Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №25 за 2008 рік

16 с. · 44 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

ROK „PROŚWITY” W UKRAINIE

Sesja Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, która odbyła się w Kijowie 13 czerwca, rozpatrzyła stan przygotowań do obchodów 140-lecia towarzystwa w grudniu. Zatwierdzono działania, którymi towarzystwo ma uczcić swój jubileusz, ogółem Rok „Proświty” w Ukrainie. Jak zaznaczył w sprawozdaniu przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Ukrainy Pawło MOWCZAN, rzecz nie tylko i nie tyle w tym, aby po prostu odnotować jubileuszową datę, a w tym, aby wypełnić ją codzienną żmudną pracą na rzecz Ukrainy. Petro ANTONENKO Ze sprawozdania przewodniczącego „Proświty” Pawła Mowczana: „Nasze propozycje wobec władz, nasze inicjatywy są bardzo poważne. Powiedzmy, w kwestii rocznicy obchodów Hołodomoru. To bez udziału społecznego jest nie do pomyślenia. Na przykład poszukiwania, które teraz musi prowadzić każdy członek towarzystwa tych mogił, które są zapomniane, zaniedbane. Należy pracować z archiwami. Niedawno w archiwum obwodowym w Kirowohradzie Prezydent Ukrainy wziął pierwsze lepsze teczki i zobaczył, że ostatnimi, którzy zaglądali tam, byli pracownicy służb specjalnych. Naukowcy, studenci, jakkolwiek by to nie było przykre, tam nie zaglądają. 140-lecie „Proświty” — to nie tylko obchody daty, a codzienna praca. Przecież widzicie, jak wszędzie trwa frontalny atak rosyjskiej „piątej kolumny” na wszystko, co ukraińskie. U nas wyrosło całe morze oponentów. Oni oponują wszędzie, od wewnątrz, w sferze informacyjnej. Widzicie, jak prorosyjskie wydawnictwa przeszły do ataku na W. Juszczenkę. Znamy jego błędy, ale nikt więcej nie mówi o sprawie ukraińskiej, jak Prezydent. Większego proświcianina niż Wiktor Andrijowycz nie ma. Współpracujmy ze wszystkimi gałęziami władzy wykonawczej. Dotąd byliśmy w opozycji. 140 lat „Proświta” działała w trybie opozycyjnym. Chciałoby się wyjść na konstruktywną współpracę z władzą. To nie oznacza, że powinniśmy komuś podgrywać. Powinniśmy robić swoje, ale angażując władzę, zmuszając ją do bardziej wytężonej i uporczywej pracy na rzecz państwa, na rzecz sprawy ukraińskiej. Oto magistralne tematy współpracy. Zbieranie świadectw naocznych świadków Hołodomoru, których z każdym dniem staje się coraz mniej. Po to, aby przekonać świat, trzeba, aby świadectwa były prawnie sformalizowane. Jesteśmy straumatyzowani Hołodomorem, dlatego jesteśmy tak bierni, dlatego dotąd nie rozwiązano wielu problemów językowych, kulturowych. Bezpośrednio w kwestii 140-lecia. Obchody poprzednich jubileuszowych dat, oczywiście, dawały nowy impuls w pracy. Dzisiaj, kiedy sprawa ukraińska jest przytłumiona, po wielkich rozczarowaniach majdanowych przeżywamy fazę, kiedy wszystko zmierza do punktu krytycznego, ostatecznej granicy tych rozczarowań. Ale jeśli będziemy po prostu czekać, to tylko zmarnujemy czas. Dlatego musimy się aktywizować. Jest to trudne, gdyż dzisiaj wszystkie akcenty są przesunięte na partie, u nas odbierają najlepszych ludzi. Ale mamy kolosalne zasoby, więc szukajmy ich. Mówię przewodniczącym obwodowych „Proświt”: spotkajcie się z kierownictwem obwodu, porozmawiajcie, wnieście swoje propozycje. Możemy jeszcze wejść ze swoimi projektami do budżetu, ale sformujmy bank danych, co dokładnie, jakie inicjatywy będziemy realizować. Kwestie organizacyjne. Nie zdołaliśmy jeszcze w pełni wykorzystać naszych możliwości podczas przerejestrowania członków towarzystwa. Gdzie są nowe oddziały, organizacje rejonowe? Na przykład na Sumszczyźnie, której udzieliliśmy wielkiej pomocy, w szczególności literaturą. Albo wziąć Kijów. Tutaj są wielkie możliwości do pracy — tyle placówek oświatowych. Ale w ostatnich latach roztrwoniliśmy w stolicy wielu naszych ludzi, aktywistów. Potrzebne są konkretne czyny. Na przykład w kwestii obchodów 75-lecia Hołodomoru. Dlaczego by, szukając wsparcia u Prezydenta, nie zorganizować specjalnej ekspedycji przez Ukrainę? Zafrachtować parowiec i przebyć trasę „Dniepr — rzeka jedności”. Przecież po obu stronach rzeki Hołodomór przeszedł strasznym pasmem. Zacząć od Czernihowszczyzny, od Desny, a dalej, razem z chórem „Poczajna”, z miejscowymi profesjonalnymi i amatorskimi zespołami robić podczas ekspedycji wielkie wieczory proświatowe. Dotrzeć aż do Odessy, tam, gdzie wyładowywano odebrane chłopom zboże. Zrobić wiece, spotkania z ludźmi. Oczywiście, na to potrzebne jest wsparcie państwowe. Jeśli tutaj nie przekonamy ludzi, nie nawrócimy ich do tego, że Hołodomór był ludobójstwem, to na wsparcie zagranicy nie ma co liczyć. Ukraińskie społeczności za granicą stawiają pomniki ofiarom Hołodomoru. A co robi się w Ukrainie? Nic, poza budową Memoriału w stolicy, choć pozostają zaledwie cztery miesiące do jego planowanego otwarcia. 80 milionów środków budżetowych wydzielono, ale nic się nie robi. Podobnie jest w sferze językowej, w przestrzeni informacyjnej. Przeprowadziliśmy „okrągły stół”, złożyliśmy odpowiednie oświadczenia, wnioski. Jak na razie — żadnej uwagi. Pytanie nie w tym, gdzie i jak uczcić jubileusz — w Pałacu „Ukraina”, Operze Narodowej czy jeszcze gdzieś. My go uczcimy. Jak, nawiasem mówiąc, jeszcze jeden jubileusz — w grudniu mija Zakończenie na s. 9 ANNA KIJOWSKA W BRUGII Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Dobroczynny „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106

Машинний переклад

WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE

Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko deklaruje pilną potrzebę depolityzacji kwestii integracji Ukrainy z NATO. Jak przekazuje korespondent UNIAN, powiedział o tym na wspólnej z Sekretarzem Generalnym NATO Jaapem de Hoopem Schefferem konferencji prasowej w Kijowie. „Po pierwsze, chcę oświadczyć, że Ukraina nie ma planów rozmieszczenia na własnym terytorium jakichkolwiek baz. Chcę podkreślić, że jest to norma obowiązującej Konstytucji. Po drugie, chciałbym, aby wewnętrzny dialog pomógł nam rozwiać legendy, które formują się wokół tego, że przystąpienie Ukrainy do Planu działań na rzecz członkostwa (MAP), czy później nasze członkostwo w NATO, zobowiązuje Ukrainę do brania udziału w konfliktach zbrojnych. To kompletna bzdura” — powiedział Prezydent. Nazwał wymysłem to, że po uzyskaniu członkostwa w NATO na terytorium Ukrainy zostanie rozmieszczona broń jądrowa. Prezydent przypomniał, że Ukraina jeszcze 15 lat temu dała międzynarodowe gwarancje dotyczące niedopuszczenia rozmieszczenia na swoim terytorium arsenałów jądrowych. W. Juszczenko podkreślił, że kwestia wstąpienia Ukrainy do NATO zostanie rozwiązana jedynie w sposób demokratyczny poprzez przeprowadzenie ogólnoukraińskiego referendum. „Polityka przystąpienia do Planu działań na rzecz członkostwa, czy polityka przyszłego członkostwa Ukrainy w NATO — to nie jest polityka przeciwko komukolwiek. Nie ma ona ani rosyjskiego, ani innego zabarwienia, ma ona jedynie zabarwienie narodowe: chcemy widzieć Ukrainę wolną, politycznie niezależną, a jej terytorium — całościowym” — podkreślił głowa państwa ukraińskiego. Na podstawie materiałów UNIAN stało się zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego Ukrainy. W Sewastopolu setki uzbrojonych rosyjskich dońskich kozaków i kilkudziesięciu przebranych rosyjscy przywódcy wykorzystywali do destabilizacji sytuacji w naszym kraju podczas nielegalnego ustawienia i odsłonięcia pomnika rosyjskiej carycy Katarzyny II. Bez wątpienia takie działania prorosyjskich i rosyjskich sił negatywnie wpływają na wizerunek państwa ukraińskiego. Zdjęcie ze strony Prezydenta Ukrainy Komitet Społeczny „Ukraiński Sewastopol” prosi o poinformowanie, na jakich podstawach prawnych w naszym państwie w dniach 11–15 czerwca przebywały uzbrojone formacje militarne innego kraju. A także czy istnieją porozumienia międzypaństwowe o przeprowadzeniu międzynarodowego forum z udziałem zmilitaryzowanych formacji z Rosji. Interesuje nas, kto powinien kontrolować i przeszkadzać w przewożeniu dużej ilości broni przez granicę Ukrainy oraz czy władze ukraińskie kontrolują i zapobiegają antypaństwowej separatystycznej działalności partii prorosyjskich na Krymie i w Sewastopolu. Komitet Społeczny „Ukraiński Sewastopol”, 16 czerwca 2008 r.

Машинний переклад

W SEWASTOPOLU ODSŁONIĘTO POMNIKI KATARZYNY II ORAZ HETMANA SAHAJDACZNEGO

Jak przekazuje korespondent UNIAN, ceremonia odsłonięcia trzymetrowego, brązowego monumentu carycy rozpoczęła się o siódmej rano i trwała około pół godziny. W wydarzeniu wzięło udział 200—300 osób — aktywistów sewastopolskiej organizacji społecznej „Fundusz imienia Giennadija Czerkaszyna”, deputowanych rady miejskiej, przedstawicieli formacji kozackich Krymu oraz mieszkańców miasta. Przewodniczący Sewastopolskiej Rady Miejskiej Wałerij Saratow w wywiadzie dla dziennikarzy po odsłonięciu pomnika zaznaczył: „Dzisiaj odsłoniliśmy pomnik Katarzyny, założycielki Sewastopola, i uważam, że wykonaliśmy poważną sprawę, ponieważ w wyniku wszystkich tych działań, które podejmowała Katarzyna II i jej poplecznicy, narodziło się piękne miasto, które uczciwie od 225 lat służy Ojczyźnie”. Odpowiadając na pytanie, czy w przyszłości należy spodziewać się „przeciwdziałania” wobec pomnika Katarzyny II, W. Saratow wyraził nadzieję, „że nie będzie problemów. Tam po prostu są te momenty, skomplikowane, proceduralne. Ja po prostu chcę wam wyjaśnić, my niczego nie naruszamy” (chodzi o zakaz sądu dotyczący ustawienia odpowiedniego pomnika w mieście — UNIAN). Po pierwsze, według słów W. Saratowa, rada miejska nie sama ustawiała pomnik, a organizacja społeczna „Fundusz imienia Giennadija Czerkaszyna”, ponieważ „nie ma środków budżetowych, a rada miejska może ustawiać pomnik tylko za środki budżetowe”. * * * W Sewastopolu odsłonięto pomnik hetmana Ukrainy Piotra Sahajdacznego. Jak przekazuje korespondent UNIAN, monument ustawiono w rejonie zatoki Omega (rejon gagarinski miasta), obok nowych budynków. W ceremonii odsłonięcia wzięli udział kierownicy wykonawczej i przedstawicielskiej gałęzi władzy miasta, dowództwo oraz personel Sił Morskich Ukrainy, przedstawiciele partii politycznych i organizacji społecznych miasta. Zaszczytne prawo odsłonięcia pomnika powierzono przewodniczącemu Sewastopolskiej Miejskiej Administracji Państwowej Serhijowi Kunicynowi, przewodniczącemu Sewastopolskiej Rady Miejskiej Wałerijowi Saratowowi oraz dowódcy Sił Morskich Ukrainy wiceadmirałowi Ihorowi Tenjuchowi. Podczas ceremonii S. Kunicyn w imieniu państwa, Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki, powitał obecnych z okazji odsłonięcia pomnika. Nazwał symbolicznym fakt, że pomnik hetmana P. Sahajdacznego ustawiono właśnie „w dniu urodzin miasta Sewastopola, w dniu jego 225-lecia”. Zdaniem S. Kunicyna, „teraz już nikt nie będzie miał wątpliwości co do tego, że jest to ukraińskie miasto”. Odpowiadając na pytania dziennikarzy, dlaczego w sobotę w Sewastopolu nie odsłonięto publicznie ustawionego poprzedniego dnia późnym wieczorem pomnika rosyjskiej imperatorowej Katarzyny II, S. Kunicyn powiedział: „To pytanie do tych, którzy organizowali. Ponadto istnieje decyzja sądu, która zabrania ustawiania tego pomnika”. Zdaniem S. Kunicyna, należy stawiać różne pomniki, ponieważ w historii państwa było wiele postaci. „Dla mnie ważne jest, jak go budują, jak ustawiają: nocami, potajemnie, z naruszeniem ustawodawstwa. To trochę nienormalne” — powiedział. Według materiałów UNIAN skiej Federacji, Białorusi oraz części Ukrainy. W takim kontekście oskarżenie autora Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej o mitologizację i przepisywanie historii można przyjąć jedynie jako komplement. „Róbmy swoje”. Co zatem proponuje Wiktor Pyrożenko? Zrealizować „tradycję budowy wspólnego Imperium Rosyjskiego, czy, mówiąc współczesnym językiem, — supermocarstwa. W warunkach XXI wieku rozwój danej tradycji doprowadziłby do powstania w takiej czy innej formie rosyjsko-ukraińsko-białoruskiego zjednoczenia jako spadkobiercy Imperium Rosyjskiego w planie kulturowym i Związku Radzieckiego — w geopolitycznym”. Czyżby właśnie tak przyszłość Ukrainy widziała Partia Regionów? Rezultatem potężnej antyukraińskiej kampanii w rosyjskich mediach stało się to, że według sondaży opinii publicznej Ukraina trafiła do państw wrogich, zajmując trzecie miejsce po USA i Gruzji (ciekawe, że największym przyjacielem dla Rosjan stały się Chiny). Większość Ukraińców uważa, że Federacja Rosyjska należy do państw przyjaznych. Zatem to właśnie brudna antyukraińska propaganda sterowanych przez władzę rosyjskich mediów psuje stosunki rosyjsko-ukraińskie, a nie, jak próbuje dowieść autor, przegląd ukraińskiej historii w celu oczyszczenia jej z pozostałości komunistycznej propagandy i naświetlenia przemilczanych wcześniej stron. To, że Rosja nie może pogodzić się z utratą Ukrainy jako części imperium, jest zrozumiałe. Ale to, że najwięcej krytyki dostaje się właśnie Ukrainie i Gruzji, świadczy, że to właśnie demokratyczna droga rozwoju, na którą weszły te kraje, drażni Moskwę. Wszak ta droga, z punktu widzenia Kremla, jest niebezpiecznym przykładem dla Federacji Rosyjskiej, który może sprzyjać rozpadowi imperium. Dlatego należy zdyskredytować te kraje w oczach Rosjan i, jeśli to możliwe, całego świata. Smutno, gdy zajmują się tym obywatele Ukrainy.

Машинний переклад

ZBROJNY DEMARCHE

Do Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Ukrainy Do Prezydenta Ukrainy W. Juszczenki Do Przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy A. Jaceniuka Do Ministra Spraw Zagranicznych Ukrainy W. Ohryzki ZAPYTANIE INFORMACYJNE Na Krymie i w Sewastopolu w dniach 11–15 czerwca przebywało półtora tysiąca uczestników formacji paramilitarnych z Rosji. Formalnie przeprowadzali oni tak zwane międzynarodowe forum kozaków, co oznacza, że obywatele innego kraju, uzbrojeni w broń palną i białą, bez przeszkód przekraczali granicę i przemieszczali się po terytorium Ukrainy. Bez wątpienia jest to

Машинний переклад

POWRÓT DO IMPERIUM?

Bohdan OLEKSIUK, ekspert Instytutu Polityki Otwartej. Niedawno niektóre rosyjskie środki masowego przekazu opublikowały materiał pracownika centralnego aparatu Partii Regionów Ukrainy Wiktora Pyrozhenki, w którym przegląd historii Ukrainy rozpatrzono jako operację „zmiany świadomości” i jako instrument „do stworzenia nowej ukraińskiej nacji”. Tej „nowej ukraińskiej nacji” autor przypisuje takie właściwości, jak „totalne wyobcowanie od Rosji, odmowa wspólnej rosyjsko-ukraińskiej historii, przeżytej przez te narody we wspólnym państwie, kompleks jej wyższości nad Rosjanami”. Wiktor Pyrozhenko podkreśla, że proces formowania ukraińskiej tożsamości narodowej odbywa się na podstawie komponentu etnicznego, a historia odgrywa rolę budulca dla nowych mitów i legend. Do takich „nowych legend” autor zalicza również tezę o tym, że Ukraińcy i Rosjanie — to nie jeden naród, i że właśnie Ukraina, a nie Rosja — jest spadkobierczynią Rusi Kijowskiej. Jeszcze w czasach radzieckich jeden z czołowych ukraińskich historyków Mychajło Brajczewski zdemaskował koncepcję „wspólnej ojczyzny”, wspólnego pochodzenia rosyjskiego, ukraińskiego i białoruskiego narodów, na podstawie której KPZR podkreślała wspólnotę kultury, historii, na podstawie której wprowadzano ideę utworzenia jednolitego narodu radzieckiego poprzez zlanie się nacji. Profesor Brajczewski stał się dla ukraińskiej inteligencji, w szczególności młodzieży, symbolem prawdziwego patrioty Ukrainy, który przeciwstawił się tak zwanej „radzieckiej nauce historycznej”, będącej w rzeczywistości odmianą komunistycznej mitotwórczości. Swoimi pracami rzucił wyzwanie partyjnym historykom — fałszerzom historii Ukrainy. Nic dziwnego, że swój materiał Wiktor Pyrozhenko publikuje w rosyjskich mediach. Przecież powtarza on propagandowe szablony ZSRR i imperialnej Rosji. Zjawa dążenia tego kraju do powrotu do statusu supermocarstwa odbija się przede wszystkim na jego ostro negatywnym stosunku do niepodległej Ukrainy, a naleganie autora na potrzebę uzgodnienia ukraińskiego widzenia historii z rosyjskimi naukowcami jasno świadczy o tym, w czyim interesie występuje. Trudno spierać się z wymysłami, przeinaczeniami i po prostu bezsensownymi twierdzeniami, zwłaszcza jeśli są one przemieszane z prawdziwymi i oczywistymi. Do przeinaczeń i wymysłów należą twierdzenia Wiktora Pyrozhenki, że rzekomo nowa wersja ukraińskiej historii — to narzędzie formowania „ukraińskiej nacji etnicznej w jej galicyjskim wariancie”, za wzorzec etnicznych Ukraińców ma być wzięta ludność Galicji, a pojęcia „ukraińska nacja polityczna” i „ukraińska grupa etniczna” rzekomo trzeba przymusowo połączyć. Cóż, strach i nienawiść autora do Galicjan są zrozumiałe. Przecież właśnie ten kraj zawsze był ośrodkiem ukraińskiego oporu narodowego i Piemontem ukraińskiego odrodzenia kulturowego. Ale gdzie są podstawy twierdzić, że Galicjanie mają jakąś przewagę lub że bierze się ich za wzorzec? Ani Wołyniacy, ani Podolanie, ani Naddnieprzańcy nie powiedzą, że są w czymś znieważeni. Inna sprawa — ukraińskość. Rzeczywiście, budujemy ukraińską Ukrainę (prawda, zbyt powoli i niemrawo). Ale to nie to samo, co Ukraina dla Ukraińców. Skąd teza o łączeniu nacji politycznej i grupy etnicznej? Chyba tylko z szablonów radzieckiej kontrpropagandy przeciwko burżuazyjnym nacjonalistom, które do dziś funkcjonują w Rosji. Stamtąd ta propaganda swobodnie przenika do umysłów tych Ukraińców, którzy przyzwyczaili się oglądać rosyjską telewizję i czytać rosyjską prasę. Typowa dla niej mieszanka prawdy i kłamstwa, nienawiść do wszystkiego, co ukraińskie, a nie identyfikuje się z rosyjskim (małorosyjskim), a także do Zachodu (zwłaszcza do NATO) do dziś kształtuje mentalność wielu naszych obywateli, w szczególności na południu i wschodzie Ukrainy. Oczywiście, prawdziwym i pełnoprawnym obywatelem naszego państwa może być i Rosjanin, i Tatar, i Polak, i Żyd. A oskarżać ukraińskie władze o to, że formują w ukraińskiej nacji kompleks wyższości nad innymi, może tylko oderwany od rzeczywistości obserwator. Wiktor Pyrozhenko zwraca uwagę na to, że w nowych interpretacjach historii zanegowano pozytywne doświadczenie wspólnej działalności ukraińskiego i rosyjskiego narodów w ramach Imperium Rosyjskiego i ZSRR. Rzeczywiście, dążymy do odcięcia się od pewnych „osiągnięć” imperium i epoki totalitaryzmu, ponieważ nie mieliśmy wpływu na politykę tych państw, a byliśmy faktycznie kolonią. Nie budzi wątpliwości to, że w warunkach własnej państwowości Ukraina dawno byłaby demokratycznym i gospodarczo rozwiniętym państwem europejskim. Zrozumiały jest stosunek autora do Hołodomoru (to słowo pisze małą literą i bierze w cudzysłów). Proponuje on zdjąć tę kwestię, dopóki ukraińscy i rosyjscy historycy nie dojdą do wspólnego zdania w tym temacie. Zrozumiałe są także poglądy Wiktora Pyrozhenki na OUN i UPA. Pozostały one w nurcie radzieckiej propagandy. Można by nazwać je muzealnymi, gdyby nie dominowały w Rosji

Машинний переклад

DROGA DO WIELKIEJ WOJNY OJCZYŹNIANEJ WIODŁA PRZEZ DRUGĄ WOJNĘ ŚWIATOWĄ (Według badań Johna Kolaskiego, autora książki „Partnerzy w tyranii”)

Rozpoczynamy publikację fragmentów książki Johna Kolaskiego „Partnerzy w tyranii” w przekładzie Feliksa Redźki, który posiada niemal 30-letni staż wojskowy, zgłębiał historię radzieckiej dyplomacji w Moskiewskiej akademii. Przygotował on książkę, która go poruszyła, do nowego życia — ukraińskojęzycznego, i wydał nakładem 110 egzemplarzy. Zatem dla najszerszego kręgu czytelników ta publikacja będzie pierwszym zapoznaniem się z chronologią kluczowych wydarzeń w stosunkach rosyjsko-niemieckich. Niewyraźne zarysy II wojny światowej zaczęły się pojawiać, być może, już 16 kwietnia 1922 r., kiedy podczas Międzysojuszniczej konferencji gospodarczej w Genui delegaci dwóch państw nieoczekiwanie opuścili ją, udali się do Rapallo i podpisali pierwszy niemiecko-radziecki traktat handlowy z małymi niedomówieniami i wielkimi konsekwencjami, nie zważając na rozjuszonych gospodarzy obozu sojuszników. Dwa pokonane państwa zobowiązały się do prowadzenia fundamentalnej współpracy wojskowo-technicznej. Łączyły je krytycznie ważne interesy osobiste: polityczne, gospodarcze i wojskowe. Niemcy jako pokonany agresor, Rosja jako bolszewicka paria — przez natrętną ideę rozpowszechniania w skali międzynarodowej rewolucji proletariackiej, niszczenia własności prywatnej, konfiskaty mienia, które do niej nie należało, oraz podstępny separatystyczny pokój w I wojnie światowej. W nie mniejszym stopniu współpracy między nimi sprzyjało też to, że Rosja miała surowce, których rozpaczliwie potrzebowały Niemcy, a Niemcy — środki produkcji. Lecz najważniejsze, że Rosja potrzebowała rekonstrukcji gospodarki wojennej i wspierania industrializacji. Niemiecki przemysł, choć miał perspektywy na Zachodzie, ożywić niemiecką gospodarkę mógł tylko dzięki stosunkom handlowym z Rosją. Były też inne czynniki: oba kraje pozostawały w opozycji do traktatu wersalskiego i miały swoje, przede wszystkim terytorialne, pretensje wobec Polski, awangardy zachodnich sojuszników w Europie. Tak zawiązywały się mocniejsze węzły między dwoma potężnymi państwami wojskowymi. Siłą napędową osiągnięcia porozumień w Rapallo stał się założyciel i naczelny dowódca Reichswehry (marzec 1920 — październik 1926) Hans von Seeckt. Ogłosił on, że „tylko w ścisłej kooperacji z wielką Rosją Niemcy mają szansę wykorzystać następny konflikt międzynarodowy i odzyskać dawne pozycje w świecie”. 1 sierpnia 1922 r. w Moskwie między sztabami generalnymi dwóch armii w warunkach głębokiej konspiracji podpisano umowę, która zawierała szczegóły planów niemieckich ćwiczeń wojskowych, zbliżonych do bojowych, na terytorium rosyjskim. Jednocześnie Reichswehra położyła nacisk na wspieranie praktyki stosowania zakazanych rodzajów uzbrojenia. Były trzy żądania wobec Armii Czerwonej: dotyczące korzystania z baz wojskowych do szkolenia lotnictwa, oddziałów zmotoryzowanych i chemicznych sposobów prowadzenia wojny, swobody działań w zarządzaniu próbami broni oraz wymiany wyników pracy w sferze wojskowej. Od 1922 roku niemieckich oficerów wysyłano do Rosji, a rosyjskich — do Niemiec na specjalne kursy. Na mocy umowy, podpisanej jeszcze 15 marca 1922 r., firma „Junkers” otrzymała kontrakt na budowę fabryk silników i kadłubów samolotów w Filiach, pod Moskwą. Niemieccy oficerowie natychmiast przybyli do Filii i rozpoczęli pracę. Roczne moce produkcyjne zakładu wynosiły 600 samolotów. Sponsorowanymi przedsiębiorstwami były również: fabryka produkcji gazów trujących w Tocku, niedaleko Samary, oraz wyposażenie fabryczne firm Kruppa, Daimlera i Rheinmetall do produkcji czołgów w Kazaniu. Zawarto kontrakty, na mocy których Niemcy miały udzielić pomocy technicznej rosyjskim zakładom — producentom amunicji w Złatouście, Tule, Piotrogrodzie (w dawnych zakładach Putiłowskich oraz w Szlisselburgu). Na mocy umowy wojskowej, podpisanej w Berlinie w sierpniu 1923 r., dla armii niemieckiej wyprodukowano i potajemnie wysłano do Niemiec w 1926 r. 300 tys. łusek pocisków — z naruszeniem traktatu wersalskiego. Już w 1924 r. w Rosji utworzono trzy poligony wojskowe: lotniczy — w Lipiecku, czołgowy — w Kazaniu i chemiczny — w Saratowie. Do 1925 r. rosyjsko-niemiecka współpraca wojskowa ograniczała się do sfery wojskowej. W ramach rekompensaty za bazy oficerom Armii Czerwonej oraz jej WWS, członkom Sztabu Generalnego pozwalano brać udział w tajnych programach szkoleniowych zakazanych kursów Sztabu Generalnego Niemiec. Pułkownik von Blomberg, który za Hitlera został szefem wojskowego ministerstwa Rzeszy, był tutaj jednym z instruktorów. Niemieccy oficerowie armii, aby ukryć przynależność wojskową, przybywali na manewry w cywilnych ubraniach i przedstawiali się jako „Niemiecka komunistyczna delegacja robotnicza”. Wśród rosyjskich generałów zaangażowanych w kursy byli marszałkowie Tuchaczewski i pod wieloma względami kontrowersyjny Żukow. Na kursach opanowywano dyrektywy, które regulowały taktykę działań bojowych i sztukę operacyjną, a nawet metody poboru do armii, mobilizacji, planowania i organizacji nielegalnego zbrojenia. W ciągu lat 30. ambicje polityczne obu państw skłoniły Komunistyczną Partię Niemiec (KPD) i Narodowosocjalistyczną Niemiecką Partię Robotników (NSDAP) Adolfa Hitlera do zajmowania skrajnie antagonistycznych stanowisk. Do 1933 r. Socjaldemokratyczna Partia Niemiec (SPD) tworzyła rząd. Komuniści głosowali razem z NSDAP za obaleniem socjaldemokratów. W styczniu 1933 r., na mniej niż dwa tygodnie przed tym, jak Hitler został kanclerzem, attaché rosyjskiej ambasady w Berlinie Winogradow odpowiedział na pytanie dotyczące orientacji politycznej komunistów: „Moskwa jest przekonana: droga do radzieckich Niemiec wiedzie przez Hitlera”. Moskwa trzymała się oficjalnej opinii, że Hitler u władzy będzie krótko. Kiedy stało się jasne, że Hitler skonsolidował swoje siły i rozpoczęły się morderstwa tysięcy członków Komunistycznej Partii, w rosyjskich kręgach pojawiła się obawa przed atakiem Niemiec na Rosję. W końcu Rosjanie pomagali zbroić Niemcy, szkolić ich siły zbrojne przez dekadę i dobrze znali ich potencjał wojskowy. 4 marca 1933 r. „Prawda” pocieszyła czytelników, że ZSRR był najważniejszym spośród krajów, które nie są wrogo nastawione do Niemiec, i dodała, że „tylko głupcy na tronie” chcieliby zatruć stosunki radziecko-niemieckie i całkowicie izolować Niemcy. Hitler nie zwlekał z reweransem i 23 marca wyraził chęć utrzymywania przyjaznych stosunków z Rosją. Dodał, że walka przeciwko bolszewizmowi w Niemczech nie powinna odbić się na ich ustalonych stosunkach. 28 kwietnia Göring, a potem Hitler przyjęli rosyjskiego ambasadora w Berlinie. A w maju 1933 r. wysoką rangą niemiecką delegację wojskową witał w Moskwie komisarz obrony Woroszyłow. Potwierdzono nienaruszalne więzi łączące Reichswehrę i Armię Czerwoną. Jednak latem i jesienią 1933 r., na rozkaz Hitlera, cała radziecko-niemiecka współpraca wojskowa została przerwana. Stało się to z powodu polityki zalecania się Rosji, która kultywowała każdy możliwy kontakt z nazistami, do państw Zachodu, gdzie tworzono sojusz przeciwko Niemcom. Jednak w 1933 r. urzędnik partyjny Lew Lebiediew odwiedził Niemcy z tajną misją partyjną, a już w latach 1933—1934 do Niemiec skierowano agentów NKWD, aby studiowali pracę gestapo. Stosowano podwójną zew- O autorze. John Kolasky urodził się w 1915 r. w północnym Ontario w rodzinie, która w przededniu I wojny światowej wyemigrowała do Kanady z będącej w tamtych czasach pod panowaniem austro-węgierskim Bukowiny. Wielki kryzys lat 1929–1932 zmusił piętnastoletniego Johna do opuszczenia domu rodzinnego w poszukiwaniu pracy. Jak inni, stał się radykałem i przyłączył do Kompartii. Pracował w przemyśle budowlanym i jednocześnie studiował na Uniwersytecie Saskatchewan. Z zawodu historyk. Kształcił się dalej na uniwersytetach w Toronto i Manitobie. Wykładał na uniwersytetach w Manitobie i Ontario. W 1963 r. J. Kolasky został wybrany do składu kierownictwa ukraińskiego prokomunistycznego ruchu w Kanadzie. W tym samym roku wyjechał do Kijowa do Wyższej Szkoły Partyjnej przy KC KP Ukrainy. Delegacja trwała prawie dwa lata. Radziecka rzeczywistość rozwiała jego iluzje. Dowiedziawszy się o ruchu dysydenckim, Kolasky przyłącza się do jego szeregów. W 1965 r. zostaje aresztowany przez agentów KGB i po przesłuchaniach wydalony poza granice ZSRR. W 1968 r. ukazuje się drukiem jego pierwsza książka „Edukacja w Radzieckiej Ukrainie: doświadczenie w dyskryminacji i rusyfikacji”. Oparta na radzieckich dokumentach, które autor zebrał w ZSRR, książka stała się bestsellerem. John Kolasky specjalizował się w dziedzinie problemów narodowych i europejskich ZSRR. politykę zagraniczną. 16 listopada 1933 r. ZSRR nawiązał stosunki dyplomatyczne z USA; 18 września 1934 r. stał się członkiem Ligi Narodów, a 2 maja 1935 r. Francja i Rosja podpisały traktat o wzajemnej pomocy. Z jednej strony Litwinow, szef ministerstwa spraw zagranicznych, otwarcie wzywał do zbiorowego bezpieczeństwa przeciwko nazistowskiej ekspansji, z drugiej — Stalin niepostrzeżenie, lecz natarczywie przyspieszał odnowienie stosunków rosyjsko-niemieckich. 17 sierpnia 1933 r. Aweł Jenukidze, agent do zadań specjalnych Stalina, powiedział Dirksenowi, niemieckiemu ambasadorowi w Moskwie (prawdopodobnie zgodnie z instrukcją „z góry”), że „odrodzenie narodowych socjalistów mogłoby mieć korzystne skutki dla stosunków niemiecko-radzieckich i pełnego zrozumienia rozwoju Niemiec”. Wskazał na wspólne cechy rozwoju i analogie między niemieckim narodowym socjalizmem a radzieckim komunizmem. Ciąg dalszy nastąpi. Przełożył Feliks REDKO Stalin i Mołotow uśmiechają się, ponieważ Ribbentrop podpisuje Pakt. Na lewo od Ribbentropa Skworcow, rosyjski ambasador w Niemczech, oraz Hilger. Między nimi (w drugim planie) generał Szaposznikow

Машинний переклад

POGLĄD

Wołodymyr FERENC, m. Iwano-Frankiwsk. Nie ma nic dziwnego w tym, że wreszcie ktoś przychodzi do nas z gotowymi standardami wolnego świata, pyta, czy mamy ksenofobię i na ile zagraża ona obcokrajowcom. Zamiast bić się w piersi i udowadniać, jakimi jesteśmy potulnymi i tolerancyjnymi, warto choć ten problem rozwiązać uczciwie i gruntownie. Potrzebujemy nie kampanii „eurodemokratyzacji”, a merytorycznej dyskusji na temat dwóch współczesnych światowych mechanizmów ksenofobii. Pierwszy i dominujący polega na wypieraniu do kulturowych rezerwatów żywych ośrodków etnicznej odrębności. W tym przypadku nieubłagany ksenofob wobec czynnika etnicznego to bezlitosne społeczeństwo konsumpcyjne jako dominująca większość. Wszystkim krajom i narodom przypisana jest ksenofobia klasyczna — strach o zachowanie własnego etnicznego „ja”. Ksenofobia społeczeństwa konsumpcyjnego jest groźniejsza dla świata, ale o tym mówić nie jest modnie. Ukraińcy są zaniepokojeni problemami narodowego przetrwania, dlatego zdrowa ksenofobia jest możliwa w takim stopniu, w jakim istnieje w każdym samowystarczalnym państwie świata. Po to, aby ksenofobia nie przekraczała cywilizowanych ram, potrzebny jest elementarny porządek prawny, ustalone prawem zasady współżycia miejscowej ludności z obcymi i podróżnymi. Światowa kampania walki z ksenofobią aż do całkowitego zniszczenia tej ostatniej dotarła i do nas. Warto ją przyjmować spokojnie, jako zwykłą technologię psychoinformacyjną, aby zapewnić obcym idealne warunki komunikacji z nami, oczywiście bez uwzględnienia naszych interesów. W imię własnej wygody i bezpieczeństwa biznes daje pieniądze na programy wykorzeniania na Ukrainie ksenofobii, antysemityzmu czy jeszcze czegoś. Jeszcze na początku niepodległości przeżyliśmy pierwszą falę informacyjnych ataków prewencyjnych — oskarżeń o antysemityzm. Wtedy my, pełni przyjaznych uczuć do wolnego świata, naiwnie dziwiliśmy się: za co nas oskarżają? Oburzaliśmy się i z całych sił staraliśmy się usprawiedliwić przed światem: antysemityzmu na Ukrainie nie ma! W czymś się usprawiedliwiamy, nawet za to, że w Konstytucji jest jedyny język państwowy. Przekonujemy międzynarodowe komisje oraz swoich polityków na wszystkich wyborach, że nigdy nie będzie przymusowej ukrainizacji, że po rosyjsku nieгласно i nielegalnie wolno rozmawiać i milicjantom, i urzędnikom, i deputowanym — byle tylko nie zagrażać językowi rosyjskiemu. Mimo wszystko oskarżają na każdych wyborach i nie wynika to z niechęci do Ukraińców — to taka standardowa technologia przygotowania terytorium pod biznes obcokrajowców, zapewnienia spokoju dla miłośników korzystnego dla siebie gospodarowania na Ukrainie. Kiedyś nazywano to pacyfikacją, zjawisko to znane jest z historii jako „uspokojenie”, wybijanie represjami wolnomyślicielstwa Ukraińców przez Polaków na skolonizowanych zachodnioukraińskich terytoriach. Teraz to narzucanie Ukraińcom kompleksu winy poprzez pranie mózgów potokami informacji. Nas usilnie zachęcają do samodzielnego wykorzenienia ukraińskiej ksenofobii z pomocą nowych ukraińskich ustaw. Uważają, że ksenofobia u nas jest, bo we wszystkich państwach świata ten problem jest bolesny. Nikt nawet wyobrazić sobie nie może, że w rzeczywistości na Ukrainie nie ma nawet tego potrzebnego dla odporności narodu minimum ksenofobicznego strachu przed utratą odrębności rozwoju. Pełny brak ksenofobii — to też źle, to oznaka sennego lub ledwo żywego narodu. Nad problemem ksenofobii mało kto się zastanawia, a nasz parlament może stworzyć sytuację, że zamiast normalnego programu rozwoju narodu — ciach ustawą w ksenofobię! Jeśli będziemy tak rozwiązywać problem ksenofobii, nie wyjaśniwszy, czym on jest i czyj on u nas, to ostatecznie zniszczymy siebie jako naród. Nie jest zbędne przypomnienie, że ksenofobia — to ostatni naturalny odruch samoobrony narodu, strach przed duchową śmiercią rozpuszczenia się w bezimiennym tłumie. Z uwagi na stan rozpowszechnienia języka ukraińskiego na Ukrainie, obecność postępującej choroby rosyjskojęzyczności wśród etnicznych Ukraińców, naród ukraiński traci naturalną odporność i o ksenofobii jako zagrożeniu dla obcokrajowców już nie ma mowy.

Машинний переклад

Ustawą przeciwko ksenofobii?

Przyczyny są znane: naród jeszcze nie odzyskał sił życiowych, utraconych w ciągu wieków kolonizacji, nie wypracował mechanizmu oporu wobec współczesnych zagrożeń. W tej dramatycznej sytuacji politycy i socjologowie nie powinni przedwcześnie używać słowa ksenofobia w negatywnym znaczeniu; jest ono zbędne także w leksykonie środków masowego przekazu. Będzie ono działać jako technologia pacyfikacji Ukraińców i utrudni odnowienie naturalnych procesów rozwoju narodu. Jednak niektórzy nierozważnie zaczynają „nakręcać” temat ksenofobii na Ukrainie, wciągając w ten proces także media. Nagłówki w rodzaju „Cudzoziemcy czekają na ustawy antyskinheadowskie” świadczą jedynie o tendencyjnym, jednostronnym podejściu do rozumienia zjawiska ksenofobii i jego cywilizacyjno-prawnej normalizacji. Ustawy przeciwko skinheadom to nonsens, ponieważ do zapobiegania przestępstwom, zwłaszcza w sferze praw językowych, etnicznych i innych praw obywateli, Ukraina ma wystarczającą bazę prawną. Problemem jest wykonywanie ustaw, wychowanie młodzieży, a przede wszystkim pilna potrzeba współczesnej, państwowotwórczej polityki narodowej władzy. Skinheadzi to zjawisko skopiowane ze wzorca rosyjskiego. W Rosji ruch skinheadów i ksenofobiczne nastroje mają zupełnie realne podłoże. Sama federacja takiej skali jest niestabilnym tworem, bardzo podatnym na „rozmywanie” przez strumień światowej migracji z Wschodu; nie ma ona odporności na kosmopolityczne zagrożenia ze strony współczesnej globalizacji. Dlatego porządna dawka ksenofobii i ruch skinheadów jako radykalny nurt są reakcją rosyjskiego niepokoju o własną przyszłość; świadczą one o wątpliwościach co do zdolności państwa do przeciwdziałania zbyt potężnym globalnym zagrożeniom dla rosyjskiej tożsamości. Ukraina to nie Rosja, dlatego mówienie o skinheadach jako zjawisku społecznym jest przedwczesne; mentalnie nie przyjmie się ono u nas. Według informacji organów ścigania problem skin- Bohdan Turecki. „Kozackiemu rodowi...” ...ksenofobia nam nie grozi. Skinheadzi-Ukraińcy to tylko młodzieżowa moda i reakcja na niedostateczną uwagę państwa wobec problemów Ukraińców na Ukrainie. Powody do niepokoju, a nawet rozpaczy wśród młodych Ukraińców rzeczywiście istnieją. Niedostateczne zapewnienie konstytucyjnych norm, rozpowszechnianie i stosowanie języka państwowego stwarzają poważne problemy dla zachowania i rozwoju etnosu ukraińskiego. Ukrainiec coraz rzadziej znajduje to, co ukraińskie, w telewizji i innych środkach masowego przekazu. Ukrainojęzyczny Ukrainiec w ukraińskiej stolicy, a nie tylko w stolicy, jest w mniejszości. Nie wolno zamykać oczu na to, że etniczni Ukraińcy stają się grupą niewpływową, choć liczną, i stopniowo asymilują się w rosyjskojęzyczny, kosmopolityczny konglomerat, który staje się biegunem ksenofobii wobec etnicznych Ukraińców. Cudzoziemcy również asymilują się w rosyjskojęzyczne środowisko, a kontakty z nimi jedynie uzupełniają negatywny efekt rusyfikacji, która zagraża istnieniu etnosu. Jako strona osłabiona, etnos ukraiński nie może nawet skorzystać z naturalnego odruchu samoobrony – ksenofobii, gdyż to natychmiast prowokuje silniejszą ksenofobię obojętnego, obojętnego wobec swoich etnicznych korzeni, zrusyfikowanego, konsumpcyjnego ogółu. Można mówić o unikalnym w XXI wieku procesie zapędzania rdzennego etnosu – Ukraińców – do rezerwatu za pomocą współczesnego typu ksenofobii – wypierania czynnika etnicznego przez społeczeństwo konsumpcyjne. Staczamy się w dół, nie osiągnąwszy odpowiedzialnego etapu społeczeństwa obywatelskiego. Światowy postęp oczarowuje nas atrakcjami widowisk i pokus, diabelsko szybko pchając do dołu konsumpcjonizmu bez duchowości i moralności: praca – zaspokojenie ciała – praca – głosowanie bez wyboru – telewizor – praca. Zanim zaczniemy mówić o ksenofobii i zagrożeniu rasizmem, trzeba dać czas i możliwość naszym ludziom, by poczuli się obywatelami, jak w tych europejskich państwach, gdzie istnieją problemy ksenofobii, a nie ma problemów przetrwania rdzennego etnosu. Przed przyjęciem zbyt surowych ustaw dotyczących ksenofobii należy tak uczynić, by etniczni Ukraińcy czuli się na Ukrainie Ukraińcami, gdyż można przypuszczać sytuację, w której cudzoziemcy i zdenacjonalizowani pobratymcy dla zabawy będą polować na ukrainojęzycznych Ukraińców, by poniewierać ich „wiejskim” językiem i etniczną godnością. Przy wystarczającej liczbie świadków pobity i znieważony ofiara zostanie jeszcze oskarżona o „ksenofobię” wobec napastników. Jeśli za słowo „moskal” czy „murzyn” będą dawać kilka lat lub ogromną grzywnę, to wszystko zależeć będzie od „swoich” świadków, a dalej – od sądu ukraińskiego, znanego ze sprawiedliwości. Z boku niesprawiedliwie oskarżonego Ukraińca świadków może nie być – Ukraińcy są bowiem w mniejszości i są bierni, a do tego nie chcą zbędnych kłopotów. Dlatego do pomysłu przyjęcia bardzo surowej ustawy przeciwko ksenofobii należy podchodzić ostrożnie. Nie należy cieszyć się z przemówień deputowanej ludowej Hanny Herman o tym, że w końcu przyjmiemy surowe ustawy przeciwko ksenofobii, której ze strony większości ludności – etnicznych Ukraińców – prawie nie ma nawet na poziomie instynktu przetrwania etnosu. Lepiej byłoby, gdyby wszystkich przestępców karano jednakowo sprawiedliwie, bez szczególnych przywilejów ze względu na język, etnos, wyznanie czy rasę. Zresztą zgodnie z Konstytucją prawo powinno być jedno dla wszystkich – od Ukraińca po afroukraińca. W proponowanym „surowym” projekcie, według słów jednego ze współautorów, za publiczną zniewagę przedstawiciela mniejszości narodowych obelgami w rodzaju „arabska świnia”, „murzyn”, „moskal”, „żyd” można otrzymać do dwóch lat prac poprawczych wyłącznie na podstawie zeznań dwóch naocznych świadków. Za napad na tle rasowym – od 7 do 12 lat, a za powtórne przestępstwo termin ulega podwojeniu. Za obelgę „chochłem” odpowiedzialność nie jest przewidziana. W projekcie deputowanego Moskala za publiczną zniewagę przedstawiciela mniejszości narodowych przewidziano grzywnę do 8400 hrywien, a za nawoływanie do przemocy wobec przedstawicieli mniejszości narodowych lub cudzoziemców – do 5 lat. Wyobrażacie sobie, jaka ustawa wyjdzie, jeśli połączyć projekt Hanny Herman z projektem Moskala? A jak postąpić, gdy Moskal to nazwisko i trzeba nie obrazić człowieka? Można by jeszcze żartować na ten temat, gdyby wszystko nie układało się tak smutno. Dla sprawiedliwych Ukraińców łajdak zawsze był łajdakiem lub przestępcą, niezależnie od tego, czy jest Rosjaninem, Afrykańczykiem, Hindusem czy Żydem. Po co taka surowa ustawa o odpowiedzialności za przestępstwo przeciwko mniejszościom? Dobry i sprawiedliwy Ukrainiec wzrusza ramionami. „Prawo jedno dla wszystkich – od Ukraińca do Etiopczyka” – powiedzą popularni ukraińscy politycy ludowi. Jedynie zintegrowani w rosyjskojęzyczne środowisko ukraińscy obcokrajowcy nas nie rozumieją. Nie wierzą, że nie mamy „przeklętej ksenofobii”, choć sami nie są zbyt przychylni ukraińskości i nie spieszą się z integracją w ukrainojęzyczne środowisko. Niektórzy ze struktur zajmujących się ochroną praw cudzoziemców i mniejszości nawet zamierzają piketować parlament. Pędzą nas dokądś, a po co? Państwo ma wystarczająco dużo dźwigni, by uważnie badać sprawy z udziałem cudzoziemców. Aby zabezpieczyć społeczeństwo przed ksenofobią, można wprowadzić także zasadę kwot etnicznych w parlamencie i w „gałęziach władzy”. A ci, którzy spieszą się, by surowo karać za słowo „moskal”, „żyd” czy „murzyn”, niech zaczną chociaż od identyfikacji etnicznej – niech przywrócą rubrykę „narodowość” w paszporcie, by wiadomo było, kto jest kim. Na Ukrainie z jakiegoś powodu nikt nie boi się niedawno rozreklamowanej ksenofobii Ukraińców i dlatego nie ukrywa swojej tożsamości etnicznej. Być może przy okazji i etniczni Ukraińcy przypomną sobie, kim są, czytając w paszporcie zapis „Ukrainiec”, i zaczną szanować siebie, powrócą na łono ojczystego języka, kultury i tradycji sławnych przodków.

Машинний переклад

SOCJUM

*** Podobne akcje odbywają się nie po raz pierwszy. Ale samymi akcjami i manifestami, bez wątpienia pożytecznymi, nie powinniśmy się ograniczać. Na konferencji prasowej ogłoszono wyniki badań, z których wynika, że ostatnio liczba nastolatków palących nieco spadła. „Nasze dzieci nie są tak głupie, jak myślimy” – zauważono podczas akcji. O niewystarczalności samych tylko wysiłków społecznych świadczyła obecność byłego ministra ochrony zdrowia Mykoły Poliszczuka, który obecnie kieruje Narodową Radą ds.

Машинний переклад

Bijmy na alarm

Hnat BIŻYK, m. Nowa Kachowka, obwód chersoński Od dawna serce boli na myśl o tym, że Ukraina wkrótce może stać się nazwą terytorium, na którym będą żyć nie Ukraińcy, lecz bliżej nieokreślone kto. Przyczyny, które się do tego przyczyniają, to narkomania, palenie tytoniu i pijaństwo. Dziwi i oburza to, że prawie nikogo to nie niepokoi. My, członkowie Nowokachowskiego oddziału „Proświty”, zwracaliśmy się z prośbą do władz i gazet, by zaczęły bić na alarm. Nie usłyszano nas. Tymczasem picie kieliszków nabiera groźnego rozmachu. Przykro było patrzeć, jak w naszym mieście popi Patriarchatu Moskiewskiego w Wielkanoc obok pasek i jajek święcili butelki z wódką. Proświtianie nie wytrzymali: poszli do przedstawicieli Kościoła z protestem. Nowokachowscy proświtianie z aprobatą przyjęli informację o przeprowadzonej w Kijowie konferencji prasowej „Problemy alkoholizacji ludności i jakości napojów alkoholowych na Ukrainie”. Dziękujemy redakcji gazety „Słowo Proświty” za to, że rozpoczęła publikację materiałów na ten temat. Niektórzy już nie wierzą, że można coś zrobić. W latach trzydziestych w Zachodniej Ukrainie członkowie „Proświty” wspólnie z Greckokatolickim Kościołem dokonali niemożliwego: pijaństwo zostało całkowicie wykorzenione. „Proświta” stale propagowała zdrowy styl życia. Wspólnie z Kościołem organizowano zebrania, modlono się w świątyniach, prowadzono objaśniające rozmowy o szkodliwości spożywania alkoholu dla zdrowych ludzi i dla moralnego stanu każdej rodziny. Duchowni wygłaszali przemówienia, kazania o strasznym grzechu wobec Boga, rodziny i narodu tego, kto oddaje się pijaństwu. Stawiano krzyże na znak wdzięczności Bogu za pomoc w pokonywaniu nieszczęścia, które zawisło nad człowiekiem i rodziną. Przed krzyżem ludzie składali obietnice, przysięgali, że nie będą już więcej sięgać po kieliszek. Organizowano akcje w obronie praw narodowych Ukraińców, uroczyście obchodzono święta religijne i narodowe. Wszystko to odciągało od pijaństwa. Do 1940 roku nikt nie widział pijanego. Pijaństwo przyniósł do nas „złoty wrzesień” 1939 roku, czyli sowieckie „wyzwolenie”. Kolonizatorom pijany naród ułatwiał przemianę go w niewolnika. Słowa carycy Katarzyny II „pijanym narodem łatwiej rządzić” nie były pustym zdaniem, lecz wskazówką do działania. Nasz naród przez wieki spajaczano. To jeden ze sposobów niszczenia narodu. Chciałoby się, aby do ratowania narodu zabrały się organizacje społeczne, a przede wszystkim „Proświta”. Trzeba, aby podniesiona kwestia nie zakończyła się jednym czy dwoma artykułami w gazecie. Członkowie „Proświty”, którzy zostali posłami ludowymi, są zobowiązani wnieść pod obrady Rady Najwyższej projekty ustaw, które wzmocniłyby tę walkę. Szczególnie surowe kary powinny ponosić osoby, które wciągają młodzież w mrok narkomanii, palenia i pijaństwa. Trzeba, byśmy wszyscy zwrócili się do przedstawicieli kościołów różnych wyznań z propozycją, aby oni częściej poruszali ten temat w kazaniach i rozmowach z wiernymi. Proświtianie Nowej Kachowki przygotowują apel do miejskiego głowy z propozycją zorganizowania narady, z udziałem przedstawicieli organizacji społecznych, prasy i pedagogów, na której zwrócono by uwagę wszystkich na niebezpieczeństwo, nad którym zawisło nasz naród, i skierowano działania na walkę z nim.

Машинний переклад

PORNOINTERNET

Petro ANTONENKO Zdjęcie autora Można, oczywiście, próbować łączyć jedno z drugim, jak to, niestety, robi wielu ludzi. Ale czy to będzie życie, czy półżycie? Ukraina zapaliła się, wydaje się, do granic możliwości. Nie będę sypał cyframi statystyk (są smutne), zaznaczę tylko, że w Europie jesteśmy w czołówce pod względem palenia tytoniu. Przyczyny tego wszystkiego to długa i osobna kwestia. Telegraficznie? Żądza zysku, nawet kosztem zdrowia i ludzkiego życia. Czyjeś pragnienie wygłodzenia narodu. Beztroska samego narodu i wybranej przez niego władzy. Wreszcie, osławione „czasy przemian” — stresy, niestabilność. Wszystko to pcha do papierosa. Co więc robić? „Róbmy choć coś! Zacznijmy!” — wzywała społeczeństwo Koalicja organizacji społecznych i inicjatyw „Za wolną od dymu tytoniowego Ukrainę”. Wspólnie z międzynarodową organizacją społeczną „Kampania na rzecz przyszłości bez palenia” zainicjowała ogłoszenie i podpisanie „Manifestu Ukraińców przeciwko paleniu”. Start kampanii został dany 30 maja, w przeddzień Światowego Dnia bez Tytoniu, który obchodzony jest już od 20 lat. Startem stała się akcja uroczystego podpisania Manifestu w Ukraińskim Domu w stolicy. Pod celownikami licznych kamer telewizyjnych i aparatów fotograficznych podpisy złożyli m.in. Olha Sumska, Ostap Stupka, Jana Kłoczkowa, Masza Jefrosinina, Hryhorij Czapkis oraz inne gwiazdy. W dniu akcji Manifest podpisało jeszcze wielu innych celebrytów. Nawiasem mówiąc, obalono w ten sposób jeszcze jeden stereotyp — o rzekomo wielkiej popularności palenia w świecie kina, teatru, estrady, gdzie, jakoby, palą wszyscy. Okazuje się, że to daleko nie tak. I lista sygnatariuszy Manifestu, nasycona znanymi nazwiskami i całymi zespołami estradowymi — młodzieżowymi, najmodniejszymi — jest tego potwierdzeniem. Manifest został umieszczony w Internecie na stronie Koalicji pod adresem www.adic.org.ua, jest otwarty do podpisywania przez gwiazdy i zwykłych obywateli Ukrainy. Na konferencji prasowej po akcji ukraińskie gwiazdy krótko wyspowiadały się na temat „Ja i palenie”. Niektórzy nie palili nigdy, jak Kłoczkowa, Sumska, niektórzy boleśnie i mężnie pokonali zgubny nałóg, jak Stupka, Jefrosinina, Czapkis (ten ostatni — jeszcze ponad pół wieku temu). Manifest zawiera nie tylko wezwanie do współobywateli, by zdecydowanie zerwali z niezwykle szkodliwym nałogiem, ale także propozycje dla władz dotyczące walki z paleniem. Bardzo ważny aspekt, ponieważ chodzi o znanych ludzi, to ich wezwanie, by w żaden sposób nie wspierać propagandy, nawet mimowolnej, palenia. Chodzi m.in. o filmy, spektakle. Olha Sumska przyznała, że czuje wstręt, gdy musi palić, grając palacza w kinie czy teatrze. Powstało pytanie: czy nie można poprosić reżyserów i scenarzystów, aby jak najrzadziej wprowadzali na scenę i ekran postacie palaczy? Olha Sumska publicznie złożyła deklarację, którą przyjęto oklaskami: kategorycznie odmawia grania w kinie i teatrze ról palaczy. Więc co, Ukraino, zacznijmy powoli wychodzić z tytoniowego oparu? Petro ANTONENKO Pewnego razu Lew Tołstoj bardzo ostro wypowiedział się o drukarstwie, nazywając je złem. Trochę dziwnie słyszeć to od człowieka, spod którego pióra wyszły dziesiątki tomów, powielonych właśnie dzięki drukarstwu w milionach egzemplarzy. Ale mądry pisarz powiedział, że to zło, ponieważ przyczyniło się do szerzenia również ignorancji. Gdyby Lew Nikołajewicz mógł usiąść przed komputerem i korzystać z Internetu, byłby zszokowany. Światowa elektroniczna pajęczyna, powołana do natychmiastowego łączenia ziemian, szerzenia ich myśli swobodnie i bez cenzury, stała się jednocześnie (taka już dialektyka) prawdziwym śmietnikiem. Nieszczęście nawet nie w tym, że Internet nadal szerzy ignorancję. Na przykład informacje o jaskiniach w Tybecie, gdzie mieszkają przybysze, o znalezieniu szczątków ludzi o wzroście 12 metrów, o podziemnych piramidach na Krymie albo o wyrzuconym na brzeg morza trupie syreny. Do tego można podejść z humorem, prostaczkowie jednak uwierzą. W każdym razie nie są to takie niewinne zabawy. Jeszcze gorszy jest drugi rodzaj internetowych śmieci — społeczno-polityczna „informacja”. Z jakiegoś powodu stało się zwyczajem drukowanie materiałów, gdzie zamiast autora widnieje „według doniesień serwisów internetowych”. I to nie są zwykłe polityczne plotki, a najbrudniejszy PR, którym, niestety, wypełnione są nasze media. Ale najstraszniejsze jest to, że w Internecie nie tylko publikują, ale bezczelnie propagują wszystko to, co najciemniejsze, najbrudniejsze z tego, co cechuje społeczeństwo. Przemoc, nienawiść rasowa, narodowa i religijna, rozpusta, pornografia, w tym dziecięca. Smutne, że Ukraina, wlokąc się w ogonie pod względem wielu pozytywnych wskaźników, tutaj, niestety, jest wśród liderów. Najbardziej przykre, że problem w mediach przedstawia się z pokorną rezygnacją: mówiąc, że inaczej być nie może. Wymienia się przynajmniej dwa problemy, z którymi, jakoby, nic nie da się zrobić. Pierwszy — walka z pornointernetem, ogólnie z nieładem w światowej pajęczynie — to zamach na wolność obywateli. Drugi moment — z tym zjawiskiem prawie niemożliwe jest walczyć technologicznie. Pierwszy problem jest dość powszechny, bo któż chce wystawić się jako tłumiciel praw człowieka! Jeden znany polityk i dziennikarz tak właśnie powiedział: bardziej podobają mu się zezwolenia niż zakazy. Ale my kłamiemy, myląc zezwolenia z samowolą, zapominając, że w demokratycznych i cywilizowanych krajach działają nie tylko jasne zezwolenia, ale i zakazy: propaganda przemocy, pornografii itp. Zresztą, daleko szukać nie trzeba. Podobne ograniczenia wyraźnie przewiduje również ukraińskie ustawodawstwo, w szczególności w dziedzinie mediów. Istnieją normy Konstytucji, artykuły ustaw Ukrainy. Dlatego dziwi, że dla prasy, radia, telewizji te normy istnieją, a dla Internetu — nie. Nawet jeśli nie są to media w zwykłym rozumieniu, o czym cały czas toczą się dyskusje. Jeszcze jeden rzekomo nie do pokonania problem — jak w praktyce technicznie oczyszczać Internet z brudu. Tutaj, wygląda na to, niektórzy mącą wodę. Technicznie jest całkowicie możliwe zablokowanie stron pornograficznych na każdym konkretnym komputerze. Nad tym Zdjęcie Olesia Dmytrenka pracują odpowiednie służby. Na schodach Ukraińskiego Domu — symboliczna akcja: młodzież Kijowa depcze papierosy ochrony zdrowia przy Prezydencie Ukrainy. Opracował on niedawno przyjętą ustawę Ukrainy o wzmocnieniu walki z paleniem. Mykoła Poliszczuk przyznał, że niektóre postanowienia ustawy nie są wykonywane i o to powinna troszczyć się władza. A jeszcze chciałoby się, aby ta akcja miała kontynuację we wszystkich kierunkach dotyczących zdrowego stylu życia, z którym na Ukrainie są poważne problemy. Jeśli chodzi o alkoholizm, narkomanię, AIDS, mamy pierwsze miejsca w Europie. Walcząc o zdrowy naród, nie trzeba zamykać dziecięcych klubów sportowych czy zabudowywać boisk. Słowem, walczyć z tytoniowym oparem trzeba w powiązaniu z rozwiązywaniem innych problemów. warto pracować producentom i dostawcom sprzętu komputerowego. W Federacji Rosyjskiej kontrolę nad przestrzeganiem norm prawa w Internecie powierzono Ministerstwu Spraw Wewnętrznych. Kilka miesięcy temu w Internecie pojawił się wideoklip ze sceną zabójstwa ludzi. Specjalny wydział milicji szybko wykrył studenta z Majkopu, który zamieścił ten film. Sąd zakwalifikował to jako propagandę ekstremizmu i wydał wyrok: rok prac poprawczych. Porównajmy to z kilkoma głośnymi sprawami na Ukrainie, kiedy przestępcy nie tylko nagrywali sceny znęcania się i zabójstw na wideo, ale także zamieszczali je w Internecie. Niedawno miałem okazję być na jednej rozprawie sądowej, gdzie prokuratura kilkakrotnie przytaczała jako dowód winy oskarżonych nagrania wideo i audio oraz zaświadczenia techniczne od operatorów komórkowych, które obalały zeznania oskarżonych. Okazuje się, że w razie potrzeby wszystko można ustalić, w tym także w pozornie wszechmocnym i nieuchwytnym Internecie. …Nie jest nowością w historii, że wynalazki przynosiły nie tylko korzyść, ale i zło: nóż, ogień, proch, druk, jak zauważył wielki pisarz i myśliciel. Teraz – Internet, komputery. Prawda, za ich pomocą można nie tylko zmieniać ludzi w bydło, ale i przyjmować rozsądne prawa. Oraz kontrolować ich wykonanie.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Zdjęcie Światosława Mizerniuka nieukraińskiej narodowości nie może być w urzędzie w państwie ukraińskim”. 10 artykuł Konstytucji stwierdza, że językiem państwowym w Ukrainie jest ukraiński. Państwo zapewnia wszechstronny rozwój i funkcjonowanie języka ukraińskiego we wszystkich sferach życia społecznego, ale urzędnicy wysokiej rangi i deputowani ludowi, wykonując obowiązki służbowe, komunikują się i występują po rosyjsku, znieważając państwo ukraińskie i Ukraińców. A my cierpimy? Czy nasze serce boli z powodu problemu językowego? Czy oburzamy się tym, że w 17. roku państwa ukraińskiego nie mamy państwowych ukraińskojęzycznych kanałów telewizyjnych i radiowych, w których audycjach wszystko byłoby synchronicznie dubbingowane w języku ukraińskim, tak jak robi to ukraińskojęzyczna rozgłośnia „Swoboda”. Nasze dzieci i wnuki już od 16 lat nie uczą się w szkołach języka rosyjskiego, mają moralne i powinny mieć konstytucyjne prawo do otrzymywania wszechstronnej i pełnej informacji w państwowym języku ukraińskim. Z szacunku do państwa Rosjanie powinni znać język państwowy, jeśli chcą być jego obywatelami. Ukraińcy nie są przybłędami, lecz rdzennym narodem, a ich język powinien mieć priorytet jako państwowy. Wtedy można stwierdzić, że Ukraina uformowała się jako państwo Ukraińców. Nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego pozbawiłoby język ukraiński możliwości utwierdzenia się we wszystkich ważnych sferach życia społecznego. W obronie języka ukraińskiego muszą stanąć deputowani Rady Najwyższej i rad lokalnych: trzeba zwoływać wiece obywatelskie, na których omawiane będą problemy ofensywy ukrainofobów na język i kulturę ukraińską oraz przyjmowane rekomendacje dotyczące przeciwdziałania rusyfikacji Ukrainy. Żądania nadania językowi rosyjskiemu statusu oficjalnego to nie tyle wyraz troski o rosyjski, któremu nic w Ukrainie nie zagraża, co zawoalowany manewr polityczny rosyjskich szowinistów i ich ukraińskich pachołków: do dążenia do „wielkiej Rosji”, „wspólnych przestrzeni” — ekonomicznej, informacyjnej, seksualno-pornograficznej, epidemiologicznej — dodać najważniejszą — językową. Bo wspólny język to fundament zjednoczonej sowietyzowanej wspólnoty. Obecnie tylko ukrainofoby z Partii Regionów, komuniści, postępowi socjaliści, socjaliści z O. Morozem, licząc na bezwarunkowe poparcie poszczególnych duchowo okaleczonych Ukraińców oraz materialnie zależnych od antypaństwowych urzędników wszystkich szczebli, podstępnie podburzają naród, proponują nadanie językowi rosyjskiemu statusu drugiego państwowego. Tę propozycję — wprowadzenia antyukraińskich zasad do polityki narodowej państwa — uzasadniają konstytucyjnym prawem do wolności wyrażania woli w demokratycznym państwie, jakim jest Ukraina. Ale w żadnym kraju świata demokratyczne wolności nie dają prawa do podważania narodowych fundamentów państwa. A do tego należy konstytucyjnie uznać Ukraińców za rdzenną, tytularną nację. uważają za potrzebne przestrzeganie Ustawy Zasadniczej, gdzie zapisano, że językiem państwowym w Ukrainie jest ukraiński. Oczywiście, jest pewna kategoria ludzi, dla których prawo nie istnieje… Ale przyzwyczajajmy ich do przestrzegania prawa, żeby nie wyjść na głupców! Przecież czasami wpadamy w takie sytuacje, że śmieją się z nas nawet małe dzieci. Niedawno zobaczyłam, jak młoda matka kupuje córce-uczennicy czekoladowe cukierki o nazwie „Maszeńka”. Dziewczynka spojrzała na papierek i pyta: „Mamo, a jak myślisz, jakiej narodowości jest ta Maszeńka?”. „Oczywiście, że Rosjanką” — odpowiada matka. „Nie — zaprzecza córka. — Ma rosyjskie imię, ale przecież jest ubrana w narodowy francuski strój, nawet obuta w drewniane saboty. Adres Maszeńki jest w Ukrainie! Oto patrz, na papierku napisano: m. Chersoń, ul. Perekopska 12. Fabryka cukiernicza… To kim jest ta Maszeńka — Rosjanką, Ukrainką czy Francuzką?”. „Pewnie jest interdziewczyną!” — zażartował starszy brat. Po co wypuszczać w świat takie „interdziewczyny” dla naszych dzieci? Po co naszemu ojczystemu językowi takie potwory? Jest nam miło, gdy spiker telewizji, kończąc program, zwraca się: „Szanujsia!” (Szanujmy się!). Nawiasem mówiąc, żadnym z języków europejskich tego pojęcia nie da się przetłumaczyć jednym słowem. Oznacza to — szanujmy siebie, a zatem swój język, bez którego nie jesteśmy godni uważać się za Ukraińców.

Машинний переклад

JĘZYK JEST JEDEN

Roman MYSŁOWYCZ, m. Dolina, obwód iwanofrankiwski. Ideolodzy szowinizmu na swój sposób kształtowali świat duchowy Ukraińców w okresie carskiej Rosji i władzy radzieckiej. Ukazy Piotra I, Katarzyny II, ministra spraw wewnętrznych Wałujewa, Mikołaja II zakazywały drukowania książek w języku ukraińskim, nauczania w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej, przedstawień teatralnych, wwozu ukraińskich książek z zagranicy, drukowania ukraińskich tekstów do nut oraz ukraińskiej prasy. Władza radziecka stosowała cenzurę, represje polityczne, okrutny terror w ataku na ukraińską kulturę narodową, język, religię. Instytucje oświatowe zamykano lub przekształcano w ośrodki wychowania komunistycznego. Poddano represjom Ukraiński Autokefaliczny Kościół Prawosławny na wschodzie i Kościół Greckokatolicki na zachodzie. Władza bolszewicka niby nie zakazywała języka ukraińskiego, maszyna ideologiczna działała podstępniej: tysiące ukraińskich słów wyrzucała z zasobu słownikowego. Aby sprowadzić ukraiński do poziomu potocznego, usuwano go z życia naukowego i produkcyjnego. Nauka języka ukraińskiego nie była obowiązkowa. Ukraińskiego można było uczyć się za życzeniem rodziców jako przedmiotu, a nie jako ojczystego, macierzystego języka, z wychowaniem miłości i szacunku do niego. Radzieckie instytucje oświatowe (przedszkola, szkoły i inne placówki wychowawcze) nie wychowywały świadomych narodowo Ukraińców, którzy byliby dumni z historycznej przeszłości, swojego języka, kultury. Za miłość do ojczystego języka, historii własnego narodu radziecka maszyna ideologiczna okrutnie karała, skazując na wieloletnie więzienie: wspomnijmy o losie W. Czornowoła, W. Stusa, O. Załywachy, W. Krasiwskiego, L. Łukjanenki oraz wielu setek Ukraińców, którzy nie mogli pogodzić się z poniżeniem godności narodowej. Różnymi środkami wmawiano Ukraińcom niechęć do ojczystego języka. Zdecydowana większość negatywnych bohaterów radzieckiego kina i estrady posługiwała się ukraińskim surżykiem lub zubożałym językiem potocznym — na przykład szeroko znane występy Tarapunki i Sztepsla. Czy ukraińskie dziecko mogło być dumne z ojczystego języka, słysząc surżykowe występy Tarapunki i doskonałość rosyjskiego z ust Sztepsla? Boli, że do dziś tę niechęć szerzą „serdiuczki” — artyści ukraińskiej i rosyjskiej estrady. Radziecka ideologia stale w zawoalowanej formie narzucała myśl o skłonności Ukraińców do zdrady, ich niezdolności do poświęcenia dla interesów narodowych i niezdolności, bez natchnienia i pomocy Rosjan, do osiągnięcia sukcesów w twórczości. Więc sukcesy Ukraińców stawały się dorobkiem Rosji, a uczeni-Ukraińcy — radziecko-rosyjskimi uczonymi. Aby zaszczepić ukraińskiej młodzieży obojętność, a nawet brak szacunku do wszystkiego, co ukraińskie, z wyobcowaniem od swojego ojczystego i Taina BRATCZENKO, m. Biała Cerkiew. Znany dziennikarz i pisarz Pawło Mowczan powiedział, że naród jest architektem swojego języka. Zatem wszyscy my, Ukraińcy, nieustannie budujemy nasz język, jak świętą świątynię naszej duchowości. Ale niestety, wciąż zdarzają się „szkodniki”, które szkodzą jego zdrowemu wzrostowi i zniekształcają go według własnego życzenia. Dotyczy to także rosyjskiego „surżyku” i wulgaryzmów w rodzaju „blin”, „tipa”, „korocze”, które często można usłyszeć od młodzieży (wszystkie te słowa-pasożyty przyszły do nas z języka rosyjskiego i nie są właściwe ukraińskiemu). Oczywiście, każdy język może wzbogacać się kosztem słów obcego pochodzenia, ale nie takimi „perłami”! Prawdopodobnie przez naszą pobłażliwość lub obojętność jesteśmy dziś chyba jedynym krajem z byłego Związku Radzieckiego, gdzie 75% periodyków wychodzi w języku rosyjskim, w telewizji większość programów również transmitowana jest w tym języku. A skutkiem jest to, że język rosyjski ktoś jeszcze zamierza „bronić”. Nie wiadomo przed kim. A oto tele-reklama transmitowana jest po ukraińsku. Ale czasami sami lektorzy tak zniekształcają go, że nie można rozpoznać ojczystych słów. Na przykład w reklamie oleju „Jatrań” lektor kładzie akcent na ostatniej sylabie, a to jest nieprawidłowe. Odnosi się wrażenie, że

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«NIE JEDNAKOWO MI»

przytulaniem się do obcego — rosyjskiego — radziecka polityka ideologiczna ukrywała prawdę o bohaterskiej przeszłości narodu. Historia Ukrainy w radzieckim programie oświatowym zaczynała się od opowieści o utworzeniu tak zwanej URSR, bez wzmianki i wszechstronnego naświetlenia Państwa Ukraińskiego za czasów kozackich. Jednak szczegółowo studiowano historię Rosji z obowiązkową znajomością rodowodu Romanowów. Ukrywano wydarzenia związane z rozgromieniem rosyjskiego wojska przez Kozaków pod wodzą hetmana I. Wyhowskiego, przyczyny wystąpienia hetmana I. Mazepy przeciwko Piotrowi I, wydarzenia związane z utworzeniem UNR i ZUNR oraz ich Zjednoczeniem, z bohaterskimi wyprawami atamanów przeciwko władzy bolszewickiej we Wschodniej Ukrainie. Nie wspominano także o bohaterach Kruw, Bazaru ani o rewolucyjnej działalności S. Petlury, J. Konowalca, konspiracyjnej działalności A. Melnyka, T. Borowca, S. Bandery i innych przywódców — bojowników o wolne Państwo Ukraińskie. Aby pozbawić dokumentalnego potwierdzenia walkę Ukraińców o niepodległość, radzieccy ideolodzy dokonali (jak niemieccy naziści) aktu wandalizmu: podpalili za pomocą fosforu unikalne dokumenty wydziału historycznego archiwum Państwowej Biblioteki Narodowej. W takich radziecko-kolonialnych warunkach celowego niszczenia zabytków historii i kultury Ukrainy, prześladowania ludowych obyczajów i obrzędów wyrastała świadoma narodowo ukraińska inteligencja, rozwijał się i doskonalił język ukraiński. Dziwi to, że obecnie Państwo Ukraińskie dało telestudiom możliwość emitowania radzieckich filmów, które nadal wychwalają rosyjskich carów i wodzów, a zakazało emisji filmu „Modlitwa za hetmana Mazepę”. Nadal Cerkiew Prawosławna Patriarchatu Moskiewskiego wrogo odnosi się do języka ukraińskiego i religii. Przekonujesz się o tym, odwiedzając Ławrę Poczajowską, gdzie „bogobojni” mnisi nie przyjmą nawet za wcześniejszą opłatą próśb o odprawienie modlitw, napisanych po ukraińsku, dowiedziawszy się, że to parafianie Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego lub UAKC. W takich ideologiczno-represyjnych warunkach Ukraińcy na Ukrainie stawali się użytkownikami surżyka. 24 sierpnia 1991 roku — w Dniu Proklamowania Niepodległości Ukrainy — pojawiła się nadzieja na odrodzenie duchowości Ukraińców pod opieką państwa. Byłoby to możliwe, gdyby wszystkie ogniwa kierownictwa państwowego kierowali ukraińscy patrioci. Tymczasem w kierownictwie państwa pozostali (z nielicznymi wyjątkami) dawni partyjni funkcjonariusze radzieccy, jak mówi B. Ołijnyk, „wybitni przerzucacze sztandarów”, którym przypadł do gustu rosyjsko-radziecki „patriotyzm” i polityka ukraińskiej „niższości”. O wadze kształtowania kierownictwa państwa przez nacjonalno-patriotów wiedziano już za czasów hetmaństwa B. Chmielnickiego. Jak stwierdza M. Mychnowski w pracy „Samodzielna Ukraina”, artykuły perejasławskie, określające wzajemne stosunki i obopólne zobowiązania Ukrainy i Rosji, ostrzegały, że „…podmiot

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Mutanty językowe atakują

ona nigdy nie słyszała piosenki „Tam, gdzie Jatrań ostro się wije”, nie pamięta maszyn do pisania z tą nazwą, nie wie, że nawet w czasach sowieckich zespół tańca ludowego „Jatrań” był znany za granicą! Co tu mówić o kulturze mowy zwykłych obywateli, skoro nawet spikerzy, którzy powinni być wzorem, potrafią ją tak zniekształcać! Czy nie razi w oczy reklamowe szyldy w języku obcym? Jeśli chcemy zbliżyć się do Europy, to warto wziąć przykład z Polski. Tam nie zobaczycie ani jednego szyldu czy reklamy w języku obcym, bo według ich prawa za to karze się grzywną. Dlaczego i my nie mielibyśmy tego przejąć i w ten sposób „zasilić” budżet? Przecież czasem właściciele straganów, sklepów i firm nadają im nazwy, których sami nie rozumieją. Kiedyś zobaczyłam sklep „Santa”. Spojrzałam na witryny i zobaczyłam tam bieliznę damską, kosmetyki i prezerwatywy. „A gdzie u was można kupić krzyżyk, obrazek albo świecę cerkiewną?” — pytam sprzedawczynię. Ona się zdziwiła: „U nas czegoś takiego nie ma!” — „Jak to nie ma? Przecież nazwa „Santa”, czyli z włoskiego i francuskiego — „święta!” To jakie towary możecie zaproponować, które odpowiadałyby tej nazwie?” — „Ja… Ja nic nie wiem… Szef tak nazwał…” — wybełkotała. Oczywiście nazwę wymyślił „szef”. No właśnie. Czy będziemy spokojnie na to patrzeć i pozostawać obojętnymi konsumentami wykrzywionych obcojęzycznych słów, których tłumaczenia część ludzi nie zna? Sami Ukraińcy zresztą wypuszczają takich słownych „mutantów”, do których inni trudno by wpadli. Niedawno w sklepie z pieczywem zobaczyłam na wystawie paczkę zwykłych pestek słonecznika. Na niej napisano „Chochlaszki”. Przejrzałam słowniki ortograficzny i objaśniający, rosyjsko-ukraiński i ukraińsko-rosyjski, ale w żadnym z nich nie znalazłam „chochlaszek”. Skąd więc pochodzi ten „mutant”? Okazuje się, że z obwodu donieckiego. Przynajmniej taki adres podano na opakowaniu z pestkami. W podobnych przypadkach wydaje się, że piszą to nie Ukraińcy, lecz cudzoziemcy, do tego bez talentu. Niedawno otrzymałam powiadomienie o opłacie za usługi telefoniczne. Patrzę na adres zwrotny: „Белоцерковская тефонная компания…” (po rosyjsku), a dalej nazwa ulicy: „Сичневий прорив…”. Nie zrozumiałam, na cześć jakiej sowy nazwano tę ulicę i w jakim języku to napisano. Tak nasz język dusza „mutanci”. Tak nie tylko szefowie i szefowie szefów małych sklepików, straganów, ale też solidne firmy i organizacje nie

Машинний переклад

«ZŁEMU WYGLĄDOWI NIE MA WSTYDU»

Iryna MAHRYCKA, przewodnicząca Ługańskiego oddziału obwodowego Stowarzyszenia Badaczy Hołodomoru w Ukrainie. W połowie lat 90. Wołodymyr Kałasznykow i Wasyl Jankowycz, którzy wówczas stali na czele odpowiednio Ługańskiego obwodowego bractwa miłośników twórczości Tarasa Szewczenki oraz obwodowego oddziału „Proświty”, musieli nieźle powalczyć z przedstawicielami lokalnych władz o to, by ci najpierw pozwolili ustawić pomnik Szewczenki w centrum obwodowym, a potem — wyrazili zgodę na wzniesienie go w centrum miasta. Głównymi oponentami W. Kałasznykowa i W. Jankowycza byli ówczesny przewodniczący rady miejskiej S. Parapanow oraz przewodniczący obwodowej administracji i rady obwodowej O. Jefremow i W. Tychonow (dwaj ostatni to dzisiaj deputowani Rady Najwyższej z Partii Regionów). W 1998 roku granitowy monument Tarasa, sfinansowany przez nieżyjącego już Ukraińca z zagranicy Wasyla Iwanickiego i wykonany przez lokalnego rzeźbiarza Iwana Czumaka, został w końcu ustawiony w centrum, w pobliżu Ługańskiej obwodowej administracji państwowej. Za prezydentury L. Kuczmy w święta państwowe kwiaty pod tym pomnikiem składali przedstawiciele sił narodowo-demokratycznych oraz władze, ale robili to oddzielnie od siebie. Władza składała kwiaty zadziwiająco szybko i w towarzystwie telewizji, która zdążyła przeprowadzić wywiady z kierownikami obwodu. A przedstawiciele społeczności organizowali sami dla siebie wiec. Tutaj nie było już dziennikarzy, za to bywało, że obok improwizowanego wiecu ktoś umyślnie włączał głośnik, z którego reklamowano towary i rozbrzmiewały popowe piosenki. Wtedy mówcy nie słyszeli nawet własnego głosu. Jadąc 22 maja do pomnika, by pokłonić się Szewczence w dniu jego powtórnego pochówku na ukraińskiej ziemi, myślałam, co powiem wspólnocie. Do głowy przyszły mi dwa przykłady. Przykład pierwszy. Kiedy byłam mała, babcia często czytała mi „Kobziarza”, którego znała niemal w całości na pamięć. Babcia miała wykształcenie podstawowe, urodziła się i mieszkała do siedemnastego roku życia w ukraińskiej wsi na Donbasie (obecnie to obwód rostowski Federacji Rosyjskiej). „Kobziarza” uczyła się nie w szkole — w dzieciństwie czytali jej go rodzice. Jako siedemnastolatka, ratując się przed głodem, babcia trafiła do osady na Ługańszczyźnie. Od tamtej pory zmuszona była rozmawiać łamaną rosyjszczyzną. Najwyraźniej „Kobziarz” był dla babci tym ogniwem, które łączyło ją z ojczystym językiem, rodzicami. I nie tylko dla mojej babci, ale i dla wszystkich Ukraińców „kontynentalnej” Ukrainy, a także rosyjskiej Słobożanszczyzny, Donbasu i Kubania, to właśnie „Kobziarz” był tym duchowo-genetycznym kodem, który pomagał im pozostawać Ukraińcami wbrew brutalnej rusyfikacji. Przykład drugi. Do firmy, w której pracuje pewien znajomy, w sprawach przyjechało dwóch Anglików. Przygotowując się do podróży do Ukrainy, z szacunku do nas opanowali, jak mogli, język ukraiński, nauczyli się kilku wierszy Tarasa Szewczenki. I jakże zdziwili się obcokrajowcy, widząc, że ich koledzy z Ukrainy nie podtrzymali ich rozmowy po ukraińsku i nawet nie znali żadnego utworu światowej sławy poety! Procesu denacjonalizacji Ukraińców, który uruchomiła stalinowska machina, nie udało się zatrzymać do dziś. W całym Ługańsku są dwie małe ukraińskojęzyczne szkoły, a ich uczniowie, stając się studentami, zmuszeni są uczyć się od nowa, bo w średnich szkołach specjalistycznych i wyższych uczelniach wykłada się tylko po rosyjsku (taki sam los czeka też absolwentów wiejskich — w większości ukraińskojęzycznych — szkół). Wróćmy do 22 maja. Za prezydentury Wiktora Juszczenki władza zaczęła składać kwiaty pod pomnikiem już nie oddzielnie od społeczności, a razem z nią. Ale z jakiegoś powodu dzisiaj było mało przedstawicieli społeczności. Najwyraźniej obwodowa administracja jako organizator wydarzenia „zapomniała” zaprosić kierowników proukraińskich stowarzyszeń społecznych i nie udzieliła im głosu. Więc wszyscy słuchali zaplanowanych przemówień. Kwiaty składano „pięknie”. Kłaniali się wszyscy, nawet organizatorzy osławionych zjazdów w Siewierodoniecku W. Tychonow i W. Hołenko, oni też — inspiratorzy i uczestnicy niedawnego wmurowania pomnika w centrum Ługańska nieistniejącym w naszym obwodzie ofiarom OUN-UPA, a także wielu innych antypaństwowych działań. Wielkim wysiłkiem Wołodymyra Kałasznykowa pomnik Kobziarza w Ługańsku został ustawiony. Ale zważając na tendencję, przypuszczam, że w przyszłym roku władza już i jego nie zaprosi na oficjalne składanie kwiatów pod monumentem...

Машинний переклад

BÓL CZYSTEJ DUSZY

Halyna SAHATIUK, m. Iłłicziwśk, obw. odeski Psychologiczna ofensywa przeciwko Ukrainie trwa, ale teraz idzie z innej strony. Wcześniej M. Zadornow usiłował przekonać nas, że my i Rosjanie to jeden naród. Metropolita odeski Agafangel wzywał nas do „vosstozdanija Rusi v prezhnikh paramietrakh”, nie precyzując, co ma na myśli: pochłonięcie Ukrainy przez Rosję czy powrót do nas wszystkich ziem słowiańskich, które wchodziły w skład Rusi Kijowskiej. Ale stanowisko Cerkwi Moskiewskiej jest dobrze znane. Agafangel otrzymał nawet nagrodę za „ukrepleniye druzhby mezhdu nashimi narodami”. Inni sięgają po aktywne działania: organizują pobicia duchownych Patriarchatu Kijowskiego, demolują wagon, który miał stać się świątynią parafii w Iljicziwsku, podsycają antysemityzm. O destrukcyjnej roli Cerkwi Moskiewskiej mówiono na kongresie ukraińskich psychologów, ale SBU nie wzięła pod uwagę tego ostrzeżenia. Za politykami nie pozostają artyści. We współczesnych filmach rosjan ukraińskiego pochodzenia przedstawia się jako przestępców lub głupców. Nawet w czasach radzieckich, w okresie „przyjaźni narodów”, autorzy filmu „Zimne lato 53-go” kazali złodziejowi śpiewać nie „Murkę”, lecz ukraińską pieśń ludową. Wszystko to działo się wcześniej. A teraz rosyjski szowinizm stawia na nasz kordocentryzm. Znalazł rzecznika w osobie W. Czepurnego, którego artykuł „Pomścimy się na Rosji… miłością” został opublikowany w styczniowym numerze czasopisma „Kijów”. Autor bardzo przejmuje się problemem Słowian we współczesnej Rosji. Rzecz w tym, że radzieckim ideologom i organom represji nigdy nie udało się stworzyć „nowej wspólnoty historycznej – narodu radzieckiego”. Według ostatniego spisu powszechnego w Rosji żyje 160 narodowości. Wszystkie mają swoje terytorium i tworzenia państwowe – Udmurcję, Komi itd. Wszyscy oprócz potomków rusicze, którzy w swoim czasie budowali państwo rosyjskie, uczyli moskwitów czytać i pisać oraz modlić się do Boga. A przy odśrodkowych tendencjach w Rosji mogą stać się mniejszością narodową gdzieś w Tatarstanie czy w Jakucji. Autor artykułu proponuje, byśmy ich przygarnęli: „Czy możemy dobrowolnie wyrzec się terytoriów, które tak długo zagospodarowywaliśmy – duchowo i fizycznie?” Przecież odpowiadamy za tych, których „oswoiliśmy”. Pan Czepurny jednak również nie wskazuje, jak mamy postąpić: czy przesunąć nasze granice za rosyjskie czarnoziemy wraz ze Stawropolem i Syberią, czy wprost przeciwnie – znieść je (granice) i przyjąć w objęcia naszych rosyjskojęzycznych „braci”, którzy od dawna uważają się za „russkimi”, a tym samym wzmocnić „piątą kolumnę”, która mówi o sobie: Tylko wtedy swobodnie oddychamy, Gdy słyszymy mowę ojczystą – Mowę w języku rosyjskim. Zatem „na wszystkich językach wszystko” powinno milczeć. Takich u nas na Ukrainie jest już dość. Pewna moja krewna, osoba raczej flegmatyczna, pewnego razu wybuchnęła namiętną przemową: „Ja sobie nie wyobrażam życia bez języka rosyjskiego”. A sama wychowała się w Starodubie – w kozackiej twierdzy! – i mieszka na naszej ziemi prawie 40 lat. O tym, jak ich „oswoiliśmy”, świadczą wypowiedzi nauczycieli: „Ukraina jest niemożliwa bez Rosji”, „Rosja uratowała Ukrainę” (nie wiedzą, że Moskwa oddała połowę Ukrainy Polsce „na przechowanie”), „Byłam we Lwowie i zrozumiałam, że żadnej Ukrainy nie było i nie ma. To Ruś. Tam wszyscy są rusinami”. Tak więc i Rosji nie było, było natomiast Księstwo Moskiewskie, dla Zachodu – Moskovia. W języku angielskim do dziś używa się słowa „moskwita”. Często można też usłyszeć takie zdania: „Czy można było to powiedzieć po rosyjsku?”, „Strzelać do was trzeba!”, „Po co mi wasza psia mowa?” To wszystko cytaty z życia naszego miasta. A oto z prasy, z wystąpienia A. Bujłowa na posiedzeniu zarządu Związku Pisarzy Rosji: „Wraz z utratą Ukrainy tracimy około jednej trzeciej – mówmy wprost – najcenniejszego dla przyszłości naszego państwa potencjału genetycznego. Właśnie dlatego przygotowanie świadomości społecznej do najszybszego przyłączenia, a tym razem – do pełnego połączenia z nią (Rosją) Ukrainy… jest pierwszym i najważniejszym zadaniem rosyjskiej ideologii państwowej”. Właśnie to wywołało lament, który podniosła Rosja i jej patrioci na Ukrainie, w związku z możliwym wstąpieniem Ukrainy do NATO, a przecież członkostwo w NATO ustrzeże nas przed zakusami sąsiadki, a Rosji nie zaszkodzi: ona bowiem i bez nas ma wspólne granice z państwami członkowskimi NATO.

Машинний переклад

SPOWIEDŹ DZIECKA WOJNY

Luiza CZUMAK, m. Konotop Tato w pracy, mama w domu, siostra chodzi do szkoły, a mnie prowadzą do żłobka. W żłobku mnie nie przebierali, bo mama ubierała „ładnie”, a inne dzieci przebierano w krótkie, puszyste, szare spodenki z białymi kółeczkami, w bzowe koszulki. Lecz oto przenoszą mnie do przedszkola, które u nas nazywano „placówka-nowa budowa”, bo jestem już „duża”. Pamiętam szeroką werandę, my, dzieci, siedzimy przy stolikach, jemy. Jaka smaczna była kasza manna z dżemem porzeczkowym! A potem był nowy rok — 1941. Mama uszyła mi i pomalowała na zielono i niebiesko sukienkę, bo jestem chabrem. Wesoło bawiliśmy się przy choince. Kiedy ktoś z wychowawców wspomniał: „A gdzież dziadek Mróz?”, biegliśmy do drzwi go wołać. Dowołaliśmy się w końcu. Idzie schodami dziadek Mróz z ogromną marchewką na ramieniu, za nim — Śnieżynka, zajączki. Odcięli wierzchołek marchewki, a stamtąd potoczyły się śnieżki. To prezenty dla dzieci. Trzeba je położyć w ciepłe miejsce, „śnieg” stopnieje i… można jeść prezent. W domu nie spuszczałam oczu ze starszych, którzy położyli na zimnej płycie „śnieżkę”. Ale przechytrzyli mnie: w pewnej chwili na płycie leżał pakiecik z cukierkami i mandarynką. A potem była wojna. Przestali mnie prowadzić do przedszkola, nie stało taty, ludzie kopali okopy, niektórzy wyjeżdżali. Wyły syreny alarmu lotniczego. Początkowo podczas alarmu chowaliśmy się pod łóżko, a potem, kiedy w sąsiedni dom trafiła bomba, wchodziliśmy do piwnicy, co też było niebezpieczne, bo innych sąsiadów zasypało. Wtedy zaczęliśmy chować się w dużej piwnicy u sąsiadów przez drogę. Mieliśmy krowę, cały zaułek ją karmił i krowa nie dała dzieciom zginąć. W ogrodzie rosła wielka morwa. Całe lato dzieciaki „pasły się” pod nią. Do Konotopu wkroczyli z walkami faszyści. My z mamą i siostrą siedzimy w kuchni na podłodze, zasłoniwszy okno moim kocem. Słyszymy — pukają. Nie otwieramy. Coś piszą na drzwiach. Kiedy ucichło, mama otworzyła drzwi, a tam napisane, że na kwaterunek przydzielono nam 16 żołnierzy. Zaczęliśmy żyć w kuchni. Mama z siostrą spały na piecu, a ja — na ławie. A wojna trwała. Jakoś sąsiadka prowadziła swoją ślepą teściową do schronu, trafiła w nich bomba. Ich szczątki rozniosło wszędzie, aż do naszego podwórka. Tak się przestraszyłam, że zaczęłam się jąkać. Zaczęły się łapanki. Mama natarła naftą i proszkiem z czerwonej cegły kolano siostrze, pokazała oficerowi i odprowadziła ją na obrzeża miasta do ciotki, gdzie ukrywała się aż do wyzwolenia Konotopu. Dzieci zaczęły chorować na błonicę, wiele zmarło. Kobiety plotły wieńce z jodły, na ręcznikach niosły małe trumny na cmentarz. A jedna wielodzietna rodzina zakopywała swoje dzieci po prostu w ogrodzie przy domu. Nadszedł wrzesień 1943 roku. Naszą Wysoką ulicą jechały zamaskowane gałęziami niemieckie ciężarówki, a sąsiednią Romeńską nacierały wojska radzieckie. Z samolotów bombardowali jednych i drugich. Ludzie rozbierali mąkę z zakładów zbożowych. Mama nie chodziła i nas nie puszczała: „Będzie u ludzi, będzie i u nas”. A mnie bardzo chciało się chleba. Do dziś nie zostawiam niedojedzonych kawałków i gości swoich proszę, by nie zostawiali ogryzków chleba. Siostra wstąpiła do szkoły medycznej. Mama uszyła jej płaszcz z niemieckiego szynela, z worka — sukienkę ze swastyką na plecach, pofarbowała ją w bzie. Teczka była jeszcze przedwojenna, konspekty pisaliśmy między drukowanymi wierszami swoich szkolnych podręczników. A za rok i mnie iść do szkoły. Mama coś połatała, pofarbowała i przerobiła dla mnie odzież. Torbę z maski przeciwgazowej wyposażyła jak teczkę. Z wyciętych stron tytułowych książek uszyła zeszyty, rozkreśliwszy je. W szkołach były szpitale, uczyliśmy się w przystosowanych pomieszczeniach. W westybulu mojej szkoły na trzech taboretach stał korpus pianina, na którym otrzymywaliśmy pierwsze lekcje muzyki. Do szkoły chodziliśmy z metalowymi kwartami — dawali nam zupę i bochenek czarnego, zakalastego chleba na klasę. To były produkty z amerykańskich prezentów. Moja koleżanka z klasy chodziła do szkoły boso, bez spodenek, w spódnicy i lichej kurteczce. Opowiedziałam o niej mamie, mama powiedziała, żebym przyprowadziła ją do nas do domu. Na strychu mama znalazła starą odzież i uszyła dziewczynce spodenki, koszulkę i buciki. Zjadały nas wszy. U niektórych dzieci — nie głowa, a jeden wielki strup. Wodzili nas do łaźni, wyparzali odzież, strzygli głowy. Wyczerpani, często chorowaliśmy. Zapadłam na ciężką formę gruźlicy, której wtedy nie leczono. Wywieźli mnie do Kijowa. Tam leczyłam się przez dziewięć miesięcy i wyzdrowiałam. Kiedy mnie wypisali, lekarze w Konotopie przychodzili patrzeć na mnie. Szkołę skończyłam ze srebrnym medalem, wstąpiłam na wydział pediatryczny Kijowskiego Instytutu Medycznego. Pracowałam na Winniczyźnie. Z czasem wróciłam do domu, do starych już rodziców. Od 1966 r. pracuję w szkole medycznej, mam dobre relacje z uczniami. To felczerzy, położne, pielęgniarki, lekarze, profesorowie — zasłużeni działacze nauki, kierownicy placówek leczniczych. Wszyscy oni zostali rodzicami. I moja nauka pediatria im się przydała. Jestem Ukrainką, jedną z fundatorek konotopskiej „Proświty”, czytelniczką i współpracowniczką „Słowa Proświty”. Mam 72 lata, pracuję, przekazuję doświadczenie. Uczniom jestem wdzięczna za zrozumienie, wsparcie, szacunek, a oni mi — za wiedzę. W Konotopie niedawno były uroczystości z okazji dnia Zwycięstwa. Wręczono mi zaproszenie na święto w domu kultury „Zorianyj”. Koło wejścia do sali dawali kwiaty, albumiki oraz świąteczne wydanie gazety „Konotopśkyj kraj”. W gazecie wydrukowano powitania dla weteranów, uczestników, inwalidów wojny, mieszkańców miasta, ale nigdzie nie było wzmianki o dzieciach wojny. Dalej podano wysokości wypłat pieniężnych dla wspomnianych kategorii — od 65 do 500 hrywien. I znowuż bez dzieci wojny. Ani 5 kopiejek na owego czerwonego kogucika na patyku, które pojawiły się na bazarze po wyzwoleniu Konotopu, i moja babcia kupiła go dla mnie, ani glinianego kogucika-gwizdka. Prawda, prowadząca uroczystości wspomniała te dwa straszne, niekompatybilne słowa: „dzieci wojny”. A mnie przypomniało się...

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

kolega z klasy Bohdan Pajtasz, przesiedleniec z Przemyśla, zaczął przynosić mu powieści historyczne, opowiadania o czasach kozackich ukraińskich pisarzy Andrija Czajkowskiego, Adriana Kuszczenki, których dzieła reżim bolszewicki już zakazał, Wołodymyr mimowolnie porównywał wywózki przez bolszewików setek tysięcy rodaków z dawnymi najazdami na Ukrainę ordyńców. I w chłopcu niemal po raz pierwszy obudziło się zainteresowanie palącym pytaniem: dlaczego tak wychodzi, że przez wieki zachłanni sąsiedzi szarpią nas, a my nie możemy się obronić? W czym przyczyna? Nie mógł tego zrozumieć sam i całkiem nie bezpodstawnie odpowiedzi próbował szukać w książkach. Czytał dużo, jak mało kto z jego rówieśników, a podczas wakacji codziennie chodził do punktu skupu zboża do pracy. I nie tylko po to, żeby zarobić na odzież i pomóc matce. Została przecież z nieletnimi dziećmi. Gospodarstwo obłożyli nadmiernymi podatkami, bo, jakoby, rodzina podejrzana — mąż w świecie Bóg wie gdzie, najstarszy syn był dywizjonistą, siostrzeniec — w UPA. A takich władza bolszewicka nie oszczędzała. Wreszcie wrócił ojciec. Wydawało się, teraz rodzinie będzie lżej, ale w rejonie doszło do zamachu na deputowanego Rady Najwyższej. Wtedy aresztowano dwudziestu pięciu osób, ale znaleźć sprawcy nie zdołali. Pochwycili też ojca Wołodymyra. U ciebie, mówią, dwaj bracia uciekli od władzy radzieckiej na Zachód, syn — dywizjonista, ty byłeś wójtem we wsi podczas niemieckiej okupacji, dlatego powinieneś wiedzieć, kto to zrobił. Ojca skazali na dziesięć lat obozów koncentracyjnych. Cudem w takich okolicznościach rodzinnych wstąpiwszy do instytutu, Wołodymyr wszystkie lata studenckie przeżył o głodzie. Za to jaka była rozkosz — studiowanie historii! Jej patronka, jedna z dziewięciu muz ze zwojem papirusu w ręku, Klio, wiedziała, kogo przychylić do siebie. “Byłem szczęśliwy, — opowiada obecnie Wołodymyr Iwanowycz, — że nas z Drohobyckiego Instytutu Pedagogicznego na trzecim roku przeniesiono na wydział historyczny Uniwersytetu Lwowskiego. Tutaj byli o wiele silniejsi wykładowcy. I oni, zapewne, zauważyli moją namiętną pasję do historii, bo wstawiali się przed dyrekcją biblioteki naukowej, żeby tam mi pozwalali czytać “Historię Ukrainy-Rusi” Mychajła Hruszewskiego. Mówiąc, że to studentowi potrzebne do gruntownego opracowania tematu “Ekonomiczny rozwój ziemi przemyskiej XVI—XVII wieków”. Ja naprawdę wiele stamtąd wziąłem do swojej pracy, jednocześnie dowiedziałem się tego, co tematu nie dotyczyło. Wszystko to było niemal niedostępne dla moich kolegów z roku”. Po pomyślnym ukończeniu uniwersytetu młody i zdolny nauczyciel niedługo pracował w wiejskich szkołach. Wydział oświaty ludowej zaproponował Wołodymyrowi Hołynskiemu miejsce historyka w szkole średniej w centrum rejonowym. Tutaj przepracował prawie czterdzieści lat. I nawet za dziesięcioleci bolszewickiej satrapii, poprzez swój zaideologizowany przedmiot, niechby ezopowym językiem, ale znajdował możliwość powiedzenia uczniom o Ukrainie tego, od czego w nich zapalały się oczy. Już w latach niepodległości miejscowa inteligencja jednogłośnie wysunęła kandydaturę Wołodymyra Hołynskiego na stanowisko przewodniczącego odrodzonej Rudkowskiej organizacji miejskiej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” imienia T. H. Szewczenki. Pewien czas łączył pracę proświtańską z pracą w szkole, ale zakres działalności społecznej był tak wielki, że ze szkołą trzeba było się pożegnać. Dobrze, że żona, pani Stefa, wspiera patriotyczne poczynania męża. Pierwsze, co należało zrobić, — zwrócić “Proświcie” jej dawny, jeszcze przedwojenny budynek, w którym rejonowa spółdzielnia spożywców otworzyła karczmę “Zatyszok”. Zacisza (zatyszku) tutaj blisko nie było, za to wrzały pijackie orgie. — Wołodymyrze Iwanowyczu, słyszałem, że niełatwo było odzyskać to pomieszczenie, — zainteresowałem się podczas naszego spotkania. — W budynku, który podarował kiedyś “Proświcie” miejscowy właściciel ziemski, ukraiński patriota Mychajło Małecki, już w latach niepodległej Ukrainy otworzyli szynk dla upijania młodzieży. Nasza walka z samborską rejonową spółdzielnią spożywców trwała dziesięć lat! My, proświtańcy, ze wszystkich sił staraliśmy się odzyskać pomieszczenie, które należało do “Proświty”. Do tego angażowaliśmy pisarzy, uczonych, prasę obwodową. Działaliśmy też przez obwodową administrację państwową, ale nasi oponenci szli do ówczesnego kierownictwa nie z pustymi rękami. Dopiero kiedy Prezydentem Ukrainy wybrano Wiktora Juszczenkę i w obwodzie przyszła nowa władza, nas wsparło kierownictwo. Wtedy pomieszczenie odzyskano. — Tutaj otwarto świetlicę-muzeum zmagań wyzwoleńczych Ziemi Rudkowskiej. Opowiedzcie, proszę, od czego wszystko się zaczęło. — W 1960 roku, kiedy dopiero co się ożeniłem i gościłem w Jasienicy Silnej, na ojczyźnie mojej żony, w ręce wpadła książeczka — kalendarz proświtański na 1912 rok. Był w nim artykuł Iwana Hapiaka o Uhercach Wieniawskich i Mychajle Małeckim. Zainteresowałem się tym, zacząłem wypytywać swojego ojca, który przeżył dziewięćdziesiąt jeden lat. I on pomagał mi głębiej poznawać historię naszego kraju — kto tutaj ze znanych ciekawych ludzi pracował, co i jak się działo. I teraz w ekspozycji jest niemało portretów znanych w naszym kraju ludzi. To była długa i skomplikowana praca. Nie jeden rok prowadziliśmy korespondencję, bo znaczna część tych działaczy żyła za granicą. Stopniowo otrzymywałem od krewnych i bliskich ich fotografie, a potem z pomocą artystów lub sam je powiększałem. Te portrety pomagają wychowywać młode pokolenie, które przychodzi do świetlicy na wykłady z historii krajoznawczej. To wychowanie na konkretnych przykładach z życia tych ludzi, którzy walczyli o wolność Ukrainy, oddawali wiedzę, pracę, a nawet życie, żeby odrodzić państwo ukraińskie. Świetlica zmagań wyzwoleńczych Ziemi Rudkowskiej dzieli się na trzy części. Oto materiały, które należą do końca XIX—początku XX wieku. Tutaj najważniejsza ekspozycja — o stworzeniu w naszym kraju towarzystwa “Proświta”, informacja o działaczach proświtańskich i walce o ukraińską państwowość 1918—1920 lat. Przedstawiono tych, którzy kierowali miejscową “Proświtą”, a także darczyńców, nauczycieli, księży, prawników, chłopów z bardzo ciekawymi biografiami. — Wołodymyrze Iwanowyczu, krótko opowiedzcie o najbardziej znaczących z nich. — Ksiądz Stepan OnyszKewycz pracował we wsi Chyszewicze od 1896 do 1913 roku. W tym czasie stworzył nie tylko towarzystwo “Proświta”, kółka dramatyczne, chóralne, ale też otworzył czytelnię, zbudował najlepszą w okręgu cerkiew. Bardzo wiele zrobił dla ukraińskości. W 1897 roku był głównym agitatorem za Iwanem Franką, który kandydował W. Hołyński wśród uczestników kółka krajoznawczego w naszym powiecie rudkowskim podczas wyborów do parlamentu austriackiego. A dziesięć lat później ojciec Onyszkiewicz został wybrany na posła do parlamentu austriackiego w tym samym okręgu, w którym Franko nie przeszedł. Dzięki temu Rudkowszczyzna również zmieniła się na lepsze — świadomość narodowa obywateli rosła, ponieważ na niwie oświecenia narodowego niestrudzenie pracowali księża i nauczyciele. Ojciec Onyszkiewicz zorganizował także kilka spółdzielni w Hyszewiczach: wydobycia torfu, wyplatania mebli z wikliny, otwarto mleczarnię, działała spółdzielnia zbytu. Dzięki temu ludzie z tej wsi mieli możliwość nieźle zarabiać i posyłać swoje dzieci do nauki. Z Hyszewicz ponad trzydzieścioro dzieci zdobyło średnie i wyższe wykształcenie jeszcze przed drugą wojną światową. A oto słynny adwokat, pierwszy ukraiński komisarz w latach 1917–1919, Ołeksandr Maritczak, który stanął u nas na czele walki o ukraińską państwowość. Obok niego — portret księdza Semena Kulczyckiego ze wsi Woszczańce, który w 1902 roku założył „Proświtę” na Rudkowszczyźnie. Wspierał go mecenas Mychajło Małecki. Zaprzyjaźnili się, chodzili razem na polowania. Małecki pomagał rudkowskiej „Proświcie”. Z jego wsparcia korzystały ukraińskie placówki oświatowe — gimnazjum imienia Borysa Hrinczenki we Lwowie, pierwsze ukraińskie gimnazjum, dzięki jego wsparciu w miasteczku Komarno wzniesiono bursę dla Ukraińców. Przekazywał także środki na budowę cerkwi. Był to patriota i honorowy proświcianin. Obok portretów Tarasa Szewczenki, Iwana Franki — portret Andreja Szeptyckiego, wnuka polskiego pisarza i dramaturga Aleksandra Fredry, który jest pochowany w Rudkach. Andrej Szeptycki często bywał u niego, więc uważamy metropolitę za swojego ziomka. Uczniowie i nauczyciele interesują się także działalnością nauczyciela z mojej rodzinnej wsi, Mychajła Pyłypczaka. Uczył się on w komarnieńskiej bursie kosztem „Proświty”. Pamiętam, jak naradzał się z moim ojcem w sprawie rozwijania pracy społecznej. W archiwum zachował się program uroczystych obchodów setnej rocznicy urodzin Tarasa Szewczenki w Rudkach, który opracował Mychajło Pyłypczak. W 1913 roku wiózł choremu Iwanowi France pomoc: inteligencja Rudek zebrała środki, a Mychajła wysłano, aby wręczył je France. Mychajło zginął w walkach z bolszewikami podczas wojny domowej. W muzeum zaprezentowano materiały o sotniku Osypie Stanymyrze, który dowodził walkami na froncie polskim między Sądową Wisznią a Gródkiem. Kiedy Polacy przełamali front, nasi żołnierze stracili ducha i zaczęli dość bezładnie się wycofywać. Wtedy Osyp Stanymyr z pistoletem w ręku jeździł i przekonywał, zawstydzał ich: co wy robicie, zatrzymajcie się! Początkowo to nie bardzo pomo-

Машинний переклад

«PROŚWITA»

Orest SŁYWYNSKYJ. Zapoznawszy się z życiem, działalnością pedagogiczną, naukową i społeczną Wołodymyra Iwanowycza Hołynskiego, powiedziałbym o nim tak: historyk, uważnie wpatrzony w przyszłość. Bo rzeczywiście nigdy nie wypuszczał i obecnie nie wypuszcza z pola widzenia idei przewodniej dla prawdziwego ukraińskiego patrioty: nasza przeszłość jest pełna ostrego dramatyzmu, czasem nieodwracalnych błędów politycznych, świadomych zdrad — i należy je nie tylko dobrze znać, ale i wyciągnąć z nich odpowiednie wnioski, aby nic z tego, co negatywne, nie powtórzyło się ani dziś, ani jutro, i aby ukraińska państwowość utwierdziła się na zawsze. Takich ludzi jak Wołodymyr Hołynskyj jest mało w naszym społeczeństwie. Co tu dużo mówić — są jednostki. Żeby tak ofiarnie, przez wiele lat, praktycznie na samym tylko entuzjazmie, bez choćby najmniejszego wynagrodzenia materialnego, oddawać cały swój wolny czas, wszystkie siły i wiedzę sprawie, na którą nawet dziś tamtejsi biznesowi „działacze” patrzą dość sceptycznie, jeśli nie wrogo. Mógł zostać matematykiem i był nim, jeszcze przed wstąpieniem na uczelnię wykładając w szkołach ówczesnego rejonu rudkowskiego na Drohobyczczyźnie tę ścisłą dyscyplinę. Jednak porzucił ją i wstąpił na wydział historyczny Drohobyckiego Instytutu Pedagogicznego. Dlaczego doszło do takiego zwrotu w życiu? W imię czego? Prześledźmy, jak ten krok dojrzewał w kluczu światopoglądowo-psychologicznym, do czego dąży Wołodymyr Iwanowycz dzisiaj. To bardzo ciekawa i pouczająca historia ludzka. …Kiedy w dalekim 1947 roku enkawudowscy łowcy ludzi w zachodnich obwodach Ukrainy wyrywali z rodzinnych domów setki tysięcy ukraińskich rodzin i wśród rozpaczliwego płaczu kobiet i dzieci pakowali je do kolejowych wagonów bydlęcych, aby wywieźć na Sybir, przyszła kolej na rodzinną wieś Wołodymyra Hołynskiego, Pidhajczyky w rejonie rudkowskim ówczesnego obwodu drohobyckiego. Nocą otoczyli ją, a dalej, według wcześniej sporządzonej listy, spędzali skazane na tę smutną drogę rodziny tylko z bagażem podręcznym na główną ulicę, gdzie czekały już na nich wozy i samochody ciężarowe. Kiedy żołnierze z automatami otoczyli dom Hołynskich, to oprócz nastoletniego Wołodymyra nie zastali w nim już nikogo: rodzina rozbiegła się do bliskich i dalekich sąsiadów. A jego, przerażonego, który ociągał się w domu, zabrali ze sobą. Postawili przy grupie współmieszkańców, obok samochodu — stój. Całkiem blisko przechadzają się uzbrojeni żołnierze, pilnują, żeby nikt nie uciekł. A ludzi z tobołkami staje się coraz więcej. Podniósł się harmider — i Wołodymyr, zauważywszy, że nie bardzo go pilnują, szybko czmychnął za końmi i wozami, wskoczył na czyjś ogród i zniknął za domami i stodołami. Minął czas, nieco opadła fala masowych wywózek chłopów i rodzina Hołynskich, choć było strasznie, wróciła do swojego domu. Na szczęście więcej ich nie niepokoili. Tak i pozostali żyć w rodzinnym obejściu. Ten epizod na całe życie zapisał się w pamięci. I potem, kiedy uczył się w szkole w Rudkach, a jego. Pomnik I. Franki obok Domu Ludowego

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

pomagało. Ksiądz Ajdal Kowalski, który był proboszczem w Nowosiółkach, wziął za rękę swojego szesnastoletniego syna, podszedł do sotnika i do zdezorientowanych żołnierzy i powiedział: “Chłopcy! Ukrainę trzeba bronić. Przyprowadziłem wam mojego jedynego syna, aby podzielił wasz los”. I to podziałało na żołnierzy: zalegli i huraganowym ogniem zatrzymali przeciwnika, który przewyższał ich liczebnie. Opowiadamy naszym odwiedzającym także o Mychajle Feszczynie, który w 1919 roku był redaktorem miejscowej ukraińskiej gazety “Hromadska dumka”. Ta gazeta, pełne pasji artykuły jej redaktora, obecnie dają nam możliwość dowiedzenia się, czym żyli wtedy ludzie naszego regionu, co trzeba było zrobić, aby odrodzić państwo ukraińskie. Świetlica-muzeum przyciąga ludzi, zwłaszcza młodzież. Przyjeżdżają tutaj uczniowie i nauczyciele z różnych szkół. Zapoczątkowaliśmy wiece krajoznawcze, na których mówi się o historii miast i wsi, o znanych rodakach. Taki wiec, na przykład, bardzo ciekawie przebiegł we wsi Zahirja. Tak ludzie z pomocą prośwician dowiadują się o historii rodzinnego kraju, którą jeszcze niedawno przekręcano, szkalowano, zwłaszcza jeśli chodziło o narodowowyzwoleńcze zmagania Ukraińców lat trzydziestych—czterdziestych ubiegłego wieku. A niedawno w muzeum gościła wraz z synem Olha Ilkiw, łączniczka generała UPA Romana Szuchewycza. W Rudkach uroczyście obchodzono 100-lecie od dnia jego urodzin. Więc zaproszono ją do naszej świetlicy. Na uroczystość zeszli się nie tylko proświcianie, ale i nauczyciele z całej Rudkowszczyzny. I pani Olha występowała przed społecznością z opowieścią o pełnej poświęcenia walce OUN-UPA o sprawę ukraińską. Przybyli też dawni powstańcy ze Lwowskiego Bractwa UPA. — Przechodziłem ulicami Rudek i widziałem niemało pomników działaczy ukraińskiej kultury, tablice pamiątkowe ofiar stalinowskich represji. — W czterdziestym pierwszym roku, jeszcze w przededniu wojny, enkawudziści aresztowali naszą przodującą inteligencję. W budynku, na którym teraz jest tablica, więźniów torturowano. Wtedy mieściła się tam milicja rejonowa. Na ratuszu — tablica pamiątkowa księdza Onyszkewycza. Wzniesiono pomniki Tarasowi Szewczence, Iwanowi Frankowi. — Czy ustawiono je przy wsparciu i z inicjatywy “Proświty”? — Bez wątpienia. Społeczeństwo włączało się do tej sprawy. Na początku lat dziewięćdziesiątych aktywność naszych ludzi była znacznie większa, dlatego i środki zbierać było łatwiej. A kiedy niedawno zbierałem pieniądze na remont domu proświciańskiego, trzeba było dołożyć znacznych wysiłków. Czym to wyjaśnić? Chyba tym, że budowa prawdziwego państwa ukraińskiego się przeciągnęła. O tym musi myśleć i nasz Prezydent, i jego otoczenie. Należy zaprzestać waśni między politykami, wzmocnić władzę i przeprowadzać przemiany w ukraińskim duchu. Bo bez kultury narodowej, bez ojczystego języka, ukraińskich gazet, audycji radiowych, programów telewizyjnych nie można się obejść. Znowu potrzebna jest ofiarna walka o triumf sprawy ukraińskiej, idei narodowej. Z tą myślą Wołodymyr Iwanowycz pisał książkę o historii rodzinnej wsi Pidhajczyky, a obecnie pracuje nad historią miasta Rudki. A jeszcze bada Rudkowską cudowną ikonę Matki Bożej, która ma czterysta lat. Przed ukraińskimi badaczami ikonopisu ukrywano ją w kościele, ale historyk Hołynskyj wyczytał na niej trzynaście cyrylickich napisów, czego nie udało się zrobić polskim specjalistom. On we wszystkim broni priorytetów narodowych. Marzy i robi wszystko, abyśmy jak najszybciej pokonali w sobie poczucie niższości, które jeszcze i dziś przeszkadza wielu rodakom dumnie nieść imię Ukraińca. Zakończenie. Pocz. na s. 1 mija 20 lat od dnia organizacyjnego sformalizowania tutaj, w stolicy, Towarzystwa Języka Ukraińskiego im. T. Szewczenki. A jeszcze wcześniej, 14 czerwca, tę datę obchodzono we Lwowie. Głównym celem jest wypełnienie jubileuszowych dat codzienną pracą”. * * * Referat przewodniczącego towarzystwa nadał ton ostrym debatom na sesji Rady Głównej. Mówiono o poważnych problemach społecznych, o wadach w pracy samego towarzystwa. I to zrozumiałe, wszak jak zabierać się za rozwiązywanie czegoś globalnego, nie zaprowadziwszy porządku we własnych szeregach? Dlatego, na przykład, zimnym prysznicem było doniesienie sekretarza odpowiedzialnego, zastępcy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa “Proświta” im. T. Szewczenki Mykoły Nesterczuka, że do tej pory tylko siedem zjednoczeń obwodowych (mniej niż jedna trzecia!) przeprowadziło przerejestrowanie członków “Proświty”. Więc pracy w tym kierunku (daleko nie mechanicznym i nie drugorzędnym) jest bardzo dużo. Tradycyjnie chyba największa amplituda sądów była odnośnie do palącego problemu: relacje “władza — organizacja społeczna”. Tutaj opinie wahały się od rozpaczy z powodu jakiegoś “społecznego getta”, niemal rezerwatu, w który miejscami zagoniono towarzystwo, do obawy, by nie stać się sługusami władzy. Do tego ostatniego, sądząc po wszystkim, jeszcze daleko. A oto do “rezerwatu” gdzieniegdzie bliżej. I chodzi nie tylko o tradycyjnie “trudne” wschodnie czy południowe regiony. Tak dzieje się nawet w stolicy. Tak, zastępczyni przewodniczącego miejskiej “Proświty” Zoja Hołota, opowiedziawszy o nieudawanym pociągu studentów, uczniów do proświciańskiej pracy społecznej, ze smutkiem skonstatowała, że w szeregu szkół administracja do tej pory stawia opór tworzeniu komórek towarzystwa “Proświta”. Oczywiście, nie robią tego jawnie, otwarcie, nie zakazują takich komórek, a wykorzystują podstępne metody nacisku i niemal zastraszania. W pracy rady wziął udział zastępca naczelnika stołecznego zarządu oświaty i nauki Wasyl Herasymenko. Członek Rady Głównej towarzystwa w żaden sposób nie skomentował tej hańby, ale miejmy nadzieję, że należyta reakcja będzie. Bo jeśli takie rzeczy dzieją się w stolicy, to co mówić o niektórych regionach? Mówiono też o napływie młodych sił do towarzystwa. “Spójrzmy, ilu tutaj, wśród nas, jest młodych ludzi?” — z żalem westchnął jeden z uczestników zebrania. Poważna rozmowa zeszła na działalność “Młodej Proświty”. Ta organizacja społeczna niby jest autonomiczna, ale, oczywiście, nieodłączna od

Машинний переклад

Закінчення статті ««PROŚWITA»», с. 8

«PROŚWITA»

Nagrodzenie aktywistów „Proświty”. „Proświty”. I pytania, problemy tutaj są, co potwierdziło wystąpienie zastępcy przewodniczącego „Młodej Proświty” Jewhena Buketa. Bo jeśli dochodzi do bezpośredniej konfrontacji obwodowego zjednoczenia „Proświty” z młodymi proświcianami, jak w Charkowie, to o współpracy nie ma już mowy. Bardzo ostrym było wystąpienie członkini Rady Głównej i kolegium redakcyjnego naszej gazety Lubow Hołoty. Zaczęła ona od tego, że praca organizacyjna zarówno w centrum, jak i w terenie jest niewystarczająca. Sztaby obwodowych zjednoczeń są oderwane od rejonowych i miejscowych organizacji, przerejestrowanie prowadzone jest formalnie, działają jakieś „partyzanckie Proświty”. W tym samym czasie w głębi kraju można znaleźć wspaniałe przykłady prawdziwej pracy proświciańskiej, przykład której L. Hołota podała z jednej ze szkół obwodu dniepropetrowskiego. Dlaczego by nie opowiedzieć o takich podstawowych komórkach naszej proświciańskiej telewizie? Dlaczego nie wydać broszury, chociażby plakatu z opowieścią o towarzystwie? Zamiast tego akcent często kładzie się na koncertowo-pokazowe wydarzenia, na „okrągłe stoły” dla samych siebie. O tym, jak różne są sytuacje społeczne, różne możliwości i poziomy współpracy prośwician z władzą, świadczyły wystąpienia przewodniczących obwodowych zjednoczeń z tradycyjnie niełatwych pod względem narodowym regionów. Tak, przewodniczący ługańskiej „Proświty” Wołodymyr Semystiaha pochwalił się, że miejscowi proświcianie mimo wszystko skłaniają przedstawicieli władzy do pracy na rzecz państwa, idei narodowej. Dlatego też stworzono stale działający Komitet Szewczenkowski na czele z przewodniczącym obwodowej administracji państwowej, a jego zastępcą jest właśnie W. Semystiaha. Dlatego bez prośwician nie odbywa się tutaj żadna ważna akcja społeczna. Ale oto inny przykład. Przewodniczący odeskiej „Proświty” Ołeksandr Stepanczenko opowiedział o stworzonym przez prośwician Funduszu na rzecz budowy pomnika ofiar Hołodomoru. Jednak, kiedy proświcianie złożyli do rady miejskiej Odessy wniosek o postawienie takiego pomnika w centrum obwodowym, otrzymali odmowę. Jeszcze z dziwną, niemal cyniczną motywacją: rzekomo głodu w Odessie nie było. Mało kogo zdziwiła kolejna niewesoła wiadomość z Doniecka, którą upubliczniła przewodnicząca obwodowego zjednoczenia Marija Olijnyk. Tutaj władze miejskie odmówiły rodzicom, którzy chcieli, aby ich dzieci uczyły się po ukraińsku. A to ich konstytucyjne prawo. Zrobiono to z cynicznym wyjaśnieniem, że w mieście, rzekomo, wyczerpano wszystkie zasoby do otwierania nowych ukraińskich szkół i klas. Uczestnicy zebrania przedwcześnie cieszyli się z wiadomości członków rady z Krymu o tym, że proświcianom, ogółem społeczeństwu wraz z patriotycznie nastawionymi przedstawicielami władzy udało się doprowadzić do zakazu otwarcia w Sewastopolu pomnika carycy Katarzyny II. Rada pracowała w piątek, więc jej uczestnicy nie mogli wiedzieć, że zaledwie dwa dni później, w niedzielę, mimo wszystko co powiedziano, w Sewastopolu jednak otworzą ten pomnik odrażającej imperatorowej, ciemiężycielki Ukrainy. Słowem, proświcianie znów na pierwszej linii, w wirze walk o nową demokratyczną Ukrainę. O tym jeszcze raz przypomniał w słowie końcowym Pawło Mowczan, zaznaczając, jakie przeszkody czynią przyjęciu w parlamencie dwóch nowych ustaw o języku, przygotowanych przy bezpośrednim udziale „Proświty”. Rosja i jej poplecznicy tutaj, u nas, pragną zniszczyć demokratyczną koalicję. Tak więc rok jubileuszowy wcale nie będzie rokiem parad i samych tylko świętowań, a rokiem codziennej pracy. * * * Rada Główna zatwierdziła środki z okazji obchodów jubileuszu „Proświty”, udziału towarzystwa w obchodach 75. rocznicy Hołodomoru. Przyjęto decyzję o przeprowadzeniu akcji „Proświcianie – za europejskim wyborem”. Najaktywniejszych działaczy uhonorowano medalem „Proświty” „Budowniczy Ukrainy”. Sesja Rady Głównej rozpatrzyła szereg kwestii organizacyjnych i przyjęła odpowiednie decyzje. Rada dokooptowała do swojego składu i wybrała do Zarządu Centralnego oraz zatwierdziła na stanowisko zastępcy przewodniczącego WUT „Proświta” znanego ukraińskiego pisarza Wasyla Folwarocznego. Rada zadowoliła prośbę redaktor naczelnej gazety „Słowo Proświty” Lubow Hołoty o zwolnienie jej ze stanowiska. Lubow Wasyliwna, która przez 12 lat kierowała naszą gazetą, skoncentrowała się na pracy twórczej, a także autorskim programie w Radiu Ukraińskim. Rada wyraziła Lubow Hołocie wdzięczność za wieloletnią pracę w gazecie, a także mianowała ją przewodniczącą kolegium redakcyjnego gazety „Słowo Proświty”. Rada zatwierdziła pełniącą obowiązki redaktora naczelnego gazety „Słowo Proświty” Wałentynę Dawydenko na stanowisku redaktora naczelnego gazety. Została ona również wprowadzona do składu Rady Głównej i Zarządu Centralnego towarzystwa. Do składu Rady Głównej dokooptowano pisarzy Ołeksandra Szokała, Mychajła Najenka, Wiktora Hamana, zastępcę przewodniczącego „Młodej Proświty”, redaktora internetowego naszej gazety Jewhena Buketa, przewodniczącego Bractwa Studenckiego Ołeha Jacenkę.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

jak wspominają starzy mieszkańcy, podczas II wojny światowej, latem 1941 r., kiedy z miasta wycofywały się oddziały Armii Czerwonej, budynek cerkwi wraz z mieniem wojskowym, którego nie ewakuowano, podpalono. Podczas okupacji w Nieżynie hitlerowscy najeźdźcy zniszczyli dzwonnicę, której pozostałości górowały nad drogą i rzekomo groziły zawaleniem. A po wojnie, pod koniec lat 50., za pomocą materiałów wybuchowych nowa władza zniszczyła dobudowaną do świątyni cerkiew zimową. Przygotowywano do wybuchu także Sobór Przemienienia Pańskiego. Ale on przetrwał. Śmiertelne zagrożenie znów zawisło nad Soborem Przemienienia Pańskiego w 1960 roku, kiedy ówczesny sekretarz Nieżyńskiego komitetu miejskiego partii komunistycznej P. Czaus oraz przewodniczący komitetu wykonawczego rady miejskiej L. Huzijenko zwrócili się do Rady Ministrów USRR z listem, w którym informowali, że istniejące w Nieżynie awaryjne budowle cerkiewne (wśród nich i Sobór Przemienienia Pańskiego) „swoim wyglądem zewnętrznym szpecą miasto, co wywołuje sprawiedliwe oburzenie społeczeństwa”. Urzędnicy proponowali rozwiązać problem braku środków na renowację świątyń za pomocą… buldożerów. Prosili o pozwolenie na „rozbiórkę” awaryjnych budynków cerkiewnych, w szczególności na zniszczenie cerkwi Przemienienia Pańskiego. Ale ten buldożerowy zamysł nie został zrealizowany. Rada Ministrów nie dała pozwolenia na zniszczenie zabytków, zaznaczając, że wszystkie one mają niebagatelną wartość historyczno-kulturalną. Jednak prace renowacyjne nie rozpoczęły się. Dziś przeżywamy skomplikowany i sprzeczny, ale nieodwracalny proces odrodzenia duchowości. Otwierają się prawosławne świętości, odradza się ukraińska tradycja prawosławna, umacnia się idea autokefalii Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego. Doprowadzony przez lata władzy radzieckiej do stanu żałosnej ruiny, splądrowany i zbezczeszczony, Sobór Przemienienia Pańskiego w 1998 roku władza „łaskawie” przekazała Patriarchatowi Kijowskiemu. Od tego czasu jego proboszczem jest wychowanek Kijowskiej Akademii Duchownej UKP PK ks. Witalij Fiłozof. Wspólnota uprzątnęła śmieci wokół świątyni, przystosowała do nabożeństw pomieszczenie dawnego dworca autobusowego, które znajduje się na dziedzińcu cerkwi. Pomimo chłodu i niedogodności, prowokacji zwolenników „kanonicznego”, czyli „moskiewskiego prawosławia”, a nawet wielokrotnych kradzieży, tutaj regularnie odbywa się służba Boża, a w pamiętne dni szewczenkowskie — ogólnomiejskie uroczystości i panichidy za Wielkim Kobziarzem. W 2002 roku dzięki pomocy deputowanego ludowego Ukrainy, byłego przewodniczącego Rady Najwyższej Ukrainy Iwana Pluszcza oraz mera Kijowa Ołeksandra Omelczenki specjaliści instytutu projektowo-konserwatorskiego „Ukrprojektrestawracija” opracowali projekt odtworzenia pierwotnego wyglądu cerkwi Przemienienia Pańskiego. Wykonano już pierwszoplanowe prace związane z odbudową kopuł i konserwacją zabytku. 22 marca 2002 roku w Nieżynie uroczyście poświęcono i ustawiono krzyże na cerkwi Przemienienia Pańskiego. Zgodnie z dawną tradycją, wszyscy chętni mogli dotknąć poświęconych krzyży, zanim na wieki zajaśniały na odnowionych kopułach świątyni. Obecnie renowacja trwa. I choć wymaga ona ogromnego wysiłku księży i wiernych, wkładania niemałych środków, mamy nadzieję, że wkrótce odnowiona świątynia będzie wzywać wiernych na modlitwę, aby szli drogą duchowości i wysokiej moralności. Protojerej Ołeksandr MOROZOW, przewodniczący Nieżyńskiego miejskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Zdjęcie Ołeksandra SZEPNIWSKIEGO. DUCHOWNOŚĆ

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

NIŻYN W EPOCE BAROKU

Zabytki architektoniczne Niżyna z czasów kozackiego baroku (XVII–XVIII w.) zachwycają różnorodnością i wyrafinowaniem form. Jedną z pereł dawnego miasta pozostaje cerkiew Spasa-Przemienienia. Bezlitośnie splądrowana w latach komunistyczno-ateistycznego reżimu, przemieniona przez niewdzięcznych potomków w nędzną ruinę i wysypisko śmieci, ta świątynia przetrwała napór złego losu. Żyje do dziś. Pierwsze wzmianki o niżyńskiej cerkwi Spasa-Przemienienia pochodzą z połowy XVII wieku. W 1625 roku polski król Zygmunt III, przyłączywszy do swoich posiadłości ziemie czernihowsko-siewierskie, wznosi w miejscu dawnego niżyńskiego grodziska mocną drewnianą twierdzę. Tak na lewym brzegu rzeki Ostr powstają Zamek, ufortyfikowany drewnianymi murami, oraz Stare Miasto, otoczone wysokim wałem ziemnym. Wkrótce domostwa niżynian i dzielnice miejskie pojawiły się także na prawym brzegu Ostra — Nowe Miasto. Zamieszkiwali je przede wszystkim kozacy, którzy w czasach chmielnicczyzny (1648–1657) utworzyli Nowomiejską setnię Niżyńskiego pułku. Właśnie wtedy, w połowie XVII wieku, pojawiła się w Nowym Mieście drewniana cerkiew, która stała tam ponad 100 lat. Te przekazy potwierdzają również źródła dokumentalne. Przez długi czas w cerkwi przechowywano księgę „Ogrodek Najświętszej Bogurodzicy” z pouczającymi tekstami duchowymi, na której dopisano ręcznie: „Roku Bożego 1673 ofiarował sługa Boży Larion Wierchoglaz i nadał na cerkiew Bożą Nowomiejską”. Zatem w tym czasie drewniana świątynia aktywnie funkcjonowała. W połowie XVIII wieku parafianie cerkwi Spasa-Przemienienia postanowili zbudować w miejscu starej drewnianej nową murowaną cerkiew. Jej fundament założono obok starej. Gdy jednak wzniesiono nową świątynię, w miejscu ołtarza poprzedniej postawiono niewielką drewnianą kapliczkę. W 1782 roku widział ją na własne oczy i opisał O. Szafoński, autor „Czernihowskiego namiestnictwa topograficznego opisu”. O okolicznościach budowy ceglanej cerkwi Przemienienia Pańskiego dowiadujemy się z materiałów ukraińskiego historyka sztuki Fiodora Ernsta, represjonowanego w latach stalinizmu za naukowe zainteresowanie historią kultury ukraińskiej. W 1923 roku odwiedził on Niżyn, badając miejscowe świątynie i zabytki dawności. Według świadectwa uczonego, w ikonostasie niżyńskiej cerkwi Spasa-Przemienienia znajdowała się miedziana tabliczka z napisem: „1748 zaczęta za świaszczennomnicha krestowego Fiodora Sawickiego, ukończona ta cerkiew w 1757 za kapłanów Daniiła i Mikołaja Sawickich i ktitora Piotra Społatbohа. Pisał złocił ikonostas Iwan Diemianowicz Wiesniński, a płacił pieniądze grek Paweł Artiemow, który oślepł”. Nowo wzniesiona świątynia miała trzy ołtarze: główny — ku czci dwunastego święta Przemienienia Pańskiego oraz dwa dodatkowe — ku czci Wprowadzenia Bogurodzicy do świątyni i Tichwińskiej Jej ikony. Niezwykle interesujący i oryginalny pod względem architektonicznym jest zewnętrzny wygląd cerkwi: tu udanie połączono krzyżowy plan budynku z liniowym układem kopuł, co często obserwujemy w najlepszych wzorach rodzimej drewnianej architektury cerkiewnej XVI–XVIII w. Trzy okrągłe bębny świątyni rozmieszczono wzdłuż centralnej osi budowli i uwieńczono smukłymi gruszkowatymi hełmami z dwoma załamaniami, charakterystycznymi dla ukraińskiego baroku. O wewnętrznym wystroju cerkwi wiemy niewiele. Wiadomo, że oprócz ikonostasu wewnątrz cerkwi bogato zdobiony był srebrny grobowiec z Całunem Zbawiciela, a ściany świątyni malowali miejscowi ikonopisarze. W XVIII wieku przy cerkwi działały szkoła i szpital, utrzymywane z funduszy gminy i z ofiar. W 1852 roku wszystkie wewnętrzne malowidła świątyni, z wyjątkiem dolnego rzędu ikonostasu, przemalował miejscowy malarz Foma Kononow. A w latach 1853–1857 świątynia przeszła znaczną przebudowę: od strony zachodniej dobudowano do niej cerkiew ciepłą z wysoką trzykondygnacyjną dzwonnicą. Cerkiew Spaską rozbudowano o kolejne dwa ołtarze — ku czci ikony Kazańskiej Matki Bożej oraz Narodzenia Jana Chrzciciela. Wtedy też zmieniono zewnętrzny wygląd świątyni: smukłe barokowe hełmy zastąpiono klasycznymi półkulistymi — zgodnie z architektonicznymi gustami nowej epoki. Wszystkie prace budowlano-remontowe i wykończeniowe prowadzono z funduszy znanego w Niżynie mecenasa i dobroczyńcy, kupca drugiej gildii Michaiła Stiepanowicza Bidy (Biediny). Dobroczyńca i mecenas cerkwi Spasa-Przemienienia M. S. Bida po śmierci spoczął wiecznym snem w grobowcu przy murach świątyni. Znana historyk, etnograf i regionalistka J. H. Spaska wspominała, że nawet po wydarzeniach rewolucyjnych 1917–1920 lat widziała, jak zgodnie z testamentem dobroczyńcy w dzień pamięci przy jego grobie gmina cerkiewna wydawała obiad żałobny dla ubogich. Twierdziła ona także, że zgodnie z dawną tradycją cerkiew Spasa-Przemienienia była swoistym duchowym ośrodkiem miejscowych rzemieślników: właśnie tu przechowywano relikwie cechowe — znaki i sztandary niżyńskich zrzeszeń rzemieślniczych. Wydarzenie, które miało miejsce przy świątyni 1 maja 1861 roku, na zawsze związało niżyńską cerkiew Spasa-Przemienienia z imieniem Tarasa Hryhoriewicza Szewczenki. Podczas przewożenia prochów poety z Petersburga na Ukrainę w celu ponownego pochowania, procesja żałobna zatrzymała się w Niżynie, i tu, na placu przed świątynią, odbyła się pierwsza w historii miasta ukraińska manifestacja, a niżyńscy duchowni odprawili panichidę nad trumną Wielkiego Kobzarza. O tym, jak w Niżynie witano procesję towarzyszącą ciału Szewczenki, dowiadujemy się ze wspomnień M. Bileckiego, L. Hlibowa i W. Tołbina. Żałobny kondukt pod miejską zastawą powitali przedstawiciele miejscowej inteligencji, rzemieślnicy z rozwiniętymi sztandarami cechowymi i chorągwiami, studenci Niżyńskiego liceum im. ks. Bezborodki oraz gimnazjaliści. Wóz z trumną przewieziono przez miasto ulicą Moskiewską i wprowadzono za ogrodzenie cerkwi Spasa-Przemienienia. Po panichidzie, którą wspólnie odprawili niżyńscy duchowni na czele z protoprezbiterem Fiodorem Bordonosem, nauczycielem religii w Niżyńskim liceum, studenci przymocowali do wieka trumny wieńce i kwiaty. Procesja cerkiewna towarzyszyła trumnie z ciałem Kobzarza przez całe miasto ulicami Gogolewską i Kijowską (obecnie ul. Szewczenki) aż do zastawy na wyjeździe kijowskim. W 1991 roku ku pamięci tego wydarzenia niżynianie ustawili przy cerkwi Spasa-Przemienienia pamiątkowy znak. Burzliwe wydarzenia XX wieku odbiły się także na losach cerkwi Spasa-Przemienienia. Od 1924 roku odprawiała w niej nabożeństwa gmina Ukraińskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego, a sama świątynia stała się katedrą niżyńskiego biskupa. Po rozprawie w latach 30. nad „autokefalistami” wojujący bezbożnicy dobrali się także do samej świątyni. Cerkiew Spasa-Przemienienia zamknięto, a w niej urządzono skład wojskowy. Jak opowiada…

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

POSTACIE

Maksym Rylski na 608-letnim jubileuszu kobziarza Jehora Mowczana w Wełykiej Pysariwce na Sumszczyźnie. Maj 1958 r. W uroczystości wzięli udział: artysta ludowy Ukrainy, laureat Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Anatolij Mokrenko oraz literaci. Ziomkowie podzielili się swoimi przemyśleniami dotyczącymi dalszego upamiętnienia kobziarza, zagospodarowania posiadłości Jehora Mowczana, renowacji jego chaty, wezwali darczyńców ze stolicy do włączenia się w to szlachetne dzieło. Warto byłoby, aby społeczność Wełykiej Pysariwki zadbała także o znak pamięci, stelę, na której widniałyby imiona ludowych śpiewaków: Jehora Mowczana, Hryhorija Kożuszki, Stepana Pasiuhy, którzy są dumą tej wsi, a także całej Ukrainy. Podarowałem ziomkom książkę-album poświęconą sławnym Homerom Ukrainy — kobziarzom, w której znajduje się niemało materiałów o życiu i twórczości Jehora Mowczana oraz zamieszczono fotoportret kobziarza. To wydanie ujrzało światło dzienne dzięki pomocy Sumskiego Ziemstwa w Kijowie. Olżycza, Fundacji Inicjatyw Charytatywnych z m. Czernihowa, przewodniczącego Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej Dmytra Pawłyczki oraz deputowanej ludowej Ukrainy Oksany Biłozir. Święto na tym się nie zakończyło. Wydarzenie przeniosło się do Miejsca Pamięci Muzeum Maksyma Gorkiego, położonego niedaleko. Pokazano kompozycję literacko-biograficzną o życiu i drodze twórczej legendarnej ukraińskiej śpiewaczki. Utwory muzyczne z jej repertuaru wykonywali: Hałyna Czornoba, solistka Teatru Wielkiego Rosji, zasłużona artystka Federacji Rosyjskiej, artystka ludowa Ukrainy; Zulfija Szarafutdinowa, solistka orkiestry kameralnej i ludowej; laureatki I Otwartego Konkursu im. O. Petrusenko (2007 r.) Oksana Jałtanska, Dilara Kamałowa, Nina Astafjewa, Olesia Czuraszowa i Albina Zahretdinowa, Inna Andrijasz-Misko. Akompaniowała im koncertmistrz Ramzija Zahidullina. Widzów ucieszył swoim kunsztem profesor Kazańskiego Konserwatorium Państwowego, solista Kazańskiego Teatru Opery i Baletu, zasłużony artysta Tatarstanu, artysta ludowy Karakałpacji i Baszkortostanu Jurij Borysenko, który wykonał ukraińskie i rosyjskie pieśni ludowe. Akompaniowała artystka ludowa Tatarstanu Juzefina Sokulska. Wieniec ukraińskich pieśni rozbrzmiał w wykonaniu chóru „Werbyczeńka” (m. Niżniekamsk), laureata Wszechrosyjskiego festiwalu-konkursu zespołów chóralnych im. O. Koszycia (kierownik muzyczny H. Mieszczanino, zasłużony pracownik kultury FR, odznaczony w 2003 r. odznaką Ministerstwa Kultury Ukrainy „Za rozwój ukraińskiej kultury w Rosji”). Swoją twórczością ucieszyli kijowscy goście — zespół „Asyljar” pod dyrekcją Alfiji Szewczenko. Urodzona w Niżniekamsku, od wielu lat mieszkająca w Kijowie, nie tylko nie zapomniała o swoich historycznych korzeniach, ale także zgromadziła wokół siebie ludzi o podobnych poglądach. Zespół występuje na Ukrainie, Litwie, w Polsce, propagując tatarską kulturę narodową. Ale kiedy w ich wykonaniu rozbrzmiała ukraińska pieśń ludowa „Ty ż mene pidmanula” w języku tatarskim, zachwyt obecnych nie miał granic. Znaczenia naszego święta prawdopodobnie nie da się przecenić. Przywracana jest sprawiedliwość historyczna, a imię Oksany Petrusenko powraca do miasta, gdzie uznano ją za prawdziwą gwiazdę i nadano tytuł „nasz ukraiński słowik”. Takie wydarzenia to most między kulturami narodu ukraińskiego i tatarskiego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

JEGO DUMA, JEGO PIEŚŃ

Ołeksij Juszczenko, poeta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy. Z okazji 110. rocznicy urodzin wybitnego pieśniarza ludowego, kobziarza Jehora Chomycza Mowczana, do Kijowa przybyli z Wełykiej Pysariwki, co na Sumszczyźnie, jego ziomkowie, aby uczcić pamięć artysty, pokłonić się ziemi, gdzie został pochowany. Jehor Chomycz urodził się 1 maja 1898 roku. Przyszło mu zobaczyć świat dopiero jako pięciolatkowi. Chłopca nie rozpieszczał szczęśliwy los, ale okazał się mężny i wytrwały. Wełyka Pysariwka była znana na Słobożanszczyźnie z tego, że miała swoich kobziarzy — Hryhorija Kożuszka i Stepana Pasiuhę. Oni obaj pomogli chłopcu opanować sztukę gry na kobzie. Hryhorij Kożuszko skonstruował dla niego kobzę, Stepan Pasiuha uczył bystrego chłopca, nie szczędząc ani sił, ani czasu. Stawszy się znanym wykonawcą pieśni, Jehor Mowczan przybył do Charkowa i tam usłyszał go sławny Hnat Chotkewycz. Udzielił on kobziarzowi wielu rad, zwłaszcza w wyborze repertuaru. Jego zdaniem należało zmniejszyć liczbę żartobliwych pieśni, a wykonywać utwory o losie swojego narodu. I wkrótce zaczęły brzmieć w wykonaniu Je. Mowczana „Niewolniczy płacz”, „Karmeluk”, „Kozak Maksym Zalizniak”, „Latał orzeł, latał siwy” oraz wiele innych ludowych dum i pieśni. Maksym Rylski zainteresował się losem kobziarza i do końca swojego życia utrzymywał z nim kontakt. Pracując jako dyrektor Instytutu Sztuki, Folkloru i Etnografii Akademii Nauk Ukrainy, Maksym Tadejowycz zaprosił kobziarza na wyjazdowe posiedzenie rady naukowej do Odessy, potem do Czerniowiec, gdzie w koncertach po naradach brał udział także Jehor Mowczan. Po koncercie w mieszkaniu poetki ludowej Paraski Ambrozij Maksym Rylski napisał wiersz „Jehor Mowczan u Paraski Ambrozij”. Oto kilka wersów z niego: Był wśród nas Jehor Mowczan — No któż go nie zna na Ukrainie? * * * Tego wieczoru śnieżnej zimy, W Zadubriwce, goszcząc u Paraski Juchymiwny, Jehor Chomycz śpiewał Z takim zapałem, z siłą taką I dawne dumy, i pieśni współczesne Bez naszych próśb, na własne życzenie… Wysoka sztuka kobziarza została odznaczona Dyplomem Honorowym Rady Najwyższej, medalem Międzynarodowego Zjazdu Slawistów w Moskwie. A na jego 60-lecie do Wełykiej Pysariwki przyjechał akademik Maksym Rylski. Podarował jubilatowi nową kobzę, którą Jehor Chomycz pocałował na znak wdzięczności. Powiedział, że marzył o otrzymaniu tak cennego instrumentu z rąk sławnego poety-akademika. Było to 10 maja 1958 roku. W marcu 1968 roku Kijów żegnał się z kobziarzem. Przyjęła go kijowska ziemia na cmentarzu Berkowieckim. Ostatnie lata życia artysty ludowego mijały w Domu Weteranów Sceny w Puszczy-Wodycy. Zatem w bieżącym roku uczcić pamięć kobziarza przybyła do Kijowa grupa jego ziomków, wśród których są: kierownik rejonowego wydziału kultury Wałentyna Krawczenko, zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Wołodymyr Mohylewski, wnuk siostry Jehora Mowczana Wołodymyr Mirosznyk, redaktor radia rejonowego Petro Neczwohlod, przewodniczący związku bandurzystów Sumszczyzny, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Mykoła Moszyk. Na grobie kobziarza ojciec Mychajło odprawił panichidę. Kobziarz Mykoła Moszyk wykonał pieśń do moich słów, poświęconą Jehorowi Mowczanowi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

W STOLICY TATARSTANU KAZANIU UROCZYŚCIE ODSŁONIĘTO TABLICĘ PAMIĄTKOWĄ OKSANY PETRUSENKO

Wiktor Seliuk i prowadząca ceremonię Ludmyła Najdenko Jewhen SAWENKO, przewodniczący MNKA UT „Werbyczeńka”, m. Niżniekamsk, Tatarstan Niżniekamska ukraińska narodowo-kulturalna autonomia „Werbyczeńka” przez wiele lat prowadzi pracę nad upamiętnieniem wybitnych Ukraińców, którzy żyli i pracowali w Tatarstanie. 31 maja 2008 roku w Kazaniu odbyło się znamienne dla tutejszych Ukraińców wydarzenie — na fasadzie budynku Tatarskiego Państwowego Teatru Dramatu i Komedii im. Karima Tinczurina uroczyście odsłonięto tablicę pamiątkową ku czci Oksany Petrusenko. Na uroczystości zebrali się goście z miast Powołża, Moskwy, Iżewska, Kijowa. Zastępca ministra kultury Tatarstanu Ajrat Zapparow powitał wszystkich uczestników, gości i organizatorów z okazji wybitnego wydarzenia w życiu kulturalnym Kazania. Autor tych słów miał zaszczyt mówić o tej mądrej polityce kierownictwa Tatarstanu, dzięki której każdy naród wielonarodowej republiki ma możliwość zachowania i rozwijania swojej historii, kultury i tradycji. Radca ds. kultury i edukacji Ambasady Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Olha Darybohowa podkreśliła, że zawsze z ciepłymi uczuciami bierze udział w wydarzeniach, które przeprowadzają niżniekamszczanie. Podziękowała za żmudną i bezinteresowną pracę towarzystwu „Werbyczeńka” oraz kierownictwu Tatarstanu, które stwarza sprzyjające warunki dla rozwoju ukraińskiej kultury. Prawdziwą ozdobą święta było powitanie wokalne solistki moskiewskiego Teatru Wielkiego Hałyny Czornoby. Znaczącą pomoc w przygotowaniu i przeprowadzeniu święta udzieliło Zgromadzenie Narodów Tatarstanu, w imieniu którego z mową powitalną wystąpił kierownik komitetu wykonawczego ZNT Mykoła Władimirow. Niżniekamsk reprezentowali zastępca szefa Niżniekamskiego rejonu municypalnego Raszyd Minnullin oraz naczelnik wydziału ds. kontaktów ze stowarzyszeniami społecznymi i spraw narodowościowych Czułpan Machmutowa. W imieniu Zjednoczenia Ukraińców Rosji oraz Federalnej narodowo-kulturalnej autonomii Ukraińców Rosji z mową powitalną wystąpił współprzewodniczący ZUR Wałerij Semenenko. Ciepło ukraińskiej ziemi przywiozła solistka Kijowskiej Filharmonii Inna Andrijasz-Miśko. Odczytała ona listy gratulacyjne od Ogólnoukraińskiego towarzystwa kobiecego imienia Ołeny Telihy oraz ludowej artystki Ukrainy Wałentyny Antoniuk. Jeszcze jednym pozdrowieniem z Ukrainy stały się słowa kierowniczki tatarskiego zespołu wokalnego „Asyl’jar” Alfiji Szewczenko (m. Kijów). W imieniu ukraińskiej organizacji „Sławutycz” pozdrowienia z Moskwy przywiózł doktor nauk medycznych, profesor, akademik Rosyjskiej akademii nauk przyrodniczych Taras Dudko. Poruszyła obecnych opowieść o Oksanie Petrusenko człowieka, który się z nią spotykał. Były aktor, później scenograf Wiktor Iwanowycz Seliuk obecnie mieszka w Kazaniu. W 1938 roku brał udział z nią w spektaklu, do dziś pamięta twarz, jej silny, dźwięczny głos. Na święcie odczytano telegramy gratulacyjne od krewnych Oksany Petrusenko i pisarza, wieloletniego badacza jej życia i twórczości Mykoły Kaharłyckiego, od Ministerstwa kultury i turystyki Ukrainy, Fundacji im. O.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

NIEZAPOMNIANI

Anatol Perepadia Walentyna DAWIDENKO Kiedy szybko idziesz ścieżką wysoko w górach, oddech zapiera czasem ostry ból, brakuje tlenu. Tak samo zareagowało serce na tę niewiarygodną wieść — niespodziewana i niedopuszczalna strata człowieka, bez którego stało się trudniej oddychać. …Wynurzał się z gwaru literackich wieczorków i wernisaży jakimś nie stąd, jasnym obrazem nieprzystającego do naszych czasów romantyka, w szaliku zawiązanym również na francuską modłę — i w tym czytało się proustowskie podejście, a jak winieta sączył się wyimaginowany przydomek „markiz de…”. Pasowało mu to. Choć sam — cały będący rdzeniem ukraińskiej szczerości i dobroci, który swoim talentem otworzył nam lśniący ocean ojczystego języka, którym jedynie można godnie przekazać blask światowych literackich arcydzieł. Sławne dzieła zagranicznego piśmiennictwa i myśli filozoficznej otwarte dla ukraińskiego czytelnika lekkim piórem genialnego tłumacza naszych czasów, pisarza, poety, niezapomnianego Anatola Perepadi. Laureat licznych nagród translatorskich, w szczególności dwukrotnie nagrody „Skoworoda”, którą Ambasada Francji przyznaje za najlepszy przekład w ramach programu o tej samej nazwie, kawaler francuskiego Orderu Sztuki i Literatury Złotych Palm, francusko-ukraińskiej nagrody im. M. Zerowa. Marcel Proust, Michel de Montaigne, Claudel, Moravia, Saint-Exupéry, Mauriac — świat ich dzieł literackich stał się jego światem. I mnie czasem nie opuszczało wrażenie, że ten człowiek o promiennym, dziecięcym spojrzeniu fizycznie przebywał w tych odległych przestrzeniach czasowych, lekko wędrując z Awinionu „W roku — tysiąc trzysta dwudziestym siódmym // dnia szóstego kwietnia wczesnym rankiem” śladem Petrarki i tak samo mimochodem materializując naturalne światło jakiejś porannej rozmowy z Montaignem poprzez bezpośredni sposób jego pisania: „…ze względu na naturalną niestałość obyczajów i sądów, często wydawało mi się, jakoby i dobrzy pisarze mylili się, uparcie próbując przedstawić nas jako ludzi jednolitych i niezmiennych. Wybierają jakąś ogólną cechę i w jej świetle systematyzują oraz interpretują wszystkie czyny danej osoby, a to, co do tego kopyta nie pasuje, odrzucają jak wióry”. „Próby” Montaigne’a zawsze są współbrzmiące z każdym czasem, społeczeństwem, dlatego że sztuka komunikacji wciąż żyje. Wciąż żyją nagrane radiowe spotkania z Anatolem Perepadią, a jego wypowiedzi w tym artykule przytaczam dosłownie właśnie z tych żywych rozmów na antenie. O Montaigne’u tłumacz powiedział tak: „On pierwszy zaczął mówić o samym sobie, to w istocie jego autoportret, wszystkie trzy księgi poświęcone są jednej osobie, a mianowicie autorowi tych „Prób” — Montaigne’owi. Bardzo lubię dygresje liryczne, przy tym od czasów szkolnych. A

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Na zawsze…

…tu zauważyłem u Montaigne'a te liryczne dygresje i zacząłem się zastanawiać: a może on pierwszy w literaturze dał taki przykład”. I zacytował ulubiony fragment: “Ile piękna w tych rwących odbiegnięciach, w tej różnorodności. Mój styl i dowcip wałęsają się w jednym kroku. Trzeba pozwolić sobie na trochę szaleństwa, kto nie chce wpaść w tyle i więcej głupoty, świadczą o tym i przepisy mistrzów, a jeszcze bardziej ich przykłady. Tysiące poetów plątają się i kulawią prozaiczną stopą, a najlepsza proza starożytnych wydań wszędzie jaśnieje jakąś mocą i odwagą. Stara teologia — to cała poezja. I pierwsza filozofia. To pierwotny język bogów”. Ja zaś klaskałam tłumaczeniu, słowom, które kwieciście niosły każde swój aromat, wywoływały uśmiech, nostalgię, delikatny smutek. Rozmawiając z Anatolem Perepadią w przekazie na żywo, zauważyłam, że nasza przestrzeń językowa, dziś siłą wypełniona niskiej jakości tekstami dziennikarskimi i częściowo literackimi, wydaje mi się jakaś bagnista, galaretowata, a język jego przekładów uzupełnia te ozonowe straty. Czytając Marcela Prousta „W poszukiwaniu straconego czasu”, zanurzyłam się w innym słownictwie, poczułam, że ono mnie leczy, odbierając ten język jak eliksir. Anatol Perepadia odpowiedział na to tak: “Nasz ojczysty język ma wiele rejestrów i może brzmieć na wiele sposobów. Moim nauczycielem jest Mykoła Łukasz. Już przy mojej pierwszej pracy, którą wykonałem w wydawnictwie „Wesełka”, a było to tylko redagowanie przekładu z francuskiego, wywiązał się konflikt z moim kierownictwem. Podczas omawiania tej pracy nagle pojawił się Mykoła Łukasz. I do niego, jak do arbitra, kierowano wszystkie zwroty, a on pozytywnie ocenił moją pracę, a to, co poprawiał mój szef, nazwał stwierdzeniem, że tak nie wypada. Potem był moim redaktorem przekładu jednego włoskiego utworu „Biała flaga nad Kefalonią”. Mykoła Łukasz na wielu stronach postawił wykrzykniki, dokonał znakomitych poprawek, to mnie najbardziej podbudowało, bo dotąd nie wierzyłem we własne siły. A po jego redakcji powieści zobaczyłem, że trzeba poważnie zabrać się do pracy. Jest mi przykro, że ukraińska mowa potoczna w wielu brzmi jak surżyk, a język pisany dziś burzliwie się rozwija. Dawniej byli cenzorzy językowi. Kiedy pracowałem w wydawnictwie, przysyłano listy zakazanych słów. Trafiały tam słowa, które nie miały odpowiednika w sąsiednim języku. Chodziło o to, by nasz język i przekłady nie przewyższały różnorodnością słownictwa”. “Ci sara per sempre…” — włoska piosenka zabrzmiała w jednej z naszych radiowych rozmów z Anatolem Perepadią, poświęconej wydaniu długo oczekiwanego „Kanconiere” Petrarki. Zaczął tłumaczyć sonety cztery lata temu, i nagle na Pomarańczowym Majdanie pisarza odnalazł telefonicznie dyrektor Włoskiego Instytutu Kultury na Ukrainie, profesor, akademik Nicola Franco Ballone. Na jego pomysł przetłumaczenia arcydzieła światowej liryki Anatol Perepadia odpowiedział radośnie: “Więc już tłumaczę!” Każdy sonet uzupełnił autorską uwagą, ten zabieg zauważono u jednego francuskiego tłumacza XVII wieku. I czytam na przykład L. kanconę „Wszyscy, którzy pracują i cierpią, odpoczywają; poeta — nigdy”, albo balladę „Przeciw fatum swojej donny”, a także: “Poeta zazdrości wiatrowi i falom tej krainy, w której żyje jego donna”. “Przed Petrarką istniała poezja dworska — poeta występował w towarzystwie muzyki, miał słuchaczy i odbywał się dialog, a u Petrarki — dyskurs subiektywny, jego poezja zrywa z wymiarem społecznym, jest samotna, odizolowana, nie szuka dialogu z czytelnikiem, zamyka się we wzajemnych relacjach między „ja” a obiektem swojego pragnienia. Wymiar społeczny zastąpiono wymiarem wewnętrznym. Wystarczy, że ta panna się uśmiechnie, Ukazując nam nieopisane piękno, Jak sycylijczyk porzuca całą swoją pracę I nie będzie już więcej dmuchał w żar. Grzmiący w kołczan zbierze starannie Grzmiących piorunów żar. I wstanie Feb, doczekawszy czasu, I z nim Juno, znów wonna. Zefir porusza tylko lekką falę, Żeglarzom mniej trzeba stać przy sterze. Pola usłały zioła i kwiaty. Pobladły złe gwiazdy od Jej oblicza I uciekają z nieba. To na pewno Ona, Ta, za którą tylko łzy wylewać. Anatol Perepadia sam odczuwał tęsknotę za krajami, w których żyli bohaterowie dzieł, które dzięki niemu przemówiły po ukraińsku. Był człowiekiem o skali planetarnej. Z zapałem opowiadał o tym, że objeździł Rzym na rowerze, taką samą podróż odbył do Francji. A sam już planował dalsze wędrówki po literaturze światowej i myśli filozoficznej. „To Blaise Pascal, urodził się w 1623 roku, zmarł w 1662, wielki francuski filozof, matematyk, fizyk i pisarz. Zbiór notatek, które miały stać się częścią wielkiego traktatu «O prawdziwości chrześcijaństwa i religii». Pełne wydanie”. O sobie pisarz mówił, że pozostaje optymistą i wierzy, że nasza rzeczywistość i literatura będą takie, jak w rozwiniętych krajach europejskich. Mam kilka podarowanych przez niego książek: Montaigne’a, Prousta, Petrarki. Drugi tom „W poszukiwaniu straconego czasu” podpisał tak: „Walentynie Dawydenko, pamiętając jeszcze o jednym twoim talencie — talencie do czytania. Wesołych Świąt Bożego Narodzenia! Od kolegi Anatola. 25 grudnia 2007 roku”. …„Per sempre” w tej włoskiej piosence o rozstaniu znaczy „na zawsze”. Ale w kontekście to słowo niesie nadzieję, bo refrenem powtarza się „se ritorni tu poi” — jeśli ty potem wrócisz. Muzyka Twojego Słowa przywraca nam Ciebie, Koleżanko. Na zawsze…

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

KANCJONIERE

I Wstęp Do was, słuchający, te moje wiersze Niezgrabne, z miłosnymi żalami. Obejrzę się na siebie: jaka nicość Staje mi się w oczach odległa. Niech mój głos, chrapliwy, ale wzruszający, Rozbrzmi wśród was I odezwie się nie wrogim gwarem, Lecz współczuciem, dziewczęta i chłopcy. Widzę, że od tej pory od ludzi Za próżność mam tylko hańbę. I sam śmieję się z siebie, wiatrogonie. Oto wynik pychy i złudzeń: Pokuta i zrozumienie, tak trzeba, Bo wszystkie światowe uciechy to krótki sen. IV Poeta sławi miasto, w którym urodziła się Laura Kto stał się budowniczym całego świata, Napełniwszy go czredą cudów, Kto stworzył tę i tamtą półkulę, Jowiszowi Marsa posłał za sługę. Kto objawił się z żywą wiarą Dla zabłąkanych dusz wśród wyschniętych niw, Piotra i Jana przy morzu spotkał I dał im raj, prowadząc ich za sobą. Narodzeniem swoim nie Rzym, lecz Judeę Uczcił, bo był łaskawy od wieków Dla wszystkich cichych i małych. A dziś miasteczkom, których bez liku, Dał słońce, tę, która urodą swoją Sławi swój kraj i nas wszystkich. VIII Wysyłając w dar ptaszki U stóp wzgórz, tam, gdzie na siebie szaty Ziemskie kiedyś piękność przywdziała, Aby zmusić do cierpienia jeszcze wielu Tego, kto nas tobie posłać zapragnął, Wolność była nam jak rodzona matka, I ani sieci, ani zdradliwego żądła, A każde stworzenie, choćby ile pragnęło, Mogło w gajach i polach kwitnąć. Lecz w naszej dzisiejszej niewoli, Gdy znosimy okrutną przygodę, A zgubę nam wieszczy nasz los, Szukamy pociechy w naszym znużeniu: Ten, kto złapał ufnych na polu, Sam wlecze takie ciężkie pęta. IX Wysyłając w dar owoce Gdy ziemia, odmierzająca pory, Wychodzi, powróciwszy, na Byka, Wylewa łaskę, ogień jej wieńca I wszystko przyozdabia wokół barwami. Na polu nie ma nawet gołego miejsca, Przyroda wszędzie raduje serca, A także w ziemi, gdzie tylko ta ciemność, W głębinach coś dojrzewa i ożywa. Tak trzmiele wszędzie brzęczą gęsto, Tak i ona, która wśród przyjaciółek lśni, Puszczając w moją stronę promienie-żagle, Hoduje miłość, fantazje i pieśni. A że ich nie pielęgnuje, To i nie mnie wszystkie dary wiosny. Franciszek PETRARKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Młoda kraina

Aktywiści studia literackiego „Źródełko” Nasi młodzi poeci i prozaicy biorą udział w ogólnoukraińskich naradach młodych literatów, które odbywały się w Jałcie, Koktebelu i Irpieniu. Na zajęciach „Źródełka” uczniowie i studenci czytają swoje utwory, analizują je, uczą się poznawać sekrety poetyckiego rzemiosła, rozmawiają ze sobą, spotykają się z znanymi mistrzami słowa. U nas gościli poeci Ihor Kalynec, Iryna Kalynec, Mykoła Petrenko, Iryna Wowk, Olha Kusznir, Ihor Pawljuk, Roman Kaczuriwski, Bohdan Zalizniak. Wszystkim zapadło w pamięć ciekawe spotkanie z poetą, który skończył 80 lat, Mykołą Petrenką. Lwowska obwodowa biblioteka dla dzieci odznaczyła go honorowym medalem — wyróżnieniem „Wielki przyjaciel małych czytelników”. Poeci ze studia przeczytali jubilatowi swoje wiersze-dedykacje, porozmawiali z gościem, zadali szereg pytań, aby dowiedzieć się jak najwięcej o warsztacie twórczym mistrza. Każdy ze studentów studia tutaj, w „Źródełku”, tworzy swoją biografię. Nataља Matolinec, uczennica 11 klasy, od kilku lat jest niezmiennym starostą studia. Jej pierwszy tomik wierszy „Krople światła”, który ukazał się w 2005 r. nakładem wydawnictwa „Spolom”, odniósł sukces na prezentacji. Czytając wiersze Nataliї, widzimy świeżość postrzegania jasnych chwil życia, rozważania o dobru i złu, obojętności i samotności, pragnienie zrozumienia sprzeczności ludzkich uczuć. Poetka odczuwa harmonię własnej duszy i przyrody, dąży do tego, by połączyć się ze zwyczajnymi zjawiskami, które dzieją się z ziemią, roślinami, gwiazdami, niebem: I będziemy, jak kaktusy, chłonąć srebrną wodę, A potem — zakwitniemy. W 2006 r. nakładem wydawnictwa „Spolom” ukazały się tomiki wierszy Solomiї Kejwan „W przeczuciu świtu” i Marii Żerebećkiej „Na huśtawce”. We Lwowie wielu uczniów i studentów pasjonuje się poezją, bo nasze czarowne miasto inspiruje młode serce do twórczości, starodawne melodie ulic, domów, skwerów dają natchnienie. Zielona barwa młodej poezji, jak wiosenna trawa, dziwi i zachwyca, bo młode uczucia są niepowtarzalne, nie pozostawiają nikogo obojętnym. Prawdziwa poezja nie istnieje poza czasem, wiruje, wrze, jak samo życie. Gdy lecą wiśniowe zawieje kwiatów I myśli już nie zdołasz powstrzymać, Lecą słowa… Czas ci pisać. W natchnionej duszy wiersz kiełkuje. Z roku na rok formy pracy z uzdolnionymi dziećmi się urozmaicają. Młodzi poeci kochają ojczysty język, zdobywają zwycięstwa w wielu konkursach literackich i filologicznych, wstępują na wydziały językoznawstwa oraz wydział dziennikarstwa Lwowskiego Narodowego Uniwersytetu im. I. Franki, zdobywają wymarzone zawody, które wymagają twórczego stosunku do słowa, do życia. Niech więc szczęści się młodym poetom i prozaikom na szerokiej literackiej drodze w świecie twórczości, a my, ich mentorzy, starsi przyjaciele i nauczyciele, będziemy ich wspierać i pomagać, serdecznie witając młode pokolenie wielkiej literatury ukraińskiej.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

MIASTO PTAKÓW I POETÓW

We Lwowskiej Obwodowej Bibliotece dla Dzieci odbyła się prezentacja zbioru twórczości młodych literatów „Miasto ptaków i poetów”, który ujrzał światło dzienne w wydawnictwie „Spolom”. Książka połączyła dorobek twórczy 53 młodych poetów i prozaików, którzy w różnych latach uczęszczali i uczęszczają do studia literackiego „Dżerełce” Lwowskiej Obwodowej Biblioteki dla Dzieci. Ta książka jest jubileuszowa, ponieważ „Dżerełce” skończyło 20 lat. Dlatego w czytelni biblioteki zebrali się młodzi poeci, twórcza młodzież studencka i uczniowska, rodzice, nauczyciele. Wśród zaproszonych gości znaleźli się przyjaciele „Dżerełca”: laureat nagrody im. Szewczenki Ihor Kałyneć, laureat nagrody im. Pawła Tyczyny Mykoła Petrenko, poeta i dziennikarz Bohdan Zalizniak, poetka Olha Kusznir, redaktor naczelny czasopisma „Swit dytyny” Jarosław Łemyk, dyrektor MKMC „Hałyćke junactwo” Wołodymyr Iwach i inni. Maria LUDKEWYCZ, kierownik studia literackiego „Dżerełce”, laureatka literackiej nagrody im. Łesi Ukrainki, m. Lwów. Obecnie z perspektywy czasu można dostrzec, że w studiu literackim uformowało się całe pokolenie poetyckie z szerokim zakresem poszukiwań i odkryć twórczych, z niepowtarzalnym postrzeganiem świata, własnym głosem, który odzwierciedla trudny i sprzeczny czas, w którym żyjemy: rodzi on nowe wartości i nowoczesne myślenie, jedno neguje, a drugie potwierdza. To czas, w którym istnieje niebezpieczeństwo utraty duchowych drogowskazów, własnego „ja”, ponieważ istnieje pokusa płynięcia z prądem. Dziesiątki młodych literatów, którzy przychodzili do studia jako uczniowie, a potem stawali się studentami, dziś mogą powiedzieć, że poezja stała się dla nich sprawą życia. Świadczą o tym nowe książki, udany udział w wielu prestiżowych konkursach literackich, ogólnoukraińskich naradach młodych literatów. Dziś to znane nazwiska, wyraziste osobowości w poezji: Hałyna Kruk, Ołena Hałeta, Nazar Fedorak, Bohdana Mykyta, Adriana Jaremczuk, Nina Hałan, Anastasija i Złata Uhryn, Ulana Dudok, Ołena Dub, Lila Demydiuk, Oksana Kopak. Przeglądam strony zbioru „Dżerełce. 16 młodych poetek” (1995). Mogę porównać, jak twórczo dorastały autorki. Nie wszystkie oczywiście kontynuowały swoją pasję, ale Ołeksandra Berdnyk, Bohdana Mykyta, Marjana Tarnawśka, Adriana Jaremczuk pozostały wierne poetyckiemu słowu. Już wtedy Adriana Jaremczuk, obecnie członkini NSP Ukrainy, autorka trzech książek, obrazowo pisała swoje miniatury. Oto na przykład jej „Deszczu pierścienie”: Ktoś rozbił na niebie szklankę, Tu wiosną pękło serce… Tak zrodził się z łona poranka Deszcz w pierścienie mokrych tercji. Ciekawie jest obserwować, jak twórczo formuje się zielona latorośl młodego pokolenia literackiego. Miło odnotować, że młodzi poeci uczą się obserwować przyrodę, próbują myśleć po swojemu, rozwijać intuicję twórczą, szukać indywidualnego stylu. Właśnie od tego zaczyna się poezja: umieć dostrzec to, czego nie zauważają inni. Początkujący pracują głównie w tradycyjnym wierszu, a to dyscyplinuje myśl, styl, poszukiwania precyzyjnego słowa. Każdy młody poeta szukał czegoś swojego — nieoczekiwanego, niezwykłego, pragnąc opanować różne formy wierszowania, bogactwo środków językowych. Oczywiście nie każdemu od razu wszystko się udaje. W dziecięcych wierszach wzrusza szczerość, naiwność, świeżość uczuć i postrzegania świata. Oto jaki wiersz napisała Marjanka Tarnawśka w wieku 12 lat: Rozstąpiły się groźne chmury. Słońce spojrzało — wiosna! Kwiatek z lodu topnieje, więdnie… I biegnie po szkle łza. Obecnie Marjana jest autorką zbioru wierszy dla dzieci „Cztery okienka”. Przygotowała rękopis nowej książki bajek i opowiadań. W zbiorze „Głosy kolorowego wiatru” (1998) znajduje się 34 wybory młodych poetów. Najciekawszymi i najbardziej obiecującymi były utwory Ołeksandry Berdnyk, Wołodymyra Bynia, Niny Hałan, Lili Demydiuk, Ulany Dudok, Natali Ipatij, Ołesi Kohutycz, Jaryny Matwijiw, Anastasiji. Poezja gitary w rękach Sołomiji Kejwan oraz Złaty Uhryn, Wasyla Chomyna. Wszyscy oni mają już własne pierwsze książki, a Ołena Dub i Ulana Dudok zostały członkiniami Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. Ołeksandra Berdnyk, laureatka literackiej nagrody „Pierwocwit” merostwa Lwowa, wtedy jeszcze jako uczennica, poświęciła poetyckie wersy rodzinnemu miastu: Ja przez kraty deszczu widzę miasto na szybie tramwaju, Fotografie epok na obojętnym mokrym szkle. Panie Lwowie szarooki, z tysięcy twój profil rozpoznaję, Skądkolwiek wrócę na twoim miękkim skrzydle. Obecnie Ołeksandra mieszka i uczy się w Kijowie, ale czarowne miasto dzieciństwa pozostaje w sercu i słowie na zawsze. Trzeci zbiór studia literackiego „Dżerełce” to „Płatkowy autograf. Antologia jednego wiersza” (2002). Połączył on w tamtym czasie 50 uczestników studia. Wyraziste chwile życia, pierwsze własne doświadczenia, świeże wrażenia, poznawanie tradycji ludowych, twórczy zapał pomagają młodym poetom wypowiedzieć własne słowo o obecnym czasie, być w nim, „pić poezję z kubków wieczorów” i pragnąć, „niech w nim, w nowym tysiącleciu, znajdzie się miejsce i na mój wers”. Oto jak wtedy rozmyślali nad twórczością uczestnicy studia: Ołena Dub: — Inspiracja nie tylko daje skrzydła, ale i powierza artyście niezwykle ważną misję — wyszeptać tajemnicę, współbrzmiącą ze światłem i biciem serca każdego, kto będzie przeglądał życiorys duszy poety. Ołesia Kohutycz: — Kocham twórczość, bez której życie jest nieciekawe. Ołena Hracz: — Życie jest zbyt krótkie, by tracić je na drobnostki, a jak wyodrębnić naprawdę ważne z ogólnej masy i nie pomylić się? Czy można zobaczyć światło z zamkniętymi oczami? Marjana Tarnawśka: — Kiedy błądzę ulicami swojego dzieciństwa, do łez żal mi siebie, już dorosłej. Niestety, nie można wrócić do dzieciństwa, ale czasem robię to, pisząc wiersze dla dzieci. Jeszcze jedną ciekawą formą pracy studia literackiego „Dżerełce” jest udział w różnorodnych konkursach literackich. Wtedy jest możliwość nie tylko podnoszenia swojego poziomu profesjonalnego, ale i porównania własnej twórczości z poetyckimi próbami swoich rówieśników, komunikowania się, zdobywania pierwszych zwycięstw. Co roku najlepsi uczestnicy studia zgłaszają swoje utwory na konkurs młodych literatów Małej Akademii Nauk. Utwory zwycięzców konkursu drukowane są na stronach almanachu „Wesnianyj łehyt”. Ogólnoukraiński konkurs imienia Bohdana Ihora Antonycza „Prywitannia żyttia” corocznie przeprowadza wydawnictwo „Kameniar”. Nagrody literackie tego konkursu zdobyli poeci Hałyna Kruk, Złata i Anastasija Uhryn, Nina Hałan, Wołodymyr Bynio, a wybory utworów wielu innych uczestników konkursu wydrukowano w almanachu „Prywitannia żyttia”. W przedmowie do almanachu z 1996 roku laureat Nagrody Szewczenkowskiej Ihor Kałyneć pisze: „Pomimo skomplikowanego metaforycznego języka, poezja Złaty Uhryn nie staje się hermetyczna czy lingwistyczna, nie zrywa ona więzi z otaczającym światem, dla niej poezja to purpurowe moje marzenie, którym zamiatam śmieci rzeczywistości. Swój wybór utworów młoda poetka nazywa „Poezja”, bo odkrycie świata twórczości jest dla niej największym cudem. Jest zachwycona tym odkryciem, zdumiewającym konstruowaniem obrazów, magicznym znaczeniem słów po ich niespodziewanym połączeniu. Proces twórczy dla młodej poetki to ekstaza, której żywotność odczuwał także Antonycz. To nazywanie rzeczy i zjawisk nowymi imionami — poetyckimi. To jakby poetycka obiektywizacja świata — „faktu życia”. To także radość życia — niezależna od czasu, przestrzeni, konkretnych sytuacji. To również próba zrozumienia bytu — „twierdzenia wieczności”, próba poznania tego, co wszechogarniające i wieczne”. Ta wysoka ocena twórczości lwowskiej uczennicy Złaty Uhryn, która uczęszczała do studia od małego, świadczy o tym, że osobowość kształtuje się i rozwija od wczesnych lat w środowisku artystycznym, w rodzinie, w wytrwałej pracy nad sobą. Nina Hałan (Nadija Piszakiwśka) była starościną studia „Dżerełce”. Została zwyciężczynią konkursów „Prywitannia żyttia” (Lwów), „Hranosłow”, „Smołoskyp” (Kijów) i autorką kilku tomików poetyckich. W przedmowie do almanachu „Prywitannia żyttia”—2002 tak napisano o niej: „Świeże silne uczucia, emocje, wzruszenia, desperacki młodzieńczy maksymalizm, odkrywanie i tworzenie swojego świata, poznawanie tajemnicy słowa — wszystko to widzimy w wyrazistej młodej poezji, która przychodzi na przekór życiowej codzienności”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

finałowy turniej szachowy w Nowych Wasiukach… Naukowo-praktyczna konferencja, zorganizowana na cześć ukraińskiej książki, wzmocniła to jednoznaczne wrażenie. Na początku trzeba było wysłuchać długiego referatu o historii tłumaczenia „Kobziarza” na język rumuński. Rozumiem, że jest to ciekawe i pouczające, ale chciałoby się dowiedzieć o bardziej konkretnych rzeczach. W szczególności o stanie cechu tłumaczy na Ukrainie. Jak on żyje i przetrwa? Czy możliwe są jakościowe zmiany? Zatem na konferencji brakowało systemowości. W żaden sposób nie rozwiązywały jej powitalno-sentymentalne przesłania od przedstawicieli towarzystw narodowo-kulturalnych, Izby Książki czy marginalnych pisarzy. Myślę, że niektórzy nawet nie zrozumieli, na czym polega istota tego zebrania. Wrażenie niepoważności trochę rozwiał zawodowy tłumacz Serhij Borszczewski, uczeń Hryhorija Kocura, który należy do starej szkoły. W kilku tezach pan Borszczewski opowiedział o obecnym trudnym położeniu cechu tłumaczy, przede wszystkim o wielkiej dysproporcji: jeśli na Ukrainie jeszcze choć trochę tłumaczy się literaturę piękną z języków obcych, to nasi pisarze dla świata są całkowitą białą plamą. Każdy ukraiński tłumacz przetrwa jak może, sam z siebie. A ich, specjalistów, nie ma znowu tak wielu. Serhij Borszczewski wyraził zaniepokojenie: „Jeśli nie stworzymy... Trochę zdziwiło wystąpienie młodych organizatorów zasobu internetowego „Prostory”, który tłumaczy współczesną literaturę niemiecką. Możliwe, że nieświadomie, ale dziewczyny szybko nakreśliły białą kredą swoją nieprzynależność do rodzimego procesu literackiego. Odrębność. Słusznie rozważały o jego hermetyczności i bezkrwistości. Kto by się nie zgodził? Dziwne, że potęga i kontrenergia młodych tłumaczy z jakiegoś powodu poruszała się tylko w rosyjskojęzycznym nurcie. Jak tu nie rozłożyć rąk: proszę bardzo, szanowni profesjonaliści, rozmawiajcie po rosyjsku, jeśli nie opanowaliście potocznego ukraińskiego, ale nie apelujcie do wysokiej sztuki przekładu. Może dziewczyny z „Prostorów” i dodały efektowności cichemu nurtowi naukowo-praktycznej konferencji, ale wzburzenie energii to tylko wzburzenie energii, ono nie daje odpowiedzi na podstawowe pytanie: po co zostało zorganizowane to bezsystemowe widowisko? Żeby w Ministerstwie Kultury z czystym sumieniem mogli postawić „ptaszka”?

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

NASZA KSIĄŻKA

Ulana HLIBCZUK. Zacznę od faktu: odbyła się konferencja naukowo-praktyczna „Ukraińska książka w przekładach na języki mniejszości narodowych”, która miała miejsce w ramach Międzynarodowego Festiwalu Języków „Ekologia komunikacji”. Wraz z Ministerstwem Kultury i Turystyki zorganizowała ją Karawana Dookoła Świata „Interkultura”. W komunikacie prasowym mowa o tym, że jest to pozakonfesyjny, pozapolityczny, pozakomercyjny, niekomercyjny projekt informacyjno-edukacyjny. Jego celem jest umacnianie pokoju między ludźmi różnych krajów i narodowości, wyznań i poglądów politycznych za pomocą wzajemnej wymiany osiągnięć kulturalnych. Karawana rzekomo rozpocznie się na Ukrainie i przejdzie przez ponad 100 krajów świata. Pod względem pokojowym ma być podobna do olimpiad, a pod względem formy — jak wielodniowe święto festiwali, które pozwala objąć tradycyjne werbalne i niewerbalne przejawy kultury. Kiedy czytam podobne materiały, we mnie zaczynają rywalizować dwie przeciwne myśli. Jedna z nich dorasta do wniosku z zazdrosnym odcieniem: jacy potężni ludzie! Zuchy, cały świat pragną zjednoczyć, i to jeszcze z tak szlachetnym celem! Słowem, morze komplementów! Gdyby nie sceptyczna wyobraźnia, która wyrywa z głębi podświadomości klasyczny obraz Ostapa Bendera i jego triumf. Zdjęcie Olesia Dmytrenki: „przynajmniej jednego profesjonalnego wydawnictwa, które specjalizowałoby się w przekładzie literatury zagranicznej, będziemy wegetować nadal”. Można dopowiedzieć za panem Borszczewskim, w szczególności w kwestii ukraińskiego marzenia o Nagrodzie Nobla. Wszyscy dobrze rozumieją: jeśli nie uporządkować pełnokrwistego procesu literackiego, który obejmowałby normalne wydawnictwo książkowe i handel książkami, funkcjonowanie czasopism literackich, rozwój szkoły translatorskiej, to to międzynarodowe wyróżnienie będzie nas omijać. zachować tę lekkość, dowcip i prostotę, które są charakterystyczne dla wierszy księdza Jana, a to czasem bardzo niełatwe”. Prezentację zdumiewającego „Zielnika” wydawnictwo „Grani-T” niedawno przeprowadziło w kijowskiej księgarni „Je”. I polne rumianki, które stały na stole, też były bohaterami imprezy. Kijowskim dzieciom — autorom rysunków — wydawcy wręczyli prezenty: książki i ładne pocztówki, a mali artyści na czele ze swoją nauczycielką Iryną Biłasz byli niezwykle dumni, że dołączyli do tak niezwykłego, bez przesady, historycznego projektu. Wspaniałe poezje Jana Twardowskiego z jego „Zielnika” zabrzmiały w pięknym wykonaniu księdza Piotra Bojki, a drżąca cisza w sali świadczyła, że kontakt między autorem a słuchaczem się odbył. Dyrektor wydawnictwa Diana Kłoczko poinformowała, że w „Grani-T” w odniesieniu do „kierunku polskiego” są wielkie plany: wydano już kilka książek o tym, jak przez wieki nasze narody jednoczyły i nadzieje, i broń oraz mądrość, aby utwierdzić się w świecie, a obecnie w wydawnictwie w pracy jest znacznie większa, pojemniejsza książka poezji księdza Twardowskiego i wkrótce ukraińscy czytelnicy będą mieli możliwość cieszyć się wysokim i czystym brzmieniem jego słowa.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

«Bo świat piękny…»

Natalka POKLAD Dziś, na szczęście, nie jest to już nic nadzwyczajnego — pojawienie się wydania przetłumaczonego z języka polskiego. Jednak książka, o której chcę opowiedzieć, jest w rzeczywistości wyjątkowa. Po pierwsze tym, że jest to jedno z pierwszych wydań utworów poety-kapłana Jana Twardowskiego (1915—2006) na Ukrainie, a 25 wierszy, które weszły do książki „Zielnik” (wydawnictwo „Grani-T”, 2008), publikowane są po ukraińsku po raz pierwszy; po drugie sam zbiór jest swoistym zielnikiem, bo zebrano tu wiersze ojca Twardowskiego poświęcone roślinom lub takie, w których wspomniano rośliny. Wśród wierszy są zabawne, a są bardzo poważne, jednak wszystkie skłaniają do cichego i ciepłego namysłu nad światem człowieka i światem przyrody. Uważa się go za jednego z najlepszych i najbardziej zdumiewających poetów Polski minionego stulecia. Zajmował się nie tylko literaturą — przede wszystkim był kapłanem, który poświęcił życie ludziom. Niemal pół wieku Jan Twardowski mieszkał w przytulnym domku przy klasztorze sióstr wizytek w samym centrum Warszawy, codziennie odprawiał msze w kościele i przyjmował licznych gości, którzy zjeżdżali do niego nie tylko z całej Polski, lecz także z innych krajów — by porozmawiać, poprosić o radę, nagrać wywiad, wziąć autograf albo po prostu z wdzięcznością uścisnąć dłoń temu niewysokiemu mężczyźnie w sutannie. A ojciec Jan otrzymywał także niezwykle dużo listów — zarówno od dorosłych, jak i od dzieci, które bardzo lubiły jego wiersze. Za co je lubiano? Za pogodne, jasne spojrzenie na świat, w którym potrafił dostrzec dobro i piękno, za optymizm i humor. Mądre i szczere wiersze Twardowskiego pomogły wielu ludziom pokonać zwątpienie, nauczyły nie bać się samotności i być silnymi. Dzieciom ojciec poświęcał bardzo dużo czasu, do nich też adresowana jest znaczna część jego twórczości. Dlatego właśnie dzieci w 1996 roku przyznały Twardowskiemu Order Uśmiechu. Jest to jedyna na świecie nagroda, którą przyznają dzieci. Podczas ceremonii wręczenia nagrodzony musi przejść swoistą próbę — nie krzywiąc się, wypić szklankę soku z cytryny. A potem — uśmiechnąć się! Ojciec poradził sobie z tym zadaniem pomyślnie. O sobie Jan Twardowski skromnie mówił, że jest kapłanem, który pisze wiersze na wakacjach — wtedy, gdy wyjeżdża na wieś odpocząć od miejskiego gwaru. Naprawdę bardzo kochał przyrodę, dobrze ją znał, że tak powiem, po imieniu: nazwę rośliny, kształt liścia, kolor i zapach kwiatu, kiedy zakwita, jakie ma nasiona itd. Fascynował się dawnymi zielnikami, w których można było znaleźć różne ciekawostki o roślinach, informacje o ich właściwościach leczniczych, a także sam z wielką przyjemnością zbierał własne zielniki. Nawiasem mówiąc, rośliny, o których pisał wiersze ojciec Jan Twardowski, rosną nie tylko w jego ojczyźnie, w Polsce, lecz także u nas, na Ukrainie. Dlatego ukraińskiemu czytelnikowi poznawanie ich jest niezwykle ciekawe i pożyteczne. Kolejną wyjątkową cechą „Zielnika” jest to, że książkę ilustrowały dzieci. Oznacza to, że wiele roślin, o których mowa w wierszach, można zobaczyć na ilustracjach do zbioru — częściowo namalowali je ukraińscy uczniowie (po sekrecie powiem: to uczniowie klasy szóstej Kijowskiej Szkoły Średniej nr 159), a częściowo polscy, z Suwałk. Oprócz wszystkiego innego zbiór wierszy J. Twardowskiego jest wspaniale wydany — projekt graficzny wykonał Antin Kłoczko. W opracowaniu stron wykorzystano oryginalne ilustracje zielnika z książki Otto Wilhelma Thomégo „Flora…” (1885), a także fragmenty ilustracji z książki Philippa Franza von Siebolda „Flora…” (1870). Wiersze Jana Twardowskiego przełożyła Dzwinka Matijasz — pisarka, tłumaczka. Dla niej, jak zaznacza, było to „wielka przyjemność i radość, a zarazem wielkie wyzwanie. Trzeba bowiem było zbe

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Braterstwo literatur

Jewhen BUKET Zdjęcia autora Ostatnio do Kijowa przyjechał przewodniczący Związku Pisarzy Litwy Jonas Liniauskas. 9 czerwca w Domu Pisarzy w Kijowie odbyło się jego spotkanie z przewodniczącym Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy Wołodymyrem Jaworiwskim. Jonas Liniauskas i Wołodymyr Jaworiwski podpisali umowę o współpracy między NSPU a SPL. Związek litewskich pisarzy, założony w 1922 roku, miał ciekawą i dramatyczną historię. Początkowo rozwijał się jako organizacja w niepodległym państwie litewskim. Kiedy Litwa została przyłączona do ZSRR, związek rozdzielił się na pół. 86 pisarzy połączyło się w radziecką organizację pisarską, a tyle samo utworzyło SPL na emigracji. W 1989 roku, gdy litewscy literaci ogłosili swoje wystąpienie z szeregów radzieckiego Związku Pisarzy, nastąpiło zbliżenie i stopniowe połączenie dwóch litewskich organizacji pisarskich. Obecnie członkami SPL jest 358 mistrzów słowa. O tym pan Jonas opowiedział na konferencji prasowej, którą zorganizowali ukraińscy koledzy. Dziennikarze mieli również możliwość z pierwszej ręki dowiedzieć się o codziennym życiu litewskich członków związku, ich problemach i osiągnięciach, o współczesnym etapie rozwoju litewskiej państwowości. Jonas Liniauskas, który po raz pierwszy odwiedził Ukrainę, a zwłaszcza Kijów, był zachwycony tym, co zobaczył. Obiecał, że wzajemne wizyty mistrzów pióra z Litwy i Ukrainy staną się odtąd zjawiskiem powszechnym. Delegacja ukraińska niedawno brała udział w Międzynarodowym plenerze, który zorganizowali litewscy koledzy. Teraz przewodniczący SPL ma nadzieję otrzymać zaproszenie dla litewskich literatów na taką samą imprezę. O literaturze litewskiej na Ukrainie i ukraińskiej na Litwie wiadomo niezbyt wiele. Nieliczni tłumacze pracują obecnie na tym polu. Tak więc na Ukrainie literatura litewska pojawia się przede wszystkim dzięki przekładom Dmytra Czerednyczenki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

BIBLIOTEKI W ZMIENNYM ŚWIECIE

Wiktor CHOMENKO, Krym Od 7 do 15 czerwca Krym przyjmuje dwa tysiące uczestników z czterdziestu krajów świata XV Międzynarodowej Konferencji „Biblioteki i zasoby informacyjne we współczesnym świecie nauki, kultury, edukacji i biznesu”. Tematem tegorocznego spotkania są „Biblioteki, informacja i technologie edukacyjne w społeczeństwie obywatelskim”. Specjaliści i kierownicy bibliotek, wydawnictw, organizacji księgarskich, centrów informacyjnych, muzeów, archiwów, przedstawiciele nauki i edukacji, firm komputerowych i internetowych, biznesu i prawa omawiają perspektywy nowych technologii informacyjnych, komputerowych i internetowych w praktyce bibliotecznej, informacji prawnej i biznesowej, aktywizacji współpracy między bibliotekami, organizacjami naukowymi, kulturalnymi, edukacyjnymi, wydawniczymi, księgarskimi oraz dystrybutorami książek. Wyjazdowe sesje forum odbędą się w Biłohirsku, Nowym Świecie, Starym Krymie, Teodozji i Jałcie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Anatolij HATNENKO, Kijów. Zobaczywszy raz, nigdy ich nie zapomnisz. Od niedawna odkrywamy dla siebie świat w całej jego różnorodności. Co prawda, mając możliwość wyjazdu za granicę, wielu naszych rodaków ogranicza się do zwiedzania europejskich stolic. I jest to dobre na początek poznawania światowych centrów cywilizacyjnych. Jednak trzeba poznawać głębokie źródła innych kultur. W Belgii takim głębokim źródłem jest portowe miasto Brugia nad Morzem Północnym, centrum administracyjne Flandrii Zachodniej. Jest tu to, czego nigdy nie zobaczycie i nie poczujecie w Brukseli, nowoczesnej metropolii z właściwymi jej korkami samochodowymi, dużą liczbą imigrantów, hałasem. Brugia, zwłaszcza jej historyczne centrum, jest piesza. Przecież turystyka to jedna z głównych dochodowych gałęzi miasta. A turystów jest tu naprawdę wielu. Co więc przyciąga ich tutaj, nawet tych, którzy zjeździli cały świat, ale uważają za stosowne odwiedzić właśnie to miejsce, w centrum Flandrii Zachodniej? Pierwsze, co przychodzi na myśl, to sława Flandrii jako najpotężniejszego europejskiego centrum rzemiosła cechowego i handlu międzynarodowego w czasach średniowiecza, Rubens, którego światu dał ten kraj, słynne koronki. Ale najbardziej przyciąga autentyczna kultura, niepowtarzalna aura miasta, zdolna przywrócić w duszy współczesnego zurbanizowanego człowieka najbardziej humanitarne uczucia, piękno i niepowtarzalność naturalnych krajobrazów, architektury, miarowy, zapomniany przez mieszkańców metropolii rytm życia. Miasto założono w VII wieku, przynajmniej taką datę odnotowano w kronikach. Przez długą historię Brugia, jak i cała Flandria, doświadczała najazdów wojowniczych sąsiadów. Pamięta ona hiszpańską, austriacką, francuską ekspansję. Lecz dumni Flamandowie nie korzyli się przed ciemiężycielami, zawsze dawali im godny odpór. Największe powstanie przeciwko okupantom miało miejsce w latach 1302—1304. Wtedy właśnie Brugia stała się centrum walki z wojskami francuskiego króla Filipa IV, które zajęły Flandrię w 1300 roku. Powstanie objęło całą Flandrię i zakończyło się wyzwoleniem jej większej części. O tamtych zwycięskich czasach przypomina majestatyczny pomnik przywódców walki o wyzwolenie narodowe Jana Breydela i Pietera de Conincka. Został on ustawiony na centralnym placu miasta — Rynku, naprzeciwko monumentalnej wieży strażniczej, zabytku historycznego i architektonicznego XIII—XV wieku. Ta wieża o wysokości 83 metrów jest dominantą Brugii. Widać ją z każdego zakątka miasta i słychać brzmienie czterdziestu siedmiu brązowych dzwonów zainstalowanych na budowli. Szczególnie piękna jest wieczorową porą, gdy jasne podświetlenie podkreśla jej niepowtarzalną urodę. Stąd, z Rynku, turyści rozpoczynają swoje poznawanie miasta. A jest co oglądać. Zachowało się tu wiele budynków związanych z rzemiosłami, dzięki którym miasto rozkwitło w średniowieczu. Sukiennice, budynki z historycznymi emblematami cechów tkaczy, rybaków, garbarzy i innych. Wszystko to jest starannie pielęgnowane i chronione. W mieście można studiować historię różnych stylów architektonicznych i szkół. Budynki harmonijnie dopełniają się nawzajem i w tym tkwi ich niezmienna atrakcyjność. Zobaczycie styl romański, gotyk, renesans, klasycyzm, barok. Są to głównie budynki użyteczności publicznej, jak na przykład bazylika Świętej Krwi, Ratusz, Kancelaria, pałac Sprawiedliwości. Budynki mieszkalne wzniesiono w tak zwanym „stylu Brugii”. Są one niezwykle barwne, niskie — kilkupiętrowe, ciasno przylegają do siebie ścianami bocznymi, na ulicę wychodzą tylko wąskie fasady, które kończą się wysokimi, ostro zakończonymi szczytami. Niczym bajkowe domki stoją one w zwartych rzędach wzdłuż ulic lub wzdłuż obwodu placów. W budynkach publicznych fasady są bogato zdobione rzeźbami, płaskorzeźbami, wymyślnymi ornamentami, często pozłacanymi. We wszystkim czuć wysoki gust artystyczny budowniczych. Mimo bezsprzecznego wpływu włoskiej plastyki, barokowa sztuka Flandrii organicznie wyrosła z doświadczenia miejscowego rzemiosła ludowego. W Ratuszu goście miasta zazwyczaj odwiedzają Salę Gotycką z oryginalnym sufitem, ozdobionym pięknymi drewnianymi rzeźbieniami ze złoceniami. Z balkonu hrabiowie (w dawnych czasach Flandria miała status hrabstwa) przysięgali służyć samorządowi. W pałacu Sprawiedliwości (XVIII w.) uwagę zwraca kunsztownie wykonany marmurowy pomnik, poświęcony wydarzeniom historycznym miasta. Warto obejrzeć starożytną, zbudowaną jeszcze w XII wieku, kryptę Świętego Bazylego. Zachowała się ona w pierwotnym stanie. Jest to jedyna romańska kaplica we Flandrii Zachodniej. Zachwyca jej prostota i doskonałość, wspaniała rzeźba XIV wieku „Pieta” zniewala wyobraźnię. W bazylice Świętej Krwi przechowywana jest relikwia, którą w Brugii bardzo

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

WARTO WIEDZIEĆ

czczą. Według podań przywieziono ją do miasta z Konstantynopola po drugiej wyprawie krzyżowej. Co roku w dniu Wniebowstąpienia w mieście odbywają się uroczystości poświęcone tej relikwii. Uroczyście przystrojonymi ulicami dziewczęta w strojach narodowych niosą ją w monstrancji, którą wykonał mistrz Jan Crabbe w XVII wieku ze srebra, złota i kamieni szlachetnych. W mieście jest wiele kawiarni i przytulnych restauracji, gdzie można wypić kawę lub duży (flamandzki) kufel piwa. Chyba najpopularniejszym środkiem transportu dla turystów jest dorożkarz. Jest też całkiem egzotyczny środek transportu w granicach miasta — łódź, w której płynie się jakby rzeką czasu, gdyż Brugia leży nad brzegiem morza, a dokładniej w zatoce, i posiada mnóstwo kanałów. Na ich brzegach jakby wyrastają z wody spiczaste domy z czerwonej cegły, których ściany porośnięte są bluszczem. Nad kanałami przerzucone są średniowieczne mostki. Sporo w mieście jest też muzeów. Jednym z najciekawszych jest muzeum miejskie Groeninge, gdzie przechowywana jest wielka kolekcja „flamandzkich prymitywistów”: Jana van Eycka, Gerarda Davida, Hansa Memlinga, Hugo van der Goesa i innych. Zaprezentowano wszystkie kierunki nurtów artystycznych — aż po malarstwo współczesne. Swoistymi muzeami są świątynie miasta. Tak, w kościele Najświętszej Marii Panny można zobaczyć chyba jedyną poza Włochami rzeźbę z białego marmuru przedstawiającą Marię z Dzieciątkiem dłuta Michała Anioła. Świątynia Chrystusa Zbawiciela, zbudowana w IX wieku, ozdobiona jest dziełami wybitnych flamandzkich mistrzów malarstwa, znajdują się w niej też inne skarby sztuki: siedziska chóru z herbami kawalerów Złotego Runa, wysokiej klasy witraże, gobeliny. W Brugii do renowacji nie tylko wybitnych budowli i zespołów architektonicznych, ale także zwykłych domów mieszkalnych przykładają znaczące wysiłki (i środki finansowe) ich mieszkańcy. Właśnie dlatego miasto jest zadziwiającym muzeum pod gołym niebem. My, Ukraińcy, przebywając w tym mieście, odczuwamy szczególne ciepło. Przecież, jak twierdzi w swojej powieści „Anna Kijowska” francuska pisarka Régine Deforges, w Brugii doszło do spotkania dwóch królowych — francuskiej i norweskiej — Anny i Elżbiety, sławnych córek kijowskiego księcia Jarosława Mądrego. Razem ze swoimi mężami — królem Francji Henrykiem I oraz Norwegii Haraldem III Sigurdssonem — przyjechały one do Brugii. Oto jak opisuje pisarka ich spotkanie: „Królowa Francji i królowa Norwegii, podciągnąwszy długie płaszcze, w jednym porywie rzuciły się ku sobie. — Elżbieto! — Anno! Siostry objęły się i nie mogły się nacałować, przepełnione radością. W ojczystym języku wspominały swoje życie w Kijowie, dzieciństwo. Jak daleko był ten czas, kiedy one, długowłose dziewczynki, biegały na wyścigi za ojcem! Anna, młodsza, rzadko przybiegała pierwsza. Ale Elżbieta zawsze zostawiała jej miejsce w objęciach ojca Jarosława, który niósł je obie do królestwa rusałek. — A o mnie zapomniano? — odezwał się Harald. — Haraldzie! — radośnie wykrzyknęła Anna. — Pozwólcie, że was pocałuję, siostrzyczko. Jak wyście wypiękniały! Gdzie podziała się dzika łowczyni z lasów Rusi! Gdybym nie był zakochany w Elżbiecie, koniecznie porwałbym was królowi Francji. Anna wesoło się śmiała. Kiedy radość spotkania opadła, orszak powoli ruszył w stronę Brugii. …Miesiąc przeleciał jak jeden dzień. Nadszedł czas rozstania. Anna długo stała na brzegu, patrząc na wielki statek, który odpływał do Norwegii”. Oczywiście, przez miesiąc, który spędziły razem w Brugii, siostry miały możliwość szczegółowo zapoznać się z miastem, z jego życiem, odwiedzić wybitne miejsca. Gdzieś w najskrytszych głębinach swojej pamięci Brugia bez wątpienia przechowuje wspomnienia o tych mądrych, pięknych kobietach. Nasi naukowcy i pisarze z czasem zbadają i opiszą szczęśliwe chwile pobytu sióstr w tym czarującym flamandzkim mieście. Bo ani Francja, ani Flandria nie są aż tak dalekie od Ukrainy. I w historii naszych krajów jest wiele wspólnych punktów, klucz do odkrycia których nie zawsze leży w stolicach, a często w niewielkich miastach, takich jak Brugia czy francuskie Senlis.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

„Kozacy uważają Chortycę za duszę Ukrainy”.

rozmawia z Wszechświatem. Wszystko, o czym tutaj śpiewają, z czasem się materializuje”. Zapewne nie bez powodu książę Potiomkin, którego rękami Katarzyna II w 1775 roku rozpędziła Sicz Zaporoską, często przyjeżdżał tutaj, aby podładować się energią heroicznej ziemi. I do dziś tą energią żywią się potomkowie kozaków. Już po raz piętnasty zbierają się tutaj przedstawiciele licznych palanek kozackich z całej Ukrainy, a nawet z Kubania. Przyjeżdżają także przedstawiciele organizacji dziecięcych. Zaporoska szkoła kozackiej sztuki walki „Spas” pokazała gimnastykę bojową i taniec, walkę wręcz oraz władanie bronią kozacką (włócznią, nożem, szablą i nahajką). Wśród młodych wojowników były także dziewczęta. W ich wprawnych rękach nawet nosidła z wiadrami stawały się bronią. Prezydent Ogólnoukraińskiej Federacji „Spas” Ołeksandr Prytuła nazywa sztukę walki zwyczajem dumnego nieposłuszeństwa prawdy i sumienia, którego podstawą jest duchowość. Dorośli przedstawiciele kozactwa, którzy również zjechali się ze wszystkich zakątków Ukrainy, zmierzyli się w walce wręcz „na krzyż” w bitwie o… słoninę. W finale przedstawiciel obwodu zaporoskiego ustąpił odesicie Jurkowi, więc chłopak zawiózł słoninę do Południowej Palmyry. A kulesz, który gotowano na polanie, smakowali wszyscy chętni. Kozacy uważają wyspę za duszę Ukrainy, skąd ma się rozpocząć odrodzenie państwa. Pod rosyjskim trójkolorem, w mundurach podobnych do mundurów białych oficerów, ustawili się korniłowcy. Ataman korniłowskiej sotni kozackiej w składzie Kaukaskiego Liniowego Wojska Kozackiego Ihor Owczarenko zebrał potomków kozaków z Rosji, którzy mieszkają na Ukrainie. Cieszy się on, że zaporoscy ata- Redaktor dyżurny Nina HNATIUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001 Email: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301225 Nakład — 24000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. SZTUKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Krajobrazy górskiego Zakarpacia przenieśli na płótno uczestnicy Międzynarodowego pleneru ukraińskich artystów i fotokunstystów z zagranicy „Serce Europy”.

Zdjęcie W. Koskina Ludowa artystka Ukrainy Nina Matwijenko zaczęły się jednoczyć i uważa, że rosyjscy ukraińscy kozacy także znajdą wspólny język, gdyż mają wspólne wartości duchowe. Pułkownik Kubańskiego Okręgu Rezerwowego Wojska Kozackiego Serhij Suprun, którego już nie po raz pierwszy zaporożcy zapraszają na Chortycię, popiera ideę jednoczenia. Ataman opowiedział, że kubańscy kozacy nazywają siebie chohłami, choć już dawno nie noszą osełedciw. Na Kubań, w nieprzebyte bagna, Katarzyna II zgoniła dawnych zaporożców. A oni nie tylko przeżyli, ale i uczynili kraj niezwykle żyznym. Obecnie kubańscy kozacy utrzymują więzi z Chortycią i są pewni, że kozactwo jest zdolne zjednoczyć nie tylko Ukrainę, ale i narody, które rozdzielili politycy. Pierwszy zastępca Najwyższego atamana Towarzystwa Kozackiego Kijowa generał-pułkownik Iwan Orendoczka uważa, że kozacka siła jest zdolna obronić państwo przed wrogami i wychować młodzież w duchu patriotycznym. Lecz kozaccy potomkowie powinni nie tylko opanowywać sztukę walki i być fizycznie zahartowanymi, ale i obowiązkowo posiadać cnoty kulturalne i duchowe. I to powinno stać się składową ideologii państwa ukraińskiego. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny na 3 miesiące — 11,32 hrywny na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 2 5 4 820095 780016

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Jeden z najmłodszych uczestników festiwalu "Chortyca jednoczy Ukrainę" jeszcze nawet nie chodzi do szkoły, a już opanowuje sztukę walki. Natalia ZINCZENKO. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo "Proświta" imienia Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN. Festiwal "Chortyca jednoczy Ukrainę" odbył się na wyspie kozackiej sławy. Jest to pierwsze na tej świętej ziemi międzynarodowe etnograficzne wydarzenie historyczno-kulturalne, powołane, by zjednoczyć Ukraińców, bo jeśli politycy nie są w stanie tego zrobić, za sprawę biorą się artyści. Wyspa jakby przebudziła się ze snu, przypomniała sobie dawną sławę, zaiskrzyła światłami, przybrała się w wianki. Zagrzmiały bębny i popłynęły nad siwym Dnieprem kozackie pieśni. Lecz nie tylko je przywieźli na Chortycę uczestnicy. Zaprezentowali liczne etniczne śpiewy oraz choreograficzne szkice narodów, które zamieszkują różne regiony Ukrainy. Scena połączyła zespoły ze Lwowa i Krymu, Kijowa i Zaporoża. Niestety, na brzegu Dniepru sceny urządzić się nie udało. Wtedy echo poniosłoby się aż do Zaporoża. A artystyczna reprezentacja była tego warta. Wystąpili ulubieni artyści ludowi — Nina Matwijenko, człowiek-orkiestra, gitarzysta Enwar Izmajłow, świętował swoje czterdziestolecie na scenie sławny zespół "Kobza" pod kierownictwem Jewhena Kowalenki. Nowa pieśń "Dziadowie-kozacy" kompozytorki Ałły Mihaj i poety Mychajła Kowalka w wykonaniu "kobzarów" tak zainspirowała obecnych, że wszyscy ruszyli do tańca. A laureatka telewizyjnego konkursu "Szansa" Wałentyna Parawian oczarowała swoim śpiewem nawet

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

VIP-osoby. Wśród nich — Nina Matwijenko, Ołeksandra Kużel, autorka pomysłu, prezydent festiwalu, doktor filozofii, zastępczyni przewodniczącego Międzynarodowego Komitetu Ochrony Praw Człowieka Natalia Krywuca. Pani Krywuca jest przekonana: jeśli politycy nie potrafią zjednoczyć Ukrainy, to muszą to zrobić artyści i dzieci, wszak ziemia Ukrainy jest jedna, nie można jej rwać na kawałki. A naród na tej ziemi chce żyć w dobrobycie, pokoju i zgodzie. Każdy uczestnik festiwalu folklorystycznego „Chortyca jednoczy Ukrainę” przywiózł ze sobą garść rodzinnej ziemi. Zebrano w trzy kolorowe chusty (białą, czarną i malinową) grunt nie tylko ze wszystkich regionów Ukrainy, ale także z Ameryki, Kanady, Izraela, Wielkiej Brytanii, Watykanu. Organizatorzy mają nadzieję, że ten festiwal stanie się tradycyjnym, wtedy z każdym rokiem liczba jego uczestników będzie rosła i będą mogli usypać na wyspie nowy kurhan, a póki co jeźdźcy na rączych koniach ze szkoły sportowej „Dobro” przejechali galopem przez Chortycę, rozsiewając po niej ziemię. To widowisko stało się symbolem zjednoczenia Ukrainy. Nina Matwijenko podzieliła się swoimi odczuciami, które pojawiły się na wyspie: „Tutaj człowiekowi jakby wyrastają skrzydła, święta ziemia dodaje sił, inspiruje do twórczości, a dusza gościa festiwalu Nadzwyczajnego i Pełnomocnego Ambasadora Armenii na Ukrainie i w Mołdawii Armena Chaczatriana, i dyplomata wręczył jej specjalną nagrodę — zegarek. Na leśnej polanie mistrzowie ludowi urządzili prawdziwy jarmark. Czego tu tylko nie było: wyszywane koszule i ręczniki, glazurowane dzbanki i garnki, malowane miski i gliniane zabawki, wyroby z koralików, kamieni półszlachetnych, słomy, kartki okolicznościowe, a nawet ikony. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Hajdamaka pokazał uczestnikom festiwalu swój projekt memoriału „Chortyca”. Na wysokim kurhanie ma stanąć kozacka wieża, którą będzie widać z Dniepru. A z czterech stron obok niej na koniach będą harcować wybitni Ukraińcy: Bajda Wiśniowiecki, założyciel Siczy, Petro Kałnyszewski, jej ostatni koszowy, a także Światosław I, który zginął tutaj, w Złotej Bałce, autor pierwszej i najbardziej demokratycznej na świecie konstytucji Pyłyp Orłyk. Odbyło się na wyspie także święto mody. Współczesny kozacki styl zaprezentował mistrz ukraińskiej mody męskiej Mychajło Woronin. A w odzieży stylizowanej na ludową, którą wykonali uczniowie Zaporoskiego Liceum Zawodowego Usług, z ochotą przemaszerowali po wybiegu. Zdjęcie W. Koskina. Redaktor naczelny Walentyna DAWIDENKO. Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks). Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57. Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55. Dział korekty Ołena Szułha 278-63-69. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55. Zdjęcie I. Dudkina. Co roku na Chortycy zbierają się przedstawiciele ukraińskiego kozactwa, aby wspomnieć poległych w bojach.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин