Zmartwychwstały Chrystus zapewnia nas o swojej pow-
Śmierć została pokonana! Dlaczego została pokonana? Dlatego, że nie może trzymać w swoich objęciach Tego, Który zwyciężył grzech. Bo śmierć weszła w naszą naturę przez grzech. Nie ma grzechu — nie ma i śmierci. Zmartwychwstanie Chrystusowe jest zwycięstwem nad cielesną śmiercią i jest to zwycięstwo ostateczne, bo dopełnia ono zwycięstwa nad śmiercią duchową. Apostoł Paweł nadaje Zmartwychwstaniu Chrystusowemu znaczenie nieprześcignione. Mówi on: „Jeżeli Chrystus nie zmartwychwstał, daremna jest wasza wiara, jesteście jeszcze w swoich grzechach” (1 Kor 15, 17). I rzeczywiście, bez Zmartwychwstania Chrystusowego nie ma chrześcijaństwa. Istota chrześcijaństwa polega na Zmartwychwstaniu Chrystusowym. Kto nie wierzy w cielesne Zmartwychwstanie Chrystusowe, ten nie może nawet nazywać się chrześcijaninem. Jest gorszy od niewiernego. Ale apostoł Paweł z pewnością mówi, że „Chrystus zmartwychwstał jako pierwszy spośród tych, co pomarli” (1 Kor 15, 20). Nie tylko apostoł Paweł jest pewny Zmartwychwstania Chrystusowego. Są o nim przekonani wszyscy apostołowie, niewiasty niosące wonności i ponad pięciuset braci, którzy widzieli Go zmartwychwstałym. Oni nie tylko widzieli, ale i dotykali Jego zmartwychwstałego ciała. Jadł przed nimi. To nie był Jego duch, lecz prawdziwe zmartwychwstałe ciało. Nawet wrogowie Chrystusa nie oskarżali apostołów o to, że mówią nieprawdę, gdy głoszą naukę o Zmartwychwstałym Chrystusie. Oni tylko prosili: prosili, a nie nakazywali i nie grozili, aby apostołowie nie głosili o Zmartwychwstaniu. Apostołowie głosili „o tym, — jak pisze Jan Teolog, — co było od początku, cośmy usłyszeli, co ujrzeliśmy własnymi oczami, na co patrzyliśmy i czego dotykały nasze ręce” (1 J 1, 1). Tak, wierzymy w Zmartwychwstanie Chrystusowe! Dlatego na pozdrowienie „Chrystus Zmartwychwstał!” pewnie odpowiadamy: „Prawdziwie Zmartwychwstał!”. A jeśli ty nie wierzysz w Zmartwychwstanie Chrystusowe, to po co wypowiadasz: „Prawdziwie Zmartwychwstał!”? W takim przypadku nie bądź hipokrytą i nie mów nieprawdy. A jeśli naprawdę wierzymy, że Chrystus zmartwychwstał, i co więcej, radujemy się z tego, to jakie znaczenie ma to dla każdego z nas? My też zmartwychwstaniemy z martwych, tak jak zmartwychwstał Chrystus. Zmartwychwstaną wszyscy: wierzący i niewierzący, chrześcijanie i niechrześcijanie. Dlaczego wszyscy zmartwychwstaną? Na jakiej podstawie? Na to pytanie odpowiada apostoł Paweł. Mówi on: „Ponieważ bowiem przez człowieka przyszła śmierć (chodzi o Adama), przez człowieka też dokonało się zmartwychwstanie. I jak w Adamie wszyscy umierają, tak też w Chrystusie wszyscy będą ożywieni” (1 Kor 15, 21–22). Znaczy to, że wszyscy zmartwychwstaniemy, ponieważ zmartwychwstał Chrystus. Adam przez grzech umarł, z nim umieramy i my, ponieważ rodzimy się z niego. Chrystus w Sobie wskrzesił naturę ludzką. A my wszyscy do niej należymy, dlatego też zmartwychwstaniemy. I dzisiaj wraz z apostołem Pawłem radośnie zawołajmy: „Gdzież jest, o śmierci, twoje żądło? Gdzież jest, o piekło, twoje zwycięstwo?”. Bo Chrystus prawdziwie zmartwychwstał! Zmartwychwstanie Chrystusowe darowało nam wiarę silniejszą od cierpienia. Daje nam ono siłę, by je zwyciężać, o obecnej obecności i swoim błogosławieństwie w tym wielkim dziele. A widzialnym znakiem Jego obecności pośród nas jest nasz Patriarchalny Sobór Zmartwychwstania Chrystusowego, który całą wspólnotą wznosimy na brzegach Dniepru. W tym roku, podczas Wszechcerkiewnej pielgrzymki, która odbędzie się 17–18 sierpnia, Sobór zostanie poświęcony. Na to święto naszej wiary i wdzięczności Panu zapraszam wszystkich was, będących na Ukrainie i na obczyźnie, aby na brzegach Dniepru wspólnie odnowić wierność Bogu i Jego nauce, która jest światłem i nadzieją dla całego naszego narodu. Nasz Patriarchalny Sobór, wreszcie, tak jak sam stołeczny gród Kijów, ma ścisły i bezpośredni związek z początkami Kościoła Chrystusowego, z tymi miejscami, które są związane z ziemskim życiem, męką i zmartwychwstaniem naszego Zbawiciela. Podobnie jak świątynia Grobu Pańskiego w Ziemi Świętej jest sercem współczesnej chrześcijańskiej Jerozolimy, gdzie my i dzisiaj możemy upaść przed pustym grobem Zbawiciela, poczuć moc zmartwychwstałego Chrystusa oraz siłę Jego zwycięstwa nad grzechem i śmiercią, tak samo i świątynia Zmartwychwstania Chrystusowego w Nowej Jerozolimie — mieście Kijowie — w swoim poświęceniu na wieki będzie nieść każdemu wierzącemu Ukraińcowi, zarówno w Ojczyźnie, jak i na obczyźnie, siłę „źródła nieśmiertelności, które wytoczył z grobu Chrystus”. Biorąc udział w tegorocznej pielgrzymce i w poświęceniu Soboru, będziemy mogli przeżyć tę przemieniającą podróż, której doświadczyli apostołowie, śpiesząc do grobu Zbawiciela. To wielkie święto, a zarazem jeszcze jedna okazja, by wspólnie podziękować Panu za to, że i w naszym narodzie spełnił się paschalny cud: zmartwychwstał zniszczony i skazany na śmierć nasz Kościół, odradza się nasze państwo, odnawia się Duchem Świętym cały nasz ukraiński ród. Dzisiaj nasz naród i społeczeństwo można porównać do uczniów Jezusa Chrystusa, którzy na nowo przeżywają utratę nadziei, rozczarowanie i bezsilność, spoglądając na swojego znieważonego i ukrzyżowanego Nauczyciela. Mieliśmy nadzieję na odrodzenie wolnego państwa, a zamiast tego tak często doznajemy goryczy rozczarowań i doświadczamy krachu własnych iluzji. Jak bardzo wszyscy dzisiaj potrzebujemy tej przemiany całego naszego społeczeństwa mocą Zmartwychwstałego! I właśnie dzisiaj głosimy: „Chrystus zmartwychwstał!” — i w tym jest źródło naszej nadziei i niewyczerpanej siły. Świętując to jasne święto Paschy Chrystusowej, mocno wierzymy, że każde nasze — bo radość Zmartwychwstania Chrystusowego dla wszystkich chrześcijan jest źródłem światła, odwagi i siły. Niech nikt nie pomyśli, że tej radości w Zmartwychwstałym Panu godni są tylko ludzie święci, pustelnicy, подвижники. Ta radość jest darowana i nam, słabym i grzesznym dzieciom Ojca Niebieskiego. Święty Jan Złotousty w swoim Słowie Paschalnym mówi: „Niech nikt nie opłakuje grzechów; przebaczenie bowiem zajaśniało z grobu”. W tym roku Ukraina na szczeblu państwowym wraz ze wszystkimi Ukraińskimi Kościołami uroczyście obchodzi 1025-lecie Chrztu Rusi Kijowskiej. Serdecznie pozdrawiam was, przewielebni arcypasterze, bogobojni pasterze, czcigodne zakonnictwo, umiłowani bracia i siostry, ze świętem jasnego Zmartwychwstania Chrystusowego! Pozdrawiam z Paschą Chrystusową Prezydenta Ukrainy Wiktora Janukowycza, Radę Najwyższą, Ukraiński rząd, Siły Zbrojne naszego państwa, wszystkich chrześcijan Ukrainy i cały ukraiński naród. Serdecznie pozdrawiam ze światłonośnym świętem całe ukraiństwo we wszystkich krajach świata, na wszystkich kontynentach. Obchodząc świętą Paschę, będziemy zachowywać wielkanocną radość Zmartwychwstania w umyśle i sercu. Święta Cerkiew wzywa nas do życia w pokoju, miłości, w każdej pobożności i czystości, uczciwą pracą służyć bliźnim, całemu ukraińskiemu narodowi i Ukraińskiemu państwu, aby w dniu naszego zmartwychwstania być godnymi wiecznej radości ze Zmartwychwstałym Panem i Zbawicielem naszym, Któremu należy się chwała, cześć i pokłon z Ojcem i Duchem Świętym na wieki wieków. Amen. Prawdziwie Chrystus Zmartwychwstał! FILARET, Patriarcha Kijowski i całej Rusi-Ukrainy
Wielkanoc Chrystusowa 2013 r., m. Kijów wysiłek, nawet najmniejszy, jeśli będzie pobłogosławiony przez Pana, przyniesie swoje błogosławione owoce. Módlmy się więc wszyscy razem o Boże miłosierdzie i błogosławieństwo dla naszego narodu, aby nadal pozostawał narodem chrześcijańskim i aby wzrastał w wierze oraz świadomości własnej godności i odpowiedzialności za swoją przyszłość. A gwarancją i oparciem naszej nadziei jest i zawsze będzie obecność zmartwychwstałego Zbawiciela pośród nas oraz słowa-zapewnienia świętego apostoła Pawła: „Jeżeli Bóg z nami, któż przeciwko nam? On, który nawet własnego Syna nie oszczędził, ale Go za nas wszystkich wydał, jakże miałby wraz z Nim i wszystkiego nam nie darować?... Chrystus Jezus, który poniósł śmierć, owszem, wskrzesił, który jest po prawicy Boga, ten właśnie przyczynia się za nami” (Rz 8, 31-32). Drodzy w Chrystusie! Z tymi myślami otaczam was wszystkich wielkanocną radością i szczerze pozdrawiam was z okazji dzisiejszego jasnego święta, święta świąt — Zmartwychwstania Chrystusowego! Słowa wielkanocnego pozdrowienia w szczególny sposób kieruję do tych, którzy znoszą różne życiowe próby — do ubogich, uwięzionych, chorych, zniewolonych, zasmuconych, rozczarowanych czy zwątpionych. Niech wielkanocna radość dotknie waszego serca i wzmocni je, darując nową nadzieję i duchową siłę. Szczerze życzę wszystkim, aby wielkanocne światło oświeciło każdą duszę, każde serce, każdy dom i rodzinę oraz wzmocniło wszystkich Bożym pokojem. Wszystkim życzę życia jako dzieci Zmartwychwstania — pełnych żywej wiary i silnych Bożą miłością. Chrystus zmartwychwstał! — Prawdziwie zmartwychwstał! ŚWIATOSŁAW Wydano w Kijowie, przy Soborze Patriarchalnym Zmartwychwstania Chrystusowego, 27 kwietnia 2013 roku Bożego, w sobotę Łazarza WIELKANOCNE ORĘDZIE BŁOGOSŁAWIONEGO ŚWIATOSŁAWA Do Najprzewielebniejszych i Przewielebnych władyków, najjaśniejszych, czcigodnych i wielebnych ojców, czcigodnych zakonników i zakonnic, drogich w Chrystusie wiernych Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ii wielkanocne historie. W ramach akcji zaprezentowano kolekcję projektanckiej poduszek-poduszeczek i gobelinów A. Rudnickiej.
rozgrzaną piekarnik i od razu zmniejszyć ogień do 200° C. Piec przez godzinę. Zapisano od Kateryny MYRKO, ur. 1912 r., wieś Melne, rejon rohatyński, obwód lwowski
Paska chodorowska. Do ciasta trzeba wziąć: 2 kg mąki, 1 litr mleka, 150 g drożdży, 15 żółtek jajecznych, 200 g masła śmietankowego, 100 g oleju, 250 g cukru, 0,5 łyżeczki soli, wanilinę, 250 g rodzynek, skórkę z jednej cytryny. Drożdże rozpuścić w ciepłym mleku z cukrem i kilkoma łyżkami mąki do gęstości śmietany, posypać cienką warstwą mąki. Postawić w ciepłym miejscu i przykryć ręcznikiem. Gdy zaczyn wyrośnie, ubić żółtka z cukrem, dodać mąkę, sól. Dolać resztę mleka. Wszystko to mieszać, aż ciasto przestanie przylegać do rąk. Ponownie postawić w ciepłym miejscu. Gdy ciasto wyrośnie, dodać rozgrzane masło, olej. Wymieszać. Jeszcze raz odstawić, aby wyrosło. Następnie ponownie wymieszać. Ciasto przełożyć do wysokich form, natartych tłuszczem. Aby paski lśniły, dwukrotnie posmarować je jajkiem. Piec w gorącym piekarniku przez godzinę. Zapisano od Anny WOWCZOWSKIEJ, ur. 1919 r., m. Chodorów na Lwowszczyźnie
Przygotowała Romana KOBALCZYŃSKA, etnograf, zasłużony pracownik kultury
Машинний переклад
Świetlane Chrystusowe Zmartwychwstanie to największe święto świata chrześcijańskiego. Ukraińcy obchodzą Wielkanoc jako najurocze wiste ze wszystkich świąt. W Wielki Czwartek pieką paschę, obrzędowy chleb z ciasta drożdżowego. Do ciasta wkłada się dużo jajek, masła i cukru, dodaje rodzynki, wanilię, szafran, skórkę cytrynową, migdały i inne przyprawy. Do wypieku używa się wysokich, cylindrycznych form, napełniając je na jedną trzecią. Paschy ozdabia się wykonanymi z ciasta kwiatami, lokami, ptaszkami, wieńcami itp. Wkładając paschę do pieca, gospodyni prosi wszystkich, by wyszli, żeby nie zakłócić spokoju paschy, i odmawia modlitwę. Gotowy wypiek smaruje się lukrem cukrowym. Nieodłącznym atrybutem Wielkanocy są kraszanki i pisanki. Tradycja malowania i zdobienia kurzych jajek sięga czasów pogańskich. Jajko symbolizowało narodziny nowego życia, a to zawsze coś niepojętego i tajemniczego. Ornamenty pisanek są najrozmaitsze, są głęboko symboliczne, wyrażają wiedzę i światopogląd przodków. Do barwienia i zdobienia jajek od dawna używano wyłącznie barwników roślinnych. Najlepszym barwnikiem, jak uważają gospodynie, jest wywar z łupin cebuli. Daje on odcienie od złocistego do czerwonawego. Kraszanki i pisanki po poświęceniu obdarowuje się nawzajem, kładzie na grobach podczas pominek za zmarłych. Nieodłączną częścią święta są młodzieżowe gry i zabawy. Dzieci najczęściej bawiły się w grę zwaną „zbijanką” jajek
(czyja pisanka jest mocniejsza), „kotka” (toczono pisanki po pochyłej płaszczyźnie, by trafić w jajko przeciwnika), „kidka” (trzeba uderzyć jednocześnie w dwie pisanki) itd. Po najdłuższym poście, który trwa siedem tygodni, świąteczny stół powinien być szczególnie obfity i różnorodny. Gotować i piec należy zawczasu, w sobotę. Zazwyczaj na Wielkanoc przygotowywano więcej potraw niż na Boże Narodzenie. Tradycyjnie na świątecznym stole, oprócz paschy i pisanek, są pieczone mięso, kiełbasy, kiszki, kalacze itd. Ważne, aby był chrzan. Dlatego wszystkie wielkanocne potrawy stawiano na stole nakrytym śnieżnobiałym obrusem, aby podkreślić uroczystość święta. Pośrodku stołu należy postawić poświęconą paschę. Często kładzie się także gałązkę wierzby z Niedzieli Palmowej. Świeca na stole — symbol przyjaźni i ciepła w rodzinie. Wielkanocne śniadanie jest najbardziej uroczyste. Tego dnia dzwonnicy pozwalają uderzyć w dzwony każdemu chętnemu. Ponieważ takich osób jest wiele, dzwonienie rozbrzmiewa przez cały dzień. …Pod niebem płynie wielkanocny dzwon, zbierając wiernych do jedności w modlitwie. Prowadzimy do świątyni dzieci, aby włączyć je do niewyczerpalnego źródła ludzkiej duchowości. Bardzo ważne jest zasianie w dziecięcym sercu ziarna świętości i szacunku dla Boga, bo tam, gdzie Bóg, nie ma miejsca na bluźnierstwo i pogardę, oszustwo i pustotę.
Przygotowała Olena Szulha
Машинний переклад
Ołeksandr ŁYTWYNENKO
Zdjęcia autora
Ostatni tydzień przed Wielkanocą kojarzy się Ukraińcom z przebudzeniem przyrody, śpiewaniem hajwek i wiosnianek. Na rozpoczęcie wielkanocnego zakończenia postu każda gospodyni w Wielkim Tygodniu piekła paskę, a dzieci malowały pisanki. Aby popularyzować tradycje ludowe, w stołecznym Muzeum Iwana Honczara główni specjaliści muzeum oraz artystka Anżelika Rudnycka przeprowadziły dla młodych gospodyń warsztaty: wypieku pasek, malowania pisanek i zdobienia gałązki wierzby. Obecne dzieliły się rodzinnymi przepisami, opowiadając
w piekarniku nagrzanym do temperatury (190–200°C) przez 45–60 minut. Upieczoną paskę można jeszcze posmarować białkową polewą i posypać kolorową kaszą jaglaną lub posmarować syropem (cukier z wodą). Gdy pasek się zarumieni, przykrywa się go papierem, żeby nie ściemniał, a był jasny i wesoły.
Zapisano od Oleny BOHACZ, ur. 1927 r., m. Kijów
Paska rohatyńska
1,5–2 kg mąki, 12 jajek, 1 litr mleka, 1,5 szklanki śmietany, 200 g masła, 100 g drożdży, 2 szklanki cukru, wanilina, 150 g rodzynek. 11 żółtek (od białek ciasto jest twarde i nie tak puszyste), 1 litr mleka, 200 g masła rozprowadzonego w szklance przegotowanego mleka, 1 szklanka śmietany, wanilina i trochę rodzynek, bo pociągną ciasto w dół, mieszają i dodają mieszankę: 100 g drożdży rozprowadzonych na 2 szklankach cukru (roztartych ręką) i stopniowo podsypują mąkę „dopóki ciasto bierze”. Wszystko zagniatają przez 20 minut, 3–4 godziny ciasto fermentuje w ciepłym miejscu. Potem znów zagniatają około 30 minut. Jeśli w tym czasie zaczyn stał się rzadki, dodają mąkę. Jeśli zgęstniał, dodają śmietany. Wyrobiwszy ciasto, znów odstawiają je na 3 godziny, a po tym rozkładają do foremek (wypełniają nimi 1/3 części). Z wierzchu robią krzyże, słoneczka, kwiatki, liść dębu lub ptaszki. Odstawiają na jedną godzinę w ciepłe miejsce, by urosło. Gotowe do pieczenia paski smaruje się jajkiem. Ciasto wstawia się do dobrze nagrzanego piekarnika
Машинний переклад
Uważano, że upieczenie dobrej paski jest najważniejszym wydarzeniem w Wielkanoc, bo po tym, jak się ona upiecze, sądzono o losie całej rodziny. Dlatego tego dnia gospodyni się denerwuje i szczególnie przestrzega wszystkich zaleceń: • pożądane jest, aby podczas pieczenia paski nikogo nie było w domu, żeby nie obgadywano paski (Połtawszczyzna); • nic tego dnia nie wolno pożyczać (Lwowszczyzna); • nie wolno siedzieć na piecu, żeby paska nie wyszła garbata (Chmielnicczyzna); • sadza się paskę do pieca z modlitwą, z przyśpiewką „Chrystus Zmartwychwstał”, to samo robi się, wyciągając ją z pieca (Pokucie, Sniatyńszczyzna); • gdy w domu była dziewczyna, mówiono: „Żeby była ładna, jak na Wielkanoc paska” (Huculszczyzna); • a dzieci, żeby rosły okazałe i zdrowe, jak paska (Zakarpacie). Krewni tego dnia nie powinni się kłócić ani gniewać na siebie. Z pieczeniem paski gospodyni wiązała swój los i los rodziny. Po jej wyglądzie zewnętrznym określano przyszłość: jeśli paska z boku lekko popęknie — na dobro i bogactwo; z wierzchu pęknie — czekaj w ciągu roku nieszczęścia; opadnie — choroba w tym roku, a może i śmierć. Wielkanocną paskę piecze się w czwartek i sobotę, a prawie nigdy w piątek, bo „Wielki Piątek to większe święto niż Wielkanoc” (Lwowszczyzna).
Paski ładnie zdobiono krzyżem z ciasta, warkoczykami, sznureczkami, gołębiami, różyczkami… Dla dziadków i babć wypiekano wielkanocny krzyż, na paski ojca — dębowy liść z warkoczykami, dla matki — różyczki z barwinkiem, dla dziewcząt — gołąbki w parze, „warkoczyki”. Dziewczęta starają się z tej paski zjeść „warkoczyki” — kwiatuszki, żeby kwitnąć i rozwijać się jak ziółko wiosną. Dla dzieci na wierzchu paski robi się kwadratowe i półowalne kratki, a w nich „różyczki”. Wykonuje się je z nacinanego wałeczka, zwiniętego w kółko. Po brzegach paski kładzie się „obręcz”. Oprócz zdobienia ciastem, wierzch paski ozdabiano ubitą pianką z cukrem, kolorowym prosoem, makiem. W każdym regionie paski zdobiono inaczej. Gdy tylko paskę poświęcano, wszyscy śpieszyli do domu, aby jak najszybciej zjeść śniadanie, bo pościli cały piątek i sobotę. Wierzono, że im szybciej wrócą do domu, tym „lepiej będzie szło gospodarstwo”, „szybciej będzie się wykonywać pracę”. Przy stole, po modlitwie, gospodarz odkrawał od dużej paski kawałek i dzielił go między bliskich. Krajano wyłącznie poświęconym nożem. I dziś paski w Ukrainie są najbardziej znanym i używanym obrzędowym chlebem ukraińskim, prawdziwym dziełem sztuki. Powinniśmy zachowywać tradycje związane z pieczeniem pasek: matka niech przekazuje swój przepis na paskę córce, babcia — wnuczce.
Машинний переклад
Kijowska pascha. Litr mleka, pięć jajek, 200 g masła, szklanka cukru, 100 g drożdży, 100 g oleju, cukier waniliowy, rodzynki, mąka. Zrobić zaczyn z drożdży, mleka i mąki, ma być jak gęsta śmietana. Gdy zwiększy objętość dwukrotnie, dodać wszystkie pozostałe produkty. Starannie wymieszać ciasto i postawić w ciepłym miejscu, aby wyrosło. Po 2–2,5 godzinach ciasto ładnie wyrośnie. Teraz znów się je wyrabia i dodaje rodzynki. Ciasto na paschę powinno mieć umiarkowaną gęstość. Jeśli jest rzadkie, pascha w piekarniku opadnie, a jeśli gęste — pascha będzie niesmaczna. Formy do paschy smaruje się olejem, napełnia na 1/3 i znów stawia, aby ciasto wyrosło do brzegów formy, smaruje się wierzch jajkiem i piecze w gorącym piekarniku.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
na stanowisku sołtysa udało się zachować nieco starych oficjalnych papierów oraz rękopiśmienne zeszyty ksiąg parafialnych cerkwi Archanioła Michała we wsi Łomaczynce, 5 okręg, powiat chocimski, datowane na lata 1825–1917. „Todorasco Chiril” – właśnie ten, ledwo widoczny ołówkowy podpis w języku rumuńskim (ponieważ miała miejsce agresywna, przymusowa rumunizacja ludności ukraińskiej Bukowiny, w tym także nazwisk – I. R.), na szczęście udało mi się dostrzec na jednej z fotografii, której górny brzeg zachował niewielki otwór po gwoździu (widocznie to zdjęcie wisiało kiedyś w widocznym miejscu u prababci). Inna fotografia przyleciała niczym lekkoskrzydły ptak do adresata z linii frontu, opatrzona kilkoma słowami wskazanego punktu docelowego: „Obwód czerniowiecki, rejon Sekuriański (współczesny rejon sokiriański w dokumentach z 1886 r. odnotowany jako gmina Sekuriany, więc przez pewien czas mieszkańcy rejonu posługiwali się ustaloną i przyzwyczajoną dla nich nazwą – I. R.), wieś Łomaczynce. Todiraszko Anisija”. Czarno-biała chwila utrwaliła nieprzemijającą wieczność, gdzie mój pradziadek Cyryl w mundurze wojskowym z dogasającym papierosem w dłoni, niczym niedopałkiem życia, oraz dwóch jego towarzyszy broni, z których jeden troskliwie przyciska do siebie dwie fotografie z niewyraźnym obrazem (prawdopodobnie zdjęcia rodzinne). I każdy marzył tylko o jednym: aby burzowe niebo uśmiechnęło się wreszcie błękitem pokojowego dnia! Tylko cena za to szczęście okazała się zbyt wysoka: Cyryl Semenowycz Todiraszko, ur. 1916 r., zginął 23 marca 1945 r., miejsce pochówku nieznane (Księga Pamięci Ukrainy: obwód czerniowiecki. – T. 2. – Czerniowce: Prut, 1995. – S. 269), nie dowiedziawszy się o tym, że ceną jego życia i milionów żyć takich jak on, 9 maja tego samego roku przyszło wyśnione Zwycięstwo. Nieprzespanym snem spokojnie spoczywa na obczyźnie, na Węgrzech Północnych, we wsi Gárdony-Puszta, w komitacie Nógrád, graniczącym ze Słowacją, proch Fedora Arsenijowycza Bodnariuka, ur. 1903 r., szeregowego 222 gwardyjskiego pułku strzeleckiego 72 gwardyjskiej dywizji strzeleckiej, który zginął 27 grudnia 1944 r. (Księga Pamięci Ukrainy, s. 262). Te czerwone jak krew kropelki jagód, które jaskrawo błyszczą w słońcu na podwórku w Łomaczyncach u Mychajła Bodnariuka, pojedynczymi łzami spadły na węgierską ziemię wsi Gárdony-Puszta, gdzie znalazł wieczną przystań jego ojciec – Fedor. A grudka rodzinnej ziemi, którą z gałązką kaliny przywieziemy z kuzynem Romanem na grób pradziadka, Fedora Arsenijowycza, mimowolnie ulży ciężarowi kamiennej płyty. Wierzę, że wkrótce poszukiwania miejsca pochówku Cyryla Todiraszki również dadzą pozytywne rezultaty, abyśmy my, jego potomkowie, po dziesięcioleciach mogli nisko pokłonić się jego grobowi, jego życiu, złożonemu na ołtarzu pokoju i dobrobytu Ojczyzny.
Машинний переклад
Inna RUSNAK, m. Nowodniestrowsk, obwód czerniowiecki. …Pewnego razu przeglądałam stare, pożółkłe fotografie rodzinne, jakbym przewracała czyjeś dopisane księgi życia, między wyobrażonymi stronami których znalazłam dwie wyblakłe fotografie, przedstawiające nieznanych mi ludzi. Pokazałam je mamie, by zrozumieć, kim właściwie są ci trzej poważni młodzieńcy, a ona patrzyła na wytarte zdjęcia ze szczególnym, zrozumiałym chyba tylko dla niej wstrzymaniem oddechu, bo jeden z młodych chłopców to jej dziadek Kyryło, którego mama pamięta tylko z opowieści swojej babci i… zachowanych dwóch fotografii: szeregowego Kyryła Semenowycza Todoraszka zmobilizowano w 1941 r. … bezpowrotnie… O tym, jak żołnierz Kyryło zabił dwóch Niemców, nie podejrzewając, że i na niego z tyłu czatuje śmierć, bo jeden z wrogiego wojska faszystów bezlitośnie zastrzelił w plecy szeregowego Todoraszka, opowiadała kiedyś moja babcia Ola, przejmująco wspominając ułamki opowieści swojej matki, która zbyt wcześnie została wdową. Ale niepokoi co innego: jaki grzech odkupowali nasi przodkowie, zasiewając krwawymi ciałami, niczym trawą, pola całej radzieckiej przestrzeni i daleko poza jej granicami?.. Bo i inny mój pradziadek — szeregowy Fedir Bodnariuk, zmobilizowany w 1944 r., według opowieści już nieżyjącego dziadka Mychajła, doznał straszliwych tortur w niemieckiej niewoli, po czym zginął od ran. Nie wiem, czy tak było naprawdę, czy nie, bo teraz wszystko wiadome jest tylko Panu. A nam wiadomo, że strata czarnym bólem opasała żonę Hanesiję i jeszcze małe dzieci — córeczkę Oleczkę i syna Semenka, którzy wierzyli, kochali, modlili się i… czekali na swojego męża, ojca — Kyryła. Żałobną zasłoną cierpkiego smutku owiła wieść o śmierci także rodzinę Bodnariuków, przejmująco wpiła się pazurami w zaniepokojone serce żony Kseniji i trzech małych chłopców: Wasylka, Mychajłyka i Iwanka, którzy na zawsze stracili możliwość wypowiedzenia drżącego: “Tato…” …Tylko dwie czarno-białe fotografie z ledwo widocznymi zawijasami liter, które stopniowo się zacierały, jak, właściwie, i pamięć na ścieżkach historii o Kyryle Semenowyczu Todoraszku (niestety, nie znalazło się ani jedno zdjęcie drugiego pradziadka — Fedira), odezwały się wewnętrznym, znanym tylko mi bólem niesprawiedliwie utraconych pradziadowskich dróg, poruszyły kamień codziennej rutyny, by wreszcie rozpocząć własne poszukiwania miejsc pochówku przodków. Mój zamysł skompletowania retroalbumu i w ten sposób zachowania wszystkich rodzinnych fotografii już z własnymi podpisami i wyjaśnieniami do każdego zdjęcia, aby następne pokolenie nie straciło niewidzialnego łańcuszka wzajemnego związku z przodkowymi korzeniami, błyskawicznie przekształcił się w nieodparte pragnienie pokłonienia się i podziękowania pradziadowskim mogiłom za szczęście życia na wolnej ukraińskiej ziemi. Moja nienasycona żądza dowiedzenia się o losach Kyryła Todoraszka i Fedira Bodnariuka nie opuszczała mnie ani w dzień, ani w nocy, bo nawet w snach z jakiegoś powodu zaczęły pojawiać się niezrozumiałe fragmenty walk: setki ludzi w wojskowych strojach, wybuchy granatów, serie z karabinów maszynowych, zadymiony świat, zerwana struna niewinnych istnień… Dzięki znaczącej pomocy badacza historii swojej rodzinnej wsi Łomaczynci, bogatej w ciekawe fakty, malownicze miejsca, legendarne opowieści i sławnych wychowanków, Mychajła Mychajłowycza Szundrija, u którego odnalazła się “Księga Pamięci Ukrainy” i który nie jeden dzień przesiedział nad górą starodawnych rękopisów w poszukiwaniu drzewa genealogicznego Todoraszków i Bodnariuków, stopniowo układały się puzzle zerwanych świadectw w jasny obraz wydarzeń 1941—1945 r. Mychajłowi Mychajłowyczowi, dzięki długotrwałemu przebywaniu. Przepłynąłem Dniepr — nikt się nie dziwił… Ja zaś przepłynąłem Dniepr! — i dziwiłem się sam, — opierał się on, jak mógł, i tak się szamotał — aż drżały senne niebiosa. Chodziły fale tanecznym krokiem, kręciły zimne wiry aż do dna, i wzgórzami czarnymi stromymi ledwo majaczyła twarda dal. Płynąłem, jak w kosmosie… I słyszałem żywiołów hasła, od ust palące gwiazdy odgarniałem, i słyszałem: mnie poskramiają powoli i nurt, i przeklęte pęta traw. Wiązały ręce wodorosty srogo, bym zatonął… Bym na wieki przepadł! — jakby świat podwodny mackami ośmiornicy mnie już, jak swojego, co chwila dotykał. Płynąłem i płynąłem… Płonął na tamtym brzegu jasny ogień, on grzał mnie z oddali, jakby ktoś stał w ognistym stroju i mój pojedynek z wodą obserwował. Do niego dotarłem jeszcze nieprędko,
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
zdyszany podbiegłem, dzwoniła krew… — Kim jesteś? — ogień zapytał mnie surowo. Uśmiechnąłem się: — Jestem tym, który przepłynął Dniepr… Zadrżał drobno… Zaśmiał się! — gorzkim dymem wpełznął mi w oczy, wyszukał moich bolesnych łez i rzekł, aż mnie przeszedł mróz: — Tu kiedyś grzmiał bój za prawym brzegiem, jęczał metal, Dniepr wrzał aż do dna, tu bataliony szły na przeprawę przez dzikie zarośla ognistych słupów. I do dziś tu żyje echo boju, ziemia wypełniona grzmotami po brzegi, tu sto śmierci huczało nad głowami tych, którzy przyjęli swoją jedyną śmierć… I niech cię pycha nie łaskocze, nie oczekuj ode mnie cichej pochwały — przed świętym obliczem tamtej nocy ty tylko się wykąpałeś… Oni — przepłynęli!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
więcej huculskiego mienia — inwentarza. Właścicielami-deputatami połonin byli do niedawna Huculi; teraz przeszło wiele połonin, i to tych najlepszych, w ręce obcych…” Potem były kołchozy. Połonińskie życie jakoś się tliło, choć już gospodarza tam nie było. A po rozpadzie kołchozów wszystko podupadło. Rzadko którą połoninę wziął przedsiębiorczy gospodarz w dzierżawę. A tak — przystań dla wilków i niedźwiedzi!.. Może Bóg nawróci władzę na rozumne gospodarowanie w Karpatach, bo jest na czym gospodarować. Zresztą bez owieczki Hucuł to nie Hucuł, ani bryndzy, ani lisznika, ani kożucha. Owce wytępiono za Chruszczowa, tak jak i konika huculskiego — najwygodniejszy transport w górach. Hucułowi — choć płacz, choć pęknij, nie ma życia… A mogłoby być, jak kiedyś: bujnie, wesoło i zamożnie dla wszystkich. Bo przezimuje gospodarz owieczki, krówkę-dwie, konika, zaorze wiosną swój grunt — i hej, całe inwentarz do deputata na całe lato wypasać na połoninę. I bydło wyhodowane zejdzie jesienią, i masła-bryndzy na całą zimę będzie miał Hucuł. Po uczciwości, grzecznie zapłaci mu deputat, żeby gospodarz i na drugie lato chciał do niego, a nie do innego, dać swoje inwentarz na połonińskie wypasy. Za to deputat starał się ze wszystkich sił. Podzielił swoją połoninę na pastwisko i na sianożęcie, ogrodził to, co miał kosić. Pastwisko zaś: “część połonin pośród lasów, kosodrzewiny, zrębów, wiatrołomów, kamieni, gdzie nie można kosić siana, a tylko wypasać inwentarz; wszędzie przy potokach na pastwiskach pokładzione długie drewniane koryta, którymi płynie woda ze źródeł lub małych potoków do drewnianych żłobów, z których pije inwentarz” (według prof. W. Szuchewycza). Pośrodku pastwiska wybiera deputat najwygodniejsze miejsce na postój; powinno ono być łatwo dostępne dla owczarzy (pasterzy) i inwentarza, chronione od wiatrów, dogodne na nocleg oraz dostępne dla ludzi przychodzących ze wsi po swój dobytek. Koło postoju musi być źródło dobrej wody dla ludzi. Na dostępnym dla ludzi suchym miejscu kładzie deputat staję (budynek mieszkalny), a nieco dalej osobne zagrody na każdy rodzaj bydła: koszarę na owce, cielętnik, stajnię na konie, oborę dla jałowego bydła, chlew na świnie. Oprócz tego musi być zagroda do dojenia krów, osobna — dla całego towaru. Do każdej koszary prowadzą osobne wrota-przejście. Staja budowana jest w zrąb, jak chata, tylko bez okien, bez sufitu, z góry wznoszą się krokwie, na nich — deskowy dach. Jest dziura dla przejścia dymu. Do stai prowadzą jedne drzwi. Dość obszerna staja (5x10 m) podzielona jest na dwie części: miejsce na ognisko i komorę. W stai rządzi baca. On odpowiada za żywność i odpoczynek połoninników, robi ser, bryndzę, masło… Gdyby to wszystko rozumnie odnowić, to nie jedlibyśmy produktów mlecznych z olejem palmowym, a mięsnych z rakotwórczą soją i innym bezgłowiem dla naszego życia. Dlaczego, wiekami dochodząc mądrości gospodarowania na jakichkolwiek swoich terenach, zeszliśmy na ścieżkę wymierania?! Inne narody jednak, mimo wybryków globalizacji, pilnują doświadczenia przodków. Za ciężkie pieniądze nasi zamożni kupują hiszpańską kiełbasę z mięsa i szwajcarski ser z mleka. A sami nie możemy? Czy nie umiemy? W czym rzecz?! które mają już ponad sto lat, każda z nich jest unikalna, jedyna na świecie, bo kiedyś była wyszywana nie na sprzedaż, a dla człowieka. Wszak wszyscy ludzie są unikalni. Muzeum Hałyny Jacentiuk znajduje się w jej posiadłości, gdzie zawsze można się zatrzymać i nie po prostu pożyć pośród górskich krajobrazów, a poczuć huculskie życie, które trwa i w XXI wieku, poczuć i na poziomie codzienności, i na poziomie wysokiej poezji, bo Karpaty kiedyś uformowały pewien typ kultury, typ ludzi, który okazał się na tyle silny i mocny, że i teraz daje możliwość Hucułom budować właśnie swój świat: prawdziwy, szczery, dla którego można jechać tysiące kilometrów, bo nigdzie na świecie nie ma drugiej Huculszczyzny, nie ma ludzi wrośniętych w tę ziemię, którzy w trudnych warunkach zbudowali swój unikalny byt, zachowali związek z tą ziemią, z przodkami, z własnym sumieniem.
Машинний переклад
Marija WŁAD, kijowianka z Karpat
Jakaż tota połoninka na wiosnę wesoła,
Jak owieczki do niej idą z każdego sioła.
Jak owieczki do niej idą same bielusieńkie,
A za nimi owczarkowie, chłopcy młodziusieńcy.
(Z huc. śpiewanki)
Tęsknię sobie w Kijowie za Karpatami, często śni mi się, że chodzę po połoninach. Wiele dziesiątek kilometrów przemierzyły kiedyś moje młode nogi wysokimi połoninami. Idziesz ścieżką stromo w górę kilka godzin, dobrze by nie odpoczywać, bo „siła się gubi”, trzeba przezwyciężyć zmęczenie i pragnienie, a wtedy otwiera się „drugi oddech” i można iść choćby jak daleko w górę. Wiedzieli o tym w dawnych czasach nasi górscy przodkowie, tym kierują się i dzisiejsi turyści. Mój dziadek Myryn miał połoninę Łukowyci, tam i chatę postawił, i resztę budynków. Mama i wszystkie dzieci Myryna (a było ich 14) dorastały na Łukowyciach. To były lata 20. ubiegłego wieku. Jakie to było ciężkie, ale pełne ciekawych, niezwykłych przygód życie!
Oleksandr MATIASZ, Iryna ZŁOBINA, m. Charków
Werchowyna, Huculszczyzna, Karpaty… Czarowne nazwy. Niewiele w Europie jest miejsc, gdzie zachowały się nie po prostu pozostałości przeszłości, muzealne artefakty, części nietkniętych krajobrazów, a właśnie żywy duch życia ludzi, którzy budowali unikalny, jedyny historyczny byt, swoje miejsce na ziemi. Oczywiście, wichry rozwoju rodzaju ludzkiego bez żalu niszczą to, co było, jego treść i sens, a potomkowie współczesnego niebytu — serca narodów, dusze ludzi i więź dni naszych z dniami tych, których jesteśmy jedynie potomkami. A Werchowyna istnieje. „Żabie — huculska stolica” — stoi w otoczeniu gór, lasów, daleko od miast i wielkich dróg. Nieproste jest życie mieszkańców tych majestatycznych miejsc: ciężko pracują wieśniacy, jak i kiedyś dawno temu, ale nie umiera żartobliwa gwara Hucułów, na święta ożywają pieśni, szczedriwki, kolędy. Jest i to, co kiedyś zmusiło najlepszych synów tego kraju powstać przeciwko wrogom rodzinnej ziemi. Kilka lat temu Kosmacz obronił swojego sołtysa, wspólnota — swoje prawo. Takie przykłady trudno znaleźć w zrujnowanym kraju, oddanym na żer oligarchom i ich otoczeniu różnopartyjnego pochodzenia. Dlaczego zachowała się Werchowyna, jej mieszkańcy, nieobojętni na innych ludzi i własne dusze? Dzięki tradycjom? Dzięki górom, błyskawicom, rzekom? Jedyna możliwość, by naprawdę zrozumieć ludzi — żyć z nimi ich codziennością, ich życiem.
Jakimi zahartowanymi i odważnymi wyrastały tam dzieci! W sierpniu może zasypać śniegami — karm ludzką i swoją trzodę czym chcesz, a to do jesieni zaciągnie mgłami, że na krok nic nie widać. Otóż wtedy grasują wilki i niedźwiedzie — biją bydło. A każda sztuka drogo była odszkodowywana… „Nie ma na świecie biednych krajów, tylko są biedni ludzie, a to ci, co nie wiedzą jak chodzić i zarządzać jak się należy swoimi ziemiami, — głosi ludowy huculski kalendarz z 1935 r. — I nie wiedzą, jak to tak prowadzić swoje gospodarstwo, aby się ono opłacało i było źródłem dochodu i bogactwa. Górska ta kamienista Szwecja, Norwegia dają nam jak najlepszy przykład. Szwajcarski góral wykuł swój majątek na lodach i skałach, a szwedzki wieśniak na zimnych i kamienistych ziemiach doszedł do takiej kultury, że może zawstydzić najurodzajniejsze ziemie”. Dalej w swoich gospodarskich radach Huculski kalendarz wzywa wierzyć w to, „że i my z naszych górskich majątków przy zawziętej pracy oraz odpowiedniej wiedzy potrafimy zamienić nasze czarowne Karpaty w naszą Szwajcarię i to nie za pomocą innych ludzi przez różne zapomogi oraz wątpliwe podarunki, ale właśnie poprzez naszą własną pracę”. I Huculi uczyli się w szkołach rolniczych, przejmowali doświadczenie sąsiadów, praktykowali — i wyszli na silnych gospodarzy. A gospodarować było na czym: ponad 30 tysięcy km kw. zajmowały już w tamtym czasie (około sto lat temu) same połoniny. Tam, na szczytach Karpat, Huculi zawzięcie „zawsze wiedli wojnę z górską przyrodą”, dla wywalczenia lepszego materialnego zabezpieczenia. „Od wieków górale zajmowali się wypasem rogatego bydła i owiec oraz przetwórstwem bryndzy i pracą leśną. Bo kiedy już sama przyroda pokazała nam takie sposoby budowania, to my musimy ich się trzymać i je rozwijać oraz ulepszać”. Mnie szczególnie imponuje, że te Huculskie kalendarze, bogate w praktyczne rady, umiały wspierać i zachęcać wieśniaków do postępu: „Nasz Hucuł dobrze zna się na wypasie bydła i owiec, i do tego ma ochotę, i kiedy tylko pokaże się jemu, jak to ma się robić, to pewnie jeszcze zawstydzi Szwajcarów czy Szwedów, bo potrafi poprowadzić swoje gospodarstwo na pastwiskach i polanach nie gorzej od nich”. Dalej mowa jest o uporządkowaniu prawa własności, katastrach i o tym, że las trzeba szanować i w nim zupełnie inaczej gospodarować, jak na połoninach. W lasach, szczególnie młodych, zakaz wypasania bydła, a połoninę gospodarz dzieli na dwoje: pastwisko i koszarę. Ale co to jest, ta połonina, za którą dusza tęskni? Prof. Wołodymyr Szuchewycz, całe życie zakochany w Karpatach, pisał w 1900 roku: „Połoniny — to równe, to pagórkowate, to faliste obszary szczytów wysokich gór, które od jesieni do połowy maja pokryte śniegami, stoją bezludnymi dzikimi pustyniami, a skoro tylko latem powieją ciepłe południowe wiatry, topnieją śniegi, góry zaszumią tysiącami potoków, i te, przedtem śniegowe obszary pokrywają się gęstą, bujną trawą.., a za tym zakipi na tych obszarach życie tysięcy owiec, krów, koni, a obok nich i tych, co pilnują najcenniejszych rzeczy, zachowało się w prywatnych muzeach górskiego kraju. Jest taki i we współczesnej Werchowynie, w posiadłości Hałyny Iwaniwny Jacentiuk. Tam zebrane są proste rzeczy, rzeczy codziennego użytku, rzeczy na święta: wesele, Święto Jordanu itp. Także wzory haftu, odzieży — ta wyrafinowana prostota jest cechą huculskiej sztuki, twórczości ludowej, kiedy umiejęci mistrzowie i ludzie, którzy wytwarzają niezbędne rzeczy na własne potrzeby, nie są rozdzieleni tak zwaną nieprzebytą ścianą, a dopełniają jedno drugiego, budując wielki kosmos huculskiej sztuki. Jeszcze muzeum Hałyny Iwaniwny daje unikalną możliwość zrozumieć, poczuć więź każdego przedmiotu z tym światem, w którym on spełniał swoją funkcję, gdzie symbolizm zaczyna się od potrzeby, a potrzeba wyrasta ze stosunków ludzi oraz matki-przyrody. Te symbole, rzeczy — część huculskiego światopoglądu, związane z wielką ilością pieśni, obrzędów, opowieści. Berehynia tych skarbów, Hałyna Iwaniwna Jacentiuk, opowie o każdej najdrobniejszej rzeczy, o dawnych huculskich obrzędach, o znaczeniu wzorów na koszulach i ręcznikach, o tym, jak szły dziewczęta na święto Jordanu, kiedy wkładały torby, co śpiewały. Śpiewają i teraz Huculi na świętach. Muzeum przechowuje te duchowe oraz materialne wzorce huculskiego życia właśnie w dynamice: obok garnuszek, któremu ponad dwieście lat, i współczesna fabryczna wyszywanka dla niemowląt, która, oczywiście, bardzo różni się od tych koszul,
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
tym — choćby trochę, ale właśnie żyć. Tak kiedyś zrobił Hnat Chotkewycz i do dziś mamy jego imieniem nazwany teatr, książki, po przeczytaniu których nagle zaczynasz dostrzegać u znajomych jakieś podobne rysy. Ale przecież ta ziemia natchnęła też Kociubyńskiego i Franka — coś jej zwrócili wojny. Teraz nie sposób być na Huculszczyźnie i nie wspominać o Maryczce i Iwanie, o tańcu Czuhajstra, o ludzkich namiętnościach, które nie wygasły, lecz płoną ogników w huculskich oczach… Kiedyś znany badacz sztuki Huculszczyzny Dmytro Hoberman pisał, że wielu uni—
Hanna Jaceniuk (z lewej) w zagrodzie-muzeum
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
instytutu, został asystentem profesora I. Seliwanowa, który zbudował swój program na wysokiej akademickiej podstawie z analitycznym rozwiązaniem kompozycji i harmonijnością kolorytu. W przyszłości Czebykin stanął na czele pracowni wolnej grafiki. Wolnej w rozumieniu swobody myślenia artystycznego, wolnej od szablonów i ideologicznych nakazów. Te założenia artysta przekazał setkom swoich wychowanków, absolwentów Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury. Przedtem powiedział mu: pojedź ze mną na Atos, będzie ci ciekawie. I on, który urodził się w Związku Radzieckim, w Taszkencie, dokąd w latach 50. XX wieku wyemigrowali jego rodzice, a powrócili do ojczyzny, do Grecji, w 1975 roku, do niedawna rzeczywiście tam nie bywał. Kiedy zobaczył, to przywarł do Atosu całą swoją istotą. Chociaż mieszka w Salonikach, to od czasu do czasu tam przyjeżdża. Ma tam, w jednej z cel, swoje laboratorium fotograficzne. Jest przedstawicielem klasztoru w Salonikach. Swoją pracę ocenia skromnie: „Nie jestem profesjonalistą, a fotoamatorem”. Jak wyjaśnił, w Grecji za mistrza fotografii czy artystę fotografa uważa się tego, kto zarabia tym na życie. Dla Kostasa Asimisa to amatorstwo, którego artystyczno-twórczego poziomu pozazdroszczą najsłynniejsi profesjonaliści. Może tajemnica tkwi tu w wierze w Boga, którą teolodzy traktują jako miłość. I dotyczy to nie tylko prac fotograficznych Kostasa Asimisa. Czuć to w jego uczuciach i wyrazie swojej przynależności do greckiej kultury, swojego narodu. On, Grek, urodziwszy się poza granicami ojczyzny, tam, w Uzbekistanie, nie zapomniał języka rodziców. Podczas otwarcia wystawy Kostas mówił po rosyjsku, z przyjaciółmi i rodakami — w ojczystym, greckim. Ambasador Grecji w Ukrainie — w ojczystym, chociaż zna też rosyjski. Jak można inaczej, jeśli kochasz i jesteś dumny z tego, co własne? Występowali też nasi, ukraińscy przedstawiciele: przewodniczący Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej O. Popow, mniej znaczący urzędnik od kultury, kleryk atońskiego „podworja” w Kijowie. Mówili oni nie swoim, danym przez Boga ich rodzicom językiem ukraińskim, a językiem sąsiedniego państwa. I nie greckim, co można by jeszcze potraktować jako wyraz ich wysokiego wykształcenia i pełnego szacunku stosunku do gości. W chórze zachwytów słychać było i ich zdumienie wystawą, i to tak, że nie zwrócili uwagi na słowa atońskiego starca Paisjusza Hagioryty: „Obojętność wobec Boga prowadzi do obojętności wobec wszystkiego innego, prowadzi do rozkładu”.
Машинний переклад
Dwa lata temu Andrij Czebykin, który przez kilkadziesiąt lat pracował w dziedzinie grafiki sztalugowej i książkowej, zadziwił wszystkich wspaniałą wystawą malarstwa sztalugowego, eleganckich, wykonanych w manierze alla prima etiud oraz ukończonych pejzaży wybrzeża czarnomorskiego i innych miast Ukrainy. Zachwycały one lekkością, radością kolorytu i swobodą kompozycji. Jurij IWAŃCZENKO A. Czebykin jest współautorem podręcznika „Technika akwaforty” (1978), w którym urzeczywistniono główne zasady pracowni wolnej grafiki, którą kieruje w Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, i utwierdza główną zasadę w sztuce: pomysłowe połączenie metaforycznego języka symboli i znaków z plastycznymi właściwościami faktury materiałów graficznych (papieru, kartonu itp.). Na wspomnianej wyżej wystawie dzieł sztalugowych w 2011 roku A. Czebykin, zwracając się do obecnych młodych artystów, apelował, aby przed sięgnięciem po supernowoczesne formy samowyrażenia, style i maniery, przede wszystkim głęboko opanować szkołę akademicką, nauczyć się mistrzowsko tworzyć obrazy artystyczne według kanonów wysokiej sztuki plastycznej, nauczyć się rozumieć formę, kompozycję, rysunek, koloryt, zważając na ich odbiór przez współczesnego człowieka, częściowo dotkniętego pokusami bezduchowości, którą produkuje współczesna przestrzeń informacyjna. Wzywał młodzież do zwrócenia się ku technice akwareli, która być może jest jedyną, która może zdyscyplinować rękę artysty, nauczyć go błyskawicznego chwytania motywu znalezionego w otoczeniu i szybkiego odtworzenia go niepokornymi farbami wodnymi na papierze. I oto na wystawie, która otworzyła się w Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy 17 kwietnia, Andrij Czebykin, narodowy artysta Ukrainy, akademik i prezes Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy, rektor Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, wystąpił jako akwarelista. Doktor nauk o sztuce O. Fedoruk w przedmowie do wydanego z okazji wernisażu katalogu zauważył niezwykle cenną dla artysty, który przeszedł półwieczną drogę twórczości, cechę: w akwarelach zaprezentowanych na wystawie Andrij Czebykin zademonstrował „przejrzystą czystość i lekkość, wolny lot myśli, nieodzowny w jego pracy twórczej i w technice graficznej… W akwareli odkrył swoją liryczno-emocjonalną naturę, wystąpił jako wirtuoz tej techniki, który z powodzeniem rozwija wytyczoną przez klasyków ukraińskiego malarstwa drogę do kunsztu artystycznego, swobodną, charakterystyczną dla jego pisma kolorystyczną barwność i dyscyplinę rytmu kompozycyjnego”. Lecz niezmiennie przestrzegając „dyscypliny rytmu kompozycyjnego”, A. Czebykin demonstruje, jak można przy tym swobodnie, emocjonalnie i skrajnie szczerze obchodzić się z wyrwanymi z wiru życia i przyrody motywami — wizerunkami krajobrazów Bałakławy, Chersonezu, Aj-Petri, Simeizu, Sewastopola, Wenecji oraz Węgier. Jego akwarele tworzą wrażenie odbitej na papierze magii koloru, linii, a co najważniejsze — chwili błysku myśli artystycznej, talentu kolorysty. Lecz wśród pejzaży Czebykina jest kilka dzieł, które ilustrują inną stronę jego wielkiego talentu — portrety, autoportret. Szczególnie przyciąga portret żony — zadziwiająco liryczny, uduchowiony, kolorystycznie powściągliwy, ale emocjonalnie nasycony. Autoportret demonstruje inną stronę talentu mistrza — głęboki psychologizm, umiejętność odkrycia natury portretowanego, pokazanie, że tradycje ukraińskiego portretu akwarelowego, zapoczątkowane przez T. Szewczenkę, trwają. A. Czebykin w 1970 roku, po ukończeniu Kijowskiego Instytutu Sztuki. Sewastopol. Nabrzeże. 2012 r.
Машинний переклад
Mykoła CYMBALUK
W Grecji wszyscy są Na niedostępnych skałach półwyspu Chalkidyckiego, który wcina się w Morze Egejskie, na 80 km długości i 22 km (w najszerszym miejscu) rozciągnęła się ta mnisiowa republika. Prawie półtora tysiąclecia temu ten półwysep oddał w wyłączne posiadanie mnichów bizantyjski cesarz Konstantyn Pogonat. Pierwszy klasztor — Wielka Ławra — został założony w 963 roku. Teraz jest ich 20. Jeden z nich, Pantelejmonowski, uważany jest za ruski. Rosyjska Cerkiew Prawosławna nazywa go teraz nie inaczej jak rosyjskim. W rzeczywistości ścisłe stosunki chrześcijan Rusi Kijowskiej historia odnotowuje jeszcze za czasów księcia Włodzimierza. Pod koniec X w. w klasztorze Esfigmen postrzygł się na mnicha święty Antoni (w świecie Antyp), założyciel Ławry Pieczerskiej w Kijowie. Relikwie chrześcijańskiego świętego do dziś znajdują się w ławrskiej pieczarze w Kijowie, gdzie zresztą zmarł. Pochodził z Lubecza na Czernihowszczyźnie. Powróciwszy ze Świętej Góry, Antoni stał się założycielem naszego mnichostwa, które organizowało swoje życie i działalność zgodnie z tymże samym atońskim statutem, który przyniósł go na ukraińskie ziemie święty. Z czasem, na początku XI w. na Atosie pojawił się pierwszy klasztor, założony przez przybyszów z kijowskiej ziemi, nazwany na cześć Bogurodzicy Ksyłurgu. Mnichów było tam wielu, dlatego zmuszeni byli prosić Święty Kinot (wyższy samorządny organ) Świętej Góry o przyznanie im jednego z tamtejszych wielkich klasztorów. Prośbę zaspokojono i przekazano im siedzibę świętego Pantelejmona, którą od dawna nazywano „Rusik”, czyli „Ruski”. Za czasów istnienia państwa kozackiego na jego terytorium powstał wyłącznie ukraiński skit Iliński, nazywany również kozackim lub zaporoskim. Teraz siedziba Pantelejmonowska znajduje się pod zarządem Patriarchatu Moskiewskiego — Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Nawiasem mówiąc, ponad połowa, a to ponad pół setki jego mnichów — to Ukraińcy. Zastygła i żywa muzyka wiary Na zaprezentowanych fotopracach można zobaczyć nie tylko Pantelejmonowski, ale i resztę atońskich klasztorów. Dawni budowniczowie umiejętnie wykorzystywali rzeźbę terenu i piękno przyrody do wznoszenia swoich sakralno-mniszych budowli. Zdecydowaną większość z nich budowano wtedy, gdy chrześcijański świat i wiara nieustannie doznawały agresji ze strony ogarniętych żądzą władzy władców, zwłaszcza pod islamskim sztandarem. Dlatego architektura klasztornych budowli bardziej przypomina mury twierdzy z wysokimi wieżami obronnymi. Wygląd zewnętrzny klasztorów ma pewne cechy narodowe, ponieważ budowali i rozbudowywali je, oprócz Greków, Serbowie, Gruzini, przedstawiciele innych narodów, w końcu także nasi rodacy. Grecki fotokunstysta Kostas Asimis w każdej pracy zdołał odnaleźć właśnie ten kąt widzenia, który najpełniej i najatrakcyjniej uwiecznił piękno i niepowtarzalność obiektu. Jego zdjęcia mogą stanowić poważną konkurencję dla najsłynniejszych płócien malarzy na ten temat. Szczególnie widać to w umiejętności uchwycenia tej chwili, głęboko charakterystycznych przejawów ludzkiej duszy mnicha, kiedy się modli, pracuje, po prostu kontempluje ten otaczający świat. Każdy jego osobny portret — to romans z życia i wiary człowieka. Osobna część prac Kostasa — to pejzaże. Oczywiście, góry, morze, egzotyczna roślinność Grecji wywołują niemałe zainteresowanie, a przekazane mistrzowsko i z uwzględnieniem niuansów ekspozycyjnych, efektów światłocieniowych — tym bardziej. Autor tak umiejętnie wykorzystuje przedstawiany obiekt, że wynosi go do poziomu symbolu. Na przykład, zdjęcie chamerionu (u nas, w Karpatach, nazywają go jeszcze iwan-czajem) — wysoka roślina z kwiatuszkami koloru pomarańczowego na urwistej skale, która się tam zaczepiła. Albo rumianki, które rosną na tych górach, gdzie na dole błękit morski, a w górze — niebieski. Otwiera i kończy fotokunstystyczną ekspozycję część archiwalnych prac nieznanych autorów XIX w. z kolekcji Świętej Góry. Czarno-białe dagerotypy utrwaliły różne momenty z życia atońskich pielgrzymów i mnichów — przyjazd na pielgrzymkę, pracę w warsztatach, na budowie. Miłość i obojętność — Wszyscy jadą na Atos po jakiś cud, — powiedział piękną rosyjską mową na otwarciu wystawy Kostas Asimis, — i oni go znajdują, bo w genach naszych ludzi są prawosławne korzenie. Dla siebie odkrył Atos w 1984 roku, kiedy przyjaciel, chirurg, zapoznał Kostasa z mnichami. „Nasz Atos” — to nazwa wystawy fotografii artystycznej greckiego mistrza Kostasa Asimisa, która otworzyła się 18 kwietnia w Muzeum Historii Kijowa. Odbywa się ona na prośbę i przy wsparciu przewodniczącego Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej. Ponad pół setki zdjęć, wykonanych przez utalentowanego fotokunstystę, daje niepełne, ale wyraziste wyobrażenie o obecnym życiu mieszkańców Autonomicznej Mniszej Republiki na Świętej Górze. Tych, którzy złożyli śluby Bogurodzicy i wyrzekli się świata zewnętrznego.
Машинний переклад
Mykoła CYMBALIUK. Pierwsze oceny — Kiedy studio “WIATEL” nakręciło pierwszy film — opowiadał jeden ze współautorów scenariusza (wraz z N. Sopił i H. Kryworuczko), generalny producent i reżyser-inscenizator Wasyl Witer — nie wiedzieliśmy jeszcze, czy przyjmie nas publiczność, czy będą nas oglądać, czy będziemy komukolwiek potrzebni. A Natalka mówi: jestem Bukowianką i mam dawne marzenie nakręcić film o Oldze Kobylańskiej. I nazwała go “Górska orlica”. Przeczytaliśmy scenariusz (wtedy jeszcze młody reżyser Arsen Bortnyk, kolega z roku Natalki, Ołeh Poracki). I kiedy zapytałem ich, kiedy chcą jechać kręcić, to mnie osłupili: w przyszłym tygodniu z Natalką jedziemy do Czerniowiec i będziemy kręcić. Pytam: we dwoje? “A ilu potrzeba?”, — teraz dziwili się oni. Jednym słowem, zaczęła się zwykła żmudna praca organizacyjna i nad scenariuszem. Ale przygotowany scenariusz przeleżał prawie siedem lat. Kiedy w zeszłym roku wróciliśmy do niego, zrozumieliśmy, że nie zestarzał się, ale czegoś tam brakuje. Znowu zaczęła się praca nad scenariuszem. Kiedy film był już gotowy i ogłoszono, że tutaj, w czerwonej sali Domu Kina odbędzie się jego prezentacja, zaczęły się telefony. Od wielu dziennikarzy posypały się pytania: “Czyżby Kobylańska była tak nowoczesna, że ją kręcicie? A po co ją kręcicie? Co tam może być ciekawego?”. Na te pytania musi dać odpowiedź ukraiński widz. Film obejrzano nie tylko tego wieczoru w Domu Kina, będzie on demonstrowany na 5 kanale od kwietnia do maja 2013 r., a na kanale “Kultura” — w listopadzie, w dniach świętowania jubileuszu O. Kobylańskiej. Żeby zrozumieć samemu, na ile twórczość pisarki jest aktualna i ciekawa dla młodego pokolenia, Wasyl Witer około pięciu miesięcy temu, jesienią, przyniósł na swój reżyserski kurs uniwersytetu teatru, kina i telewizji kilka późnych opowiadań Kobylańskiej z okresu I wojny światowej. Wśród nich “Juda”, “List żołnierza skazanego na śmierć” i jeszcze jedno. I, nie wymieniając autora, zaczął czytać. — Przez tę godzinę, kiedy czytałem im te rzeczy — wyznał — była taka skupiona cisza, a potem — szalona pauza… Młodzi ludzie w ogóle nie wiedzieli, kto jest autorem — czy to kobieta, czy mężczyzna. Ale wrażenie było niesamowite! Twórczość Kobylańskiej to wspaniały materiał dramaturgiczny. Czego warte są tematy “człowiek i przyroda”, nie mówiąc już o problemie ziemi, który obecnie, w uwspółcześnionej postaci, wyszedł na afisz życia społeczno-politycznego kraju. Więc Kobylańska, bez wątpienia, nie nagle stała się nowoczesna. Wydaje mi się, że praca nad jej spuścizną twórczą zaczęła się nie dzisiaj i nie skończy się jutro. Tak jak praca nad ekranizacją i inscenizacją jej utworów nie jest dokończona, tak samo nie jest dokończona praca z ich filmem, zgadzają się autorzy “Valse Brilliante”. Jeśli chodzi o dramat ludzkiego życia, u podstaw którego leży wielkie uczucie dumnej i utalentowanej kobiety, to w obecnych warunkach wydaje się on nie mniej aktualny niż w dniach minionych. Na świcie… Ojciec przyszłej pisarki, Julian Kobylański, był sekretarzem sądu powiatowego, matka, Olga Werner, — w połowie Niemka, w połowie Polka — żyła rodziną. Z miłości i szacunku do męża nauczyła się języka ukraińskiego i przyjęła wiarę greckokatolicką. W rodzinie było siedmioro dzieci. Wszystkim swoim synom rodzice dali dobre wykształcenie wyższe. Tylko dwie dziewczyny, Jewhenija i Olga, ukończyły czteroletnią szkołę podstawową. W tamtym czasie uważano, że kobietom wystarczy umieć dobrze gospodarować i znaleźć dobrego narzeczonego. Ale Olga stale zajmowała się samokształceniem. W szkołach, gimnazjach i na uniwersytecie nauczanie prowadzone było przeważnie w języku niemieckim, dlatego później ojciec wysłał Olgę, by uczyła się języka ukraińskiego prywatnie. Była dziewczyną obdarzoną talentem: uczyła się muzyki ze słuchu, ładnie śpiewała, brała udział w przedstawieniach amatorskich, wcześnie zaczęła malować, dużo czytała, pasjonowała się filozofią, socjologią, kochała jazdę konną. Miasteczko Kimpolung (z rumuńskiego — Długie pole), gdzie rodzina mieszkała w tamtym czasie, rozłożyło się wzdłuż doliny rzeki Mołdowy wśród wysokich Karpat Wschodnich. Na wakacje przyjeżdżała tu młodzież. Były to dzieci miejscowej inteligencji: Okuniewscy, Ozarkewyczowie i inni, z którymi znali się rodzice i przyjaźnili bracia Olgi. Pewnego lata do lekarza Okuniewskiego przyjechała córka Zosia, tutaj też przyjechał jej kuzyn Jewhen Ozarkewycz, student uniwersytetu. Tego lata zakochała się w nim do szaleństwa, właściwego czystym i żarliwym naturom, Olga. Pierwsza miłość rozdarła jej serce. Młodzieniec widział w niej tylko wykształconą pannę. Powróciwszy z wakacji na uniwersytet, Henio (tak nazywali go bliscy), nie napisał do niej ani jednego listu. To było pierwsze rozczarowanie. Z czasem w dzienniku na kilka dni przed swoimi 20. urodzinami Olga zapisze: “Lepiej kochać konie, niż mężczyzn fałszywych”. Niezwykła historia Dobrze wychowana, ze szlachetnymi manierami, które odziedziczyła po mamie i babci, była wyniosła i wcześnie zaczęła przejmować się kwestiami kobiecymi. Ruch emancypacji właśnie wtedy w Europie stawał się modny. Olga często z tego powodu spierała się z mężczyznami, ale nie znajdowała wsparcia, i to bardzo ją drażniło. Pewnego dnia wzięła do ręki pióro. Pierwsze jej utwory literackie “Hortensja, czyli szkic z życia jednej dziewczyny”, “Wola czy los?” napisane i opublikowane zostały po niemiecku. Ale młodość brała swoje. Przyjaciółki jedna po drugiej wychodzą za mąż. Chcą ją wyswatać z Mychajłem Pawłykiem. Zosia wysyła jego fotografię. Poznawszy Pawłyka, notuje: “Nigdy nie wyszłabym za niego za mąż”. Pod koniec 1891 r. rodzina prze-
wybiera się do Czerniowiec. W małym Wiedniu, jak dotąd go nazywają, otwiera się szeroki świat, bogaty w kontakty i twórczą pracę. W tym czasie poznaje Osypa Makoweja, nauczyciela z zawodu, który był redaktorem gazety „Bukowyna”. To on napisał o niej pierwszy artykuł krytyczny: „Autorka być może najbardziej utalentowana ze wszystkich naszych galicyjskich i bukowińskich autorek”. Stał się jej pierwszym redaktorem literackim. W gazetach „Bukowyna” i „Nedila” opublikował pięć utworów Olhy. O. Kobylańska jako pierwsza w literaturze ukraińskiej zwróciła się do bukowińskich kobiet z inteligenckiego środowiska. Skłoniło to O. Makoweja do swoistej odpowiedzi — „Emancypacja mężczyzn”, gdzie wzywał: „Jak emancypacja, to emancypujmy się wszyscy!”. Rok po ich poznaniu O. Makowej wydaje w „Bukowynie” powieść „Cariwna”. Często się spotykali, spacerując wieczorami w parku. Sympatia była wzajemna: Olgę oczarowało jego wykształcenie, Osypa — jej talent. Ale ona pragnęła czegoś więcej, prostego i wielkiego ludzkiego szczęścia: „Chciałam wyjść za mąż, żeby być szczęśliwą”. Olga, która była starsza o 3 lata, namiętnie go pokochała. I kiedy on na propozycję I. Franki objął „Literacko-naukowy wisnyk” i przeprowadził się do Lwowa, smutek i melancholia ogarnęły oboje. W jednym z listów Olga obiecała zabrać się za nowelę ze szczęśliwym zakończeniem — „Wals bryljant”, dedykując ją jemu… Z czasem O. Makowej powróci do Czerniowiec. Ale odpowiedzieć jej szczerą wzajemnością tak i nie zdoła. O. Kobylańska, ta arystokratycznie wychowana, wysoko wykształcona, o europejskich poglądach, dumna, lecz zmęczona niezdecydowaniem mężczyzny kobieta, listownie zwraca się do niego: „Nie wiem, jak przyjmiecie moje słowa, zazwyczaj dziewczęta same ich nie mówią. Ale ja nie idę zwyczajną drogą dziewcząt… Ja mogę i „czekać”. Dwa, i trzy, i cztery lata. (Ja w ogóle tylko dla jednej duszy na świecie, więcej dla nikogo)… Czy macie odwagę zacząć żyć tak, jak ja Wam proponuję? Ja mam. Ale Wy powiedzcie decydujące słowo; ja pójdę za Wami… Mi tak dziwnie, że ja to piszę… Prawie sama siebie nie poznaję. Wy nie spodziewaliście się tego po mnie? Ja sama nie spodziewałam się tego po sobie”. Odnośnie różnicy wieku dodaje: „Ja je zatrę, te lata, i one nie staną nam na przeszkodzie. A gdyby stanęły — Boże mój? — to postąpcie, jak trzeba…”. Minął nie jeden miesiąc i rok, ale odpowiedzi od niego ona nie otrzymała. Trzy lata później 38-letni Osyp Makowej ożeni się z 25-letnią córką popa. Jednemu Bogu wiadomo, czy był szczęśliwy. Umrze on 17 lat wcześniej niż Kobylańska, która bezgranicznie go kochała i „…nigdy nie była szczęśliwą… Kochałam ja swoje marzenia, góry, niebo, zasiane gwiazdami… Wszystkich tych niewielu mężczyzn, których kochałam, ja potem lekceważyłam…”. O twórcach i źródłach Sukces „Brylantowego walca” w dużej mierze zależy od wielu czynników. Nie w ostatniej kolejności — od bohaterki. Ale szczególnie chce się odnotować rolę prowadzącej w tej niezwykłej historii Natalii Sopit. Zagrała tutaj po prostu błyskotliwie. Tak bywa, zapewne, wtedy, kiedy autor zżywa się z bohaterem swojego utworu, z jego myślami, uczuciami i burzy granicę „ja”—„ona”. Nie na darmo przecież ona nosiła się z tą ideą tyle lat. Wszystkie sceny obrazu są logicznie i kompozycyjnie wyreżyserowane oraz dopracowane. Opowieść prowadzącej o życiu i płomiennej miłości tej nieprzeciętnej kobiety, która o wiele lat wyprzedziła swój czas, szczerość i żarliwość myśli, uczuć, które przekazywane są jaskrawo-krótkimi urywkami z listów, dziennika, wspomnień, naturalnie i swobodnie rozwijają się przez cały czas trwania obrazu. Wszystkie pięć części filmu „Valse Brilliante. Olha Kobylańska” są fabularnie zrównoważone. Wszystko to daje możliwość widzowi razem z bohaterką przeżyć jedno barwne życie. Serhij Hałczenko, doktor nauk filologicznych, tak ocenił premierę: — Moje wrażenie jest jak najlepsze. Znając twórczość Olhy Kobylańskiej nawet nie z wydań akademickich, a ze źródeł pierwotnych, jej osobistego archiwum i archiwum Osypa Makoweja oraz wielu klasyków literatury, mogę należycie ocenić to, co zrobił zespół twórczy tego filmu. Tutaj bardzo umiejętnie dobrana jest bogata naukowa baza źródłowa… Ja też do pewnego stopnia grzeszę pisaniem scenariuszy, ale często staję się niewolnikiem faktów, przebieram w nich, ale tutaj oni delikatnie wybrali minimum najciekawszych. Szczerze mówiąc, martwiłem się, czy zdołają oni w 65 minut rozwinąć taki temat. Uważam, że im się to udało, to wielki sukces. Oczywiście, mógłbym wymienić 20—30 epizodów, które można by dopisać, nafantazjować, dodumać, ale uważam, że tego materiału, który został zaangażowany i pokazany, jest aż nadto. W listopadzie tego roku społeczność kulturalna będzie obchodzić 150-letni jubileusz Olhy Kobylańskiej, utalentowanej ukraińskiej pisarki z Bukowiny, jednej z fundatorek ruchu kobiecego na Ukrainie. Jeśli chodzi o historię, o której będzie mowa, to zaczęła się ona ponad sto lat temu, i dopiero w zeszłym roku studio „WIATEL” rozpoczęło pracę nad jej ekranizacją. A już 18 kwietnia z okazji jubileuszu i przy wsparciu Ziemiaństwa bukowińczyków m. Kijowa „Bukowyna” w stołecznym Domu Kina odbyła się premiera filmu dokumentalnego z serialu „Gra losu” „Valse Brilliante. Olha Kobylańska”. Współautorka i prowadząca Natalia Sopit z oryginałem dziennika O. Kobylańskiej. Przed premierą filmu „Valse Brilliante. Olha Kobylańska” w Domu Kina. Przy mikrofonie reżyser-inscenizator, generalny producent Wasyl Witer. Czerniowce. Literacko-memorialne muzeum O. Kobylańskiej. Wasyl Witer z portretem bohaterki filmu.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
uwagę na “obrazki”… Uważam za swojego ulubionego artystę Niemca Wernera Klemkego, obecnie już nieżyjącego. Na jego twórczości w istocie się kształtowałem. To właśnie on jest artystą OBRAZU. Ludzie czy zwierzęta w jego wizji to właśnie charaktery, obrazy, które zapadają w pamięć. — Kiedyś nazwał Pan siebie zoografikiem. I rzeczywiście, Pana wizerunki zwierząt są niezwykle charakterystyczne, poczynając od tego samego klasycznego zajączka na śniegu. Wszystkie Pana zwierzątka, jak ktoś trafnie określił, to “ukraińskie archetypy zwierząt”. Pana Zajączek to bezbronność, bezradność, duszewna prostota… Natomiast disneyowskie, dla przykładu, obrazy — moim zdaniem, są agresywne, drapieżne. Swoją drogą, czy zna Pan amerykańskiego artystę Waltona Foxa, który maluje ogromne akwarele ze zwierzętami, odtwarzające życie ludzi? — Nie, nie znam. — Narzekał Pan na to, że w ukraińskich książkach dla dzieci, właśnie w ilustrowaniu w szczególności naszych bajek czy liter alfabetu, niedopuszczalne są wizerunki brodatych dziadów w kosoworotkach i niedźwiedzi w łapciach. Co robić? — To taki wydawniczy chwyt — wziąć prawa autorskie do gotowej książki, wydrukować ją słabym językiem ukraińskim z gotowymi ilustracjami. Tak oszczędzają na artystach. — … i psują nie tylko gust naszych dzieci, ale i postrzeganie świata. Pytanie: czy trzeba kupować takie książki? Przejdźmy do innej Pana twórczej hipostazy — artysty, który rysuje znaczki. Niedawno stało się wiadome, że Pana blok pocztowy “Ukraińskie podwórko” zdobył zwycięstwo w nominacji “Najlepszy druk” w 11. dorocznym chińskim konkursie-ankiecie na najpiękniejszy zagraniczny znaczek na świecie. Jest on zbudowany jako jedność swoistych puzzli. — Ze znaczkami mam całą historię. Kiedyś mój znaczek na Igrzyska Olimpijskie w
Машинний переклад
Razem z kijowskimi uczniami — nadarzyła się taka okazja — wzięłam udział w warsztatach, które przeprowadził dla nich, uczestników „Tygodnia Książki Dziecięcej”, w Narodowym Muzeum Literatury Ukrainy Kost Ławro. Rysowaliśmy śladem artysty Zajączka, Kotka, Prosiaczka i Myszkę. Swoje sukcesy oceniłabym na „czwórkę” z minusem… Zatem po lekcji rysunku rozpoczęła się nasza rozmowa ze znanym artystą, który, jak się okazało, zamierza wystąpić w nowej postaci. O tym — dalej. — Pańskie marzenia, panie Kostku, stopniowo się spełniają. Chciał Pan namalować ilustracje do „Wieczorów na хуtorze w pobliżu Dikańki” — i namalował! Marzył Pan o własnym domu dla rodziny — dobudowuje Pan. Ale pewne rzeczy, te, które mało zależą od Pana — wciąż czekają na urzeczywistnienie. To znaczy — nakręcić piękny film historyczny z „zachodnimi” efektami specjalnymi i właściwą dla ukraińskiego kina klasycznego obrazowością. A jeszcze marzy Pan o stworzeniu (jako projektant) czysto ukraińskiego samochodu „Oliwia”. Także dawno zamierzył Pan zilustrować kilka książek bez postaci. Jak Pan to konkretnie widzi? — Tak, jest taka mania-marzenie. To znaczy — namalować wszystkie pomocnicze możliwe elementy, ale nie bohaterów książki. Póki co mój zamysł nawet Małkowyczowi nie pasuje, więc noszę się z nim dalej… Kilku wydawnictwom proponowałem, ale nikt nie jest zainteresowany. Na przykład, jest znana postać bajki „Farbowany lis”. Chciałoby się nie malować samego Lisa, a to, jak właśnie on obserwuje wydarzenia wokół siebie. To przecież zupełnie inna optyka, inne widzenie. — Iwan Małkowycz, mówił Pan, bardzo lubi zdetalizowane obrazy. Mówiąc, żeby dzieci miały co oglądać w ilustracjach. — Na Zachodzie obecnie faktycznie nie istnieje takie podejście do ilustrowania książki dziecięcej. Chyba że tym przejęci są rosyjscy artyści, którzy pracują za granicą. Właśnie wróciłem z Ameryki i nie omijałem tam księgarni. Przekonałem się: jeśli chodzi o ilustracje książki dziecięcej, obraz sprowadzono faktycznie do znaku. — A czy to jednoznacznie dobrze? — Nie wiem, czy to dobrze, czy źle, ale uważam, że powinny być ilustracje i tego planu, i innego. — Może nasza miłość do detalizacji — to pewne piętno naszej mentalności? — Obecnie pojawiło się niemało dobrych artystów na Ukrainie. Ale na co głównie cierpią nasze książki — to na to, że brak tam OBRAZÓW. Kotek — kotkiem, lis — lisem, a gdzież wewnętrzna istota tego czy innego bohatera, jego charakter? — Zgadzam się z Panem. A kto właśnie wywarł na Panu w dzieciństwie szczególne wrażenie jako artysta dziecięcy? — Szczerze mówiąc, szczególną uwagę na ilustrację dziecięcą zwróciłem już wtedy, kiedy pracowałem jako artysta w czasopiśmie „Barwinok”. To znaczy w dzieciństwie mało zwracałem Atenach w 2004 roku otrzymała srebrny medal w ramach Olimpiady. Nagradzanie odbywało się w Singapurze. Ale ponieważ wszystkie prawa należą do „Marki Ukrainy”, mnie tam nie było. Mało tego, o medalu dowiedziałem się przypadkowo i z opóźnieniem. Tak samo z „Ukraińskim podwórkiem”: nikt z kierownictwa „Marki Ukrainy” mnie nie to że nie pogratulował, a nawet nie powiadomił o zwycięstwie. — Zwyczajna, niestety, historia! Pan przez długi czas współpracuje z zagranicznymi wydawnictwami, w szczególności z Bayard Press. Co Pan powie o tym doświadczeniu pracy? — Tak, swego czasu w Szwajcarii wyszły dwie książki, a z Francuzami we wspomnianym wydawnictwie pracowałem 15 lat. Oni wykorzystują artystów z całego świata: z Japonii, USA itd. Do dziś dokonują wznowień moich prac. — Jeszcze jedna Pana postać — artysta-ścienny, czyli monumentalista. To już zupełnie co innego niż praca z papierem i farbami. W Kijowskim Teatrze Lalek rozpisane przez Pana ściany — są największe. Pan, zapewne, robił szkic, a już inni właściwie zamalowywali? — Nie, wszystko robiłem sam. Tam jest ściana na czwartym piętrze — 24x6,5 metra. Żaden monumentalista, z tych, którzy tam pracowali, nie podjął się. Wypytałem, jak to się robi, i zrobiłem. — A w swoim domu też ściany będzie Pan malował? — Przecież Pan wie, że szewc bez butów chodzi… — Na prestiżowej wystawie artystów dziecięcych w Bolonii wszedł Pan do dziesiątki najlepszych artystów-ilustratorów książki dziecięcej. Czy czuje się Pan w pełni zrealizowany? — Właśnie teraz niewiele książek ilustruję. Zająłem się malarstwem, przygotowuję pod koniec roku wystawę osobistą. Już ponad rok maluję w zupełnie innym kluczu niż ilustracje. — Czyżby książka dziecięca zeszła na drugi plan? — Chce się wypróbować w nowej postaci. — Książka dla dzieci Pana żywiła. Jakże teraz, na co Pan liczy? — Dawno chciałem mieć swoją pracownię i oto wreszcie zbudowałem ją, bezpośrednio przy domu. Przeszedłem na zupełnie inne farby, które mają zapach i rozlatują się wszędzie, zachlapują ściany. I oto teraz będę pracował w pracowni, gdzie będę pisał „dorosłe” płótna. Wystawię za swoje prace amerykańskie ceny. Niedawno byłem w USA i zrozumiałem wiele rzeczy. — A co Pan tam robił, jeśli nie tajemnica? — Pracowałem. Zaproszono mnie, by urządzić w ukraińskim stylu na Manhattanie, w centrum Nowego Jorku, restaurację-karczmę „Taras Bulba”. Jej właściciel — Ukrainiec. Ma sieć 16 karczm w Moskwie, w Kijowie jest jedna, a teraz oto i w Ameryce. — Zatem jeszcze jedna Pana postać — artysta-projektant. Pytanie prawie filozoficzne: jakie negatywne cechy charakteru obrócił Pan na korzyść? — Jestem zbyt dobry, a istnieje taka opinia wśród ludzi, że to — negatywna cecha. Nawet w stosunku do budowniczych, którzy niemało krwi wypili… Nieagresywny jestem, zbyt cierpliwy. Ale, co prawda, kiedy już bardzo dopiec, wtedy — wybaczcie… Ja w roku Byka urodziłem się, i kiedy mnie dostają, mogę się rozszaleć. Ale to — niezwykle rzadko. I w moich wizerunkach zwierzątek, zapewne, odbiła się dobroć. — Ale — nie bezbronność! — Mogę łatwo wdać się w bójkę, kiedy widzę, że trzeba kogoś ochronić. Swego czasu zajmowałem się karate. A w armii służyłem w Informacja. Kost Ławro — ukraiński grafik książkowy, znany z oprawy książek wydawnictwa A-BA-BA-HA-ŁA-MA-HA. Ukończył Republikańską Szkołę Artystyczną oraz wydział artystycznej oprawy książki Ukraińskiej Akademii Drukarstwa. Członek Związku Artystów Ukrainy. Laureat Narodowej Nagrody Ukrainy im. Tarasa Szewczenki — jako pierwszy artysta-ilustrator bajek dziecięcych. Prace Kosta Ławry wielokrotnie wchodziły do katalogów wystaw książki dziecięcej w Bolonii, Bratysławie itd. Ilustracje do książki „Noc przed Bożym Narodzeniem” zdobyły kilka najwyższych nagród książkowych, wśród których — tytuł „Najlepsza książka dziecięca 2007 roku” na Ogólnoukraińskim konkursie „Książka roku” oraz dyplom I stopnia za zwycięstwo w konkursie „Sztuka książki” (Rosja, 2007). operacyjnym pułku do walki z dywersjami. Biegałem po 40 km codziennie… — A obecnie jak utrzymuje Pan formę fizyczną? — Nic specjalnego. Wystoję po dwanaście godzin na nogach — to dobra praca. Maluję tylko na stojąco. — Bez czego mógłby Pan całkowicie się obejść, jeśli mówić o materialnym?
— Bez samochodu, bez drogocenności, bez futer. — Jak by Pan podsumował związek między językiem ojczystym a rysowaniem? — Dla mnie to wszystko. To moje życie. — Nigdy nie odczuwał Pan dyskomfortu z tego powodu, że wszędzie porozumiewa się Pan językiem ojczystym? — Nigdy. Chyba że z tymi, którzy zupełnie nie rozumieją po ukraińsku, jestem zmuszony rozmawiać po rosyjsku. A gdzie trzeba — choć kilka słów po angielsku. Swoją drogą. W Wikipedii, gdzie mowa o sieci „Korcma Taras Bulba”, napisano, że „Wnutriennoje ubranstwo sozdawał zasłużennyj chudożnik Ukrainy, laureat premii im. Lesi Ukrainki i T. G. Szewczenko Konstantin Ławrow”. Natychmiast poprawić! Kost Ławro — to w żadnym wypadku nie Konstantin Ławrow, to oczywiste! Rozmawiała Ludmyła TARAN
Машинний переклад
Dmytro KARACIUPA, klasa 4-W, Sasza i jaskółka. Pewnego razu chłopiec Sasza szedł do domu przez pole i zobaczył Jaskółkę. — Miła Jaskółko, o czym śpiewasz? — zapytał. — O kwitnącej wiośnie — odpowiedziała. — A kiedy jeszcze śpiewasz? — zapytał chłopiec. — Kiedy moje pisklęta wykluwają się z jajek! — odpowiedziała. — Kiedy się raduję! Od tego czasu chłopiec zawsze przysłuchiwał się ptakom. A mama i tata cieszyli się, że mają takiego dobrego syna! Walerija SEMENICHINA, klasa 2-W, rok szkolny 2009—2010. Bajka o wesołym groszku. Groszki mieszkały w strąku grochu. Było im tam ciasno, ale wesoło. Ciągle się przepychały, łaskotały nawzajem. Pewnego razu po słodkim śnie wszystkie groszki jednocześnie się przeciągnęły i ich dom-strąk pękł. Jedna siostrzyczka-groszek spadła na suchą, nieurodzajną ziemię i tak została leżeć. Aż do deszczu. A najweselszy groszek wyskoczył ze strąka i trafił w wilgotną ziemię. Słoneczko ogrzewało go, deszczyk poił. Pewnego dnia groszek poczuł, że rodzi się w nim nowe życie. Ucieszył się i w tej chwili uniósł się łodyżką spod ziemi. Groszek wyciągnął do słoneczka rączki-listki, przyozdobił się loczkami i białymi kwiatuszkami. Później na ich miejscu pojawiły się domki-strąki. Życie trwało! Kateryna KICKAJ, klasa 3-W, rok szkolny 2010—2011. Żółta bajka. Było żółte słońce! I świeciło żółtym blaskiem. Był żółty mostek przez rzekę i żółty dom. I było żółte kociątko. Biegało obok żółtych narcyzów i tulipanów, które kwitły przy domu. I tak było codziennie. Kociątko biegało przez mostek i z powrotem. A kiedy dzień się kończył, był żółty zachód słońca. Pewnego ranka kociątko obudziło się i zobaczyło w okienku żółte, bardzo jasne światło słońca. Ale wcale nie chciało się wstawać. Dlatego kociątko pomalowało okno na czarny kolor. Tak przespało do obiadu. Ale po obiedzie kociątko zrozumiało swój błąd. Wytarło szmatką ciemny kolor i przemalowało na biały. Lecz kociątko zobaczyło, że tak też nie jest ładnie. Dlatego po prostu wytarło szmatką farbę. Kociątko zrozumiało, że nie ma nic lepszego niż dzienne słoneczko, które zagląda do okna. Polina HORTOWLIUK, klasa 2-B, rok szkolny 2010—2011. Księżyc i ptaki. Daleko, daleko za lasami, za szerokimi morzami było sobie miasteczko, ale nie zwyczajne, bo mieszkali w nim tylko ptaki. Tam zawsze panowała noc. Lecz dzięki temu miasto to miało dar. Za każdym razem księżyc rozmawiał z pierzastymi o tym i owym, co bardzo cieszyło mieszkańców miasta. Lecz pewnego razu młody wróbelek zapragnął przyjrzeć się z bliska księżycowi. Matka odradzała mu i mówiła, że jest jeszcze mały. Lecz wszystko na próżno, wróbelek obstawał przy swoim. — No dobrze — powiedziała matka — leć, ale wiedz, jeśli komuś chce się porozmawiać z księżycem, to trzeba podarować mu prezent. Poleciał wróbelek do lasu szukać prezentu. Tam znalazł księżycowy kwiat i poleciał do księżyca. Księżyc bardzo się ucieszył, kiedy zobaczył tak wspaniały prezent. Porozmawiali, a na koniec księżyc poradził ptaszkowi: — Żeby nie lecieć przez ciemność, po prostu leć w górę i w górę. Hlib ARUTIUNOW, klasa 2-A, rok szkolny 2010—2011. Chciwus. Żyła sobie na świecie mała dziewczynka. Nazywała się Irynka. Była bardzo mądra i ładna. Pewnego razu mamusia kupiła jej dużo cukierków. Irynka wzięła je ze sobą na plac zabaw. Przyszła i zaczęła się nimi zajadać. Dzieci też chciały spróbować, ale ona z nikim się nie podzieliła. Dzieci nazwały ją „chciwusem” i postanowiły nauczyć dziewczynkę rozumu. Umówiły się, że następnym razem przyniosą pomarańcze i z nią również się nie podzielą. Tak też zrobiły. Przyniosły pomarańcze i zaczęły jeść, a one takie smaczne, ładnie pachną, soczyste. Irynka nie wytrzymała i poprosiła, żeby ją poczęstowały, ale dzieci odmówiły dziewczynce. Bardzo się zasmuciła. Idzie drogą, płacze, a naprzeciw niej jeżyk: — Dlaczego płaczesz, dziewczynko? — zapytał. Opowiedziała mu, jak wszystko się stało. Żal mu się zrobiło dziewczynki. — Nie płacz — powiedział. — Lepiej idź do sadu, narwij jabłuszek i poczęstuj dzieci. Wybaczą ci. Posłuchała go Irynka, tak też zrobiła. Następnego ranka zebrała do koszyka jabłuszka, gruszki, a do tego wzięła pęk obwarzanków. Poszła na plac zabaw. Tam poczęstowała wszystkie dzieci i dorosłych. Wszyscy byli jej bardzo wdzięczni. I od tego czasu dzieci przestały nazywać dziewczynkę „chciwusem”. Od tego czasu Irynka zawsze dzieliła się z dziećmi łakociami i zabawkami. Jełyzaweta OSTAPENKO, klasa 3-B, rok szkolny 2011—2012. Uratował biedronkę. Pewnego razu Iwanko wracał do domu i trafił na burzę. Lecz na szczęście zobaczył drzewo i schował się pod nim. Obok drzewa była ogromna kałuża, w której płynęła mała, bezradna biedronka! Iwanko zobaczył owada i pożałował go: włożył do kieszeni, żeby biedakowi wyschły skrzydełka! Poszedł do domu z owadem. W domu opowiedział o przygodzie mamie. I poprosił o zostawienie biedronki w domu. Ale mama powiedziała: — Synku, jeśli zostawimy tego owada na dwa, trzy, cztery lub pięć dni, to może u nas nie przeżyć! — A dlaczego może nie przeżyć?! Marharyta Dżafarowa, klasa 4-B. — Wyobraź sobie, że biedronka to ty, i ktoś zabrał cię na kilka dni od rodziny: mamy, taty, siostry, braciszka, babci, dziadka, cioci, wujka. Powiedz, podobałoby ci się? — Oczywiście, że nie! Chłopiec wszystko zrozumiał i wypuścił owada. Ale biedronka zrozumiała, że Iwanko uratował jej życie. I chciała pomóc uczniowi. Kiedy siedział nad zadaniem o opisie owada, biedronka podleciała do niego i pomogła! Oksana SUCHODOLSKA, klasa 2-A, rok szkolny 2010—2011. Bajka o Jednorożcu i smoku, albo Jak pojawiły się jednorożce. Żył sobie koń. Pewnego razu zapragnął pospacerować po lesie. Kiedy przyszedł do lasu, zobaczył, że połowa drzew tam wypaliła się, a pod krzakiem ktoś bardzo ciężko wzdycha. Koń ostrożnie zajrzał pod krzak i zobaczył małą leśną wróżkę. — Co się stało? — zaniepokojony zapytał koń. I mała wróżka opowiedziała, jak codziennie zza góry przylatuje straszny smok, spala drzewa i kradnie małe zwierzęta. — A jak można go pokonać? — zapytał koń. I wtedy wróżka powiedziała, że smoka można zwyciężyć, jeśli ukłuje się go w najbardziej nieosłonięte miejsce na brzuchu. Koń poprosił o przymocowanie mu na głowie wielkiego kolca dzikiego agrestu. I w tym czasie rozległ się straszny hałas. To leciał smok. Z jego paszczy wydobywał się płomień, który spalał wszystko wokół, ginęły zwierzęta. I kiedy smok zaczął opuszczać się w dół, koń mocno odepchnął się od ziemi i wzleciał tak wysoko w górę, że zdołał ukłuć kolcem smoka. Ten upadł i więcej nie wstawał. Zwierzęta zaczęły dziękować koniowi, a mała wróżka obiecała, że wyrośnie mu prawdziwy róg na głowie i będzie mógł bronić siebie, swoich bliskich, przyjaciół. Tak pojawiły się w przyrodzie jednorożce. Hanna JEFYMENKO, klasa 3-A, rok szkolny 2011—2012. Bajka o księżniczce Wielkanocnej i jej zalotnikach. Rozdział I. Pyszna księżniczka. W pewnym królestwie żył car i miał córkę — księżniczkę o imieniu Wielkanocna. Swatało się do niej wielu narzeczonych, a księżniczka tylko to robiła, że patrzyła w lusterko. Do króla przybiegł służący i powiedział, że do królewny idą trzej ostatni narzeczeni: Lwiątko, Wilczątko i Króliczątko. Rozdział II. Naśmiewanie się z narzeczonych. Pierwsze weszło Lwiątko. Stanęło na tylnych łapkach i oddało honory księżniczce. Księżniczka powiedziała: — Masz rozczochraną grzywę! Jak ci nie wstyd?! Król zwierząt się nazywa! — i zarechotała. — Wołajcie tutaj drugiego! — wydał rozkaz król. Wiktor Iost, klasa 4-B
I weszło Wilczę. Ukłoniło się księżniczce. — A dlaczego masz takie ostre zęby? Wilczysko! Zły szaraku! A kysz! — Dawajcie tutaj trzeciego! — rozkazał król. Weszło Króliczek. Wtedy zadęły trąby, bo to był ostatni narzeczony. A księżniczka powiedziała: — Takie małe! A jeszcze długouche, a zebrało się ze mną ożenić! Nie jestem mu równa!!! A Króliczek powiedział: — Mam królestwo. Chcesz zostać w nim księżniczką? Do tego do ciebie pasuję! Oto posłuchaj: Wielkanocny Króliczku! Księżniczka rozkazała: — A kysz! Rozdział III. Przyjście jajka — Córko!!! Nie mogę już tego znieść!!! Ożenisz się z pierwszym, który ci się trafi! — powiedział car. — Nie! — ucięła ona. Rano drogą szło Jajko. Służba wyszła do niego i pyta: — Jak się nazywasz? — Jajko. — O, ty akurat pasujesz do księżniczki Wielkanocnej! Przyszli do pałacu i powiedzieli królowi: — Szliśmy ulicą i spotkaliśmy Jajko. Ono akurat pasuje — Wielkanocne! Król powiedział: — Wołajcie księdza! Niech ożeni moją córkę z Jajkiem. Ksiądz przyszedł. Ożenił Wielkanocną z Jajkiem. Jajko poprowadziło Wielkanocną do swojego domu. Rozdział IV. Zadanie jajka Jajko przyszło z Wielkanocną do swojej chatki i mówi: — Niedługo Wielkanoc! Żono! Gotuj jajka! Ja na razie pójdę. Wielkanocna wzięła jedno jajko i wrzuciła je do wrzątku. Na jej palec prysnęło. Zawyła: — A-a-a-a-a-a-a-a-a-a! Jajko wróciło i samo dogotowało jajka. — Żono! Pomaluj jajka! Wielkanocna malowała, malowała, i ręce jej się pobrudziły. — Oj, mam ręce lepkie i brudne! Oj! Jajko wróciło i domalowało jajka. — Piecz babkę! Natychmiast! — powiedziało Jajko. Wielkanocna zaczęła piec babkę, oparzyła rękę. — Oj! Aj! Oj! Aj! Jajko wróciło i dopiekło babkę. Rozkazało: — Żono! Poświęć wielkanocny koszyk! Wielkanocna wyszła z koszykiem w samotną drogę. I głośno zaczęła żałować, że nie wyszła za Króliczka, bo to było jego królestwo. Jajko usłyszało te żale i dogoniło Wielkanocną. Rozdział V. Kim tak naprawdę jest Jajko? Potem Jajko powiedziało: — Ja właśnie jestem Króliczkiem. To ja cię tak nauczyłem, dlatego że mnie odgoniłaś i zawstydziłaś przed wszystkimi. — Wyprawmy wesele! — powiedziała Wielkanocna. I wyprawili wystawny bankiet. Byli na nim król i królowa, cieszyli się szczęściem swojej córki. I żyli młodzi długo i szczęśliwie. Olesja KORSZUN, klasa 2-A, rok szkolny 2011—2012. Bajeczki bez końca Żyło sobie prosię I przyjaźniło się z łosiem. Prosię małe, Prosię czyściutkie. Ładne, ładne prosię — Oto i bajeczka cała. Żył sobie wróbel. Często on dziobał chlebek. A kiedy zjadł cały chleb, To pospać troszkę legł. Wróbel-zuch — Oto i bajce koniec. Morze na górze Byłam w górach, A w górach — sine morze, A w morzu podwodne góry. A na podwodnych górach — Ładna muszla jest. Na gitarze rybka gra — Muszlę rozwesela. Dziwna kraina Opowiem wam dziwo dziwne, co było ze mną, Byłam w krainie, pełnej czekolady! Tam nigdzie nie było ładu. Cały dzień leje deszcz z kakao. Z wodospadu glazura się leje. A landrynki — to drzewa. A na nich wiszą cukierki, pierniki i pierożki. Wszystkie budynki czekoladowe! A trampoliny — to torty! Cukier — to piasek! Chcecie wierzcie, chcecie nie! Lepiej spróbujcie sami!
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Panowicz wystąpił jako reżyser, scenarzysta, aktor lub nawet w kilku rolach jednocześnie, były wyświetlane od 10 do 30 kwietnia w stołecznym „Megaplexie”. Jeden z najsłynniejszych uczniów Ołeksandra Dowżenki, Winhranowski, miał niewyczerpany potencjał kinematograficzny, ale nie pozwolono mu go w pełni rozwinąć — w latach 70. porzucił kinematografię na 10 lat i powrócił do twórczości filmowej po to, by nakręcić filmy dokumentalne o swoim nauczycielu i przyjacielu oraz o kozackich stolicach Ukrainy — temat wyzwoleńczo-kozacki był jego marzeniem. Powieść o Sewerynie Naływajce, jako ucieleśnienie postaci głównego bohatera, mógłby nakręcić i zagrać tylko jeden człowiek — Mykoła Winhranowski. Ale — nie było to pisane. „Miesiąc Mykoły Winhranowskiego” miał także bardzo ciepłe, „domowe” przejawy: były to projekty „Na kawę z Winhranowskim” — w sieci kawiarni „Coffee House” każdy odwiedzający mógł kupić zarówno filiżankę kawy, jak i wiersze poety, oraz inicjatywa, dzięki której każdy użytkownik portalu społecznościowego Facebook mógł przesłać swoje zdjęcie z utworami Mykoły Winhranowskiego i, zbierając określoną liczbę oznaczeń „lubię to”, otrzymać w prezencie zestaw pocztówek z wybranymi wierszami poety. Ciekawe, że w projekcie wzięli udział przedstawiciele wszystkich kategorii wiekowych, różnych narodowości, z różnych krajów świata. Nawiasem mówiąc, ponad 90% uczestników akcji to młodzież. Najbardziej ulubionym poetą Mykoły Winhranowskiego był Taras Szewczenko. Myślę, że w roku 200-lecia Kobziarza 79-letni Winhranowski („może być tak, że mnie nie będzie…” — kto mógł pomyśleć, że nie dożyje nawet swoich 80. urodzin?!) poradziłby swojemu ukochanemu synowi Andrijowi zrealizować honorowy i bardzo ukraiński projekt „2014. Marzec Tarasa Szewczenki”. I ludzie by go poparli! Z wdzięcznością. Lubow HOŁOTA, na podstawie materiałów Fundacji Charytatywnej imienia Mykoły Winhranowskiego
Машинний переклад
„Wingranowski wszędzie” — to nie tylko motto gwiezdnego projektu foto i wideo, ale także bezpłatny retrospektywny pokaz najlepszych filmów reżysera i aktora w kijowskim kinie „Megaplex”, ogólnoukraiński konkurs szkół na najbardziej wyrazistą recytację przez uczniów jego poezji, kompozycje muzyczne do wierszy poety, stworzone przez znane zespoły i wykonawców. Od teraz liryka miłosna Wingranowskiego będzie brzmiała w wykonaniu zespołu rockowego O.TORVALD, „Riapoboy” zaśpiewa „Nie wsiadłem nie do tego samolotu”, Ołeksandr Ponomariow oraz „Tomato Jaws” wykonali wiersze dla dzieci „Opowiem ci jeszcze i o tym…” oraz „Co robi słońce w nocy”, mama i córka Matwijenkowie udźwiękowiły „Wielką kołysankę”, a zespół „Di. Or” — pełen symboli wiersz „Trzynaście róż pod oknami kwitło”. Nie mniej symbolicznie zabrzmiały też wersy „Może być, że mnie nie będzie…” w wykonaniu grupy „Krychitka”. Całkiem możliwe, że wokaliści Jewhen Hałycz, Nata Życzenko, Dmytro Szurow, Eduard Prystupa jeszcze nie raz będą szukać natchnienia w poezjach Mykoły Wingranowskiego. A złote głosy Ołeksandra Ponomariowa, Niny i Toni Matwijenków jakby stworzone są po to, aby brzmieć w rajskich ogrodach liryki Poety! Na wieczorze finałowym „Miesiąca Wingranowskiego” w „czekoladowym” domku na Peczersku można było zauważyć i przyjaciół poety Iwana Mychajłowycza Dziubę oraz Iwana Fedorowycza Dracza, i rodzinę słynnego dynamowca-bramkarza Szowkowskiego oraz prezenterkę telewizyjną Wasylisę Frołową, znanych polityków i artystów. Dzięki nowoczesnemu projektowi wideo uczestnicy wieczoru mogli docenić przenikliwość poezodeklamacji Ołeksandra Ponomariowa, Niny i Toni Matwijenków, Andrija Chłwyniuka, Ołeha Mychajłuty, prezenterów telewizyjnych Maszy Jefrosininy, Jurija Horbunowa, Wasylisy Frołowej, Ołeksandra Pedana, aktorów Ostapa Stupki i Wołodymyra Horianskiego, choreografów Ołeny Szoptenko i Dmytra Dikusara, gimnastyczki Lilii Pidkopajewej… — Po co, — zapyta czytelnik-sceptyk, — tak wiele rozkręconych nazwisk ze świata sportu i show-biznesu angażować w skupioną ciszę poetyckiej pracowni artysty? — Po to, — odpowiem, — żeby nie pokryła się poezja Wingranowskiego muzealnymi kurzami. Żeby zdjęcie Anny Bazymy jej żywe, pulsujące namiętnościami słowo odezwało się głosami tych, do których przysłuchuje się młodzież. Żeby dzisiejsi osiemnastoletni chłopcy i dziewczęta szukali współbrzmienia swoim uczuciom w słowie poetyckim, a nie w prymitywnym rosyjskim szansonie… Dzieci z 19 miast i osiedli Ukrainy chętnie wzięły udział w ogólnoukraińskim konkursie szkół na najbardziej wyraziste czytanie poezji wybitnego poety-szestdziesiątnika, który zaczął się jeszcze w lutym, a głównego zwycięzcę wyznaczali użytkownicy portalu społecznościowego „VKontakte”. Najwięcej głosów otrzymali uczniowie 8-A klasy Połtawskiej szkoły nr 38, uczniowie 5-A klasy wyspecjalizowanej szkoły nr 159, wychowankowie 3 klasy „Kyjanoczki” (szkoła-przedszkole) ze stolicy oraz uczniowie Siewierodonieckiego kompleksu edukacyjno-wychowawczego „NaUKMA”. Pierwomajska szkoła nr 17 imienia Mykoły Wingranowskiego przesłała na konkurs wideo oraz serię ekskluzywnych zdjęć ze szkolnego muzeum poety. Wszyscy inni uczestnicy-uczniowie też pokazali się jako błyskotliwi i pomysłowi — szkoda, że nagradzanych miejsc dla nich zabrakło. Konkurs ilustracji do poezji M. Wingranowskiego już ma swoje wcielenie: 17 najlepszych prac wybrano do nowej książki wydawnictwa „Folio” „Wingranowski. Wybrane”. „Brzeg nadziei”, „Kłymko”, „Powieść płomiennych lat”, „Ciche brzegi” — filmy, w których Mykoła Ste- 30 kwietniowych dni 2013 roku odezwały się głosami młodych i uznanych artystów na tę przejmującą nadzieję i przepowiednię znakomitego utalentowanego szestdziesiątnika — ukraińskiego poety, prozaika, aktora filmowego, reżysera filmowego, scenarzysty. „Miesiąc Mykoły Wingranowskiego” — to różnorodność nowoczesnych w duchu i mistrzowsko wcielonych inicjatyw Fundacji Charytatywnej imienia poety oraz jej prezesa — Andrija Wingranowskiego. Andrij Mykołajowycz zaznaczył: „Postawiliśmy sobie za cel na nowo odkryć Ukrainie wielostronność osobowości Mykoły Wingranowskiego, razem wspomnieć utalentowanego człowieka, który tworzył poza czasem”. A my dodamy: połączyć, zlać w jedno miłość i zachwyt tych, którzy znali i pamiętają artystę, z zadziwieniem i zachwytem tych, którzy go dla siebie dopiero co odkryli. Andrij Wingranowski i Hanna Herman oglądają wystawę PRZEDPŁATA—2013 PRZEDPŁATA—2013 Koszt przedpłaty Koszt przedpłaty (z dostawą i kosztami pocztowymi): (z dostawą i kosztami pocztowymi):
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego Jewhen BUKET 279-39-55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział tematyki społecznej Petro ANTONENKO 279-49-47 Dział pracy oświatowej Nadia KYRIAN 270-55-57 Dział kultury Mykoła CYMBALIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN 278-63-69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor internetowy Ołeksandr ŁYTWYNENKO 279-39-55 Redaktor dyżurny Mykoła CYMBALIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Nakład w maju — 21 200 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617
Машинний переклад