Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗
twojego przyjścia»
Слово Просвіти, №25 за 2012 рік
marzenie, a do tego Nadija Naumowa włada językiem polskim. I oto we wrześniu jesteśmy już w Warszawie. Było ciepło i słonecznie. Podobało nam się wszystko: pomnik młodego Szewczenki w Warszawie autorstwa ukraińskiego rzeźbiarza Anatolija Kuszcza, warszawskie muzea i galerie, zamki, przyjaźni Polacy, nawet Wisła z jej gliniastą wodą. Wołodymyr Jaciuk był liryczny, jakiś wyjątkowy, czytał poezję, cały czas uśmiechał się w bujne wąsy, być może dlatego, że trafił do swojej praojczyzny po linii matki. Ale trzeba było popatrzeć na niego w Bibliotece Narodowej i Muzeum Narodowym, kiedy oglądaliśmy oryginalne płyty akwafortowe Szewczenki i rysunki, kiedy opracowywaliśmy archiwum. Wołodymyr Makarowycz zupełnie się zmienił: stał się drobiazgowy, oczy płonęły, kontrolował Nadiję Naumową, czy poprawnie przetłumaczyła, czy poprawnie przeniosła wszystkie zapisy. Jakby przy okazji, udzielił gruntownej konsultacji na temat materiałów Bronisława Zaleskiego w naszym muzeum kierowniczce sektora grafiki Biblioteki Narodowej w Warszawie. Oczywiście, on sam już zapewne sformułował artykuł o dziełach malarskich Tarasa Szewczenki w Polsce, bo wszystkie niezbędne wizerunki, kserokopie z polskich wydań przywiózł do Kijowa. Niezwykle interesująca publikacja z obserwacjami Wołodymyra Makarowycza ukazała się w czasopiśmie „Kyjiwśka Ruś”, ks. 3, 2007 r. pod tytułem „O szewczenkowskich relikwiach w Warszawie”. Nadija ORŁOWA, kierownik muzeum-filii Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. W kręgu niezwykłych ludzi. Dzisiaj w porannym pociągu podmiejskim do Kijowa ktoś się do mnie odezwał. I w głosie, i w dotyku coś niepokojącego, niecierpliwego. Oglądam się — Wołodymyr Drosenko, pracownik naukowy muzeum Kyryła Stecenki na Fastowszczyźnie. — Jaciuk… Makarowycz… To prawda? Co mam odpowiedzieć?.. Wiem, że człowiek czyta czasopisma, które zareagowały na naszą stratę. A Wołodymyr, krajoznawca, opowiada, jak zwrócił się kiedyś do Jaciuka po konsultację. — Jedną fotografię z Fastowca trzeba było zidentyfikować i ja od niego w mgnieniu oka otrzymałem wszystkie informacje. Oczywiście, o tej ekspedycji archeograficznej na Perepjat Jaciuk wiedział wszystko i… jeszcze więcej. Ale czyż tylko o niej! Ile rozmów, ile wspomnień przez te czterdzieści dni! Roman Kowal, przygotowując swoją książkę o rzeźbiarzu Mychajle Hawryłce, utalentowanym artyście, który przez tragiczne okoliczności ukazany jest nam dzisiaj w większości jako medalier, właśnie dzięki badaniom Jaciuka i jego zbiorom szewczenkowskiej falerystyki mógł w pełni odkryć ten temat. I nigdy nie zapomni się, z jakim zachwytem słuchał opowieści Wołodii na ostatniej wystawie jego zbiorów profesor Wasyl Wasylowycz Jaremenko, sam wielki bibliofil i zbieracz starodruków oraz rzadkich wydań. Filokartia, falerystyka, księgozbiór… Był jeszcze jeden „zbiór” Jaciuka. On go nie poszukiwał, on zbierał się sam. To krąg niezwykłych ludzi, których wabiła wielka wiedza, wzniosłość zainteresowań, czarująca życzliwość tego niezapomnianego człowieka. Wasyl PORTJAK, pisarz, dramaturg filmowy. Twarzą w twarz z Szewczenką. Wołodymyr Jaciuk. Uczony gabinetowy. Anachoreta, który od ósmej rano siedzi w niewielkim gabineciku z oknami na bez. Z jaką radością płoną oczy, jak przechyla głowę na bok, wytańcowując przy tym „step”, kiedy wychodzi drukiem nowa jego książka… „Twarzą w twarz z Szewczenką” — jedna z najlepszych. Twarzą w twarz z Szewczenką — jego życiowe credo. A historia jego życia — badawcze poświęcenie. „Chodź, pokażę, jaką zabawkę znalazłem”, — zagląda. Iskrzy radością, aż błyskotki w perłowych wąsach, — znaczy, jakaś niewidziana lub wymarzona rzecz (rarytas!) trafiła w pole siłowe Jaciuka. Tak właśnie układała się jego mozaika całości: wielościenna Jaciukiana. Ilu ludzi nauki otrzymuje konsultacje, ilu daje kierunki do poszukiwań, nawet wtedy, gdy wywołuje polemikę. Bo przecież w dyskusji rodzi się prawda. Wołodka Jaciuk. Właśnie tak podpisał mi w 2010 r. swoją książkę poezji. Wielki miłośnik życia, który, gdy tylko ocieplały się wody Dniepru, co rano chodził pływać, i już na początku czerwca — opalony na czarno. A jego zwyczaj psotnika — trzymać muzealnych kolegów (przeważnie płci żeńskiej) w formie: idziesz zamyślony, a nagle z boku lub z tyłu — żwawe takie psie szczekanie… I znasz zwyczaj Makarowycza — i mimo wszystko… podskakujesz. Jaciuk — to życie we wszystkich jego przejawach — odwiecznym dialogu z Muzą, miłością do wnuków; niebieskimi irysami, które o każdej porze roku są darowane koleżankom z okazji świąt; opowieściami, jak wczoraj wymyślił przepis na smaczną potrawę… I mało komu, nawet z dawnych kolegów, było wiadomo, jak często go bolało. O tym — w zbiorze poetyckim; to przyszło odczuć wszystkim wiosną 2011 r., kiedy odszedł syn Taras… Otwierają się drzwi muzealnej biblioteki naukowej, a na progu — w białym fartuchu — boso! — opalony W. M. Energetyczny skupienie. A może on na dziedzińcu muzeum, za oficyną, pali pod orzechem na ławce. Zamyślony jak Mamaj. Taki sam wesoły i doświadczony. Wieczny. Tetiana CzuJKO, zastępca dyrektora generalnego Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki ds. pracy naukowej. Kurortowe przygody. Było to w 1990 roku, dopiero co przyszłam pracować do Państwowego jeszcze wtedy muzeum T. H. Szewczenki. Przygotowując się do oprowadzania wycieczek, korzystałam z książek, których autorzy byli tutaj obok, widziałam ich codziennie, razem z nimi przebywałam w murach muzeum. Wśród nich był i Wołodymyr Makarowycz, autor prac „Malarstwo — mój zawód: Etiudy szewczenkowskie”, „Ręką własną — Taras Szewczenko”, „Akwaforty T. Szewczenki: „Malownicza Ukraina”. Mnie, dwudziestoczteroletniej, wydawało się, że ci ludzie są jacyś wyjątkowi. Latem mnie oraz Wołodymyrowi Makarowyczowi. Ostatnia ekspedycja. Lwów. Wołodymyr JACIUK. Przeczucie. Matce Szewczenki dedykuje się. Jeszcze tylko w zziębniętym niebie / Dziobało słońce punkcik wiosny / I marzyły się ziemi wiśniowe skrzydła, / A nagim gałęziom solo słowika. / Na próżno strzechy już bocianów szukały / Pustymi oczami czarnych gniazd… / Jeszcze i horyzontów nie całowały ptaki. / I cicho, i smutno, bo i duszę, i pieśń / Uśpiła cudzołożnica-zima, / W kolebeczce niewoli ukołysała. / Trzeźwo, tęsknie — wszechświatowy post. / Tylko czasami z wysiłkiem pod płotem / Chrypiało zmarznięte słowo kobziarza / Pod dzwonienie poalkoholowej bandury. / A jej przyśniły się usta niemowlęcia / I dwoje bezbronnych rączek, / A chłopczykowi w matczynym łonie / Tak cudownie śniły się jagódki piersi. / Jeszcze czekała Kateryna syna, / Ale już wpatrywała się Ukraina / W brązowy smutek maminych oczu. / Pamięci Pantelejmona Kulisza. / Zziębnięty chutor ucichł, w przeczuciu / Drgnęły dęby, korzenie klonów / Poruszyły się, ustępując miejsca / Temu, kto posadził je na skraju polany. / On umierał, ale dusza nijak / Opuścić grzeszne ciało nie chciała. / Jego ręka, niczym skrzydło, lekka / Pisała w locie testamentowe słowo. / Lecz nagle i ona powoli opadła / Pierwszy i ostatni raz tak bezsilnie / W dłonie nieutulonej żony, / I dumny ptak skrzyżował na piersiach skrzydła. / A już, jak wyłkała samotność, / Dwie pary wołków powolutku szły gęsiego, / Nie w pośpiechu wiozły, bo właśnie tak / Gospodarz ich lubił chodzić za pługiem. / Położyli do trumny ołówek, / Papieru trochę i baranią czapkę. / No i wszystko, po wszystkim postanowione, / Pora nalać pożegnalną czarkę / Za tego, kto, dobiegłszy schyłku lat, / Nie pochylił się od zniewagi i oszczerstwa, / Kto przeczytał nam Nowy Testament, / I nasze słowo nas sądzić będzie. / On wierzył w słowo nieustannie, / Pielęgnował je i tak natchnienie słuchał / To słowo sprawiedliwe, które broniło nas / Od złych sąsiadów i od niewolnictwa Ducha.
W modlitwie słało się do niebios wzdłuż krat i grobowych murów, aby diabeł mroku przepadł, aby zstąpił szlachetny bóg kultury. My do dziś nie spłaciliśmy długu jemu, choć znowu i znowu nie dajemy po sobie poznać. Minęło stulecie, lecz nie ma komu odprawić godnej panichidy. *** Jak kania, kocham lasy. Kocham smukłe wysokie sosny. Kocham wysokie głosy. Jak kania, kocham to, co wysokie. Ja niskim duszy nie okaleczyłem. Z nikim od wieków nie byłem okrutny, a ciebie, przerażoną, ukradłem dla szczęścia, męki i udręki. Ujrzałem cię pośród fal losem rozpieszczonego morza. Srebrna moja, mewo, nie płacz, zaczekaj, polatajmy obok. Nie lękaj się szczęścia, nie drżyj, nie krzycz mi o niekompatybilności. Przypomnij, jak mdlałaś ty na poziomkowym słonecznym skraju lasu. Miłoskrzydła, przeskrzydlij biedę, niech „żegnaj” przeboli w „witaj”. Wkrótce z podniebienia spadnę, aby znów ciebie z morza kraść.
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
