Сторінка · с. 1сторінка оригіналу ↗
Prawda i siła w ojczystym słowie
Слово Просвіти, №20 за 2013 рік
Mykoła CYMBALIUK
Dokładnie 100 lat temu członek kijowskiej „Proświty”, jeden z najgłębszych badaczy życia i twórczości Tarasa Szewczenki, znany społeczno-polityczny działacz odrodzenia narodowego przełomu XIX i XX wieku. Serhij Jefremow w artykule „Oświatowe działania Bractwa Cyryla i Metodego” po raz kolejny zwrócił uwagę społeczeństwa na edukację ludową, która „nieustannie była żywą, aktualną sprawą w historii ukraińskiego odrodzenia narodowego”. Tę ideę broni, analizując zamiary „głośnego i niezapomnianego w naszej historii Bractwa Cyryla i Metodego, które skupiło w sobie najlepszych ludzi lat 40., kwiat ukraińskiej inteligencji — Szewczenkę, Kostomarowa, Kulisza, Hulaka, Pilczykowa, Biłozierskiego i innych”.
Bractwu nie udało się rozwinąć swojej humanitarnej i szlachetnej działalności. Rosyjski caryzm ze swoją ideą „wielkiej i niepodzielnej” (podobnie jak dzisiejsza Moskwa za pomocą naszych Kainów) pilnie śledził i okrutnie tępił wszelkie przejawy myśli narodowej. Dlatego kirylometodiewców zdemaskowano, aresztowano i skazano, a Szewczenkę wysłano na 10 lat do służby wojskowej bez prawa „malowania i pisania”.
Ale ziarno, wypielęgnowane w formie idei narodowo-oświatowej, wykiełkowało. Ich plan i zamiary, zapisane w statucie i regulaminie, które miały stanowić podstawę przyszłej działalności, odpowiadały ówczesnym realiom ukraińskiego społeczeństwa. I są aktualne także dziś. Porównajmy: już w 5. punkcie statutu mowa jest o „obowiązkowej nauce” dla narodu, tym bardziej że tylko wykształceni ludzie, zdaniem braci, mogli uczestniczyć w zarządzaniu sprawami państwowymi i społecznymi… Rozumieli, że wykorzenić niewolniczego ducha społeczeństwa, zmusić do szanowania praw i wolności szerokich mas narodu można tylko pod warunkiem powszechnego szerzenia piśmienności, która jest niemożliwa bez szanowania i pielęgnowania ojczystego języka, znajomości prawdziwej rodzimej historii, wychowania godności narodowej. Te myśli są fundamentalne w założycielskich dokumentach bractwa.
A Szewczenko, jeszcze długo przed tym, jak zaznacza Jefremow, „nosił się z myślą o wydawnictwach ludowych” jako jednym z najdostępniejszych i najskuteczniejszych sposobów oświecania prostego ludu. Poza tym Taras Szewczenko i jego współmyśliciele byli realistami, którzy trzeźwo i ważąc oceniali nie tylko cel, ale i środki jego osiągnięcia. Sprawa narodowa dotkliwie potrzebowała (i zawsze będzie potrzebować) wykształconego pokolenia Ukraińców. Ta polityka była niebezpieczna dla imperium, które na wszelkie sposoby ograniczało dostęp do edukacji dla pochodzących z prostego ludu. Dlatego, zabierając się za ludowe oświecenie, każdy z braci „obiecywał dawać, ile tylko zdoła, do składki w kasie towarzyskiej na stypendia dla chłopców z ludu na studia uniwersyteckie”.
Szczególne miejsce bractwo przypisywało ukraińskiemu pięknemu piśmiennictwu. „Myśmy, — pisał Kostomarow, — widzieli w naszej ukraińskiej literaturze wiele dobrego, zaczerpniętego od ludu; ale widzieliśmy też zbyt mało tego, co my zamiast tego sami daliśmy narodowi”. I dowodzi, że i edukację trzeba dawać narodowi jego językiem ludowym: „Wydaje mi się, że dopóki z językiem ukraińskim… nie będzie się szerzyć nauka, dopóki ten język nie stanie się narzędziem ogólnoludzkiej edukacji — dotąd ze wszystkich naszych pism tym językiem będzie błyszczący pusty kwiat”.
Dziś, zdobywszy niepodległość, Ukraina potrzebuje utrwalenia swojego języka już jako jednej z niewzruszonych podstaw państwa narodowego. Ale tę naturalną potrzebę, zapisaną w Konstytucji Ukrainy, cynicznie ignorują władcy. 18 maja władza, organizując w Kijowie w przeciwwadze do opozycyjnego „Wstawaj, Ukraino!” cyniczno-obłudny opłacony „antyfaszystowski marsz”, podjęła próbę repetycji przyszłych wyborów prezydenckich. Przeciwko opozycji pod ochroną milicji wypuściła swoje „orły” — łysogłowych sportowców-kryminalistów. Dlatego brutalne pobicie dziennikarzy, komedia z opancerzonym samochodem — BRDM (bojowa maszyna zwiadowczo-patrolowa) po raz kolejny potwierdziły jej prawdziwe zamiary.
Pisarze, którzy zawsze byli odsłoniętym nerwem społeczeństwa, następnego dnia, 19 maja, w Kijowie przy pomniku T. H. Szewczenki rozpoczęli szeroko zakrojoną akcję literacko-artystyczną, poświęconą otwarciu tradycyjnego Międzynarodowego Szewczenkowskiego Święta „W rodzinie wolnej, nowej”, które odbyło się 20—22 maja w Charkowie i obwodzie. Duchowi potomkowie braci — literaci — dali start literacko-wizualnemu projektowi „Gwiezdny Taras”, mającemu na celu popularyzowanie twórczości ukraińskiego geniusza jako współczesnej i aktualnej nie tylko w kontekście kultury narodowej, ale przede wszystkim dla wychowania i uświadomienia godności narodowej.
Również członkowie związku przyjmowali do NSPU młode uzupełnienie, a aktorzy, malarze, śpiewacy, sportowcy, działacze polityczni i społeczni czytali poezję Tarasa. Bo i przez stulecia, parafrazując słowa Jefremowa z jego artykułu, idea Szewczenki, jak i wszystkich kirylometodiewców, „łączy nasze pokolenia z tym, co kiedyś rozświetliło pierwsze promienie świadomości narodowej…”.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
