Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki
Zakończenie na str. 2—5
Petro ANTONENKO
W stołecznej agencji UNIAN Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” przeprowadziło konferencję prasową, której tematem są nadzwyczajne zagrożenia dla państwowości, związane z „przepychaniem” przez parlament odrażającego projektu ustawy językowej Kiwałowa—Kolesniczenki. W konferencji prasowej wzięli udział przewodniczący „Proświty”, deputowany ludowy Pawło Mowczan, pierwszy zastępca przewodniczącego UNP, członek Rady Głównej „Proświty” deputowany ludowy Iwan Zajeć, doktor nauk prawnych, profesor, prezes Ogólnoukraińskiej Organizacji Społecznej „Stowarzyszenie Ukraińskich Prawników” Wasyl Kostycki, doktor nauk prawnych, profesor Wołodymyr Wasyłenko, pisarz, krytyk, tłumacz Dmytro Drozdowski. W słowie wstępnym Pawło Mowczan zaznaczył, że rządząca większość parlamentu przedstawia sytuację tak, jakby przyjęcie tej ustawy językowej było sprawą przesądzoną, pomimo ogromnego oburzenia, jakie wywołała ona w naszym społeczeństwie. W rzeczywistości jednak napięcie społeczne tylko narasta, gdyż nie jest to jakiś kolejny projekt ustawy, który forsuje rządząca koalicja, a zamach na fundamenty państwowości, w istocie początek jej demontażu. Przypomina to lata 30., kiedy wszystko zaczynało się od znanego procesu politycznego nad Związkiem Wyzwolenia Ukrainy, a kontynuowało się Hołodomorem, terrorem, rozstrzeliwaniami, deportacjami całych narodów. Różnica polega jedynie na tym, że obecnie ten atak na państwowość i demokrację ma rzekomo demokratyczną formę, poprzez parlament. Charakterystyczne, że prowadzi się go właśnie w przeddzień Dnia Konstytucji Ukrainy. Dlatego „Proświta” wzywa wszystkie patriotyczne, państwowotwórcze siły Ukrainy do stanięcia w obronie jednego z podstawowych postanowień Konstytucji — państwowego statusu języka ukraińskiego. Władza przekroczyła Rubikon, zaznaczył w swoim wystąpieniu Iwan Zajeć. Podkreślił, że ten projekt ustawy językowej jest skrajnie niebezpieczny dla społeczeństwa i państwa z kilku powodów. Pierwszy — jest ksenofobiczny, podsyca wrogość międzyetniczną, drastycznie zawęża konstytucyjne prawa rdzennego narodu — Ukraińców. Drugi — projekt ustawy jest separatystyczny, zawiera zagrożenie rozczłonkowania państwa według kryterium językowego, utworzenia na jego terytorium praktycznie niepodległych lokalnych „księstw”. Wołodymyr Wasyłenko jako prawnik wskazał na szereg rażących naruszeń ustawodawstwa już na etapie przygotowania, złożenia w Radzie i wniesienia pod głosowanie tego projektu ustawy. W szczególności oszustwem jest twierdzenie autorów projektu, że wdrożenie tej ustawy nie wymaga dodatkowych wydatków budżetowych. W rzeczywistości chodzi o ogromne dla naszego budżetu środki — dziesiątki miliardów hrywien. Także przyjęcie ustawy wywołałoby potrzebę wniesienia zmian do prawie dwóch dziesiątek obowiązujących ustaw, dotyczących sfery językowej, o czym autorzy projektu ustawy milczą. Rażąco naruszany jest przy promowaniu tej ustawy Regulamin Rady Najwyższej, co daje więcej niż wystarczający powód przewodniczącemu parlamentu, by nie poddawać projektu pod głosowanie. Dlaczego tego nie robi? Wniesienie tak skandalicznego projektu ustawy, zwrócił uwagę Wasyl Kostycki, — nie jest przypadkiem, wpisuje się w ogólną tendencję antyukraińskich sił do niszczenia stabilności w kraju i samej państwowości. I jeśli ktoś spokojnie obserwuje to, twierdząc, że wniesienie takiego projektu ustawy to tylko technologia przedwyborcza, PR pewnych sił politycznych, to jest to niebezpieczne, bo w politykę nie można się bawić, to zbyt poważna rzecz. W ogóle parlament wychodzi poza granice swoich uprawnień, głosując takie projekty ustaw. Choćby dlatego, że istnieje jasna norma Konstytucji: żadna nowa ustawa nie może zawężać praw obywateli, zapisanych w już obowiązującym ustawodawstwie. Tutaj zaś ogranicza się prawa językowe dziesiątek milionów Ukraińców. Dmytro Drozdowski przeanalizował praktykę językową państw europejskich. Z nią nie mają nic wspólnego postanowienia projektu ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki choćby dlatego, że to po prostu demagogia. Trzeba powiedzieć wprost — wszystko to jest częścią globalnego projektu sąsiedniego państwa, mającego na celu wciągnięcie Ukrainy w budowany przez Kreml „ruski mir”. W konsekwencji jest to zamach na fundamenty naszej państwowości.
Ze słowem wstępnym wystąpił Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy: — Wraz z przyjęciem w pierwszym czytaniu przez rządzącą większość Rady Najwyższej Ukrainy projektu ustawy Kiwałowa—Kolesniczenki kwestia językowa wychodzi poza granice problemów wewnątrzpolitycznych, staje się czynnikiem destabilizującym także bezpieczeństwo europejskie. Ukrainę i Ukraińców podstępnie, tępo i uparcie popycha się na drogę bałkanizacji. Oto dlaczego koniecznie musimy zwrócić się do Rady Europy, a takie pismo przygotowuje Zarząd Główny. Niestabilność w 45-milionowym państwie w centrum Europy może zdetonować na cały świat. Przeciwnicy europejskiego rozwoju Ukrainy ze wzmożoną siłą przygotowują ten scenariusz. Konstantin Zatulin jeszcze niedawno — persona non grata, a dzisiaj — jeden z czołowych wykonawców projektu „ruski mir”, przebywa na Ukrainie już od dłuższego czasu. Skoordynowanie pracują rosyjskie ośrodki analityczne, które przygotowują programy i scenariusze realizacji imperialnego ataku na nasze państwo, asymilacji i zniszczenia narodu ukraińskiego poprzez główny czynnik jego identyfikacji — język ukraiński. W takiej sytuacji „Proświta” wzywa społeczeństwo do samoobrony. Kwestia językowa stała się jednoznacznie polityczną. Wydarzenia 5 czerwca w Radzie Najwyższej pokazały, że opozycja nie rozumie zagrożenia płynącego ze skutków wprowadzenia dwujęzyczności. Dzisiaj przesuwają się akcenty redystrybucji lub zmiany władzy. Na pierwszy plan wychodzą nie tylko problemy posiadania zasobów narodowych, ale i obrona państwa ukraińskiego. Jak mamy bronić Ukrainy? Pierwszym punktem w apelu do prośwician jest wezwanie do samoorganizacji (według formuły Jewhena Serstiuka). Te formy samoorganizacji już faktycznie zaczęły się przejawiać, kiedy zewsząd 5 czerwca w Kijowie pod mury Rady Najwyższej, Administracji Prezydenta, do administracji państwowych w różnych miastach Ukrainy wyszedł naród i powiedział swoje „Nie!” prowokacyjnemu projektowi ustawy. Ale czy jesteśmy w stanie podnieść potężną ukraińską falę? Od tego, jak silna i groźna ona będzie, zależy także nasz sukces.
Машинний переклад
15 czerwca 2012 roku w Kijowie odbyło się poszerzone zebranie Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki. W sesji, poświęconej sytuacji językowej na Ukrainie, uczestniczyli zaproszeni językoznawcy oraz przedstawiciele organizacji społecznych o narodowo-państwowym profilu. Na Radę Główną przybyli przewodniczący obwodowych oddziałów „Proświty”; w Kobzarskiej świetlicy Domu Ukraińskiego dołączyli do nich pisarze, ukrainoznawcy, naukowcy, deputowani ludowi poprzednich i obecnego składu Rady Najwyższej. Jak przeciwstawić się zamiarom władzy, która chce podzielić kraj i sprowokować konflikt obywatelski, czego przejawem stało się przyjęcie w pierwszym czytaniu projektu ustawy „O podstawach państwowej polityki językowej”, autorstwa regionałów Kiwałowa–Kolesniczenki? Jak zorganizować się w obronie konstytucyjnych praw Ukraińców? Gdzie, kiedy i jak organizować akcje protestu przeciwko zamachom antyukraińskiej władzy i prorosyjskich agentów na język ukraiński, by bronić jego statusu państwowego, jego wolnego rozwoju i użycia na całym terytorium Ukrainy? O wszystkim tym przeczytajcie w notatkach dziennikarzy „Słowa Proświty” z sesji Rady Głównej OUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki.
Машинний переклад
Kontynuacja. Początek na str. 1. Wiadomo, że rządząca większość przed niczym się nie cofnie. Pokazały to wyniki pierwszego czytania projektu ustawy. Kolejne głosowania mogą odbyć się już niedługo — w lipcu. Najprawdopodobniej zostaną przeniesione na ostatni tydzień pracy Rady Najwyższej. Jeszcze niedawno siły narodowo-patriotyczne stały na stanowisku, że jest to ustawa antykonstytucyjna, dlatego nie należy brać udziału w jej rozpatrywaniu, a potem, jakoby, oprotestujemy ją. Ale to błędne stanowisko. Obecnie przygotowano już kilkaset propozycji, uwag i poprawek do tego projektu ustawy. Dopiero po ich rozpatrzeniu w Komitecie ds. Kultury i Duchowości będzie on wnoszony na salę obrad. Trzeba być gotowym na wszelkie nieprzewidywalne działania władzy, której obojętna jest reakcja światowej opinii publicznej. Na przeforsowanie tej antykonstytucyjnej ustawy władza „rzuciła” ogromne środki i zasoby administracyjne. Powiedzmy, sam przewodniczący Rady Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony Klujew faktycznie przekształcił gabinet sekretarza Rady Najwyższej Zajczuka w miejsce „sanacji” i zastraszania deputowanych. W przeddzień głosowania wzywano tam tych deputowanych, którzy nie przestraszyli się nieukrywanych gróźb, broniąc norm konstytucyjnych. A ilu z nich złamało się i poszło na układy? Spójrzcie na listę tych, którzy zagłosowali „za”, sprzedając język za trzydzieści srebrników… Wiemy, że Ukraina jest państwem monoetnicznym, nas, Ukraińców, jest tutaj 77,8% zgodnie ze spisem z 2001 roku. Mniejszości etniczne w pełni korzystają ze swoich praw konstytucyjnych. Próby wyniesienia języka rosyjskiego, języka mniejszości, języka sąsiedniego państwa do statusu drugiego języka państwowego, który faktycznie stanie się dominującym, są zamachem na konstytucyjne fundamenty państwa ukraińskiego. Dlatego musimy ogłosić otwartą ofensywę na niszczycieli Ukrainy. Kierując się naszymi prawami konstytucyjnymi, szukajmy metod i form oporu obywatelskiego. Pawło Hrycenko, dyrektor Instytutu Języka Ukraińskiego NAN Ukrainy: — Sytuacja jest niezwykle skomplikowana. Artykuł 10 Konstytucji dotyczący państwowego statusu języka ukraińskiego do tej pory nie został zrealizowany. Korzystając z tego, Partia Regionów za wszelką cenę stara się nadać rosyjskiemu faktycznie status drugiego języka państwowego, powołując się na swoje obietnice wyborcze. Te działania naruszają Konstytucję, a na miejscach, w regionach, trwa praktyka zakazywania języka ukraińskiego. Przeciwdziałać brutalnej antykonstytucyjnej ofensywie można i trzeba, jest to w końcu nasz obowiązek jako obywateli Ukrainy. Co proponuję? Przy prezydencie Ukrainy istnieje Rada Humanitarna. Wiem, że wchodzą do niej ludzie, którzy mają głos i mogą powiedzieć prawdę. Jeśli prezydent jest po stronie Konstytucji, z narodem ukraińskim, wtedy Rada pozostaje przy takim prezydencie. Jeśli jednak jest po stronie sił antykonstytucyjnych i wyłącznie — Partii Regionów, to Rada powinna się samorozwiązać. Nie sądzę, aby tacy ludzie jak Dmytro Stus, Bohdan Stupka, Łarysa Skoryk, Iwan Dracz i inni przedstawiciele inteligencji — obrońcy idei ukraińskiej, języka ukraińskiego, zajęli stanowisko antyukraińskie. W ten sposób można nie dopuścić do rozwoju i eskalacji wydarzeń w Radzie Najwyższej przy uchwalaniu projektu ustawy w drugim czytaniu. Swoją drogą, NAN Ukrainy rozpatrywała językowe projekty ustaw, w szczególności projekt Kiwałowa—Kołesniczenki. Do ekspertyzy naukowej i wniosków został on skierowany do różnych instytutów akademickich: do prawników, do językoznawców, do politologów. Niezależnie od siebie dali oni analogiczne wnioski: projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” nie ma nic wspólnego z interesami państwowymi Ukrainy. W ten sposób żaden instytut akademicki Narodowej Akademii go nie poparł, nie poparła go również NAN Ukrainy w całości. Akademia Nauk Ukrainy pozostaje z narodem ukraińskim. Borys Olijnyk, poeta, akademik NAN Ukrainy, przewodniczący Ukraińskiego Funduszu Kultury: — Język to powietrze i płuca, którymi oddychamy. Jako główny sprawozdawca jeszcze w tej, radzieckiej Radzie Najwyższej, broniłem legalności nadania językowi ukraińskiemu statusu państwowego. Wtedy Ustawę uchwalono jednogłośnie. Pole funkcjonowania języka ukraińskiego ograniczało się do 60%, rosyjskiego i innych języków — do 40%. Obecnie, w czasach niepodległości, ukraiński jest ograniczony do 10%. 23 lata temu Ustawie, 21 lat jak Ukraina jest niepodległa. To całe pokolenie! A gdzie my przez cały ten czas byliśmy? Dlatego uważam, nie trzeba uciekać się do narodowego masochizmu i zrzucać na kogoś trzeciego tego, co się dzieje. Trzeba brać stery rządzenia państwem w swoje ręce! Nie zapominajmy, że 90% tutejszych Rosjan zagłosowało za niepodległością Ukrainy. Nie trzeba ich obrażać. Naszym zadaniem nie jest płodzenie oponentów, a gromadzenie zwolenników. W dokumentach i oświadczeniach nie warto używać terminów o charakterze pojęciowo-kategorialnym. Trzeba czytać nam wszystkim razem projekty dokumentów, które przygotowywane są pod obrady Rady Najwyższej. Ponieważ mamy Ustawę o językach państwowych w redakcji z 1989 roku, to każdy powinien jej przestrzegać i ją wykonywać. Trzeba uchwalić wreszcie ustawę o ochronie języka ukraińskiego, żeby nie było żadnych pytań.
Iwan ZAJEC, deputowany ludowy Ukrainy: — Podczas przygotowywania tego projektu ustawy doszło do swoistej stymulacji językowej działalności antyukraińskiej. Generatorem wystąpiła ustawa Kiwałowa—Kołesniczenki. Jej pojawienie się to nie jakieś tymczasowe rozwiązanie czy spontaniczne działanie. To rezultat działalności sił antyukraińskich na czele z samym prezydentem. Z drugiej strony, to realizacja planów Putina dotyczących zniewolenia Ukrainy. Myślę, że Rosja uświadomiła sobie, iż na Ukrainie pogłębia się proces państwowotwórczy. Pojawiło się młode pokolenie ludzi z godnością narodową, którzy rozmawiają w języku ukraińskim, nawet w tak zwanych regionach rosyjskojęzycznych. A to nie wchodzi w strategiczne plany Moskwy. Jeśli mówić o polityce Janukowycza, to pojawienie się tego projektu ustawy jeszcze raz potwierdziło, że Janukowycz i jego partia władzy handluje strategicznymi zasobami, interesami Ukrainy, co jest niedopuszczalne w jakimkolwiek państwie dla jakiejkolwiek władzy. W Charkowie „handlował” bezpieczeństwem państwa, odmawiając członkostwa w NATO i wpuszczając na Ukrainę jeszcze na 25 lat obcą, Czarnomorską Flotę Federacji Rosyjskiej. I wszystko to za wirtualne korzyści dotyczące ceny gazu. Handluje wartościami humanistycznymi państwa: językiem, kulturą, przestrzenią informacyjną. Nawet przebywanie Tabacznyka na stanowisku ministra oświaty ma dla niego swoją cenę. Jesteśmy świadkami tego, że wszystko, co dzieje się na Ukrainie, robione jest pod przykrywką prezydenta Janukowycza i przy jego bezpośrednim udziale. Dlatego są dwie przyczyny: jedna uwarunkowana charakterem tej władzy, druga — zamówieniem Moskwy. Projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” jest tego kolejnym potwierdzeniem. Po pierwsze, musimy dać adekwatną odpowiedź na ten projekt ustawy. Z ich strony idzie masowa kampania informacyjna, propaganda ich antykonstytucyjnej ustawy. A z naszej — oprócz „Proświty”, gazety „Słowo Proświty” i jeszcze kilku dziesiątek publikacji w innych wydawnictwach, mało co jest. Po drugie, efektywnie i przemyślanie należy przeciwstawiać się tym działaniom większości rządzącej, która przepycha projekt ustawy. Muszę przypomnieć i zwrócić waszą uwagę, że tego dnia głosowano nie tylko ten dokument, ale i inny projekt ustawy, który przegłosowano w pierwszym czytaniu — o wychowaniu przedszkolnym. Zgodnie z nim rodzicom nadawane będzie prawo wolnego wyboru języka w placówkach przedszkolnych. A to nie mniej podstępne i niebezpieczne dla ukraińskiej państwowości. I pierwszy, i drugi projekt ustawy są separatystyczne, ksenofobiczne wobec Ukraińców i jednocześnie asymilacyjne. O tym musi wiedzieć każdy ukraiński obywatel. Społeczeństwo i partie polityczne muszą zintensyfikować pracę wyjaśniającą i informacyjną z ludźmi dotyczącą „bohaterów” tych projektów ustaw oraz tych, którzy głosowali za nimi. Na przykład, wśród tych, którzy przygotowują się do startu w wyborach w okręgach większościowych na Żytomierszczyźnie: Żurawski, Łytwyn i inni. Trzeba ludziom pokazać ich prawdziwe oblicze. Siły demokratyczne muszą sformować i przeciwstawić renegatom listę ukrainocentryczną na wybory do Rady Najwyższej. Mykoła ŻULYNSKYJ, dyrektor Instytutu Literatury: — Mam trzy propozycje: 1) Niezbędne jest uchwalenie ustawy o języku ukraińskim jako języku państwowym; 2) Proces z antykonstytucyjnym projektem ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” ruszył i trzeba go maksymalnie zahamować (za pomocą poprawek); 3) Światowych procesów nie zatrzymasz. We Francji, na świecie po francusku rozmawia 200 mln osób. Francja ma 450 centrów kulturalnych w 150 państwach świata. Finansuje je państwo. Francja w 1970 r. stworzyła towarzystwo „Frankofonia”, którego celem jest rozpowszechnianie, propagowanie, wspieranie na świecie języka francuskiego. Francja boi się, że francuski zostanie wyparty, a Francuzów jako narodu nie będzie. Porównajmy z Ukrainą. U nas jest katastrofalna sytuacja! Dalej. W 1984 roku Paryż uchwalił ustawę o języku francuskim, zainicjowaną przez Zgromadzenie Konstytucyjne. Jednogłośnie poparły ją Zgromadzenie Narodowe i Senat, co roku wysłuchiwana jest informacja o jej wykonaniu. Za niewykonanie tej ustawy wprowadzono bardzo wysokie kary (do 20 tys. euro lub do 6 miesięcy więzienia). Jeśli nie zostanie uchwalona ustawa o języku państwowym na Ukrainie, zagrożenie dla naszej państwowości stanie się realne i nieprzewidywalne. Jarosław PITKO, przewodniczący Lwowskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”: — Dobrze powiedział nowy patriarcha Greckokatolickiego Kościoła Światosław, że trzeba budować ukraiński świat. Ale jest jedna poprawka: budować go ofensywnie. A nie tak jak krysznaici: zanim zrobią krok, trzykrotnie się obejrzą, żeby nikogo nie obrazić, nie potrącić. Jeśli będziemy tak budować Ukrainę, to potrwa to długo. Popieram tych, którzy stracili nadzieję na zwrócenie się do prezydenta Ukrainy Janukowycza. Trzeba zwracać się do narodu, który jest pierwotnym źródłem władzy na Ukrainie, a nie do tego, kogo postawiliśmy: kto z własnej woli, a kto nieświadomie. W dniu uchwalenia projektu ustawy zebraliśmy autobus ludzi za własne środki, pojechaliśmy i byliśmy pod murami Rady Najwyższej. Tym ludziom, którzy nie mogli pojechać, wydrukowaliśmy tysiące odezw, rozdaliśmy pod cerkwiami, wzywaliśmy do pikietowania Lwowskiej Administracji Obwodowej. Władza powinna czuć, że nie tolerujemy jej. Dyskusja dotycząca wyjścia z Rady przy prezydencie jest zbędna, ponieważ ta Rada powinna była już wyjść 5 czerwca i złożyć swoje pełnomocnictwa, oświadczyć i prezydentowi, i światu, że nie chce upiększać fasady władzy, która pracuje przeciwko swojemu narodowi. Polityka państwowa składa się z pozycji i sytuacji w terenie. „Proświta” od razu odmówiła udziału w tych radach przy administracjach obwodowych. Wzywaliśmy mieszkańców Lwowszczyzny do pisania listów-odezw z protestami. Powiecie, że to nic nie da. Da. Człowiek, który to pisze, jest uczestnikiem procesu. Podjęto decyzję w każdym rejonie, w każdym osiedlu, miasteczku, mieście, aby przeprowadzić akcje protestacyjne pod murami rejonowych administracji państwowych. Warto byłoby takie protesty przeprowadzić na całej Ukrainie. Po 5 czerwca ludzie przekonali się, że partie polityczne w większości jedynie wykorzystują ich w swoich celach przedwyborczych, a kwestię językową wykorzystują jako sposób aktywizacji swojego elektoratu przed wyborami. Dlatego dzisiaj jest taka organizacja — „Proświta”, która powołana była w czasie jej stworzenia w XIX wieku, w czasie
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
…wobec was grozi odpowiedzialność karna za Kiwałowa. Języka rosyjskiego nigdy nie wolno stawiać w jednym typologicznym szeregu z innymi językami, którym zgodnie z Europejską kartą uznano status języków regionalnych. To błąd, który świadczy o tym, że w tym projekcie ustawy nie uwzględniono podejścia naukowego. Kwalifikowane podejście naukowe tym ludziom nie jest potrzebne, kierują się mitologemem, próbą narzucenia „russkiego mira”. Dziś tę kwestię trzeba rozpatrywać na poziomie europejskim, w zagranicznych wydawnictwach. Mogłoby to być artykuł, który postawiłby kropki nad „i” – od naszych specjalistów, bo to, co mamy w notatce wyjaśniającej do tego projektu ustawy o rzekomo jakichś ekspertyzach świata zachodniego, to manipulacje, przekręcona informacja, która nie odpowiada artykułom projektu ustawy. Trzeba unikać złudzeń i przekazać społeczności narodowej Ukrainy, że ten projekt ustawy nie zrealizuje praw językowych mniejszości narodowych. Mniejszość narodowa jest jedna – rosyjska społeczność, i to nie jest mniejszość narodowa, lecz pozostałość imperialnej rosyjskiej, antyukraińskiej polityki, to atawizm systemu radzieckiego. A jeśli uznamy dla języka rosyjskiego status regionalnego, będzie to oznaczać jedno – jakaś część Ukrainy odejdzie do „russkiego mira” i zostanie utracona. Nasza siła tkwi w jedności. Sytuacja ukraińska nie podlega postanowieniom Karty języków regionalnych, jest narzucona. I trzeba to wyjaśniać, aby także Europa zareagowała na procesy, które zachodzą na Ukrainie. Trzeba wypełniać przestrzeń informacyjną fachowymi komentarzami analitycznymi na ten temat. Wczoraj opublikowano wyniki sondażu, który przeprowadziły Centrum Razumkowa i Centrum Inicjatyw Demokratycznych. Wykazują one, że problem kwestii językowej zajmuje wśród Ukraińców 31. miejsce. Ten projekt ustawy istnieje po to, by zamaskować całkowitą porażkę w kwestiach finansowo-gospodarczych, jakiej doznali antyukraińscy liderzy. A twierdzenie, że ludzie, którzy nie rozwiązali kwestii finansowo-gospodarczych, rozwiążą językowe, to utopia. Jesteśmy dziś w państwie, którym rządzą ludzie niepiśmienni. Przy tej władzy możliwe jest to, że regionalnym językiem stanie się język fieni, język chamstwa. Tego nie możemy dopuścić.
Mykoła POROWSKI, przewodniczący Ukraińskiej Rady Narodowej, poseł do Rady Najwyższej trzech kadencji: — Każda sprawa wymaga wysiłków organizacyjnych i zabezpieczenia finansowego. Wysiłków organizacyjnych włożyliśmy. A finanse? Jeśli nie zostanie opłacone 2,5 tysiąca hrywien na „5 kanał” za „pasek informacyjny” o tym, że poszerzona Główna Rada Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki wyraziła protest przeciwko haniebnemu projektowi ustawy, o tym dowiedzą się tylko czytelnicy „Słowa Proświty”. Oczywiście inicjatywa tego projektu ustawy wychodzi od prezydenta i jego siły politycznej. Prezydent nie zwołuje Rady Humanitarnej — niech przeprowadzą posiedzenie rady przed Administracją Prezydenta i nagłośnią akcję w mediach. A liczyć na to, że prezydent wycofa ten projekt ustawy, jest daremne. Musimy zwrócić się do ukraińskich cerkwi: UPC KP, UGKC i innych z prośbą o odprawienie w niedzielę modłów za język ukraiński, a następnie «Proświta» i organizacje patriotyczne niech zorganizują marsz do administracji rejonowych i obwodowych. Tylko pięciu regionałów nie zagłosowało za tą ustawą. Trzeba popracować także z resztą, tak jak robiliśmy to w latach 90. A ci, którzy złośliwie trwają w swojej antyukraińskiej pozycji, muszą odczuwać dyskomfort i społeczne potępienie. Pracujmy nad tym. Ważne byłoby, gdyby Medżlis Tatarów Krymskich na czele z M. Dżemilowem publicznie potępił ten projekt ustawy. Aby taka antyukraińska ustawa działała, w budżecie musi być na nią przeznaczone finansowanie. A nam trzeba doprowadzić do tego, by w budżecie zapisano środki na rozwój języka ukraińskiego i finansowanie struktur. Będą pieniądze — będzie postęp w funkcjonowaniu języka ukraińskiego. I o masowych akcjach. Miałem swego czasu zaszczyt zorganizować łańcuch Zjednoczenia od Lwowa do Kijowa, akcję z okazji 500-lecia kozactwa. Najważniejsze, by były środki, transport, wtedy zgromadzimy pół miliona ludzi. Bez zasobów zdołamy zorganizować tylko kijowian i niewielkie grupy z obwodów. Trzeba szukać zasobów.
Wołodymyr PIPASZ, przewodniczący Zakarpackiego Zjednoczenia „Proświty”: — Szokuje to, że władza Ukrainy prześladuje obrońców języka ukraińskiego, bo język jest głównym czynnikiem istnienia narodu ukraińskiego. Władza prześladuje obrońców narodu ukraińskiego, ukraińskiego ludu! Czy jest jeszcze na świecie takie państwo poza Białorusią? Nie ma go ani w Europie, ani w Afryce, ani w Azji! Co do sytuacji na Zakarpaciu. Tu może zapanować anarchia. W skali całej Ukrainy główne zagrożenie stanowi język rosyjski. Oprócz tego na Bukowinie — rumuński.
Węgrzy domagają się wprowadzenia węgierskiego okręgu narodowościowego. W kilku rejonach być może pojawi się drugi język — węgierski, z czasem może też romski (cygański), słowacki i rusiński. Sytuacja staje się niejasna. Co zaskakujące, nawet deputowani z frakcji „Єдиний центр” nie głosowali. Nawet rada obwodowa, kontrolowana przez ЄЦ, przyjęła zwrócenie się do Rady Najwyższej, by ustawy tej nie przyjęto. Zakarpacie graniczy z kilkoma terytoriami etnicznymi poza granicami naszego państwa. Jest to ukraińska Maramorosz (Rumunia), gdzie według danych oficjalnych mieszka 32 000 Ukraińców, oraz około 40 000 na Ukrainie Preszowskiej. W Rumunii nie ma ani jednej ukraińskiej szkoły; w ukraińskich wsiach język ukraiński uczony jest raz lub dwa razy w tygodniu. Istnieje jednak jedyne ukraińskie liceum im. Szewczenki w Maramoroszu, gdzie uczy się około 60 uczniów. Na Słowacji sytuacja obecnie jest gorsza niż w czasach komunistycznych. Polityka państwa słowackiego zmierza do rozbicia Ukraińców i Rusinów. Rusini są etapem przejściowym do posłowaczenia Ukraińców. Ukraińcy otrzymywali dawniej pewną pomoc, która w ostatnich latach gwałtownie się zmniejszyła. Od lat 40. do początku lat 50. wydawana była gazeta „Нове життя”, którą do niedawna finansowało państwo słowackie, oraz czasopismo „Дружно вперед”. Finansowanie zostało wstrzymane. Niektóre numery ukazują się jedynie dzięki sponsorom. W ciągu ostatniego roku zamknięto kilka ukraińskich szkół. Natomiast na Zakarpaciu, według danych oficjalnych, mieszka 6 tysięcy Słowaków. Wszyscy oni władają językiem ukraińskim. W Użhorodzie w ubiegłym roku otwarto słowacką szkołę, Słowacki Ośrodek Kultury za środki Państwa Ukraińskiego.
Michajło RATUSZNY, przewodniczący Ukraińskiej Światowej Rady Koordynacyjnej: — Co robić? Po pierwsze, nie wpadać w rozpacz. Obecne wydarzenia nie są nowością, to elementy systemowej pracy nad wyniszczeniem Ukraińców i języka ukraińskiego. Mamy trzystuletnie doświadczenie niszczenia języka ojczystego, a jednak on żyje. Jestem przekonany, że i ten atak nie odniesie sukcesu. Przy Proświcie trzeba utworzyć stale działającą radę koordynacyjną, włączyć do niej przedstawicieli organizacji społecznych i Kościołów, monitorować sytuację. Kolesniczenko jest jedynie wykonawcą cudzych zleceń: w kuluarach Wierchownej Rady trwa nieskrywany instruktaż od przedstawiciela ambasady Federacji Rosyjskiej.
Ciąg dalszy na str. 4–5
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
odrodzenie w 1988 roku, początkowo jako Towarzystwo Ochrony Języka Ukraińskiego, przejęło organizującą i mobilizującą rolę w ochronie języka ukraińskiego.
Stepan Chmara, deputowany ludowy Ukrainy kilku kadencji, były więzień polityczny: — Podoba mi się wystąpienie poprzednika, jego wezwanie do ofensywy. Niestety, na Ukrainie krytyczną masę stanowią małorusini, a Ukraińcy są w mniejszości. Nie pielęgnujmy złudzeń i nie dajmy się złapać na haczyki zarzucone przez piątą kolumnę, która dziś sprawuje władzę na Ukrainie. Jeśli chodzi o tę ustawę, to nie chodzi tylko o język, sprawa jest znacznie szersza. Trwa frontalny atak – likwidacja ukraińskiej państwowości. Trzeba uznać, że Janukowycz stanął po stronie piątej kolumny, która prowadzi działalność zagrażającą naszemu bezpieczeństwu narodowemu. Do prezydenta trzeba zwrócić się z ultimatum, z zastrzeżeniem, że poniesie on nie tylko odpowiedzialność polityczną, ale i prawną za swoje działania likwidujące ukraińską państwowość. W artykule 10 Konstytucji napisano: państwo kompleksowo wspiera rozwój i funkcjonowanie we wszystkich sferach życia publicznego języka ukraińskiego na całym terytorium Ukrainy. Ponadto istnieje ustawa „O służbie państwowej”. Trzeba ultimatywnie zwrócić się do Rady Humanitarnej przy Prezydencie Ukrainy, a wtedy będziemy oceniać działania członków Rady indywidualnie. Trzeba zwrócić się do prokuratora generalnego, do szefa Służby Bezpieczeństwa i wskazać działania podważające bezpieczeństwo narodowe Ukrainy. Trzeba sporządzać czarne listy deputowanych, którzy prowadzą antyukraińską działalność, aby wiedzieli, że zostaną ukarani. Trzeba zwrócić się do kierownictwa każdego z telekanałów i zastrzec, aby zaprzestali antyukraińskiej propagandy. Dziś publicznie potępiam kierownictwo kanału TVi: po uchwaleniu tej haniebnej ustawy zaprosiło ono Zatulina, a ten prowadził upokarzającą propagandę na tak zwanym demokratycznym kanale.
Mykoła KULCZYŃSKY, przewodniczący Połtawskiego Obwodowego Zjednoczenia „Proświty”: — Mimo całej naszej działalności nie mamy ogromnego wsparcia wśród własnego narodu. Partia Regionów to wynik całej antyukraińskiej pracy, która była prowadzona od pierwszego dnia ukraińskiej państwowości. Ustawa o językach dawała ogromne możliwości oporu wobec tej siły. W Ukrainie jest więcej agentów rosyjskich niż w całej Ameryce i Europie. To i ministrowie, i administracja prezydenta, i deputowani Rady Najwyższej, i ten ogromny atak, którego państwo ukraińskie nie zdołało odeprzeć, ponieważ w gruncie rzeczy nie mamy krytycznego progu naszych kadr. Większość ludzi w organach władzy państwowej nie myśli ukraińskimi kategoriami. Oczywiście trzeba zwracać się do prezydenta i do wszystkich przedstawicieli państwa. Musimy wynieść ich nazwiska pod obywatelski sąd. Dzięki rozpatrywaniu tej ustawy w Radzie Najwyższej obecna władza utraciła swoją legitymację w oczach połowy narodu ukraińskiego, a nielegitymna władza nie ma prawa do istnienia. Wznowiła ona proces narodowego poniżania Ukraińców. Dziś na Ukrainie taki proces jest możliwy na skutek tego, że partie polityczne nie postawiły w fundamencie swojej działalności podstawowych wartości Ukraińców i nie kształtowały procesów twórczych dla narodu.
Dmytro DROZDOWSKY, zastępca redaktora naczelnego czasopisma literatury światowej „Wsesswit”: — Każdy projekt ustawy, który rozstrzyga kwestię języków mniejszości narodowych poprzez ograniczanie państwowego języka ukraińskiego, jest antypaństwowy. Pracujemy z niezwykle trudnym tematem, na który bardzo trudno reagować w przestrzeni europejskiej. Trzeba rozumieć, że ten projekt ustawy powstał w wyniku wieloletniej polityki niszczenia języka ukraińskiego. Jeden z jego autorów, pan Kiwałow. Ten projekt ustawy, jak mi się wydaje, należy rozpatrywać w kontekście jego niemal cotygodniowych wystąpień w odeskiej regionalnej telewizji, na której ma dwa kanały, gdzie faktycznie utrwala się faszyzm wobec państwowego języka ukraińskiego. Za słowo-
Машинний переклад
Закінчення статті «Prośwityjanie przeciwko antypaństwowemu», с. 2
Zakończenie. Początek na str. 1—3. Działa szowinistyczna maszyna, dobrze wspierana naftowymi pieniędzmi. Co robić w parlamencie? W mediach była informacja, że ponad 70 deputowanych w rzeczywistości za tą ustawą nie głosowało. To podstawa prawna, którą trzeba wykorzystać. Takie bezprawie nie pierwszy raz, pamiętamy, jak ta Rada Najwyższa sama sobie o rok przedłużyła życie. Ludzi, którzy nie głosowali za ustawą, należy wesprzeć, żeby nie zmienili zdania. Ten bilans głosów trzeba utrzymać. Elementy walki parlamentarnej trzeba wykorzystać maksymalnie, rozwinąć ofensywne akcje protestacyjne. Stawiajmy opór pozaparlamentarny. Czy może go zorganizować opozycja? Dla obecnej opozycji ta kwestia nie jest priorytetowa, jej liderzy sami w życiu codziennym nie posługują się językiem państwowym. Dlatego główną rolę musi odegrać organizacja społeczna. Trzeba wyprowadzić ludzi na akcję, chociażby 10—40 tysięcy, dobrze byłoby podczas meczu Euro-2012. Władza nie chce skandali w tym czasie. Myślę, że odstąpią od uchwalenia projektu ustawy. „Regionalna” logika tej ustawy polega na tym, że ich socjologowie obliczyli, jakoby ta ustawa dodała około 5% głosów dla Partii Regionów. Rosyjska zaś piąta kolumna ma bardziej gruntowne interesy. Trzeba powiązać kwestię językową z socjalnymi, ekonomicznymi, co zainteresuje nawet rosyjskojęzycznego obywatela. Jeśli zostanie stworzona rada koordynacyjna, my tam wejdziemy, będziemy pracować. Zagraniczni Ukraińcy pikietowali już ponad dwadzieścia ambasad w różnych krajach. Ale kwestia językowa rozstrzyga się nie w Nowym Jorku czy w Monachium, a w Ukrainie. Jedynie mobilizując wszystkie zasoby, będziemy w stanie wygrać tę bitwę. Jurij HNATKEWYCZ, deputowany ludowy Ukrainy: — Po ogłoszeniu Niepodległości byłem w Komitecie ds. edukacji i nauki. Rozmawialiśmy z Juchnowskim o tym, że za Ukrainę przelano tyle krwi, a my tak spokojnie, bez ani jednej kropli, zdobyliśmy niepodległość. Ihor Juchnowski wtedy powiedział: „Coś nie chce się wierzyć, że nie będzie próby powrotu do przeszłości”. Wydaje mi się, że te siły, które chcą nas zawrócić do przeszłości, zaczęły aktywnie działać. O tym będą decydować nie tyle w gabinecie Janukowycza, co w gabinetach innych państw i nie tylko Rosji, jeśli weźmiemy pod uwagę narodowość 95% oligarchów, którzy panują w Ukrainie. Kto obecnie realnie jest u władzy, kto rządzi Ukrainą? I oni tego kapitału i władzy nie oddadzą nigdy. Oni pójdą na wszystko. W tym celu na szefa SBU wyznaczono człowieka, który urodził się pod Moskwą, w tym celu ściągnięto przez dwie granice i dwa obywatelstwa Sołomatina, który uderzył mnie krzesłem w głowę, a teraz został ministrem obrony. Najlepiej zna się na czołgach, które będą stały na Majdanie, kiedy my tam wyjdziemy. Ci ludzie nie chcą oddawać władzy, nie wsłuchują się w opinię Europy. Sami oni dążą, oczywiście, do Europy, ale nie chcą demokratycznych wyborów, bo to oznacza oddanie władzy. Janukowycz już ogłasza pauzę w relacjach z Europą itd. Kiedy mnie swego czasu agitowano do przejścia do większości w Radzie Najwyższej i oferowano pieniądze, to zapewniano, że żadnych wyborów w 2012 roku nie będzie, a jeśli nawet będą, to zostaną uznane za nieważne. Jeśli wyborów nie uzna Europa, deputowani przedłużą swoje pełnomocnictwa do 2015 roku. Jeśli wygra opozycja, to już oni znajdą powód, by uznać wybory za nieważne. Co do nacisku na prezydenta. Kiedy Tabacznyk przygotowywał propozycję dla Kuczmy o drugim języku państwowym, wtedy ja, Anatolij Pohribny, Ołeksandr Ponomariw poszliśmy do prezydenta. Zdołaliśmy go przekonać, żeby nam nie przeszkadzał. Wtedy to zadziałało. Bo Kuczma to nie Janukowycz i wtedy jeszcze nie było tego oligarchatu-pacanatu, który rządzi Ukrainą. Teraz nie ma generała Petruka, który dowodził wojskami lądowymi, a obecnie leży w szpitalu pobity. Jestem przekonany — regionalni będą robić wszystko, żeby uchwalić ustawę jak najszybciej. Głosowało za nią około 70 osób, których nie było na sali. Obok mnie siedzi Stepan Karłowycz Hłus, prezes firmy „Niemiroff”. Nie było go na sali, a jego kartą zagłosowano. I tak wielu. Widzę jedno wyjście — dopiąć swego, żeby każdy głosował tylko za siebie. Mimo wszystko zostawiam moment na optymizm. Czasem zdarzają się wydarzenia, których nikt nie mógł przewidzieć i zaprognozować: i niepodległa Ukraina tak powstała, i Majdan. I wydarzenia po Majdanie. Zatem w znacznej mierze wszystko będzie zależeć od tego, jak ułoży się tam, na niebiosach. Marija OLIJNYK, zastępca przewodniczącego Donieckiego obwodowego zrzeszenia „Proświty”: — Dzisiaj mamy Ustawę o językach w Ukraińskiej SRR i artykuł 10 Konstytucji Ukrainy. I choćby co zostało obecnie przyjęte na szczeblu państwa nawet w obronie języka ukraińskiego, jeszcze nie oznacza, że urzędnicy w terenie nie będą tworzyć tego, co dzieje się teraz. Mnie przez 20 lat żaden urzędnik nie odmówił udzielenia odpowiedzi, bo ja jeden raz podałam do sądu i wygrałam. Jest elementarna procedura, jak otrzymać odpowiedź. Obecnie jeszcze nie działa ustawa Kiwałowa-Kołesniczenki. Powiedzmy, przed Euro-2012 donieccy urzędnicy wprowadzili automatyczne ogłaszanie przystanków w tramwajach, trolejbusach dla wygody fanów. Pierwszy komunikat po rosyjsku, drugi — po angielsku. Ja daję im ustawę o językach, art. 10 Konstytucji, wyjaśnienie konstytucyjne z 1999 roku, że powinno być ogłoszenie po ukraińsku, a potem w innych językach. Otrzymałam odpowiedź: „Mogą być wykorzystywane obok ukraińskiego także języki narodowe. Ponieważ język rosyjski jest powszechnie używany na terytorium miasta Doniecka, to i w sferze transportowej obsługi ludności używa się języka rosyjskiego jako akceptowalnego dla stron”. I tak oni będą odpowiadać, choćby co uchwalili na szczeblu ogólnopaństwowym. Podałam do sądu. My dzisiaj bronimy w sądzie trzy szkoły w Makiejewce. W 2006 roku Blyzniuk, ówczesny przewodniczący rady obwodowej, zatwierdził jako drugi język państwowy na terytorium Doniecczyzny rosyjski. 4 lata, 4 miesiące i 4 dni trwał sąd i 4 września 2010 roku Wyższy Sąd Administracyjny potwierdził, że wygraliśmy pierwszy, drugi i trzeci sąd. Nam potrzeba fachowo przeciwko nim pracować. Teraz Benkendorf i Arfusz kierują Pierwszym kanałem narodowym. Dlaczego nie podać do sądu na Arfusza, urzędnika państwowego, który nie włada nawet językiem rosyjskim? Trzeba podać do sądu i dać informację na wszystkie kanały o tych urzędnikach. Ci ludzie uważają, że Ukrainy nie ma, a jest Małorosja, którą trzeba przyłączyć do Rosji. Należy rozumieć, że nierzadko prości rosyjskojęzyczni ludzie to nasi sojusznicy. Ze mną teraz bronią ukraińskich szkół 240 rodziców donieckiej 111. szkoły, którzy nie znają języka ukraińskiego. Oni wychowywali się w tym czasie, kiedy tylko 2% dzieci w całej Doniecczyźnie uczyło się po ukraińsku. Ale oni przygotowali plakat „My siebie spalimy, jeśli zabierzecie prawo uczyć nasze dzieci w języku państwowym”. Z rodzicami trzech szkół w Makiejewce sytuacja jest taka sama. Oni mnie zaprosili bronić ich ukraińskich szkół, bo chcą, żeby ich dzieci uczyły się w języku państwowym. Mam pretensje do deputowanych ludowych. Mówicie, uchwaliliście ustawę o wyborze języka przez rodziców w przedszkolach. Dlaczego my o tym nie wiemy? Wy powinniście nam natychmiast dawać całą informację, a my będziemy od razu reagować.
Wasyl CZEPURNYJ, przewodniczący Czernihowskiego obwodowego zjednoczenia „Proświty”: — Doświadczenie Europy świadczy o tym, że tam o wszystkim decyduje samoorganizacja, samorządność, do której Ukraińcy są genetycznie skłonni. Trzeba zbadać doświadczenie takich osobistości jak Ołeh Skrypka, Iwan Małkowycz i inni, którzy własnym kosztem popularyzują język ojczysty i kulturę, wypracować plan pozabudżetowego bezprzemocowego oporu. Dwie lub trzy zimy z rzędu w Lubeczu nad Dnieprem planowo wysadzano lód, bo obliczono, że będzie powódź i naniesione piaski w Konczy-Zaspie zostaną zniesione. Otóż, jeśli będzie ludowa powódź, to zniesie wszystkie posiadłości, nie rozróżniając, czy to regionalisty Klujewa, czy opozycjonisty Jaceniuka. Młodzi proświcianie są nastawieni bardzo zdecydowanie w obronie Ukrainy. Jeśli śledzicie sprawę Witalija Zaporożca, jeśli słyszeliście o sprawie nieżyńskich robin hoodów, to zrozumiecie — narasta ludowa powódź, która wszystkich zniesie. Więc żeby stało się to cywilizowanie, przestańmy być tolerancyjni i pomyślmy o tym, że „Proświta” musi ogłosić publicznie stworzenie czarnej listy. Każdy z nas ma to, co najdroższe — język i wiarę. To jest to, o co będziemy walczyć do ostatka. I rozpocząć ogólnoukraińską akcję „Żółta kartka”. Na wszystkich szczeblach ludziom, którzy ignorują lub znieważają język państwowy, wręczać żółtą kartkę. Jeśli będzie to masowy ruch, to wpłynie na wynik. Iwan JUSZCZUK, przewodniczący Kijowskiego miejskiego zjednoczenia „Proświty”: — W Konstytucji zapisano: „Nosicielem suwerenności i jedynym źródłem władzy jest naród”. Ale dla naszego narodu, według badań, język stoi na 31. miejscu, to pytanie nie jest główne, bo on nie wyłapuje związku między statusem języka a dobrobytem. To właśnie musimy wyjaśniać ludziom. Język to nie tylko środek komunikacji, ale i nasz zasób ekonomiczny, to także warunek naszego postępu. Trzeba kontynuować to, co przez dziesięć lat robił świętej pamięci Anatolij Pohribnyj, kiedy prowadził audycję „Gdybyśmy uczyli się tak, jak trzeba”. Jego wystąpienia są tak aktualne dzisiaj! Wybrałem z trzech książek to, co najaktualniejsze, i wydałem 500 egzemplarzy pod tytułem „Szewczenkowe imperatywy i my” na własny koszt. Zbliża się 200-lecie Kobziarza. Szewczenko to największy nacjonalista w pozytywnym znaczeniu, on bronił naszej przyszłości. Musimy wykorzystać tę datę, przeciwko Szewczence nikt nie odważy się wystąpić. Serhij SAWCZENKO, przewodniczący Krymskiego zjednoczenia „Proświty”: — Dlaczego na Krymie w żadnym mieście nie można kupić ogólnokrajowej gazety „Uriadowyj kurjer” w języku ukraińskim? To pytanie do deputowanych ludowych. Niedawno na żywo występował przedstawiciel Tatarów krymskich, stary nomenklaturowiec, który prawie nie zna języka ojczystego, ale widać, że przejmuje się tym problemem. Zrozumiałem: on ma nadzieję, że ta ustawa go obroni. Powiedział nawet: „Pojawią się miejsca pracy dla tysięcy tłumaczy z języka krymskotatarskiego”. Na to liczą przedstawiciele mniejszości narodowych. Trzeba im wyjaśnić, że ustawę uchwala się nie dla nich.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
to, za język ukraiński i państwo, mamy ogromną liczbę krewnych, którzy leżą w ziemi, oddawszy tej idei swoje życie. Mamy ogromną liczbę ludzi, którzy leżą na cmentarzach nawet bez krzyży, to nasi bracia w duchu. Władza także ma swoje cmentarze, ma to, co ją łączy, czym najbardziej się szczyci — to jej majątek. I ona także położyła za to wielu swoich bliskich ludzi — morze bratków leży na cmentarzach za tę “wielką ideę”. Oni chcą wypowiedzieć wojnę przeciwko temu, co dla nas najświętsze, wypowiedzmy im wojnę przeciwko temu, co dla nich najdroższe. “Proświta”, ukraińska społeczność muszą rozpocząć akcje obywatelskiego nieposłuszeństwa i ogłosić: organizujemy ruch na rzecz odsunięcia tych ludzi od władzy i nacjonalizacji ich majątku. Oni z tego majątku korzystają nie na korzyść ukraińskiego społeczeństwa. Trzeba wygnać ich z władzy, stworzyć taką władzę, która im to zabierze i w Ukrainie, i poza granicami Ukrainy. Musimy przyjąć apel do kierowników mediów, do właścicieli czterech karteli telewizyjnych. Panowie! Zmieńcie swoją politykę, bo w przeciwnym razie przyjdziemy do władzy i pozbawimy was licencji za utratę zaufania społecznego. Materiały przygotowali Lubow Hołota, Ulana Wołikowska, Nadija Kyrian, Mykoła Cymbaluk, zdjęcia Ołeksandra Łytwynenki chowają w zagraniczne banki, wywożą do stref offshore, wydają na swoje niepomierne luksusy. W Ukrainie panuje rozpasanie korupcji od najwyższych szczebli władzy do najniższych — “dzierż i daj, i prosto w raj, choćbyś rodzinę całą zabrał”, jak pisał T. Szewczenko. Eksploatacja i bezprawie Ukraińców w swoim państwie coraz bardziej rośnie. I nie tylko Ukraińców. A żeby zapobiec oporowi, nas rozdzielają według językowych, religijnych, partyjnych, terytorialnych cech. Na to skierowany jest i projekt ustawy Kiwałowa—Kołesniczenki “O zasadach państwowej polityki językowej”. I póki co, to im się udaje. Bo my, Ukraińcy, na których spoczywa główna odpowiedzialność za sprawy w państwie ukraińskim, jeszcze nie uświadomiliśmy sobie bycia jednolitym pełnoprawnym narodem w Ukrainie, gospodarzem na swojej, przez Boga danej ziemi. Nie zapominajmy o Pomarańczowej rewolucji, kiedy przebudził się ukraiński duch narodowy i górę wzięło poczucie jedności narodowej oraz dążenie do ustanowienia sprawiedliwości narodowej i społecznej w naszym państwie. Nie nasza z wami wina, że nasze nadzieje się nie spełniły. Ale opuszczać rąk z tego powodu nie śmiemy. Tylko w jednolitych działaniach nasza siła. Musimy oczyścić władzę z obcych, łapowników i złodziei dla dobra przyszłości naszych dzieci i wnuków na ojczystej ziemi. Sława ukraińskiej Ukrainie! 15 czerwca 2012 roku, m. Kijów — zapoczątkować akcje ukraińskiego obywatelskiego nieposłuszeństwa, stworzyć Komitet ukraińskiego obywatelskiego nieposłuszeństwa oraz Społeczną komisję śledczą dla zbadania okoliczności przyjęcia projektu Ustawy “O zasadach państwowej polityki językowej” wbrew Konstytucji Ukrainy; — zorganizować protesty przeciwko przyjętemu w pierwszym czytaniu antypaństwowemu, antyukraińskiemu, antykonstytucyjnemu projektowi ustawy w celu niszczenia ukraińskiej państwowości; — brać udział w akcjach obywatelskiego nieposłuszeństwa, które będą prowadzić siły narodowo-patriotyczne; — prowadzić pracę wyjaśniającą wśród ludzi o fałszowaniu Europejskiej karty języków mniejszości oraz Konstytucji Ukrainy przez pro-rządową większość w Radzie Najwyższej Ukrainy; — skoncentrować pracę oświatowo-kulturalną w każdej rodzinie w celu wyjaśnienia niszczycielskich skutków dla losu narodu ukraińskiego i państwa wypierania języka ukraińskiego ze wszystkich sfer życia społecznego; — wspólnie pracować z mniejszościami narodowymi w sprawie ochrony ich języków narodowych oraz ukraińskiego jako państwowego; — kształtować negatywny stosunek do tych polityków, którzy swoim głosowaniem przepchnęli antyukraiński, antypaństwowy projekt ustawy “O zasadach państwowej polityki językowej”; — organizować masowy i zdecydowany bojkot tym urzędnikom, którzy w swojej działalności służbowej ignorują język państwowy; — zwrócić się do Narodowej rady ds. telewizji i radia o przestrzeganie w mediach wymogów licencyjnych dotyczących artykułu 10 Konstytucji Ukrainy; — zwracać się do Rady Europy i społeczności światowej w sprawie ograniczania praw konstytucyjnych Ukraińców, poniżania ich na swojej ojczystej ziemi. Mamy nadzieję, że wspólnymi siłami odeprzemy kolejny atak na język ukraiński, zachowamy integralność państwa ukraińskiego i obronimy nasze prawa narodowe. 15 czerwca 2012 r. m. Kijów
Машинний переклад
Закінчення статті «Kurs partii władzy», с. 3
Aby sprowadzić 40 osób na mityng, potrzeba znacznych środków. Aby wysłać list-protest, trzeba 3 hrywny. Gdyby do Administracji Prezydenta i do RBNiO wpłynęło po 100 tysięcy takich listów, jestem przekonany, że byłby znaczny efekt. Mam na Krymie pewne doświadczenie. Zmusiłem Ministerstwo Oświaty do mówienia po ukraińsku, dworzec – właśnie za pomocą takich listów. W rejonie bakczysarajskim, gdzie również zamykano klasy ukraińskie, zrobiliśmy to samo, co Maria Olijnyk na Donbasie. Mamy deputowanego Rady Najwyższej Krymu, członka zarządu «Proświty» Leonida Pilunskiego. Razem z nim i z przewodniczącym lokalnej «Proświty» pojechaliśmy do przewodniczącego administracji rejonowej z petycjami. Obiecano nam, że równoległych klas ukraińskich nie będą zamykać. Zatem z władzą można nawet na Krymie dojść do porozumienia, jeśli będzie się bronić swojego stanowiska.
Wasyl KOSTYCKI, przewodniczący Narodowej Komisji Ekspertów Ukrainy ds. ochrony moralności społecznej: – Rada Najwyższa wykroczyła poza swoje uprawnienia, uchwalając tę ustawę – zawęziła istniejące prawa obywateli, zatem istnieją podstawy do pozwu konstytucyjnego. Popieram propozycję Mychajła Ratusznego dotyczącą komitetu koordynacyjnego. Można ją rozszerzyć: «Proświta» ogłosi, że zaczynamy wielką akcję obywatelską
Oświadczenie perejasławsko-chmielnickich organizacji zjednoczonej opozycji
Ukraina ma swoją Ustawę Zasadniczą już od dwudziestu lat, jednak popełnienie kolejnego zamachu na integralność i nienaruszalność 10 artykułu Konstytucji nie przeszkodziło nieukom w Radzie Najwyższej od większości. Nasze społeczeństwo ogólnie nie akceptuje tego, aby język rosyjski miał status drugiego języka państwowego. Byłby to początek niszczenia nie tylko języka ukraińskiego, ale także kursu na niepodległość i państwowość. Historia rozwoju i uzyskania przez Ukrainę państwa zna tysiące przykładów niszczenia własnej pamięci historycznej, kultury, duchowości. Działo się tak w kolonialnej przeszłości. Dziś zbieramy owoce skrajnie szkodliwej polityki dla Ukrainy ze strony naszego północnego sąsiada. Status metropolii dla Moskwy nie jest nowy. Wraz z przyjściem do władzy nowych-starych polityków w rodzaju Włodzimierza Putina mamy ogromne dążenia do stworzenia tak zwanego Eurazjatyckiego
...ną niezgodę obywatelską w całej Ukrainie i tworzymy Komitet ukraińskiej obywatelskiej niezgody. Mamy zasoby, by poprzez proceduralne momenty zrywać przechodzenie tej ustawy. Trzeba bowiem, by została rozpatrzona i przekazana na sesję przez odpowiedni Komitet. Jeśli rozpatrzenie tego projektu ustawy zostanie przeciągnięte do wyborów, to po wyborach ta kwestia zostanie zdjęta. Co do Komitetu obywatelskiej niezgody. Proponuję: Komitet zwraca się do rad obwodowych, rady obwodowe mogą pomóc z transportem, aby ludzie przyjechali na wiec. Proponuję w Komitecie zorganizować spotkanie z przedstawicielami mniejszości narodowych. Rozmawiałem z wieloma, myślę, że możemy się dogadać. Ci ludzie rozpoczęli projekt, który nazwali „Jesteśmy ukraińscy”, zorganizowali festiwale. Jestem gotów wystąpić w tych negocjacjach. Trzeba też dalej pracować z deputowanymi. Wydaje mi się, że deputowani uświadamiają sobie powagę chwili. Jeśli większość będzie stawiać tę ustawę do drugiego czytania i nie uda się jej zerwać, to trzeba wykorzystać wszystkie możliwości: akcje, apele, odwołania do społeczności międzynarodowej itp. W ostateczności pozostaje ostatni wariant — opozycja składa mandaty, w Radzie Najwyższej zostaje mniej niż 300 osób i wówczas jest ona nielegitymna. „Proświta” może utworzyć społeczną komisję śledczą. I ogłosić, że bada tę sprawę: jak ustawa została zarejestrowana, przechodziła w Radzie Najwyższej — o naruszenia przy tym ustawodawstwa. Można ogłaszać społeczny sąd.
Wołodymyr KMETYK, dyrektor generalny kanału ukraińskojęzycznego „Małiatko”: — Stoimy na tym, że władza przekroczyła miarę, przekroczyła Rubikon. Ogłosiła nam wojnę na zniszczenie, a teraz zaczyna nas niszczyć. Uświadamiając sobie, że stoimy za swoim, za świę...
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Związku Radzieckiego. Oznacza to powrót do przeszłości. Nic nowego rosyjski prezydent nie proponuje, a język naszego państwa — ukraiński — stał się obiektem ataku wysłanników Moskwy, panów Kolesniczenki i Kiwałowa, których inaczej niż zdrajcami narodu ukraińskiego nazwać nie można. Na szczęście znajdujemy się na terytorium państwa, które ominęła tragedia zbrojnego starcia. I te kwestie należy rozwiązywać drogą nie podsycania konfrontacji, a konsensusu. Co więcej, projekt ustawy w pierwszym czytaniu został uchwalony z naruszeniami: „za” rzekomo zagłosowało 234 deputowanych, a obecnych na sali podczas głosowania było zaledwie nieco ponad 150 przedstawicieli narodu. Głosowali za nieobecnych deputowanych ich kartami koledzy z frakcji. A to naruszenie Konstytucji. Kierując się demokratycznymi zasadami, wzywamy wszystkich deputowanych ludowych do odrzucenia tego projektu ustawy i niepowracania w przyszłości do tej kwestii w ogóle. Zwracamy się do członków Partii Regionów, Ukraińców i nie tylko, z prośbą o wywieranie nacisku na ich partyjnych przywódców, którzy wstąpili na antypaństwową drogę i prowokują zniszczenie Ukrainy, narzucając ustawę o państwowości języka rosyjskiego. Przed nami przepaść, w którą wciąga państwo wierzchołek regionalnych ukrainofobów, trzeba zatrzymać ich i nie dopuścić do katastrofy. Widzimy was wśród swojego narodu, a nie jego wrogów. Miejskie organizacje Ludowego Ruchu Ukrainy, Ogólnoukraińskiego Towarzystwa im. T. Szewczenki „Proświta”, Partii Politycznej „Front Zmian”, miejska i rejonowa organizacje partii Ukraińska Platforma „Sobór”. 15 czerwca 2012 roku. Oświadczenie Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Na Ukrainie dokonywany jest stopniowy antyukraiński przewrót państwowy w interesie byłych kolonizatorów. Siły rewizjonistyczne, stworzywszy drogą łapówek i szantażu antykonstytucyjną większość w Radzie Najwyższej Ukrainy, rażąco naruszając Konstytucję Ukrainy i lekceważąc prawa narodu ukraińskiego, próbują przywrócić na Ukrainie jej poprzedni stan kolonialny, kiedy niszczono ukraińską kulturę, język, zniekształcano ukraińską historię, wykorzeniano ukraińską świadomość narodową, organizowano głodomory, a gospodarka, zaspokajając potrzeby metropolii, pracowała na korzyść komunistyczno-partyjnych klanów, które teraz, po złodziejsku przywłaszczywszy bogactwa narodowe narodu ukraińskiego, próbują umocnić swoje ekonomiczno-kolonialne panowanie na Ukrainie. Ci, którzy podstępnie przywłaszczyli władzę na Ukrainie jako przedstawiciele byłych struktur kolonialnych, zmuszają Ukraińców do żebractwa poza granicami, a skradzione wielomiliardowe środki zamiast tego, by wkładać w rozwój ukraińskiej gospodarki i tym samym tworzyć miejsca pracy na Ukrainie oraz podnosić dobrobyt narodu ukraińskiego, przele... Uchwała sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Uchwalony przez Radę Najwyższą w pierwszym czytaniu projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” jest realnym zagrożeniem dla stabilności nie tylko na Ukrainie, ale i w Europie. Rada Główna OT „Proświta” informuje naród ukraiński o tym, że Rada Najwyższa Ukrainy, uchwaliwszy w pierwszym czytaniu projekt ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej”, wyszła poza ramy swoich uprawnień, określonych przez Konstytucję Ukrainy. Przy rejestracji i rozpatrywaniu tego projektu ustawy dopuszczono się szeregu naruszeń Konstytucji Ukrainy oraz Regulaminu Rady Najwyższej Ukrainy. Pomimo tego, że zmagania wyborcze i upodobania różnią się u przedstawicieli różnych regionów Ukrainy, w naszym państwie panuje pokój międzyetniczny i zgoda społeczna. Uchwalenie tego projektu ustawy faktycznie zapoczątkowuje tworzenie strefy niestabilności w jednym z największych europejskich krajów. Uchwalenie w pierwszym czytaniu projektu ustawy „O zasadach państwowej polityki językowej” to kontynuacja niszczenia państwa ukraińskiego i jego ustroju konstytucyjnego przez obecną władzę, która występuje jako narzędzie służb specjalnych Rosji. Uchwalenie tej ustawy przywróci praktykę przeszłości — asymilację i denacjonalizację Ukraińców, wzmocni denacjonalizację mniejszości narodowych, co ostatecznie doprowadzi do duchowego i fizycznego ludobójstwa narodu ukraińskiego. Wspólnymi siłami pokonamy rosyjski szowinizm imperialny na Ukrainie, nie pozwolimy szpecić tradycji narodowych, kultury narodu ukraińskiego, jego wiary i przede wszystkim naszego języka ojczystego. W celu niedopuszczenia do zniszczenia państwa ukraińskiego i jego ustroju konstytucyjnego Rada Główna OT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wzywa: — obwodowe zjednoczenia, związki twórcze, organizacje społeczne, wszystkie siły narodowo-patriotyczne Ukrainy do samoorganizowania się w obronie swoich praw konstytucyjnych;
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
politolog Wiktor Sukaczow nawet komentował dniepropetrowskie zamachy: rzekomo jest wielu ludzi, których zwolniono z armii czy milicji — w ten sposób wyrazili swoje niezadowolenie. Sukaczow to w mieście postać znana. Kiedyś był nawet pełnomocnikiem jednej z partii w wyborach do Rady Najwyższej. * * * Prokurator obwodu dniepropetrowskiego Natalia Marczuk nieco uchyliła rąbka tajemnicy śledztwa w sprawie aktów terrorystycznych w Dnieprze. Chociaż kierownicy resortów siłowych Ukrainy zaprezentowali dziennikarzom kadry z monitoringu podejrzanych oraz teksty prowadzonej przez nich korespondencji operacyjnej w internecie, zbyt wiele w tej głośnej sprawie pozostaje niezrozumiałych dla społeczeństwa i budzi wśród mieszkańców miasta nieufność wobec wersji organów ścigania. Główna wątpliwość: czy człowiek z wyższym wykształceniem, stopniem naukowym, pedagog, mógł popełnić tak okrutną zbrodnię? Jak zaznaczyła niedawno Natalia Marczuk, istnieje niemało dowodów udziału tej czwórki w zamachach nie tylko w kwietniu bieżącego roku, ale także w październiku ubiegłego roku w Charkowie i Zaporożu, a w listopadzie — obok dniepropetrowskiego domu towarowego (CUM). Wtedy od wybuchu betonowego kosza zginął przypadkowy przechodzień. Prokuratura wszczęła sprawę karną w fakcie terroryzmu, ale odpowiedzialności za wybuch nikt na siebie nie wziął i śledztwo utknęło w martwym punkcie. Teraz będzie kontynuowane w ramach nowej sprawy o terroryzm. — Ci młodzi ludzie są wykształceni, oczytani, mają bardzo wysoką samoocenę — podkreśliła Natalia Wasyliwna. — Uważali, że stoją ponad wszystkimi, ale nie mogą zrealizować się w naszym społeczeństwie, dlatego chcieli za wszelką cenę wywyższyć się ponad nie. Pieniądze są oczywiście głównym motywem zbrodni, ale uczestnicy tej grupy chcieli zasiać w mieście strach, podkreślić, że milicja nie jest w stanie ich znaleźć. Uważali, że opracowali i zrealizowali idealny schemat zbrodni, w którym wszystko jest przemyślane w najdrobniejszych szczegółach i wykrycie go jest niemożliwe. Ekspertyza psychiatryczna dokładnie określi cechy tych ludzi i motywację ich czynu. Ale już teraz nie ma żadnych wątpliwości co do udziału tej grupy w wybuchach. Funkcjonariusze przejrzeli setki nagrań z kamer wideo, przy czym każde zabezpieczano za sankcją sądu, a ostatnie nagranie pochodziło z prywatnej kamery, którą udostępniła nam właścicielka sąsiedniej posesji — tam widać, jak wychodzą z czarnymi pakunkami ze swojego domu. Pierwsze w ręce funkcjonariuszy wpadło nagranie z panoramicznej kamery wideo, zainstalowanej na budynku tuż naprzeciwko przystanku, gdzie rozległ się pierwszy wybuch. Na wideo dobrze widać, jak niedługo przed wybuchem mężczyzna niesie na przystanek czarny pakunek i wkłada go do kosza. Po tym poszukiwania nagrań wideo prowadzono w kierunkach radialnych. Jak by to dziwnie nie brzmiało, nikt nie wie, gdzie w mieście zainstalowane są prywatne urządzenia monitorujące, bo rejestrować ich nie trzeba. Kamer okazało się tak wiele, że ponad 2 tysiące operatywnych pracowników przeglądało nagrania bez przerwy, całodobowo, zmieniając się nawzajem. I przestępcy wpadli w pole widzenia. Swoją drogą, już po aresztowaniu twierdzili, że swoje żądania w zaklejonej kopercie wrzucili do jednego z koszy niedaleko przystanku tramwajowego, i nawet wskazali, do którego. Ale śledczy to obalili, bo zaraz po wybuchu z koszy w centralnej części miasta usunięto ich zawartość i przechowywano jako dowód rzeczowy. Listów tam nie było. — Ta zbrodnia została wykryta dzięki szeregowym pracownikom organów ścigania — podkreśliła Natalia Marczuk. — Śledztwo ma wiele niepodważalnych dowodów winy tych ludzi, chociaż niektórzy jeszcze próbują poddawać je w wątpliwość. Niedawno na telefon zaufania SBU przyszła wiadomość SMS: „Zrobiliście błąd, nie tych wzięliście. My jesteśmy prawdziwi, przygotujcie się na wielkoskalowy chaos, mamy pół tony materiałów wybuchowych”. Nie minął nawet dzień, jak tego anonima zatrzymano. To 33-letni, wcześniej karany mieszkaniec Dniepru, przeciwko niemu już wszczęto sprawę karną. Ustalono również, że z wybuchami nie ma on nic wspólnego. Rektor Dniepropetrowskiego Uniwersytetu Narodowego Mykoła Polakow jest pewien, że jego były podwładny Wiktor Sukaczow (który wykładał na katedrze politologii przedmiot „Zarządzanie państwowe i samorząd lokalny”) mógł popełnić taką zbrodnię. Niedawno, zbierając dziennikarzy, nazwał kolegę cynicznym i łasym na pieniądze zwierzęciem, które do tego bezczelnie rozprawiało o przyczynach wybuchów w telewizji. — Jest arogancki, ciężko znosi krytykę — podkreślił rektor. — Przez kilka miesięcy pracy na katedrze nie zdołał nawiązać przyjaznych relacji z kolegami. Szkoda, że nie przejrzeliśmy wilka w owczej skórze. Gubernator Dniepropetrowszczyzny Ołeksandr Wiłkuł pogratulował Raisie Hrozie, która na szpitalnym łóżku świętowała swoje 77. urodziny.
Машинний переклад
Kiedy terroryści nie zdołali wypłacić z kart 4,5 miliona dolarów, grozili, że kolejnymi ofiarami wybuchów staną się dzieci i osoby starsze. SBU wspólnie z milicją i prokuraturą przeprowadziły w Dnieprze udaną operację specjalną, mającą na celu zatrzymanie czterech miejscowych mieszkańców, którzy zorganizowali 27 kwietnia serię wybuchów. Natalia HARMASZ, m. Dniepr. W przededniu świąt majowych nie tylko Dniepr, ale i całą Ukrainę wstrząsnęły potężne wybuchy, które rozległy się na przystankach tramwajowych, przy koledżu oraz parku dziecięcym. Obrażenia odniosło ponad trzydzieści osób, z których 10 to nastolatkowie. Takiej akcji nie można nazwać zapobiegawczą — przypominała ona wypowiedzenie wojny. Przez miesiąc pracownicy SBU i milicji starali się nie tylko zapobiec nowym zamachom, ale także odnaleźć przestępców. Jeszcze poszkodowani nie doszli do siebie, a z przystanków nie uprzątnięto zniszczonych pawilonów, odłamków szkła i kałuż krwi, gdy na adres elektroniczny Służby Bezpieczeństwa Ukrainy nadszedł list od organizatorów tego horroru z żądaniem wypłacenia 2 milionów dolarów za to, aby nie rozpoczęły się nowe wybuchy, i… obrazek dwóch podobnych do bliźniaków portretów pamięciowych. Jeśli siłowicy zgodzą się na negocjacje z terrorystami, to portrety pamięciowe mają zostać pokazane w centralnym kanale telewizyjnym. Prawie wszystkie media rozpowszechniły te rzekome portrety przestępców! Po kilku dniach, zadowoleni z efektu, nieznani sprawcy wysłali nowe żądania: już 4,5 miliona dolarów oraz opublikowanie jeszcze jednego portretu pamięciowego bliźniaka, co oznaczałoby zgodę służb specjalnych na zwiększenie sumy: „Pieniądze, których żądamy, to 10 centów USA za każdego mieszkańca Ukrainy, czyli 4,5 miliona dolarów. Na materiały wybuchowe 27 kwietnia wydaliśmy 1200 hrywien, a państwo wypłaciło 1,5 miliona odszkodowań. Możemy działać w nieskończoność. Zapłaćcie, a opuścimy kraj — będzie to znacznie taniej”. — Po pokazaniu portretów pamięciowych wiadomości zaczęły napływać nie tylko na adres elektroniczny, ale także za pomocą SMS-ów — opowiada szef SBU Ihor Kalinin. — Opracowaliśmy plan operacyjny wykrycia terrorystów, w którym działania pracowników zostały rozpisane co do minuty. Funkcjonariusze od razu wysunęli wersję o motywie korzyści majątkowej przestępstwa i potwierdziła się ona. Ci ludzie chcieli tylko pieniędzy, ale aby je otrzymać, opracowali dość skomplikowany schemat. Wszakże nawet nie zrozumieli, że działają już według naszego scenariusza. Wkrótce na adres SBU w obwodzie dniepropetrowskim nadeszła ciężka koperta, w której było 18 międzynarodowych kart „Prywatbanku” z instrukcją: przelać na te rachunki wymaganą sumę, aby można ją było wypłacić w równych częściach po 20 tysięcy dolarów. Terroryści starali się uniknąć jakiegokolwiek podstępu, dlatego sami otworzyli rachunki bankowe, otrzymali karty i wysłali je pocztą. A potem zaproponowali zwrot w dość oryginalny sposób: „Wyrzućcie karty z drugiego wagonu od końca pociągu na lewo w kierunku jazdy”… Dnieprowscy „bombiarze” znów wykazali się niestandardowym podejściem. 24 maja wysłali na telefon komórkowy jednego z pracowników SBU SMS-a: „Pociąg Dniepr-Donieck 14.36 drugi wagon od końca wyrzucić na lewo zgodnie z kierunkiem jazdy na telefon z tego numeru, kiedy odbierzemy. Bądźcie gotowi z dworca”. Jak udało się operacyjnym „usiąść na ogonie” pomysłowym przestępcom, szefowie resortów siłowych nie opowiadają. Do tego czasu wszystkie działania dwóch szantażystów rejestrowała już kamera wideo. Na kadrach, które pokazano dziennikarzom, dobrze widać, jak dwóch mężczyzn w koszulkach (jeden wysoki i barczysty, drugi mu do ramienia) idzie wzdłuż torowiska kolejowego. Podniósłszy
Wiktor Sukaczow nawet komentował na jednym z kanałów telewizyjnych przyczyny dnieprzańskich zamachów mały pakiet po tym, jak przejechał pociąg, oni przebierają się w pasie zieleni i wychodzą już w czapeczkach z daszkiem, nasuniętych na oczy. — Właśnie tak udało się zidentyfikować tych ludzi — opowiada szef SBU Ihor Kalinin. — Działania operacyjne trwały, my nawet pozwoliliśmy przestępcom otrzymać w gotówce około 24 tysięcy dolarów. Kamery wideo zarejestrowały, jak obchodzą różne bankomaty, wypłacając pieniądze. Ale potem transakcje zablokowano i przestępcy zaniepokoili się. 29 maja wysłali taką wiadomość: “My dobraliśmy 18 kart “Prywatbanku” wzdłuż torowiska daleko od właściwego miejsca zrzutu, sprawdziliśmy 1 kartę w sobotę. Bankomat z przyczyn technicznych pieniędzy nie wydał. 30 maja do godziny 13 musicie zrobić następujące rzeczy. Zlikwidować wszystkie karty, oprócz (wyliczano osiem numerów), przelać na te karty wszystkie pieniądze w równych częściach, odblokować karty, usunąć ograniczenia na wypłatę pieniędzy (nie mniej niż 20 000 dziennie). Jeśli dziś wieczorem bankomaty nie będą wydawać pieniędzy albo spróbujecie przechwycić kuriera, przerywamy wszelkie negocjacje”. To przesłanie kończyło się poważną groźbą: “W przeciwnym razie dokonamy nowych wybuchów, teraz będziemy pracować na liczbę ofiar wśród dzieci i starców. Po czym będziemy rozmawiać z innymi ludźmi, bardziej ustępliwymi. Czasu macie do 10:00 30 maja”. Przeczytawszy o “wybuchach na placach zabaw”, członkowie grupy operacyjnej, w skład której wchodzili najlepsi śledczy Ukrainy, zrozumieli, że czasu na dalszą grę już nie mają. O dwóch przestępcach wiedzieli prawie wszystko: gdzie mieszkają, pracują, kim są ich przyjaciele i krewni. Kierował operacją zatrzymania dnieprzańskich terrorystów minister MSW Ukrainy Witalij Zacharczenko. Przeprowadzono bezprecedensowy zakres opracowań operacyjnych i działań śledczych, w których brało udział ponad pięciuset pracowników: 106 oględzin miejsc zdarzenia, 38 przeszukań, ponad 100 ekspertyz, przesłuchano ponad 600 świadków. Wszystkie działania operacyjne podczas prowadzenia operacji antyterrorystycznej były rozpisane co do minuty. W przeszukaniach mieszkań, dacz, garaży podejrzanych, ich krewnych i znajomych zaangażowano 60 grup operacyjnych. Tak napięta i skrupulatna praca tłumaczyła się tym, że istniało realne zagrożenie nowych wybuchów nie tylko w Dnieprze, ale i w innych miastach. Jak zaznaczył Wiktor Zacharczenko, służby specjalne otrzymały od terrorystów około 15 wiadomości na adres elektroniczny oraz SMS-ów. One też pozwoliły trafić na ślad terrorystów. Śledztwo posiada wystarczająco dowodów udziału tych ludzi w organizacji zamachów, w szczególności zabezpieczone elektroniczne nośniki informacji. W nich — nie tylko korespondencja, ale i porady z internetu dotyczące wytwarzania urządzeń wybuchowych. Samych bomb lub ich komponentów nie wykryto. Ale, jak wyjaśnił Witalij Zacharczenko, wytworzyć urządzenie wybuchowe nie jest trudno, — terroryści zazwyczaj robią to przed zbrodnią, od razu ustawiając timer na określony czas. I starają się jak najszybciej pozbyć bomby. Kiedy ci ludzie zostali już zatrzymani i opowiedzieli o przygotowaniach do zamachów, operacyjni zabezpieczyli nagrania z tych kamer monitoringu, które mogły ich widzieć. W ten sposób zeznania zostały poparte wizualnie. Deputowany ludowy Ukrainy, zastępca przewodniczącego komisji Rady Najwyższej ds. walki z przestępczością zorganizowaną i korupcją Hennadij Moskal w wywiadzie dla kilku mediów już ujawnił nazwiska podejrzanych: 34-letni Wiktor Sukaczow, 35-letni Witalij Fedoriak i 33-letni Lew Proswirnin. Pierwszy wykłada politologię na szanowanej dnieprzańskiej uczelni, drugi też pracuje w jednej ze szkół wyższych. O trzecim wiadomo jeszcze mniej: kieruje na Ukrainie przedstawicielstwem rosyjskiej firmy, która handluje szlabanami, drzwiami pancernymi i innymi środkami ochrony, na swojej stronie w “Odnoklassnikach” ma wielu przyjaciół, przeważnie płci żeńskiej, jeździ na motocyklu, kąpie się zimą w przeręblu i bardzo lubi podróżować. O czwartym w ogóle na razie nic nie wiadomo. Rzekomo nawet funkcjonariusze organów ścigania nie wiedzieli o jego udziale w zamachach, a usłyszeli o tym po raz pierwszy od wspólników. Swoją drogą, niedługo po wybuchach, 29 kwietnia, na kanale telewizyjnym “Mir” 27 kwietnia 2012 r. Wybuch rozległ się..
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
negatywu z 1941 roku korespondenta Myhajła Melnyka. Idą drogami wojny i nie wiedzą, co ich czeka… Otóż o świcie 22 czerwca samoloty Luftwaffe bombardowały poszczególne terytoria Związku Radzieckiego. W orędziu do narodu radzieckiego, które zabrzmiało w południe 22 czerwca, wymieniano Żytomierz, Sewastopol, Kijów, Kowno, lecz w rzeczywistości tych miast było znacznie więcej. Ponadto wróg bombardował nie tylko miasta, ale także odcinki przygraniczne i obiekty wojskowe. Pierwsze bomby w Kijowie spadły na fabrykę „Bolszewik”, na teren, na którym dziś znajduje się zakład im. Antonowa, port lotniczy „Żuliany”. Opowiadamy również o pogranicznikach, którzy bronili naszych zachodnich granic, o oddziałach osłony granicy państwowej, które także brały udział w tych walkach. Wielu na placówkach tak i nie dowiedziało się, czy to była wojna, czy po prostu jakiś lokalny konflikt. Mamy na ekspozycji bardzo ciekawy dokument — dyplom Bohatera Związku Radzieckiego Kuzmy Oleksandrowycza Semenczenki, dowódcy 19. dywizji pancernej, datowany na 1941 rok. Był on jednym z pierwszych Ukraińców, którzy podczas wojny otrzymali ten tytuł za to, że będąc ranny, kierował walką, a następnie wyprowadził ze okrążenia swoją dywizję. 22 czerwca rozpoczęła się także powszechna mobilizacja: sporządzano listy, wypisywano wezwania, ochotnicy ustawiali się w kolejkach przy komisariatach wojskowych. U nas przechowywane są listy poborowych, datowane 23 czerwca 1941 roku. Tego dnia ludzie już wyruszali do jednostek wojskowych. Do września 1941 roku, kiedy Kijów został okupowany, na front poszło 200 tysięcy kijowian. — Czy szybko posuwały się oddziały Wehrmachtu na Wschód? Czy łatwo było im zdobyć Kijów? — Właśnie pod Kijowem wojska niemieckie zatrzymały się na 2,5 miesiąca, tutaj ich plan blitzkriegu dał pęknięcie. 11 lipca wojska przeciwnika stały już nad rzeką Irpień. A potem rozpoczęła się obrona Kijowa i dopiero 19 września okupanci zdołali wejść do miasta. Obecnie narzeka się, że podczas obrony Kijowa poniesiono bardzo duże straty, że dowództwo popełniło błędy, przez które wojska dostały się w okrążenie. Lecz właśnie obrona Kijowa, opóźniając na długi czas posuwanie się wroga, pozwoliła ewakuować na wschód przedsiębiorstwa przemysłowe i wykwalifikowanych robotników, którzy stworzyli tam bazę, gdzie uruchomiono produkcję broni, sprzętu wojskowego i amunicji. A już w 1943 roku zobaczyliśmy pełną dominację naszego lotnictwa. Poza tym, do szturmu na Kijów zdjęto wojska z centralnego, moskiewskiego kierunku Wehrmachtu, co bezsprzecznie miało wpływ także na przyszłe działania wojskowe pod Moskwą. — Czy są obecnie jakieś nowe fakty o pierwszych miesiącach wojny, które wcześniej nie były znane lub były przemilczane? — Chociaż mówi się, że wojna wciąż jest bardzo mało zbadana, raczej trudno znaleźć teraz jakieś wcześniej nieznane wydarzenie. Dziś razem z poszukiwaczami badamy „czynnik ludzki”: poszczególne losy, nazwiska poległych, wciąż nieznane. W tym sensie wciąż jesteśmy na tej wojnie, bo nie pochowaliśmy swojego ostatniego żołnierza. Zwracają się do nas poszukiwacze, którzy znajdują ludzkie szczątki na miejscach walk. Do 1942 roku żołnierzom wciąż wydawano specjalne medaliony, w których przechowywano informacje o nich. Były one niedoskonałe, nie zamykały się hermetycznie, w przeciwieństwie do tych żetonów, które mieli Niemcy. Mimo to nasi konserwatorzy zdołali odczytać informacje zachowane w ten sposób. Wśród nich są także niewypełnione. Pisarz nie zawsze zdążał to zrobić, a wpisanie „śmiertelnik” samemu sobie uważano za zły omen. W 1942 roku medaliony zniesiono. Lecz co roku udaje nam się ustalić kilkadziesiąt nazwisk poległych, chociaż poszukiwacze znajdują i chowają ponownie znacznie więcej ludzi. Tak, w Koncza-Zaspie utworzono „pomnik narodowy”, gdzie pochowano już ponad 600 osób, odnalezionych w ten sposób. Obecnie prowadzimy pracę, aby ten cmentarz wzięło pod opiekę państwo. Problematycznej kwestii wojny była poświęcona niedawna wystawa. Dotyczy ona m.in. problemu „zaginionych bez wieści”, który jest bezpośrednio związany z zniesieniem medalionów. Dotyczy również działalności polowych komisariatów wojskowych, które werbowały ludzi, ginących w sąsiedniej wsi. Kolejną kwestią jest deportacja narodów, zwłaszcza Tatarów krymskich. — Proszę szczegółowo opowiedzieć, jak muzeum zbiera informacje o losach uczestników wojny. — W marcu tego roku muzeum ogłosiło rozpoczęcie humanitarnego projektu „Rodzinna pamięć o wojnie”. Zwróciliśmy się do ludzi z prośbą, by przypomnieli rodzinne historie o tym, jak wojna wpłynęła na ich życie: kto walczył, kto był na tyłach, kto na terenach okupowanych, co przeżył. I ludzie przysyłają, przynoszą nie tylko swoje niezwykle poruszające wspomnienia, ale także rodzinne relikwie, które przechowywali przez wiele lat. W ramach projektu mamy przewidziany szereg działań. Obecnie, na przykład, trwa wystawa „Rodzinna pamięć o wojnie: Makarowie”, która przedstawia kolekcję jednej z najbardziej znanych kijowskich rodzin. Wielu ludzi nasz projekt skłania do poszukiwań. Idą do krewnych, którzy wciąż pamiętają tamte czasy, wypytują o przeżyte, dokładnie wszystko zapisują. Tak zachowuje się rodzinną historię. Wybrane listy zostały już zaprezentowane w formie niewielkiej wystawy, którą rozszerzymy.
Rozmawiał Jewhen BUKET
Машинний переклад
22 czerwca 1941 roku o godzinie 3 i 15 minut rozpoczęła się inwazja wojsk hitlerowskich Niemiec na Związek Radziecki. Wraz z tą inwazją, której towarzyszyły naloty lotnicze, rozpoczęła się wojna niemiecko-radziecka, która w historiografii radzieckiej otrzymała nazwę Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Linia frontu przetoczyła się przez całe terytorium dzisiejszej Ukrainy dwukrotnie — w latach 1941 oraz 1943–1944. Wojna odcisnęła swoje piętno na każdej ukraińskiej rodzinie. Bezpośrednie straty ludzkie Ukrainy, według szacunków Instytutu Historii Ukrainy NANU, wynoszą od 8 do 10 milionów osób. W przededniu tragicznej daty rozpoczęcia wojny odwiedziliśmy Kompleks Memorialny „Narodowe Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941–1945”.
O muzeum poprosiliśmy Natalię Ołeksandriwnę SZEWCZENKO — sekretarza naukowego Kompleksu Memorialnego „Narodowe Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941–1945”.
— Z jakimi instytucjami naukowo-badawczymi i organizacjami muzeum współpracuje na Ukrainie i za granicą?
— Najściślejsza współpraca łączy nas z Instytutem Historii Ukrainy NAN Ukrainy, z uczelniami wyższymi, w szczególności z NPU im. M. Drahomanowa, KNU im. T. Szewczenki, a także z profilowymi muzeami, takimi jak Muzeum Bitwy pod Korsuniem-Szewczenkowskim, Narodowe Muzeum Historii Ukrainy, Muzeum Bohaterskiej Obrony i Wyzwolenia Sewastopola, większością obwodowych muzeów historycznych i innymi. Ta współpraca trwa już wiele lat. Polega ona na organizowaniu i przeprowadzaniu konferencji naukowych, seminariów, okrągłych stołów itp. Członkowie naszej rady naukowej i naukowo-metodycznej są konsultantami naukowymi z tych instytucji, którzy pomagają, a czasem kierują naszą pracą. Od 1996 roku współpracujemy z muzeum „Berlin-Karlshorst”, z Centralnym Muzeum Sił Zbrojnych Federacji Rosyjskiej, Centralnym Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (Moskwa), Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (Mińsk), Muzeum Drugiej Wojny Światowej (Gdańsk). Niedawno nasi naukowcy uczestniczyli w pracach Międzynarodowego kongresu „Represje nazistowskie i zniszczenie wsi w latach drugiej wojny światowej”, który odbył się na Słowacji i Białorusi. Niezwykle interesująca była wspólna ze Słowakami wystawa artystyczno-relikwiarna, która przedstawiała naszych partyzantów — uczestników słowackiego powstania narodowego oraz słowacką sztukę o wojnie.
— Czy muzeum często otrzymuje nowe eksponaty?
— Jednym z głównych priorytetów naszej pracy jest komplementacja naukowa. Ta bardzo trudna praca ma kilka kierunków. Po pierwsze, to współpraca pracowników muzeum z weteranami i członkami ich rodzin. Wcześniej mieliśmy planowe wyprawy, które przewidywały odwiedzanie miejsc walk, rozmowy z weteranami, utrwalanie ich wspomnień, a teraz, z powodu braku środków, mamy wyłącznie służbowe wyjazdy naukowe. Od 1974 roku, kiedy otwarto muzeum, zebraliśmy ponad 300 tysięcy relikwii. Współpracujemy także z radami weteranów, z konkretnymi ludźmi, jeździmy do nich. Pomagają nam organizacje poszukiwawcze, oddziały i poszczególni poszukiwacze. Są kolekcjonerzy, którzy podarowują eksponaty. Kolejny kierunek to zakup eksponatów. Mamy funduszową komisję zakupową, która określa wartość eksponatu i przydziela na niego środki. Na rozkaz ministra obrony Ukrainy wszystkie zawiadomienia o poległych (prawie 2 mln egzemplarzy), które przechowywano w wojskowych komendach uzupełnień, przekazano muzeum. Obecnie specjalny wydział naszego kompleksu pamięci tworzy ogólnoukraińską elektroniczną bazę poległych w latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej. Jeśli wcześniej na zapytania obywateli odpowiadały komendy uzupełnień, to teraz zajmujemy się tym my. W ciągu pięciu miesięcy bieżącego roku odpowiedzieliśmy na 440 zapytań i ustaliliśmy losy 42 poległych, o których rodziny nie miały żadnej informacji. Co roku do zbiorów muzeum trafia do 5000 jednostek muzealnych. Tak, w 2010 roku za pośrednictwem komisji ds. zwrotu wartości kultury do nas dotarły listy z Austrii, które w 1941 roku zostały zabrane jako trofeum w Kamieńcu Podolskim i przechowywano je w austriackim archiwum. Już odnaleźliśmy 470 adresatów, którym po 70 latach wręczono listy z 1941 roku. Ponadto współpracujemy z różnorodnymi programami poszukiwania ludzi, w tym również telewizyjnymi.
— Kim są odwiedzający wasze muzeum? Ilu ich jest, z jakich krajów pochodzą, jakie są ich wrażenia po obejrzeniu?
— Co roku muzeum odwiedza ponad 700 tysięcy osób, a od czasu powstania odwiedziło je ponad 26 milionów osób z prawie 200 krajów. Obecnie przychodzi do nas przede wszystkim młodzież (70 %). Ma ona zainteresowanie przeszłością, zatem będzie też przyszłość! Cudzoziemcy bardzo nas lubią. Tak, nasza „spersonifikowana historia” została wysoko oceniona przez brytyjskiego dyplomatę. Nadzwyczajny i pełnomocny ambasador Wielkiej Brytanii na Ukrainie Lee Turner od dawna interesuje się tematyką wojenną, odwiedził prawie wszystkie muzea poświęcone drugiej wojnie światowej na świecie. Stwierdził, że nasze muzeum jest jednym z najlepszych. Bardzo mu się spodobało, że staramy się pokazywać wojnę poprzez ludzkie losy. Pamięć nas łączy.
— Jak zmieniła się ekspozycja muzeum w ostatnich latach?
— Nie narzucając odwiedzającym żadnej ideologii, pokazujemy eksponaty takimi, jakie są: patrzcie, czytajcie, analizujcie, wyciągajcie wnioski. Jeśli jakaś kwestia interesuje was głębiej — sięgajcie po literaturę naukową, wspomnienia, archiwa. Zachęcamy ludzi do nauki. Na bazie muzeum odbywają się seminaria dla przyszłych naukowców i kursantów. Mówią, że właśnie tutaj jest prawdziwa nauka. Nasza ekspozycja żyje. Ona stale się zmienia. Co roku w naszych planach są zarówno zmiany w głównej ekspozycji, jak i wiele różnorodnych wystaw tematycznych z magazynów zbiorów. Przy tych wystawach organizujemy określone działania informacyjne dla uczniów i innych odwiedzających. W tym roku w całości odnowiono pierwszą salę naszej ekspozycji — „Początek drugiej wojny światowej”, do której weszło wiele nowych przedmiotów muzealnych. W innych salach są określone działy ekspozycji, które zostały w całości odnowione. Niestety, mamy poważne problemy z pomieszczeniami do przechowywania zbiorów, ale staramy się je rozwiązać.
O dniu 22 czerwca 1941 roku w skarbcach muzeum rozmawiamy z Iriną Petriwną Wasyljewą, kierowniczką działu Narodowego Muzeum Historii Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941–1945.
— Zgodnie z koncepcją artysty sale ułożono jedna za drugą i przedstawiono w nich wszystkie okresy wojny. Pierwsza sala opowiada o początku II wojny światowej, od 1939 do 1941 roku. Widzimy tu niemiecki but, który maszeruje przez Europę ku granicom ZSRR, oraz motocykl znaleziony na Krymie, odrestaurowany i podarowany muzeum kilka lat temu przez obywatela Belgii Martina Bogarta. Początkowi niemiecko-radzieckiego okresu wojny poświęcono osobną salę. W jej centrum znajdują się szczątki chaty zniszczonej pociskiem, anonimowe fotografie, walizka, przedmioty codziennego użytku. Uchodźcy na powiększonej fotografii z
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
furtkę, strzelić. Dlatego nam gotują zupę, podpalając naszą własną czuprynę. — Jaka jest rola elity narodowej w budowaniu naszego państwa? — Ja najpierw powiem nie o roli, a o ambicjach. Nasze społeczeństwo dzisiaj wrzucono w zupełnie inną dyskusję. Obecnie nie chodzi o jakieś święte rzeczy, o odrodzenie kultury, rozwój sztuki, o wysokie idee. Od rana do nocy na wszystkich kanałach telewizyjnych i łamach czasopism omawiają sytuacje polityczne i władcze waśnie. Nie ma człowieka, który by dzisiaj nie znał polityków, nie wiedział, kto z kim walczył czy walczy na politycznym i władczym olimpie. Ci, którzy wykreowali w sobie inteligenta, albo ci, którzy cudem zachowali siebie, obecnie rozpuszczają się w tej bardzo skomplikowanej sytuacji. Przecież dzisiaj przedstawiciele elity w większości przejmują się własnym nazwiskiem w aureoli sławy, tym, jak wyglądają w jakimś tam procesie. Ależ to bardzo tymczasowe i marne. Oklasków czy dobrego słowa tymczasem nikomu nie szkoda. Kiedy artysta pracuje tylko na swoje „Ja”, omija ciężkie i ostre kąty, odgradza się od narodu, pielęgnuje pychę — on nie jest nosicielem kultury, on służy pysze. A rola elity narodowej — w umiejętności łączenia wysiłków, uczenia, wychowywania młodej nacji, bycia wzorcem. Niech ta misja będzie cicha, niepozorna, ale konsekwentna, staranna, jak rola nauczyciela młodszych klas: nauczyć alfabetu, pisać, wyrażać myśli, orientować się w przestrzeni, być ludzkim. To zakwaszanie narodowego ciasta — w tych, którzy rodzą się na naszej ziemi — to rola elity. Ona musi być obecna we wszystkich rodzajach i gatunkach sztuki, oświacie, medycynie, codzienności. Ukrainiec musi czuć, że on we wszystkim jest piękny, mądry, pożądany, potrzebny, że się z nim liczą, go słyszą, o niego się troszczą. To — misja elity. Jeśli zaś elita zdecydowała panować na tle duchowego ubóstwa i materialnej biedy narodu — to elementarne maruderstwo. Z uwagi na taką sytuację, pytania związane z miejscem elity narodowej we współczesnym ukraińskim społeczeństwie trzeba omawiać. — Dzisiaj po raz kolejny próbują zjednoczyć inteligencję. Czy jest ona zdolna być przewodnikiem nacji obecnie? — Inteligent musi być ofiarny. (Może to brzmi w naszych czasach naiwnie, być może to moje patriarchalnie poglądy). Musi żyć pewnie i radośnie. Nasz inteligent jest zasmucony. Dlatego rozmowy o tym, że on ma być przewodnikiem nacji, wywołują nawet uśmiech. Bo status inteligenta obecnie jest poza wszelkim statusem. Bo u nas dzisiaj, kiedy mowa o inteligencji czy elicie, to z reguły widzimy na ekranach telewizorów przeważnie VIP-osoby, ludzi bogatych i u władzy. Dlaczego by, powiedzmy, nie tylko artystom, ale i przedstawicielom władzy nie dążyć do stania się elitą? Oni mają do tego wszystkie dźwignie — wspaniałe miejsca pracy, wyposażenie techniczne, źródła informacyjne, dostęp do światowych wartości materialnych i duchowych. Żyj i pracuj, zdobywaj prestiż swojemu imieniu, żeby o tobie później nie mówili „za króla Ćwieczka”. Jednak nie, władza nie chce lub nie jest zdolna nosić w sobie dobrego geniusza. Wynajęta na stanowisko, by służyć narodowi za dobre pieniądze — ona z nami wojuje. Oto zupełnie świeży przykład — walka o czerniowiecką
Машинний переклад
Notatka „SP” Wira Kytajhorodśka urodziła się 5 grudnia 1961 roku we wsi Nahoriany w rejonie kelmienieckim obwodu czerniowieckiego. Ukończyła wydział filologiczny Uniwersytetu Czerniowieckiego. Członkini Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, członkini Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy. Laureatka nagrody dziennikarskiej „Złote Pióro”, zasłużona pracownica kultury Ukrainy. Pracowała w gazetach „Budiwelnyk Bukowyny”, „Dżereła Bukowyny”, „Mołodyj bukowyneć”. Od 1997 roku kieruje gazetą obwodową „Bukowynśke wicze”, a w 2003 roku stworzyła i stanęła na czele gazety dla dzieci „Dzwinoczok”. Pisze poezję, utwory prozatorskie, publicystyczne i krytyczne. Jest autorką tomików poetyckich „Wynohradna kołyska”, „Sonce wnochi”, „Dekadans”, „Łowinnia witru”, „Bezkonecznyk”. Jednocześnie zajmuje się haftem, tkactwem, kolekcjonuje haftowane i tkane wzory strojów bukowińskich. Przy redakcji gazety „Bukowynśke wicze” założyła „Mysteczką witalniu”. Formuje ekspozycję muzealną sztuki użytkowej Bukowiny. Przygotowała do druku album „Bukowynśke tkactwo. Zołotoji nyti ne zhubić”. Na podstawie poezji Wiry Kytajhorodśkiej powstały spektakle „Tuha za majbutnim. Prosta istorija” oraz „Wira”, które wystawiono w Czerniowieckim Akademickim Teatrze Muzyczno-Dramatycznym im. O. Kobylańskiej. W marcu 2011 roku Wira Kytajhorodśka za tomik wierszy „Sim winkiw sonetiw” została pierwszą „Kniahynią rosy”, laureatką nagrody im. Tarasa Melnyczuka „Kniaź rosy”. Obecnie pani Wira kieruje Czerniowiecką Organizacją Obwodową Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy. „Wyższa siła nie pozwala mi żyć inaczej” — Pod koniec 2011 roku świętowała Pani swój pierwszy półmetek życia. Ukazały się Pani nowe książki: poetycka — „Sim winkiw sonetiw”, która ujrzała światło dzienne w wydawnictwie „Knyhy XXI”, oraz prozatorsko-poetycka — „Hojra”, która wyszła w wydawnictwie „Bukrek”. Czy można uznać je za swoiste podsumowanie dotychczasowych dokonań? — Każda książka to pewne podsumowanie. Ale dla mnie wydanie tych książek to raczej szczęśliwy przypadek, ponieważ na publikację choćby jednej nie było pieniędzy. Rękopis prozatorsko-poetyckiej „Hojry” „Bukrek” wydał na własny koszt, a zbiór „Sim winkiw sonetiw” to projekt mojej córki Łesi Woroniuk, która go zilustrowała i znalazła sponsorów. Na swój jubileusz otrzymałam w prezencie dwie książki oraz teatralizowany spektakl poetycki „Wira” z udziałem ludowej artystki Ukrainy Lidii Żuk, zasłużonego artysty Ukrainy Jewhena Nyszczuka, obwodowej orkiestry symfonicznej pod batutą Josypa Sozanśkiego oraz chóru „Rezonans”, którym kieruje Andrij Pliszka. Byłam naprawdę szczęśliwa i natchniona tymi świętami, które podarowali mi rodzina, przyjaciele, koledzy. Czasami przewracam w pamięci wydarzenia tamtych grudniowych dni 2011 roku, przeglądam zdjęcia, wideo i cieszę się: ilu mam przyjaciół, ludzi o podobnych poglądach! Oto jest podsumowanie tego, jak żyłeś, jak odnosiłeś się do ludzi, kim byłeś dla nich, jakie wartości wyznawałeś. Prawda, na żadnej z moich jubileuszowych okazji nie było przedstawicieli władzy. I to też jest wskaźnik. I jestem z tego dumna. Choć być dumnym, według praw Bożych, nie przystoi, ale ta moja duma nie jest pyszna, lecz szczera, szczęśliwa, skrzydlata. Teraz o tamtych wydarzeniach przypominają mi płatki z prawie 900 róż, które przechowuję w ogromnym szklanym wazonie. Moi przyjaciele żartują, że będą przychodzić do mnie na wino z róż. — Dlaczego proza? To hołd dla mody czy zew duszy, której brakuje przestrzeni do odkryć? — Moja proza to muszlowiec, który pozostał na dnie pamięci po burzliwych przypływach poetyckich emocji. Poezja to rzecz ulotna, zawsze trzeba ją łowić jak wiatr. Proza to sprasowany z muszli kamień (moja rodzinna wieś leży w dolinie krzemiennej korony z kamienia — muszlowca), który wysiewa się jak sól, jak otręby z przesianej mąki. Kamień „rośnie” powoli, oto do pięćdziesiątego roku życia pojawiło się kilka takich brył i u mnie. Ale potrzeba jeszcze pół wieku, aby zdążyć zapisać nagromadzone, lecz nie ułożone w przejrzyste stogi (to, co chce się utrwalić, leży jak pokosy pod deszczem i słońcem, a złożyć wszystko nie ma kiedy). Praca redakcyjna i wieczne rewolucje zabierają i czas, i siły. Ale nie usprawiedliwiam się, że zdążyłam mało. Faktycznie mało. Nie rzucałam się w literaturę eksperymentalną, nie przystawałam do modnych nurtów. Żyłam i żyję, jak moi ziomkowie — osiadle i z cyklicznym obiegiem. Lato spędzam. Czekam na jesień. Mam nadzieję, że będzie długa i ciepła (jak tradycyjnie u nas na Bukowinie). Ale ta moja przyziemność trzymała mnie na uwięzi (w dobrym tego słowa znaczeniu) i jednocześnie nie pozwalała ulec koniunkturze, stać się zakładniczką w fałszywych ukraińskich projektach, na posyłkach u partyjnych czy kryminalnych bonzów. Czasem przychodzi mi do głowy, że przez takie odosobnienie moim potomnym przyjdzie iść na służbę. I po ludzku się tego boję. Ale jakaś wyższa siła nie pozwala mi żyć inaczej. Nie, jestem daleka od tego, by uważać się za bardzo już sprawiedliwą (sprawiedliwość należy tylko do Boga i jego niebieskiego wojska). Jestem nawet pewna, że za moją trumną pójdzie mniej ludzi niż za sprawnym kryminalnym autorytetem. Po prostu we mnie tak jest ułożona ta naddniestrzańska mentalność — szukam piękna we wszystkim: w relacjach, w codzienności, w przyrodzie. Nie akceptuję grzebania w organach ani w dziennikarstwie, ani w literaturze. „Ukraińska sztuka jest zdolna kierować świadomością” — Jak scharakteryzowałaby Pani relacje władzy i prasy, władzy i artystów? — W 90% władza pracuje przeciwko niezależnej prasie i sztuce narodowej. (90% to suma w skali państwa). Tak, gdzieś głęboko, w samym jeszcze łonie nowego czasu (niepodległości), pojawiały się zalążki partnerskich relacji. Lecz zabił je mróz niekończących się zdrad i politycznych gierek, zawiązanych nie tyle na samej polityce, co na pragnieniu nadzysków. Dlatego w ukraińską kulturę nic nie inwestowano, nie promowano jej. Bo ona jest złożona, wymaga wysiłku, intelektu, emocji, harmonii. Jest wybredna i cnotliwa, doskonała i głęboka, jak kino poetyckie. Ukraińska sztuka jest zdolna kierować świadomością. I w tym jej główna bieda. Ze świadomością narodu zmagają się ci, którzy chcą łatwo i bezboleśnie kierować siłą roboczą, czyli środkiem zdobywania dochodów. Dlatego na ukraińskie na wszystkich poziomach nałożono tabu. Czasem dla zatkania ust wobec oczywistego bluźnierstwa komuś z artystów dają ochłap w postaci nagrody państwowej: komuś nagrodę,
komu order, niby, widzicie, u nas wszystko jest na oku. Ale nikt nie dba o proces tworzenia warstwy kulturowej. Łatwiej, kiedy ukraińska inteligencja tuła się po zagranicach, inna — zapija się, sprzedaje się, stoi po różnych stronach jednej barykady pod różnymi sztandarami. Pozostaje wyssać z terytorium ostatnie mózgi, a z czasem i samo terytorium. — Pańskie spojrzenie na przestrzeń językową Ukrainy? — To pytanie globalne i wymaga monografii. Powiem tylko, że spekulacja na kwestii językowej obecnie nie zadziała na korzyść prowokatorów. Dla donieckich i ługańskich górników obecnie dwujęzyczność nie jest aktualna. Oni chcą stabilności i perspektywy, jak każdy z nas. Ustawa o językach mniejszości narodowych, którą skompilowali regionali, w razie uchwalenia w drugim czytaniu, zachwieje i tak iluzoryczną trwałość ich władzy, bo jutro apelować do nacji i narodowości nie będzie czym. Trzeba pokazywać jakość administrowania, a nie fontanny śliny z trybuny. “U nas prawdziwi inteligenci pozostali na marginesie” — Dzisiaj jest Pani pisarką, redaktorem naczelnym gazety i przewodniczącą obwodowej organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy — wszystkie te stanowiska wymagają odpowiedniej postawy obywatelskiej w kwestiach związanych z polityką narodową i duchowym odrodzeniem narodu. Czy udaje się Pani je bronić? — Udaje się. To sens mojego życia i mojej rodziny, moich przyjaciół i kolegów. Nie zmieniam partyjnych szalików, dlatego zawsze mogę być szczera. Unikam demonstracyjności, dlatego mogę być wolna od odrabiania pańszczyzny i “wzajemnych rozliczeń”. Nie wyobrażam sobie siebie poza przestrzenią narodową, nigdy nie pogodzę się z tymi, którym wszystko jedno — gdzie żyć i jak rozmawiać, co czytać, gdzie włożyć swoje intelektualne i materialne zasoby. Mnie gorzko jedynie to, że my, Ukraińcy, na Ukrainie zawsze okazujemy się w mniejszości (już nawet nasi stołeczni prezenterzy telewizyjni obecnie wskrzesili termin mieńszewicy). Ich, tych, którzy z nami zmagają się o wytrzymałość i perspektywę, zawsze jest więcej, oni potrafią zjednoczyć się na pewnych krytycznych akcentach. Ukraińcy zaś ze swojej natury mierzą wszystko i wszystkich swoją miarą: nie są gotowi jako pierwsi dać odpór, zamknąć
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
księgarnie. Przeciwko raiderskiej „reorganizacji” wystąpili sami pracownicy księgarni, pisarze, dziennikarze, naukowcy, studenci. A deputowani większością głosów nie ustąpili ludziom, lecz uchwalili raiderską „reorganizację”. (Mienie komunalne należy nie do nikogo innego, a do wspólnoty terytorialnej). Przykro, ale tak zwana elita polityczna nie tylko nie potrafi poradzić sobie z rolą elity narodowej, ona jest jej antypodą. Nie może być dobroczynny parlament, który nie ma właściwej liczby inteligencji — nauczycieli, medyków, pisarzy, artystów, inżynierów, wynalazców. Nie można tworzyć ustawodawstwa i czekać od niego owoców, orientując się na lobbowanie interesów osobistych lub klanowych. Tak można przechytrzyć samych siebie i na starość znaleźć się w drakońskich warunkach współistnienia, kiedy strasznie będzie wyjść z domu, kiedy skradzione obecnie przez jednych jutro rozkradną inni — silniejsi i bardziej obrotni. Rolę elity narodowej musi wypełniać każdy, kto chce mieć swoje przedłużenie w potomkach (według Biblii, mieć życie wieczne). Dopóki zaś u nas ty jesteś VIP-osobą, albo — nikim. Dlatego o reszcie inteligentów-czarnorobów, którzy wychowują w szkołach, wyższych uczelniach przyszłość Ukrainy, leczą, ochraniają nasze państwo, pomnażają osiągnięcia artystyczne, naukowe, techniczne naszego kraju — o nich nikt nawet nie wspomina, chyba że w dni świąt zawodowych. Przy tym patrzą na nich jak na żebraków. U nas prawdziwi inteligenci obecnie są na marginesie. Oni nie potrafią hipokryzować, kłamać, chwytać, kraść, a żyją w zgodzie z sumieniem. Dlatego wyrzucono ich na pobocze. A przez co? Przez ich sumienie. Bo sumieniem narodu zawsze była elita, którą stanowili ludzie inteligentni nie tylko ze względu na status, ale i ze względu na sposób myślenia i życia. I w tym tragedia ukraińskiego społeczeństwa. I tutaj trzeba bić na alarm. — Co najbardziej boli dzisiaj? — Wydaje mi się, że z każdym dniem coraz szybciej ucieka czas. Jeszcze prawie nigdzie nie byłam, prawie niczego nie widziałam. A chce się być w każdej ukraińskiej wsi, wejść do każdej chaty, porozmawiać z ludźmi, napatrzeć się na tamtejsze sady, gospodarstwo, studnie, okna, ręczniki, ikony. Naśpiewać się pieśni, nasłuchać ptaków. Wszystko to bardzo często mi się tylko śni. Boję się przyjść i nie zastać kogoś gdzieś w chacie. Och, boli mnie ta bojaźń. Rozmawiała Maria WYSZNEWŚKA ŚLADAMI NASZYCH WYSTĄPIEŃ Pomimo tego, że w obronie czerniowieckich księgarni wystąpili opozycyjni deputowani, Czerniowieckie organizacje obwodowe Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy oraz Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, młodzi literaci, X sesja Czerniowieckiej Rady Obwodowej VI kadencji z 31 maja większością głosów jednak uchwaliła decyzję o reorganizacji sieci komunalnych księgarni. Głównym argumentem władzy w sprawie takiego kroku stała się ekspertyza finansowo-gospodarczej działalności obwodowych przedsiębiorstw komunalnych handlu książkami, którą rzekomo przeprowadzili specjaliści Bukowińskiego Państwowego Uniwersytetu Finansowo-Ekonomicznego (BP UFE). O tym na spotkaniu z kierownikami przedsiębiorstw handlu książkami własności komunalnej obwodu oświadczyli przewodniczący Czerniowieckiej Rady Obwodowej Mychajło Hajnyczeru oraz pierwszy zastępca przewodniczącego obwodowej administracji państwowej Heorhij Hałyć. Jak wyjaśniło się później, w Czerniowieckiej OAP nie zamawiano audytu w BPUFE. O tym wskazano w odpowiedzi naczelnika zarządu polityki wewnętrznej i kontaktów ze społeczeństwem Czerniowieckiej OAP Hanny Malony na zapytanie informacyjne Hryhorija Soroczana:
Машинний переклад
Ivan ŁYSY Czerniowieckie wydawnictwo „Misto” już dwunasty rok proponuje przede wszystkim rodakom serię „Złote imiona Bukowiny”. Niewielkimi objętościowo, ale trafnie skomponowanymi oraz elegancko i barwnie wydanymi książkami tej serii Bukowina honoruje działaczy z różnych dziedzin kultury regionu: pedagoga Mychajła Polaka, reżysera Anatolija Łytwynczuka, kompozytora Mychajła Maftulaka, dziennikarza Mychajła Brozynskiego, poetkę Tamarę Sewerniuk i in. Kompozycja książek serii jest ustalona: na początku zwięzłe curriculum vitae, zaczerpnięte z „encyklopedii regionalnej”; potem — obszerny szkic biograficzny pióra Juchyma Husara, w którym wykorzystano nie tylko materiały dokumentalne, ale i szczodrze cytowano wspomnienia oraz opinie przyjaciół i znajomych, krewnych i współpracowników bohatera książki, fragmenty korespondencji i drukowanych recenzji itp. Swoistą ozdobą książek jest wymowna i różnorodna szata graficzna, złożona ze zdjęć osoby, o której mowa, a także jej krewnych i bliskich. Na zakończenie — bibliografia tekstów bohatera i literatury o nim, którą opracowali pracownicy obwodowej uniwersalnej biblioteki naukowej im. M. Iwasiuka. Seria „Złote imiona Bukowiny” opowiada także o tych rodakach, dzięki których twórczej energii dzisiaj tętni życie kulturalne regionu. Ostatnia książka serii poświęcona jest honorowemu przewodniczącemu Czerniowieckiego obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” Wiktorowi Trochymowyczowi Kosiaczence. Autor J. Husar nadał jej trafny tytuł: „Inteligent w poglądach, czynach, twórczości”. Książka ujrzała światło dzienne na początku tego roku z okazji 80-lecia słynnego proświcianina i naukowca, które obchodził 4 stycznia. Jubilat i dziś łączy dojrzałą mądrość z prawdziwie młodzieńczym entuzjazmem i niewyczerpaną energią. Jeden szczegół: właśnie ukazała się opracowana przez tego bodaj najlepszego znawcę spraw w ukraińskim cechu satyrycznym wielka antologia „Bajki bukowińskie”. Wiktor Trochymowycz nie przepuszcza żadnego znaczącego wydarzenia w życiu kulturalnym miasta, a w wielu przypadkach jest inicjatorem. Autor życiorysu W. Kosiaczenki objął różne aspekty jego wszechstronnego talentu. W książce jawi się on jako dobrze znany środowiskom filologicznym Ukrainy naukowiec — badacz gatunków satyrycznych literatury ukraińskiej; w tej dziedzinie opracował i wydał sześć antologii, przygotował dwie monografie, opublikował setki artykułów. Wśród nich nie tylko historycznoliterackie, ale i krytyczne, wszak w Związku Pisarzy Ukrainy bukowińczyka od dawna dobrze znają jako pryncypialnego, dowcipnego i wnikliwego krytyka-analityka ze swoistym stylem literackim. Jego kolega z cechu krytycznego Jurij Cerkow wypowiada się o Kosiaczence jako o „głębokim znawcy poetyki komizmu, człowieku o wyjątkowym smaku artystycznym, lekkim i przejrzystym stylu…”. Wstąpiwszy na Uniwersytet Czerniowiecki po demobilizacji z armii, W. Kosiaczenko praktycznie całe swoje życie zawodowe spędził w nim na katedrze literatury ukraińskiej. Nie tylko wykładał, ale i przygotowywał pomoce naukowe i metodyczne, kierował kółkami, opiekował się grupami studenckimi itd. W ciągu ostatnich 20 lat nieco nieoczekiwanie ujawnił się także talent Kosiaczenki-publicysty frankowskiego formatu. Gdy w poszukiwaniach literaturoznawczych i w działalności krytycznej, podkreśla autor książki, Wiktor Trochymowycz od samego początku do dziś wierny jest jednej muzie — Talii, opiekunce cechu satyrycznego, to w publicystyce taką samą muzą jest dla niego Język. Sprawny stylista, nie tylko stara się jak najpełniej zrealizować niewyczerpany potencjał języka ojczystego we własnym piśmie, ale i demaskuje różne warianty polityki lingwocydu wobec języka ukraińskiego, konsekwentnie broni praw językowych Ukraińców. Znamienny jest tytuł jednego ze zbiorów jego artykułów — „Pod sztandarem ojczystego słowa”. A jedyny tekst Kosiaczenki, który wchodzi do omawianej książki, zaczyna się od słów: „Językiem, jak i wolnością, nie można tylko korzystać, o nie trzeba dbać…”. Postawa pryncypialnego obrońcy języka ojczystego przywiodła Wiktora Kosiaczenkę do „Proświty”: od 1989 roku jest członkiem zarządu oddziału obwodowego jako jeden z fundatorów towarzystwa, a w latach 1992—2005 z oddaniem pracował jako jego przewodniczący. Nawiasem mówiąc, właśnie wspomniany rozdział tej książki, napisany przez Wiktora Trochymowycza, jest ciekawym sprawozdaniem z pracy prośwician. Uświadamiając sobie, że „wielka pora” ustanawiania własnej państwowości zastała Ukraińców, zgodnie z proroczą przepowiednią Iwana Franki, „nieprzygotowanymi”, proświcianie Bukowiny od samego powstania (ściślej — odrodzenia) organizacji starali się zaradzić tej historycznie przykrej okoliczności. W. Kosiaczenko, oglądając się na przebyty przez obwodowe zjednoczenie WUT „Proświta” ponad dwudziestoletni szlak, mówi nie tylko o wielkoskalowych wydarzeniach i ważnych przedsięwzięciach, ale i o codziennej, niestrudzonej, mówiąc słowami Franki, „niezmordowanej, cichej pracy bez potoków szumnych fraz”. Dla przykładu, obchody 200-lecia zwiastunki nowej literatury ukraińskiej — „Eneidy” Iwana Kotlarewskiego. Dla bukowińczyków była to jednocześnie 130. rocznica utworzenia w Czerniowcach pierwszego ukraińskiego towarzystwa oświatowego „Ruska Besida” oraz 80-lecie Wiecu Bukowińskiego, który ogłosił przyłączenie tego regionu do Państwa Ukraińskiego. Na ten sam 1998 rok przypadły jubileusze wybitnych pisarzy ukraińskich, urodzonych
Bukowiny Jurija Fedkowycza i Olhy Kobylańskiej. System działań związanych z tymi datami (a są to zakrojone na szeroką skalę ogólnoukraińskie konferencje naukowe, które „Proświta” organizowała wspólnie z filologami miejscowego uniwersytetu, oraz odczyty dla szerokich kręgów społeczności, wieczory literackie i koncerty) zwieńczyło otwarcie kompozycji architektonicznej „Kronikarzom Rusi-Ukrainy, orędownikom ukraińskiego piśmiennictwa” na początku ulic Iwana Kotlarewskiego i Łesi Ukrainki, a także organizacja chóru „Homin Bukowyny”, którego repertuar w znacznej mierze koreluje ze sławnym „Homonem”, działalność klubów „Spiwrozmownyk” i „Diałoh”, tygodnie literatury rodzinnego kraju, konkurs „Spiwaje rodyna”. Na szczególną uwagę zasługuje praca oświatowo-wychowawcza obwodowego zrzeszenia z młodzieżą szkolną — przyszłością kraju. Jest to zarówno wznowienie z inicjatywy W. Kosiaczenki zamkniętego w 1940 roku przez „wyzwolicieli” czasopisma dla dzieci i rodziny „Łastiwka”, jak i coroczne majowe konkursy na najlepszego znawcę zwyczajów, tradycji i obrzędów rodzinnego kraju w Czerniowieckim Muzeum Architektury i Budownictwa Ludowego, konkursy utworów dziecięcych i recytatorskie, a także konkurs artystyczny „Hołodomor oczami dzieci” i inne. Słowem, bukowińscy proświcianie mają z czego się rozliczać. Dość skromnie, moim zdaniem, w książce przedstawiono fragmenty listów do jubilata, w których znawcy pokroju sławnego bajkopisarza Mykyty Hodowancia czy literaturoznawcy-akademika Mykoły Ilnyckiego oceniają jego osiągnięcia. Znacznie bogatszy jest, że tak powiem, fotobiogram W. Kosiaczenki, w którym większość fotografii dotyczy jego spraw społecznych i naukowych. A na ostatniej stronie okładki czytamy słowa ojca sławnego kompozytora, znanego pisarza Mychajła Iwasiuka o Wiktorze Kosiaczence: „On nigdy nie bronił banalnych prawd, skostniałych dogmatów i nie pozwalał przenikać do ludzkich serc mułowi wojowniczego mieszczaństwa”. Godna ocena godnej postaci.
Машинний переклад
„Niezależny audyt sprawozdania finansowego obwodowych przedsiębiorstw komunalnych handlu książkami za 2011 rok i za pierwszy kwartał 2012 roku zamawiał właściciel tych przedsiębiorstw — rada obwodowa”. Tymczasem w Czerniowieckiej Radzie Obwodowej dokumentu z wnioskami eksperckimi BDFEU również nie ma, „ponieważ rada obwodowa nie była zleceniodawcą prac związanych z jego wykonaniem”. Mowa o tym w odpowiedzi kierującego sprawami Rady Obwodowej w Czerniowcach Arkadija Moiseja. Według jego zawiadomienia audyt przeprowadzała firma audytorska „West-audyt” na zlecenie rady obwodowej. Z zaistniałej sytuacji można wyciągnąć wniosek, że szefowie bukowińskich władz powoływali się na „lipowy” audyt! A historia z decyzją skandalicznej sesji na razie nie jest zakończona. Po pierwsze, dyrektorzy księgarni mają swoje pretensje. W szczególności dyrektor księgarni „Bukinist” Maryna Libanowa mówi, że ma w rękach decyzję sesji rady obwodowej, poświadczoną mokrą pieczątką: „Decyzja papierowa, którą mamy, nie pokrywa się z tym, co faktycznie odczytywano w sali sesyjnej i za czym głosowali deputowani” — podkreśla ona. Po drugie, kwestię księgarni w Czerniowcach będą rozstrzygać w sądzie. Poinformował o tym deputowany rady obwodowej, lider obwodowej organizacji „Frontu Zmian” Maksym Burbak. W imieniu wspólnoty do okręgowego sądu administracyjnego zostanie złożony pozew dotyczący uznania nielegalności zwołania sesji rady obwodowej, na której podjęto decyzję w sprawie reorganizacji sieci komunalnych księgarni. Podkreślił, że porządek obrad skandalicznej sesji zatwierdzało kolegium rady obwodowej, któremu przewodniczył przewodniczący rady obwodowej Mychajło Hajnyczeru, który nie miał do tego prawa, ponieważ w tamtym czasie nie był członkiem kolegium rady obwodowej. Te i inne naruszenia czynią sesję nielegalną. M. Burbak w przyszłym procesie sądowym będzie zaangażowany jako trzecia strona po stronie powoda — wspólnoty. Tymczasem 14.06.2012 r. stało się wiadomo, że w wykonaniu decyzji X sesji Czerniowieckiej Rady Obwodowej VI kadencji z 31 maja, komisja ds. zaprzestania działalności obwodowych komunalnych przedsiębiorstw handlu książkami zatwierdziła plan działań, zgodnie z którym w najbliższym czasie pracowników księgarni wyślą na giełdę pracy i przeprowadzą inwentaryzację mienia. Do 1 sierpnia planują przedłożyć do zatwierdzenia radzie obwodowej akty przyjęcia-przekazania mienia. Jak wygląda „reorganizacja” czerniowieckich księgarni, dlaczego nie przeszkodziła temu ani czerniowiecka wspólnota, ani pisarze i dziennikarze, a co więcej, bukowińscy urzędnicy zlekceważyli polecenie Mykoły Azarowa oraz apel przewodniczącego Komisji Rady Najwyższej Ukrainy ds. Kultury i Duchowości Wołodymyra Jaworiwskiego. Kto na tym wygra — nowo utworzone przedsiębiorstwo, wspólnota czy władza? I na koniec, kto stoi za kolejną „reorganizacją” obwodowych komunalnych przedsiębiorstw handlu książkami? Zważywszy na tempo „reorganizacji”, pozostaje otwartym pytanie: czy czerniowieckie księgarnie dożyją sprawiedliwego sądu?.. Maryja WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce P.S. W dyspozycji redakcji „SP” znajdują się dokumenty, które potwierdzają informacje przedstawione w tym artykule.
Машинний переклад
Niepowetowana strata W Narodowym Muzeum Tarasa Szewczenki istnieje swoista, właściwa tylko jemu „muzealna magia”. Każdy, kto tu popracował, przesiąka duchową aurą i unikalnością tej placówki muzealnej. Szewczenkoznawca, zasłużony działacz kultury Ukrainy Wołodymyr Makarowycz Jaciuk był patriotą muzeum Szewczenki, fanatykiem-działaczem muzealnictwa na Ukrainie. Dzisiaj nie można znaleźć zastępstwa za W. Jaciuka — historyka sztuki, badacza, autora monografii i albumów popularnonaukowych, a przede wszystkim — utalentowanego muzealnika. Ta strata dla ukraińskiej kultury jest ogromna, niepowetowana. Przez ponad 35 lat pracy w domu Szewczenki muzeum stało się dla Wołodymyra Makarowycza rodzinnym domem, tutaj otaczali go koledzy-myśliciele, obok niego zawsze była jego „muzealna rodzina” i co najważniejsze — jego ukochana praca w badaniu spuścizny plastycznej Tarasa Szewczenki. Dla Wołodymyra Makarowycza pisanie koncepcji i późniejsza budowa ekspozycji — czy to muzealnej, czy wystawowej — zawsze było radością. I każda wystawa tematyczna, której inspiratorem i kierownikiem był W. Jaciuk, stawała się kamieniem milowym w działalności Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki, a także Pamięciowego Muzeum-Odwachu w Orenburgu, Narodowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego „Ojczyzna Tarasa Szewczenki”. Ta praca była wysoko ceniona — za budowę ekspozycji Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w 1989 roku W. Jaciukowi wręczono Dyplom Rady Najwyższej Ukraińskiej SRR. Encyklopedyczność wiedzy, która dotyczyła kwestii szewczenkoznawstwa, zadziwiała wszystkich, którzy kontaktowali się z W. Jaciukiem. Ten badacz był jednym z niewielu pracowników naukowych, który tak głęboko zbadał muzealną kolekcję funduszową, opanował ogromny pokład informacyjny dotyczący życia i twórczości Szewczenki, a także jego współczesnych i naśladowców. Wołodymyr Jaciuk był z kohorty ukraińskich muzealników, którzy w trudnym dla placówki czasie walczyli o przetrwanie muzeum Tarasa Szewczenki, przyjmowali zwiedzających, nieśli szewczenkowskie natchnione słowo wielbicielom jego twórczej spuścizny, organizowali różnorodne imprezy kulturalno-masowe. Natalia HRIAZNOWA, wieloletni pracownik naukowy Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki
Akademik szewczenkoznawstwa Los Jego pokój pracy-gabinet — ikony, fotografie, malarstwo, pocztówki, na których bliski mu XIX wiek. I dlatego własne środki wydawał na to, by mieć przy sobie rzeczy drogich mu Tarasa Szewczenki, Pantelejmona Kulisza, Hanny Barwinok, Mykoły Kostomarowa… Badanie malarstwa Szewczenki stało się sensem jego życia. Losem. Przez 40 lat. Z dnia na dzień. Z roku na rok. Rano jako pierwszy przychodził do Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki i bardzo często wychodził ostatni. I nierzadko pracował w dni wolne — w soboty i niedziele, a jeszcze do tego dokładając ze dwa tygodnie urlopu. Bo należał do tego bardzo wąskiego kręgu wybranych, do których skoworodinowska sentencja o „pracy zgodnej z naturą” odnosi się absolutnie. Muza Miał radość i pociechę ze swojej pracy. I natchnienie. Poetycka muza przyszła do niego w młodości. W jej niewoli był do ostatnich dni. Wołodia! Twój wiersz, który czytałeś w irpińskim domu, kiedy za oknem kwitły wiśnie, czytałeś zmęczonym głosem, czytałeś, kochając każde słowo, będę pamiętać. Na zawsze. Sława Kariera, tytuły, regalia, nagrody — to nie o nim. Nie w tym widział swoje przeznaczenie. W wieloformatowej armii oficjalnych szewczenkoznawców nie był ani komandarmem, ani generałem, ani pułkownikiem, ani nawet porucznikiem. Był szeregowym. Z kohorty tych szeregowych, którzy są warci całej armii. Swego czasu ten szeregowy był nominowany do Nagrody Szewczenkowskiej. Ale… Generałowie-akademicy nie wybaczają szeregowym ich, zarobionej ciężką uczciwą pracą, sławy. Bóg sędzią generałom… A to ta jedyna regalia, która powinna uwieńczyć trud prawdziwego działacza-szewczenkoznawcy. „Niespodziewanie sędzia przyjdzie i dzieła każdego ujawnione będą…” Dziesiątki, setki stron badań W. Jaciuka, gdzie nie ukradzione, nie pożyczone, a własne myśli i odkrycia, — to ten bezcenny skarb, który wniósł do narodowego skarbca szewczenkoznawstwa. Bez patosu i pompy. Bez kotłów i pustosłowia. Tak, jak należy prawdziwemu pracownikowi. Renoma muzeum, jego potencjał naukowy i poziom przez 40 lat określało to, że w jego murach pracuje W. Jaciuk. Ludzie muzealni są wybredni i dziwaczni. Ale dla wszystkich Wołodymyr Jaciuk był autorytetem. W osieroconych murach muzeum pozostanie takim na zawsze. Natalia KLYMENKO, Dyrektor Generalny Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki w latach 2005—2012.
Wspomnienia lat studenckich. Wspominam Wołodymyra Jaciuka z lat studenckich. Pod koniec lat 60. XX wieku młodzieniec, świeżo zdemobilizowany z armii, pojawił się w Instytucie Pedagogicznym im. M. Gorkiego i od razu przykuł uwagę nie tylko swoją sportową sylwetką i urodą, ale także nieprzeciętnym intelektem. Uderzyło to, że Wołodymyr, nie wahając się, przeszedł z oddziału rosyjskiego na ukraiński właśnie wtedy, gdy język i literatura ukraińska nie były w cenie w przeciwieństwie do rosyjskiej, przed którą system komunistyczny gorliwie otwierał perspektywiczne ścieżki. Nieprzeciętność Wołodymyra przejawiała się i zawsze rzucała w oczy. Wytrwały, pozostawał niezwykle taktowny. Nikt nawet nie podejrzewał w nim poety. Swoją drogą, najlepsze wiersze zostały napisane w latach studenckich, związanych z jego jasnym zakochaniem w Switłanie Koszowej, która została jego żoną na całe życie. Tak samo ukrytymi okazały się jego postawy protestanckie, którymi przejmowało się buntownicze pokolenie lat sześćdziesiątych. W. Jaciuk, jak większość studentów, brał udział w akcjach pod pomnikiem T. Szewczenki, w rozpowszechnianiu samizdatu, w szczególności pracy „Internacjonalizm czy rusyfikacja?” I. Dziuby. Obecnie wiadomo, że nie ma w niej nic wywrotowego, a w tamtych latach można było stracić prawo do dyplomu. Zazwyczaj studenci na pokaz grali w karty, każdy z nich po kolei czytał maszynopis, odbity na papierze papierosowym. Wśród nich okazał się „tajny współpracownik”, zdaje się, o nazwisku Hołub. Później nie bez satysfakcji przyznał się do swojej „czujności”, mając nadzieję zaszokować Wołodymyra, ale ten umiał panować nad sobą, nie pokazywać swoich przeżyć, spotykając się z podobnymi prowokatorami. Później taka wytrzymałość przydała mu się podczas pracy w muzeum Tarasa Szewczenki, wszak dobrze wiedział, że za muzealnikami i archiwistami śledziło czujne, potworne oko KGB. Najwyraźniej dlatego zajął się kolekcjonowaniem, co z punktu widzenia władzy nie było wywrotowe, ale wyprowadziło naukowca do nowego rozumienia nieprzeciętnej postaci T. Szewczenki w zmaterializowanej recepcji ludowej (plastyka, pocztówki itp.). Przed tym W. Jaciuk wypróbował się w roli nauczyciela we wsi Fenewyczi, miał autorytet wśród uczniów i pedagogów, sformował drużynę piłkarską, która zdobywała nagrody na zawodach sportowych. Jednak szkoła nie zadowalała jego niespokojnej natury. Dlatego dyplomowany nauczyciel został budowniczym metra, pasjonował się swoją niełatwą pracą. Jednak ona nie zaspokajała jego intelektualnych i duchowych potrzeb, które skupiły się na postaci T. Szewczenki. Zrozumienie malarskiego dziedzictwa artysty dla W. Jaciuka było nie tylko powołaniem. Z zadziwiającą obsesją śledził każdy szczegół twórczej biografii grawera-akademika, który swobodnie czuł się w każdym gatunku sztuk pięknych, często eksperymentował. W. Jaciuk krytycznie przeglądał autorytatywne sądy innych badaczy, dążył sam do dojścia do prawdy, dlatego jego spostrzeżenia często pokrywały się z faktami praktyki malarskiej T. Szewczenki, a nie wyobrażeniami o nich. Chodziło nie tylko o analizę poszczególnych płócien, rycin czy sepii, ale także o skrupulatne śledzenie twórczej drogi T. Szewczenki w Petersburgu, Orenburgu, Mangyszłaku itp. Wołodymyr Jaciuk nie zamykał się tylko na nauce, miał szeroki krąg zainteresowań — od piłki nożnej po muzykę. Umiał i lubił odpoczywać, zarażał swoją życiową energią innych. Jurij KOWALIW, doktor nauk filologicznych, profesor. Żywa kolekcja Wołodymyra Jaciuka. W informatorze encyklopedycznym „Artyści Ukrainy” (Kijów, 2006) Wołodymyr Jaciuk został nazwany „historykiem sztuki, poetą, kolekcjonerem”. Dla pełności obrazu do tych określeń warto dodać jeszcze „muzealnik”, bo właśnie w dziedzinie działalności muzealnej przejawiał się jako głęboki badacz i wyrazisty popularyzator ukraińskiego dziedzictwa narodowego. O naukowych i kolekcjonerskich zainteresowaniach szewczenkoznawcy Wołodymyra Jaciuka wymownie opowiada za pomocą małej grafiki jego ekslibris autorstwa Wołodymyra Harbuzia. Znajduje się na nim spersonifikowany wizerunek kozaka-bandurzysty w połączeniu ze stylizowanym obramowaniem i tekstem: „Zbiory W. Jaciuka: Taras Szewczenko, Pantełejmon Kulisz, Wasyl Tarnowski, Hanna Barwinok, Amwrosij Zdacha, Opanas Słastion (książki — pocztówki — medale)”. Ten wykaz personaliów i rodzajów kolekcjonowania nie jest pełny, bo odzwierciedla tylko pewien czasowy wycinek zainteresowań Jaciuka, ich różnorodność szczególnie wyraźnie przejawiała się w wystawach tematycznych, które organizował Wołodymyr Jaciuk na materiałach ze swoich zbiorów i gdzie eksponowana była grafika Lwa Żemczużnikowa, Fotija Krasyckiego, Amwrosija Zdachy, Petra Chołodnego, Wasyla Masiutyna, Mykoły Butowycza, książki i karty pocztowe z autografami Mychajła Maksymowycza, Mykoły Kostomarowa, Pantełejmona Kulisza, Hanny Barwinok, Marko Wowczok, Ołeksandra Konyskiego, Iwana Franki, Dmytra Jawornyckiego, Borysa Hrinczenki, Mychajła Hruszewskiego, Mychajła Kociubynskiego, Serhija Jefremowa, Mykoły Zerowa. Poświęcająca praca Wołodymyra Jaciuka zarówno w poszukiwaniu bezcennych relikwii — zabytków kultury ukraińskiej, jak i w badaniu tej przebogatej warstwy otwiera nowe horyzonty przed badaczami, daje możliwość myślącemu współczesnemu człowiekowi zrozumieć fenomen Szewczenki, pełniej pojąć jego już ponad półtorawieczną obecność w świecie ukraińskim. Ihor LIHOWYJ, zasłużony pracownik kultury Ukrainy. Szedł swoją drogą. Pamiętam, jak Wołodymyr Makarowycz przyszedł pracować do muzeum Tarasa Szewczenki. Młody, pełen energii, od razu stał się swój w zespole. Szanując poprzedników-szewczenkoznawców, mimo wszystko poszedł swoją drogą w nauce. Dane mu było widzieć to, co przeszło obok uwagi innych badaczy. Miał wyjątkowe wyczucie, którego często nie mają dyplomowani historycy sztuki. A wszystko dlatego, że kochał swoją pracę, kochał Szewczenkę, jego poezję, malarstwo. Kiedy Wołodymyr zaczął kolekcjonować pocztówki i odznaki szewczenkowskie, wielu muzealników sceptycznie do tego podeszło. Obecnie kolekcje Jaciuka stały się unikalne, wszak on nie tylko zbierał rzadkie zdjęcia, wydania, książki, on wprowadzał je do obiegu naukowego, publikował, wystawiał. Ile wystaw zostało zorganizowanych w murach Muzeum Narodowego na bazie materiałów zebranych przez Wołodymyra Jaciuka! Jest ich wystarczająco dużo, by stworzyć muzeum Kulisza czy cyrylo-metodyjczyków. Nadija NAUMOWA, kierownik Domu-Muzeum Pamięci T. Szewczenki na Priorce. Szewczenkowskie relikwie w Warszawie. Na prośbę polskich filmowców (do filmu Jerzego Hoffmana „Ukraina”) nam, muzealnikom, należało przygotować materiał tekstowy o walce o niepodległą Ukrainę i roli w tym Szewczenki, dostarczyć materiał ilustracyjny z czasów kozackich, XVIII i XIX wieku. Do pracy zabrali się Wołodymyr Jaciuk, Nadija Naumowa i ja. Przejrzeliśmy ogromną ilość literatury: książek, albumów, dokumentów. Dobrze popracowaliśmy, ale wdzięczność reżysera i producenta przerosła wszystkie nasze oczekiwania. Zaprosili nas na dziesięć dni do Polski. Pobyt w Warszawie, zobaczenie oryginalnych płyt akwafortowych Tarasa Szewczenki do „Malowniczej Ukrainy”, oryginalnych rysunków artysty i praca w archiwum, a do tego z takim znawcą malarskiego dziedzictwa, jak Wołodymyr Jaciuk — to
Minęło czterdzieści dni, odkąd zabrakło wybitnego badacza spuścizny plastycznej Tarasa Szewczenki, historyka sztuki, muzealnika, poety Wołodymyra Jaciuka. Jeszcze nie chce się wierzyć, jeszcze nie mija żal i nie pozwala mówić szerzej. Przedstawiamy wybór krótkich refleksji, wspomnień przyjaciół Wołodymyra, kolegów oraz wybór jego wierszy.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
związek zawodowy przydzielił skierowania do bazy wypoczynkowej w Oczakowie. Zatem ja z moim małżonkiem, a Wołodymyr Makarowycz ze swoją żoną i dwojgiem dzieci wyruszyliśmy na „kurort”. Każdego ranka widywałam Wołodymyra Makarowycza na plaży. Siadał pod drewnianym „grzybkiem” i coś pisał w swoim notatniku. Popracowawszy, szedł pływać. Zakładał jaskrawoniebieski gumowy czepek na swoje kręcone włosy i odpływał tak daleko, że na horyzoncie widoczna była tylko niewielka niebieska kropeczka. Po plaży wszyscy zgodnie ruszali na obiad i po drodze kupowali arbuzy. Był to czas totalnego deficytu i po arbuzy stała ogromna kolejka. Sprzedawczyni podawała każdemu kupującemu ten arbuz, który wpadł jej w ręce, i odmawiała wybierania. Kiedy nadeszła kolej Wołodymyra Makarowycza, powiedział coś bardzo cicho z łagodnym uśmiechem, a ona wybrała dla niego największy i najlepszy arbuz. Julija SZYŁENKO, główny kustosz Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. Wdzięczny losowi za współpracę. Jestem wdzięczny losowi, Bogu, że znałem i nawet przez pewien czas współpracowałem z Wołodymyrem Makarowyczem Jaciukiem. Był to uczony-encyklopedysta, głęboki badacz twórczości Tarasa Szewczenki, Pantełejmona Kulisza i jego żony Hanny Barwinok, „Hani”, jak często lubił o niej mówić. Mnie, moim kolegom, pracownikom Międzynarodowego Biura Encyklopedycznego Fizyki przyszło współpracować z Wołodymyrem Makarowyczem — pomagaliśmy przy tworzeniu książki „Malarstwo i grafika Tarasa Szewczenki”, której oryginał-makietę wykonała Ołena Nużna, a Wołodymyr Mozyrski redagował. Wołodymyr Makarowycz brał aktywny udział w przygotowaniu do wydania książki „Działacze narodu. Iwan Puluj, Pantełejmon Kulisz”, która ukazała się pod moją redakcją ogólną. Z czasem wydaliśmy z nim książkę „Hanna Barwinok” na 170. rocznicę dnia jej urodzin. Nawiasem mówiąc, moja córka Ołena Nużna pomagała Wołodymyrowi Makarowyczowi w wydaniu zbioru jego wierszy „Echo”. W ostatnim czasie Wołodymyr Makarowycz pomagał nam z Wasylem Jaremenką przygotowywać do wydania utwory Hanny Barwinok oraz badać jej twórczość. Wasyl SZENDEROWSKI, doktor nauk fizyczno-matematycznych, profesor
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
marzenie, a do tego Nadija Naumowa włada językiem polskim. I oto we wrześniu jesteśmy już w Warszawie. Było ciepło i słonecznie. Podobało nam się wszystko: pomnik młodego Szewczenki w Warszawie autorstwa ukraińskiego rzeźbiarza Anatolija Kuszcza, warszawskie muzea i galerie, zamki, przyjaźni Polacy, nawet Wisła z jej gliniastą wodą. Wołodymyr Jaciuk był liryczny, jakiś wyjątkowy, czytał poezję, cały czas uśmiechał się w bujne wąsy, być może dlatego, że trafił do swojej praojczyzny po linii matki. Ale trzeba było popatrzeć na niego w Bibliotece Narodowej i Muzeum Narodowym, kiedy oglądaliśmy oryginalne płyty akwafortowe Szewczenki i rysunki, kiedy opracowywaliśmy archiwum. Wołodymyr Makarowycz zupełnie się zmienił: stał się drobiazgowy, oczy płonęły, kontrolował Nadiję Naumową, czy poprawnie przetłumaczyła, czy poprawnie przeniosła wszystkie zapisy. Jakby przy okazji, udzielił gruntownej konsultacji na temat materiałów Bronisława Zaleskiego w naszym muzeum kierowniczce sektora grafiki Biblioteki Narodowej w Warszawie. Oczywiście, on sam już zapewne sformułował artykuł o dziełach malarskich Tarasa Szewczenki w Polsce, bo wszystkie niezbędne wizerunki, kserokopie z polskich wydań przywiózł do Kijowa. Niezwykle interesująca publikacja z obserwacjami Wołodymyra Makarowycza ukazała się w czasopiśmie „Kyjiwśka Ruś”, ks. 3, 2007 r. pod tytułem „O szewczenkowskich relikwiach w Warszawie”. Nadija ORŁOWA, kierownik muzeum-filii Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki. W kręgu niezwykłych ludzi. Dzisiaj w porannym pociągu podmiejskim do Kijowa ktoś się do mnie odezwał. I w głosie, i w dotyku coś niepokojącego, niecierpliwego. Oglądam się — Wołodymyr Drosenko, pracownik naukowy muzeum Kyryła Stecenki na Fastowszczyźnie. — Jaciuk… Makarowycz… To prawda? Co mam odpowiedzieć?.. Wiem, że człowiek czyta czasopisma, które zareagowały na naszą stratę. A Wołodymyr, krajoznawca, opowiada, jak zwrócił się kiedyś do Jaciuka po konsultację. — Jedną fotografię z Fastowca trzeba było zidentyfikować i ja od niego w mgnieniu oka otrzymałem wszystkie informacje. Oczywiście, o tej ekspedycji archeograficznej na Perepjat Jaciuk wiedział wszystko i… jeszcze więcej. Ale czyż tylko o niej! Ile rozmów, ile wspomnień przez te czterdzieści dni! Roman Kowal, przygotowując swoją książkę o rzeźbiarzu Mychajle Hawryłce, utalentowanym artyście, który przez tragiczne okoliczności ukazany jest nam dzisiaj w większości jako medalier, właśnie dzięki badaniom Jaciuka i jego zbiorom szewczenkowskiej falerystyki mógł w pełni odkryć ten temat. I nigdy nie zapomni się, z jakim zachwytem słuchał opowieści Wołodii na ostatniej wystawie jego zbiorów profesor Wasyl Wasylowycz Jaremenko, sam wielki bibliofil i zbieracz starodruków oraz rzadkich wydań. Filokartia, falerystyka, księgozbiór… Był jeszcze jeden „zbiór” Jaciuka. On go nie poszukiwał, on zbierał się sam. To krąg niezwykłych ludzi, których wabiła wielka wiedza, wzniosłość zainteresowań, czarująca życzliwość tego niezapomnianego człowieka. Wasyl PORTJAK, pisarz, dramaturg filmowy. Twarzą w twarz z Szewczenką. Wołodymyr Jaciuk. Uczony gabinetowy. Anachoreta, który od ósmej rano siedzi w niewielkim gabineciku z oknami na bez. Z jaką radością płoną oczy, jak przechyla głowę na bok, wytańcowując przy tym „step”, kiedy wychodzi drukiem nowa jego książka… „Twarzą w twarz z Szewczenką” — jedna z najlepszych. Twarzą w twarz z Szewczenką — jego życiowe credo. A historia jego życia — badawcze poświęcenie. „Chodź, pokażę, jaką zabawkę znalazłem”, — zagląda. Iskrzy radością, aż błyskotki w perłowych wąsach, — znaczy, jakaś niewidziana lub wymarzona rzecz (rarytas!) trafiła w pole siłowe Jaciuka. Tak właśnie układała się jego mozaika całości: wielościenna Jaciukiana. Ilu ludzi nauki otrzymuje konsultacje, ilu daje kierunki do poszukiwań, nawet wtedy, gdy wywołuje polemikę. Bo przecież w dyskusji rodzi się prawda. Wołodka Jaciuk. Właśnie tak podpisał mi w 2010 r. swoją książkę poezji. Wielki miłośnik życia, który, gdy tylko ocieplały się wody Dniepru, co rano chodził pływać, i już na początku czerwca — opalony na czarno. A jego zwyczaj psotnika — trzymać muzealnych kolegów (przeważnie płci żeńskiej) w formie: idziesz zamyślony, a nagle z boku lub z tyłu — żwawe takie psie szczekanie… I znasz zwyczaj Makarowycza — i mimo wszystko… podskakujesz. Jaciuk — to życie we wszystkich jego przejawach — odwiecznym dialogu z Muzą, miłością do wnuków; niebieskimi irysami, które o każdej porze roku są darowane koleżankom z okazji świąt; opowieściami, jak wczoraj wymyślił przepis na smaczną potrawę… I mało komu, nawet z dawnych kolegów, było wiadomo, jak często go bolało. O tym — w zbiorze poetyckim; to przyszło odczuć wszystkim wiosną 2011 r., kiedy odszedł syn Taras… Otwierają się drzwi muzealnej biblioteki naukowej, a na progu — w białym fartuchu — boso! — opalony W. M. Energetyczny skupienie. A może on na dziedzińcu muzeum, za oficyną, pali pod orzechem na ławce. Zamyślony jak Mamaj. Taki sam wesoły i doświadczony. Wieczny. Tetiana CzuJKO, zastępca dyrektora generalnego Narodowego Muzeum Tarasa Szewczenki ds. pracy naukowej. Kurortowe przygody. Było to w 1990 roku, dopiero co przyszłam pracować do Państwowego jeszcze wtedy muzeum T. H. Szewczenki. Przygotowując się do oprowadzania wycieczek, korzystałam z książek, których autorzy byli tutaj obok, widziałam ich codziennie, razem z nimi przebywałam w murach muzeum. Wśród nich był i Wołodymyr Makarowycz, autor prac „Malarstwo — mój zawód: Etiudy szewczenkowskie”, „Ręką własną — Taras Szewczenko”, „Akwaforty T. Szewczenki: „Malownicza Ukraina”. Mnie, dwudziestoczteroletniej, wydawało się, że ci ludzie są jacyś wyjątkowi. Latem mnie oraz Wołodymyrowi Makarowyczowi. Ostatnia ekspedycja. Lwów. Wołodymyr JACIUK. Przeczucie. Matce Szewczenki dedykuje się. Jeszcze tylko w zziębniętym niebie / Dziobało słońce punkcik wiosny / I marzyły się ziemi wiśniowe skrzydła, / A nagim gałęziom solo słowika. / Na próżno strzechy już bocianów szukały / Pustymi oczami czarnych gniazd… / Jeszcze i horyzontów nie całowały ptaki. / I cicho, i smutno, bo i duszę, i pieśń / Uśpiła cudzołożnica-zima, / W kolebeczce niewoli ukołysała. / Trzeźwo, tęsknie — wszechświatowy post. / Tylko czasami z wysiłkiem pod płotem / Chrypiało zmarznięte słowo kobziarza / Pod dzwonienie poalkoholowej bandury. / A jej przyśniły się usta niemowlęcia / I dwoje bezbronnych rączek, / A chłopczykowi w matczynym łonie / Tak cudownie śniły się jagódki piersi. / Jeszcze czekała Kateryna syna, / Ale już wpatrywała się Ukraina / W brązowy smutek maminych oczu. / Pamięci Pantelejmona Kulisza. / Zziębnięty chutor ucichł, w przeczuciu / Drgnęły dęby, korzenie klonów / Poruszyły się, ustępując miejsca / Temu, kto posadził je na skraju polany. / On umierał, ale dusza nijak / Opuścić grzeszne ciało nie chciała. / Jego ręka, niczym skrzydło, lekka / Pisała w locie testamentowe słowo. / Lecz nagle i ona powoli opadła / Pierwszy i ostatni raz tak bezsilnie / W dłonie nieutulonej żony, / I dumny ptak skrzyżował na piersiach skrzydła. / A już, jak wyłkała samotność, / Dwie pary wołków powolutku szły gęsiego, / Nie w pośpiechu wiozły, bo właśnie tak / Gospodarz ich lubił chodzić za pługiem. / Położyli do trumny ołówek, / Papieru trochę i baranią czapkę. / No i wszystko, po wszystkim postanowione, / Pora nalać pożegnalną czarkę / Za tego, kto, dobiegłszy schyłku lat, / Nie pochylił się od zniewagi i oszczerstwa, / Kto przeczytał nam Nowy Testament, / I nasze słowo nas sądzić będzie. / On wierzył w słowo nieustannie, / Pielęgnował je i tak natchnienie słuchał / To słowo sprawiedliwe, które broniło nas / Od złych sąsiadów i od niewolnictwa Ducha.
W modlitwie słało się do niebios wzdłuż krat i grobowych murów, aby diabeł mroku przepadł, aby zstąpił szlachetny bóg kultury. My do dziś nie spłaciliśmy długu jemu, choć znowu i znowu nie dajemy po sobie poznać. Minęło stulecie, lecz nie ma komu odprawić godnej panichidy. *** Jak kania, kocham lasy. Kocham smukłe wysokie sosny. Kocham wysokie głosy. Jak kania, kocham to, co wysokie. Ja niskim duszy nie okaleczyłem. Z nikim od wieków nie byłem okrutny, a ciebie, przerażoną, ukradłem dla szczęścia, męki i udręki. Ujrzałem cię pośród fal losem rozpieszczonego morza. Srebrna moja, mewo, nie płacz, zaczekaj, polatajmy obok. Nie lękaj się szczęścia, nie drżyj, nie krzycz mi o niekompatybilności. Przypomnij, jak mdlałaś ty na poziomkowym słonecznym skraju lasu. Miłoskrzydła, przeskrzydlij biedę, niech „żegnaj” przeboli w „witaj”. Wkrótce z podniebienia spadnę, aby znów ciebie z morza kraść.
Машинний переклад
Wiktor KOSTIUCZENKO
W czerwcu 2012 roku obchodzimy 300. rocznicę urodzin francuskiego filozofa i pisarza Jean-Jacquesa Rousseau. W tym samym roku, w grudniu, minie 290 lat od dnia urodzin ukraińskiego filozofa i pisarza Hryhorija Sawycza Skoworody.
Synowie wieku
Ci dwaj wielcy obywatele świata posiadają wiele podobnych cech charakterologicznych, zarówno w planie biograficznym, jak i w społeczno-filozoficznych dążeniach do poprawy ludzkości poprzez doskonalenie samego człowieka, likwidację nierówności majątkowej, harmonizację relacji obywatela i państwa, zachowanie przyrody i człowieka jako jej części. Hryhorij Skoworoda jest o dziesięć lat młodszy od Jean-Jacquesa Rousseau. Urodzili się w różnych krajach: Rousseau w republikańskiej Szwajcarii (28.06.1712), Skoworoda w Małorosji — kolonii Rosji (03.12.1722). Żyli i tworzyli w różnych warunkach. Ale myślenie obu kierowało się ku jednemu: potrzebie szukania „nowego świata”. W tym celu, według ich przekonania, należało uporządkować relacje między bogactwem a biedą, określić wzajemne stosunki „lud i władza”, „lud i nauka”, „lud i religia”. Wkład obu w poszukiwania „nowego świata” jest ogromny. Wzbogacona ich ideami ludzkość pragnie wcielić te idee w życie. W różnych krajach działo się to i dzieje się różnie, w zależności od rozwoju obywatelsko-społecznego, poziomu wykształcenia państwa, jego demokratycznych dążeń i co najważniejsze — od pragnienia samego społeczeństwa.
Zmarł Rousseau w 1778 roku w miasteczku Ermenonville pod Paryżem, w majątku markiza de Girardin. Skoworoda zmarł w 1797 roku we wsi Iwaniwka (obecnie Skoworodiwka) na Charkowszczyźnie, w posiadłości ziemianina Kowalewskiego.
…Czym jest dzisiaj Plac Kontraktowy w Kijowie na Podolu? To bezkresne ludzkie zbiegowisko, bo tutaj zbiegają się końcowe trasy tramwajów i autobusów. Tutaj jest stacja metra. Na placu, w skwerze, w 1976 roku ustawiono pomnik ukraińskiego oświeceniowca, pedagoga, muzyka Hryhorija Skoworody. Autor — rzeźbiarz Iwan Kawaleridze. Paradoksalnie: ten, który uciekał od zgiełku miast, propagując chłopski sposób życia, czystość myśli i czynów na łonie przyrody, znalazł się w centrum zamętu. Na Placu Kontraktowym znajduje się Akademia, w której się uczył. W chłopskim stroju, w kierpcach, z torbą za plecami, przekroczywszy lata i stulecia, patrzy na swoją almamater, na młode pokolenie studentów.
Spójrzmy na życiowe etapy H. Skoworody. Jest studentem Akademii Mohylańskiej w Kijowie, śpiewakiem chóru dworskiego w Sankt Petersburgu, wykładowcą kolegiów w Perejasławiu i Charkowie, nauczycielem ludowym w rodzinach ziemiańskich, urzędnikiem misji dyplomatycznej na Węgrzech, podróżnikiem po krajach europejskich. Stanowi to ponad jedną trzecią jego świadomego życia.
Czyżby wszędzie ubierał się w chłopski strój? Pytanie jest retoryczne. Co pierwsze przychodzi na myśl, gdy patrzy się na pomnik? Pasterz, parobek, pielgrzym. A gdzież wykształcony człowiek? Przecież na portretach przedstawiony jest w stroju świeckim.
…I oto jesteś w Szwajcarii, w Genewie, gdzie urodził się Rousseau. Na wyspie pośrodku malowniczego Jeziora Genewskiego wznosi się majestatyczna rzeźba Rousseau. Pomnik rzeźbiarza Jean-Jacquesa (zbieżność imion) Pradiera ustawiono jeszcze w 1835 roku. Autor przedstawił go pochylonego nad książką. Cała Genewa patrzy na jednego z zwiastunów idei rewolucji francuskiej, Rousseau, a Rousseau spogląda na swoją ukochaną Genewę. Kilka razy pomnik Rousseau obracano, aby mógł zobaczyć całe swoje miasto. Przejrzyście czysta woda jeziora, łabędzie, uspokojeni Szwajcarzy i tysiące turystów jakby odtwarzają tę zharmonizowanie, której niegdyś szukał wybitny przedstawiciel Oświecenia.
Warunki społeczne, w których urodził się i w których mijały dziecięce lata Rousseau w Szwajcarii, z małorosyjskimi nie sposób porównać. Ale wcześnie osierocony przez matkę, Rousseau ruszył przez wsie, zarabiając na chleb swoją muzyką i pieśniami. Zbliżył się do prostych wieśniaków, których życie kontrastowało z życiem zamożnych warstw. Wpłynęło to na jego późniejsze poglądy. H. Skoworoda urodził się we wsi Czornuchy na Połtawszczyźnie. Formowały go jako myśliciela filozofia ludowa, nastroje antypańszczyźniane, fałsz władzy i kościelnej wierzchówki, która, dorobiwszy się majątku na ludowej nędzy, przeobrażała się i odgradzała od ludu. Tułaczka młodości, wędrowny tryb życia głównie na wsi tworzyły ład duchowy i skryte marzenie Rousseau o posiadaniu własnego ogrodu, chatki, krowy, stawu i otoczenia z prostych, niepsutych cywilizacją pracowników. Taką samą idylliczną scenę rysował sobie i Skoworoda, tyle że dodając do tego pasiekę. Stąd u obu twórców szczególne miejsce w twórczości zajmuje obraz wsi zarówno jako doskonały produkt kultury materialnej, jak i produkt bogactwa duchowego. Ogród daje człowiekowi zgodę i równowagę. To i ogród nauki, i ogród Boży, który rodzi miłość i pokój. „Tylko wieś — „kraj”, tylko lud wiejski — „ludność”. Monarchiczna Francja, gdzie długo żył Rousseau, ostro uwypukliła jego republikańskie sympatie. W swoich pracach artystycznych i naukowych stale porównywał moralność i sposób życia prostych ludzi z moralnością i sposobem życia górnych warstw Paryża, nie na korzyść tych ostatnich. Prawda, paryskie salony zachwiały poglądami Rousseau na bogactwo. Z czasem stał się nie tak kategoryczny, jak w młodości: chciało mu się i pieniędzy, i sławy. Podczas gdy H. Skoworoda był bardziej stały. Twierdził stanowczo: „Los mój z biedakami”. Natura hojnie obdarzyła obu talentami: wyczuciem słowa, muzykalnością. Ubóstwiali książkę. Szczególnie zachwycali się filozofią starożytnego świata i mitologią. Miało to decydujące znaczenie w osiągnięciu wykształcenia i rozwoju zainteresowań naukowych. Obaj stali się reformatorami. Rousseau zaproponował zbliżenie salonowej francuskiej dramaturgii do ludowej. A w zapisie nutowym zastąpienie znaków nutowych oznaczeniami cyfrowymi. Elita artystyczna Paryża, oczywiście, nie wszystko przyjęła z innowacji Rousseau, ale zauważyli go naukowcy i zaprosili do składu autorskiego słynnej francuskiej „Encyklopedii”. H. Skoworoda zreformował poetykę, wykładając w kolegiach. Stworzył swoją szkołę poetycką z własną teorią wierszowania i własnym światopoglądem zjawisk przyrody, życia społecznego, sfery duchowej. Na tym polegało jego nowatorstwo, co stało się przyczyną tego, że oficjalna władza uciekła się do prześladowania uczonego, zwolniła z pracy nauczycielskiej. Swoją poetykę stosował podczas pisania wierszy, dbając o jasność myśli oraz melodyjność w wierszowaniu, potępiając przy tym „pismodzwonstwo”. Przez pewien czas Rousseau i Skoworoda pracowali jako nauczyciele ludowi w bogatych rodzinach. Potem nabyte umiejętności przydały się do pisania traktatów pedagogicznych. Obaj służyli w misjach dyplomatycznych. Rousseau — we francuskiej w Wenecji. Skoworoda — w rosyjskiej na Węgrzech. Rousseau, zauważając zakulisowe spekulacje, zaczął je demaskować i zwolniono go z pracy. Skoworoda dzięki służbie poselskiej miał możliwość pobyć w krajach europejskich. Szczególnie przypadła mu do gustu republikańska Szwajcaria. Odwiedził wiele miast tego kraju. W Bazylei pokłonił się pamięci ulubionego filozofa Erazma z Rotterdamu, który tu żył. Wydaje się, że w wędrówkach po Szwajcarii zapoznawał się z dziełami Woltera i młodego Jean-Jacquesa Rousseau. Biskupi, mnisi i koledzy z akademii nie raz proponowali H. Skoworodzie poświęcenie się Kościołowi. Przekonywali, że zapewni to bezproblemowe życie i stały dach nad głową: „Będziesz filarem cerkwi i ozdobą klasztoru”. Na co odpowiadał: „Ja tworzenia filarów mnożyć sobą nie chcę, dość i was filarów (nieociosanych) w świątyni Bożej”. Tak samo i Rousseau często trafiał do klasztorów. Duchowieństwo, widząc rozum, wiedzę, talenty, skłaniało go do pozostania w klasztorze. Lecz Rousseau, u którego już zrodził się ironiczny stosunek do Boga, nie zamierzał nosić znienawidzonej mu sutanny. Ciekawe, że i u Rousseau, i u Skoworody nauczycielami byli starożytni greccy i rzymscy filozofowie Plutarch, Horacy, Sokrates, Owidiusz. W poszukiwaniu harmonii XVIII wiek — to aktywne poszukiwanie przez filozofię europejską sensu ludzkiego bytu. Materialista Wolter we Francji kładzie fundamenty Wolności, Równości, Braterstwa. Idealista Kant w Niemczech zaprzecza materializmowi, propaguje idee istnienia świata materialnego poza ludzką świadomością. Demokratyczna, humanistyczna filozofia H. Skoworody była, że tak powiem, między filozofią Kanta a filozofią Woltera. Można w niej natrafić na echa materializmu Woltera i idealizmu Kanta. A oto poglądy Skoworody i Rousseau na społeczeństwo, człowieka, naukę, sztukę, pedagogikę — są zgodne. O żadnych wpływach tu nie ma mowy. W razie, gdyby Skoworoda i zapoznał się z dziełami Rousseau, wędrując po Szwajcarii (1750 r.), to zapewne były to pierwsze utwory poetyckie oraz jeszcze, być może, traktat „Rozprawa o naukach i sztukach” (1750 r.). Wszystkie inne dzieła Rousseau ukazały się drukiem później, kiedy Skoworoda już wrócił do Małorosji. Ale najbardziej prawdopodobne, o czym można twierdzić niemal bezspornie, to to, że Skoworoda w Europie zaczerpnął republikańskiego powietrza, ducha wolności (Liberte), który przygotowywał lud Francji do zdobycia Bastylii i ogłoszenia Deklaracji praw człowieka i obywatela. Po raz pierwszy w historii ten duch wstrząsnął ludem. Właśnie wtedy wolnościowe idee francuskich encyklopedystów rozprzestrzeniały się po Europie. Wiadomo, że i rosyjska caryca Katarzyna II flirtowała z nimi, korespondowała z Wolterem. Czyż nie wtedy wszechwładna caryca zwróciła uwagę na dworskiego śpiewaka, dwudziestoletniego wykształconego Ukraińca, którego poglądy były współbrzmiące z politycznymi, etycznymi poglądami encyklopedystów? Więc nie przypadkiem chciała mieć na dworze „swojego” encyklopedystę, który władałby językami europejskimi (dawnymi i współczesnymi). H. Skoworoda odpowiadał jej. Myślał po-ew-
europejskim. Caryca zwróciła się do niego z propozycją pozostania na służbie na dworze. Na co niezależny H. Skoworoda odpowiedział: jego fujarka i wolność są dla niego droższe niż „carska korona”. Ideałem dla Rousseau jest rozumny, pracujący człowiek, który pragnie poznać samego siebie. To nie ci wystawnie ubrani „pupile losu”, wyniesieni na fali bogactwa, gdy naród żyje w biedzie. Wybitny myśliciel epoki Rousseau potępiał osiągnięcia ówczesnej nauki i techniki, ponieważ nie poprawiały one warunków życia zdecydowanej większości ludzi, a z ich owoców korzystały jedynie wyższe sfery społeczeństwa. Rousseau imponuje człowiek, który siłą rozumu rozprasza mrok i przy tym „zagłębia się w sobie, aby zbadać człowieka i poznać jego naturę, jego obowiązki i jego przeznaczenie”. Spośród licznych prac artystycznych i traktatów naukowych Rousseau szczególne miejsce zajmuje traktat „Umowa społeczna”, który jest interesujący również dzisiaj. Najpierw dla tych, którzy dochodzą do władzy. „Umowa społeczna” to dzieło polityczne, w którym podjęto próbę stworzenia wzorowego państwa, gdzie bogactwa są rozdzielone sprawiedliwie. „Człowiek urodził się wolny, a tymczasem jest w kajdanach” — powtarzał Rousseau. Od tych kajdan (politycznych, majątkowych) należy go uwolnić. Umowa społeczna między władzą a narodem jest możliwa w kraju, który rzeczywiście gwarantuje równouprawnienie wobec prawa, który tworzy skuteczną konstytucję, dbającą o sprawiedliwość. Rousseau uzasadnia stworzenie republiki, w której panuje władza ludu, zarówno ustawodawcza, jak i wykonawcza. H. Skoworoda w centrum swojej filozofii stawia człowieka, który poprzez „samopoznanie matki-natury” („zagłębianie się w sobie” u Rousseau) osiąga prawdę. Nowocześnie brzmią słowa filozofa: „...zmierzyliśmy ziemię, morze, powietrze, niebiosa, niepokoiliśmy dla metali ziemski żywot... budujemy niezrozumiałe maszyny, zasypujemy przepaście, zatrzymujemy i kierujemy nurt wód... Ale biada w tym, że przy tym wszystkim czuć, jakby brakowało czegoś wielkiego”. A wielkie rodzi się wtedy, gdy wszystko to wiąże się ściśle z potrzebami społecznymi człowieka i nie szkodzi naturze. Zawsze w sercu musi być miejsce na dobro. „Lepiej chwilę uczciwie żyć,
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
niż dzień w myślach złych”. Nierówność społeczna rodzi “zdrady, bunty, zmowy, wyrywanie berła, upadek państw”. Rozumna natura pracującego człowieka i rozumna natura społeczeństwa tworzą rozumne współżycie. Wtedy jest ono trwałe, pokojowe i pomyślne. W warunkach pańszczyzny H. Skoworoda takiego współżycia nie obserwował. Widział chciwych mędrców, którzy tylko dbali o “trzosy, worki i walizki”. Najczęściej pisarz przedstawiał ich w postaciach wilków. U Skoworody nie ma tak całościowego traktatu, jak “Umowa społeczna” u Rousseau. Jego myśli na temat sprawiedliwego społeczeństwa są rozrzucone po różnych pracach (“Rozmowa pięciu podróżnych o prawdziwym szczęściu w życiu”, “Alfabet, czyli Elementarz pokoju” i in.). Takie społeczeństwo może zbudować “nowy człowiek”, pokonawszy “tyranię”, “podłość”, “nizkość”, “brudne”, “fałszywe” itp. Ukraiński filozof, podobnie jak Rousseau, tworzy republikę przyszłości. W “górnej” republice (doskonałej) H. Skoworody — “wszystko nowe: nowi ludzie, nowe obrazy, nowe stworzenie”. I praca ludzi odpowiednia do ich “pokrewieństwa”, czyli naturalnych skłonności. Miłość do narodu H. Skoworody była aktywna. Choć daleka od radykalizmu. Wyjście z sytuacji widział w samopoznaniu, cnocie, pożytecznej pracy. W tym jest szczęście, harmonizacja człowieka z naturą, społeczeństwem i Biblią. Taka jest istota etyki H. Skoworody. Całą siłę demaskacji pisarz kieruje przeciwko tym, którzy “dla rang wyginają karki”, “oszukać prędcy”, którzy “handlują”, “zagarniają pola”, którzy “panegiryk splatają z kłamstwa”. W tej samej grupie społecznej są hulaki, karciarze, prawnicy-obdzieracze. Administracyjno-terytorialne kierownictwo Małorosji (jak wtedy nazywano Ukrainę) należało do hetmana pod nadzorem Małorosyjskiej Kolegium, które formowała i kontrolowała Moskwa. H. Skoworoda, odwiedziwszy kraje Europy, zapoznawszy się z systemem zarządzania niektórych krajów, miał możliwość porównać je z tym, które istniało w rodzinnym kraju. Porównanie nie było na korzyść hetmańszczyzny. “Najzręczniejsze głowy na świecie” widzi w londyńskim i paryskim rządzie. U nas zaś, jeśli ktoś jest zdolny przysłużyć się społeczeństwu, tak “nie może przez mnóstwo kandydatów przedrzeć się do objęcia stanowiska”. H. Skoworoda potępia tych, którzy rządzą ludźmi jak “wilk owcami”, tych, którzy obłudnie postępują, którzy marzą o zajęciu miejsca, które “mogłoby mu postawić stół z dziesięciu dań”. Szczęśliwym być — znaczy “poznać siebie czy swoją naturę, wziąć się za swoje pokrewne dzieło i być z nim w zgodzie z ogólną potrzebą”. Na podstawie biblijnych legend, starogreckich mitów, bajek Ezopa, ludowych przypowieści H. Skoworoda pisał wiersze, bajki, prozę, traktaty naukowe, dialogi. Najsłynniejsze utwory: “Ogród pieśni boskich”, “Bajki charkowskie”. Mniej znane są dzieła filozoficzne, które rozpowszechniano w rękopisach. Pisane one były językiem cerkiewnosłowiańskim, z domieszką rosyjskiego: “Wstępne drzwi do chrześcijańskiej dobrotliwości”, “Narcyz. Rozmowa o tym: poznaj siebie” i in.kład. Chodzi o natrętne rozpowszechnianie w społeczeństwie informacji o dewiacjach seksualnych, zwłaszcza homoseksualizmie. Warto powiedzieć o tym krytyczne słowo, jak zaraz oskarżają cię o “homofobię”, nietolerancję. Ale przecież nie chodzi o tolerancyjny stosunek do gejów, a o to, że społeczeństwu wulgarnie narzuca się, w istocie propaguje się to zjawisko. W rezultacie poprzeczka moralna spada. Więc jaka tu “unifikacja” systemu ostrzegawczych znaczków? Na nasze ekrany mogą wypuścić obrzydliwy film z gloryfikacją gejów, który według “unifikowanych” euronom oznaczą jako całkowicie dostępny dla dziecięcej i młodzieżowej widowni. Czy więc nie należy uważniej przyjrzeć się tym “unifikowanym” normom? Niebezpieczeństwo z teleefiru wzmacnia się jeszcze tym, że dzieje się to na tle niepokojących zjawisk w wychowaniu rodzinnym. Rodzice oddalają się od dzieci. Właśnie o tym mówił na okrągłym stole Pełnomocnik ds. praw dziecka przy Prezydencie Ukrainy Jurij Pawłenko. Skomentował on dość niepokojące wyniki badania socjologicznego. W życiowej krzątaninie rodzice coraz bardziej zostawiają dzieci w objęciach telewizora, Internetu, ulicy. Na to samo pytanie, czy wystarczająco dużo czasu spędzają rodzice z dziećmi, jedni i drudzy dali w ankiecie przeciwne odpowiedzi, chociaż pytania zadawano w tej samej rodzinie. “Niewystarczająco”, — twierdzą dzieci. “Wystarczająco”, — mówią rodzice, wydzielając liczone godziny (czy nawet minuty!) na komunikację z dzieckiem. W ogóle to, co potwierdziło to badanie, — osobny i poważny problem. Można tylko dodać niepokojącą statystykę, kiedy rodzice nie po prostu wybuchają krzykiem i wyzwiskami wobec swoich dzieci, ale też biją je, znęcają się fizycznie. Przemoc na ekranie nakłada się na przemoc w rodzinie. Ogólnie zaś chce się zapytać urzędników, mających związek z naszym teleefirem, przestrzenią medialną: czy o tym mówimy? Czy temat znaczków na ekranie warto tak natchnienie i długo omawiać? Czy nie czas już brać się za rozwój dziecięcego nadawania na Ukrainie? Zamiast tego widzimy co innego. Powróćmy do publikacji “Piractwo w teleefirze”. Mowa w niej była o smutnym stanie dziecięcego nadawania w kraju i konkretnie — o wulgarnym “najeździe”, który czyni Narodowa rada ds. telewizji i radiofonii na kanał “Malatko”, w istocie jedyny do ostatniego czasu dziecięcy ogólnoukraiński kanał (co wyjdzie z nowych zadeklarowanych kanałów — jeszcze zobaczymy). Wspaniały oświatowy kanał ostatni rok pracuje pod stałym zagrożeniem zamknięcia. Te problemy mnie, jako dziennikarzowi, udało się nagłośnić na okrągłym stole. Jurij Pawłenko otrzymał numer “Słowa Proświty” z tą publikacją i obiecał wyjaśnić sytuację. Cóż, zobaczymy. Tak samo czekamy na reakcję NacRady, której kierownicy byli organizatorami tej wielomądrej rozmowy o “znaczkach”. Może coś powiedzą i nie tylko o znaczkach, ale i ogólnie o stanie naszego dziecięcego teleefiru. Czy nam przyjdzie stawiać już nie znaczki na ekranie, a ścianę przed telewizorem?
Машинний переклад
Po Szwajcarii Na jednej równoleżniku, w odległości dwóch tysięcy kilometrów od siebie położone są dwa kraje — Ukraina i Szwajcaria. Ukraina, która po nieudanym eksperymencie z budową socjalizmu zaledwie 20 lat temu odzyskała swoją państwowość. I Szwajcaria — z ogromnym doświadczeniem republikańskiego państwowotwórstwa. W neutralności komfortowo żyje już od 200 lat. Niedawno miałem szczęście odwiedzić ten kraj. Zwiedziłem miasta Bazylea, Berno, Genewa, Zurych, Lucerna i szereg małych miasteczek. Wszędzie dostatek. Oprócz programów socjalnych i ustaw, które sformułował parlament, partie i organizacje społeczne proponują swoje programy socjalne, do których z uwagą odnosi się rząd. Tak, podczas pobytu w kantonie Bazylea przygotowywano referendum „My przeciwko ropie”. Referendum zorganizowała Partia Zielonych. Naglącym dla Szwajcarów jest problem alternatywnych źródeł energii. „Zieloni” proponują do 2030 roku zastąpić 40% obecnych źródeł energii ekologicznie czystymi rodzajami paliwa. Rząd stymuluje wdrażanie i wykorzystanie energii wiatrowej, baterii słonecznych, granulowanego paliwa z odpadów przemysłu drzewnego. Doliny i łąki, góry, rzeki i jeziora, miasta i miasteczka (wsi w naszym rozumieniu nie ma) — wszystko zadbane, atrakcyjne. Nie ma pustostanów, ruin, zaniedbania. Wzruszająco Szwajcarzy chronią pamięć historyczną. Doskonały i punktualny transport. Wysoka kultura handlu. A jak pomysłowo dekorują swoje mieszkania, posiadłości, drogi i ścieżki kwiatami! Panuje piękno i celowość. Czystość w miejscach publicznych, na stacjach, przystankach transportu, na poboczach dróg. Nie zabudowują ulic ciągłymi rzędami handlowymi. W marketach regały nie uginają się od napojów alkoholowych. Nie ma przepychanek i tłoku. Miałem szczęście być na posiedzeniu parlamentu — wielka jedność, wysokie poczucie misji, kultura państwowości. Nie zobaczyłem w parlamencie „naciskaczy przycisków”. W górze pod sufitem napis: „Jeden za wszystkich i wszyscy za jednego”. Mały ambitny kraj zadziwia świat swoją jednością. Szwajcaria — stop doświadczenia historycznego ze współczesnymi technologiami, działania państwowotwórcze skierowane na pożytek narodowi, jedność obywatelska. Regionalizacja społeczności niemieckiej, francuskiej, włoskiej i retoromańskiej, które tworzą Szwajcarię, ogranicza się do poziomu językowo-kulturowego w miejscach zamieszkania tych społeczności. Najmniejsza z nich — retoromańska — stanowi 1% całej populacji. Żadna ze społeczności nie wywyższa się pod żadnym względem nad inną. W ratuszu Bazylei uwagę zwraca napis na ścianie: „Gdzie istnieje jedność, tam mieszka Bóg”. Wydawało się, że przez cały czas mojego pobytu w cudownym kraju obok mnie byli autor „Umowy społecznej” Rousseau i autor „Ogrodu pieśni boskich” Skoworoda. Wróciłem do domu. Wróciłem do nieładu — konstytucyjnego, parlamentarnego, politycznego, prawnego, gospodarczego, produkcyjnego, kulturalno-oświatowego, codziennego… Petro ANTONENKO Telewizja — to osiągnięcie cywilizacji, przy którym pojawia się pytanie: czy to w ogóle dobro? Wspaniale byłoby, gdyby istniała bez negatywu. Niestety, na razie nie wychodzi. Dlatego czasami chce się postawić przed ekranem telewizora napis: „Ostrożnie: trucizna!”, zwłaszcza jeśli przed nim są dzieci.
Coś muszą zrobić zarówno państwo, jak i społeczeństwo. Struktury państwowe podeszły do sprawy od strony biurokratycznej. Można było się o tym przekonać, będąc niedawno przy okrągłym stole, który zorganizowała „Międzyresortowa grupa robocza ds. opracowania i wdrożenia krajowego systemu oznaczeń w celu ochrony dzieci przed informacjami, które mogą zaszkodzić ich zdrowiu i rozwojowi”. Spróbujcie na jednym oddechu przeczytać przydługą nazwę tej „grupy”, a będziecie mieli wyobrażenie, czym jest biurokratyczny formalizm. Jest go aż nadto. Grupa posiada „Kalendarzowy plan pracy”, przeprowadziła już wcześniej dwa posiedzenia, których „piętrowego” porządku obrad nie będę cytował, bo uśpię czytelnika. Tymczasem grupa ta została utworzona pod egidą Administracji Prezydenta oraz przy Narodowej Radzie ds. Telewizji i Radiofonii. A na tym posiedzeniu przyszło wysłuchać tak uczonych referatów, jak na przykład „Normatywne i samoorganizacyjne wytyczne rodziców dotyczące ochrony dzieci przed potencjalnie szkodliwymi treściami telewizyjnymi” czy „Wyobrażenia rodziców dotyczące graficznych wersji oznaczeń negatywnych treści telewizyjnych”. Z czego można wyciągnąć wniosek: sama grupa robocza powstała wokół jednego, jedynego, wąziutkiego segmentu poważnego problemu niebezpieczeństw telewizyjnych — wdrożenia znaczków na ekranie telewizora, którymi oznacza się dostępność tych czy innych audycji dla określonych grup odbiorców. Widzicie te znaczki na ekranach, zwłaszcza w porze wieczornej i nocnej — te trójkąciki, kwadraty, koła. Otóż właśnie ich wdrożenie, i to jeszcze według jakichś europejskich norm, wysunęło się na pierwszy plan, zamiast dyskusji o niepokojącej sytuacji z ofertą dla dzieci w ogóle. Wprawdzie ten niepokój przebijał się w wystąpieniach uczestników okrągłego stołu, na który Krajowa Rada zaprosiła nawet kierowników obwodowych organizacji telewizyjno-radiowych. Bo nie samymi znaczkami definiuje się ten problem — truciznę z ekranu telewizora. Czego warta konstatacja na samym początku dyskusji przewodniczącego Krajowej Rady Wołodymyra Manżosowa, który zaznaczył, że „telewizja ma bardzo potężny wpływ psychiczny na dzieci”, i smutno dodał: „Nie istnieje system ochrony dzieci przed negatywami telewizji”. I dalej przewodniczący przeszedł do tematu przeciwstawienia negatywów z ekranu telewizora normalnej i potężnej ofercie dla dzieci na Ukrainie. Wspomniał o opracowanym „Projekcie Regulaminu dotyczącego oferty dla dzieci”, o tym, że Krajowa Rada kategorycznie nie zgadza się, gdy jakikolwiek nadawca zmniejsza ilość czasu antenowego dla dzieci. Rozmowę kontynuowała zastępczyni przewodniczącego Krajowej Rady Iryna Opylat, zaznaczając, że mamy teraz nie jeden kanał dziecięcy „Malatko”, a aż sześć. Prawda, skonstatowała, że 43% czasu oferty dla dzieci to tylko filmy animowane, kolejne 30% — „udźwiękowione obrazki”, a tylko 3% — filmy dokumentalne dla dzieci i młodzieży, przy czym prawie wszystkie produkcji zagranicznej. A dzieci, które w rodzinach stają się coraz bardziej samotne, bardziej ciągnie właśnie do telewizora, przed którym niektórzy spędzają więcej czasu niż w szkole. Różne podejście do sprawy urzędników i przedstawicieli społeczeństwa potwierdziły dwa wystąpienia. Najpierw dyrektor departamentu Państwowego Komitetu Telewizji i Radia Serhij Abramow sypał cyframi, mówiąc, jak u nas rośnie ilość czasu antenowego dla dzieci, jest go już, powiada, aż 10% ogólnej emisji (liczba, zdaniem specjalistów, dość zawyżona), zapewniał, że na państwowych kanałach telewizyjnych (mając na myśli także studia lokalne) panuje bardziej rygorystyczna kontrola czystości eteru i tutaj stawia się tamę epatowaniu przemocą, narkomanią, alkoholizmem na ekranie. Częściowo tak jest, zwłaszcza jeśli porównywać z wachanalią na prywatnych kanałach, ale przecież to właśnie one od dawna dominują u nas w eterze. A przedstawicielka Fundacji „Otwarta polityka” Iryna Żdanowa dość krytycznie stwierdziła, że już dawno czas wprowadzić sankcje przeciwko producentom treści telewizyjnych, które otwarcie zgubnie działają na psychikę ludzi, zwłaszcza dzieci i młodzieży. Przykładów za granicą jest niemało, kiedy trucicieli eteru nie tylko bezlitośnie karze się grzywnami, ale też szeroko informuje o tym społeczeństwo. U nas zaś, gdy tylko Narodowa Komisja ds. Moralności Publicznej nieśmiało wskaże na trucicieli przestrzeni telewizyjnej, od razu podnosi się wrzask: „Cenzura!”. Przy tym zapomina się, że w najbardziej demokratycznych krajach istnieje społeczna i państwowa kontrola nad produkcją telewizyjną. „A dlaczego w przeciwwadze do „czarnuchy” i „pornuchy” na ekranach nie rozwijać normalnej oferty programowej” — zaznaczyła I. Żdanowa. Jako przykład — wspaniały ogólnoukraiński festiwal dziecięcej i młodzieżowej twórczości telewizyjnej „Krysztalevi dżereła”. Mimo że odbywa się on pod egidą Krajowej Rady, ciekawe filmy dokumentalne, programy telewizyjne, stworzone przez młodych, nieczęsto trafiają do naszego eteru. Dzieci, młodzież coraz częściej przesiadają się sprzed ekranu telewizora do monitora komputera i zanurzają się w Internecie. A tam — to samo, jeśli nie gorzej. Dlatego uczestnicy dyskusji podkreślali, że trzeba mówić o całym obszarze usług audiowizualnych, a to telewizja, Internet, kino, produkcja wideo na DVD. Nieprostą okazała się też kwestia wdrożenia europejskiego systemu znaków ostrzegawczych na ekranie telewizora. W Europie trwa pewna unifikacja tego systemu. Ale jak można o niej mówić, kiedy w różnych krajach jest różna mentalność, obyczaje, tradycje, religia. Oto prosty przykład.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
życie. Każdy głos w tej świątyni książki dodaje coś nowego o życiowej i twórczej drodze artysty oraz jego rodzinie. Od Lilii Maksymenko dowiadujemy się, że syn Rafaela Machmutowicza — Rustem przyjął święcenia kapłańskie w kościele greckokatolickim i obecnie jest diakonem cerkwi greckokatolickiej w Kijowie. Maryna Bondarenko sztychami opowiedziała o tragicznych losach ojca Rafaela, byłego sekretarza obwodu komitetu komsomołu, rozstrzelanego przez czekistów, o jego żonie, skazanej na 15 lat mordowskich łagrów, o losach dwóch synów, których wysłano do kolonii dziecięcej na Kirovohradszczyznę, i o tym, jak trafili oni do Kijowa. Na zakończenie — monumentalny, szczegółowy, z wtrąceniami cierpkich detali opis Switłany Jowenko w zbudowanej przez nią świątyni książki. Pomijając wszystko, co dotyczy brata artysty Rema Bahautdinowa (to osobny temat), wsłuchajmy się w ciekawą opowieść o historii napisania przez Rafaela Machmutowicza portretów Wasyla Stusa, Iwana Dziuby, Jewhena Hucala, Ołeha Czornohuza, Wałentyny Honczar, Raisy Charytonowej i wielu innych — wdzięczny materiał do badania psychologii twórczości artysty. Niemożliwe jest opowiedzenie o wszystkim, co zobaczyło się i usłyszało w kolażowej świątyni książki. Trzeba na jakąś godzinę odłożyć wszystkie sprawy i pobyć w tej świątyni osobiście. To wielka radość dla duszy i bogaty materiał do analitycznych rozmyślań. Zatem witam Switłanę Jowenko, która zbudowała dla ukochanego artysty tę wspaniałą kolażową świątynię. Witam Rafaela Machmutowicza z wyjściem na bezchmurną orbitę zasłużonej sławy i życzę wszystkim miłośnikom sztuki radości z poznania książki, która tak wszechstronnie odkrywa życiowy i twórczy los unikalnego artysty. artystyczno-ideologiczną istotę utworów T. H. Szewczenki, który organicznie połączył poetyckie słowo ze sztuką grafiki. Znaki książkowe Grafika Stratiłata poraża objętością — ponad 500 arkuszy. Przy okazji wspomnijmy o pasji, która jest jednym z ulubionych gatunków Mykoły Iwanowycza — ekslibris (znak książkowy). W niewielkich (pod względem powierzchni, ale nie czasu wykonania) pracach od dawna pociąga go symboliczność, a nawet alegoryczność wcielanego obrazu. Tutaj lot twórczej wyobraźni artysty nie zna granic, które, oczywiście, wyznaczane są przez wewnętrzny świat właściciela znaku. O tym, że jego prace cieszą się uznaniem i zasłużonym popytem, świadczy choćby niepełna lista tych, dla których zostały wykonane. Wśród nich przeważająca większość znanych ukraińskich pisarzy, artystów, polityków itd. “Czumacy” Utalentowany człowiek, z reguły, nie jest jednowymiarowy. Zatem i jubilat pasjonuje się i ma nie lada zdolności w innych rodzajach twórczości artystycznej. Tak się stało, że imię Stratiłata od razu kojarzy się z jego grafiką. Szeroko znane są serie jego prac “Zniszczone świętości Kijowa”, “Nokturny nad Desną”, “Święta ziemia” itp. W węższym kręgu znany jest także jako autor malarstwa sztalugowego — przede wszystkim pięknych pejzaży. Na wystawie zaprezentowano ich zapewne około setki. Każdy szkic, pejzaż promieniuje światłem dobra i miłości, darzy radością. A talent darowania szczęścia — jest najwyższy. Jego dusza jest nim wypełniona po brzegi. Czuło się to także wtedy, gdy Stratiłat wykonywał kilka pieśni razem z “czumackimi” braćmi. Wiele lat, Maestro…
Машинний переклад
Bohdan HORYŃ
Rafael Bahautdinow znany i nieznany. Los. Twórczość. Otoczenie: Monografia-kolaż / Projekt i opracowanie S. Jowenko. — Kijów: Ukraiński pisarz, 2012. — 329 s.
Obserwując to, co dzieje się w ukraińskim parlamencie, z bólem uświadamiamy sobie, jak nie kochają Ukrainy niektórzy polityczni „enki” (nie chcę wymieniać ich nazwisk), ile sił dokładają, aby Ukraina nie miała swojej historii, kultury, języka, sztuki, jak cynicznie przeciwstawiają się temu narodowi, wśród którego żyją. Ale jest wielka radość, kiedy wspominamy wielu przybyszów z innych etnosów, którzy, jakby rekompensując straty, otwierają przed ukraińskim narodem swoje kochające serce, niczego nie żądając za swoją miłość. Takich przykładów w naszej historii — od najdawniejszych czasów po dziś dzień — jest bardzo wiele. To i szlachcic Stanisław Mrozowicki — wojskowy i polityczny działacz czasów Chmielniczyzny, wysławiony w pieśniach ludowych jako Morozenko, za którym „Ukraina płacze”, przybysz ze szlacheckiego rodu wybitny historyk Wiaczesław Łypynski, polityczny i wojskowy działacz — arcyksiążę i erzhercog Austro-Węgier Wilhelm Habsburg, który przybrał imię Wasyl Wyszywany, nie mówiąc o wielu działaczach różnych dziedzin kultury, w szczególności pisarzach. Ukraina ma wobec nich wielki dług, tak jak wobec etnicznego Tatarina Rafaela Bahautdinowa — człowieka, który zna i rozumie pełną cierpień drogę Ukrainy, bliską pełnemu cierpień losowi jego narodu. Pod koniec lat 90. Północnoatlantyckie Zgromadzenie przeprowadzało w Kazaniu seminarium, w którym brałem udział
Mykoła CYMBALUK
Jego uniwersytety „Nas nikt nie wychowywał, — jakoś powie w jednej z rozmów Mykoła Iwanowycz, — my wychowywaliśmy siebie nawzajem (w ich rodzinie było 8 dzieci — aut.), starsi młodszych, a potem i ja woziłem w wózkach, zmajstrowanych przez ojca, moich młodszych braci”. To, że tak powiem, w formalnym rozumieniu. Ale prawdziwy talent wychowuje się w 95 % osobistą wytrwałą, do siódmych potów pracą. Reszta — otoczeniem: rodziną, szkołą, wsią, żywą i niepowtarzalną przyrodą. Mały Mykołka od dzieciństwa był pod wrażeniem maminego malowania, która nieźle malowała w stylu ludowego prymitywizmu. Już jako uczeń miał szczęście spotkać nauczyciela Stepana Muzyczenkę. Od niego przyswoił sobie podstawy malarstwa i umiejętność kochania tego, co piękne i wzniosłe.
jako przewodniczący ukraińskiej delegacji parlamentarnej. Uczestnicy seminarium dowiedzieli się, że prawie czteromilionowy Tatarstan jest po równo podzielony na tatarską i nietatarską ludność (według spisu — Tatarów 49 procent). Taka sytuacja była w Estonii, na Łotwie, w innych republikach, a w piętnastomilionowym Kazachstanie mieszkało zaledwie 5 milionów Kazachów — wszystko to wynik imperialnej polityki Moskwy, której wieńcem był, tak jak na Ukrainie, straszny głód-etnocyd, który zabrał ponad połowę kazachskiego etnosu. Oprócz szczerej wymiany myśli i gościnności, z jaką nas przyjmowali Tatarzy, na zawsze zapamiętam spotkanie z muftim, który poprowadził delegację do meczetu i, częstując miodem i winem, szczegółowo opowiedział o tragedii tatarskiego narodu w aspekcie językowym i religijnym, o tym, jak Tatarstan z trudnościami powraca do swoich narodowych i religijnych tradycji. Podczas pełnych zaufania rozmów z tatarskimi opozycyjnymi politykami poczułem wielką tęsknotę Tatarów za własną państwową niepodległością i usłyszałem od nich gotowość do walki: „My będziemy wywalczać niepodległość, ale nie tak, jak robi to Czeczenia”. Imperialną politykę Kremla w pełni odczuła na sobie cała rodzina Bahautdinowów. Los rzucił Rafaela Bahautdinowa — syna represjonowanych rodziców na Ukrainę, gdzie zaaklimatyzował się, pokochał Ukraińców, a Ukraińcy pokochali jego. Bywa tak, że człowiek ma dwie matki — tę, która urodziła, i tę, która wychowała. Tatarstan urodził, a Ukraina wychowała, w sercu, duszy artysty żyją dwie ojczyzny, dlatego jest on jednocześnie ukraińskim i tatarskim artystą. Pod każdym względem Rafael Machmutowycz jest unikalną twórczą osobowością z unikalnym losem. Wielką sprawę zrealizowała Switłana Jowenko, realizując przez wydawnictwo „Ukraiński pisarz” własny projekt monografii-kolażu „Rafael Bahautdinow znany i nieznany” (opracowanie i redakcja S. Jowenko). Swoisty nowatorski twór gatunkowy — „kolaż” ma wielkie możliwości ukazania obrazu człowieka w całej pełni, całej wielostronności i złożoności, we wszystkich jego wymiarach, co potwierdza to nieprzeciętne wydanie. Książka jest mądrze zbudowana. Jeśli uciec się do metafory, jej architektonika przypomina świątynię, w której, oprócz ozdób (ikonostasy wyklejek, duża liczba kolorowych i czarno-białych fotografii, reprodukcje obrazów) słychać różnorodne głosy, które zmieniają się, uzupełniają, nadając świątyni pełnię duchowego życia.
Przeprowadzony przez artystę wywiad z Maryną Bondarenko, artykuły historyków sztuki Leonida Władycza, Wałentyny Ruban, pisarzy Mychajła Słaboszpyckiego oraz Wałentyny Dowydenko na swój sposób wprowadzają spragnionych piękna i duchowości do świątyni książki. Wszystko jest tu przemyślane, odpowiednio ustawione. Napisany na jednym emocjonalnym wydechu artykuł W. Dowydenko z akcentami, że Rafael Machmutowycz zaczynał jako grafik, zilustrowawszy około czterdziestu książek, przeszedł do akwareli, a na początku lat 80. — do malarstwa olejnego ze swoją puentylistyczną manierą, jest ściśle powiązany z kolejnymi publikacjami. W zamieszczonym fragmencie powieści Słaboszpyckiego „Autoportret artysty w dojrzałości” znajduje się wzmianka o pisarzu Wasylu Barce, a już na następnej stronie — epicki, filozoficznie pogłębiony głos samego Barki, który, przemyśliwując twórczość Rafaela Bahautdinowa, zatrzymał uwagę na portrecie „zamordowanego wielkiego poety-więźnia Wasyla Stusa”, obok — reprodukcja kompozycji z ukrzyżowanym poetą. Drut kolczasty oplata jego ręce i ciało. Wśród pagórków wyglądają głowy męczenników i siedem świec żałobnych. To requiem dla zabitych. Kompozycja, którą można by nazwać „Ukrzyżowany Stus” — czyż nie jest jedynym dziełem o tragicznym wydźwięku i nastroju, ale bez ukrzyżowania świątynia nie jest świątynią, bo musieli być ci, którzy zapłacili życiem, aby można było cieszyć się pięknem, przemyśliwać w pejzażach tajemnicę przyrody, odgadywać w portretowanych ich emocjonalną i intelektualną istotę. W stworzonej przez Switłanę Jowenko kolażowej świątyni książki można usłyszeć niemało ciekawych spostrzeżeń, głębokich myśli o życiowej i twórczej drodze artysty, zobaczyć reprodukcje dzieł, które emanują radością zewnętrznym obrazem. „Mykoła, odkąd go pamiętam, zawsze ma taki szlachetny wizerunek, jakby był wyrafinowanym inteligentem. Chociaż pochodzeniem jest ze wsi. A Ukraińcy od dawna mają jakąś wewnętrzną inteligencję, nawet jeśli nie otrzymali wysokiego wykształcenia czy też, być może, nie znali żadnej litery… To świadczy o duchowym szczepieniu”. Może dlatego szewczenkiana Stratyłatowa jest najlepsza (nie po prostu jedna z najlepszych) w naszej sztuce. Oprócz siły nieprzeciętnych prac według motywów utworów Kobziarza, uporządkował i napisał tekst do wydania „Taras Szewczenko — akademik grawerstwa”. Składa się ono z dwóch części: właściwego albumu i książki. W albumie umieszczono 26 akwafort, wczesną rycinę w technice galwanoakustyki itp. Osobno do niego dołączona jest książka — monografia, której autorem jest, w szczególności, Mykoła Iwanowycz. Historycy sztuki są zgodni w ocenie jego pracy: tylko tak doświadczony i utalentowany grafik mógł tak głęboko i wszechstronnie przeniknąć w
Машинний переклад
Gdyby u nas, jak w dawnej petersburskiej Akademii Sztuk Pięknych, istniało naukowe zaszczytne miano „akademika grafiki”, to Mykołę Iwanowycza Stratilata dawno wybrano by członkiem rzeczywistym Akademii Sztuk Ukrainy. Ale nawet bez tej umownej formalności swoje 70-lecie talentowany artysta, Artysta Ludowy Ukrainy, wita na szczycie sławy. Jego wszechstronny i płodny talent wyrył swoje ważkie słowo rylcem i pędzlem nie tylko w grafice sztalugowej i książkowej, ale też w sztuce ekslibrisu, w malarstwie itd. A jego niepowtarzalnego tenoru w wielogłosie chóru „Czumaki” słucha się bez końca. Zatem pięć sal stołecznego Narodowego Muzeum im. Tarasa Szewczenki ledwo pomieściło niewielką część tego, co Mistrz wytworzył przez całe swoje twórcze życie.
Tak gruntownie, że już jako dziewiątoklasista może liczyć na własną wystawę indywidualną w murach szkoły: etiudy, martwe natury, kopie obrazów znanych artystów minionego wieku. Potem Mykoła przeszedł trudnymi życiowymi drogami, tak charakterystycznymi dla pokolenia wojenno-powojennego, wywodzącego się ze wsi: Artystyczno-rzemieślnicza Szkoła Zawodowa nr 16 (Kijów), służba w Armii Radzieckiej (Centralna Grupa Wojsk, Czechosłowacja), Ukraiński Instytut Poligraficzny im. Iwana Fiodorowa (Lwów), a dalej — praca bez pamięci o sobie z iskrą Bożą w duszy.
Od słowa do grafiki Mykoła Stratilat jako grafik rozpoczynał od ilustracji książek. W 1983 r. w wydawnictwie „Wesełka”
wyszła książka Jakowa Szczohołiwa „Kocham zimowy poranek”. Zewnętrzna prostota jego prac organicznie wtopiła się w tekstowe płótno autora, któremu bolesnie znane były motywy patriarchalnego wiejskiego życia. Lecz w wielu rysunkach już prześwituje ledwie uchwytne dążenie, by połączyć wysokie (niebo) i podniebne (ludzi i ziemię) w jedną całość poprzez na przykład dymek z kominów zaśnieżonej wsi, pasma ukośnego deszczu, promienie światła i tym podobne. Od książki do książki, od autora do autora doskonaliła się mistrzostwo i technika Stratilata. Nie bez powodu powierzano mu ilustrowanie książek wybitnych ukraińskich pisarzy: Tarasa Szewczenki, Łesi Ukrainki, Maksyma Rylskiego, Wasyla Symonenki, Tetiany Czerep (niedawno), Borysa Olijnyka. Tego ostatniego zachwyciła nie tylko mistrzowskość Stratilata jako grafika, lecz także jego świat duchowy. Dlatego, otwierając wystawę jubilata, z pewnością ma on wszelkie podstawy twierdzić, że wewnętrzna zawartość artysty odbija się w jego
Машинний переклад
Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI Międzynarodowy festiwal „Schody do nieba” odrodził się i połączył wybitnych muzyków, wykonawców operowych, artystów baletu. Obok Ukraińskiego Domu dotknąć niebios wysokiej kultury klasycznej mógł każdy chętny… Na Placu Europejskim zebrali się miłośnicy klasyki, a wśród nich wielu młodych ludzi. Na festiwalu zaprezentowano nie tylko sztukę klasyczną, ale także jazz, rozcieńczony etnomuzyką. Według słów Mykoły Tretiaka, reżysera-inscenizatora Narodowej Opery Ukrainy, festiwal ewoluował, znacząco wzrósł jego status. Za granicą do takich wydarzeń stosunek jest znacznie poważniejszy, zazwyczaj jest tam 5, 8, 10 tysięcy widzów, a my, Ukraińcy, często rozmieniamy się na pop, zapominając, że klasyka to wieczność. „Dołączają do nas liczni ukraińscy wykonawcy światowej klasy, to dodaje festiwalowi statusu. Pomysł był taki, aby ich wszystkich zebrać i zaprosić tutaj. Jestem pewien, że w przyszłości „Schody do nieba” będą bardziej widowiskowe i na większą skalę” — mówi M. Tretiak. Główną ideą wydarzenia jest połączenie muzyki, słowa, akcji w jednym porywie harmonii, wykwintności i miłości. Przypomnijmy, że po raz pierwszy „Schody do nieba” odbyły się w 1997 roku, a potem nastąpiła długa pauza. W 2011 roku miała miejsce seria wydarzeń pod egidą festiwalu: tournée Dmitrija Chworostowskiego po miastach Ukrainy (Donieck—Lwów—Odessa—Kijów). Sezon zakończył się koncertem „Trzy Piano” w Narodowej Filharmonii Ukrainy, gdzie występowali Anatolij Koczerga i Dmytro Najdycz. W tym roku w „Schodach do nieba” wzięło udział wielu profesjonalnych wykonawców ze światowym uznaniem, ale pracują oni głównie za granicą. W szczególności zasłużona artystka Ukrainy Olha Mykytenko, solista Opery Wiedeńskiej i nowojorskiej „Metropolitan Opera” Anatolij Koczerga, primabalerina Narodowego Teatru Opery i Baletu Ukrainy Ołena Filipjewa oraz inni. Wielkiemu widowisku towarzyszyła Narodowa Orkiestra Symfoniczna Ukrainy. Maria WYSZNEWŚKA, m. Czerniowce W rejonie storozynieckim tradycją staje się organizowanie świąt na górskich połoninach. Po raz drugi festiwal odbył się w malowniczym zakątku bukowińskiego Podgórza — osiedlu typu miejskiego Krasnoilsk, które leży na granicy z Rumunią, w przedgórzu Karpat. Gości i organizatorów święta „Krasnoilska połonina—2012” powitali szefowie władz obwodowych. Są oni przekonani, że święto wyjścia na połoninę w Krasnoilsku stanie się tradycyjnym. Wszyscy chętni podziwiali niepowtarzalne piękno bukowińskich Karpat, częstowali się kulinarnymi arcydziełami miejscowej kuchni, zachwycali się występami oryginalnych zespołów folklorystycznych, wirowali w żywiołowym tańcu narodowym i cieszyli się niepowtarzalną atmosferą święta. Program był dość nasycony: koncert z udziałem zasłużonych artystów Ukrainy Mykoły Janczenki i Ołeha Pawłyszyna, zespołu „Zabawa” z Tarnopola, ludowego zespołu Rumunii „Florile Bukowinei” oraz innych kolektywów. Dla gości i uczestników festiwalu „Krasnoilska połonina—2012” zorganizowano wystawę-sprzedaż prac mistrzów sztuki dekoracyjno-użytkowej, degustację produktów owczarstwa oraz potraw kuchni narodowej, jazdę konną i zawody sportowe, warsztaty z dojenia owiec, przygotowywania bryndzy, wurdy i kuleszy. A dla dzieci działały atrakcje dziecięce. Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI W Ogrodzie Botanicznym otwarto Pierwszy międzynarodowy festiwal rzeźby współczesnej. Na szczególną uwagę zasługuje specjalny projekt pięciu arcydzieł światowego artu. Imponujący, ogromny człowiek — „Dom wiedzy” Hiszpana Jaume Plensy — to jedna z najpopularniejszych rzeźb, przy której jest chyba najwięcej zainteresowanych zwiedzających. Jest to figura, która składa się z niezliczonej ilości liter i symbolizuje informacyjną istotę ludzkiej istoty. Niezwykła, nieco niezrozumiała rzeźba, pomalowana w kolory tęczy, pod tytułem „Ktoś i ktoś”. Stworzyła ją Irlandka Eva Rothschild. „Siedząca figura” Polki Magdaleny Abakanowicz, „Szeroki pasaż” Brytyjczyka Nigela Halla oraz „Dziedziczna szata” (kurtka chińskiego lidera Mao) Sui Jianguo. Wszystkie te prace były eksponowane w Yorkshire Sculpture Park i widział je niemal cały świat. Wystawa wywołała u zwiedzających skrajne wrażenia: zachwyt, zdziwienie i niezrozumienie. — Wrażenia są wyraziste. Wydaje mi się, że można było przywieźć więcej eksponatów, byłoby to jeszcze ciekawsze. Każdej rzeźbie, mimo że ma tytuł, nadaje się własne imię. Oto tę nazwałam „Kurtka Stalina”, a to — „Człowiek świata”. Ulana WOLYKOWSKA Zdjęcia Ołeksandra ŁYTWYNENKI Na Polu Śpiewaczym — wystawa z okazji przeprowadzenia Euro—2012. U podstaw wszystkich kompozycji kwiatowych w cudowny sposób połączyły się elementy malarstwa petrykowskiego (ojczyzna — starodawna kozacka wieś Petrykiwka na Dniepropietrowszczyźnie) oraz symbolika mistrzostw w piłce nożnej. Obok każdej pracy znajduje się księga wpisów, gdzie jest mnóstwo słów zachwytu i wdzięczności. „Rysunki są żywe i wyraziste”. „To bardzo piękne miejsce, gdzie każdy człowiek zanurza się w dzieciństwo, czuje radość i miłość do rodzinnej ziemi”. „Wszystko, co zobaczyliśmy, to bajka. Raj na ziemi”. Każdy rejon Kijowa przedstawił swoje dzieło z kwiatów. Na przykład, u podstaw kompozycji rejonu peczerskiego znajduje się obraz niebieskiego ptaka jako symbolu szczęścia. W kompozycji rejonu sołomiańskiego do fantazyjnego wzoru ukraińskiego malarstwa petrykowskiego dołącza heraldyczna lilia — symbol Francji. Przypomnijmy, że za cztery lata Francja przeprowadza finałową część mistrzostw Europy w piłce nożnej Euro—2016. W centrum kwiatowego panelu Obołoni...
Машинний переклад
Miło, że wystawę zorganizowano w Ogrodzie Botanicznym, gdzie można pospacerować — mówi studentka Katarzyna. — Przedstawiono tu współczesną rzeźbę. Ja, jako artysta, uważam, że dzieło sztuki powinno nieść piękno. Te rzeźby są przeznaczone dla określonej kategorii ludzi, zebrano je z różnych krajów. Sztuka powinna dawać ludziom równowagę, miłość do otaczającego środowiska, przyrody. Tego obecnie jest bardzo mało. Abstrakcjonizm czy wszelkie neoizmy w pełni tego dać nie mogą. Takie dzieła, na pierwszy rzut oka, są pozbawione piękna. Rozumiecie, kiedy człowiek odwiedza wystawę utalentowanego mistrza, chce mu się tworzyć, pisać muzykę, napełniać się energią dobra, miłości — podzielił się swoimi wrażeniami artysta Wiktor. Ale mimo wszystko prezentowane próbki współczesnej sztuki zmuszają człowieka do myślenia, pobudzając do intelektualno-obrazowego myślenia.
Машинний переклад
Tetiana BIDZILA, m. Bereżany, obwód tarnopolski
W Bereżanach na Tarnopolszczyźnie odbył się 4. „Festiwal Bereżańskiego Zamku”, którego organizatorami były organizacja społeczna „Rodne Misto”, klaster turystyki wiejskiej „Malowniczo Bereżańszczyzna” oraz Państwowy historyczno-architektoniczny rezerwat w mieście Bereżany. Bereżańczycy i goście miasta mieli możliwość poczuć ducha średniowiecza, stając się świadkami i uczestnikami niezwykle ciekawych wydarzeń. W turniejach rycerskich wzięli udział przedstawiciele klubów rekonstrukcji historycznej z Lwowa, Kijowa, Czerniowiec, Iwano-Frankiwska, Tarnopola i innych miast. Średniowieczne tańce przy odpowiedniej muzyce prezentował Teatr Idei „Paladyn” z Zakonu Paladynów (Lwów) w odtworzonych strojach. Ciekawe widowisko zaprezentowali amatorzy sceny, pracownicy i członkowie kółek Domu Twórczości Uczniów i Młodzieży oraz teatru „Wzory”. Przy akompaniamencie wołynki odbywał się konkurs piękności wśród młodych bereżanek. Działały jarmarki, pola artystyczne, historyczne zoo, łucznicza strzelnica, bicie monet, perfomance literacki, konkursy intelektualne, rozrywkowe i siłowe, aukcja, kino „Średniowiecze” i inne. Najlepszych uczestników nagradzano nagrodami i podziękowaniami. Goście festiwalu jeździli konno, tańczyli i słuchali występów zespołów „Kings & Beggars” oraz „F.R.A.M.”, oglądali pokaz ognia, a nawet oglądali mecze „Euro 2012”. Program imprezy uzupełniły warsztaty mistrzowskie, bojowy hopak i inne kozackie tańce, opowieści o fascynujących legendach o Bereżańskim Zamku. Odbył się prasowy tour „Tajemnicza Bereżańszczyzna”. Jak zaznaczył jeden z inicjatorów i organizatorów festiwalu Wołodymyr Jakymiw, tegoroczny Festiwal Bereżańskiego Zamku odbywał się pod społecznym hasłem — „Odnówmy bramę w zamku razem!”. Ta impreza ma na celu wsparcie sztuki ludowej i rzemiosła ludowego naszego regionu, rozwój kultury, zainteresowanie turystów dziedzictwem historyczno-kulturowym małych miast Zachodniej Ukrainy, wśród których jest i Bereżany — sławne miasto nad Złotą Lipą.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…skiego rejonu logo mistrzostw. Tu jest mnóstwo elementów symboliki Euro 2012. Dzielnica Desnianska przedstawiła kwiatowe magiczne drzewo życia, które symbolizuje moc i niezwyciężoność narodu ukraińskiego. Tu kalina i kłosy jako symbole dobrobytu i bogactwa, malwa – zdrowia i piękna, mak – miłości i szczęśliwego małżeństwa, tulipany – miłości Ukraińców do piłki nożnej. A dzielnica Dniprowska zwróciła uwagę kompozycją „Zwycięzcom w Ukrainie” na główny puchar Euro 2012. Jest to żywokwitnący puchar Henriego Delaunaya o wysokości trzech metrów. Komu dostanie się prawdziwy – dowiemy się wkrótce.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
kupi pieśni, wystąpiła grupa śpiewacza „Perewesło” „Związku Ukrainek” (kierownik — Hałyna Olchowśka). Od 3 do 80 lat — taki jest wiek uczestników grupy „Dymerski bałamuty” z osiedla Wełyka Dymerka (rejon browarski). W ich repertuarze znajdują się ukraińskie pieśni ludowe przy akompaniamencie oryginalnych instrumentów ludowych: tarek, wałków, grzechotek. Delegacji z Wełykiej Dymerki przewodniczył zastępca przewodniczącego osiedla Mykoła Hubśkyj. Na festiwal przybyli sąsiedzi — ludowy amatorski zespół folklorystyczny „Wyszynanka” (wieś Bezuhiwka, kierownik — Nina Pinczuk) oraz zespół Szkoły Ogólnokształcącej w Arkadijiwce, któremu przewodniczyła zastępczyni dyrektora ds. dydaktyczno-wychowawczych Hałyna Łychaćka. Ozdobą wydarzenia stała się wystawa prac ludowych twórców — zasłużonej mistrzyni twórczości ludowej w zakresie odtwarzania dawnego ukraińskiego stroju ludowego Tamary Nehody oraz mistrzyni haftu artystycznego Niny Fedirko. Zastępczyni przewodniczącego Jagotyńskiej Rejonowej Administracji Państwowej Hałyna Tretiak oraz sołtys Bohdaniwki Jurij Borysenko wręczyli podziękowania uczestnikom i organizatorom wydarzenia.
Машинний переклад
Оригінал українською · переклад оновлюється
Євдокія ОСЬМАК, м. Яготин Київської обл. Щороку шанувальники творчості Катерини Білокур 9 червня при# їздять до Богданівки вклонитися могилі художниці й відвідати ме# моріальний музей#садибу. Цього разу організатори заходу — відділ культури і туризму райдержадмі# ністрації, сільська рада та народ# ний аматорський фольклорно# етнографічний ансамбль “Бере# гиня” Богданівського сільського будинку культури — започаткува# ли фестиваль, аби гідно пошану# вати знамениту землячку. Укотре переконуємося, що творча спадщина Катерини Біло# кур унікальна й неповторна. В її архіві знайдено роздуми про долю митця, про інтермедію і пародію, глибокопоетичні листи, перекази про старовинні обряди та свята, записи народних пісень, опові# дання “У селі Богданівці Шрам# ківського району на Черкаській землі”, написане 1954 року. Кате# рина Василівна віртуозно володіла не лише пензлем, а й пером. В оповіданні Катерина Біло# кур постає як знавець і збирач на#
родних пісень, обрядовості, зви# чаїв і побуту села. У невеличкому творі вона цитує до 30 українських народних пісень. Серед них — її улюблені: “Ой поїхав козачень# ко…”, “Запрягайте коні в шо# ри…”, “Повій, вітре, на Вкраїну”, “Коло річки, коло броду”, “Ой не топчіть мого двору” та інші. Любов до народної творчості притаманна була і родині Білоку# рів. У листі до мистецтвознавця Стефана Таранушенка Катерина Василівна згадує чудовий спів ді# да Василя. Талановитим був і брат художниці Грицько. Він зробив собі скрипку, грав на багатьох інструментах, ремонтував гітари, мандоліни, балалайки. Гарно спі# вав у парі з дружиною Христею. Не випадково українська на# родна пісня у виконанні Оксани Петрусенко “Чи я в лузі не кали# на була..”, почута з тарілки#реп# родуктора, так доленосно ввій# шла у життя Катерини Василів# ни. Художниця замолоду чудово співала. З роками їй, “старій дів# ці”, за сільськими нормами пове# дінки не до лиця було виспівува# ти, та й життя не спонукало до ве# селощів. У селі не можуть прига#
дати, щоб вона коли співала на вечорницях, проте слухати пісні дуже любила. Один хлопець ос# відчувався їй у коханні піснею, пливучи на човні і співаючи: “Де ти бродиш, моя доле?” або “Жду тебе я, чорноброва…” Коли він образив Катерину Василівну, ска# завши, що малювання — не жіно# чого розуму діло, вона відповіла йому словами пісні: “Ой козаче молоденький, в тебе коник воро# ненький. Оддай коня, з’їжджай з двора — ти не мій, я не твоя”. Рядки з народних пісень час# то ставали епіграфами до її лис# тів, зокрема до художників Емми Гурович та Матвія Донцова. Лейтмотивом цьогорічного заходу стала тема “Катерина Бі# локур і народна пісня”. Поклали квіти до пам’ятника. Зворушливо звучали голоси ансамблю “Бере# гиня” (керівник — Надія Слаб# ковська). Колектив протягом по# над двох десятиліть вивчає і про# пагує творчість знаменитої зем# лячки. За християнським звича# єм запалили свічку та розламали поминальну хлібину. Потім відбулася екскур# сія до Меморіального му# зею#садиби Катерини Біло# кур. У її хаті численні гості змогли познайомитися зі сторінками біографії, ори# гіналами живописних і гра# фічних робіт, побувати у майстерні, в яку вона за життя нікого не пускала. Завідувачці музею Ользі Шаповал вдалося провести відвідувачів тернистими стежками Катерини Васи# лівни, намалювати живий образ геніальної селянки. На вигоні біля музею Білокур, де колись розмі# щувався самодіяльний сільський театр, декорації для якого малювала юна Катря, розташували імпро#
візовану сцену. Вона нагадувала українську світлицю у зелений тиждень, заклечану, прибрану рушниками і густо встелену зіл# лям. А на кону — картата хустка з богданівськими яблуками. З ав# топортрета дивилася на глядачів Катерина Білокур. Поруч розки# нув віти крислатий берест, захо# вавшись за стовбур якого, Кате# рина насолоджувалася співом сільських дівчат. Тут на Загреблі жили герої її оповідання, а в ка# люжі танцював дід Лаврін із Ме# лашкою. У автентичному виконанні “Берегині” звучали улюблені піс# ні Катерини Білокур. Вони стали відомі завдяки листам художниці, які опублікував заслужений діяч мистецтв України, член Націо# нальної спілки письменників Ук# раїни Микола Кагарлицький. Він відкрив Катерину Білокур не ли# ше для широкого загалу, а й для богданівців. Знаного дослідника присутні зустріли оваціями. Лауреат багатьох міжнарод# них конкурсів, народний артист України Ігор Борко виконав низ#
П П ЕЕ Р Р ЕЕ Д Д П П Л Л А А ТТ А А — — 22 00 11 22 ВВааррттііссттьь ппееррееддппллааттии ((зз ддооссттааввккооюю іі ппоошшттооввииммии ввииттррааттааммии))::
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny
Kod pocztowy — 30617, strona 68 w „Katalogu”. Na 11 miesięcy 9 hrywien 37 kopiejek. Na 3 miesiące 27 hrywien 51 kopiejek. Na pół roku 53 hrywny 37 kopiejek.
Машинний переклад
Текст пошкоджено під час розпізнавання — читайте сторінку оригіналу
Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępcy redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279!49!47, Jewhen BUKET 279!39!55 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278!01!30 (tel/faks)
Машинний переклад
Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Wydział pracy proświtańskiej Nadia KYRYJAN 270!55!57 Wydział kultury Mykoła CYMBALUK 279!49!47 Wydział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH 278!63!69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278!63!69 Korespondent Ulana WOLYKOWSKA Redaktor dyżurny Ulana WOLYKOWSKA Księgowość 279!41!46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 100B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Nakład w czerwcu — 20 400 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 1 2 0 2 5 Wydrukowano z gotowych form fotochemicznych w spółce z o.o. „Polihrafcentr” w środę. Pawło MOWCZAN 4 820095 780016
Машинний переклад