Wasyl KUJBIDA doktor nauk o zarządzaniu publicznym, profesor
Swego czasu wybitny teoretyk wojskowości Carl von Clausewitz w słynnym dziele „O wojnie” (Klausewitz Karl. O wojnie. Wydawnictwa: Eksmo, Midgard, 2007 r.) mówił, że wojna to nic innego jak rozszerzony pojedynek dwóch podmiotów o nieokreślonym skutku. Wojna to swoista gra prawdopodobieństw, a nie z góry określony wynik; choć zwycięzca już dziś przygotowuje swoje jutrzejsze zwycięstwo. Aby opanować ducha wojny, trzeba jej oddawać się w pełni, rozumieć jej naturę i racjonalnie planować, a także mieć wolę realizacji zamierzonych celów. Przemoc fizyczna w wojnie jest jedynie środkiem prowadzenia wojny, a celem zawsze jest narzucenie przeciwnikowi własnej woli, zmuszenie go do działania w Twoim interesie. Należy oddać sprawiedliwość naszemu historycznemu wrogowi — Rosji, której specjalnym strukturom udało się w przededniu Rewolucji Godności, wykorzystując z jednej strony rozluźnienie ukraińskiego politykumu (jako szczątkowy pozostałość psychologii ujarzmionej wspólnoty), a z drugiej — istnienie licznych grup kolaborantów w ukraińskiej elicie (ukształtowanej z resztek postkolonialnej administracji), masowo infiltrować system ukraińskiej władzy swoją agenturą. Ministerstwo Obrony Ukrainy, SBU, sektory produkcji i handlu bronią oczo-
Materiał czytajcie na s. 6
ROK WASYLA STUSA
KTO NAUCZY UKRAIŃSKIEJ
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…ludzie zależni od Rosji. Zdołali w dość krótkim czasie radykalnie osłabić państwo ukraińskie. Faktycznie Kremlowi udało się sztucznie stworzyć jedną z przesłanek udanej kampanii wojennej przeciwko Ukrainie, przynajmniej na pierwszym etapie. Oczywiste, że w globalnych centrach siły uważnie obserwowano te historyczne przesunięcia i przygotowywano, zapewne, własne przeciwdziałania — biorąc pod uwagę zarówno zasady geopolityczne, jak i taktyczno-strategiczne zarządzania wielkimi procesami międzynarodowymi. Ku wielkiemu, niestety, rozczarowaniu, państwu ukraińskiemu w tej globalnej grze wyznaczano rolę swoistego „haczyka” — narzędzia, za pomocą którego planowano podciąć „eurazjatyckiego drapieżnika”, oszołomionego bezkarnością. A można to było zrobić pod warunkiem, z jednej strony, zbrodniczej uległości władz ukraińskich w czasie otwartej agresji obcego państwa, a z drugiej strony, pielęgnowania u władz rosyjskich iluzji, że agresywne działania pod hasłem „zbierania ruskich ziem” zbiorowy Zachód przełknie w milczeniu. Tę iluzję podtrzymały słowa ówczesnego prezydenta USA Obamy, że w razie wprowadzenia rosyjskich wojsk na Ukrainę Stany Zjednoczone nie podejmą żadnych działań.
Rzeczywiste przykłady z tej kulisowej gry przytaczają dziś niektórzy ówcześni wysocy urzędnicy ukraińscy, m.in. O. Turczynow twierdzi, że rzekomo w czasie okupacji Krymu zachodni ambasadorowie dosłownie wykręcali mu ręce, żądając, by nie stosować siły wobec okupanta. Może obawiali się, że przedwczesnymi działaniami go wystraszą?! Haczyk z „krymską przynętą” miał głęboko wpaść w nienasytną paszczę drapieżnika. Oczywiście ta gra geopolityczna jest atrakcyjna dla abstrakcyjnej analityki, ale nie wtedy, gdy występujesz jako bezpośredni „przedmiot gry”, gdy za prawo do „grania według cudzych reguł” Ukraińcy płacą utratą części ziem i śmiercią dziesiątków tysięcy ukraińskich obywateli, wtedy wszystko to odbiera się inaczej. Powiedzmy wprost: dla nas jest to nie do przyjęcia! Ale to tylko jedna strona rzeczywistości. Drugą stroną rzeczywistości jest to, że w obecnych konkretnych warunkach, bez pomocy Zachodu, Ukrainie będzie bardzo trudno ostać się w bezpośrednim dwustronnym starciu z Rosją. Ale uważać, że Zachód nas obroni, byłoby głupstwem. On może pomagać, jeśli my będziemy walczyć z desperacją.
Zakończenie na str. 4
JAK DOJŚĆ DO SZEWCZENKI
MAJOWA PALETA KIJOWA
Машинний переклад
Wasyl LYZANCZUK, doktor nauk filologicznych, zasłużony profesor Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Iwana Franki
Niestety, dość wielu Ukraińców nie rozumie, że Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Moskiewskiego to filia Moskiewskiego (Rosyjskiego) Kościoła Prawosławnego, który jest odwiecznym wrogiem ukraińskiej duchowości. Przypominamy, że oficjalnie Kościół Moskiewski istnieje dopiero od 1589 roku. Metropolia Kijowska kanonicznie i historycznie, od momentu swojego powstania po chrzcie Rusi Kijowskiej (988 r.), przez ponad 700 lat była Autonomicznym Kościołem Lokalnym pod omoforem Ekumenicznego Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, który kanonicznie jest Kościołem-Matką dla Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Jednak status ten został naruszony w 1686 roku, kiedy Metropolia Kijowska, przy ingerencji moskiewskiej władzy świeckiej, została przekazana w tymczasowe namiestnictwo Patriarsze Moskiewskiemu. To wydarzenie, które naruszyło wielowiekowy kanoniczny porządek Kijowskiego Kościoła Lokalnego, do dziś jest jednym z głównych „kamieni obrazy”, sporów i podziałów w ukraińskim prawosławiu. Po zniszczeniu Kijowa przez księcia włodzimiersko-suzdalskiego Andrzeja Bogolubskiego w marcu 1169 roku, kiedy zniszczono i ograbiono wiele cerkwi i klasztorów, znaczenie Kijowa jako centrum duchowego zaczęło upadać. Brutalne zniszczenie „matki miast ruskich” stawia kreskę pod „epoką kijowską” Rusi. Księstwo Włodzimiersko-Suzdalskie, a później Carstwo Moskiewskie, wkroczyło na arenę dziejową jako państwo despotyczne: „samodzierżawie” z obowiązkowym przystosowaniem i smakowaniem kultu terroru, zwierzęcym znęcaniem się nad inaczej myślącymi. Północni samodzierżcy zignorowali pouczenia Włodzimierza Monomacha, który wzywał, by nie naśladować złoczyńców, nie znieważać słowem, nie bluźnić rozmową, gniew tłumić, mieć czysty zamysł. Okrutne wojny zaborcze, które prowadzili Suzdalczycy-Moskwini przeciwko Rusinom-Kijowianom, miały charakter etniczny. Od czasu swojego założenia Metropolia Kijowska korzystała z autonomii w składzie Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, służyła jako kolebka ukraińskiego chrześcijaństwa, „pobudzając siebie do dobrych uczynków dla Pana” (Włodzimierz Monomach). W okresie mongolsko-tatarskim znanych było 22 kijowskich metropolitów. Większość z nich była Grekami, których przysyłali patriarchowie konstantynopolitańscy. Pochodzenia ruskiego byli metropolita Hilarion (1051—1062), Efrem (1089—1097), Klemens Smolatycz oraz Cyryl II (1233—1236). Po zdobyciu i brutalnym zniszczeniu Kijowa w 1240 r. przez wojska Batu-chana — wnuka Czyngis-chana — kijowscy metropolici zaczynają osiedlać się u północnych książąt. W 1299 r. kijowski metropolita Maksym przeniósł stolicę metropolitalną do Włodzimierza nad Klaźmą. Od tego czasu do 1461 r. metropolici, którzy mieszkali we Włodzimierzu, a od 1325 r. w Moskwie (przez co wzmocniono państwo moskiewskie), nosili dawny tytuł „Metropolita Kijowski i całej Rusi”. Ale w Kijowie i na ziemiach ukraińskich metropolici pojawiali się tylko w celu zbierania daniny i wywożenia do Moskwy świętości. Po najeździe tatarskim, ogólnym upadku i utracie niepodległości Rusi Kijowskiej, Metropolia Kijowska znalazła się na terytorium trzech państw — Wielkiego Księstwa Litewskiego, Korony Polskiej i Księstwa Moskiewskiego. I już od początku XIV w. Księstwo Moskiewskie, które brutalnie „zbierało Ruś”, pretendowało do kontroli nad kijowską katedrą metropolitalną. Ostateczne przeniesienie katedry kijowskiej na Północ wiąże się z metropolitą Piotrem, który w 1325 r. wybrał na swoją siedzibę małe miasteczko Moskwę, gdzie panował Iwan Daniłowicz Kalita. Jednak Piotr i jego następcy jeszcze przez ponad wiek tytułowali się „Metropolitami Kijowskimi”. Wkrótce Moskwa zaczęła pretendować do założenia własnej katedry metropolitalnej. Przez dłuższy czas nie spotykało się to z poparciem ze strony Kościoła-Matki Konstantynopolitańskiego, którego strategia polegała na tym, aby wszyscy Słowianie skrajnego prawosławnego Wschodu byli podporządkowani jednej katedrze — Kijowskiej. Na korzyść Moskwy zadziałał najazd Turków osmańskich na Bizancjum. W 1448 r. książę Wasyl Ślepy zwołał sobór cerkiewny, który samowolnie wyświęcił na katedrę metropolitalną biskupa Jonasza. Został on wyświęcony jako metropolita „Moskiewski”, który przez długi czas w świecie prawosławnym nie istniał. W tak manipulacyjny sposób utworzono nową — Moskiewską metropolię (460 lat po Kijowskiej). Katedra kijowska pozostawała w podporządkowaniu Patriarchatu Konstantynopolitańskiego: jej eparchia znajdowała się wówczas w posiadłościach Polski i Litwy. W tamtym czasie Katedra Moskiewska nie uważała tych eparchii za swoje „terytorium kanoniczne”. W 1458 roku patriarcha konstantynopolitański zreorganizował Metropolię Kijowską. Wtedy do metropolii wchodziło 11 eparchii: Kijowska, Briańska, Smoleńska, Połocka, Turowska, Łucka, Włodzimiersko-Wołyńska, Brzeska, Przemyska, Halicka i Chełmska. A nowemu metropolicie Grzegorzowi II patriarcha nadał nowy tytuł — Metropolita Kijowski, Halicki i całej Rusi. Ten tytuł głowy Metropolii Kijowskiej noszono aż do podstępnego podporządkowania Ukraińskiego Kościoła Patriarchatowi Moskiewskiemu w 1686 r. Zaczęło się od tego, że latem 1588 r. patriarcha carogrodzki Jeremiasz II Tranos z towarzyszącymi mu osobami przybył do Moskwy prosić o pomoc, „jałmużnę”. Z przybycia Jeremiasza postanowił skorzystać dalekowzroczny Borys Godunow. Gości przyjęto godnie, zapewniono im dobre utrzymanie („żywność”). Ale przy tym wokół nich działy się dziwne rzeczy. Wysokich gości nie witał Metropolita Moskiewski, nie dano im możliwości komunikowania się z hierarchami, służenia razem w cerkwiach. Hierarchów konstantynopolitańskich prawie nie wypuszczano na ulicę, a sprawy załatwiali tylko z przedstawicielami władzy carskiej. Jeremiasza honorowano nie jako patriarchę, a jako metropolitę. W celu „upokorzenia” gości wezwano ich, by „stali przed carskimi oczami” dopiero po 8 dniach od przybycia do Moskwy. I nawet nie zaproszono ich do carskiego stołu, jak było w zwyczaju. W atmosferze takich ucisków Borys Godunow zwrócił się do Jeremiasza z „prośbą” o utworzenie tu i teraz patriarchatu moskiewskiego. Z powodu poważnych przeszkód kanonicznych Jeremiasz nie chciał i nie śmiał zaspokoić pragnienia Moskwy. Przez wiele miesięcy greckich hierarchów trzymano w areszcie domowym, chodzono za nimi krok w krok, otwarcie śledzono każde słowo, zmuszano do podpisywania dokumentów w języku cerkiewnosłowiańskim, którego nie znali. Patriarsze Jeremiaszowi, staremu choremu człowiekowi, niedwuznacznie grożono dożywotnim zesłaniem do Włodzimierza. W końcu Jeremiasz zgodził się ustanowić patriarchą Metropolitę Moskiewskiego Hioba. Na ceremonię intronizacji Jeremiasza po raz pierwszy przyprowadzono do Soboru Uspieńskiego i tam po raz pierwszy zobaczył on Metropolitę Moskiewskiego, od 27 stycznia 1589 r. — patriarchę. W czasie utworzenia Patriarchatu Moskiewskiego (1589 r.) ziemie dzisiejszej Ukrainy nie wchodziły w skład Moskwii, a eparchie prawosławne na tych ziemiach podlegały Metropolii Kijowskiej. Dlatego nie mogło być (i nie było!) mowy o tym, że są to „terytoria kanoniczne” Patriarchatu Moskiewskiego. To manipulacyjna legenda kolejnych pokoleń Moskwicinów. Utworzeniem patriarchatu Moskwa zamknęła „trójkąt śmierci”, w „którym agonię przeżywał Kościół Ruski (Ukraiński) na czele z metropolitą Kijowskim i całej Rusi”. „Wtedy nasi przodkowie — zauważa W. Iwanyszyn — postawieni w sytuacji bez wyjścia, nie poddali się w niewolę silniejszemu — polskiemu rzymskokatolickiemu — kościołowi, nie dopuścili do swojego podporządkowania mu. Uratowali Kościół, jego hierarchię, swój obrzęd, idąc na bezpośredni sojusz (unię) z Rzymem”. W październiku 1596 r. w Brześciu w cerkwi świętego Mikołaja sobór cerkiewny ogłosił unię (sojusz) Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego z Rzymem. Tak wytworzył się narodowy Kościół, który zachował wszystkie tradycje religijno-kulturowe i ducha oporu naszego narodu. W rękach Ukraińców znalazł się potężny środek walki zarówno z polonizacją, jak i rusyfikacją na gruncie religijnym. Ważną rolę w tym odegrało zachowanie przez uniatyzm wschodniego ukraińskiego obrzędu oraz polityka językowa ukraińskiego grekokatolicyzmu. Moskiewski (Rosyjski) Kościół Prawosławny do dziś negatywnie postrzega Unię Brzeską, która jest niczym innym, jak przywróceniem przez część prawosławnych Ukraińców wspólnoty z Kościołem Rzymskim, przerwanej w 1054 r. rozłamem (podziałem, pęknięciem — schizmą) chrześcijaństwa światowego na dwie części, co doprowadziło w dalszej kolejności do dramatycznego podziału Europy na Zachód i Wschód. Mijały wieki, a Kościół Greckokatolicki zawsze stał na straży duchowych i narodowych interesów narodu ukraińskiego. Inaczej potoczyły się losy Ukraińskiego (Ruskiego) Kościoła Prawosławnego. Wydarzenia wojny narodowowyzwoleńczej narodu ukraińskiego potoczyły się taką drogą, że doprowadziły Bohdana Chmielnickiego w 1654 r. do sojuszu z Moskwią w ugodzie perejasławskiej. Wielką rolę w tym odegrała idealistyczna nadzieja na jednowiarstwo Prawosławnej Ukrainy z Prawosławną Moskwą, nadzieja na bezinteresowne wsparcie silnego współwyznawcy dla słabszego, który wycieńczony był w ciągłych wojnach z katolicką Polską oraz innowiernymi Turkami i Tatarami. Ale, jak się okazało, był to fatalny błąd dla Ukrainy i jej Kościoła Prawosławnego. Patriarchowie moskiewscy uciekali się do najróżniejszych sposobów, by podporządkować sobie Ukraiński Kościół Prawosławny, który mężnie bronił swojej niezależności. Kulminacyjny moment prześladowań Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego przypadł na 1685 rok, kiedy patriarcha moskiewski, powołując się na pseudoartykuł ugody perejasławskiej o podporządkowaniu metropolity kijowskiego patriarsze moskiewskiemu, bez zgody Carogrodu mianował metropolitą kijowskim biskupa Gedeona Światopełka-Czetwertyńskiego. Oznaczało to faktyczne podporządkowanie Metropolii Kijowskiej Moskwie wbrew kanonicznemu zakazowi ingerencji w sprawy innej sfery kościelnej. Nowo wyświęconemu metropolicie nadano tytuł „Metropolita Kijowski, Halicki i Małej Rosji”. Szczególnie ciężkim ciosem dla Kościoła Ukraińskiego należy uznać to, że Metropolia Kijowska została przeniesiona do Moskwy. Wiara Ukraińców w swojego jednokrwistego prawosławnego cara odegrała złą rolę: żadna siła wojskowa nie byłaby w stanie pozbawić wolności naród ukraiński, ale wspólna z Moskwicinami wiara bardzo w tym pomogła. W fatalnym 1686 r. patriarcha konstantynopolitański Dionizy, będąc w wielkich kłopotach materialnych, za udzieloną przez cara moskiewskiego pomoc finansową wyrzekł się zwierzchnictwa nad Metropolią Kijowską, dosłownie sprzedając Ukraiński Kościół-córkę Patriarsze Moskiewskiemu „za trzy czterdziestki soboli i dwieście czerwonych złotych”. Niekanoniczność tego aktu uznał już w następnym roku sobór Kościoła Konstantynopolitańskiego, który ukarał patriarchę Dionizego pozbawieniem władzy patriarszej. Jednak wynikiem haniebnej transakcji stało się przemianowanie Kościoła Moskiewskiego na Ruski oraz, odpowiednio, początek liczenia jego historii od czasów Chrztu Rusi. Dla Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego skończyła się wtedy 700-letnia niezależność w jurysdykcji Carogrodu. Od 1686 r. Ukraiński Kościół Prawosławny prawie 300 lat „przeleżał w rosyjskiej trumnie” (W. Łypkiwski). Zamiast „pasterzy”, którzy dbaliby o swoje „stado”, którzy byliby niestrudzonymi pracownikami na niwie edukacji duchowej powierzonych im przez Boga dusz, na Ukrainę po „przyłączeniu” nastał najazd prawdziwych ciemiężycieli i wyzyskiwaczy w sutannach i szatach liturgicznych, którzy od razu zaczęli hańbić lokalne zwyczaje chrześcijańskie, nazywać wszystko co ukraińskie w cerkwi prawosławnej „bogoprzeciwnym”, „niebłogosławionym”, rzekomo zarażonym „herezją łacińską”. Z użytku cerkiewnego wypierano język ukraiński; zakazywano używać książek druku kijowskiego i lwowskiego; prześladowano ukraińskie malarstwo ikonowe; „najświętszy” Synód Petersburski, na którego czele stali cyniczni świeccy oberprokuratorzy, nałożył zakaz na ukraińską architekturę sakralną. Ponieważ głównym ośrodkiem intelektualno-naukowym ukraińskiego prawosławia był Kijów, w szczególności Ławra Peczerska, to Piotr I właśnie tutaj skierował kolejny „rusyfikacyjny” cios. Formułuje on koncepcję, że „Moskwicinie byli także na ziemi kozackiej”. Zgodnie z tą koncepcją Piotr I zsyła pod przykrywką mnichów swoich agentów, którzy
Niewiarygodny rwetes podnieśli Jurij Bojko, Mychajło Dobkin, Wadym Nowynski oraz ich poplecznicy — przefarbowani członkowie byłej „Partii Regionów”, przemalowani komuniści, przeinaczeni socjaliści i inni moskiewscy lizusy w związku z tym, że Rada Najwyższa Ukrainy 268 głosami poparła propozycję Prezydenta, by zwrócić się z prośbą do Patriarchy Ekumenicznego Bartłomieja o nadanie autokefalii Kościołowi prawosławnemu na Ukrainie (Tomos) oraz uznać za nieważny akt aneksji Metropolii Kijowskiej przez Patriarchat Moskiewski w 1686 roku. Patriarcha Filaret w imieniu Kościoła Patriarchatu Kijowskiego oraz Metropolita Makary w imieniu ukraińskiej autokefalii wręczyli P. O. Poroszence apel do Bartłomieja z prośbą o uznanie niezależności ukraińskiego Kościoła. Przecież prawosławie przybyło na Ukrainę właśnie z Carogrodu, a potem właśnie od Rusi (staroukraińskiego państwa) rozprzestrzeniło się na Zalesie, gdzie nieopatrznie ruscy, czyli ukraińscy książęta założyli Moskwę.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Pod koniec kwietnia 1718 r. podpalono ławrę, dbając o to, by spalić jej „drewnochraniliszcze”, czyli archiwum, w którym przechowywano ukraińskie kroniki i akty jeszcze z czasów książęcych. Na Ukrainę zorganizowano prawdziwą wyprawę rosyjskiego duchowieństwa, któremu rozdawano lepsze stanowiska kościelne i które faktycznie swoimi donosami do centrum imperium prowokowało kolejne kroki rusyfikacji ukraińskiego prawosławia. Teofan Prokopowicz, zajmując stanowisko prezesa Świątobliwego Synodu, napisał „Regulamin Duchowny”, który uzasadniał i legitymizował władzę cara nad Cerkwią, oraz „Prawdę woli monarszej”, która stała się w istocie statutem rosyjskiego samodzierżawia. Piotr I dosłownie zlikwidował samorządność kościelną i stworzył świecki Święty Synod, który kierował wszystkimi sprawami cerkiewnymi. Patriarchat Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej został przywrócony dopiero w 1918 roku. Jednak treść działalności RCP jako ideologicznie podporządkowanej instytucji państwowej pozostała taka do dziś. Do tej pory w RCP nie zlikwidowano haniebnego ukazu Piotra I o donosach. Dla stłumienia ukraińskiego ruchu narodowego, którego rdzeniem była Cerkiew Ukraińska, reżim carski wykorzystał także I wojnę światową. Jak tylko wojska rosyjskie zajęły Galicję, Bukowinę i Łemkowszczyznę, generał-gubernator hrabia G. Bobrinski wyraził swój program: „Wschodnia Galicja i Łemkowszczyzna to odwiecznie rdzenna część jednej wielkiej Rusi; w tych ziemiach rdzenna ludność zawsze była rosyjska, ich ustrój zatem powinien być oparty na rosyjskich zasadach. Będę wprowadzał tutaj język rosyjski, prawo i ustrój”. Wielu ukraińskich księży greckokatolickich wywieziono w głąb Rosji lub na Syberię, przysyłając na ich miejsce rosyjskich „batiuszek”. 19 września 1914 r. rosyjskie władze okupacyjne aresztowały Andrzeja Szeptyckiego, „bo w oczach rosyjskiego dowództwa był on rzeczywistym przywódcą galicyjskiego »mazepinstwa«”. Od czasu, gdy Andrzej Szeptycki stanął na czele Cerkwi Greckokatolickiej, ukraiński ruch narodowy w Galicji znacznie się wzmocnił dzięki jego burzliwej działalności. Po raz pierwszy język ukraiński w nabożeństwie w świątyni, wtedy jeszcze formalnie Cerkwi Rosyjskiej, zabrzmiał 22 maja 1919 r., choć „ustawę o Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej” wydano jeszcze 1 stycznia 1919 r. Dopiero 14 października 1921 r., na Pokrowę, w świątyni świętej Zofii Kijowskiej zebrał się Pierwszy Wszechukraiński Sobór Prawosławny. I chociaż rok był głodowy, a połączenia kolejowe trudne, przybyło na niego 472 delegatów ze wszystkich regionów Ukrainy. Wśród nich było wielu wybitnych działaczy kultury, oświaty i sztuki. Sobór uznał za niekanoniczny akt przyłączenia w 1686 r. Cerkwi Ukraińskiej do Patriarchatu Moskiewskiego, co zniszczyło jej autokefaliczność. Przywrócono Narodową Cerkiew Ukraińską, spadkobierczynię metropolii kijowskiej, która przyjęła nazwę – Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna. A 23 października 1921 r. w tej samej Zofii Kijowskiej, w obecności i przy modlitewnym współudziale wszystkich delegatów Soboru oraz wielkiej liczby ludu, wyświęcono na pierwszego arcybiskupa i metropolitę kijowskiego i całej Ukrainy protojereja Wasyla Lypkiwskiego. Jednak architekci tworzenia potężnego, scentralizowanego imperium moskiewsko-bolszewickiego stale czuwali, aby nie dopuścić do głębokiego utwierdzenia narodowej samoświadomości narodu ukraińskiego. Na początku 1929 r. partia bolszewików wzmacnia kampanię terroru przeciwko Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej, która aktywnie zajmowała się derusyfikacją. Represjonowano całe ukraińskie parafie, aresztowano biskupów, duchowieństwo, aktywnych wiernych, zburzono wiele cerkwi. Podczas tej antyukraińskiej kampanii zniszczono 32 biskupów i około 10 tysięcy księży Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej. Rezultatem patologicznej nienawiści reżimu moskiewsko-bolszewickiego do ukraińskiej kultury i duchowości było zniszczenie w latach 1917—1939 8 tys. zabytków architektury cerkiewnej, co stanowiło 65% wszystkich świątyń Ukrainy. Wśród zniszczonych – wiele arcydzieł epoki dawnego państwa ukraińskiego – Rusi. W 1938 r. Wasyla Lypkiwskiego rozstrzelano. Ale jego odezwa do parafian: „Jeśli nie staniesz zjednoczony w obronie swojej Ojczyzny, to będziesz płakał w moskiewskiej niewoli, jak kiedyś Izrael”, jest niezwykle aktualna także dzisiaj w warunkach informacyjno-psychologicznej i wojskowej agresji Federacji Rosyjskiej przeciwko Ukrainie. Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna była potężną przeszkodą dla wzmocnienia nowego imperium rosyjskiego pod nazwą ZSRR. Dlatego w 1930 r. zniszczył ją reżim komunistyczny. Szaleńcza walka antyreligijna była prowadzona przeciwko wszystkim cerkwiom i religiom, ale tylko Cerkiew Ukraińską bolszewicy zniszczyli, a rosyjską, choć na wpół żywą, pozostawili, bo stała na pozycjach imperialnych. Przyszła kolej na Ukraińską Cerkiew Greckokatolicką. W połowie marca 1945 r. J. Stalin usankcjonował kampanię likwidacji Cerkwi Greckokatolickiej, w której władza widziała niebezpiecznego konkurenta dla narzucanej ideologii komunistycznej. 8—10 marca 1946 roku Sobór Cerkiewny we Lwowie, gromadząc 216 delegatów-księży i 19 świeckich, sformalizował likwidację unii z 1596 roku i zjednoczenie grekokatolików z RCP. Dzisiaj na Ukrainie istnieją następujące wspólnoty prawosławne: Ukraińska Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Kijowskiego (UCP PK), Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna (UACP), filia Patriarchatu Moskiewskiego pod nazwą Ukraińska Cerkiew Prawosławna (UCP PM). Dodajmy do tego jeszcze wspólnoty Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, Starobrzędowej Cerkwi Prawosławnej, Rosyjskiej Wolnej Cerkwi Prawosławnej, Greckiej Cerkwi Prawosławnej itd. – i otrzymamy obecną mozaikę prawosławia na Ukrainie. Prawie wszystkie te wymienione i niewymienione Cerkwie chrześcijańskie, a także niechrześcijańskie, lojalnie odnoszą się do państwa ukraińskiego i nie stanowią zagrożenia dla jego niepodległości. UCP PK, UACP, jak i UCGK, twardo stoją na gruncie ukraińskiej Państwowości, wspierają ukraińskie wartości duchowe i bronią ukraińskich interesów narodowych. Realne zagrożenie stanowi UCP PM, ściślej – hierarchowie tej jednej z najliczniejszych i najbardziej agresywnych cerkwi, która w istocie jest piątą kolumną Moskwy w naszym państwie. Nieprzypadkowo francuska gazeta „Le Express” pisała: „Kiedy 20 milionów prawosławnych Ukraińców będzie podporządkowanych Moskwie (PM), to suwerenność Ukrainy będzie fikcyjna”. Oto dlaczego Rosyjska Cerkiew Prawosławna nie nadaje kanonicznej autokefalii Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej (UCP) ani Patriarchatu Moskiewskiego, ani Kijowskiego. Co potwierdził, w szczególności, Sobór Biskupów UCP PM z 15.12.1996 r., który uznał za niecelowe nadanie jej autokefalii. Do dziś potężnym punktem oparcia Rosji, jej ideologiczno-propagandową i wywiadowczą siecią na Ukrainie jest szczególny ośrodek Cerkwi Rosyjskiej – tak zwana UCP PM, która delikatnie unika publicznego nazywania się PM (Patriarchatem Moskiewskim). Od 2000 roku Cerkiew Rosyjska na Ukrainie zajęła znaczne terytoria i zbudowała setki budowli cerkiewnych. Na przykład na osiedlu Obołoń w Kijowie działa sześć świątyń UCP PM, z których największą jest Sobór Opieki Matki Bożej przy ul. Triricznej 5-a. Właśnie tutaj wielokrotnie przyjeżdżali święcić wodę W. Janukowycz i M. Azarow. I obecnie nie brakuje tu aktywistów i zwolenników „russkiego mira”, którzy agresywnie i bezczelnie demonstrują swoje oddanie Moskowii. Patriarcha Kijowski i całej Ukrainy-Rusi Filaret słusznie podkreślił: „Nigdy Cerkiew Ukraińska nie powróci do Patriarchatu Moskiewskiego. Dlaczego? Dlatego, że mamy swoje państwo. Tak jak oni w swoim państwie mają swoją niezależną Cerkiew, tak samo i my, Ukraińcy, mamy prawo do swojej Cerkwi. Dlatego powrotu nigdy nie będzie. A jedyna na Ukrainie Cerkiew lokalna będzie, prędzej czy później, ale mimo wszystko – będzie! Nikt, w tym i Moskwa, nie ma prawa odwołać zasady apostolskiej, zgodnie z którą każdy naród ma prawo do swojego biskupa. Będziemy dalej rozbudowywać swoją Cerkiew i służyć narodowi ukraińskiemu. Musimy uświadomić sobie, że bez państwa ukraińskiego nie może być niezależnej Cerkwi Ukraińskiej. I odwrotnie, bez niezależnej jedynej Cerkwi Ukraińskiej nie może być niepodległej, suwerennej i sobornej Ukrainy”. Mamy nadzieję, że wkrótce Patriarcha Ekumeniczny Bartłomiej nada Ukraińskiej Lokalnej Cerkwi Prawosławnej Tomos autokefalii. Dane sondaży socjologicznych świadczą, że 2/3 wiernych Patriarchatu Moskiewskiego opowiada się za jedyną ukraińską lokalną cerkwią prawosławną. Obecnie nie trzeba przejmować się pytaniem, kto stanie na czele Ukraińskiej Lokalnej Cerkwi Prawosławnej. Najważniejsze, żeby stała się ona niezależna od Moskwy. Właśnie taka perspektywa wywołała niewiarygodny wrzask, krzyk, lament w środowisku promoskiewskiej piątej kolumny na Ukrainie. Hierarchowie rosyjskiego prawosławia stosują, wykorzystują wszystkie dźwignie, w szczególności ukrainofobów w rodzaju Bojków, Dobkinów, Nowinskich, a także siłę fizyczną (tituszki), żeby nie dopuścić do odnowienia Jedynej Lokalnej Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej, w świątyniach której dźwiękowy obraz ukraińskiego słowa powinien być tak samo barwny, uduchowiony, piękny, jak i wizualny obraz świątyń. W języku cerkiewnym, modlitewnym powinno brzmieć głębokie, wysokie słowo, które niesie w sobie ducha i energię ukraińskich pokoleń od czasów Włodzimierza Wielkiego, wyprowadza nas na szerokie płaszczyzny czasu wieczności. Rodzime modlitewne słowo ukraińskie żyje swoimi potencjalnymi możliwościami, czeka, aż zagłębimy się w nie i będziemy się nim żywić. Wspomnijmy Szewczenkę: „A daj żyć, sercem żyć”. Chodzi o pracę serca, duszy i rozumu – trzech realiów, które, gdy są, to żyjemy, a gdy ich nie ma, to po prostu istniejemy.
Машинний переклад
Heorhij ŁUKIANCZUK Zdjęcia autora Unikalne kadry, w tym cudem zachowana fotografia pułku kozackiego Korpusu Zaporoskiego armii Ukraińskiej Republiki Ludowej, który pod ukraińskimi sztandarami w kwietniu 1918 roku maszeruje przez Bachmut, oraz mało znane szerokiemu ogółowi fakty historyczne stały się podstawą filmu wideo „100 lat wyzwolenia Donbasu od rosyjsko-bolszewickich najeźdźców”, który w Ukrinformie zaprezentowało Ministerstwo Polityki Informacyjnej. Autorzy filmu i jego reżyser Taras Pidhirniak w cztery minuty i 20 sekund (tyle właśnie trwają cudem zachowane kadry dokumentalne filmu) opowiadają widzowi o pierwszym doświadczeniu deokupacji zajętego przez Moskwę Donbasu. Przypominają, że pod koniec 1917 roku rosyjsko-bolszewickie wojska ruszyły na wojnę przeciwko Ukraińskiej Republice Ludowej. Mieszkańcy ukraińskiego Donbasu, tak jak dzisiaj, jedni z pierwszych przyjęli na siebie uderzenia. W ciągu marca-kwietnia 1918 roku od rosyjskich wojsk wyzwolono Ukrainę Lewobrzeżną, w szczególności Hrebinkę, Łubnie, Myrhorod, Połtawę, Kostiantynohrad, Lubotyn, Charków, Melitopol, w kwietniu grupa wojsk Petra Bołboczana i Wołodymyra Sikewycza wyzwalają Krym i Donbas. Na początku kwietnia pułkownik Sikewycz stanął na czele Słowiańskiej grupy oddzielnej Dywizji Zaporoskiej armii URL, do której weszły trzy pułki piechoty, pułk artylerii i inżynieryjny. Nawiasem mówiąc, w jej składzie walczyło wielu ochotników, w tym pochodzących ze wschodnich obwodów, a także słynny później poeta Wołodymyr Sosiura, rodem z Debalcewego, i jeszcze bardziej słynny przyszły reżyser filmowy światowej skali Ołeksandr Dowżenko. Głównym celem dywizji stała się deokupacja Donbasu. W tamte odległe dni, 16 kwietnia, dowódca bolszewickich wojsk Stalin wydał rozkaz: „Bronić się do ostatniego żołnierza. Wartości bankowe, pocztowe, mienie drukarni, aparaturę centralnych stacji telefonicznych, węgiel, rtęć i wiele innych — wszystko to wywieźć w kierunku Debalcewe-Rostów, Ługańsk-Woroneż”. Czyż ta grabieżcza taktyka nie przypomina czytelnikom „działań” „dzielnych” rosyjskich żołnierzy dzisiaj na okupowanych terenach Donbasu?! Krótki film dokumentalny opowiada, jak bliski przyjaciel Stalina bolszewik Fedir Serhiejew (Artiom) oraz jego zwolennicy na wschodzie Ukrainy organizują ówczesny prototyp współczesnych „DRL”-„ŁRL” — quasi-państwo — Doniecko-Krzyworoską Republikę Radziecką. Takie same radzieckie „republiki” bolszewicy tworzą w Odessie i na Krymie. Okupanci, tak jak teraz, tak i wtedy, zasłaniali się wolą miejscowej ludności, opowiadając o „wewnętrznym konflikcie obywatelskim”. I wszystko zagrabione, tak jak teraz, wywozili do Rosji. Kiedy armia URL ruszyła do ofensywy, miała dość znaczne poparcie miejscowej ludności. W Słowiańsku ukraińskich hajdamaków i sojusznicze wojska niemieckie witano chlebem i solą, księża wyszli z chorągwiami, a na placu przed soborem odbyło się uroczyste nabożeństwo i defilada wojskowa. Z kwiatami i ukraińskimi flagami witano wyzwolicieli także w Kramatorsku. Na jednym ze sztandarów napisano: „Niech ten sztandar będzie błogosławieństwem robotników w walce o niepodległą soborną Ukrainę. Jesteśmy z wami!”. W mieście cały ludny plac śpiewał „Szcze ne wmerła Ukrajina”. Decydującą w ówczesnym wyzwoleniu Donbasu stała się bitwa o Gorłówkę. Dobę żołnierze URL prowadzili zacięty bój z wrogiem i 25 kwietnia opanowali stację Mykytiwkę oraz Gorłówkę. 30 kwietnia zaporożcy dotarli do granicy z Donem i zaprzestali pościgu za bolszewikami. Do samego końca 1918 roku Donbas pozostawał w składzie państwa ukraińskiego. Na prezentacji pierwsza zastępczyni ministra polityki informacyjnej Emine Dżaparowa zaznaczyła, że Ukraina zawsze była obecna w Donbasie i tam zawsze mieszkali Ukraińcy. Doradca ministra polityki informacyjnej Dmytro Tkaczenko dodał, że wideo „100 lat wyzwolenia Donbasu od rosyjsko-bolszewickich najeźdźców” jest drugim w ramach kampanii medialnej „Kronika ukraińskiego Donbasu”, zainicjowanej przez Ministerstwo Polityki Informacyjnej. Reżyser filmu, kierownik studia produkcyjnego „VyDyvo” Dmytro Tkaczenko oraz pierwsza zastępczyni ministra polityki informacyjnej Emine Dżaparowa opowiadają historię powstania filmu
Машинний переклад
Закінчення статті «Ukraińska strategia: natarcie z obrony», с. 1
Zakończenie. Początek na stronie 1
Obiektywne zrozumienie natury i motywów postępowania globalnych graczy w żadnym wypadku nie oznacza, że powinniśmy natychmiast się obrazić na pragmatyczny Zachód i zerwać z nim wszelkie stosunki — byłoby to politycznym samobójstwem. Realistyczne rozumienie świata, pobudzając nasze poczucie samozachowania, powinno przede wszystkim wzywać do uwolnienia się od utopijnych wyobrażeń o „humanitarnej zachodniej cywilizacji”, jej nieograniczonym altruizmie i ukrainofilstwie; i jednocześnie powinno zmuszać nas do konsekwentnego dążenia do zmiany geopolitycznego statusu państwa ukraińskiego: przekształcenia z przedmiotu w podmiot polityki międzynarodowej. Droga do nowej rzeczywistości zaczyna się od uwolnienia się od plebejskiej psychologii wszechprzystosowania i powrotu, jak wzywał nas wybitny filozof polityki Dmytro Doncow, do tradycyjnego (kozackiego) światopoglądu narzucania własnej woli wrogiemu światu (Dmytro Doncow. Duch naszej dawności. — Monachium–Montreal, 1951. — 341 s.: http://diasporiana.org.ua/wp-content/uploads/books/3517/file.pdf)
Narastające rosyjskie ekspansjonistyczne działania i ich konsekwencje dla Ukrainy
Demonstracyjne zamordowanie podwójnego agenta Skripala w Wielkiej Brytanii przy użyciu zakazanych środków chemicznych nastąpiło na tle przedwyborczych „gróźb nuklearnych” Władimira Putina pod adresem jego zachodnich przeciwników. Wszystko to razem wzięte podniosło poziom eskalacji do niespotykanego dotąd poziomu. Wśród zwykłych mieszkańców Zachodu zaczął kształtować się obraz „rosyjskiego szaleństwa”, gotowości do konfrontacji z zachodnim światem aż po globalną apokalipsę nuklearną. Dla doświadczonych i dalekowzrocznych urzędników państw zachodnich wyglądało to jak propozycja Kremla „deeskalacji przez maksymalną eskalację”. Oczywiście rozejm proponowano zawrzeć na warunkach napisanych przez Putina.
Na hipotetyczną możliwość takiego finału w politycznej konfrontacji wprost wskazywał wynik „konfliktu nuklearnego” między USA a Koreą Północną, które po demonstracyjnych startach rakiet, próbach jądrowych i wzajemnych groźbach ostatecznie przeszły do bezpośrednich dwustronnych negocjacji. Ale Rosja to nie Korea Północna, tu stawki są zupełnie inne, a nieprzemyślane kompromisy mogą doprowadzić do jeszcze bardziej katastrofalnych skutków, niż te, które istnieją obecnie. Dlatego w odpowiedzi na rosyjskie prowokacje Stany Zjednoczone Ameryki zadały kilka rozciągniętych w czasie uderzeń po rosyjskich najemnikach (prywatna firma wojskowa „Wagner”) oraz ich alawicko-irańskich sojusznikach w Syrii. Symbolicznie pokazując Kremlowi, że żadnych równorzędnych traktatów o podziale świata nie będzie, jedyną możliwą perspektywą może stać się mniej lub bardziej zawoalowana jego kapitulacja.
U zbiorowego Zachodu w „rękawie” wciąż jest wiele niewykorzystanych instrumentów przesuwania wydarzeń ku podobnemu finałowi. M.in. prowadzi się intensywne przygotowania do utworzenia trybunału międzynarodowego, który miałby pociągnąć do odpowiedzialności inspiratorów i bezpośrednich wykonawców zestrzelenia pasażerskiego „Boeinga” nad Ukrainą, a także kary za atak chemiczny w Dumie itd. Rysuje się obraz twardego i bezceremonialnego wpychania Federacji Rosyjskiej w ślepy geopolityczny zaułek. Oczywiście dziś Rosja ma jeszcze dość energii do oporu, „piłka” znajduje się na jej połowie boiska i najwyraźniej przygotowuje się ona do potężnego kontrciosu. Systemowa analiza rozwoju wydarzeń międzynarodowych oraz dostępnych w Rosji zasobów wojskowo-przemysłowych pozwala z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że jedynym kierunkiem, w którym spróbuje ona przełamać międzynarodową blokadę, będzie Ukraina. Przy tym, niezależnie od sukcesu lub porażki, ten kierunek eskalacji jest korzystny dla autorytarnego reżimu, ponieważ poprze go większość rewanżystowsko nastawionej ludności, która jednoznacznie zinterpretuje go jako zamiar „przywrócenia sprawiedliwości i zjednoczenia sztucznie rozdzielonego rosyjskiego narodu”.
Bez wątpienia jednocześnie zostaną uruchomione wszystkie wcześniejsze hybrydowe koncepcje rozmaitych „republik”, od Charkowskiej i Zaporoskiej po Odeską i Gagauską, które wraz z ORDLO mają utworzyć na wschodzie i południu Ukrainy mityczną Noworosję. Nawiasem mówiąc, w Rosji na różnych szczeblach, nieprzerwanie, mówi się o tym od 2014 roku. Przytoczmy najświeższe wypowiedzi dobrze znanego w Ukrainie pułkownika FSB I. Girkina (Striełkowa), który jest rzecznikiem radykalnego skrzydła szowinistycznej falangi w strukturach państwowych FR. Stale deklaruje on, że wojnę na Donbasie można zamrozić jedynie tymczasowo, a rozwiązać ją uda się wyłącznie poprzez szeroko zakrojoną inwazję na Ukrainę. Podkreśla, że do tej myśli stopniowo przychodzi również Kreml: „Z szeregu źródeł jednogłośnie donosi się, że rosyjskim mediom i politechnologom nadeszło nowe polecenie dotyczące stopniowej (ale szybkiej) zmiany retoryki z »alternatywy nie ma poza Mińskiem« na żałowanie »utraconej szansy 2014 roku«. Nakazano wyciągnąć ze śmietnika termin »Noworosja« i zacząć znów wprowadzać go w masy odbiorców… W Starym Placu zorientowali się — stwierdza Girkin — że »honorowej kapitulacji« na Donbasie (z »wymianą« go na »zamrożenie kwestii krymskiej« i częściowe zniesienie sankcji) — nie będzie. Wybór jest niewielki — między bezwarunkową kapitulacją (z późniejszym przyspieszonym marszem-skokiem szlakiem Miloszewicza) a wojną. Nie światową, oczywiście — USA będą walczyć na Ukrainie do ostatniego rosyjskiego żołnierza… ale nie zaryzykują wymiany uderzeń jądrowych”. (Igor Striełkow. — Livejournal.com: https://strelkov-i-i.livejournal.com/75265.html).
Wydarzenia w tym kierunku rozwijają się dosłownie zgodnie z zasadami dramaturgii Czechowa, która twierdzi, że jeśli w pierwszym akcie powiesiliście na ścianie strzelbę, to w ostatnim musi ona obowiązkowo wystrzelić. (Gurland I. J. Z wspomnień o A. P. Czechowie. — „Teatr i Sztuka”, 1904, nr 28, 11 lipca, s. 521.)
W perspektywie najoptymalniejszym momentem na szeroko zakrojoną inwazję wojsk rosyjskich na Ukrainę mogą się stać kolejne (lub przedterminowe) wybory prezydenta Ukrainy. Czas, gdy ukraińscy politycy tracą zdrowy rozsądek, gdy kieruje nimi nie trzeźwy umysł, lecz emocje i nieokiełznane pragnienie zwycięstwa za wszelką cenę — bez liczenia się z żadnymi innymi okolicznościami.
Drugi totalny front obrony
Społeczeństwo ukraińskie powoli i boleśnie przyzwyczaiło się do wojny hybrydowej z Rosją, rozpętanej przeciwko niemu. Odrodzone Siły Zbrojne Ukrainy, SBU, MSW wraz z batalionami ochotniczymi zdołały zlokalizować konflikt w granicach dwóch obwodów; równocześnie w toku kampanii antyterrorystycznej wykształcił się swoisty algorytm społecznego przeciwstawiania się okupantowi. Ale prawdopodobna szeroko zakrojona agresja Federacji Rosyjskiej będzie wymagała jakościowo nowej odpowiedzi narodu ukraińskiego.
Zamiast oddziałów specjalnego przeznaczenia granice państwa ukraińskiego masowo szturmować będą jednostki liniowe armii rosyjskiej. Z morza nasze południowe miasta trafią pod gęsty ogień Floty Czarnomorskiej; z północy, przez terytorium Białorusi (i nie wątpcie w to) rosyjskie grupy uderzeniowe dotrą aż do obwodu wołyńskiego (tym bardziej że wcześniejsze ćwiczenia już zostały przeprowadzone); z terytorium Naddniestrza wprost w plecy Ukrainy wgryzą się oddziały utworzone z rosyjskich wojsk tam stacjonujących i miejscowych separatystów. Obiekty kompleksu wojskowo-przemysłowego, komunikacje wojskowe i instytucje państwowe zostaną poddane masowemu uderzeniu rakietowo-lotniczemu. Jednocześnie zostaną aktywowane wszystkie komórki terrorystyczne i separatystyczne grupy wsparcia, które gęstą siecią pokryły nasz kraj.
Taki typ agresji można jednoznacznie zakwalifikować jako masową przemoc wobec narodu ukraińskiego. Stosownie do tego, aby przetrwać, a następnie przejść do ofensywy, Ukraińcy muszą przygotować adekwatną odpowiedź, u podstaw której leżeć będzie możliwość totalnego oporu wobec okupantów. Poza armijnymi liniami obrony każde ukraińskie okno, każda piwnica, każdy jar i zagajnik ma stać się śmiertelnym zagrożeniem dla okupantów. Śmierć ma czyhać na najeźdźców wszędzie, gdzie postanie ich noga. I ten opór musi być zbudowany według nowych zasad ideologii państwowej, „zorientowanej na totalną mobilizację wszystkich fizycznych i moralnych sił narodu do przygotowania i prowadzenia wojny” (Erich Ludendorff. Wojna totalna. — M.: Eksmo, 2015).
Bez wątpienia w ostatecznym rozrachunku ta wojna zakończy się naszym zwycięstwem i obowiązkowo podniesiemy narodowe flagi na wyzwolonych ukraińskich ziemiach, a w tym celu musimy zrealizować trzy fundamentalne strategie: pierwsza — przeprowadzić pełnowymiarową reformę Sił Zbrojnych Ukrainy i kompleksu wojskowo-przemysłowego, druga — osiągnąć pogłębioną współpracę wojskowo-techniczną ze Stanami Zjednoczonymi i NATO, trzecia — zreformować, a dokładniej mówiąc, na nowo sformować na zasadach prowadzenia wojny totalnej Terytorialną Obronę Ukrainy. Dla Ukraińców ta wojna ma stać się ogólnonarodowa, albo, jak lubią mówić Moskale: ojczyźnianą wojną.
Oczywiście, mówiąc o ideologii wojny totalnej przeciwko okupantowi, nie wzywamy do rezygnacji z państwa prawnego, a jedynie wskazujemy na konieczność zastosowania w czasie wojny szczególnych zasad mobilizacji wszystkich dostępnych zasobów. Nie wyrzekamy się wywalczonej z trudem wolności, a jedynie chcemy ją obronić. Nie mamy innego wyboru niż pokonać wroga. Co więcej, wroga, który pod każdym względem wielokrotnie przewyższa nasze możliwości.
Zgodnie z tą ideologią struktury Terytorialnej Obrony Ukrainy mają scementować tyły Sił Zbrojnych Ukrainy, stworzyć jednolity totalny front obrony przeciwko rosyjskiemu wrogowi. Terytorialna Obrona Ukrainy wraz z SBU i MSW muszą szczelnie zamknąć nasze miasta przed próbami prowadzenia w nich wojny hybrydowej, zlokalizować i zniszczyć wszystkie grupy dywersyjne i separatystyczne, stać się potężnym rezerwuarem i zasobem dla Sił Zbrojnych Ukrainy.
Należy zaznaczyć, że w pierwszym okresie wojskowej agresji Federacji Rosyjskiej, kiedy społeczeństwo ukraińskie odkryło, że nie mamy w pełni sprawnej armii ani struktur ochrony porządku, oddziały obrony terytorialnej wraz z niewielką liczbą zdolnych do walki jednostek Sił Zbrojnych Ukrainy, ochotniczymi oddziałami i wolontariuszami zdołały powstrzymać wroga. W tamtym czasie wiele mówiono i pisano o konieczności reformy Terytorialnej Obrony Ukrainy. Wraz ze wzmocnieniem Sił Zbrojnych Ukrainy i lokalizacją konfliktu uwaga wobec obrony terytorialnej znacznie osłabła.
Możliwość nowej eskalacji rosyjsko-ukraińskiego konfliktu, prawdopodobieństwo szeroko zakrojonej inwazji wojsk rosyjskich na nasze terytorium maksymalnie uaktualnia konieczność szybkiego udoskonalenia obrony terytorialnej.
Jestem przekonany, że Narodowa Akademia Zarządzania Państwowego przy Prezydencie Ukrainy może stać się intelektualną platformą, na której specjaliści służby państwowej, ministerstwa obrony, struktur ochrony porządku i społeczeństwa obywatelskiego mogą postawić i wspólnie rozwiązać wszystkie dojrzałe kwestie reformy Terytorialnej Obrony Ukrainy (TOU). A jest ich, nota bene, sporo: zarówno nowy status prawny TOU, jak i przygotowanie kadry dowódczej obrony terytorialnej (wraz z opracowaniem i napisaniem odpowiedniej literatury szkoleniowej we współpracy ze specjalistycznymi szkołami Ministerstwa Obrony, SBU i MSW). Opracowanie koncepcji zabezpieczenia materialno-technicznego obrony terytorialnej: zarówno z budżetów lokalnych, jak i z rezerwy państwowej. NAZP wraz z MO jest gotowa przejąć rolę struktury bazowej do przygotowania rozległych ćwiczeń polowych kadry dowódczej obrony terytorialnej itd.
Trzeba to zrobić szybko, nie odkładając i nie przeciągając czasu. Trzeba działać jak na wojnie: wczoraj było za wcześnie, jutro będzie za późno.
Opracowując plany reformy TOU na zasadach obrony totalnej, trzeba przewidzieć również mechanizmy przejścia od obrony totalnej do szeroko zakrojonej ofensywy mającej na celu wyzwolenie okupowanych przez Moskali ukraińskich ziem Donbasu i Krymu oraz zapewnienie tam porządku i bezpieczeństwa dla mirnych mieszkańców; a przy zawieraniu traktatu pokojowego z FR osiągnąć prawną ochronę ludności ukraińskiej na etnicznie ukraińskich ziemiach: Kubaniu, części obwodu woroneskiego, kurskiego i Starodubszczyzny (obwód briański).
W głębszym wymiarze historycznym Imperium Rosyjskie („Trzeci Rzym”), podobnie jak wcześniej Trzecia Rzesza, jako wszystkie przebrzmiałe systemy historyczne, ma bezpowrotnie odejść w niepamięć. Możliwe, że historyczną misją narodu ukraińskiego jest realizacja hasła UPA „Wolność narodom! Wolność człowiekowi!” nie tylko dla siebie, ale i dla innych narodów uciskanych przez Rosję. Tatarzy Powołżańscy, Baszkirzy, Kaukazczycy mają takie samo naturalne prawo do wolnego życia, jak wszystkie inne narody świata, jak zresztą i sami Rosjanie. W dążeniu do własnej wolności nie zapominajmy o tej powszechnoludzkiej wartości wobec innych ludzi.
Wasyl KUJBIDA
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
koła Wasylczuk – „to liryczne dzienniki wierszowane, spowiedzi zbolałej duszy”. Tworzenie, tłumiąc bóle, pokonując wszelkie niedogodności i ograniczenia spowodowane chorobą, stało się normą jej życia, a każde napisane słowo podnosiło na duchu i leczyło duszę: Każde wypowiedziane przeze mnie słowo Wypływa z serca, z duszy – To perły ojczystego języka, Które zrodziły się na ojczystej ziemi. Z mlekiem matczynym wlało się W mój ciernisty los, w byt, W wianek poezji się uwiło I stało się oparciem życia. 15 maja Maria Bojeczko będzie witać swoją 65. wiosnę oraz 20-lecie twórczości literackiej i działalności wydawniczej. Najważniejsze, co udało jej się zrobić, to zjednoczyć wokół siebie twórczych ludzi i wydawać co roku almanach „Dżerełni dzwoły” („Źródlane dzwony”). Światło dzienne ujrzało już 20 wydań tej publikacji i nie są to ulotne broszury, lecz książki liczące 300–400 stron, w których zaprezentowano utwory 40–50 autorów. „Dżerełni dzwoły” wyszły poza granice regionu: książkę czytają zarówno w strefie ATO, jak i Ukraińcy za granicą. Tradycją stały się coroczne spotkania autorów almanachu, które odbywają się w dniu św. Włodzimierza (28 lipca) w Kowaliwce, przekształcając się w święta poezji, w szkołę kunsztu poetyckiego. W przeddzień jubileuszu ukazał się drukiem jej tomik poezji „Wierzę, mam nadzieję, kocham” i przyszła nagroda – medal „Za zasługi dla Przykarpackiego”. Chciałoby się szczerze pogratulować szanownej Marii Iwaniwnie Bojeczko jubileuszu, wydania książki oraz nagrody, życzyć jej sił i energii do pokonywania życiowych trudności, a także twórczego natchnienia i Bożego błogosławieństwa na długie i szczęśliwe lata! przygotowania kadr dla organów sprawiedliwości). Przed rozpoczęciem pracy do obecnych z powitalnym słowem zwrócił się przewodniczący Charkowskiego Oddziału Obwodowego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki A. H. Serhijenko, który zaakcentował, jak ważne jest dzisiaj poruszanie kwestii odrodzenia kulturowego, pełnowartościowego funkcjonowania języka ukraińskiego, odnawiania pełnowymiarowej ukraińskiej przestrzeni informacyjnej, opracowywania i wdrażania w życie programów rozwoju języka ukraińskiego, a także uchwalania nowych ustaw o ukraińskim języku państwowym i rozwoju edukacji narodowej. Ponadto ważne jest przeprowadzanie podobnych konferencji, na których poruszane są problemy identyfikacji narodowej jednostki w kulturze Ukrainy. Anatolij Hryhorowycz przekazał również dla księgozbioru uniwersytetu książki o historii i współczesności Ukrainy oraz podarował flagi z symboliką „Proświty”. Na zakończenie wydarzenia zabrzmiały wiersze znanej charkowskiej poetki Niny Wynohradskiej „Ukraińcom”. Poetka życzyła prelegentom, a także wszystkim obecnym, aby nie przestawali być Ukraińcami, synami i córkami swojego narodu, a także aby szanowali siebie, wszystkich rodaków oraz szczerze odnosili się do wszystkich w prawdzie i sprawiedliwości, bo jesteśmy godnym narodem i przed nami godna przyszłość.
Машинний переклад
Wasyl KURYSCZUK, osiedle typu miejskiego Jabłoniów, Iwano-Frankowszczyzna. Do tej wsi, w której tradycje Proświty zostały niestety zrujnowane w czasach władzy radzieckiej, w 1975 roku na stanowisko nauczycielki klas początkowych skierowano Marię Bojeczko, której przeznaczone było stać się jedną z wybitnych działaczek ruchu proświtańskiego w Niepodległej Ukrainie. Młodą nauczycielkę, pochodzącą z sąsiedniej wsi Myszyn, dobrze przyjęto w zespole, a uczniowie ją pokochali. Tutaj ujawniły się wszystkie jej talenty: piosenkarki (udział w wiejskim chórze i zespołach wokalnych), muzyczki (gra na bandurze i bajanie), mistrzyni haftu artystycznego. Pisze wiersze i komponuje muzykę do swoich piosenek, publikuje w kołomyjskiej gazecie rejonowej „Wilnyj hołos”, bierze aktywny udział w pracy towarzystwa „Proświta”. Bezgranicznie kocha uczniów, oddaje im wszystkie swoje umiejętności i ciepło duszy. W Kowaliwce wzeszło szczodre słońce jej twórczości. Maria Bojeczko wydaje zbiór wierszy „Spałach sercia” (2001), zbiór autorskich piosenek „Łety, pisne moja” (2002), zbiór wierszy lirycznych „Ja wozwełyczuju lubow” (2003), książki dla dzieci: „Prolisok” oraz „Dytynstwa switła myt’” (2003), szkic z historii wsi „Kowaliwka. Z hłybyn wikiw i do naszych dniw” (2007). Uporządkowała i wydała kilka wydań zbiorów folklorystycznych. Stworzyła almanach „Dżerełni dzwoły”, w którym publikowane są utwory początkujących poetów i już znanych mistrzów słowa Przykarpackiego. Maria Bojeczko, 2015 r. Byłoby wszystko dobrze, gdyby nie choroba, która podstępnie się do niej zbliżała. Nie pomagały już leki, nie ratował też czekan, którym się podpierała, by poruszać się po klasie. Musiała zostawić swoich zafascynowanych uczniów i przesiąść się na wózek inwalidzki. Ktoś inny by się poddał, tylko nie Maria Bojeczko. Szczerze zaopiekował się nią mąż Iwan, dużo pomagała córka Ludmyła, otoczyły ją miłością i troską wszystkie trzy wnuczki, wspierali przyjaciele. I choroba nie zdołała zatrzymać jej twórczego zapału. Wydawało się, że cierpienie i ból, które mężnie znosi, popychały ją do działania. I działała, tworzyła, niosąc swój ciężki krzyż. Wydała jeszcze dwie książki wierszy, opowiadań i piosenek: „Try dorohy” (2012) oraz „Ternowa meża” (2015), książkę-kolorowankę dla dzieci „Ukrajinśkij ditwori pro derewa i kuszczi” (2016), kontynuowała porządkowanie, redagowanie i wydawanie almanachu „Dżerełni dzwoły”, zbiorków folkloru. Twórczość Marii Bojeczko, jak trafnie zauważył literaturoznawca My... Jest na słynnej Kołomyjszczyźnie wieś Kowaliwka. Odróżnia się ona od zwykłych sąsiednich wsi tym, że na jej terenie wznoszą się hałdy dawno zapomnianych kopalń węgla kamiennego, a także tym, że społeczność wsi jeszcze na początku ubiegłego wieku wywalczyła trzeźwy tryb życia swoich obywateli. Nie było tu karczm, nawet sklepów z wódką, za to dobrze działała czytelnia „Proświty”. Kierował nią nie ksiądz, jak w okolicznych wsiach, a świadomy narodowo wieśniak Jurij Czukur, który na budowę Domu Ludowego oddał działkę swojej ziemi. Alina CZERNUCHA, Charków. W tym roku obchodzimy znaczące wydarzenie dla ukraińskiej społeczności kulturalnej — 150 lat od założenia na Ukrainie pierwszej, z całej sieci w przyszłości, organizacji kulturalno-oświatowej „Proświta”. Historia i praca organizacji „Proświta” nie jest prosta, zajmować się nią będzie niejedno pokolenie historyków. Właśnie dlatego chce się opowiedzieć o Ogólnoukraińskiej konferencji naukowo-praktycznej „Duchowa kultura Ukrainy przed wyzwaniami czasu”, która była poświęcona właśnie 150-leciu założenia „Proświty”. Konferencja odbyła się 23 kwietnia w gmachu Biblioteki Narodowego Uniwersytetu Prawa imienia Jarosława Mądrego. Konferencję otworzył doktor nauk filozoficznych, profesor, kierownik katedry kulturologii W. O. Łozowyj, który przekazał pozdrowienia od prorektora ds. naukowych Narodowego Uniwersytetu Prawa imienia Jarosława Mądrego, akademika Narodowej Akademii Nauk Prawnych Ukrainy, doktora nauk prawnych, profesora, zasłużonego działacza nauki i techniki Ukrainy, laureata Państwowej Nagrody Ukrainy A. P. Hetmana. W referacie prorektor zaznaczył: „W 2018 roku społeczność Ukrainy i ukraińska diaspora obchodzi sławny jubileusz — 150 lat... Maria Bojeczko ze swoimi byłymi wychowankami na Święcie ostatniego dzwonka, 2014 r.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...ków założenia Towarzystwa „Proświta”. Powstało ono jako wyjątkowa forma narodowej samoorganizacji Ukraińców. Jego historia jest ściśle związana z życiem i działalnością znanych działaczy ukraińskiej kultury: Iwana Franki, Mychajła Drahomanowa, Mykoły Łysenki, Kyryła Stecenki, Lesi Ukrainki, Borysa Hrinczenki, Mychajła Hruszewskiego, Serhija Jefremowa. Pierwsze miejsce w działalności Towarzystwa zawsze zajmował kierunek wydawniczo-oświatowy. Dziś „Proświta” jest najbardziej masową organizacją społeczną, potężną siłą, która kształtowała i nadal kształtuje ideologię narodową oraz podstawy światopoglądowe współczesnej Ukrainy. Dlatego bardzo dobrze, że organizatorzy konferencji zaplanowali takie kierunki, jak: „Problem pamięci kulturowej we współczesnej wiedzy humanistycznej”, „Działalność »Proświty« w kontekście procesu kształtowania narodu”, „Ukraińska idea narodowa w perspektywie historycznej” i wiele innych”. Do udziału zaproszono także członków charkowskiej „Proświty”, a to połączenie daje nadzieję, że „Proświta” ma nie tylko dziedzictwo historyczne, ale także przyszłość, która będzie opierać się na młodzieży i fundamencie naukowym. Tematy referatów są współczesne i głębokie. Każdy z nich zasługuje na osobną publikację. Bardzo interesujący i niejednoznaczny był referat „Problemy samoidentyfikacji i kryzys tożsamości współczesnego Ukraińca” autorstwa W. L. Pohribnej, doktor nauk socjologicznych, profesor Katedry Socjologii i Politologii Narodowego Uniwersytetu Prawniczego im. Jarosława Mądrego; „Ukraiński inteligent XIX wieku jako uniwersalny działacz kultury” autorstwa O. W. Serdiuka, kandydata nauk o sztuce, docenta Katedry Kulturologii uniwersytetu; „Koncept »pamięć historyczna« w warunkach transformacji społeczeństwa ukraińskiego” autorstwa O. A. Stasewskiej, kandydat nauk filozoficznych, docent Katedry Kulturologii uniwersytetu; „Zasada wolności sumienia w warunkach globalizacji: aspekty prawny i teologiczny” autorstwa O. W. Sereda, kandydata nauk prawnych, asystenta Katedry Historii Państwa i Prawa Ukrainy oraz krajów zagranicznych; „Biblioteka jako determinanta tworząca sens przestrzeni duchowej współczesnej Ukrainy” autorstwa N. P. Pasmora, kandydata nauk pedagogicznych,
dyrektora Biblioteki Naukowej uniwersytetu. O działalności „Proświty” w kontekście narodowych procesów kulturotwórczych XIX wieku opowiedziała O. W. Umanec, kandydatka nauk o sztuce, docent Katedry Kulturoznawstwa uniwersytetu. W. O. Łozowoj wygłosił referat o wybitnym ukraińskim pedagogu, mądrym nauczycielu W. O. Suchomlinskim. Poruszono także następujące tematy: „Współczesne środowisko informacyjne jako czynnik kształtowania kultury informacyjnej” (O. W. Prudnykowa, doktor nauk filozoficznych, docent Katedry Kulturoznawstwa); „Postać Leonida Lisowskiego w ukraińskiej kulturze muzycznej” (A. A. Drobysz, doktorantka Katedry Historii Muzyki Ukraińskiej i Folklorystyki Muzycznej Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego); „Dominanta liryczna we współczesnej ukraińskiej muzyce profesjonalnej” (H. S. Sawczenko, kandydatka nauk o sztuce, docent Katedry Kulturoznawstwa uniwersytetu); „Sens symboliki ukraińskiego baroku «Płonącego serca» i «księgi» na bramie R. Zaborowskiego” (W. Kaplina, studentka II roku Insti-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
tu. Nic dziwnego, że współczesne Niemcy stworzyli i aktywnie budują chrześcijańscy demokraci. (A kto i co robi z Ukrainą, nie muszę wam opowiadać). 27 kwietnia w Brusiłowie odbyło się uroczyste uhonorowanie laureatów Nagrody imienia Iwana Ohijenki z udziałem prawosławnych hierarchów regionu. Osobiście przyjechałem pogratulować stołecznemu profesorowi Wasylowi Derewińskiemu, który został uhonorowany Nagrodą Ohijenki w dziedzinie nauki za książkę „Wiaczesław Czornowił: duch, co ciało rwie do boju” (Charkowskie wydawnictwo „Wiwat”, 2016, 496 s.). Wszyscy laureaci są jednakowo godni szacunku. Muszę jednak powiedzieć osobno o książce, która systematyzuje burzliwe życie Wiaczesława Czornowiła i jest solidnym fundamentem czornowiłiany. Doktor historii opowiada o życiu Wiaczesława Czornowiła, zaczynając od dzieciństwa. Przyszły bohater w szkole był redaktorem gazetki ściennej „Pereć”, pisał do gazety rejonowej, w szczególności wiersze. Po raz pierwszy w druku wspomniany jest także starszy brat — Borys Czornowił, który przedwcześnie zmarł (pochowany w Wozniesieńsku w obwodzie mikołajowskim). Wiaczesław Maksymowycz opowiadał mi o losie brata, ale kto o tym wie? Zamiast posłowia Na 1030-lecie Chrztu Rusi w lipcu Gabinetowi Ministrów wypadałoby nadać Nagrodzie Ohijenki status narodowej. To nie tylko powód, ale i hołd. Wszak Iwan Ohijenko był także metropolitą UAPC Iłarionem. intelektualistów, zaczął wymieniać nazwiska… Poparli go Stus i Czornowił, a sam Paradżanow wygłosił, że jest przeciwko rosyjskiemu dubbingowi „Cieni”, ponieważ język ukraiński jest częścią tkanki twórczej filmu… Tego dnia opór obywatelski wobec systemu sowieckiego zaczął przeradzać się w polityczny — o niepodległość Ukrainy. Oczywiście młodziutka administratorka nie jest winna temu, że ściany kina „Ukraina” nie niosą przyszłym pokoleniom pamięci o Ukraińcach, dla których od tej premiery rozpoczęła się ich Droga Krzyżowa o zbawienie naszej ukraińskiej duszy — tak jak stało się to dla Wasyla Stusa. Ale ogromna wina spoczywa na tych, którzy z własnej woli, a nie pod torturami, poszli pracować w miejskiej władzy wykonawczej i z racji obowiązków służbowych powinni troszczyć się zarówno o zachowanie historii ukraińskiej stolicy, jak i o wzbogacanie pamięci historycznej członków miejskiej wspólnoty, z której podatków władze żyją.
Машинний переклад
Dmytro PONAMARCZUK. Pismo Święte na papierze ryżowym. Pod względem duchowo-społecznym Nagroda imienia Iwana Ohijenki jest drugą po Szewczenkowskiej. Przyznaje się ją za osiągnięcia w dziedzinach humanistycznych i tak samo obejmuje ona światowe horyzonty (założona przez Radę Obwodową w Żytomierzu, wypłata — 10 tys. hrywien). Czas, aby Rada Najwyższa przejęła „macierzyństwo” nad nagrodą i ustanowiła nie tylko wyższą kwotę, ale także nadała jej status parlamentarny. Wszak Iwan Ohijenko to tytan narodu ukraińskiego, duchowy przewodnik, działacz państwowy, tłumacz Biblii na język ukraiński (nad przekładem pracował 42 lata). W 1990 roku na Drugim wszechukraińskim zjeździe Ludowego Ruchu komitet organizacyjny zjazdu postanowił podarować każdemu delegatowi i gościowi egzemplarz Biblii. Pałac „Ukraina” zgromadził wtedy 2 125 osób. Centrum prasowe, którym kierowałem, akredytowało 445 dziennikarzy i pracowników 120 środków przekazu, w tym — z Moskowii i innych zagranicznych. Wszyscy oni, oczywiście, mogli otrzymać Biblię. Dostawę egzemplarzy Biblii na Ukrainę zapewnił misjonarz z Chicago Jarosław Szepeławiec. Rozdać Biblię uczestnikom II zjazdu Ruchu zaproponował przewodniczący Kijowskiej organizacji Towarzystwa „Proświta”, członek Centralnego Kierownictwa Ruchu, poeta Pawło Mowczan, który przyjaźnił się z młodym pastorem Kościoła Luterańskiego. Pismo Święte zostało wydrukowane w języku ukraińskim w Japonii na cieniutkim papierze ryżowym w gumowej oprawie. Książka była kompaktowa. Drugi zjazd uchwalił, moim zdaniem, dwie historyczne rzeczy — wyrzucił eufemizm „za przebudowę” z nazwy Ludowego Ruchu i ogłosił za cel zdobycie przez Ukrainę państwowej niepodległości. Rozdawanie Biblii na zjeździe w Pałacu „Ukraina”, gdzie wcześniej odbywały się pompatyczne zbiegowiska kompartii pod diabelskim obliczem Lenina, stało się akcją bezpośredniego działania. Uważam, że ten czyn był wart niemal całego wydarzenia ze wszystkimi jego uchwałami i rezolucjami, bo w domu i w pracy każdego, kto przyszedł ze zjazdu Ruchu, odtąd czytali Biblię. W materiałach prasowych stołecznych dziennikarzy coraz częściej zaczęły pojawiać się wyciągi z Pisma Świętego (zamiast tez komunistycznych mędrców). Wielu po raz pierwszy w życiu odkryło dla siebie Biblię i od razu w języku ukraińskim. Uwierzcie, dzięki nieformalnej inicjatywie P. Mowczana II zjazd Ruchu uformował szeregi narodowych demokratów na gruncie wartości chrześcijańskich. Do Pałacu „Ukraina” przybyło 418 deputowanych ludowych różnych szczebli (na przykład, byłem deputowanym rady rejonowej Leninskiej stolicy). W Państwowej Telewizji i Radiu USRR, gdzie wtedy pracowałem, nawet komuniści mogli czytać książkę na cieniutkim papierze ryżowym, bo Pismo Święte przyszło do nich za darmo. Czasami pytam siebie, czy nie czas powtórzyć akcję z Biblią w Pałacu „Ukraina” specjalnie dla dzisiejszych możnowładców wszystkich szczebli? Laureaci Nagrody im. Ohijenki. W dziedzinie literatury: Diaczyszyn Bohdan (Lwów) — za serię książek-esejów o tematyce ukrainoznawczej; Maryszczenko Jarosław (Żytomierz) — za książki dokumentalno-artystyczne o wojnie rosyjsko-ukraińskiej XXI w. „Front Wschodni” oraz „Ukraina w wojnie”. W dziedzinie nauki: Derewiński Wasyl (Kijów) — za monografię „Wiaczesław Czornowił: duch, który ciało rwie do boju”; Machorin Hennadij (Żytomierz) — za rozprawę „Ukraińska rewolucja 1917—1922 lat i jej przebieg na Żytomierszczyźnie”. W dziedzinie edukacji: Soroka Mychajło, Soroka Ołeksij (Kijów) — za książkę szkiców „Święty Atos i Ukraina”. W dziedzinie sztuki: Wojtenko Wałentyn (Żytomierz) — za serię płócien monumentalno-dekoracyjnych. W dziedzinie działalności społecznej, politycznej i duchowej: Mużuk Łeonid (Kijów) — za serię filmów dokumentalnych o mało znanych kartach historii ukraińskiej. Laureat Derewiński. To była Biblia w przekładzie Iwana Ohijenki. W 1997 roku Jarosław Szepeławiec, w tamtym czasie już biskup odnowionego Ukraińskiego Kościoła Luterańskiego, został uhonorowany Nagrodą imienia Iwana Ohijenki. A Pawło Mowczan siódmy rok jest przewodniczącym Komitetu ds. przyznawania tejże Nagrody. Na szybkiej trasie Kijów-Żytomierz nie ma ani jednego drogowskazu o tym, że po lewej stronie jest miasteczko Brusiłów, gdzie urodził się Iwan Ohijenko. Tak samo nie ma w kierunku powrotnym. Przypominam sobie, jak na początku lat 90. jeździłem z P. Mowczanem na ojczyznę niemieckiego poety-romantyka Schillera — do miasteczka Marbach am Neckar. Co wam powiedzieć? W kraju związkowym Badenia-Wirtembergia wszystkie znaki drogowe wskazywały kierunek i odległość do bliskiej każdemu Niemcowi miejscowości. Popiół Stusa puka do naszych serc. Więc naprawmy wreszcie to przykre niedopatrzenie. I powiedzmy sobie oraz patriotycznej kijowskiej władzy: tablicy pamiątkowej w kinie „Ukraina” — być! Komentuje dziennikarka „SP” Olha ŻMUDOWSKA. Gorzka uwaga naszych czytelników boleśnie ukłuła — bo przecież rzeczywiście często nie zastanawiamy się, nie zauważamy rzeczy znakomitych, najważniejszych. Kino „Ukraina” — obok, weszliśmy… Młoda dziewczyna-administratorka zdezorientowana mruga rzęsami: „Nie ma u nas żadnego znaku pamięci...” — i oczy jej otwierają się szeroko, kiedy słyszy, jakie znaczące wydarzenie miało miejsce w 1965 roku w budynku, do którego codziennie przychodzi do pracy. A 4 września 1965 roku o Ukrainie mówił cały świat. Przed rozpoczęciem premiery Iwan Dziuba ogłosił, że na Ukrainie rozpoczęły się aresztowania polityczne ukraińskiej inteligencji. Wśród organizacji społecznych zaplanowano szerokie uczczenie 80-lecia Wasyla Stusa w mieście Chmielnicki. Stworzono komitet organizacyjny, któremu przewodniczyła Julia Sabij, zarządzająca sprawami Rady Miejskiej w Chmielnickim. W bibliotekach, placówkach oświatowych miasta, organizacjach społecznych oraz w placówkach kultury przeprowadzono szereg działań. Przygotowano wielki program filmowo-artystyczny pamięci Wasyla Stusa „Ptak duszy”, którego głównym reżyserem i inscenizatorem stał się znany artysta, założyciel, kierownik i aktor Chmielnickiego monoteatru „Kut”, narodowy artysta Ukrainy Wołodymyr Smotrytel. To poruszające widowisko z udziałem aktorów teatru miejskiego odbyło się w głównym kinie miejskim imienia T. H. Szewczenki. I oczywiście, nie przypadkowo. W wymownej inscenizacji Jarosław Kuzyk, aktor obwodowego teatru muzyczno-dramatycznego imienia M. Staryckiego, który wykonywał rolę Wasyla Stusa, wypowiedział te słowa, ten apel, z którym poeta-buntownik zwrócił się do obecnych w tamten historyczny wieczór w kijowskim kinie „Ukraina”. O czym potem pojawił się gorzki „uśmiech”: oni wstali, a Stus — „usiadł”... Tak więc, korzystając z okazji, podczas kolejnej podróży do stolicy Ukrainy zdecydowaliśmy się odwiedzić to pamiętne dla patriotów kino „Ukraina”, gdzie odbywała się premiera kultowego filmu Paradżanowa „Cienie zapomnianych przodków”. Ale, niestety, żadnego przypomnienia o tym znaczącym dla Ukrainy wydarzeniu historycznym nie zobaczyliśmy. I byliśmy przykro rozczarowani, że przez ponad dwadzieścia lat Niepodległości ta samodzielna Ukraina, za którą śmiercią bohatera poległ Stus w bitwie nie na życie, a na śmierć z totalitarną władzą kolonizatorów-okupantów, tak i nie zdobyła się na prostą, zwykłą tablicę pamiątkową, która by przypominała i świadczyła. My zaś, Ukraińcy, nie mamy być jakimiś niepamiętliwymi mankurtami. Przy muzeum. Zdjęcie dostarczone przez Mychajła Sorokę. Książka-laureatka. Profesor Wasyl Derewiński. Zdjęcie Iryny Skorosteckiej.
Машинний переклад
Kuzma MATWIJUK, były więzień polityczny, współwięzień W. Stusa w latach 1973–76, przewodniczący Związku Więźniów Politycznych i Represjonowanych, honorowy obywatel miasta Chmielnicki; Wołodymyr OLIJNYK, przewodniczący Chmielnickiego Miejskiego Związku Literackiego „Podole”
„Narodzie mój, do ciebie jeszcze powrócę” — prorocko pisał poeta-męczennik, bojownik o wolność Ukrainy Wasyl Stus. Bohater Ukrainy Stus jest z nami. Pomaga pokonywać trudności ciężkiego przejścia od zależności kolonialnej do państwowej samodzielności i soborności. Jego ofiarny czyn, jego wysoki czyn szlachetnego rycerza Ukrainy jest prawdziwym wzorem służby rodzinnemu narodowi na drodze cywilizacyjnego postępu i budowy sprawiedliwego państwa. Jeszcze w zeszłym roku w grudniu z inicjatywy liderów gro-
Машинний переклад
We współczesnej przestrzeni narodowo-kulturowej coraz częściej mówi się o fenomenie Wasyla Stusa, o jego niezwyciężonym marszu naprzód, pomimo wszystkich tych życiowych okoliczności, które, zdawałoby się, nie pozwalały zrobić kroku. A on szedł — od samego dzieciństwa wyznawał zasadę nieobojętnego stosunku do każdego ludzkiego życia. Dlatego mógł w świątecznym ubraniu pomagać starej babci donieść ciężki tobołek. Mógł godzinami konsultować swoich kolegów z roku przed egzaminami… I można by tak wymieniać dalej. Mógł zajmować się ulubioną pracą — badać procesy literackie, wszak po to właśnie wstąpił na aspiranturę. I znowu mógł… Ale wysoki duch przestrzegania idei narodowo-państwowych, obrony tego, co rodzime, w piekielnym kotle „przyjaźni narodów” wznosił go do walki. Wasyl Stus jest wszechstronny — i poeta, i badacz, i obrońca praw człowieka, i orędownik prawdy… To niepełna lista zagadnień, które były sednem licznych dyskusji na międzynarodowej konferencji naukowo-teoretycznej „Wasyl Stus: życie, ideologia, twórczość, kontekst socjopolityczny i literacki”, poświęconej uczczeniu pamięci znanego ukraińskiego poety, tłumacza, literaturoznawcy i obrońcy praw człowieka, która odbyła się 20—21 kwietnia 2018 roku. Anatolij ZAHNITKO, doktor nauk filologicznych, publicysta
Organizatorem forum jest Doniecki Narodowy Uniwersytet im. W. Stusa, który już po raz szósty zgromadził przedstawicieli różnych kierunków naukowych, organizacji społecznych, a współorganizatorami zostali Instytut Literatury im. T. H. Szewczenki, Instytut Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy oraz Narodowy Związek Pisarzy Ukrainy. Międzynarodowa konferencja odbyła się przy aktywnym udziale Winnickiej Obwodowej Administracji Państwowej, w której reprezentacyjnym budynku miało miejsce posiedzenie plenarne. W przeprowadzenie wydarzenia włączyła się również Winnicka Obwodowa Uniwersalna Biblioteka Naukowa im. K. A. Timiriazewa, gdzie odbywała się większość posiedzeń sekcyjnych. Znaczący był status współorganizatora Instytutu Filologii Słowiańskiej Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (Polska), którego pozdrowienia od dyrektora odczytał dziekan wydziału filologicznego W. Mozgunow. Format konferencji, którą Doniecki Uniwersytet Narodowy im. Wasyla Stusa przeprowadzał już po raz szósty, oraz jej stylistyka były ukierunkowane na omówienie aktualnych kwestii związanych z życiem i twórczością Wasyla Stusa, jego twórczością literacką, poszukiwaniami naukowymi, obroną praw i wolności jednostki ludzkiej w różnych warunkach życia, w tym w uwięzieniu. Osobliwością kolejnej międzynarodowej konferencji stało się jej przeprowadzenie na podolskiej ziemi, na której we wsi Rachniwka w rejonie ilinieckim obwodu winnickiego urodził się w wieczór wigilijny 1938 roku Wasyl Stus i na której dzisiaj mieści się Doniecki Uniwersytet, od 2016 roku noszący imię artysty. Los Wasyla Stusa jest związany z krajem donieckim, ponieważ rodzina przeprowadziła się do Doniecka w 1939 roku. W Doniecku uczęszczał do szkoły, a później wstąpił na Doniecki Uniwersytet, w którym studiował (wtedy — Stalinski Instytut Pedagogiczny) w latach 1954—1959. A teraz los sprawił, że Doniecki Uniwersytet od 2014 roku znajduje się na winnickiej ziemi. W konferencji wzięli udział przedstawiciele ponad 20 instytucji naukowych i zakładów szkolnictwa wyższego Ukrainy, a także naukowcy z Polski, Austrii, Serbii, Francji, wysłuchano ponad 100 referatów. Na konferencji omawiano następujące aktualne kwestie stusoznawstwa: 1) W. Stus i dyskurs ruchu oporu narodowego; 2) twórczość artystyczna Wasyla Stusa: semantyka, podtekst i tworzenie sensów; 3) “L’homme revolté” epoki ukraińskiej Restauracji; 4) kwestie poetyki W. Stusa; 5) artystyczna interpretacja postaci poety i jego dorobku przez współczesną sztukę (teatr, literatura, kino, muzyka, rzeźba, grafika, malarstwo); 6) filozoficzno-etyczne podłoże twórczej indywidualności Stusa; 7) epistolarium pisarza w kontekstach i powiązaniach międzytekstowych; 8) Stus-tłumacz i Wasyl Stus w przekładach: do kwestii nowoczesności; 9) zakres poszukiwań literaturoznawczych Wasyla Stusa, a także 10) świat językowy Wasyla Stusa. Główna teza słowa wstępnego rektora Donieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stusa prof. Romana Hryniuka została odzwierciedlona w słowach “Imię zobowiązuje”, ponieważ rozwój zakładu szkolnictwa wyższego w zupełnie nowych warunkach wymaga innowacyjnych podejść do rozwiązywania wszystkich kwestii życia organizacyjno-zarządczego, edukacyjnego i naukowego uniwersytetu. Przykładem zachowania i pielęgnowania wysokiego ducha zakładu są wartości życiowe i drogowskazy Wasyla Stusa. “Ponad trzy lata temu nasz zespół podjął brzemienną w skutki decyzję: przeprowadziliśmy się do Winnicy, aby uratować nasz Uniwersytet — najlepszą klasyczną uczelnię Wschodniej Ukrainy. Minęło półtora roku w sercu Podola — i podjęliśmy kolejną strategiczną i odpowiedzialną decyzję: Doniecki Uniwersytet Narodowy zaczął nosić imię swojego absolwenta, poety, obrońcy praw człowieka, Bohatera Ukrainy Wasyla Stusa”. Dobre słowa brzmiały także o książce “Wasyl Stus: echo i zbliżenie” (autorzy: O. Sołowiej, O. Punina, M. Żylin), której prezentacja odbyła się w listopadzie 2017 roku, oraz o nowej książce “Z kohorty wielkich: Wasyl Stus w historii uniwersytetu”, której prezentacja ma się odbyć w najbliższych dniach. Tym samym uniwersytet buduje silne pole naukowo-badawcze, ukierunkowane na pełnowartościowe studiowanie spuścizny twórczej Wasyla Stusa. Wysokie słowa uznania dla niepowtarzalnej spuścizny rodaka oraz inicjatyw Donieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stusa wybrzmiały w pozdrowieniach Winnickiej Obwodowej Administracji Państwowej, które wygłosił zastępca przewodniczącego Ołeksandr Kruczeniuk. Szczere i przenikliwe było pozdrowienie syna poety Dmytra Stusa, dyrektora generalnego Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, laureata Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, który w 2016 roku poparł inicjatywę Donieckiego Uniwersytetu, by nosić imię Wasyla Stusa, i w ramach konferencji zaprezentował Wirtualne Muzeum Wasyla Stusa, nie ukrywając finansowych i innych problemów z budową oryginalnego projektu. Według słów Dmytra Stusa, takie muzeum to ciekawy i ważny projekt, nad realizacją i wypełnieniem którego na zasadach społecznych pracuję ja oraz dwoje moich kolegów. Jest on ukierunkowany na współczesne młode pokolenie, które nie czyta, ale odbiera wizualnie. Mamy już 120 odwiedzających w ciągu pół roku i półtora tysiąca tych, którzy stale śledzą stronę muzeum na “Facebooku”. Odwiedzić go można w każdym zakątku świata. Muzeum składa się z czterech okresów: “Życie Wasyla Stusa”, “Kontekst światowy”, “Kontekst ukraiński” i “Spuścizna literacka”. To znaczy, że staramy się pokazywać nie tylko to, o czym pisał Stus, ale co wtedy działo się na świecie, co działo się w literaturze światowej, co było dla niego aktualne, co czytał i czym się interesował. Głównym celem muzeum jest zahaczenie o komponent emocjonalny, ponieważ jeśli po prostu wyłoży się materiały i powie, że Stus jest wielki — nic się nie zmieni, trzeba wyjaśniać i interpretować”. Dla dyrektora Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki, akademika NAN Ukrainy Mykoły Żułynskiego decydujące stało się rozpatrzenie godności i wolności w życiu i poszukiwaniach twórczych Wasyla Stusa. Dla badacza: “Samonapełnianie się” — to słowo-obraz wyczerpująco oddaje stan wewnętrznego przeżywania przez W. Stusa swojego losu. Energia idzie w duszę i tam wywołuje ogień, który spontanicznie wyrywa się na przestrzeń wiersza. Fale nastrojów to zalewają ten ogień, tłumią energię tworzenia poezji, to ustępują, cichną — i ogień duszy przez chwilę płonie spokojnie, przetapiając emocje w rozważną analizę realnej sytuacji”. Autor tych słów podkreślił w wystąpieniu, że życie W. Stusa jest wzorem obywatelskiej pryncypialności, wytrwałości i oddania rodzimemu narodowi. Walczył słowem, a z nim — siłą, bronił prawdy, a spotykał — nieprawdę, kłamstwo, był pryncypialny, a przeciwstawiano mu — brak zasad. Areszty, sądy, więzienie, zesłanie, Mordowia, obwód magadański, męczeńska śmierć — i po latach ciężki i tragiczny powrót z Kuczyna do domu. I we wszystkich życiowych próbach decydujący był dla niego język jako możliwość samorealizacji, samoidentyfikacji, samodoskonalenia, poczucie zjednoczenia z rodzimym narodem, nacją, jej wysokim, zwycięskim Duchem. Emocjonalnie opowiadał o wielkości słowa Wasyla Stusa, wysokiej chwili obrony i wywalczania praw więźniów oraz krok po kroku o historii powtórnego pochówku pisarz, działacz społeczny i państwowy Wołodymyr Szołkowyszny, który każdemu uczestnikowi konferencji podarował swoją książkę “Bohaterowie rodzą się na grobach bohaterów”. Dla prelegenta oczywista jest teza, wyniesiona w tytuł wystąpienia “Wasyl Stus jako kolejne wcielenie Tarasa Szewczenki”, co zostało uargumentowane w szeregu zbieżności — długość życia, liczba lat spędzonych na obczyźnie (w uwięzieniu lub w musztrze), powtórny pochówek i inne. Zbolałe, czułe słowa współodczuwania Wasyla Owsijenki, ukraińskiego działacza społecznego, członka Ukraińskiej Grupy Helsińskiej, więźnia politycznego, publicysty, historyka ruchu dysydenckiego poruszyły każdego uczestnika forum, gdyż w wystąpieniu zaprezentowano odzież aresztancką, fotografie powtórnego pochówku Wasyla Stusa, a co najważniejsze — niepowtarzalne słowa o chwilach obrony przez więźnia politycznego Wasyla Stusa praw swoich towarzyszy. Ciepłe i szczere było pozdrowienie redaktor naczelnej gazety “Deń”, działaczki kulturalno-społecznej Łarysy Iwaszyny. Moderatorka konferencji, kierowniczka katedry teorii i historii literatury ukraińskiej i światowej Donieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stusa Wira Prosałowa podkreśliła obecnym, że gazeta “Deń” była jednym z pierwszych mediów, które poparły studencką inicjatywę nadania imienia Wasyla Stusa Donieckiemu Uniwersytetowi Narodowemu jeszcze w 2008 roku. Ponad siedem lat “Deń” trzymał rękę na pulsie tej idei. To wydawnictwo od pierwszych dni pobytu Donieckiego Uniwersytetu Narodowego im. Wasyla Stusa w Winnicy pomagało być aktywnie obecnymi w przestrzeni medialnej. A dyrektor regionalnej kompanii telewizyjno-radiowej “Region-Donbas”, redaktor naczelny gazety “Donecczyna” Ihor Zoc przenikliwie mówił o współczesnej obecności Wasyla Stusa w przestrzeni donieckiej, o niedawnym obwodowym festiwalu “Każda gwiazda ma swój czas…”, poświęconym 80. rocznicy urodzin Wasyla Stusa. Uczestnicy konferencji złożyli kwiaty pod pomnikiem Wasyla Stusa. I od razu przypomniały się skomplikowane okoliczności ustawienia płaskorzeźby na budynku dydaktycznym nr 1 uniwersytetu w Doniecku z wyrytymi słowami “Jak dobrze to, że śmierci nie boję się…” oraz jej podłe zniszczenie. “Co roku, w dniu urodzin Wasyla Stusa, uniwersytecka rodzina zbiera się przy pomniku, aby wspomnieć i być razem z nim” — podkreśliła prorektor ds. naukowo-pedagogicznych, rozwoju strategicznego i innowacji oraz pracy innowacyjnej Tetiana Nahorniak. Imię Wasyla Stusa, jednego z najjaśniejszych poetów współczesności, stoi na czołowym miejscu. I nie tylko dlatego, że obraz tej osobowości — poety wielkiego i niezwyciężonego pochodu — stał się symbolem niezłomności ducha, ludzkiej i
Uczestnicy konferencji naukowej poświęconej 80. rocznicy urodzin Wasyla Stusa. Winnica. Ciąg dalszy na str. 11
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
bie: “Dlaczego przyjechaliście tak późno? Już go pochowali. U nas przy szpitalu nie ma kostnicy”. (Kłamie). Niby nie wie, że nas przez całą drogę przytrzymywali: to “bilety już wyprzedane”, to właśnie “dzisiaj autobusy się zepsuły” itd. Obok tego szarego, który opowiada, stoi bydlak na rozstawionych nogach w czerni, z byczą szyją, bezczelną gębą — czekista, obserwuje, kontroluje. A ten szary — to naczelnik obozu, który niedługo potem ciężko zmarł. Widocznie miał trochę sumienia. Wiozą nas w czarnej skrzyni do wsi Borysowa. Eskorta — na każdego po strażniku. Pod laskiem — goły skrawek ziemi z kilkoma ledwo widocznymi pagórkami z drewnianymi kołkami. Podchodzimy do pagórka, gdzie na kawałku blachy na kołku wydrapano cyfrę 9. I ugięły się nasze nogi… padliśmy na mogiłę i nie wstydziliśmy się łez… A kaci stoją nad nami. Delikatna, cierpliwa, małomówna Waliczka podskakuje, odwraca się do tej czarnej bandy i nie swoim głosem z wściekłością do nich: “Zostawcie nas, odejdźcie! On już nie jest wasz!” Odstąpili. A my byliśmy z Wasylem… Zamilkłam. Moi wspaniali młodzi filolodzy, psycholodzy, historycy byli w tamtej chwili ze mną tam, na Uralu. Poczułam jakieś uniwersalne współodczuwanie. A czas — krótki. Przeszłam na inne fale komunikacji z młodzieżą Podola i Doniecczyzny, wspominając słowa Wasyla: szukaj po gwiazdach, gdzie twoja droga, i — radością od siebie rozbłyśnij. I przypomniałam moim słuchaczom radosne chwile. Jak po raz pierwszy zobaczyłam Walę i Wasyla. Było to w kijowskim metrze “Chreszczatyk”. Dwa strumienie ludzi poruszają się w górę i w dół. Ruchomymi schodami. A między nimi, wjechawszy, widzę: stoją dwoje. Wysoki chłopak o mężnym profilu w jakimś pełnym drżenia zbliżeniu do delikatnej, subtelnej urody dziewczyny. Zatrzymałam się na chwilę. Zachwyciłam się. Przyszło mi do głowy: jak Dante i Beatrycze… I pobiegłam do wyjścia. Minęło kilka miesięcy. Jestem korespondentką gazety “Druhowi czytelnika”. Mój dobry przyjaciel, redaktor wydawnictwa “Mołod” organizować wieczory poetyckie, gdzie tylko się udawało, gdzie byli jacyś odważni i intelektualni ludzie — w zakładach pracy podczas przerwy obiadowej, w instytutach naukowo-badawczych, w uczelniach artystycznych, pracowniach znajomych artystów, w mieszkaniach nieustraszonych przyjaciół. I prawie wszędzie bez wahania występuje Wasyl Stus. Poruszyła się kadebistowska brać! Po licznie odwiedzonym (kilkaset osób było) wieczorze współczesnej poezji ukraińskiej w Instytucie Naukowo-Badawczym Łączności, który obsługiwał system obronny imperium (symboliczne, że aula instytutu znajdowała się na Bulwarze Szewczenki, gdzie kiedyś była gimnazjum, w którym uczył się autor Hymnu Ukraińskiego Pawło Czubynski), następnego dnia rano (jesień 1965 r.) na progu mojej redakcji pojawili się cekiści i partyjne szychy. Było niepokojąco. Ale wewnętrznie triumfowałam. Ponad 500 technokratów-intelektualistów usłyszało Iwana Switłycznego, Iwana Dziubę, Linę Kostenko, Iwana Dracza, Mykołę Winhranowskiego, Hryhorija Tomenkę, wtedy jeszcze nie złamanego Mykołę Chołodnego, Wiktora Korduna, Mykołę Worobjowa. Sala oklaskiwała słowa Borysa Mozolewskiego: “Ja tę kampanię Chruszczowów i Breżniewów swoją nazwać nie mogę...” A Chołodny czytał o wsi: Wujek ma zakłady i fabryki I stały we wsi meldunek, Tylko nie ma czym wujek zimą Karmić krowę Liskę… Salę oczarował potężny bas-recytatyw (określenie od Iwana Switłycznego) Wasyla Stusa: Koła głucho stukoczą koła stukoczą Do Chrystusa, do wodza, do wszystkich bożków i w matkę i w mać. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Moskwa — Czybju, Moskwa — Czybju peczorski łagier buduje nową erę na krwi i kościach. …Potem dowiedziałam się, że cekiści siedzieli w pierwszym rzędzie razem z kierownictwem Instytutu. Wyobrażam sobie, jak trzęsło tę brać! A rano, jak już powiedziałam, przybyli, niech ich szlag, do mojej redakcji “goście”. Ogłaszają pilne zebranie. Osobista nagonka na wszystkich pracowników redakcji: “Antysowiecki przełom!” “Gdzie ona się nałapała tego burżuazyjnego nacjonalizmu?”, “Jaką szumowinę zebrała!” Rozkazy, obelgi, donosy. Wyrzucili ze Związku Dziennikarzy. Z pracy — z zakazem pracy w ideologii… Zaczęli ciągać do KGB — szarpać nerwy, “wychowywać”. Wstawił się za mną nasz redaktor naczelny, bardzo porządny człowiek, pisarz Hnatowski. Jego natychmiast wyrzucili z pracy. Jak później się dowiedziałam, Wiaczesław Czornowił, który właśnie został wtedy przyjęty do pracy w redakcji, całą tę przerażającą katawasię wokół mnie zapisywał. Jego wkrótce też “wykryli” i wyrzucili. Z czasem ta długotrwała historia została wydrukowana w jego gazecie “Czas”. A ja wtedy, choć było ciężko, świętowałam, bo pomogłam przejrzeć na oczy wielu ukraińskim technokratom-intelektualistom, twórczej młodzieży, dowiedzieć się, że istnieje w Ukrainie, mimo wszystkich terrorów-głodomorów, prawdziwe, wysokiej klasy poetyckie Słowo. Nieco później, również jesienią 1965 roku, wyrzucają z kadebistowskim wrzaskiem i znę-
Машинний переклад
Marharyta DOWHAŃ
W wieku 88 lat jest ciężko, ale z Jego towarzyszem broni i imiennikiem Wasylem Stusem — pojechałam, skąd tylko wzięły się siły! Na małej Ojczyźnie Poety, w słonecznej Winnicy, działacze — wykładowcy Donieckiego Uniwersytetu Jego imienia — zorganizowali międzynarodową konferencję, poświęconą 80-leciu naszego Geniusza Słowa — Wasyla Stusa. On jest dla mnie jakby duchowym synem Tarasa Szewczenki. Taka podwójna potężna energia dobrego działania w imię Ukrainy… Zatem przyjechaliśmy. I od razu poczuliśmy gościnność wspólnej rodziny podolan i donieczczan. Na peronie powitali nas aspirant Anton Buzow i czarująca studentka-donieczczanka Anhelinoczka. Później naszym dowcipnym i ostrym, wszechwiedzącym dobrym przewodnikiem stał się jeszcze pan Łazarenko. A póki co — początek Konferencji w obwodowej administracji. Odczuwalna jest dobra organizacja, szczery entuzjazm, pomoc kierownictwa obwodu i miasta. Głównym organizatorem konferencji jest profesor Wira Andrijiwna Prosałowa. Serdecznie dziękuje ona wszystkim, którzy przyjechali, aby razem, całym światem (są goście, są ambasadorzy z Austrii, Francji, Polski) wspomnieć imię Człowieka i Poety Wasyla Stusa. Z entuzjazmem sala przyjęła informację, że w Warszawie, w centrum miasta otwarto skwer imienia Wasyla Stusa! …Zapraszają do wystąpienia. Wyszłam na scenę. Widzę przed sobą młodych studentów. Widzę dociekliwe oczy Przyszłości. I zaczynam słowem Wasyla. Gorąca łyżka strawy — jak modlitwa: przejrzyste ciało w mig orzeźwi i ducha rozgrzeje. Niby ostrze brzytwy, ten rozgrzany duch we mnie iskrzy i chwyta słońca radosną prószynę, srebrnieje, jaśnieje, staje na poziomie bólu. Boże, bardzo proszę — nie zabierz ode mnie, co moje, i nie dodaj tego, czego nie pragnę, co zostawia w sercu czarną bliznę. Rozgrzany duch szumi, niby zacier, I pragnie iść w wieczność — — na przełaj.
Winnica. Konferencja poświęcona 80-leciu Wasyla Stusa
…Krótka cisza-cisza — przemyślenie, współodczuwanie. Na przełaj! To do nich, przez czasy i wrogie barykady, do nich, następnych pokoleń, rwie się poety Duch. A dalej, po oklaskach, rzuciło mnie prosto z tej trybuny — na Ural, w rok 1985. Kuczino. Niskie szare niebo. Szara sucha ziemia z czerwonawymi plamami. Niby krew milionów zamęczonych przesiąka. Naprzeciw nas (Waliczka Stus, jej siostrzyczka Szuroczka, syn Dmytro i ja) — rzędami druty kolczaste. Za nimi — przysadziste baraki, w centrum przed nami — na różowy kolor (dla optymizmu!) pomalowana chałupa administracji. Na ganku jakiś szary człowieczek jakoś niepewnie wyciska z siebie
Iwan Dziuba podpowiedział, by szukać recenzenta na świeżo wydany zbiór Mykoły Bażana w Instytucie Literatury AN Ukrainy. Kierownictwo instytutu skierowało do najlepszego aspiranta. Zapukałam do drzwi gabinetu. Usłyszałam uprzejme przyjazne zaproszenie. Wchodzę. Naprzeciw wstaje zza stołu… Zamarłam. Trochę nawet się zmieszałam. Toż to — mój Dante, ten chłopak z metra! Oto jaki on jest, Wasyl Stus! On napisał mi recenzję. Od tamtej pory zostaliśmy przyjaciółmi. Rodzinami. Razem na przyrodę w weekendy, na urlopy — nad Prypeć, na wystawy, koncerty, na urodziny. W czasach krótkiej politycznej odwilży, kiedy na Ukrainie pojawiło się wielu prawdziwych i zaiste wielkich poetów, zaczęłam
Marharyta Dowhań i Wałentyna Stus szczeniem z Instytutu Literatury AN Ukrainy jej najlepszego aspiranta Wasyla Stusa. Zaczęły się kolejne zaplanowane przez komunoimperium prześladowania wielu myślących ludzi na Ukrainie. Kogoś z pracy wyrzucali, a wielu aresztowano. Było ciężko i trudno. Bezrobocie. Mężowi także nie dają pracy. Mnie na jakiś czas na rolę wyliczającej honoraria dla swoich autorów wziął do pracy Ołeh Mykytenko, syn zabitego w latach 30. pisarza Iwana Mykytenki. Wielkie dzięki Ołehowi. Nacisk na Wasyla był straszny, bo — olbrzym ukraińskiego ducha, talent rzadki. Nie powinno takiego na Ukrainie być! Grozili, „wychowywali” i Wałentynę Popeliuch-Stus w zakładzie Antonowa, gdzie żona Poety pracowała jako inżynier. Wasyl na ciężkich pracach mocno nadwerężył zdrowie… Po kilku latach prób znalazł się Wasylko (jest młodszy ode mnie o 8 lat; ja tak go dla siebie nazywam) na stanowisku inżyniera w Ministerstwie Przemysłu Materiałów Budowlanych. Powiedział mi, jakoby są w tym ministerialnym wydziale informacji wolne miejsca. Cudem przyjęli i mnie. To cała detektywistyczna i przejmująca historia. Po kilku dziesięcioleciach los zetknął nas blisko z córką jednego byłego wysokiego naczelnika Ministerstwa, któremu w latach 30. rozstrzelano żonę — „wroga ludu”, zostawiając go z dwojgiem małych dzieci. Aby nie osierocić dzieci swoich, ten wujek natychmiast „odpokutował”. Wstąpił do KPZR i stał się dekoracyjnie oddanym sowieckim patriotą, z czasem — trzecią osobą w Ministerstwie. A dusza jego? Pozostawała cierpiąca i czysta. Oto dlaczego i przyjęli nas do tej pracy. I dla czekistów oszczędność. Jeden nadzorca może dwóch pilnować… Zatem w 1968 roku ja także przytuliłam się na minimalną inżynierską (!) stawkę w ministerialnym piwniczku (przy ul. Wołodymyrskiej 16). Stół tuż przy stole Wasyla. Dalej były dla mnie ponad trzy szczęśliwe lata, mimo wszystko. Urzędową pracę szybko zrobił Wasylko, i bierze się za swoje. Wtedy On pisał „Fenomen epoki” — pracę o zgwałconym przez system genialnym Pawle Tyczynie. Dawał mi arkusze. Czytałam, poznawałam, odkrywałam jego genialne poezje, napisane za młodu. Wasyl podarował mi zbiorek Tyczyny z wydania 1920 roku.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
A także razem cieszyliśmy się również odkrytym przez niego wielkim lirycznym poetą z rodzinnego Podola Wasyla, Wołodymyrem Swidzinśkim, okrutnie zniszczonym przez czekistów w 1941 roku. Wtedy od Wasyla nauczyłam się arcydzieła: I aromatycznie wieczór wieje, I pole wilgotno zielenieje. W wodzie kałuż deszczowych Rumiany świeci się odcień Zapomnianych przez burzę chmurek I sine tafle pośród nich. O czas niebiańskiego spokoju! Twoją lekką pięknością Jak zachłannie upajam się Jak w cienkie twoje płonięcie W twoje znikome rozkwitanie Wlałaby się dusza moja. Wasyl prawdziwie cieszył się tym obrazem — znikome rozkwitanie. I rzeczywiście, w nim cała filozofia bytu! Czytał mi Wasyl w tamtych czasach wszystkie swoje poezje, które wtedy rodziły się w jego duszy. Ten ból — jak alkohol agonii jak wyziębiony do chrustu żal… *** Ścieżkę własną, niby drut, zwinąć? Nie. Wytrwać. Wytrwać. Nie — stać. *** Zaglądam w jutro — ciemność i mroczna Ciemność. I mroczna ciemność. I mroczna ciemność. Przyznać się, wtedy nie w pełni przeżywałam ciężkie olśnienia i przepowiednie Poety, chociaż intuicyjnie i emocjonalnie przenikałam się jego bólem. Jedynie rok 1972 niby kowadłem po duszy w pełni wyprostował kręgosłup i szeroko otworzył oczy. Ciekawie, jak reagowała piwniczna publika na Wasyla. Hałas, jakieś znoszone prymitywne rozmowy — “kto co powiedział, kto z kim…”. Wchodzi Wasyl i już tego nie słychać. Jakieś rozjaśnienie, samooczyszczenie następowało. Pracować zaczynali. Niby sumienie przemówiło. Wasyla szanowali. Chociaż trochę obawiano się kontaktów z “antysowietczykami”. Jedynie jedna inżynier, bardzo sumienna, prawdziwa specjalistka, Łuiza Mynkiwśka, rodem z małej Ojczyzny Wasyla, z Winnicczyzny, skłoniła się ku nam duszą. I na całe życie. Kochała i znała poezję, wysoką literaturę, muzykę klasyczną. Kiedy Wasyla aresztowali, ona specjalnie przy wszystkich poprosiła mnie o adres Wasyla i korespondowała z nim, kiedy był w łagrach i na zesłaniu. A to był wtedy heroizm. Była w przyjaźni z Waliczką, żoną Wasyla. Wspierała ruch szestdziesiątników. Mojej bliskiej przyjaciółki, jasnej córki Podola Łuizy Mynkiwśkiej-Zubczewśkiej nie stało się 3 czerwca 2017 roku. Moi jasni winniczanie, pamiętajmy to imię dobrej towarzyszki Wielkiego Poety, także waszej ziomkini… A póki co — lata 1968—1971. I nam świeci Święta Zofia. My czasami w porze obiadowej na słoneczku w jasnym świetle trochę spacerujemy obok niej. Rozjaśnia dusze, energię daje. Przyglądam się zdumiewająco pełnemu woli, skupionemu zawsze na czymś znaczącym, obliczu towarzysza. Pewnego dnia jak olśniło: zaprosiłam Wasyla do pracowni swojego męża, rzeźbiarza. Ona jest całkiem blisko, też w piwniczce na Włodzimierskiej, 12. I zaczęła się współpraca. O tym — słowami Borysa: “Na moją prośbę zapozowania Wasyl od razu się zgodził. Proszę postać, a nie siedzieć, bo taki stan lepiej uwydatnia plastykę. Tylko zapytał, czy można czytać i palić. Tak on mi pozował… minut po 30 na sesję…” Podał Borys portret z 1969 roku na wystawę, podpisując “Portret mężczyzny”. Komisji artystycznej się spodobał. Przyjęli. A oto kiedy kagebistowsko-komunistyczna cenzura się zjawiła — nie przeszło. Sekretarz komsomołu czujna dama Hławak od razu warknęła: “Zabrać!” I opowiedziała wszystkim “ciemnym”, czyj to portret! Borys wkrótce odlał portret w żeliwie. Do 1990 roku stał on u artysty w pracowni, teraz jest ozdobą Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy w Kijowie (na Hruszewśkiego). Reprodukcje portretu zdobią niemało wydań utworów Stusa i o Stusie… Aby zakończyć temat, powiem, że w rodzinnej wsi Wasyla w Rachniwce obok szkoły stoi pomnik Poety, także stworzony
Winnica. W Państwowym Donieckim Uniwersytecie im. Wasyla Stusa, dzięki duszy i rękom wybitnego ukraińskiego rzeźbiarza Borysa Dowhania, przyjaciela poety. Już od kilku lat w pracowni stoi jego projekt pomnika genialnego ukraińskiego poety światowego formatu Wasyla Stusa dla Kijowa, stolicy Ukrainy. Tej pracy w swoim czasie wystawił wysoką ocenę filozof, obrońca praw człowieka, druh poety Jewhen Swerstiuk. Pracę aprobują wszyscy, którzy ją widzieli. Pisarze, naukowcy-humaniści, akademicy Akademii Sztuk Ukrainy zwrócili się do przewodniczącego rady miejskiej z prośbą o postawienie w stolicy pomnika naszemu Geniuszowi, Bohaterowi Ukrainy, męczennikowi moskiewsko-bolszewickich łagrów. Po miesiącach odpowiedź, zaproszenie do rady miejskiej. Wygląda na to, że do Witalija Kliczki dokumenty nie dotarły. A on, po jego działaniach wiem, rozumie, kim jest Stus. Przyszedł 90-letni akademik, laureat Nagrody im. Stusa, rzeźbiarz Dowhań na rozmowę do departamentu kultury, a tam… zaczęli go przekonywać, że nie ma miejsca w centrum Kijowa dla duchowego syna Szewczenki! Dla znanego piłkarza, dla bohatera Ilfa i Pietrowa Panikowskiego — jest, a dla wielkiego ukraińskiego poety — nie ma… Absurd. Strasznie… A miejsce jest! I wolne. Właśnie naprzeciwko Instytutu Literatury Akademii Nauk Ukrainy, gdzie Poeta pracował. Ale ktoś hamuje. I nie dojdziesz — kto. Jakby i teraz moskiewsko-kagiebowska pajęczyna, czasem nawet niewidzialna, plecie i plecie ze swojej czarnej śliny jadowitą sieć przeciwko Ukrainie… Lecz powrócę w przeszłość, w przeszłość z Wasylem. W te dni 1972 roku, kiedy biliśmy się, tłoczyliśmy pod sądem, gdzie nad Wasylem przestępcy dokonywali rozprawy. Wpuścili tylko na wyrok. Byłam jak we mgle. W napięciu. Pamiętam tylko jednakowo ubrany kagiebowski kagan („robotnicy z Arsenału”), który udawał naród na sądzie. Nieprzystępną, jakby zamkniętą, skamieniałą twarz Wasyla, i tylko na chwilę — ciepłe, powitalne spojrzenie w naszą stronę… i lakoniczne pożegnanie. Przez wszystkie te lata pisaliśmy do siebie. Jak szybko się okazało, większość listów osiadała w KGB. Jedyną ciepłą więzią było to, że od 1972 roku zawsze przychodziliśmy do żony poety, Vali, do domu na Boże Narodzenie. Poeta urodził się w ten Wigilijny Wieczór. Schodziła się cała rodzina. Tam spotykali się jego najbliżsi przyjaciele — Mychajłyna Kociubynśka, Iwan Kalynyczenko, Jewhen z Lilią Swerstiukowie, ja z mężem, często z dziećmi, obowiązkowo — rodzeństwo Vali, Szuroczka z rodziną, która w tym czasie rosła i rozrastała się, i już wkrótce w Wigilię, na radość nam wszystkim i Vali, demonstrowała całe kostiumowe widowisko ludowe — narodziny Chrystusa. Zawsze w ten święty wieczór dwóch narodzin zaglądali do Valiczki kobziarze. Dopiero teraz, w roku 2018, nie jeździłam (a już wielu przyjaciół nie ma na tym świecie) do Valiczki — ona nie jest zbyt zdrowa i mieszka obecnie nie w Swiatoszynie, jak przez długie lata mieszkała, a u synka Dmytra, we wsi Dmytriwka pod Kijowem. Tam trudno dotrzeć wieczorem tym, którzy jeszcze stąpają po tej ziemi. Ale czasem się spotykamy. Dmytro, jak może, przywozi wcześnie rano Valię do nas, a wtedy jeszcze siostra Wasyla, uchodźczyni z Doniecka, wspaniała i ciepła Marija przyjedzie. Więc w soboty rzadko się zbieramy. Ciepło — o przeszłości. Cieszymy się dziećmi — wnukami, prawnukami. A jeszcze, zauważyłam, Valia cieszy się i bardzo wzrusza, kiedy czytam jej wiersze Wasyla, poświęcone jej — Jego wielkiej miłości. Są one przeważnie smutne. Tragiczne są. Ale mają w sobie jakąś nieziemską, wysoką miłość! Takiej liryki miłosnej na świecie jeszcze trzeba poszukać! Mnie do głębi duszy przeszył wiersz Wasyla do Vali, napisany dawno, w więzieniu. Ale Wasyl jakby przejrzał w nim całą jej duszę, jej tragedię, jej obecny stan: Ty, niczym Bogurodzica, mi się jawisz, tylko przymykam oczy, a wokół straszne parsuny wilcze mącą i senną we śnie. A czasem ja już i wspomnienia gonię o tobie, droga, co na skraju świata, niczym konwalia w przedleciu pośpiesznym zaufała snu. I tak w marzeniu, ciszy i pokorze nie wie, gdzie to świat, a gdzie sama, i wymarzyła wszystko, czego nie ma, jednakowa i w radości i w smutku.. Narodzie mój, do ciebie ja jeszcze wrócę… Chodzę do szpitala. Poznaje, pomagam rannym żołnierzom i słyszę z ich ust Słowo Wasyla. Bojownik Mykoła Mykytenko jeszcze w 2014 roku, stojąc na Majdanie Niepodległości w Kijowie obok portretu Wasyla, czytał jego poezje. Widzielibyście, jak pobożnie całował zdjęcie Wasyla Stusa, które mu podarowałam w szpitalu… A wtedy, w Boże Narodzenie tego roku (do Vali daleko, nie dojadę) poszłam do szpitala. Tam — kolędy, szczedriwki! Wojownicy, kto w czym, wysypali z sal na podwórze. Ktoś z personelu medycznego prosi chłopców, żeby się ubrali, bo zimno. Z tej rozmowy zrozumiałam: chłopcy wrócili z niewoli pod koniec 2017 roku. Obok mnie przystojniak — wysoki i szczupły, jak w pieśni się śpiewa. I czarnowłosy. Do Wasyla podobny. Andrijem się zowie. Besarab nazwisko. Z Czuhujewa na Charkowszczyźnie. 2 lata w niewoli, w więzieniu o zaostrzonym rygorze. Trochę zmęczony. Ale, czuć, silny duchem, nie zgiął się w denerowskiej katowni. Pytam — jak wytrzymywaliście? A on mi: „Nas ratował Stus”… Ściskaliśmy się. Płakaliśmy. Andrij przedstawił jeszcze jednego chłopaka, który był z nim w celi. A trzeci chłopak, Kowalenko, już w domu, na Winnicczyźnie. Właśnie tego, winniczanina, czasem wzywali do ciężkich prac. W jednym takim momencie podbiegł do niego nieznany chłopak z wolności, dał mu książkę poezji Stusa, mówiąc, że sam jest winniczaninem i wie, komu wręcza. I zniknął… I oto codziennie przez te długie miesiące wszyscy trzej nasi więźniowie… jak modlitewnik otwierali w celi książkę Wasyla i uczyli się, uczyli. I On dawał im siłę, by wytrwać, hartował ich wolę… Staliśmy przy oknie w korytarzu oddziału terapii Kijowskiego Szpitala Wojskowego i starszy porucznik Andrij Besarab czytał mi na pamięć wersy Wasyla. — Jażej duszo, jażej, a nie rydaj. *** Zmagaj, znużony życiem, Znużony, zmagaj. *** O wrogu, kiedy tobie wybaczy się Jęk przedśmiertny i ciężka łza Rozstrzelanych, zamęczonych, zabitych… *** Cierp, cierp — cierpliwość cię szlifuje, Stali twój duch, więc cierp, cierp… * * * W 1980 roku była krótka radość spotkania: Wasyl wrócił. Ale w kraju nie przejaśniało się. I on świadomie poszedł na nowe próby — bronił prześladowanych. Spotykaliśmy się w weekendy — razem chodziliśmy na łąki za Dniepr. Za nami — wataha czekistów, którzy udawali rybaków… Było. Lecz straszne stało się w październiku 1980 r. — areszt, wyrok jak na egzekucję 10 lat pozbawienia wolności w kolonii o zaostrzonym rygorze, 5 lat zesłania. Tak imperium rozprawiało się z Poetą-sumieniem Ukrainy. Do Wasyla piszę. Odganiam się od kagiebowców, bo od czasu do czasu wzywają. Nie tylko mnie. Wszystkich przyjaciół Poety. Pamiętam, jak z Mychasią spotkałyśmy się, zaraz po wyjściu z tego ciężkiego budynku na Włodzimierskiej. U mnie dorastała wnuczka. Żeby słyszała Stefanka ukraińskie poetyckie Słowo, sztukę naszą, założyłam w domu towarzystwo dzieci i młodzieży — „Parnas na Wydubyczach”. Wieczornice liczne. Uczymy się, a potem czytamy na Wieczornicach poezje Skoworody, Szewczenki, Winnica. Konferencja poświęcona 80-leciu Wasyla Stusa
To był święty moment. To był najdonioślejszy dowód, że Poeta — żyje. On jest ze swoim narodem. Myślom i wspomnieniom nie ma końca. Dzisiaj widzę przed sobą młodzież studencką Uniwersytetu Donieckiego — aż mieni się w oczach od kwiatów na wyszywankach dziewcząt, — Uniwersytetu, który nosi imię Wasyla Stusa, urodzonego w noc wigilijną 80 lat temu. I chce się zakończyć swoje pismo myślą o wycierpianej przez Poetę umiejętności pokonywania nieszczęścia i bycia zawsze dobrym dla Świata: Głoszi zamieć śnieżna, Kolczasty chrypnie drut. A Świat — niech się święci. Niech święci się świat. Dziękuję za spotkanie w Winnicy 20.IV.2018 r. neoklasyków, Rylskiego, poetów Rozstrzelanego Odrodzenia, Liny Kostenko… Nie ma im liczby… Na wieczornicach bywają i występują honorowi goście — Jewhen Swerstiuk, Mykoła Worobjow, Petro Osadczuk, Borys Mozolewski, Wałerij Szewczuk, muzycy, śpiewacy, jako chłopiec śpiewa jeszcze u nas Taras Kompanczenko, Wołodymyr Huba zapoznaje ze swoją muzyką. Przychodzą do nas potomkowie rodu Szewczenki — twórczy, utalentowani ludzie… Ale zawsze na wieczornicach brzmi Słowo Wasyla Stusa. Zawsze! Ponad 30 lat były w domu wieczornice. I wszyscy moi młodzi przyjaciele-parnasowcy znają, rozumieją poezję Wasyla. A teraz, kiedy srogi wróg Ukrainy rozpoczął otwartą wojnę zaborczą przeciwko nam, nagle… otworzyło się przede mną owo Wasyla:
Машинний переклад
Dmytro DROZDOWSKI, doktorant Instytutu Literatury im. T. H. Szewczenki Narodowej Akademii Nauk Ukrainy. Od razu zaznaczę, że po raz pierwszy zaproponowano mi przewodniczenie temu konkursowi w 2015 r. Trzy lata temu nie mówiliśmy jeszcze o Nowej Ukraińskiej Szkole (NUSz), jednak, rozważając przeszłość z perspektywy teraźniejszości, powiem, że zwyciężczynie UR-2015 to przykład tych agentów zmian, którzy swoją pracą codziennie wcielają w życie zasady NUSz. W Mikołajowie w 2015 roku pierwsze miejsce zajęła Olesia Kiweżdij, nauczycielka z Zakarpacia, dziś już zasłużona nauczycielka Ukrainy. Trzy lata temu zaczęła prowadzić blog o aktualnych problemach naszego życia edukacyjnego, a dziś jej projekt medialny należy do czołowych w środowisku nauczycieli. Sama Olesia jest przykładem młodej osoby, która zdołała nie tylko odnieść zwycięstwo, ale i je ugruntować, kształtując wokół siebie tych, którzy potrzebują rad i wsparcia. Za Olesią idą inni nauczyciele, ma swój styl w metodyce nauczania, swoje stanowisko. A co najważniejsze — to osoba, która rozumie, że ważne jest pracować wyprzedzająco. I kiedy w zeszłym roku pracowaliśmy wspólnie nad zeszytami dla klasy 9 (z języka i literatury ukraińskiej), wprowadziliśmy w nich różne metodyczne techniki, które początkowo społeczność pedagogiczna starszego pokolenia przyjęła bardzo krytycznie, a dosłownie po roku stały się one ulubionymi technikami, z którymi pracują współcześni nauczyciele na lekcjach (memy, kody QR, rubryka „oceń nauczyciela” itp.). Właśnie takie zadanie my (jako zespół jury) postawiliśmy przed konkursowiczami i konkursowiczkami w 2018 r.: znaleźć swój niepowtarzalny metodyczny i „ludzki” klucz do tekstu, na lekcji literatury ukraińskiej wychodzić przede wszystkim od tekstu, dając uczniom możliwość tworzenia własnych wyimaginowanych światów. Tylko tak można dotrzeć do Bajki, jak w dramatycznym etiudzie Ołeksandra Olesia: każdy musi stworzyć swoją projekcję dzieła literackiego, bo w Bajce nie bywa zbiegów okoliczności, powtórzeń, monotonii. Ponadto na konkursie nauczyciele muszą przedstawić projekt edukacyjny, który dotyczył takich kluczowych tematów, jak edukacja inkluzywna, kompetencje medialne, edukacja STEAM. Konkursowiczki musiały wykazać się umiejętnością opracowywania map myśli, a także przejść testy z pedagogiki, psychologii i specjalizacji (język i literatura ukraińska). Nie powiem, że wszystkie zadania konkursowe okazały się dla finalistek wykonalne. Jednak ważne było omówienie tych tematów, bez których trudno wyobrazić sobie trajektorię edukacyjną XXI wieku. Dziś w kontekście reform i zmian w szkole średniej dużo mówimy o NUSz, zasadzie dzieciocentryzmu, potencjale kompetencyjnym na lekcjach... jednak, jak się okazało, zrealizować to wszystko w praktyce jest bardzo niełatwo. Tak, mapy myśli wyraźnie pokazały, że większość konkursowiczek widzi zadania, cel lekcji oraz linie przekrojowe, kluczowe i przedmiotowe kompetencje w sposób odizolowany; na mapach nie ma całościowego widzenia lekcji, kiedy wszystkie etapy są organicznie i synergicznie powiązane ze sobą. Niestety, również nie zostały na wysokim poziomie rozwinięte projekty edukacyjne. Bez kompetencji medialnych, które dziś są wprowadzone do obowiązującego programu z języka ukraińskiego dla uczniów i uczennic klas 5-9, trudno mówić o szkole kompetencyjnej. Nasze dzieci są zakładnikami środowiska wirtualnego, wszystkie mają gadżety, które jakby wrosły w dziecko i nie puszczają. I ważne jest, aby przekształcić te urządzenia z narzędzi rozrywkowych w zasób potrzebny współczesnemu człowiekowi, który pragnie wykazywać cechy przywódcze, wyprzedzać czas, krytycznie postrzegać informacje i operatywnie reagować na problemy teraźniejszości. Problemy trzeba wyprzedzać. A kompetencje medialne zakładają na lekcji języka ukraińskiego pracę z tekstami medialnymi. W rezultacie młodzież musi umieć poprawnie tworzyć posty, wirtualne wiadomości w sieciach społecznościowych. Ważne jest uświadomienie sobie, że świat wirtualny wymaga strategii psychohigieny i higieny mediów. Trzeba kształtować wartościowy stosunek do cyfrowej rzeczywistości medialnej. Podobne problemy dotyczyły projektów związanych z tematami edukacji inkluzywnej i edukacji STEAM. To ostatnie pojęcie wiąże się z konkurencyjnością absolwentów obecnych placówek oświatowych na otwartym, zglobalizowanym i dynamicznym rynku pracy. Żyjemy w świecie, w którym możliwe są gwałtowne przesunięcia w sferze zawodowej. Człowiek musi umieć operatywnie orientować się w świecie, zdobywać dla siebie potrzebne umiejętności z tych dziedzin, które pozornie nie są bezpośrednio związane z jej głównym zawodem. Dlatego w takich krajach jak Japonia, kraje skandynawskie, Kanada i inne, uczniom proponuje się naukę muzyki obok matematyki. A czy można wychować wysokiej klasy projektanta krajobrazu bez poczucia estetycznego smaku? W końcu treści medialne, różnorodne strony internetowe, które wzywają kupujących do świata mebli, usług turystycznych czy bankowych, powinny zawierać komponent estetyczny, który czyni to wirtualne środowisko przyjaznym dla konsumentów. Zatem edukacja STEAM odpowiada tendencjom współczesnego świata, kiedy profesjonalny architekt nagle decyduje się zmienić zawód i być… psychologiem, architektem ludzkich dusz. Edukacja inkluzywna to czynnik kształtowania NUSz, ponieważ wszyscy podmioty przestrzeni edukacyjnej są równi, wszystkim musi zostać przyznane prawo do zdobywania wykształcenia niezależnie od pewnych problemów fizycznych. Możliwe, że poprzeczka dla konkursowiczek w „Projekcie edukacyjnym” okazała się zbyt wysoka, jednak na takich konkursach trzeba nie tylko proponować odpowiedzi na dawno znane pytania, ale i pobudzać do twórczego myślenia, wykazując zdolność projektowania przyszłości w środowisku edukacyjnym. Nas jako jury interesują nie gotowe odpowiedzi na wyuczone pytania o surżyk czy slang, choć te zjawiska mają ważne znaczenie w nauce i metodyce nauczania, jednak w okresie fundamentalnej reformy edukacyjnej szkoły średniej, którą rozpoczęła minister L. Hrynewycz, ważne jest, aby pomóc nauczycielom wyjść na inny poziom rozumienia problemów, aby zobaczyć proces edukacyjny jako proces wymiany, jako dyskusję o różnych doświadczeniach, prawidłowych i błędnych, które mają długą historię i które dopiero zaczęły się kształtować u młodych ludzi. NUSz może być zrealizowana pod warunkiem wczucia się każdego nauczyciela w dzieci. Nauczyciel musi być koordynatorem, moderatorem procesu nauczania, a nie źródłem absolutnej, nienaruszalnej wiedzy i posiadaczem prawa do nieomylności. Jak zauważyła L. Hrynewycz w swoim słowie powitalnym do uczestników: „Konkurs „Nauczyciel roku” ma na celu wyłonienie nauczycieli-nowatorów, zdolnych wyprzedzać czas i zakładać nowe modele myślenia. Aby dziś być częścią pędzącego i mobilnego, zaawansowanego technologicznie i kreatywnego świata, ważne jest, aby nauczyć się produkować śmiałe i innowacyjne pomysły. I właśnie od was zależy nasza przyszłość: czy jesteście zdolni inspirować młode pokolenie do uświadomienia sobie ważności wyprzedzającej kreatywności, otwartości i demokratyczności, odpowiedzialnej wolności, etycznej równowagi i estetycznej harmonii. Konstruujecie trajektorię przyszłości naszego kraju, kształtując u uczniów orientacje wartościowe, ich stosunek do życia i różnych jego przejawów. Upew-”
Zamknięcie konkursu nena, że nauczyciele biorący udział w konkursie „Nauczyciel roku” są zawsze w awangardzie zmian”. Podczas prób konkursowych ważne było dla nas dostrzeżenie tych nauczycieli, którzy myślą kreatywnie, którzy na lekcji wychodzą od tekstu, którzy inspirują dzieci i zachęcają do czytania, bo tylko w ten sposób można zrealizować kluczową kompetencję „uczenia się przez całe życie”. Moim zdaniem, spośród wszystkich kluczowych kompetencji Nowej Ukraińskiej Szkoły (NUSz) to właśnie ta jawi się jako najważniejsza. Współczesna lekcja języka ukraińskiego czy literatury to lekcja życia, dlatego niemożliwe są na niej fałsz i sztuczne emocje. Staraliśmy się utrwalić wszystkie metodyczne odkrycia konkursowiczek, które zmieniały lekcję w coś prawdziwego, kiedy odbywa się dyskusja nad ważnymi problemami współczesności. A tekst jest jedynie impulsem do zrozumienia tego, jakie głębie mogą być ukryte w kilku wierszach T. Szewczenki, Łesi Ukrainki, I. Franki, J. Płużnyka, W. Stusa, B.-I. Antonycza, P. Tyczyny i in. Tak, trzeciego dnia „lekcji” niespodziewaną liderką została nauczycielka z obwodu chmielnickiego Ludmyła Josypiwna Prystaj, która przeprowadziła dla ósmoklasistów niezwykle kreatywną lekcję na podstawie sztuki „Sto tysięcy” Iwana Karpenki-Karego. Od pierwszego zadania konkursowego „Analiza dzieła literackiego” wszyscy byliśmy pod wrażeniem zasobów ludzkich, którymi dysponowała jedna z konkursowiczek — Olha Wasyliwna Kecmur. Na jej lekcji została wykorzystana metoda psychodramy, przy czym zrobiono to jednocześnie profesjonalnie i śmiało. Pani Olha należy do tych nauczycieli, którzy nie boją się wyzwań, nie potrafią prowadzić lekcji zgodnie z dogmatycznymi ramami. Czasem może to wywoływać zbyt dramatyczne momenty, jednak jednocześnie taka forma prowadzenia zajęć oznacza również przejaw szczególnego „nieformatowego” odczuwania świata, właściwego O. Kecmur. Jest niezależna, samokrytyczna i profesjonalna w wielu aspektach. Przyznam, że pani Olha była naszą faworytką od pierwszego dnia (podobnie jak jeszcze jedna konkursowiczka, która niestety zaprezentowała niewystarczająco mocną lekcję na etapie finałowym). O. Kecmur obdarzona jest kolosalnym zasobem człowieczeństwa. Jest żywa i szczera w emocjach, potrafi prowadzić za sobą i inspirować uczniów, odkrywając przed nimi różne oblicza słowa. Chciałoby się, aby takich nauczycieli było u nas jak najwięcej: niezależnych, subtelnych i wewnętrznie szlachetnych. Staraliśmy się dostrzec w konkursowiczkach nie tylko cechy profesjonalne, nie tylko ich umiejętność operowania narzędziami metodycznymi, ale także „człowieczeństwo”, bez Przewodniczący jury D. Drozdowski i zwyciężczyni O. Kecmur (obwód iwanofrankiwski)
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
bez której niemożliwe jest mówienie o potencjale wartościowym NUSZ (Nowej Ukraińskiej Szkoły). Tylko ci, którzy czują dzieci, ich ból, emocje, dążenia i zmagania — tylko tacy nauczyciele będą w stanie uformować nową platformę dla ścieżki edukacyjnej XXI wieku. Zaimponowała mi szczerość pani Olgi, jej gotowość do pracy nad sobą. To zwycięstwo nie jest koroną, która wrasta w człowieka, lecz ogniem, który trzeba stale podsycać. Przytoczę słowa O. Kecmur, które napisała w swoim poście na Facebooku: „Brałam udział w konkursie, aby pokonać swój szczyt, zwyciężyć swoje słabości. Dlatego nie rywalizowałam z uczestnikami. Wcale nie uważam się za lepszą, za to czuję, że jesteśmy zespołem silnych, kreatywnych, różnorodnych nauczycieli. Przecież zespół to różne zdolności i role, ale wspólny cel. A my go mamy. Tak, zwyciężyłam, ale swojego szczytu jeszcze nie zdobyłam… Nie wiem, jak zakończyć wojnę w Ukrainie w dwa dni czy nawet w dwa lata. Ale wy będziecie to wiedzieć. To nasz dom. Trzeba zaprowadzić tu porządek. Każdy na swoim miejscu. Bardzo wielu rzeczy nie wiem i nie potrafię. Ale szybko się uczę. Przeglądając wideo z prób, zobaczycie mnóstwo niedociągnięć. Ale mam zamiar się doskonalić (przy okazji, będę otwarta na konstruktywne uwagi i rady w komentarzach). Jestem wdzięczna wszystkim, którzy wierzyli we mnie, i tym, którzy nie. P. S. Dziękuję organizatorom konkursu za łamanie stereotypów. Można wszystko robić uczciwie. Można żyć bez korupcji”. Cóż, to naprawdę słowa człowieka nowego pokolenia, który żyje w świecie harmonijnego myśloczucia słowa i dziecka, dla którego precyzja myśli połączona jest z głęboką intelektualną wrażliwością, w jej słowie etyczne i estetyczne są nierozdzielne, a zatem wszystko podpowiada, że pani Olga napisze jeszcze nie jeden podręcznik dla nauczycieli z przygotowania „szczerej”, emocjonalnie nasyconej lekcji. Wykorzystana na jej lekcji literatury metoda psychodramy była już impulsem, aby dzieci zastanowiły się nad własnym światem wewnętrznym, jego głębinami i labiryntami, które często mogą przemawiać na powierzchni, stając się dla człowieka źródłem nieszczęść lub czynnikiem sukcesu. Tegoroczny konkurs był nieoczekiwany dla członków jury: do ostatniej chwili nie wiedzieliśmy, jak Przypadek i Los rozdzielą miejsca. Zatem trójka zwyciężczyń: Kecmur Olga Wasyliwna — nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Kałuskiego Zespołu Szkolno-Wychowawczego „Szkoła ogólnokształcąca I—III stopnia nr 10 — liceum” Rady Miejskiej w Kałuszu obwodu iwanofrankiwskiego — zwyciężczyni Konkursu; Prystaj Ludmyła Josypiwna — nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Liceum w Kamieńcu Podolskim obwodu chmielnickiego — laureatka Konkursu; Ostrowska Kateryna Mykołajiwna — nauczycielka języka ukraińskiego i literatury Rówieńskiego Gimnazjum Humanistycznego Rady Miejskiej w Równem — laureatka Konkursu. Wszystkie zwyciężczynie są różne. Tak, Kateryna Mykołajiwna zademonstrowała sprawność metodyczną, ale w przyszłości trzeba jeszcze pracować nad dynamiką lekcji, nad odkrywaniem własnej emocjonalności, która powinna pomagać inspirować. Jednak moi koledzy są zgodni co do tego, że tegoroczny konkurs jest inny niż ten z 2015 roku. I jest to naturalne, bo nie można wejść dwa razy do tej samej rzeki. Szczerze dziękuję wszystkim kolegom z zespołu jury (J. Harasymowi, O. Kiweżdij, O. Prychodźko, L. Kotkowej, O. Ratuszniakowi, S. Dmytrijewowi, A. Nowyckiej, T. Kondesiuk) za inspirującą pracę i chwile radości serca. Chcę podziękować Olenie Artemenko z Instytutu Modernizacji Treści Edukacyjnych za profesjonalną pomoc z błyskawicznym obliczeniem i ogłoszeniem wyników w otwartej przestrzeni. I, bez wątpienia, jestem wdzięczny głównemu specjaliście MON Olenie Kotusenko za to, że energiami własnego serca pomagała przekształcić ten konkurs nie w rywalizację, a w wymianę doświadczeń, w lekcję, na końcu której wszyscy mieliśmy możliwość poczuć Szczęście. Jak u Olesia Honczara w noweli „Za chwilę szczęścia” lub w dramatycznym etiudzie „W drodze do Bajki” Ołeksandra Olesia. A czyż nie na tym polega powołanie nauczyciela: dawać dzieciom możliwość spotkania się z cudem, przeżycia chwil prawdziwej radości i rozumienia, że szkoła to projekt życia, jego swoista miniaturowa projekcja. I właśnie dlatego ważne jest nauczyć się uczyć, aby skutecznie poruszać się przez to życie i być szczęśliwym. Komentuje Olesia Kiweżdij (miasto Chust), zastępczyni przewodniczącego jury konkursu: „W epoce przeformatowania edukacji — od szkoły wiedzy do szkoły umiejętności, do szkoły DLA dziecka — często słyszymy, że współczesny pedagog powinien być tutorem, facylitatorem, mentorem. Jednocześnie nauczyciel musi starannie budować każdą lekcję, a plan-konspekt jest jednym z etapów jego przygotowania. Mapa mentalna może znacząco zaoszczędzić czas przygotowania do lekcji. Jej przewaga nad tradycyjnym planem-konspektem tkwi w wizualizacji nie tylko przebiegu lekcji, ale linii przekrojowych i kluczowych kompetencji, zapisanych w programie nauczania języka ukraińskiego. Zatrzymam się na jednym wyzwaniu, które zostało zaproponowane w tym roku. Stworzenie mapy mentalnej — pierwszy etap konkursu „Nauczyciel roku—2018”. Mapa — schemat lekcji, z którym nauczyciel idzie do dzieci. Bardzo miło, że wszystkie mapy mentalne, stworzone przez uczestniczki, są dobrze przemyślane, odpowiadały cechom wiekowym uczniów (co jest chyba najważniejsze) i były „przywiązane do życia”. Na przykład, w jednej mapie proponowano nawet tekst, jak pięcioklasistom korzystać z pralki. Jednocześnie są pewne niedociągnięcia. Niestety, uczestniczki starały się zaimponować jury nie tyle treścią, co formą. Zgodźcie się, mało prawdopodobne, by ktoś z kolegów rysował pniaki, wazony, wycinał motyle czy litery do konspektu. Niektórzy koledzy zignorowali linie przekrojowe i kluczowe kompetencje, szczegółowo opisane w programie nauczania. Przedmowa do programu nauczania —
to „ściąga” do stworzenia mapy myśli. Aby stworzyć mapę, trzeba wybierać ważną informację z programu nauczania (nauczyciele codziennie z nią pracują i znają ją a priori): 1) czynnik wiedzy: uczeń wie, czego uczy się na ortografii; rozumie i wyjaśnia relacje między dźwiękami a literami; zapisuje poprawnie słowa z poznanymi zasadami ortograficznymi; uzasadnia pisownię słów odpowiednimi zasadami ortograficznymi itp.; 2) czynnik działania: rozróżnia w słowach spółgłoski twarde i miękkie, dźwięczne i bezdźwięczne, wyjaśnia znaczenie dźwiękowe liter ja, ju, je, ji itp.; 3) czynnik wartości: uświadamia sobie piękno, estetyczną doskonałość języka ukraińskiego, wykazuje otwartość na poznawanie różnych kultur poprzez języki. Te kryteria to podstawa mapy, przekazujemy je schematycznie poprzez przebieg lekcji (nawiasem mówiąc, nauczyciele dobrze poradzili sobie z tym etapem pracy). Następny krok — śledzimy kształtowanie kluczowych kompetencji. W programie dla każdej kompetencji, oprócz umiejętności i postaw, zapisano zasoby edukacyjne — JAK osiągnąć umiejętności i postawy. Na przykład kompetencja matematyczna kształtuje się również poprzez pracę z tekstem zawierającym rozważania. Dobrze dobrany tekst (na przykład o umiejętności dysponowania kieszonkowym — według uznania nauczyciela) — to realizacja przedsiębiorczości, edukacji finansowej. Wielu kolegów poszło inną drogą: jeśli nawet zaznaczali linie przekrojowe czy kompetencje, to nie wypełniali ich rodzajem pracy. Na przykład — etap lekcji „Praca z tekstem. Kompetencja informacyjno-cyfrowa”. Tutaj stosownie byłoby podać tytuł tekstu, stronę w podręczniku (w końcu na lekcji nie ma czasu szukać potrzebnego tekstu). Te uwagi dotyczą również linii przekrojowych. Ogólnie mapy miały prezentowalny wygląd, chociaż nie wyróżniły się innowacyjnością i realizacją przekrojowych linii tematycznych. Życzę naszym przyszłym uczestnikom konkursu i zwycięzcom/zwyciężczyniom staranniejszego podejścia do przygotowań, ponownego czytania wymagań, które jury stawia przed zadaniami konkursowymi (ponieważ wymagania i kryteria zostały wysłane wcześniej). Tylko wtedy będziemy mogli zbudować Nową ukraińską szkołę jako szkołę kompetencji i wartości! A my, członkowie jury, pragnęliśmy zobaczyć nowe formy myślenia, nowe podejścia, niechby jeszcze niedoskonałe, jednak nie szablonowe. I takie prace od razu były na prowadzeniu. Już nie można kopiować, czas produkować nowe. Cieszę się z tegorocznych zwyciężczyń, zawsze jestem gotowa wesprzeć swoich kolegów, którzy pragną żyć w nowej Ukrainie — z krytycznym myśleniem i etyczną odpowiedzialnością za wszystko, co zostało zrobione”. Członkowie jury konkursu#2018 O. Kiweżdij (zastępczyni przewodniczącej), L. Kotkowa, O. Ratuszniak, O. Prychodźko
Машинний переклад
Закінчення статті ««I w śmierci z rodzimym krajem się zbratam»», с. 7
Dokończenie. Początek na str. 7. godności narodowej, patriotyzmu, ale także dlatego, że w śmierci obrócił się w życie i w śmierci z ojczystym krajem się zbratał. Przez śmierć — afirmacja, przez śmierć — zwycięstwo, przez śmierć — życiodajna samoidentyfikacja. Najważniejsze jest to, że Wasyl Stus jest organicznie narodowym i ponadnarodowym artystą, jego twórczy zryw opiera się na konsekwentnie wyznawanych zasadach prawdy, miłości, dobra, otwartości i miłości. Odbył się aktywny dialog dwóch bliskich i drogich sercu Wasyla Stusa stron — winnickiej i donieckiej, gdyż 21 kwietnia w auli głównego gmachu (ul. Sześćsetlecia 21) Donieckiego Narodowego Uniwersytetu imienia Wasyla Stusa, studio twórcze „Alians” z Kramatorska pod kierunkiem nauczycielki Natalii Czaczanidze i wicedyrektor Natalii Maszkinej wystawiło spektakl „Ptak duszy” na podstawie utworów Wasyla Stusa. Wszyscy byli współuczestnikami pięknego widowiska: otwarcie, emocjonalnie, szczerze i przenikliwie członkowie trupy opowiadali niełatwą historię życia Wasyla Stusa. Wasyl Stus jako lingwopostać kształtował się w swoistym ludowo-mówionym żywiole przedmieść Doniecka (wówczas — Stalino), gdzie aktywnie oddziaływały dominująca ukraińska tradycja ustna i administracyjnie agresywna rosyjskojęzyczna nowacja. W tak trudnej sytuacji szczególne znaczenie miała ciągłość językowa w rodzinie, która wzmacniała ukraińskość artysty. I choć oficjalno-dowódczy model narzucał rolę językowo-społeczną, która w pełni koreluje z potrzebami formowania nowej kategorii „naród radziecki”, Wasyl Stus wybiera inność i w tej inności widzi rdzeń narodowo-językowej samoidentyfikacji. Właściwie korelowało to z funkcjonalnie obciążonym dyskursem rodzinnym, częściowo ulicznym, który nie instytucjonalizował się adekwatnie przez siłowe narzucanie innych wartości, wyznawanych przez aparat partyjno-dowódczy i administracyjno-oświatowy. Pozostałości takiego tła językowo-społecznego przedmieść można było spotkać w portrecie lingwospołecznym Doniecka jeszcze w przededniu wojny 2014 roku. Estetyka językowa Wasyla Stusa opiera się na: a) doskonałych wzorcach literacko-normatywnych, co jest odczuwalne w każdym jego utworze: Niech życie — jedno ściernisko, / lecz przejść — nie ominę. / Dociągnę do końca. Choć rękami, / choć na łokciach, pełzając — mniejsza, / duszę choć zedrę o kamień — i tak milszej nie ma / od tej utraconej i leniwej, od obojętnej, wstrętnej, od / ziemi tej, którą tylko znaczę / i którą barwi się łza (Zmierzchowe mroki opadły…); b) ludowo-pieśniarskiej, folklorystycznie autentycznej tradycji — są to zarówno zwroty typu panie-bracie (I nie strofować, panie-bracie, a trzymać się ziemi! (Wyć jak zwierzę, pić wódkę…)), jak i powtórzenia typu po latach, po wiekach, po pagórkach (Wyć jak zwierzę, pić wódkę…); c) konceptualnie uogólnionych i przekształconych obrazach ukraińskiej i światowej tradycji literackiej (Morze — / czarna grudka smutku, / dusza Mefistofelesa / w samotności (Morze — czarna grudka smutku…); Ten staw ospowaty, jesienny czarny staw, / jak antracyt widzeń i krzemień krzyku, / błyszczy oczami Lucyfera (Nad jesiennym jeziorem); d) autorskim wypełnieniu dialektalnych słów typu nenatla (Chciwość, nienasycenie (Słownik języka ukraińskiego 1974/5, s. 343)) szczególnymi intencjami łączącymi nenatla skazu: I z ordą pod dzikie wrzaski przedziurawiać się grobami, / raz goni nas nienasycenie szału po latach, po wiekach, po pagórkach! (Morze — czarna grudka smutku…); e) niespodziewanych metaforach, w których połączono wizualną i słuchową sprawczość: Ochrypłe oczy (>) zbiegły się w jedno — / powtórzenie tego czarnostawu, / z trudem wciśnięte w czaszkę (Nad jesiennym jeziorem); a słyszysz, słyszysz przeciąg w duszy; (Nad jesiennym jeziorem); mały śrucik słońca, / obcy i zabłąkany w ciele (Wydaje mi się, że żyję nie ja…) i in. Jednocześnie funkcjonalnie obciążone stają się właściwie autorskie słowa, stworzone z konceptualną wizją nie po prostu nowatorską, ale zorientowaną na nowe, przemyślane we współczesnej czasoprzestrzeni realia, wyniki, procesy: I z ordą pod dzikie wrzaski przedziurawiać się grobami, / raz goni nas nienasycenie szału po latach, po wiekach, po pagórkach! (Morze — czarna grudka smutku…) i pod. Podsumowując pracę konferencji, uczestnicy postanowili przygotować i opublikować materiały naukowe, a także: 1) uznać przeprowadzoną konferencję za ważny kamień milowy w zrozumieniu całościowego obrazu Wasyla Stusa w kontekście epoki, z podkreśleniem aktualności postaci Wasyla Stusa w ujawnianiu społeczno-politycznych, filozoficznych, moralno-etycznych, kulturologicznych aspektów ukraińskiego bytu. Włączenie poety i jego otoczenia w społeczno-polityczne konteksty epoki wymaga głębszego zrozumienia; 2) zintensyfikować pogłębianie dialogu naukowego dla zrozumienia dorobku translatorskiego poety, znaczenia artysty w światowych procesach kulturologicznych i socjopolitycznych, interpretacji jego tekstów artystycznych z zaangażowaniem aktualnych strategii interpretacyjnych i metodologicznych; 3) uznać za priorytetową kwestię zachowania i należytego uczczenia pamięci o Bohaterze Ukrainy W. Stusie — nie tylko jako symbolicznej postaci o ogólnonarodowej skali, ale także jako nie do końca odkrytego artysty wysokiego poziomu estetycznego, co wymaga szerokich badań porównawczych z zaangażowaniem dyskursów europejskich i światowych; 4) zwrócić się w imieniu uczestników VI Międzynarodowej konferencji naukowo-praktycznej „Wasyl Stus: życie, ideologia, twórczość, kontekst socjopolityczny i literacki” do Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy oraz organów zarządzania oświatą z propozycją wspierania przeprowadzania podobnych konferencji na różnych szczeblach instytucji państwowych, wspierania wydawania ich materiałów. Aktualne jest kontynuowanie tradycji przeprowadzania forów naukowo-teoretycznych z pięcioletnią częstotliwością i przeprowadzeniem następnej konferencji w 2023 roku. Anatolij ZAHNITKO
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
— to prawda. Szewczenko osiągnął bardzo wiele. Ale jedna z najważniejszych rzeczy to fakt, że własnym przykładem pokazał, iż nieśmiertelność jest możliwa... Kiedy człowiek bardzo wierzy w to, co robi, jeśli koncentruje swoją duchową energię w tym, co po nim pozostaje. Wierzę, że dopóki będzie istnieć Ukraina i będą ludzie, których tożsamość jest związana z Ukrainą — Szewczenko nie zostanie z tej tożsamości wykluczony. Władza radziecka nie zdołała wyrzucić Szewczenki z pamięci kulturowej. Próbowała go zaadaptować, zaprzęgnąć do swoich usług, przekształciła w bardzo chłodny i martwy element, ale nie zdołała się go pozbyć. Żadne ograniczenia cenzorskie nie zadziałały. Obecnie mamy kult Szewczenki. On rzeczywiście stał się kultem, w którym jest wiele pogańskiego. Jemu samemu nie spodobałoby się takie „bałwochwalstwo”, bo był od tego całkowicie daleki. Ale ten kult wyrósł naturalnie. D. Ilnycki: Szewczenko nie zniknie. Aby zrozumieć poetę, poczuć go, przejąć się nim, potrzeba, aby coś wydarzyło się między tobą a tym poetą. Żeby to działo się między nami a Szewczenką — trzeba go po prostu czytać. Był realnym człowiekiem, przy tym strasznie ciekawym. Bardzo towarzyskim, bardzo dobrym, w pewien sposób ofiarnym. Miał dobry gust estetyczny i, nawiasem mówiąc, był jednym z najbardziej intelektualnych, wykształconych ludzi swoich czasów, przynajmniej na Ukrainie. Bo te odniesienia, które są obecne w jego tekstach, świadczą o ogromnej erudycji. Szewczenko — to my. To, co jest w jego tekstach — to my, którzy byliśmy kiedyś dawno temu. Kiedy mówimy o Szewczence, mówimy o sobie. A. Sodomora: Perspektywy Szewczenki w przyszłości zależą od nas — czy zdołamy iść, czy się zatrzymamy. Człowiek jest człowiekiem, jeśli nie zapomina o swoim rozumie i sercu. „Cząstka pragnie być w całości, bo całość przywraca jej doskonałość” — mawiał da Vinci. Obecnie człowiek pragnie powrócić do tego, co Boże i będzie to robił. Najlepszym przewodnikiem dla powrotu człowieka ze świata wirtualnego do Bożego (bo Boży nas natchnie, a wirtualny wyczerpuje) jest Szewczenko. Ale czytanie Szewczenki jest złożone, wielowarstwowe, idzie w głąb i to jest niezwykle ciekawe. Czytać — to czcić, czyli szanować. Naszym największym szacunkiem dla Szewczenki nie są głośne frazy, a czytanie i czczenie go. Czytać nie rozumiejąc — to nie szanować tego, kogo czytasz. Czczenie — to rozmowa z naturą, z Bogiem — to, do czego człowiek będzie powracał. Bo jeśli nie powróci, to go po prostu nie stanie. Mamy u Szewczenki: „Ocknijcie się, bądźcie ludźmi”! Wyższego celu nie ma. Człowiek jest powołany do tego, by być Człowiekiem.
Машинний переклад
W centrum kulturalno-oświatowym im. O. Dowżenki lwowscy literaturoznawcy dyskutowali o roli Kobziarza w losach Ukrainy. O tym, jakie miejsce zajmuje Taras Szewczenko w przestrzeni artystycznej Ukrainy ogółem oraz w życiu każdego z osobna, mówili: kandydat nauk filologicznych, jeden z najwybitniejszych tłumaczy literatury antycznej Andrij Sodomora; dyrektor Lwowskiego Narodowego Muzeum Literacko-Pamięciowego Iwana Franki Bohdan Tychołoz oraz pracownik naukowy oddziału literatury ukraińskiej Instytutu Ukrainoznawstwa im. I. Krypjakewycza, muzyk Danyło Ilnycki. Moderatorem wydarzenia był dziennikarz i radiowiec Wołodymyr Biełow — to on również zadawał pytania. Taras Hryhorowycz — jako symbol narodu, symbol ruchów i osiągnięć naszego kraju. Ale kim jest Szewczenko osobiście dla Państwa, w Państwa sercach? A. Sodomora: Dla mnie Taras Szewczenko to przewodnik po przestrzeni duchowej, z którym bardzo komfortowo, pouczająco i pożytecznie jest kroczyć ścieżkami europejskiej literatury antycznej. Przecież wszędzie jest on. Bez niego te wędrówki z pewnością nie byłyby tak interesujące. B. Tychołoz: Gdybym poznał Szewczenkę w swojej radzieckiej szkole, to teraz nie siedziałbym tutaj i nie prowadził tej dyskusji. Ale dla mnie Szewczenko brzmi męskim głosem taty. Miałem nieostrożność nazwać syna Tarasem, chociaż ostrzegano mnie, że posłuszne dziecko z niego nie wyrośnie. Kiedy syn miał około sześciu lat i powiedział, że chce zobaczyć, gdzie pochowany jest Szewczenko — wsiedliśmy w samochód i pojechaliśmy wszystkimi miejscami szewczenkowskimi. Sam pochodzę z Czerkaszczyzny, a moja mama pochodzi z Kozackiego — to sąsiednia wieś z Keryliwką. Jej rodzina jest blisko spokrewniona z rodziną Fotija Krasyckiego, który jest potomkiem Szewczenki w linii siostry Kateryny. Dla mnie Kobziarz to daleki krewny. D. Ilnycki: Wiem o władzy radzieckiej i ówczesnym systemie edukacji nie osobiście, a z opowieści, więc wydaje się, że była to zniewaga wobec literatury. Choć tego, co w człowieku prawdziwe, nie udało im się wykorzenić. Szewczenko dla mnie otworzył się jednak w szkole i już tam udało mi się częściowo poznać jego artystyczne oblicze. W pewnym momencie poczułem, że Szewczenko jest prawdziwy. Być może nie od razu to zrozumiałem, nie umiałem wyjaśnić. Ale chodzi o to, że nigdy żadna próba zasłonięcia czegoś czy wstawienia w ramy nie zniszczy tego. Dla mnie Szewczenko to poeta. Wspaniały, bardzo niestandardowy, nieformalny poeta. Swego czasu mój dziadek, literaturoznawca Mykoła Ilnycki, napisał studium o wierszu u Kobziarza. Doszedł do wniosku, że ten system wierszowania nie wpisuje się w żadne znane ramy. Tak jak dla mnie Johann Sebastian Bach. On z jednej strony jest w średniowieczu czy niemieckim renesansie, a z drugiej już w muzyce romantycznej. Szewczenko tak samo pokonuje czas i przestrzeń.
Jaka powinna być droga do zrozumienia Szewczenki jako poety? Fajnego, świetnego poety. Jak do niego dotrzeć i przyprowadzić innych? A. Sodomora: Do Szewczenki można iść i dojść tylko wtedy, gdy stale, codziennie, co godzinę robi się kroki w przestrzeni duchowej. Coś przyswajać, czytać, zapoznawać się z literaturą. Tylko tak Szewczenko zaczyna brzmieć. Człowiek jest powołany, by żyć w przestrzeni duchowej i obcować z geniuszami. Przecież oni wszyscy są tu i teraz — Szewczenko, Szekspir czy inni. Musimy to zrozumieć, bo inaczej studiowanie literatury nie ma sensu. Szewczenko to hit, dynamika. Trzeba do niego iść, trzeba z nim iść i wypełniać tę duchową przestrzeń. Wtedy zaczyna on pełną piersią oddychać i otwierać się przed nami. „Kobziarz” to dzieło klasyczne, a dzieło klasyczne jest dziełem otwartym. Nie ma tam ani ścian, ani dna. Ilu czytelników, tyle żywotów książki. Dlatego jest ona ciekawa. Szewczenko jest o tym, co wieczne. Szewczenko interesował się muzyką, znał się na malarstwie i dużo czytał. Istnieje takie artystyczne trio: paleta, rylec i struna, z którego kompetentnie korzystał. Na przykład „Ryczy i jęczy Dniepr szeroki”. Dniepr to nie tylko rzeka, to On, bóg. Mężczyźni-bogowie w antycznej mitologii to byki z majestatycznymi rogami. Ten utwór nabiera polifonicznego brzmienia: zaczyna się od niezwykłego fortissimo, a potem nagle się urywa. Zaczyna się kosmiczna cisza, „…i blady księżyc w tej porze…”. Księżyc to symbol absolutnej ciszy. Szewczenko prowadzi linię poziomą — „Dniepr szeroki” i pionową — „wierzby gnie wysokie”. To zdumiewający kontrast, płótno wzbogacone myślą. B. Tychołoz: Kiedyś Dowżenko mówił, że „Kobziarza cytować trudno — to tak, jakby z ognistego pieca wyciągać węgle i przerzucać je rękami”. A ja mam takie odczucie, że trzymamy w rękach żywe serce, które pulsuje. Powiem, jak źle jest iść do Szewczenki. To postrzeganie jego dorobku poetyckiego, „Kobziarza”, jako zbioru wierszy. A ukraińska szkoła właśnie tego uczy. Kiedy tak go czytamy, wyrywając jakiś węgielek — nie czujemy tego rytmu. Samymi bramami rozumu do Szewczenki nie wejść. Dopiero potem rozum musi dołączyć do emocjonalnego odbioru. Poczułem go, gdy przeczytałem „Kobziarza” jako powieść — intelektualną, autopsychologiczną powieść. Współczesnemu pokoleniu nie jest łatwo zaczynać tę książkę. Bardzo często na „Ryczy i jęczy…” wszystko się kończy — nie wszyscy czytelnicy dożywają do „Wesoło zaśpiewajmy…”. Te teksty są wytarte od nadużywania. Trzeba pokonać szewczenkowski młodzieńczy romantyzm, przejść przez „Przyczynną”, „Katerynę”, „Najmitkę” i znaleźć się „W kazamacie”, gdzie już zaczyna coś rezonować. Potem wraz z głównym bohaterem tej „powieści” pobyć na zesłaniu. Zobaczyć, jak odbiera to, co go otacza, jakie myśli przychodzą do głowy i do serca. A potem wrócić do Petersburga i zobaczyć, jak poeta wyłamuje się z naszych stereotypowych wyobrażeń o nim, poczuć jego filozoficzną, kulturowo i intertekstualnie nasyconą poezję. Iść do Szewczenki można na różne sposoby. Niekoniecznie tylko przez „Kobziarza”. Być może komuś będzie łatwiej przez obrazy wizualne. Na przykład przez eksperymentalne rysunki Andrija Jarmolenki, gdzie Szewczenko jest Buddą, rockerem, bikerem… Nie jest tak ważne, jakimi drzwiami wejść — ważne, by trafić do tej duchowej przestrzeni. Jeśli czujesz się tam jak u siebie, to jesteś w domu, to jest twoje. Ale nie trzeba zamykać się tylko na Szewczence. Myślę, że najgorszą przysługą dla Tarasa Hryhorowycza jest myślenie, że on wszystko za nas powiedział i „Kobziarz” to nasza narodowa Biblia. Nie! To indywidualne duchowe doświadczenie poszukiwania Boga, samopoznania i poznawania świata. D. Ilnycki: Człowiek to zdumiewająca istota. Piękna, bo stworzona na obraz i podobieństwo Boże. Ale potrafi nie tylko Szewczenkę, lecz i Jezusa Chrystusa na tyle sprofanować, wprowadzić w swoje ramy, że nie zostanie nic świętego. Nie na darmo Włodko Kaufman — nasz lwowski artysta, który bardzo kocha Szewczenkę, powiedział kiedyś, że jemu jako przedstawicielowi radzieckiego Lwowa potrzeba było 30 lat po ukończeniu szkoły, by rozstać się z typowym obrazem Szewczenki z czasów radzieckich, zrestaurować siebie i dojść do niego prawdziwego, żywego. Staramy się ożywiać Szewczenkę, tworzyć z niego bliski obraz. Być może właśnie w tym dzisiaj jesteśmy przesadni. Ale to logiczne, bo zbyt mocno go wcześniej formalizowano i teraz szala wagi przechyliła się w drugą stronę. Mam nadzieję, że wkrótce się to wyrówna. Najważniejsze to widzieć w Szewczence rozmówcę, współczesnego, człowieka, którego możesz spotkać na ulicy. A. Sodomora: Zyskując, tracimy. Człowiek jest powołany, by zawsze zestawiać to, co zyskaliśmy, z tym, co straciliśmy. Straty bywają bardzo ciężkie — związane z duszą, wewnętrznym wzrokiem i słuchem duszy. Kiedyś pióro i inne rzeczy tworzyły naszą duszę, a teraz techniczne wyposażenie nas od tego oddala. Gdyby Szewczenko siedział przy komputerze, to wersów „Dumy moje, dumy moje…” nie byłoby. Uczenie się Szewczenki na pamięć jest wspaniałe, ale kryje się za tym bardzo wielkie niebezpieczeństwo. Nie można nauczyć się wiersza i stawiać uczniowi za to oceny. Ważne, by człowiek widział, o czym tam jest mowa, i czuł to. Czytając „Sad wiśniowy”, oddychać tym sadem, rozumieć, czym on jest dla Ukrainy. Poznać, czym jest drzewo, dlaczego jest wysokie — bo korzeń jest głęboki. Czym jest koło — dlaczego jest powtórzenie „koło chaty”… Bo to kosmos, dźwięk O, który łączy nas z dawnymi Hellenami. Horacy mówił, że „Grekom muza dała zaokrąglonymi mówić ustami”… to mikrokosmos, który współbrzmi z makrokosmosem. Każdy wers Szewczenki woła w daleką drogę do zrozumienia tego. Iść, iść, iść… Nie zostając na poboczu szybkiego ruchu naprzód. Dzisiaj mamy wiele wcieleń Szewczenki w pomnikach, „Kobziarz” jest w każdej chacie, w modę weszły koszulki, breloczki z Tarasem. Ale czy Szewczenko może zniknąć? B. Tychołoz: Szewczenko jednak nie jest najmartwszym z martwych. Czujemy jego obecność każdego dnia. Począwszy od wizerunku na ukraińskiej walucie, poprzez nazwy ulic, miejscowości, a skończywszy na koszulkach czy nakładkach na awatary. Kiedy w 2014 roku obraz Szewczenki pojawił się na Majdanie i mieliśmy go wśród ikon rewolucji, nagle bardzo świeżo przemówił głosem Serhija Nihojana. Te wersy z „Kaukazu” zabrzmiały tak, jak nie brzmiały w żadnej szkole, w żadnym teatrze… To świadectwo tego, że jest w tym energia, która zdołała pokonać czas. I to nie hiperbo- Zapisała Iwanna PODOLSKA, m. Lwów, Muzeum Narodowe Tarasa Szewczenki Andrij Sodomora Bohdan Tychołoz Danyło Ilnycki
Машинний переклад
Zakończenie. Początek w nr 17, 18 z 2018 r.
Klimat duchowy w Obozowej Ukrainie tworzyła inteligencja — artyści, pisarze, naukowcy, dziennikarze, księża, działacze społeczni. W obozach DP oraz w prywatnych mieszkaniach przebywało niemało ukraińskich pisarzy o znanych nazwiskach, autorów wybitnych dzieł w dziedzinach poezji, prozy, dramaturgii, krytyki literackiej oraz literaturoznawstwa. Oto daleka od kompletności lista pisarzy, którzy przebywali w różnych obozach, sporządzona przez Ułasa Samczuka. Wiele z tych nazwisk na zawsze zostało wyrytych w historii literatury ukraińskiej: Marko Antonowycz, Ołes Babij, Iwan Bahrianyj, Wasyl Barka, Łeonid Biłećkyj, Ołeksa Weretenczenko, Anatol Hak, Andrij Harasewycz, Swiatosław Hordynskyj, Katria Hrynewyczewa, Ostap Hrycaj, Dokija Humenna, Wołodymyr Derżawyn, Wiktor Domontowycz (Petrow), Fedir Dudko, Rostysław Jendyk, Hałyna Żurba, Neofit Kybaluk, Jurij Kłen, Łudmyła Kowałenko-Iwczenko, Awenir Kołomyjeć, Jurij Kosacz, Ihor Kostećkyj, Bohdan Krawciw, Roman Kupczynskyj, Jurij Ławrynenko (Dywnycz), Hałyna Łaszczenko, Ołeh Łaszczenko, Wasyl Łewyćkyj (Sofroniw), Wadym Łesycz, Łeonid Łyman, Natała Ływyćka-Chołodna, Łuka Łuciw, Oksana Łaturyńska, Iwan Majstrenko, Małaniuk Jewhen, Iwan Manyło, Fotij Mełeszko, Łeonid Mosendz, Mychajło Muchyn, Borys Ołeksandriw, Wasyl Onufrijenko, Mychajło Orest (Zerow), Todos Osmaczka, Ostap Pawliw, Sofija Parfanowycz, Wołodymyr Perśkyj (Mijakowśkyj), Pawło Petryna, Borys Podolak (Hryhorij Kostiuk), Łeonid Połtawa, Stepan Ryndyk, Wołodymyr Rusałśkyj, Ułas Samczuk, Ołeksej Saciuk, Mychajło Sytnyk, Jar Sławutycz, Ołes Smotrycz, Mykoła Stepanenko, Jurij Stefanyk, Ołeksa Stefanowycz, Panas Fedenko, Wasyl Czapłenko, Hanna Czeriń, Wołodymyr Szajan, Jurij Szewełow (Szerech), Mykoła Szlemkewycz, Nykyfor Szczerbyna… A poniżej, po raz pierwszy sporządzona przez autora tego eseju-kolażu, lista artystów — malarzy, grafików, rzeźbiarzy, architektów, którzy podobnie jak pisarze, przebywając w obozach i prywatnych mieszkaniach w zachodnich Niemczech i Austrii, wzbogacili skarbiec sztuki ukraińskiej wybitnymi dziełami. W ośrodkach życia artystycznego — Monachium, Getyndze, Mittenwaldzie, Berchtesgaden, Ratyzbonie, Neubauern i innych miastach, w obozach i prywatnych mieszkaniach mieszkali i tworzyli: Mykoła Azowśkyj, Mykoła Anastazijewśkyj, Petro Andrusiw, Mykoła Antochij, Serhij Babuł, Wołodymyr Balas, Nadija Biłećka, Myron Biłynśkyj, Jewhen Błakytnyj (Nakonecznyj), Seweryn Boraczok, Ołeksa Buławyćkyj, Kostiantyn Bułdyn, Mykoła Butowycz, Julian Wołaniuk, Marija Harasowśka-Daczyszyn, Jakiw Hnizdowśkyj, Swiatosław Hordynśkyj, Damjan Horniatkewycz, Mychajło Hocij, Mychajło Dzyndra, Mychajło Dmytrenko, Andrij Dobrianśkyj, Olha Kozakewycz-Diadyniuk, Fedir Jemeć, Mykoła Żewaho, Petro Kapszuczenko, Iwan Kejwan, Wołodymyr Kywełuk, Mychajło Kmit, genialny karykaturzysta, humorysta i satyryk Edward Kozak (Eko), Renata Kram, Wasyl Kryczewśkyj-młodszy, Wasyl Kryczewśkyj-starszy, Hryhorij Kruk, Lubomyr Kuźma, Jurij Kulczyćkyj, Kurach Iwan, Wołodymyr Łasowśkyj, Myron Łewyćkyj, Serhij Łytwynenko, Jewsewij Łypećkyj, Zoja Łisowśka, Stepan Łucyk, Hałyna Mazepa, Antin Maliuca, Wasyl Masiutyn, Petro Mehyk, Mychajło Mychałewycz, Mychajło Moroz, Łudmyła Morozowa, Mossora Lubodar, Mykoła (Bohdan) Muchyn, Mykoła Nedilko, Iwanna Nyżnyk-Wynnykiw, Mychajło Osinczuk, Antin Pawłos, Hryhorij Paziuk, Łeonid Papara, Wasyl Perebyjnis, Łeonid Perfećkyj, Ołeksa Powstenko, Dmytro Potoroka, Myrosław Radysz, Wołodymyr Siczynśkyj, Jurij Sołowij, Mykoła Stańko, Bohdan Stebelśkyj, Mychajłyna Stefanowycz-Olśanśka, Osyp Tanasewycz, Łeontij Tymoszenko, Kłym Trochymenko, Bohdan Fidyk, Petro Chołodnyj, Mychajło Czereszniowśkyj, Mykoła Szramczenko, Iryna Szuchewycz, Teodor Juźkiw. Przytaczam tę listę nazwisk działaczy kultury, aby pokazać, jak ogromna energia duchowa była skoncentrowana w Obozowej Ukrainie. W przytoczonych listach wysokiego poziomu wielu talentów mogłyby pozazdrościć nawet dzisiejsze Narodowe Związki Pisarzy i Artystów. Dlatego sprawiedliwie będzie nazywać Obozową Ukrainę wolnym duchowym wyrazicielem całej ówczesnej zniewolonej przez komunistów Wielkiej Ukrainy. Większość wymienionych nazwisk pisarzy i artystów będzie w dalszej części tej książki wielokrotnie wspominana. W pierwszych powojennych miesiącach dla pisarzy i artystów na emigracji nie było warunków do normalnej pracy twórczej. Ułas Samczuk narzekał: „Ani stołu, ani krzesła, ani papieru, ani słownika, ani informatora, ani biblioteki, ani archiwum, ani redaktora, ani wydawcy, ani nawet korektora”. Warunki stworzono później, a stworzyli je sami obozowicze. Lecz nawet ciężkie warunki bytowe w pierwszych miesiącach pobytu w obozach DP nie zatrzymały biegu życia: „W obozach, w dawnych koszarach wojskowych, w pomieszczeniach przepełnionych ludźmi, jak w beczce ze śledziami, gdzie pokoje były przedzielone kocami i płótnami, a często także na strychach, w stajniach i w piwnicach, nie mając potrzebnych materiałów, nasi głodni i zmarznięci artyści pracowali twórczo, aby pokazać swoje osiągnięcia publiczności i przekonać obcych, że nie jesteśmy jakimiś »niemieckimi kolaborantami«, a przedstawicielami narodu ze starą kulturą, który pragnie twórczego wyrazu, a zwłaszcza swojego niepodległego państwa”13. Pomimo ciężkich warunków życia, w największych ukraińskich osiedlach DP już od stycznia 1946 r. jedna po drugiej otwierają się wystawy dzieł sztuki ukraińskiej, często razem z dziełami artystów innych narodowości”14. W obozach przebywało niemało wybitnych osobistości ukraińskiego życia politycznego, kulturalnego, religijnego, literackiego i artystycznego, jak Borys Martos — wybitny ukraiński działacz społeczny i polityczny, przewodniczący Rady Ministrów Dyrektoriatu URL; Dmytro Doroszenko — historyk, publicysta, działacz społeczny i polityczny, w 1918 r. minister spraw zagranicznych Państwa Ukraińskiego; Wołodymyr Doroszenko — wybitny bibliograf, literaturoznawca, działacz społeczny i polityczny; Natalia Połońska — historyk i archeolog; Taras Boroweć (Bulba) — organizator Ukraińskiej Powstańczej Armii „Poleska Sicz” oraz wielu innych. O wielu z nich wspomina w swoim dzienniku Ułas Samczuk, któremu przyszło przebywać w wielu obozach i poznać wyraziste indywidualności, które tam przebywały. „Wśród innych gości naszego obozu widzę starego, jeszcze z czasów Kijowa, znajomego artystę-malarza Wasyla Wasylio wycza Kryczewskiego, także z Mannheim, który, zdaje się, miałby ochotę umieścić się gdzieś tutaj obok nas. Ale tutaj wszystkie kąty są zajęte. I nie ma rady”. „Zagościł do nas nasz stary rówieński przyjaciel, rzeczowy, aktywny niegdyś przewodniczący »Proświty« w Równem i trochę pisarz, Neofit Kybaluk, teraz mieszkaniec obozu Augsburg. On również nie miałby nic przeciwko temu, by przenieść się tutaj do nas. To samo, co z Kryczewskim. Wybaczcie. Zajęte. Zresztą w obozie Augsburg również nie jest najgorzej. Tam skoncentrowanych jest wielu ludzi kultury, polityki, działalności społecznej”15. Wśród barwnych postaci jest Hryhorij Kostiuk — „wieloletni zesłaniec podbiegunowej Workuty, według słów U. Samczuka, »ucieleśnienie losu ukraińskiego człowieka naszego bezsensownego czasu«; poetka Natalia Ływyćka-Chołodna; jej mąż, »przesławny syn przesławnego ojca« Petro Petrowycz Chołodnyj”. To tylko wybrane osobistości, a w rozrzuconych po całych zachodnich Niemczech obozach jest ich niemało. Wszyscy oni rozwiną swoje możliwości twórcze w ciągu czterech lat wysokiego uniesienia duchowego w obozach, zwłaszcza w amerykańskiej strefie okupacyjnej Niemiec. Wśród obozowiczów zdarzało się niemało dziwaków. Jeden z nich — malarz Mykoła Łepecha „postanowił zadziwić wszystkich tym, że całą swoją komórkę, łącznie z sufitem, wymalował na krwistoczerwono, dodał do tego jeszcze czerwoną żarówkę i wyszło piekło, w którym ten artysta wygląda jak Mefisto mirhorodzkiego kroju… Były połtawski ziemianin, któremu udało się przejść przez ucho igielne stalinowskich wiwisekcji, przejść wszystkie męki imperium Sowdepów, od Dniepru do Kamczatki i wszystkie instancje piekła od CzeKa do NKWD, dojść aż tutaj i oto coś takiego wymyślić (…). Rozmachany styl, barwny język, krwawy pokój i wychodzi pracownia, gdzie te kolory ognia i krwi wylewają się w wyraz epoki na pamiątkę potomnym”16. Pisarze często jeździli do innych obozów na zebrania, zjazdy, konferencje, w celu wygłoszenia referatów lub po prostu, by spotkać się ze znajomymi, wspólnie świętować Boże Narodzenie, Wielkanoc, wziąć udział w uroczystościach z okazji rocznic wybitnych działaczy kulturalnych i politycznych. Miejscem takich wydarzeń najczęściej były obozy w amerykańskiej strefie okupacyjnej — Aschaffenburg, Ulm i inne. Z obozu do obozu docierano dobrze zorganizowaną siecią pociągów. Z referatem »Wielka literatura« U. Samczuk występował w obozach Nowy Ulm, Augsburg, Karlsfeld, Offenbach…”17. Ułas Samczuk może być przykładem wnikliwego stosunku do wszystkiego, co działo się w obozach. Jako analityk podchodził on również do książek, które trafiały w jego ręce. Czytając „Biblię”, pisarz zrobił wypis: „I rzekł Pan do mnie: patrz! Zacząłem wydawać ci Sihona i ziemię jego; zacznij zajmować, aby jego ziemia była twoją. I w tym czasie zniewoliliśmy wszystkie miasta jego i skazaliśmy wszystkich ludzi — mężczyzn, i niewiasty, i dzieci: nie daliśmy nikomu uciec. Wzięliśmy dla siebie tylko bydło jako łup i łup, co po miastach, które zniewoliliśmy… I oddał Pan, Bóg nasz, w ręce nasze tak samo i Oga, króla Baszanu, i cały lud jego, i pobiliśmy go, dopóki nikt z nich nie pozostał”. Do tego cytatu pisarz dał taki komentarz: „To bowiem mówi Mojżesz, wykonawca woli Bożej, w swoich księgach Genesis i można myśleć, że Hitler naszych czasów był tylko posłusznym wykonawcą woli Boga Mojżesza i jego potomków. Tylko Hitler, widać, trafił nie w te drzwi”18.
13 Kejwan I. Ukraińscy artyści poza Ojczyzną//Edmonton—Montreal: Clio Editions, 1996. — S. 6. 14 Kejwan I. Ukraińscy artyści poza Ojczyzną//Edmonton-Montreal: Clio Editions, 1996. — S. 6. 15 Samczuk U. Planeta Di-Pi. — Winnipeg: Wydawnictwo Towarzystwa “Wołyń”, 1979. — S. 16. 16 Samczuk U. Planeta Di-Pi. — Winnipeg: Wydawnictwo Towarzystwa “Wołyń”, 1979. — S. 40—41. 17 Tamże. — S. 6. 18 Tamże. — S. 18. Przedszkole obozu w Ratyzbonie w dniu święta Tarasa Szewczenki Chór “Ukraina” (część męska) pod kierownictwem prof. Nestora Horodowenki podczas występu w Ratyzbonie. 1946 r. Odciski pieczęci ukraińskich instytucji i organizacji w Ratyzbonie
Машинний переклад
Do grona prawdziwych nauczycieli należy nauczycielka literatury zagranicznej NWK „Wełyko-Birkiwska szkoła ogólnokształcąca I–III stopnia – gimnazjum im. S. Balaja”, nauczycielka najwyższej kategorii, nauczyciel-metodyk Marija Jewhenijiwna Zamojska, która 6 maja obchodziła swój jubileusz. Prawie 50 lat uczy i wychowuje uczniów, oddaje im energię swojego serca i ciepło duszy.
W różnych latach, w niespokojnym czasie, Wy uczyliście nas, a Wy nas kochaliście. Kłaniamy się nisko do ziemi, Statecznych, dobrych, mądrych nauczycieli! Marija Jewhenijiwna urodziła się 6 maja 1948 roku we wsi Smolanka w rejonie tarnopolskim. Rodzice, Jewhen i Bronisława, pracowali w kołchozie i wychowywali razem z Marią dwóch jej młodszych braci – Mychajła i Eduarda. Średnie wykształcenie zdobyła w szkole w Bawiworze. Potem nastąpiły studia na Uniwersytecie Czerniowieckim na wydziale filologicznym. 12 lat nauczała w szkole I–II stopnia w Skomorochowie, rok – w szkole w Towstołuhu, a już prawie 34 lata pracuje w szkole w Wełyko-Birkiwie. Wspólnie z mężem Rodionem wychowała córki Irynę i Roksolanę, opiekuje się wnukami Wołodią i Witalijem, za co
M. J. Zamojska (siedzi po prawej) w kręgu prosvityan cieszy się od nich oraz od zięcia Wołodymyra należnym szacunkiem i poważaniem. Obie córki kontynuują dynastię nauczycielską, pracują na niwie pedagogicznej. Przez cały okres pracy nauczycielskiej uczyła i wychowywała ponad 1000 uczniów, była wychowawczynią sześciu roczników uczniów. Maria Jewhenijiwna jest prawdziwą mistrzynią pracy pedagogicznej, kocha uczniów jak rodzone dzieci, stara się przekazać wiedzę każdemu uczniowi, odpowiedzialnie podchodzi do wykonywania obowiązków służbowych i zadań społecznych. Koleżanki i koledzy wysoko cenią jej mistrzostwo pedagogiczne i nazywają Marię Jewhenijiwnę nauczycielką-aktorką, nauczycielką-liryczką, nauczycielką-romantyczką i nauczycielką-filozofką. Zasłużony szacunek ma Maria Jewhenijiwna także od uczniów i ich rodziców. Jej absolwenci zawsze zapraszają ją na spotkania, składają życzenia z okazji Dnia Nauczyciela i urodzin ze wszystkich zakątków świata. Maria Jewhenijiwna aktywnie uczestniczy w posiedzeniach zespołów metodycznych, prowadzi pokazowe lekcje i zajęcia wychowawcze, dzieli się doświadczeniem pedagogicznym z młodymi koleżankami i kolegami, ma dyplomy i podziękowania, aktywnie uczestniczy w życiu społecznym. Jako członkini zarządu Tarnopolskiego Rejonowego Oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki, była wśród tych, którzy czczą Bohaterów Niebiańskiej Sotni, pracowników medycznych, którzy udzielali pomocy rannym na Majdanie w Kijowie w czasie Rewolucji Godności oraz żołnierzom ATO na wschodzie kraju, uczestniczy w wydarzeniach Towarzystwa „Proświta”. Tak więc witamy naszą szanowną Marię Jewhenijiwnę z jubileuszem, życzymy mocnego zdrowia, szczęścia, szacunku od bliskich, przyjaciół, sukcesów w pracy i długich lat życia. Z poważaniem bracia-prosvityanie: K. JAREMA, E. MOCZEWUS, L. WASUŚ, A. SAWKA, M. ROMANIUK, O. TREHUB, S. HERŻAN, S. ŁAPSZYŃSKA
Takie kobiety z powodu tragicznych okoliczności historycznych nie stały się matkami fizycznymi; ich młodość i zdrowie pozostały w sowieckich łagrach GUŁAG-u i na zesłaniu specjalnym. One, pełne miłości do ukraińskiego ludu, poświęcały swoje osobiste szczęście, ryzykowały życiem, wszystkie czyny i myśli podporządkowały wszechpochłaniającej miłości do Ukrainy. Takie kobiety nazywamy Duchowymi Matkami ukraińskości i z czcią chylimy przed nimi głowy w Dniu Matki. Dążymy do zachowania i kontynuowania tradycji ukraińskiego szczerego, czynnego patriotyzmu.
Tak więc w tym wiosennym czasie Lwowska Liga Ukraińskich Kobiet życzy, aby w społecznym myśleniu rozpoczęła się wiosna, aby we wszystkich obudziło się zrozumienie wybitnej roli Matki w rozwoju społecznym. Niech nastanie wiosna dla Ukraińskiej Matki, niech potencjał życiodajny, dany Matce przez samego Pana Boga, ożyje i rozkwitnie ku dobru Ukrainy!
W imieniu Lwowskiej Ligi Ukraińskich Kobiet przewodnicząca LMO VLUŻ Lidija KUPCZYK
Машинний переклад
Połtawski Oddział Obwodowy Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” oraz Obwodowa Naukowa Biblioteka Uniwersalna im. I. P. Kotlarewskiego zaprezentowali mieszkańcom Połtawy film dokumentalny „Wezwał nas głos Pański” o artyście światowego formatu Nilu Chasewyczu. Na zaproszenie „Proświty” do Połtawy przybył Mychajło Tkaczuk — reżyser filmów dokumentalnych, dokumentalista, laureat Nagrody im. Tarasa Szewczenki oraz Nagrody im. Wasyla Stusa. Opowiedział on o historii powstania filmu. „Zwyciężyć albo nie być” — tak brzmiał pierwszy tytuł, ale przy tłumaczeniu na angielski pojawił się problem. W filmie brzmią słowa pieśni UPA, dlatego cytat z niej uczyniono właśnie tytułem. Reżyser zbierał dane o głównym artyście UPA od sąsiadów, świadków i przyjaciół z dzieciństwa. Film nie posiada scenariusza — to wspomnienia świadków tamtych wydarzeń, spotkanie w święto Pokrowy w 1992 roku żołnierzy UPA z całego świata, rozmowa z historykiem sztuki o wyjątkowym talencie Chasewycza. Przecież jako artysta wykazał się on w najróżniejszych kierunkach — malarstwie, gobelinie, grafice, był niedoścignionym mistrzem ekslibrisu. A dzięki jego rysunkom o UPA dowiedziano się na świecie. Wiodącą linią filmu stała się procesja krzyżowa na miejsce zniszczenia Nila Chasewycza i ustawienie tam drewnianego krzyża. „Przez długi czas nie wiedziałem, czym jest UPA. Potem po trochu zacząłem wchodzić w temat i dziwiłem się: co to jest — armia wieśniaków, armia bez państwa? I dopiero kiedy poznałem Jewhena Swerstjuka, on odkrył przede mną, że byli tam bardzo ciekawi ludzie. Tak dowiedziałem się o Nilu Chasewyczu. Kiedyś kręciłem film w Łucku na Wołyniu i zaprosiło mnie nowo powstałe SBU (był rok 1992). Pokazano mi rysunki Chasewycza i mówią: „Wiecie, u nas chcą je wyrzucić”. A ja im odpowiadam: „Chłopaki, przecież one są bezcenne! Zrobię o tym film!”. 25 lat temu nasza ekipa filmowa odwiedziła wsie, w których żył i zajmował się malarstwem Nil Chasewycz. Byliśmy też na miejscu bunkra UPA, który otoczyła grupa NKWD i obrzuciła granatami, a na kilka minut przed tym artysta i jego współtowarzysze zaśpiewali hymn „Jeszcze nie umarła Ukraina” i zastrzelili się. Dom i kryjówkę starannie zniszczyli radzieccy kaci, a ciała żołnierzy UPA spalano lub wrzucano do rzeki, żeby nie było grobów, na które mogliby przychodzić krewni — przekazał Tkaczuk. — Widzowie zobaczą wersję, która została stworzona w 2014 roku. Przecież Służba Bezpieczeństwa przekazała mi materiały, które w tamtych czasach, kiedy kręciłem, były niedostępne. W szczególności nie mieliśmy fotografii poległych Chasewycza i jego chłopaków. Także SBU znalazło rysunki Chasewycza, które w czasie, gdy kręciliśmy, były nieznane”. Film jest poświęcony bohaterom Niebiańskiej Sotni, ponieważ, zdaniem autora, demonstruje to ciągłość walki o niepodległość. „Celem pokazu jest odnowienie pamięci historycznej, ponieważ UPA to unikalne, rzadkie zjawisko. Ten materiał daje możliwość przykładu, jak należy szukać tej jedności władzy i narodu. W historii Ukrainy, moim zdaniem, były dwa momenty, kiedy jedność narodu i władzy osiągała 100% — to czasy Chmielnickiego i walka UPA. To rodziło niebywały heroizm. Postać Nila Chasewycza poraża potęgą i widzimy paralele podczas obecnej wojny moskiewsko-ukraińskiej. Ukraińcy muszą stale bronić prawa do życia, swojej ziemi i swojego języka. Człowiek, który od 14 roku życia był bez nogi, ale zdołał wykształcić się w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie, miał wystawy w Waszyngtonie, Paryżu i Londynie, ale poszedł bronić przed okupantami ojczystej ziemi i zginął w bunkrze w 1952 roku. Wystawy były na całym świecie. Nie, poszedł do UPA i tam swoim rylcem i pędzlem walczył. Taki wyczyn godny jest szacunku i pamięci pokoleń” — skomentował połtawskim dziennikarzom inicjator pokazu, przewodniczący PO OOU „Proświta” Mykoła Kulczynski. Na pokaz 45-minutowego filmu przyszło wielu młodych ludzi — licealiści z połtawskich szkół, studenci historii. „Cieszę się, że przyszła młodzież. Oni przecież bardzo różnią się od tych, którzy są starsi o pięć lat. To już dzieci prawdziwej Ukrainy” — powiedział Mykoła Kulczynski. Pracownicy wydziału socjokulturowego biblioteki przygotowali stoisko z publikacjami prasowymi i czasopiśmienniczymi o Nilu Chasewyczu. Wydarzenie odwiedzili przedstawiciele „Bractwa Wołyńskiego” w Połtawie, a także gość z Odessy, były więzień polityczny, językoznawca, pisarz Ołeksa Riznykiw. Jemu, autorowi filmu Mychajłowi Tkaczukowi oraz Mykole Kulczynskiemu wręczono listy pochwalne od Obwodowej Administracji Państwowej za znaczący wkład w sprawę odrodzenia narodowego. Centrum Prasowe PO OOU „Proświta” na podstawie materiałów ze źródeł internetowych. We wspólnocie Słowa i ducha, w pracy Będziemy niezłomni dla wszystkich wrogów. Lecz musimy jeszcze mocniej i mężniej się starać, Jak sumienie nas wzywa, jak Bóg nam nakazał. Dzwoni nasza radość po całym świecie, Wysoko wznosi się śpiew z piersi, Bo my, co natchnieni „Słowem Proświty”, Obchodzimy wspólny dla wszystkich jubileusz. Lewko WOŁOWEC, wieś Kołodencie na Lwowszczyźnie, marzec 2018 r.
Машинний переклад
W maju, kiedy przyroda kwitnie, dodaje nowych sił i rozwesela serca, kiedy naród ukraiński codziennymi modlitwami czci Boską Matkę, którą uważa za swoją niebiańską opiekunkę, mamy piękne święto — Dzień Matki, naszej ziemskiej życiodawczyni i opiekunki. Dlatego z okazji tego znaczącego święta Lwowska Liga Ukraińskich Kobiet życzy wszystkim, by wszędzie rozbrzmiewały radosne i szczere słowa miłości i wdzięczności dla najdroższej osoby, której zawdzięczamy swoje życie. By serca wszystkich szeroko otworzyły się dla matek, by razem z kwiatami, wierszami, pieśniami wylała się fala miłości i wdzięczności.
Matka — to najwyższy tytuł i najważniejsze stanowisko. Bo to ona tworzy życie, to ona w poświęceniu odda swojemu dziecku wszystko, nie szczędząc ani sił, ani zdrowia. Dlatego w Święto Matki życzymy matkom mocnego zdrowia, szczerej wdzięczności i miłości od swoich dzieci. A także godnego szacunku matek przez państwo i społeczeństwo. Właśnie od matki najbardziej zależy, jakim człowiekiem wyrośnie dziecko, jakie społeczeństwo ono stworzy. W Dniu Matki musimy czcić nie tylko tych, którzy dali nam życie, ale także tych, którzy swoją miłością, troską nas ogrzewają, którzy uzupełniają lub zastępują matczyne starania o nas. Niesiemy naszą miłość do babć, do naszych opiekunów adopcyjnych, do niań, wychowawców, nauczycieli, mentorów — do wszystkich, którzy promieniują z własnych serc matczyną miłością! Niech z miłości i szacunku do nich wyrasta miłość do ziemi ojczystej, do Ojczyzny. W Dniu Matki musimy też przypomnieć sobie o tych kobietach, które poświęciły swoje życie całkowicie pochłaniającej miłości do Ojczyzny, które niewyczerpany zapas matczynej miłości oddały ziemi ojczystej i ojczystemu narodowi.
Машинний переклад
Nam „Słowo Proświty”, jak słoneczko, świeci i wszystkich ogrzewa z niebios wysokości.
Po wiośnie pojawia się lato.
Ze „Słowem” nam oddychać, żyć i rosnąć.
Ono zaś jest melodyjne i pachnie miodem.
A w cel trafia jak ostra strzała.
Ze słów powstała nasza dźwięczna mowa —
opoka narodu, jedność i ład.
Do wezwania Słowa jesteśmy gotowi iść.
Na drodze nie zatrzyma nas gęsty mrok.
Wiemy, że pierwszym było Słowo Boże,
i ono prowadzi nas, jak latarnia, do celu.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
strefie ATO. Napisała też w tym czasie sztukę, której wystawienie przygotowuje Tamara Trunowa. Ważna jest dla mnie również sztuka „Sasza, wynieś śmieci”, ma ona dobrą historię sceniczną zarówno w Ukrainie, jak i za granicą. Często reżyserzy biorą twoją sztukę i przerabiają ją na swój gust, nie pytając autora. Mnie się to nie podoba. Jeśli szanuję reżysera i ufam mu, to mogę bardzo wiele przerabiać w swoich utworach. I to jest normalne, ponieważ trzeba czuć specyfikę teatru i miasta, w którym będzie odbywać się spektakl. Ale jest niekulturalnie, gdy reżyserzy robią to samodzielnie. O głównym bohaterze warto wiedzieć więcej już wtedy, gdy zaczynasz pisać sztukę. Ale nie trzeba wymyślać go w 100% od samego początku. To będzie przeszkadzać. Trzeba zostawić powietrze, wolność, możliwość zmiany. Musi pozostać jakaś zagadka”. Spotkanie z Natalką Worożbyt odbyło się w ramach festiwalu „Nowa sztuka”. Oprócz tego w programie festiwalu odbyły się: spotkanie z kierownikiem literackim Białoruskiego Akademickiego Teatru Młodego Widza Żanną Łaszkewycz; czytania reżyserskie sztuk „Liryczne dialogi z windą” Elli Leus (m. Odessa) i „Wilki-łabędzie” Mychajła Biłana (m. Symferopol), które były uczestnikami „Koronacji słowa — 2016”; prezentacje błyskawiczne oraz konkursy literackie. przedstawić właśnie kwiaty i pokazać, jak ważny jest związek człowieka z naturą. „Wiosenne motywy wystawy współbrzmią z obecną słoneczną, kwitnącą porą. Każda praca Nadiji Pyłypenko demonstruje jej twórczą indywidualność, wszystkie zaprezentowane płótna są niepowtarzalne. Ta wystawa skłania do kochania życia we wszystkich jego przejawach, w każdym śpiewie ptaków, wschodzie słońca, każdym kwiecie, który tajemniczo się do nas uśmiecha. A autorka dokonała cudu, uwieczniając ten uśmiech. Wystawa „Kwiatowe zmierzchy” stanie się jasną stroną w twórczej kronice muzeum” — zaznaczył na otwarciu wydarzenia pracownik naukowy Muzeum Hetmanatu, kandydat nauk historycznych Wołodymyr Panczenko. Osobliwość wystawy polega na tym, że wszystkie obrazy stworzone są farbami luminescencyjnymi, a na ciemnym tle kwiaty stają się jeszcze jaśniejsze. Szczególnie ciekawie ogląda się płótna, gdy zaczyna się ściemniać, zapewne stąd też nazwa. Wśród zwiedzających wystawę największe zainteresowanie budzą prace „Tulipany”, „Lilia”, „Piwonia”, „Anemon”, „Cebulka” i inne. Stronę przygotował Eduard OWCZARENKO Zdjęcia autora
Машинний переклад
W Centrum Sztuki „Nowy Teatr Ukraiński” odbyło się spotkanie autorskie ze współczesną dramatopisarką, reżyserką i scenarzystką Natalką Worożbyt, która należy do nurtu „nowej dramy”. Pani Natalia wraz z niemieckim reżyserem Georgiem Genoux założyła „Teatr Przesiedleńca”, w którym przesiedleńcy z Donbasu opowiadają prawdziwe historie swojego życia. Jest kuratorką festiwali „Donkult” i „GOGOLFEST”, jedną ze współzałożycielek festiwalu „Tydzień aktualnej sztuki”. Sztuki N. Worożbyt wystawiano w teatrach Ukrainy, Rosji, Wielkiej Brytanii, Polski, USA i Łotwy. Natalia jest również autorką scenariusza filmu „Cyborgi”. Podczas spotkania z widzami i młodymi dramatopisarzami podzieliła się sekretami swojego warsztatu twórczego i udzieliła rad tym, którzy dopiero zaczynają próbować swoich sił w dramaturgii. „Jeszcze dziesięć lat temu wydawało mi się, że współczesna drama na Ukrainie nie istnieje. Właśnie w tym czasie wróciłam z Moskwy, gdzie wtedy było dość nasycone życie dramaturgiczne. Ale na Ukrainie staje się coraz ciekawiej, pojawiają się nowe nazwiska. Wydarzenia na Majdanie i na wschodzie Ukrainy sprzyjają rozwojowi dramy, ponieważ na te wydarzenia nie sposób nie reagować i każdy, kto czuje potencjał twórczy, jakoś próbuje o tym pisać. Moim wykładowcą w Instytucie Literackim była znana krytyk teatralna Inna Wiszniewska. Równolegle trafiłam do środowiska, z którego wyrósł festiwal „Lubimowka”, który potem przerodził się w „nową dramę” i „Teatr DOC”. To było porozumienie ludzi nieobojętnych, których nie zadowalał teatr, jaki był, z jego językiem i formą. Moim przyjacielem, kolegą i nauczycielem był dyrektor „Teatru DOC” Michaił Ugarow. Jestem pewna, że każdy człowiek może napisać przynajmniej jedną sztukę z tego powodu, że każdy ma swój własny dramat. Dużo pracuję z nastolatkami. To projekt „Class Act: Wschód — Zachód”. Tam uczymy dzieci pisać sztuki. I nie tylko je, ale też producentów i aktorów. Prawa dramaturgii są zakodowane w życiu. Każda życiowa historia, którą opowiadacie, zbudowana jest według praw dramy. Jeśli czujecie te prawa i uważnie przyglądacie się życiu, to sami możecie opanować ten gatunek literatury. Ale to powinno być poparte udziałem w festiwalach, spotkaniami z praktykami. A co najważniejsze — oglądajcie dobre spektakle, czytajcie dobre sztuki. Moje doświadczenie pokazuje: jeśli pierwsze dwie-trzy strony sztuki nie poruszyły cię do żywego, to ten utwór nie poruszy cię już nigdy. Ale czasami od pierwszych wersów czujesz, że to utalentowana rzecz, chociaż niby nic szczególnego. Kryterium profesjonalizmu nigdy nie było dla mnie decydujące. A na festiwal „Tydzień aktualnej sztuki” nie braliśmy sztuk profesjonalnych autorów. Ważne, kiedy człowiek nie jest obojętny, kiedy kocha swoich bohaterów. To samo z historią, którą opowiada, jeśli kocha, to „zaraża” tą miłością i ciebie. Nigdy i nikomu nie proponowałam swoich sztuk. Miałam szczęście trafiać do tych kręgów, gdzie ludziom były ważne współczesne tematy. W ogóle dobrze, kiedy dramatopisarze i reżyserzy spotykają się na czytaniach literackich. A szansy na to, że wyślecie swoją sztukę do Teatru Narodowego i tam ją wystawią, praktycznie nie ma. Trzeba z ludźmi o podobnych poglądach, być może takimi samymi początkującymi, znajdować małe sceny i robić coś samemu. A kiedy to wychodzi, to zaczynają dołączać się też inni. Kiedy zamówiono u mnie scenariusz do filmu „Cyborgi”, to musiałam dużo rozmawiać z uczestnikami tamtych wydarzeń. Początkowo patrzono na mnie z nieufnością. Trzeba było tę nieufność przełamywać. Było dużo emocji związanych ze zbieraniem materiału, rozmowami. Równolegle pracowałam z dziećmi z mistrzami z rejonu meżowskiego w obwodzie dniepropetrowskim; obrazy „Słoneczniki” Ołeksandra Kostyri, „Droga do domu” Iłony Kuznewej, „Kalie” Olhy Sztohrin. * * * Wystawa indywidualna „Kwiatowe zmierzchy”, którą otwarto w Muzeum Hetmaństwa, stała się debiutem dla Nadiji Pyłypenko. Nadija urodziła się w Charkowie. Z czasem rodzina przeprowadziła się do stolicy. Tutaj dziewczyna ukończyła Instytut Reklamy oraz wydział grafiki Kijowskiego Państwowego Instytutu Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania im. M. Bojczuka. Obecnie pracuje jako projektantka graficzna, ilustratorka, malarka i graficzka, pasjonuje się fotografią cyfrową. Na wystawie „Kwiatowe zmierzchy” zaprezentowano obrazy, na których artystka przedstawiła tematy, które nie wymagają poważnej analizy i są łatwo odbierane przez każdą publiczność. Artystka pragnęła pokazać, że we współczesnym, pędzącym życiu czasami chce się po prostu spokoju, kontemplacji, nienachalnego piękna i równowagi. A po długiej zimie zdecydowała
Машинний переклад
W Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy zaprezentowano książkę Anatolija Sumara „Listy o sztuce”. Centrum Kultury i Sztuki Ukraińskiej zaprasza na Ogólnoukraińską wystawę „Biser: Wczoraj. Dziś. Jutro”, a Muzeum Hetmanatu na wystawę młodej artystki Nadiji Pyłypenko „Kwiatowe zmierzchy”.
2014 roku na dużej monograficznej wystawie w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy. Dzisiejsza prezentacja tylko uwydatnia prawdziwe, masowe zjawiska, których imię brzmi: Anatolij Sumar” – powiedział kurator projektu. W prezentacji wzięli udział zaproszeni goście: Walerij Sacharuk, wnuk Anatolija Sumara, do którego artysta adresował swoje listy, Olena Zoria, założycielka Stedley Art Foundation, oraz Stella Beniaminowa, uczestniczka klubu mecenasów „Lwy muzeum”. Listy artysty czytała prezenterka telewizyjna i dziennikarka Tetiana Honczarowa.
* * *
Ogólnoukraińska wystawa „Biser: Wczoraj. Dziś. Jutro” odbywa się już po raz szósty. Projekt, zapoczątkowany w 2012 roku, wyznacza kierunek rozwoju sztuki koralikowej na Ukrainie. Tegoroczna ekspozycja przedstawiła obrazy wykonane w unikatowej technice „mozaiki międzyrzeckiej” autorstwa Ołeksandra Kostyry; indywidualną wystawę ekskluzywnej odzieży, akcesoriów i biżuterii z bisera autorstwa Natalii Mariasz, która zajęła trzecie miejsce w konkursie „Biserowy przepych”, odbywającym się w ramach zeszłorocznej wystawy „Biser: Wczoraj. Dziś. Jutro”; indywidualną wystawę etnicznej biżuterii z twórczego studia „Emoi Handmade”; kolekcję wyszukanych kapeluszy z bisera autorstwa Larysy Sumer, mistrzyni sztuki dekoratywno-użytkowej, uczennicy szkoły Ecole Lesage (Paryż, Francja). Codziennie czynny jest sklepik, w którym można kupić ekskluzywne wyroby z bisera, oraz miejsce do fotografowania, gdzie wszyscy chętni mogą zrobić piękne wiosenne zdjęcia. Ogółem zaplanowano ponad 20 warsztatów i wycieczek dla dzieci i dorosłych, prowadzonych przez uczestników projektu. Szczególną uwagę zwiedzających przyciągają ikony „Apostoł Piotr”, „Apostoł Paweł”, „Święty Mikołaj”, stworzone przez młodych
Машинний переклад
Olha ŻMUDOWSKA Gilbert i Alan będą pracować w nowej, niezwykłej szkole w Biłohorodce. Razem z innymi pedagogami będą wychowywać nowe pokolenie Ukraińców, które będzie czuło się swobodnie w wielkim świecie cywilizowanych krajów, które i we własnym kraju nie będzie zagubione czekać, aż ktoś zbuduje dla nich wygodny świat. Będzie to szkoła, która jest gotowa wziąć na siebie misję wychowania uczniów, których mentalność jest zaadaptowana do postrzegania współczesnego sposobu i rytmu życia. Co musi zmienić się w ukraińskim systemie oświaty, aby w przyszłości nasze mądre i kreatywne dzieci mogły pochwalić się nie tylko zasobem wiedzy, ale i łatwo znajdowały swoje miejsce w życiu, czując się pewnie w świecie, który w XXI wieku niemal codziennie przyrasta o rewolucyjne zmiany w technice i sposobie istnienia społeczeństwa? Jak należy wychowywać ukraińskie dzieci, aby w przyszłości nie wyrosły na infantylne, gdyż ta cecha jest właściwa naszemu postsowieckiemu społeczeństwu? Co jest potrzebne, aby rosły śmiałe i pewne siebie? Obecnie na Ukrainie trwa aktywne poszukiwanie sposobów edukacji nowego pokolenia, w tym w ramach programu „Nowa szkoła” Ministerstwa Oświaty i Nauki Ukrainy. Bo nawet odnoszący sukcesy rodzice, którzy sami wielkim wysiłkiem zdołali zbudować własny biznes, nie mogą w pełni przekazać zdolności do przedsiębiorczości swoim dzieciom — gdyż mentalność, właściwa naszemu społeczeństwu po wielu dziesięcioleciach sowieckiego totalitaryzmu, gasi w dzieciach od małego energię i dążenie do brania na siebie odpowiedzialności za swój los, swój dobrobyt, życie swojej rodziny. Ale już od 1 września bieżącego roku w Biłohorodce pod Kijowem rozpocznie pracę unikalna „Szkoła dla odnoszących sukcesy dzieci” Astor School. — W tej szkole będziemy wychowywać dzieci, zaczynając od przedszkola, ucząc bycia przedsiębiorczymi, gotowymi do pracy we własnym biznesie — mówi dyrektor generalny nowej szkoły Andrij Pilleroa. – Przyjmujemy miejscowe dzieci oraz dzieci z Kijowa i innych miasteczek w okolicy. Już w tym roku prowadzimy nabór dzieci do klas 1—4, będzie ich po dwie, a także będą grupy dla dzieci 5—6 oraz 4—5 lat. Za rok dobudujemy budynek dla dzieci z klas 5—11. Będziemy uczyć dzieci, jak z własnego hobby zrobić biznes. Takim biznesem na początku może stać się wytwarzanie zabawek, odzieży dziecięcej, mebli, słodyczy… Pan Andrij opowiedział ciekawą historię z doświadczenia swoich przyjaciół, które później zastosowali w praktyce w zwykłej szkole. Dzieci tych przyjaciół zainteresowały się pieczeniem ciasteczek, a kiedy poprosiły rodziców o pieniądze na jakąś zabawkę, otrzymały od mamy radę, by sprzedawać ciasteczka i zarobić środki na upragniony zakup. Sprawa okazała się trudniejsza, niż się wydawało, bo trzeba było szukać przepisów, zamawiać opakowania, ale w końcu z tej zabawy wyszedł niewielki biznes, który prowadzony był pod opieką mamy, ale zapewniał maluchom własny zarobek. Samo życie nauczyło te dzieci marketingu i przyjęły to naturalnie. — W dzieciach od urodzenia jest naturalna przedsiębiorczość, ciekawość spraw, entuzjazm — twierdzi Andrij Pilleroa. — Ale rodzice i szkoła hamują i niwelują te zdolności — taka ukształtowała się tradycja, a współczesne życie wymaga większej aktywności, samodzielności, inicjatywy. Nasi wychowankowie będą studiować wszystkie te dyscypliny, co ich rówieśnicy w zwykłej szkole, chyba że więcej uwagi będziemy poświęcać rozwojowi zdolności artystycznych. Za to nauka języków jest priorytetem, bo współczesny biznes wymaga swobodnego władania językami obcymi. Językiem nauczania jest ukraiński, dwa obowiązkowe języki obce — francuski i angielski. Dodatkowo możliwa jest nauka innych języków — na życzenie rodziców. Nauczycielami francuskiego i angielskiego, jak i innych języków, będą ich rodzimi użytkownicy. Już teraz mamy partnerów-szkoły w Kanadzie, które są gotowe zabierać naszych uczniów na wakacje, gdzie dzieci będą doskonalić znajomość języków obcych. Przeważnie są to szkoły, gdzie w sposób zwarty mieszkają osoby pochodzące z Ukrainy, więc i im będzie ciekawie doskonalić swój ukraiński. I mam nadzieję, że będzie to nie tylko elementem nauki, ale i początkiem przyjaźni dzieci z różnych krajów. Pan Andrij zgromadził już doświadczenie w tworzeniu placówek dla dzieci. Oprócz programu edukacji biznesowej, w którym ma już praktyczne wyniki, zajmował się także tworzeniem obozu dziecięcego „Bukowel-Artek”, dokąd przyjechali w 2014 roku wychowawcy z Krymu. I w Meżyhirji pracował, tworząc obóz dziecięcy. — W tej szkole chcemy uczyć dzieci edukacji finansowej, marketingu, rozumienia prowadzenia biznesu — oczywiście zgodnie z wiekiem i pod kontrolą rodziców — mówi. — Będą u nas pracować prawnicy, którzy razem ze starszymi dziećmi będą sporządzać kontrakty biznesowe, wyjaśniać, co jest ważne i niezbędne w tej pracy. Pragnę, aby w momencie ukończenia szkoły uczniowie mieli już jakiś dochód pasywny z zaplanowanej i wdrożonej działalności biznesowej. Mając własne, choć niewielkie środki, dzieci będą śmielej i bardziej świadomie wybierać kierunek przyszłej edukacji wyższej. Współpracujemy również z uniwersytetem im. Drahomanowa, z ich psychologami. Proponują nam już teraz otwarcie szkół według tego programu nie tylko w innych miastach Ukrainy, ale i w innych krajach. Ale póki co zainteresowała mnie propozycja ukraińskiej diaspory ze Szwajcarii, prawdopodobnie będziemy i tam tworzyć szkołę-siostrę. Zgłaszali się też z rosyjskiej diaspory, ale współpraca z nimi jest niemożliwa z powodu wojny. Nowe budynki szkoły są jeszcze w trakcie budowy, a młody zespół pedagogiczny już układa plany na nowy rok szkolny. Dla młodych nauczycieli doświadczenie, które tutaj zdobędą, może stać się podstawą do badań naukowych nad tym, jak wychowywać dzieci, aby naród ukraiński słynął nie tylko ze swojego dziedzictwa duchowego i bogatych tradycji, ale objawił się jako nowoczesny naród aktywnych i przedsiębiorczych ludzi, zdolnych zmieniać świat. Z nauczycielami francuskiego — Gilbertem z Gujany Francuskiej oraz wykładowcą angielskiego Alanem z Kanady poznaliśmy się w osadzie Biłohorodka w obwodzie kijowskim przy nowym budynku szkoły, którego budowa właśnie się kończy. Gilbert ma piękny, bogaty język ukraiński. Jego wielkie oczy błyszczą, gdy mówi: „Dużo wiem o „Proświcie”, czytam gazety. 10 lat mieszkałem w Iwano-Frankiwsku, ale kiedy trafiłem do Lwowa, przyszedłem na grób Iwana Franki, powiedziałem: „Dziękuję Ci, Panie, za to, że mogę stać przy tym świętym miejscu. Wiem, że Iwan Franko był jednym z założycieli „Proświty”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018
Машинний переклад
Założyciel: Ogólnoukraińskie towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
Trwa obecnie prenumerata na 2018 rok. Trwa obecnie prenumerata na 2018 rok na wydawnictwa periodyczne w wersji drukowanej. Trwa obecnie prenumerata na wydawnictwa periodyczne w wersji drukowanej.
Машинний переклад
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natala SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Olha ŻMUDOWSKA Wydział kultury Eduard OWCHARENKO Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurny Olha ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład ogólny w maju — 16 500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Rodziny Sosninych, 3.
Машинний переклад