Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №25 за 2018 рік

16 с. · 31 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

30-lecie wznowienia działalności Towarzystwa Języka Ukraińskiego

Oleh OLEKSIUK, przewodniczący Chersońskiego Obwodowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Lwowszczyzna jest kolebką wielkich patriotycznych przedsięwzięć, które podniosły z kolan mieszkańców Galicji i Naddnieprzańszczyzny w walce o niepodległość Ukrainy. Właśnie na Lwowszczyźnie 150 lat temu zapoczątkowano „Proświtę”, w której szeregach znalazł się kwiat narodu wielu pokoleń. Ich codzienna, żmudna praca zjednoczyła Ukrainę w jedno, soborne państwo i w ciężkiej, a czasem niebezpiecznej walce utwierdza ukraiński język w społeczeństwie jako język państwowy. Tych dni proświtianie Lwowszczyzny obchodzą 30-lecie wznowienia działalności Towarzystwa języka ukraińskiego „Proświta” im. T. Szewczenki. Na uroczystościach patriotów soborowej Ukrainy pozdrowili: przewodniczący Lwowskiej Organizacji Obwodowej WTU „Proświta” im. T. Szewczenki, inicjator święta Jarosław Pitko, przewodniczący Lwowskiej Obwodowej Administracji Państwowej Oleg Synjutka, lwowski miejski głowa Andrij Sadowyj, znany poeta Ihor Kałynec oraz dziennikarze i naukowcy, którzy wraz z niezapomnianymi Romanem Iwaniczukiem, Romanem Łubkiwskim i innymi szanowanymi obywatelami stali u źródeł wznowienia działalności Towarzystwa języka ukraińskiego. Z poruczenia proświtian Chersońszczyzny miałem okazję pozdrowić kolegów z Galicji z pierwszym w tym roku znaczącym jubileuszem. „Kiedy mówię słowo «proświta», wkładam w nie bardzo wielki sens i treść. Odnoszą sukcesy te kraje świata, które to zrozumiały, które inwestują w człowieka, w edukację, w serce, w duszę. Inwestycje, które wkładasz w człowieka, w jego rozwój, dają wszystko. Dziś mamy jubileusz — 30 lat «Proświcie» we Lwowie. Obchodzimy w tym roku 150 lat oświecenia jako zjawiska. I Metropolita Andrzej Szeptycki, i wielu metropolitów i władyków Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego wkładali wiele zasobów i wysiłku, aby ludzie stawali się mądrzejsi, lepiej poznawali siebie. Dzisiejsza «Proświta» ma swoje szczególne cechy. Jeśli Matka-Proświta dbała o to, by człowiek umiał czytać, to dziś człowiek powinien władać umiejętnościami komputerowymi. Każdy z nas powinien zajmować się oświatą wśród swoich dzieci, rodziców, przyjaciół. To bardzo ukraińskie słowo — «proświta». Musimy dbać o przyrodę, kochać życie. Wierzę w każdego z nas, w «Proświtę», wierzę w Ukrainę” — zaznaczył lwowski miejski głowa Andrij Sadowyj. Z słowem powitania do obecnych zwrócił się przewodniczący Lwowskiej OPA Oleg Synjutka: „Zebraliśmy się tu dzisiaj, ponieważ nie tylko świętujemy 30 lat wznowienia «Proświty», ale dziś stwierdzamy, że to jest nasza ziemia, nasz język i jesteśmy gospodarzami na swojej ziemi. Bardzo chcę, aby duch oświecenia był zawsze z nami. Dziś każdy z nas myśli o naszym przyszłym zwycięstwie. I każdy cieszy się, gdy Ukraina krok po kroku odzyskuje swoją integralność terytorialną. Zwyciężymy w tej wojnie nie tylko siłą naszej broni, ale też naszą wiarą, kulturą, dumą z ojczystej ziemi”. „Proświta” odegrała wyjątkową rolę w kształtowaniu samoświadomości Ukraińców, elity narodu, która stała się podstawą Strzelców Siczowych, OUN-UPA. Proświtianie (kierownicy czytelni, aktywiści „Proświty”) stali się pierwszymi ofiarami komunistycznego terroru. Wznowiona w 1988 roku „Proświta” jako Towarzystwo języka ukraińskiego (w 1991 roku przywrócono nazwę „Proświta” im. T. Szewczenki) była pierwszą masową organizacją, która jednoczyła Ukraińców w walce o niepodległość Ukrainy i jej budowę. „Proświta” była aktywnym uczestnikiem wszystkich wydarzeń politycznych, zwłaszcza Pomarańczowej Rewolucji i Rewolucji Godności. W czasach niepodległości Ukrainy Lwowskie Towarzystwo „Proświta” im. T. Szewczenki aktywnie pracuje nad utrwalaniem podstaw ukraińskiej państwowości — języka ukraińskiego i pamięci historycznej, prowadzi wielką pracę na rzecz patriotycznego wychowania młodzieży. Właśnie „Proświta” przeprowadziła najwięcej masowych akcji w obronie języka ukraińskiego, konferencje naukowo-praktyczne, prezentacje ukraińskich książek i filmów. Towarzystwo jest współorganizatorem znanych młodzieżowych festiwali ukraińskiej patriotycznej pieśni „Surmy zwycięstwa”, „Czerwona Ruta”, duchowej pieśni „Pieśń Serca”, a także zapoczątkowało obchody na szczeblu państwowym Święta Bohaterów, utworzenie UGWR, uczczenie przywódców OUN-UPA. Proświtianie Chersońszczyzny czerpią siły z osiągnięć kolegów z Lwowszczyzny i kontynuują swoją konsekwentną pracę nad przywracaniem prawdy historycznej, rozwojem ukraińskiej duchowości i utwierdzaniem ukraińskiej państwowości. Liczymy na dalszą współpracę z kolegami z Lwowa, na nowe osiągnięcia, nowe zwycięstwa ukraińskiego oświecenia. GOŚĆ „SP” — ROSTYSŁAW MUSIJENKO „ZWIERCIADŁO” WOŁODYMYRA PETRANIUKA

Машинний переклад

O krok od uznania

— Jaki jest obecnie stosunek parafii prawosławnych na Ukrainie i w Rosji? — Na Ukrainie jest około 18 tysięcy parafii prawosławnych. W Rosji, razem z Białorusią, nalicza się ich 12 tysięcy. Zatem pod względem liczby parafii Ukraina wyprzedza Rosję. W związku z tym przyszła jedyna lokalna Ukraińska Cerkiew Autokefaliczna może być większa niż rosyjska. Dlaczego obecnie Moskwa prowadzi walkę o ukraińską Cerkiew i o Ukrainę? Ponieważ zdaje sobie sprawę: bez Ukrainy Rosyjska Cerkiew nie będzie największą cerkwią w światowym prawosławiu. Choć pod względem liczby wiernych RKP będzie przeważać. Ale religijność cerkiewna na Ukrainie jest wyższa niż w Rosji. Po pierwsze, na Ukrainie w latach niepodległości zbudowano około 4 tys. świątyń prawosławnych: to więcej niż zbudowano w jakimkolwiek innym kraju. Po drugie, na Wielkanoc, według wyliczeń policji (zarówno naszej, jak i rosyjskiej), u nas w cerkwiach było 12 mln przy 45 mln populacji, a w Rosji przy 142 mln zaledwie 8 mln — populacja trzy razy większa, a na Wielkanoc przyszło trzy razy mniej niż na Ukrainie. To niegołosłowne potwierdzenie tego, że życie religijne na Ukrainie jest aktywniejsze niż w Rosji. W mediach szerzy się informacja o tym, że w światowym prawosławiu już dawno rozpoczęła się walka Moskwy z Konstantynopolem. Rosja pretenduje do pierwszego miejsca w światowym prawosławiu na podstawie tego, że jest największa. To destrukcyjna, niszczycielska pozycja północnego sąsiada. Jeśli Ukraińska Cerkiew po nadaniu Tomosu stanie się jedyną i lokalną, to RKP odpowiednio nie będzie miała żadnych podstaw, by rywalizować z Konstantynopolem o pierwszeństwo. Dlatego obecnie, gdy pojawiła się kwestia nadania przez Patriarchę Ekumenicznego Tomosu Ukraińskiej Cerkwi jako autokefalicznej, Moskwa wpadła w panikę, wyczuwając, że Patriarchat Moskiewski na Ukrainie oddzieli się od niej i powstanie jedyna Cerkiew Prawosławna. Ukraińcy nie mają żadnych podstaw, by być podzielonymi. — Obecnie ze wszystkich ambon prorosyjscy popi przekonują ukraińskich parafian, a Moskwa — cały świat prawosławny o tym, że UCP KP jest niekanoniczna, że my jesteśmy rozłamowcami… — Obecnie uważa się, że Patriarchat Kijowski nie był uznany, a Moskiewski — uznany, ponieważ należy do rosyjskiej Cerkwi. Nie będę opowiadał jeszcze raz historii pojawienia się na Ukrainie UCP PM. Kiedy uznają ukraińską Cerkiew, wszystko stanie na swoim miejscu i nie będzie powodu do dzielenia Ukraińców. Stworzenie jedynej niezależnej i lokalnej UCP pozwoli nam być, jak mówią odesici, choć nie pierwszymi, ale i nie drugimi. Ale najważniejsze jest to, że Moskwa straci podstawę do walki z Patriarchą Konstantynopolskim o pierwszeństwo. Teraz rozumiecie, dlaczego Moskwa w osobie patriarchy Cyryla i Putina rzuciła wszystkie siły, aby nie dopuścić do nadania Patriarchatowi Kijowskiemu i cerkwi autokefalicznej, oraz tym moskiewskim hierarchom, którzy zwrócili się do Patriarchy Ekumenicznego, nadania Tomosu? — Wasza Świątobliwości, jak wiadomo — i o tym niejednokrotnie przychodziło czytać w rosyjskiej prasie — Rosyjska Cerkiew Prawosławna w osobie patriarchy Cyryla jest jedną z najbogatszych i odnoszących największe sukcesy w biznesie struktur: własny bank, handel napojami alkoholowymi i wyrobami tytoniowymi, turystyka religijna itd. Zresztą nie trzeba daleko szukać, spójrzmy na Kijów. Nie tylko hierarchowie, ale i nieposiadający wysokich godności duchowni Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Moskiewskiego mają luksusowe wille i jeżdżą drogimi zagranicznymi samochodami. Nawet tak zwany „przełożony” monasteru Dziesięcinnego Charon, którym obecnie zajmują się organy śledcze, ma dwa samochody (z których każdy jest wart ponad milion hrywien) i dwa mieszkania. A kilka miesięcy temu dziennikarze ujawnili kolejny przekręt „świętych i bożych” z Ławry Peczerskiej. Kupowali we Włoszech tanie wino, prawdopodobnie rozlewali je w celach i sprzedawali butelkę za trzy i pół tysiąca hrywien. Dlatego moje kolejne pytanie dotyczy tego, jakie kwoty finansowych odprowadzeń, choćby w przybliżeniu, przekazuje UKP PM do swojego centrum — Moskwy? — Zbyt wielkiego wkładu Ukraina do rosyjskiej Cerkwi nie wnosi. Bierze ona towary cerkiewne z Moskwy i tutaj je sprzedaje. Właśnie ten zysk jest wkładem UKP w budżet Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej. Oczywiście wsparcie finansowe UKP dla Moskwy ma znaczenie, ale jest dla niej drugorzędne lub nawet trzeciorzędne. Najważniejsza jest walka o pierwszeństwo w światowym prawosławiu i wpływ Moskwy poprzez Cerkiew na Ukrainę jako państwo, na jej obywateli. Dla Cyryla, tak jak dla Putina, najważniejsze jest, aby Ukraina była częścią Imperium Rosyjskiego. Nieprzypadkowo przecież moskiewski patriarcha stał się propagandystą „ruskiego miru”. Dla wszystkich już dawno stało się jasne, że „ruski mir” to Imperium Rosyjskie. Do tego „miru” z jakiegoś powodu trafiła też Mołdawia. Jeszcze można by zrozumieć — Ukraińcy, Białorusini, inni Słowianie. Ale Mołdawia!? Jak widzimy, imperialna choroba Moskwy to niebezpieczna rzecz. Choruje na nią i państwo rosyjskie, i Cerkiew. Oto dlaczego przy bezpośrednim udziale rosyjskiej Cerkwi toczy się walka o stworzenie nowego Imperium Rosyjskiego. Tym podyktowana jest cała polityka cerkiewna patriarchy Cyryla, który wielokrotnie przyjeżdżał na Ukrainę i propagował tutaj „ruski mir”. Cyryl i Putin robią jedną czarną robotę, a cel mają jeden — zagonić Ukrainę do stajni Imperium Rosyjskiego. — Uderzająca bezduchowość, konsumpcyjna, merkantylna psychologia wśród duchownych UKP (wybaczcie, Wasza Świątobliwości, bo aż chce się nazywać wszystko po imieniu: rosyjskich i prorosyjskich popów) z jakiegoś powodu szczególnie rażąco zaczęła przejawiać się obecnie, na tle cynicznych i otwartych wystąpień przeciwko Ukraińcom i wszystkiemu, co ukraińskie, przeciwko wszystkiemu, co święte i wysokoduchowe. Dla nich Cerkiew staje się źródłem materialnego, a nie duchowego wzbogacenia. W czasach biblijnych Jezus Chrystus wyganiał takich przekupniów ze świątyni… — Cerkiew powinna zajmować się oczyszczaniem z grzechów, głosić nie tylko miłość do Boga i bliźnich, ale także żyć nią, żyć prawdą. A kiedy Cerkiew tym nie żyje, to odstępuje od chrześcijaństwa. I obserwujemy to w rosyjskiej Cerkwi, szczególnie zwraca się uwagę na patriarchę Cyryla… Choć nie jest on jedyny, bo to zjawisko rozpowszechnione wśród wielu hierarchów Patriarchatu Moskiewskiego. Nam świątyń ukraińscy czy wczorajsi rosyjscy oligarchowie nie budują, finansowo nie wspierają… Patriarchat Kijowski jest biedny. I chwała Bogu, że jesteśmy biedni! Mamy wszystko, co niezbędne, aby żyć na ziemi, służyć Bogu i swojemu narodowi, aby utrzymywać Cerkiew, duchowe placówki oświatowe. Nie mamy nadmiaru, luksusu u nas nie ma. Dla prawdziwego chrześcijanina nie to jest najważniejsze… — Niejednokrotnie widziałem w żołnierskich ziemiankach, zwłaszcza w wojskowych szpitalach polowych tam, na froncie wschodnim, już puste kartonowe pudełka po jakimś sprzęcie medycznym czy lekach, gdzie wydrukowano: „Ta pomoc została zakupiona ze środków Świątobliwego Patriarchy Kijowskiego i całej Rusi-Ukrainy Filareta”. Nie mówiąc już o pełnej poświęcenia duszpasterskiej służbie kapelanów wojskowych z Patriarchatu Kijowskiego na pierwszej linii frontu… — Zbieramy poprzez nasze duchowieństwo wszystko, co jest niezbędne dla Ukraińskiej armii, czego jej brakuje. I angażujemy w to nie tylko Ukraińców w Europie, Ameryce, zwłaszcza w Kanadzie, ale także inne cerkwie w Europie i Ameryce. One poprzez naszą Cerkiew pomagają naszym obrońcom. Naszej Cerkwi, Patriarchatowi Kijowskiemu, ufają wszędzie — w Europie, Ameryce, Australii. Ich hojne datki zawsze docierają do punktu przeznaczenia. — Wasza Świątobliwości, czy kwestia językowa ma w Cerkwi zasadnicze znaczenie? — Zadajmy sobie pytanie: Ukraińcami jesteśmy czy nie jesteśmy? Jeśli Ukraińcami, to szanujmy swoich ojców i pradziadów i udowodnijmy sami sobie, że jesteśmy jednak Ukraińcami: mówmy w ojczystym, ukraińskim języku. Wtedy wszystkim będzie jasne, że jesteśmy Ukraińcami. Języki możecie znać wszystkie: i rosyjski, i angielski, i francuski, i rumuński — jakiekolwiek. Ale obywatel Ukrainy powinien znać swój język, ukraiński. Dlaczego mówimy, że prawdziwą ukraińską Cerkwią jest Patriarchat Kijowski? Dlatego, że u nas i kazania, i nabożeństwa są w języku ukraińskim. A Patriarchat Moskiewski, choć nazywa się ukraińską Cerkwią, służy w języku słowiańskim, kazania są po rosyjsku. A gdybyście usłyszeli wykłady, które czytają w Akademii Duchownej w Ławrze Peczerskiej, to byście się zdziwili. Tak, jakby to nie była Ukraina, niepodległe i suwerenne państwo, a… Ukraińska jedyna Cerkiew lokalna, o którą walczymy i która mimo wszystko powstanie, będzie ukraińska w duchu, to znaczy nabożeństwa i kazania będą po ukraińsku. I będziemy pamiętać naszą prawdziwą historię oraz czcić naszych świętych, naszych bohaterów. — Mógłbym dodać do tego, co powiedziano, jakie książki i o jakiej treści sprzedają rosyjscy czy prorosyjscy mnisi w tej samej Poczajowskiej czy Kijowsko-Peczerskiej Ławrze. I jeszcze wiele innych rzeczy, które budzą zdziwienie nie swoją antyukraińską działalnością (tutaj wszystko jest jasne), a bezczynnością naszych organów ścigania. Stąd logicznie nasuwa się pytanie: czy UKP Patriarchatu Moskiewskiego jako antypaństwowa i antyukraińska Cerkiew powinna zostać zakazana, jak tego domagają się zarówno niektóre partie polityczne, jak i zwykli obywatele. Bo nikt z przytomnych Ukraińców nie zapomni, jak „święci i boży” z Ławry Peczerskiej podczas Rewolucji Godności przyjmowali, karmili i ukrywali u siebie tituszki; jak w Ławrze Świętogórskiej ukrywał się pułkownik FSB Girkin z rosyjskimi bojownikami, zanim rozpoczął działania zbrojne przeciwko państwu ukraińskiemu; jak wreszcie znieważyli (a teraz znieważają też wszelcy ruskomirowscy popi) świętą pamięć poległych obrońców Ukrainy hierarchowie Patriarchatu Moskiewskiego na posiedzeniu Rady Najwyższej. — Przewidujemy, że nie wszyscy biskupi, nie wszyscy księża, nie wszystkie parafie Patriarchatu Moskiewskiego przyłączą się do jedynej lokalnej niezależnej Cerkwi. Oni mają prawo istnieć. O tym mówił też Prezydent. Tego wymaga też sprawiedliwość, ale powinni nazywać się tak, kim są w rzeczywistości: RKP na Ukrainie. Korzystać na Ukrainie z tych samych praw, co ukraińska Cerkiew, ale wszyscy powinni wiedzieć, że jest to rosyjska Cerkiew. Kto chce modlić się w świątyni rosyjskiej Cerkwi, niech się modli. Ale jeśli będą nadal prowadzić antypaństwową działalność, to powinni być karani zgodnie z prawem państwa ukraińskiego. A państwo, jeśli chce być państwem, musi karać zło i bronić dobra. W przeciwnym razie ani społeczeństwo, ani państwo nie będą miały pokoju i spokoju. Obecnie przed Patriarchatem Ekumenicznym stoi zobowiązanie i odpowiedzialność przywrócenia Ukrainy do prawdy i kanonicznych ram Cerkwi. Oświadczył to Patriarcha Bartłomiej w dniu swoich imienin, 11 czerwca, podczas Liturgii w patriarchalnej świątyni św. Jerzego na Fanarze. „Istnienie rozłamu nie jest argumentem, by pozbawiać cały naród więzi z cerkiewną prawdą i kanonicznością, zaprzeczając naszej odpowiedzialności przed Bogiem i historią, a wręcz przeciwnie, raczej bodźcem do poszukiwania ratujących i jednoczących rozwiązań” – powiedział „pierwszy wśród równych” w światowym prawosławiu. Tej deklaracji towarzyszyły skierowane do Patriarchy Ekumenicznego apele przedstawicieli ukraińskich władz i cerkwi z prośbą o nadanie Tomosu o autokefalii Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej. Patriarcha Filaret, Prezydent, naród ukraiński (z nieznacznym wyjątkiem) mają nadzieję, że kwestię ukraińską, po wielu wiekach nieprawdy i drwin z nas, Konstantynopol rozwiąże pozytywnie, przypisując ją do obchodów 1030-lecia chrztu Rusi-Ukrainy. O tym rozmawiamy z Patriarchą Kijowskim i całej Rusi-Ukrainy Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego FILARETEM.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

— Jaki będzie dalszy los Ławry Peczerskiej, chociaż w Ukrainie są trzy takie obiekty. Po Rewolucji Godności naród domagał się (za otwartą antyukraińską działalność) odebrania jej Patriarchatowi Moskiewskiemu i przekazania Ukraińskiemu Kościołowi Prawosławnemu Patriarchatu Kijowskiego. Pan był wtedy przeciwny takiemu rozwiązaniu. Ale do dziś jesteśmy świadkami tego ducha moralnego rozkładu, nienawiści przeciwko wszystkiemu, co ukraińskie, jakiejś mieszanki wojowniczego „ruskomirowskiego” prawosławia i azjatyckiego fanatyzmu, który jest tam niezmiennie obecny… Doszło do tego, że tam po prostu napadają na parafian, którzy rozmawiają w ojczystym, ukraińskim języku… — W rzeczywistości mamy dwie ławry: Ławrę Peczerską i Poczajowską. Świętogórska to twór Janukowycza, my jej za ławrę nie uważamy. Do kogo powinny należeć? Jeśli UKP będzie jeden, a drugi Rosyjski, to oczywiście Ukraińskiemu Kościołowi, bo to ukraińskie świętości. Kiedy otrzymamy Tomos, to nasza Rada Najwyższa musi uchwalić ustawę o przerejestrowaniu wszystkich prawosławnych parafii, albo na UKP, albo na RKP. Druga ustawa — o mechanizmie wyboru centrum religijnego. To znaczy, parafianie, wspólnota musi wybrać swoje centrum, bo wiadomo, że nie wszyscy Ukraińcy jednakowo czują się obywatelami państwa ukraińskiego i myślą. Dlatego proponujemy przekazywać świątynie tej części wspólnoty, gdzie jest większość parafian czy to rosyjskiego Kościoła, czy jedynego lokalnego ukraińskiego. Zebrano całą parafię i otwartym lub tajnym głosowaniem określono, do kogo należy świątynia. U nas, w odróżnieniu od Rosji, realnie istnieje wolność sumienia. Oto te dwie ustawy Rada Najwyższa Ukrainy koniecznie musi uchwalić, aby w Ukrainie zapanował porządek i ustała międzyreligijna walka. Aby wszyscy działali zgodnie z prawem. Tak samo, jak wywalczamy prawo Ukraińców do posiadania swojego jedynego lokalnego Ukraińskiego Kościoła poprzez Tomos, na który czekamy z dnia na dzień od Patriarchy Ekumenicznego Bartłomieja i dalsze kroki w sprawie naszego uznania w prawosławnym świecie. — Jakie jest prawdopodobieństwo tego, że spełnią się nasze nadzieje, że otrzymamy, pomimo szalonego oporu i przeciwdziałania Moskwy, Tomos? — Prawdopodobieństwo 99%. Nie będę ujawniał podstaw Patriarchy Ekumenicznego do podjęcia tej decyzji, ale on twardo postanowił nadać Tomos ukraińskiemu Kościołowi. W tym wielką rolę odgrywa właśnie Prezydent Poroszenko, który zdołał przekonać Patriarchę Ekumenicznego Bartłomieja, aby poszedł na ten krok. Aby nadać Tomos, potrzeba decyzji Synodu. Jego posiedzenie wyznaczono na pierwszą połowę lipca w Stambule, w Kościele Konstantynopolitańskim. I zostanie rozstrzygnięte: być Tomosowi czy nie być. To po pierwsze. Po drugie, Patriarcha Bartłomiej chce zapewnić sobie wsparcie innych Kościołów. Dlatego stworzył komisję z trzech metropolitów, którzy jeżdżą po wszystkich prawosławnych autokefalicznych Kościołach (jest ich u nas 15) i prowadzą z nimi negocjacje. Moskwa zaś, dowiedziawszy się o decyzji Patriarchy Bartłomieja w sprawie Tomosu, początkowo uważała, że to fantazja, puste rozmowy, które trwają już 25 lat, i wszystko kończy się obietnicami. Kirił z Putinem myśleli, że i tym razem skończy się na tym samym. Ale teraz po ich myśli nie wychodzi. I dlatego Moskwa uruchomiła wszystkie swoje możliwości, aby przeszkodzić. Wysyła swoich przedstawicieli do tych samych Kościołów i agituje je, by nie wspierały Patriarchy Ekumenicznego. Dołączyła się do tego cała siła rosyjskiego państwa: polityczna, dyplomatyczna, finansowa, emigracyjna… To znaczy Kościół i państwo pracują ramię w ramię w jednym kierunku. Dlaczego są razem, już panu wyjaśniłem. — Pod jakimi warunkami może nie dojść do posiedzenia Świętego Synodu? Bo przecież w pamięci wciąż świeży jest demarsz Moskwy na Soborze Wszechprawosławnym dwa lata temu. Większość Kościołów przybyła wtedy na Kretę i Moskwie nie udało się go zerwać. Wtedy z udziału razem z nią zrezygnowały zależne od niej Antiocheński, Gruziński i Bułgarski… — Zrozumiałe, że Moskwa chce, aby Synod nie zatwierdził Tomosu. Ale on już jest, napisali go i uzasadnili znani teolodzy. U jego podstaw leży bezsporny fakt, że przyłączenie metropolii kijowskiej do Patriarchatu Moskiewskiego w 1686 roku było nielegalne — prawnie i kanonicznie. I dlatego Patriarcha Ekumeniczny do dziś uważa metropolię kijowską za swoje kanoniczne terytorium. Na tej samej podstawie w 1924 r. Patriarcha Konstantynopolitański nadał autokefalię polskiemu Kościołowi. A ponieważ metropolia kijowska została nielegalnie przyłączona do Patriarchatu Moskiewskiego, a polski kościół to część metropolii kijowskiej, dlatego uważa on za sprawiedliwe nadanie Kościołowi autokefalii. Z jednej strony, kijowski polski kościół jest częścią metropolii, która jest kanonicznym terytorium Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, z drugiej strony, Polska stała się niepodległym państwem. Tak samo ukraiński Kościół to metropolia kijowska, kanoniczne terytorium Patriarchatu Konstantynopolitańskiego, i Ukraina także stała się niepodległym państwem. To właśnie było prawno-ustrojową i kanoniczną podstawą do tego, aby w 1924 roku do Patriarchy Ekumenicznego zwracał się przywódca Polski Piłsudski i episkopat polskiego Kościoła. Tak samo w sprawie Ukrainy: Patriarcha Ekumeniczny prosił Prezydenta, aby zwrócił się episkopat Patriarchatu Kijowskiego, autokefalicznego Kościoła, i przedstawiciele Patriarchatu Moskiewskiego, ale ci, którzy chcą. I zwrócił się sam Prezydent oraz Rada Najwyższa. Wszystko to Ukraina wykonała. — Zatem Ukraina jest o krok od uznania jedynego lokalnego Ukraińskiego Kościoła. Ale jeśli Moskwa, uruchomiwszy wszystkie swoje możliwości, po raz kolejny zadrwi z Ukrainy i Tomos nie zostanie uchwalony, to jak to odbije się na Ukraińcach i światowym prawosławiu? — Dla nas, Ukraińców, jedyny lokalny Ukraiński Kościół to jeszcze jeden krok do realnej niepodległości i budowy państwa narodowego. To krok do pokoju, spokoju i dobrobytu. Nieuchwalenie Tomosu oznaczałoby, że Moskwa wygrywa i Moskwa realnie jest pierwszym i najbardziej wpływowym Kościołem w prawosławiu. Dlatego i dla Patriarchy Ekumenicznego ten Tomos ma wielkie znaczenie: czy on jest Patriarchą Ekumenicznym czy nie? Rozmawiał Mykoła CYMBALUK

Машинний переклад

Ukraiński Don Kichot

Najwięcej ze wszystkich historycznych działaczy ukraińskich włożył pracy w zaznajomienie rządów państw europejskich ze sprawą ukraińską — Orlik. Życie Orlika to jedna nieprzerwana europeizacja kwestii ukraińskiej jako kwestii państwowo-międzynarodowej. Wasyl Riznyczenko (1892—1938), ukraiński historyk i bibliograf. Pyłypa Orlika można zaliczyć do grona tych ukraińskich działaczy politycznych, którzy widzieli rozwiązanie kwestii ukraińskiej w pomocy zagranicznej. Wyzwolenie Ukrainy spod władzy Moskwy przy wsparciu państw obcych i zdobycie dla niej niepodległości było alfą i omegą jego życia. Poza tym ideałem dla niego nic nie istniało. To właściwie nowożytny Don Kichot, w najlepszym tego słowa znaczeniu, który nie opuszczał rąk w niestrudzonej walce o wymarzone obrazy przyszłości. Kiedy polityczna sytuacja w Europie układała się nieprzychylnie dla Ukrainy, a zwolennicy i przyjaciele porzucali Orlika jeden po drugim i przechodzili na stronę cara, on nawet wtedy wierzył, zmagał się o swoją ideę, przez wszystkich opuszczony, zapomniany, sam jeden na obczyźnie, w trudnych okolicznościach życiowych… Przyszły hetman urodził się 11 (według nowego stylu — 21) października 1672 r. w mieście Kosut w powiecie oszmiańskim na Wileńszczyźnie (obecnie terytorium Białorusi) w rodowitej litewsko-czeskiej rodzinie. Ojciec, Stepan Orlik, który służył w wojsku króla polskiego, zginął w wieku 51 lat podczas wojny polsko-tureckiej w bitwie pod Chocimem w grudniu 1673 r. Matka Iryna pochodziła z litewsko-białoruskiego rodu szlacheckiego Małachowskich, to ona ochrzciła syna w obrządku prawosławnym (choć ojciec był katolikiem). Pyłyp Orlik zdobył wykształcenie w kolegium jezuickim w Wilnie, a także w Kolegium Kijowsko-Mohylańskim, które ukończył w 1694 r. Uczył się na celująco, zainteresował się filozofią i literaturą, już wtedy widziano w nim przyszłego mówcę i poetę, dobrze opanował ojczysty język ukraiński, a także polski, cerkiewnosłowiański, rosyjski, bułgarski, serbski, łacinę, włoski, francuski, niemiecki, szwedzki, staro- i nowogrecki... W latach 1698—1700 Orlik służy jako pisarz konsystorski w kancelarii metropolity kijowskiego, potem przechodzi do pułku połtawskiego, z czasem staje się starszym pisarzem wojskowym i regentem spraw Generalnej Kancelarii Wojskowej Wojska Zaporoskiego. Od 1702 r. (według innych źródeł — od 1706 r.) Orlik jest pisarzem generalnym i najbliższym pomocnikiem hetmana Iwana Mazepy. W 1708 roku bierze udział w powstaniu hetmana przeciwko Piotrowi I, przechodzi na stronę Karola XII, a 27 czerwca 1709 r. (po bitwie pod Połtawą) emigruje z Mazepą do posiadłości osmańskich i zostawia cały majątek na Ukrainie. Z Iwanem Mazepą do Bender wyruszyło około 50 czołowych przedstawicieli starszyzny, prawie 500 kozaków z Hetmanatu oraz ponad 4 tys. zaporożców. Właśnie ci „mazepińcy” byli pierwszą ukraińską emigracją polityczną. Po śmierci Mazepy pojawiły się trzy kwestie: hetman, działalność, skarb państwowy. Andrij Wojnarowski, siostrzeniec Iwana Mazepy, był przekonany, że jemu, jako najbliższemu krewnemu, należy się wszystko odziedziczyć. Pyłyp Orlik natomiast uważał to za skarb państwowy. Karol XII wyznaczył komisję, jednak cały majątek przeszedł w ręce Wojnarowskiego. Zabrał on skarb, zrzekł się hetmaństwa, wyjechał do Europy, gdzie przegrał w karty wszystkie środki. Ostatecznie pochwycili go carscy najemnicy i trafił na Sybir. W związku z tym, kiedy Orlika wybrano hetmanem Ukrainy (na wygnaniu), bardzo cierpiał materialnie. Wybór odbył się 5 kwietnia 1710 r. w obecności kozactwa, zaporożców, starszyzny generalnej, szwedzkiego króla i tureckiego sułtana. Między Pyłypem Orlikiem, nowo wybranym hetmanem, a Karolem XII, protektorem Ukrainy, zawarto umowę „Pakty i konstytucje praw i wolności Wojska Zaporoskiego między jaśnie wielmożnym panem Pyłypem Orlikiem, nowo wybranym Hetmanem Wojska Zaporoskiego, a między starszyzną, pułkownikami, a także wspomnianym Wojskiem Zaporoskim, przyjęte publiczną uchwałą obu stron i potwierdzone na wolnych wyborach ustanowioną przysięgą wspomnianego jaśnie wielmożnego hetmana, roku Pańskiego 1710, kwietnia 5, pod Benderami”. Dokument, zgodnie z którym Ukraina trafiała pod szwedzką protekcję, określał zasady wewnętrznego życia naszego państwa. Składał się on ze wstępu i 16 artykułów. Umowa, napisana po łacinie, zawierała także ukraińskie tłumaczenie. Co ciekawe: niedawno kijowski historyk Ołeksandr Alfiorow odnalazł w rosyjskich archiwach ten ukraińskojęzyczny wariant dokumentu i teraz jego kopię można zobaczyć w kijowskim Muzeum Hetmaństwa. Karol XII, nowo mianowany protektor Ukrainy, 10 maja 1710 r. zatwierdził wybór Pyłypa Orlika, umowę i zwrócił się z odpowiednim listem do narodu ukraińskiego. Zdaniem ukraińskich historyków była to pierwsza europejska konstytucja we współczesnym rozumieniu. Rzeczywiście, powszechnie uznane Konstytucje USA z 1787 r. i Francji z 1791 r. zostały oficjalnie zatwierdzone przez rządy przedstawicielskie tych państw. Konstytucję zaś Pyłypa Orlika uchwalili przedstawiciele tylko części ukraińskiego kozactwa, rząd na wygnaniu, którego świat szczególnie nie słuchał. Zatem ówczesna monarchiczna Europa nie spieszyła się z uznaniem nowego republikańsko-demokratycznego państwa. Na przykład ważny punkt Konstytucji Pyłypa Orlika polegał na tym, że hetmanowi zabraniano sprzedawać urzędy, gdyż wtedy pułkownik „odrabiałby” wydatki. Niepodległość… Kozacki parlament… Wybieralne urzędy… Utopia, marzenie… Konstytucja Pyłypa Orlika — pierwszy akt konstytucyjny na Ukrainie, który znacząco wpłynął na demokratyczny rozwój ustroju państwowego i był wybitnym osiągnięciem intelektualnym swojej epoki, naturalnym kamieniem milowym kozackiego konstytucjonalizmu, na którego podstawie już w XIX w. powstała potężna doktryna parlamentaryzmu. Można wyraźnie prześledzić, jak Konstytucja Pyłypa Orlika (1710 r.), „Zarysy Konstytucji” Heorhija Andruzkoho (1850 r.), Ustawa zasadnicza „Samodzielnej Ukrainy” (1905 r.), Konstytucja URL (1918 r.), Konstytucja Ottona Eichelmanna (1920—1921) połączone są ideą państwowej niepodległości Ukrainy. Pyłyp Orlik do każdej sprawy międzynarodowej dołączał „kwestię ukraińską”, za co płacił wysoką cenę. Rzeczywiście, ukraiński hetman nie tylko tułał się po innych państwach z siedmiorgiem dzieci, które często musiał ukrywać po klasztorach, gdy polowali na niego carscy agenci, ale także znosił represje i obojętność państw, do których zwracał się o pomoc dla Ukrainy. Choć do sukcesów politycznych Orlika należy zaliczyć wypowiedzenie przez Turcję wojny Piotrowi I. Wtedy rosyjski car wpadł w okrążenie, jednak zdołał wykupić się wielką łapówką. Śmierć szwedzkiego króla zmusiła Orlika do szukania dalszego wsparcia w Europie, którą dosłownie zasypywał manifestami, gdyż władał 14 językami. „Moskwa jest niebezpieczna dla Europy” — oto główne hasło jego 33-letniej wojny dyplomatycznej. Ukraiński hetman pokładał wielkie nadzieje w Zaporożu, wszelkimi sposobami ostrzegał kozaków, że zostaną zamienieni w niewolników… Niestety, z czasem tak się właśnie stało. Ogromna spuścizna rękopiśmienna Pyłypa Orlika czeka na swojego wydawcę. Warto pamiętać, że hetman nie zawsze pisał w literackim języku ukraińskim, przeważnie po polsku, łacinie, francusku, niemiecku… Wydanie prac Orlika pomoże nam lepiej uświadomić sobie system poglądów społeczno-politycznych hetmana-wygnańca, którego cała ogromna energia była skierowana na to, „aby deklarować moje prawa i prawa mojego narodu do Ukrainy” (ostatni list Pyłypa Orlika do francuskiego kanclerza Fleury’ego, datowany na 30 sierpnia 1741 r.). Od autora. 28 czerwca będziemy obchodzić Dzień Konstytucji. Proponuję wspomnieć w tym dniu o Pyłypie Orliku, który jeszcze ponad 300 lat temu, w 1710 roku, stworzył pierwszą europejską konstytucję we współczesnym rozumieniu. Nie zapominajmy o tym, kto przez 33 lata wojny dyplomatycznej nie tylko tułał się po innych państwach z siedmiorgiem dzieci, które musiał ukrywać po klasztorach, gdy polowali na niego carscy agenci, ale także znosił represje i obojętność państw, do których zwracał się o pomoc dla Ukrainy... Z najlepszymi życzeniami, Wałerij POMAZ, bibliograf, Czernihowska Obwodowa Biblioteka dla Młodzieży

Машинний переклад

Duchowa obręcz budowania państwa

Stepan WOWKANYCZ, doktor nauk ekonomicznych, profesor, Instytut Badań Regionalnych NAN Ukrainy. Zakończenie. Pocz. w nr 24 z 2018 r. Składowa tworzenia państwa, godnego człowieka, narodu i cywilizowanej ludzkości, przewiduje nie tylko należyte warunki pracy, płacy, wypoczynku, ochrony itp., ale także adekwatne zapożyczenie i wdrażanie przodującego światowego doświadczenia, właściwego rozwiniętym krajom demokratycznym, gdzie zostało to wypracowane dawno i zapomniano, co kiedyś stanowiło ich ideę narodową. Zatem łączą się trzy strategiczne kierunki budowania państwa: wzmocnienie jedności narodu (terytorialno-przestrzennej, kognitywno-twórczej, patriotyczno-synergicznej itp.), rozwój tożsamości narodowej (językowo-informacyjnej, mentalno-kulturowej i in.) oraz osiągnięcie światowych standardów życiowych (warunki pracy, poziom jej opłacania, ochrona socjalna, zabezpieczenie medyczne, wypoczynek, sport itd.) poprzez zapożyczanie informacji wewnętrznej i przodującego doświadczenia cywilizacyjnego postępu. Jednocześnie wyodrębniamy także Małą ideę narodową: „Wiedza, informacja i ruch (czyn, działanie)” jako roboczy instrumentariusz rozwiązywania tych czy innych składowych Wielkiej. Mała idea to bieżące, często taktyczne hasło. Mała jako część Wielkiej strategicznej idei narodowej kieruje w warunkach globalizacji producentów własności intelektualnej liderów, twórczą energię naukowej młodzieży na intensywne wykorzystanie nowej wiedzy, osiągnięć nauki, intelektualno-innowacyjnych czynników tworzenia nowoczesnego państwa narodowego, gospodarki wiedzy, zwiększenia inwestycji w rozwój człowieka, jego kultury oraz kapitału intelektualnego; budowę społeczeństwa informacyjnego, obywatelskiego i prawnego, zachowanie puli genowej narodu ukraińskiego, ciągłości jego rozwoju w planie nieprzerwanego osiągania wysokiego wykształcenia, kreatywności, duchowości i moralności; wreszcie, poznawanie otaczającego świata za pomocą ojczystego słowa. Na początku było Słowo (Logos), myśl, idea jako wiedzyjno-intelektualna (duchowo-informacyjna) podstawa łączenia ludzi w świadomą wspólnotę dla współpracy i tworzenia swojego państwa. Celem dzisiejszych składowych UNI jest soborowo-skonsolidowany naród jako pełnowartościowe, samowystarczalne środowisko społeczno-ekonomiczne, etnokulturowe, polityczno-prawne, filozoficzno-historyczne w systemie narodowej przestrzeni informacyjnej, która nie gnębi, nie rozmywa tożsamości narodu; w nim pełnokrwiście funkcjonuje tradycyjny system przekazywania wiedzy z pokolenia na pokolenie, a zatem wychowuje się narodowo świadomy, całościowy człowiek i wspólnota kowitalna. Czyli wspólnota, zjednoczona ideą narodową, samoidentyfikująca się i zdolna do odradzania się dzięki tej idei jako syntezie wartości państwowotwórczych, duchowo-moralnych i innych, zielonej ideologii, polityki socjohumanistycznej, które zasilają to środowisko, rozszerzając je do skali przestrzeni europejskiej czy światowej. W Ukrainie rosyjski najeźdźca nie walczy o Donbas. On zawsze i przede wszystkim rozstrzeliwał słowo oraz producentów wiedzy, nosicieli świadomości narodowej. Niszcząc duchowo-intelektualną elitę Ukrainy, rosyjskie imperium (carskie, białe, czerwone, ateistyczne, prawosławne, federacyjne) zawsze miało na celu odosobnienie człowieka i pozbawienie narodu państwowości. Czyniło to cynicznie w brutalny i zbrodniczy sposób, poprzez tłumienie, spowalnianie, a w konsekwencji przerywanie ich duchowo-informacyjnej mobilności (DIM) jako dominanty społecznego ruchu informacji (wiedzy, doświadczenia), jako czynnika samowystarczalności i konkurencyjności narodu, ochrony jego przestrzeni informacyjnej, zachowania języka, kultury, tradycji, tożsamości narodowej oraz nabycia odporności na denacjonalizację. DIM dla ukraińskości to nie tylko arcyważna społeczna konstrukcja więzi pokoleń, mechanizm zachowania pamięci historycznej, ale permanentny, naturalny i wolny proces społeczny przekazywania przez współczesnych następnemu pokoleniu tradycyjnej informacji (wiedzy, doświadczenia), którą odziedziczyli po swoich poprzednikach, zachowali i twórczo pomnożyli (przyrost o pewną wielkość -I) nie tylko dla zachowania swojej etnonarodowej tożsamości (ciągłości, dziedziczności rozwoju), ale także po to, by nie znaleźć się na marginesie naukowo-technicznego, technologicznego, społeczno-ekonomicznego czy jakiegokolwiek innego postępu jako cywilizacyjnego zjawiska planetarnego. Wskaźnik -I charakteryzuje poziom potencjału twórczego elity oraz inne kreatywne cechy. Ruch informacyjny człowiek (wspólnota, społeczeństwo) realizuje poprzez tradycyjne przekazywanie doświadczenia, umiejętności „w pionie” (z pokolenia na pokolenie) jako niematerialny transfer oraz twórcze generowanie nowej wiedzy „w poziomie”, zdobytej na poziomie jednego pokolenia (lub jednostki). Jeśli w pierwszym przypadku dominująca rola przypada rodzinie, szkole, uczelniom, to w drugim — nauce, organizacjom projektowo-konstruktorskim, aktywności innowacyjno-twórczej oraz działalności racjonalizatorsko-wynalazczej. Potencjał (siła, działania, czyn, efekt) wiedzy z dwóch poprzednich wektorów socjalizuje się jako wypadkowa, zbudowana na podstawie ich integrowania „po przekątnej”, co odzwierciedla zdolność środowiskową narodu, jego konkurencyjność w określonych sferach działalności. Zarówno wiedzochłonna „pionowa” linia dziedziczności (konserwatyzmu, tradycjonalizmu) rozwoju, jak i nowoczesna, naukochłonna „pozioma” linia kreatywnej działalności innowacyjnej wymagają odpowiedniego zabezpieczenia prawnego, aby postęp odbywał się z uwzględnieniem dwóch fundamentalnych składowych (tradycji i innowacji), których optymalne połączenie, czyli harmonizacja, zapewnia ciągłość (dziedziczność) i nowoczesność (innowacyjność) postępu. Jeśli chodzi o trzeci wektor „po przekątnej”, to kompleksowo, w „zniesionej” formie odzwierciedla on komfortowe warunki niezbędne do optymalizacji zdolności środowiskowej człowieka (narodu) do zachowania różnorodności form swojej tożsamości i utrzymania czołowych (a być może i liderskich) pozycji w dynamicznych procesach współczesnego rozwoju ludzkości na poziomie wysokich nanotechnologii, nowych ideologii, „zielonych” ekologii i innych sfer działalności. Warunki te stają się czynnikami zielonego designu, w którym informacyjna lub jakakolwiek inna przestrzeń w kontekście UNI nie tłumi środowiska, a stosunek wykorzystania tradycyjnej i innowacyjnej informacji jest adekwatny do potrzeb rozwoju człowieka, wspólnoty i rdzennego (autochtonicznego) narodu. Temu ma sprzyjać socjohumanistyczna siła prawa międzynarodowego, siła binarnej ochrony praw zarówno człowieka, jak i narodu — skuteczna nie tylko dla możnych tego świata, ale zdolna zachować państwowy dom (rodzinną chatę, według Andrzeja Szeptyckiego) każdego osłabionego narodu. Pod względem istotowej treści „Dom” narodu najbardziej jest w stanie wznieść nas do genialnego szewczenkowskiego, obronnego rozumienia idei narodowej — „W swojej chacie swoja i prawda, i siła, i wola”, do uświadomienia konieczności rozwijania edukacji, nauki, potencjału duchowo-intelektualnego narodu, jego podmiotowości prawnej, abyśmy mieli i „mądrość swoją”, i zdolność, według Franki, „własną siłą naprzód iść”. To znaczy, trzeba zastanowić się nie tylko nad tym, co wziąć ze światowego skarbca wiedzy (bo zawsze będzie to „second-hand”) dla swojego rozwoju, ale także czym oryginalnym, ekskluzywnie-insiderskim wzbogacić informacyjny tezaurus ludzkości, aby nie być „ciężarem w pociągach ich szybkich”, wiecznym biednym krewnym. Czyli pracować na wyprzedzenie, tworzyć i władać liderską informacją, przodującym doświadczeniem w różnych sferach działalności, a nie być „małymi i nieprzygotowanymi” na społeczne tranzyty, zmiany i wyzwania. Koniecznie potrzebna jest, chcemy tego czy nie, nowa paradygma bytu narodu. Ukraina musi wyznawać koncepcję zrównoważonego (Rio+20) i zachowania ciągłości (dziedziczności, nieprzerwalności) rozwoju, zwłaszcza osłabionych narodów, w tym ukraińskiego, z akcentem nie tylko na ekologię, ekonomię, ale i na wartości socjohumanistyczne jako duchowo-moralne, konsolidujące imperatywy zachowania zdolności środowiskowej narodu w trudnych warunkach i wobec nowych wyzwań. Można patetycznie twierdzić o prawach silniejszego, ale decyzje konstytucyjno-prawne nie powinny ignorować palących problemów socjohumanistycznych słabszych. Przynajmniej w tym kontekście ukraińska edukacja, język, tradycje kulturowe, duchowość narodu pilnie potrzebują „czerwonej księgi” (analogicznie do zagrożeń dla ginącej flory i fauny) ochrony socjohumanistycznej jako duchowy ekskluzyw narodu, jako fundament jego wewnętrznej konsolidacji i integracji w światową różnorodność kultur. I te argumenty musimy wykorzystywać w przeciwstawianiu się sąsiadom w kwestii wdrażania ustawy Ukrainy „O edukacji”, dekomunizacji itp. Mimo to już dziś jest oczywiste, że wizja przyszłości Ukrainy nie leży w entropii (niepewności wspólnoty, chaosie, nieporządku, marginalizacji i jej kreolizacji), a w negentropii, czyli w harmonizacji: a) interesów narodowych oraz powszechnie uznanych fundamentalnych zasad wolności, dobrobytu społecznego i ekonomicznego, ochrony praw zarówno człowieka, jak i narodu; b) ideologii neoliberalnej (w centrum — człowiek, wolna gospodarka rynkowa) i socjohumanistyczno-nacjonalistycznej (akcent na rozwój narodu i wychowanie patriotycznej miłości do ojczyzny). Dopóki naród jest zniewolony, nie może być wolny człowiek, który identyfikuje się z tym narodem. Nieład zaczyna się od chaosu w głowach wspólnoty. Strategia narodowa zaczyna się od utwierdzenia narodowej Idei. Czas nie dawać się bić nacjonalizmem ubiegłego stulecia jako ideologią zniewolonego narodu, a realizować doktrynę wolnego człowieka i nowoczesnego narodu, które mimo osłabienia przez zniewolicieli wywalczyły niepodległość państwową i weszły na drogę samodzielnego rozwoju, budowy jego innowacyjnego modelu, odrodzenia duchowego i zachowania tożsamości narodowej, ekonomicznego nacjonalizmu i konkurencyjności. Droga osiągnięcia celu jest jedna: na podstawie harmonijnego połączenia tych lub pokrewnych im ideologii stworzyć nową paradygmatę rozwoju społecznego — socjohumanistyczną, która kompleksowo i parytetowo chroniłaby człowieka i naród jako poznawczo niezbędne językowo-informacyjne, dźwiękowe, wizualne, a jednocześnie naturalnie ekskluzywne środowisko (tło, a zatem przestrzeń), gdzie można by zachować i rozwijać swoją tożsamość narodową, mentalność, kulturę, przemysł, rzemiosło ludowe, handel i inne sfery w warunkach globalizacji. W Ukrainie ujednolicenie globalizacją jest wzmacniane specyfiką szczątkowego syndromu postimperialnego, pokrywaniem jej przestrzeni współczesnymi „dezami”. Paradygmat socjohumanistyczny to fundamentalne pojęcie, a wprowadzony do obiegu naukowego dyskurs „socjohumanistyczny” odzwierciedla binarną paradygmatyczną istotę zachowania autentyczności Ukraińców, która polega na parytetowym podejściu do harmonizacji praw zarówno człowieka, jak i narodu; potrzebie ich ochrony poprzez stworzenie adekwatnego, sprzyjającego rozwojowi środowiska, w jego jak najszerszym informacyjno-językowym, światopoglądowym, narodowo-patriotycznym, państwowotwórczym, wreszcie geopolitycznym i geostrategicznym wymiarze. Skala takiego wymiaru dyktuje jak najszybsze nadanie tej binarności statusu światowego imperatywu moralno-prawnego, a zatem jurysdykcji międzynarodowej. Konieczne jest prawne wzmocnienie socjohumanistycznego zabezpieczenia stosunków międzynarodowych, wszak na świecie odbywa się nie tylko wyzysk człowieka przez człowieka, ale i narodu (narodów) przez naród. Jednocześnie, jeśli społeczność światowa przyjęła Deklarację Praw Człowieka, to Deklaracji Praw Narodów do tej pory nie ma. Socjohumanizm w naszym rozumieniu to nowy, godny XXI wieku, prawdziwie humanitarny porządek stosunków międzynarodowych w cywilizowanym świecie, który nie dewaluuje pojęcia „humanitarny” i nie utożsamia wyrażeń „ludzki” i „humanitarny”. Równie dobrze zbliży kompleksowe rozpatrzenie fenomenu odpowiedzialności nie tylko człowieka przed człowiekiem w rodzinach, kolektywach pracowniczych, organizacjach społecznych i instytucjach publicznych, ale i narodu przed narodem w wymiarach planetarno-międzynarodowych. Postawi u podstaw odnowionego porządku światowego nie podziały i wpływy możnych tego świata, a siłę zbiorowego rozumu wolnych ludzi i równoprawnych narodów, prawo ich wyboru wolnej integracji i współpracy. Opracowując taką koncepcję przede wszystkim na podstawie kulturologicznej, w przestrzeni postkolonialnej, musimy mocno pamiętać mądre socjohumanistyczne wskazówki Mahatmy Gandhiego dla swojego narodu: muszę zostawiać wszystkie okna i drzwi otwarte, jestem za tym, aby zewsząd wszystkie kultury świata przypływały do mojego progu, ale nic nie może być takim, co zwalałoby mnie z nóg i powódź zalewałaby mój dom. Pamiętając o tym, wmyślamy się w ukraińską Ideę jako konsolidujący naród czynnik integralny, nadając jej socjohumanistyczny imperatyw jako ideę „rodziny” w stosunkach międzynarodowych (według której do najsłabszych odnosi się z największą miłością, a głosy możnych tego świata nie mają moralnego prawa pozostawić bezgłośnymi narodów postkolonialnych). Właśnie ją papież Jan Paweł II przeniósł w trzecie tysiąclecie, w płaszczyznę narodową i społeczną całych narodów i narodowości, które pragną powrócić lub już weszły na drogę powrotu do swoich duchowych źródeł. Świat nad tą inicjatywą papieża na sesji ONZ, przeprowadzonej z okazji obchodów jej pięćdziesięciolecia, nie zastanowił się. Jednak ta refleksja jest właściwa konstelacji wielkich socjohumanistów przeszłości. Wśród nich — Václav Havel, który propagował „siłę bezsilnych” jako czynnik godny uwagi w polityce międzynarodowej.

Машинний переклад

Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy odpowiada

Ogólnoukraińska Koordynacyjna Rada Organizacji Społecznych na rzecz Ochrony Języka Państwowego W Ministerstwie, w wykonaniu pisma Sekretariatu Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 21.03.2018 nr 10272/1/1-18 oraz polecenia Wicepremiera Ukrainy W. Kyryłenki z dnia 17.04.2018 nr 13816/1/1-18, rozpatrzono wasze pismo dotyczące funkcjonowania języka ukraińskiego. Informujemy, że zgodnie z artykułem 7 Ustawy Ukrainy „O edukacji” językiem procesu edukacyjnego w placówkach oświatowych jest język państwowy. Państwo gwarantuje każdemu obywatelowi Ukrainy prawo do zdobycia formalnej edukacji na wszystkich poziomach (przedszkolnym, ogólnym średnim, zawodowym (zawodowo-technicznym), fachowym przedwyższym i wyższym), a także pozaszkolnej i poddyplomowej edukacji w języku państwowym w państwowych i komunalnych placówkach oświatowych. W celu pełnego wykonania ustawodawstwa językowego Ukrainy w części dotyczącej stosowania języka państwowego w dziedzinie oświaty, lokalnym organom zarządzania oświatą i placówkom oświatowym wysłano odpowiednie pismo (nr 1/9-74 z dnia 01.02.2018). Ministerstwo przywiązuje dużą wagę do kwestii nauki języka ukraińskiego w placówkach ogólnego średniego kształcenia z nauczaniem w językach mniejszości narodowych, gdzie podstawowym zadaniem nauki języka państwowego jest pomoc uczniom w opanowaniu ukraińskiego systemu fonetycznego, kształtowaniu umiejętności ortoepicznych i gramatycznych, a także we wspieraniu rozwoju umiejętności komunikacyjnych. Implementacja artykułu 7 Ustawy Ukrainy „O edukacji” w placówkach ogólnego średniego kształcenia z nauczaniem w językach mniejszości narodowych sprzyja tworzeniu należytych warunków do opanowania języka państwowego na jednakowym poziomie na całym terytorium Ukrainy. Jest to nie tylko bezwzględne przestrzeganie norm Konstytucji Ukrainy, lecz także środek porozumienia i komunikacji między przedstawicielami różnych grup językowych, z których składa się społeczeństwo ukraińskie, a przede wszystkim – niezbędne narzędzie konsolidacji narodów politycznych, kształtowania świadomości narodowej. Ustawa przewiduje okres przejściowy, w ciągu którego liczba przedmiotów w placówkach ogólnego średniego kształcenia z nauczaniem w językach mniejszości narodowych, nauczanych w języku ukraińskim, będzie stopniowo rosnąć. Ponadto zarządzeniem Gabinetu Ministrów Ukrainy z dnia 13.12.2017 nr 903-r zatwierdzono Plan działań na lata 2017—2029 w zakresie wdrażania Koncepcji realizacji państwowej polityki w dziedzinie reformy ogólnego średniego kształcenia „Nowa szkoła ukraińska”. Wymieniony plan przewiduje opracowanie nowych projektów państwowych standardów, typowych programów edukacyjnych dla edukacji początkowej i podstawowej średniej, tworzenie nowoczesnych podręczników do języka ukraińskiego, przygotowanie i wydanie dwujęzycznych słowników terminologicznych, materiałów dydaktycznych do języka ukraińskiego, multimedialnych zasobów, podnoszenie kwalifikacji pracowników pedagogicznych. Ponadto zatwierdzono Państwowy standard szkoły początkowej, w którym zwiększono liczbę godzin na naukę języka ukraińskiego w placówkach z nauczaniem w językach mniejszości narodowych. Wspólnie z Instytutem Modernizacji Treści Edukacji opracowano przybliżony wykaz środków dydaktycznych i wyposażenia o przeznaczeniu nauczania ogólnego i szkolnego dla pracowni języka ukraińskiego. Realizacja tych działań sprzyjać będzie nauce języka ukraińskiego w placówkach ogólnego średniego kształcenia z nauczaniem w językach mniejszości narodowych, poszerzaniu funkcji języka państwowego we wszystkich placówkach edukacyjnych Ukrainy. Jednocześnie kwestie funkcjonowania języka ukraińskiego wymagają kompleksowego rozwiązania. W tym celu niezbędna jest gruntowna odnowa ustawodawstwa o językach, uchwalenie Państwowego programu celowego wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego. Zgodnie z decyzją Trybunału Konstytucyjnego Ukrainy z dnia 28.02.2018 nr 2-r, Ustawa Ukrainy „O podstawach państwowej polityki językowej” została uznana za niezgodną z Konstytucją Ukrainy (jest niekonstytucyjna). Jednocześnie zauważamy, że 14.03.2018 Rząd Ukrainy podjął decyzję o utworzeniu z udziałem przedstawicieli społeczeństwa grupy roboczej do przygotowania propozycji dotyczących regulacji ustawowej kwestii związanych z zapewnieniem wszechstronnego rozwoju i funkcjonowania języka ukraińskiego. Zastępca Ministra Pawło CHOBZEJ

Машинний переклад

Ukraińską edukację — na ukraińskojęzyczny fundament

O języku ukraińskim, odpowiedzialności i sportowych autorytetach. Popierając wyrażoną przez profesora O. Ponomariwa opinię dotyczącą niedopuszczalności dalszego zwlekania z wprowadzeniem języka ukraińskiego we wszystkie sfery życia państwowego i społecznego kraju, a także Odezwy Regionalnego Forum Jedności Narodowej „Bezpieczeństwo informacyjne w warunkach wojny hybrydowej Rosji przeciwko Ukrainie”, pragnę wyrazić swoje przemyślenia. Uważam, że Prezydent kraju oraz premier powinni niezwłocznie zobowiązać ministra spraw wewnętrznych do posługiwania się w sprawach służbowych wyłącznie językiem ukraińskim, wystąpienia deputowanych ludowych w Radzie Najwyższej zezwolić tylko w języku państwowym, natychmiast przeprowadzić śledztwo w sprawie haniebnej antynarodowej reorganizacji Narodowej Telewizji i Radia, występów na ekranach telewizyjnych ukrainofobów W. Pichowszeka, D. Dżangirowa, H. Herman, transmisji antypaństwowych programów na kanałach „Inter”, News One, ZIK. Dawno trzeba było rozliczyć się z zasadnością istnienia takich klonów rosyjskich gazet, jak „Komsomolskaja prawda w Ukrainie”, „Sowietskij sport w Ukrainie” itp. Władza bezwładnych jest niezbędnie potrzebna, jeśli chcemy zbudować społeczeństwo obywatelskie. Havel gdzieś tutaj odziedziczył tradycje, zapoczątkowane jeszcze przez Masaryka. Uogólniając ich poglądy, preparując je do ukraińskich realiów, można zaznaczyć, jak to zrobił Pontyfik podczas wizyty pasterskiej w Kijowie, wspominając Wołodymyra Monomacha: „Nie dajcie możnym tego świata zgubić człowieka”. Jednak, niestety, upadają narody, ich języki i tradycje. Chroniąc i człowieka, i naród, chronimy świat. Dyplomaci, uczeni humaniści powinni szerzej adaptować refleksje Giedroycia, Kuronia, Brzezińskiego dotyczące stosunków polsko-ukraińskich. Jesteśmy w stanie zrozumieć apel papieża Jana Pawła II i oprzeć się w naszych sąsiedzkich relacjach na mądrości skruchy — „przebaczamy i prosimy o przebaczenie” — jako na czymś państwowo-nienaruszalnym, szczerze-współczującym i socjohumanistycznym, a nie otwierać „drugi front” wojny hybrydowej. Jedynie socjohumanistyczna koncepcja, pomnożona przez euroatlantycką ochronę i własne siły, pomoże ogólnoukraińskiemu celowi: rozbudować swoje nowoczesne państwo jako dom narodu (jego „rodzinny dom”) na wspólnych wartościach duchowo-kulturowych, patriotycznych uczuciach i intelektualnych kodach narodu ukraińskiego, na tradycjach, normach i zasadach właściwych jego wspólnocie; na innowacyjnych podstawach modernizacji gospodarki narodowej, jej reprofilowaniu, modernizacji i restrukturyzacji zgodnie ze współczesnymi zadaniami i formowaniem jej nowych układów, podnoszeniem poziomu rozwoju ludzkiego itp. W tym ujęciu potencjał Idei Narodowej jawi się jako fundament ideologii strukturyzowania ukraińskiej wspólnoty w potężny, społeczno-gospodarczo rozwinięty naród, w europejskie demokratyczne państwo, które szanuje tradycje narodowe, przeciwstawia się procesom ujednolicania i zachowuje autentyczność ukraińskości. Nam, aby pewnie patrzeć w przyszłość, trzeba nie tylko zapożyczać, ale i dzielić się ze światem własnymi postępowymi innowacjami i koncepcjami światopoglądowymi, docierając do niego z nowymi wyzwaniami dla naszej Idei Narodowej, dla samostanowienia narodowego. Największa armia w Europie przez wieki wypróbowywała nas na zdolność obrony swojej suwerenności, a my zasypywaliśmy przepaść, wyrytą przez nią między naszym historycznym niebytem a państwową podmiotowością. Nie mieliśmy prawa do nauki w szkole ani własnej historii, ani do utwierdzania w produkcji ekonomicznego nacjonalizmu. Nie dajmy się zwariować filozofią regionalnych muszek owocówek, które w pozie nad tomem Kanta maniakalnie szukały i szukają piękna Wszechświata w „ruskim mirze”. Aby im znowu nie uciekać z najwyższego państwowego fotela, nie porzucać matki-ojczyzny w ciężkiej godzinie, nie wzywać jej wroga do wprowadzenia wojsk dla utrzymania swojej władzy, mamy słuszną i krótką radę wybitnego ukraińskiego poety rodem z Doniecczyzny: „Kochajcie Ukrainę!”. Poświęćmy się dla niej, przemyślmy jej Ideę Narodową i „wieczni będziemy z nią!”. B. SAWKIW, zasłużony pracownik przemysłu Ukrainy. Uderza niezadowalający stan wykorzystania języka ukraińskiego w sporcie i kulturze fizycznej. Nawet w czasach radzieckich na Ukrainie wychodziła ukraińskojęzyczna „Sportywna hazeta”, którą chętnie prenumerowano i czytano. Zamiast niej wysiłkami A. Frankowa zaczęła wychodzić rosyjskojęzyczna „Futboł”, za nią pojawiły się „Komanda”, „Bolelszczik” itp. W okresie przeprowadzania na Ukrainie „Euro-2012” już występowałem w „Słowie Proświty” (nr 10 z 2012 r.) oraz w gazecie „Deń” w sprawie natychmiastowej potrzeby odnowienia godnego wydania sportowego na Ukrainie. Jako przykład przypominałem, że ówczesna bezpaństwowa ukraińska diaspora w powojennej Ameryce zdołała wydawać pełnowartościowe ukraińskojęzyczne „Sportywni wisti”. Niepokoi nieużywanie języka ukraińskiego przez komentatorów wydarzeń sportowych, w szczególności w przeglądach popularnych klubów piłkarskich i reprezentacji. Przy okrągłych stołach gdzieniegdzie panuje zalew języka nieprzyjaznego sąsiada, po ukraińsku rozmawiają głównie dziennikarze, a jeden z pretendentów na czołowego komentatora Denisow, który przeniósł się z Doniecka do Kijowa, w ogóle nie uważa za potrzebne posługiwać się językiem państwowym. Nijak nie można zrozumieć, dlaczego szanowany, inteligentny wychowanek z serca Ukrainy W. Jewtuszenko, który po udanych występach Wasyl BOJCZUK, kandydat nauk fizyczno-matematycznych, m. Czerniowce. Od stanu funkcjonowania języka ukraińskiego jako jedynego oficjalnego i państwowego w znacznej mierze zależy jedność naszego państwa i społeczeństwa. za kijowskie „Dynamo” dogrywał w Szwecji i pozostał na pewien czas komentować futbol, nijak nie może przejść na język ojczysty. Dlaczego inny znany dynamowiec J. Szabo, który w pierwszych latach odnowionej niepodległości mógł komunikować się po ukraińsku, potem go „zapomniał”? Dlaczego takie długotrwałe wahania w publicznym używaniu języka ojczystego ma jeszcze jeden dynamowski weteran O. Szowkowski? Dlaczego oryginalny, wyraźny komentator, nasz „sybiraczek” Leonenko (z ukraińskimi korzeniami, sądząc po nazwisku) nie odważy się przejść na język państwowy? Nijak nie możemy doczekać się ukraińskiego słowa od naszej sportowej dumy, na dodatek z nazwiskiem wielkiego Tarasa, który obiecywał uczyć swoich synów nie tylko angielskiego czy włoskiego, ale i ojczystego języka Szewczenki. Zdecydowane przejście sportowych autorytetów stałoby się przykładem do naśladowania, nieocenionym wkładem w kulturowe odnowienie kraju. Zilustruję to na takim pouczającym przykładzie: podczas tworzenia Instytutu im. T. Szewczenki w Charkowie w 1930 r. zorganizowano wystawę oryginałów jego dzieł literackich i malarskich, rzeczy osobistych, wycieczkę, po której jeden z odwiedzających, robotnik zakładu im. T. Szewczenki, napisał opinię: „Jestem mało piśmiennym Rosjaninem, do tego po prostu czytałem „Kobziarza”, lecz zapoznawszy się z wystawą, postanowiłem rozmawiać tylko w języku ukraińskim, uczyć się go”. W dobrą drogę, uznane autorytety sportowej Ukrainy! Artykuł 7 ustawy Ukrainy „O oświacie” jest swoistym „koniem trojańskim” dla przyszłości Ukrainy. Artykuł ten, którego treść w niesprzyjających warunkach politycznych może rozszerzyć się na inne normatywno-prawne dokumenty ustawodawcze, jest zdolny zakonserwować na Ukrainie prawo poszczególnych grup ludzi do nieznajomości państwowego języka ukraińskiego, ponieważ „gwarantuje się prawo do nauki w komunalnych placówkach oświatowych w celu zdobycia przedszkolnego i ogólnego średniego wykształcenia, obok języka państwowego, w języku odpowiedniego rdzennego narodu” (art. 7, ust. 1, akapit 3). Zatem możemy otrzymać pełną równość i ustawowe prawa języka mniejszości narodowych oraz państwowego języka ukraińskiego. Implementacja artykułu językowego 7 ustawy Ukrainy „O oświacie”, do której aktywnie dąży Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy, jest naruszeniem Konstytucji Ukrainy, a zatem jest działaniem niekonstytucyjnym. Ponieważ oficjalna wykładnia części pierwszej artykułu 10 Konstytucji Ukrainy w orzeczeniu Sądu Konstytucyjnego Ukrainy nr 10-rp/99 z dnia 14.12.1999 r., pkt 2 wskazuje, że „...w procesie nauczania językiem nauczania w przedszkolnych, ogólnych średnich, zawodowo-technicznych oraz wyższych państwowych i komunalnych placówkach oświatowych Ukrainy jest JĘZYK UKRAIŃSKI”. Niestety, mamy do czynienia z ciągłym oporem Ministerstwa Oświaty i Nauki wobec ukrainizacji systemu oświaty na Ukrainie. Jeśli ta bezprawna norma artykułu 7 ustawy Ukrainy „O oświacie” zostanie poparta w kolejnych projektach ustaw „O ogólnym średnim wykształceniu”, „O wyższym wykształceniu”, zostanie przewidziana w standardach oświatowych i planach nauczania ogólnokształcących placówek oświatowych, to takie działania będą sprzyjać dezintegracji ukraińskiego społeczeństwa i będą przesłanką niebezpiecznych przejawów separatyzmu oraz wojny. W celu ochrony języka ukraińskiego, jedności państwa ukraińskiego, należy wprowadzić w sferę oświaty stuprocentową podstawę ukraińskojęzyczną. Ukraińskie standardy oświatowe, plany nauczania już w roku szkolnym 2018—19 powinny zawierać wyraźną dynamikę przejścia na tę normę w ogólnokształcących placówkach oświatowych i szkole wyższej. Prawda, biorąc pod uwagę to, że w niektórych szkołach dzieci z klas 1-4 nie miały możliwości uczyć się języka państwowego, można by tymczasowo, jako wyjątek na okres przejściowy dla szkół, gdzie większość dzieci to przedstawiciele mniejszości narodowych z ojczystym językiem niesłowiańskim, ustalić proporcję językową 50 na 50. Tylko poprzez dbałość o prawdziwą edukację narodową, kulturę narodową i gospodarkę narodową można zbudować udany, silny kraj.

Машинний переклад

Powrót z zapomnienia. W 120. rocznicę urodzin J. Żyłki

Słowo wstępne. W 1998 roku na łamach gazety „Hołos Ukrajiny” wydrukowano artykuł „Rozstrzelać za... wiersze”. Mowa w nim była o ukraińskim poecie Juriju Żyłce, pochodzącym ze wsi Pidłużne, który wiosną 1938 roku stał się ofiarą stalinowskich represji. Tak zwana „trójka” wydała straszny i niesprawiedliwy wyrok — rozstrzelać! Inkruminowano mu antyradziecką agitację i propagandę. I dopiero po śmierci Stalina pisarza zrehabilitowano... Przez wiele lat szukaliśmy śladów poety-ziomka. W jego rodzinnej wsi wielokrotnie rozmawialiśmy ze starzykami. Jednak niczego konkretnego nie udało się dowiedzieć. W życiorysie poety pozostało niemało „białych plam”. Wypełnić je pomogła wspomniana publikacja w czasopiśmie „Hołos Ukrajiny”. Odpowiedzieli na nią syn Jurija Żyłki, Wiktor Jurijowycz z Charkowa, oraz córka Nadija Jurijiwna z Wasylkowa w obwodzie kijowskim. Po korespondencji z nimi mamy poruszające opowieści. Wspomnienia dają możliwość wyobrażenia sobie, w jakich warunkach mijały dziecięce i młodzieńcze lata poety, czym się pasjonował, jakim był człowiekiem rodzinnym... Z bólem wspomina córka o tym, jak kagebiści, na pokaz, robili rewizję w ich mieszkaniu w Połtawie, jak aresztowali J. Żyłkę, kto wydał rozkaz rozstrzelania, a dla rodziny wymyślono wersję: „Odbywa karę bez prawa korespondencji”. I dopiero później rodzina dowiedziała się o strasznej prawdzie. Żonie „wroga ludu” nie pozwalano nauczać w Połtawie. Rozpoczęła się „odyseja” rodziny Żyłków: nie zdążyli zagrzać miejsca w jednej wsi, jak przenoszono ich do innej. O tym opowiedział w swoich listach syn pisarza, Wiktor Jurijowycz. Pewnego razu od Nadiji Jurijiwny otrzymaliśmy paczkę. W liście wyjaśnienie: „Tutaj wspomnienia o ojcu i kartka z wierszami Kateryny Andrijiwny Żyłko (żony poety. — A. K.). Długo się do Pana, Anatoliju Mykytowyczu, nie odzywałam, bo nie było co wysyłać. Może Pan nie uwierzy, ale ja cały czas codziennie pisałam wspomnienia, wiele razy je przerabiałam i oto jakby skończyłam... Tych wspomnień jest tak dużo, że po prostu nie mogłam sobie z nimi poradzić. Pisałam, oczywiście, tylko prawdę. Opowiadałam o dzieciństwie rodziców z ich wspomnień. Zresztą sama też co nieco wiem...”. Tak oto po siedmiu z górą dziesięcioleciach od rozstrzelania J. Żyłki, po wieloletniej pracy poszukiwawczej dowiedzieliśmy się o tragicznym losie poety-ziomka. Nadija Żyłko. Wspomnienia o ojcu. Minęło ponad 60 lat, odkąd nie ma mojego ojca. Ale jego bliski obraz, dobre wspomnienia o tatusiu żyją i teraz w moim sercu, w mojej duszy. Im dłużej żyję i przemyśliwuję przeszłość (mam już ponad 74 lata), tym wspomnienia o ojcu stają się jaśniejsze. Obraz ojca w mojej pamięci wyłania się na tle rodziny, bo rodzina i on — to było coś nierozdzielnego, jedność. Była niewielka i zżyta: ojciec, matka, ja, młodszy brat Witia oraz babcia Sonia (matczyna matka). W rodzinie panowała zgoda, wzajemny szacunek. Być może dlatego, że rodzice mieli wiele wspólnych cech, zainteresowań, jednakowe poglądy na życie, oboje lubili kontaktować się z ludźmi, umieli z każdym znaleźć wspólny język. Ludzie moich rodziców szanowali, wszak byli uczciwi i szczerzy. Jurij Zynowijowycz Żyłko urodził się 5 marca 1898 roku we wsi Pidłużne w rejonie kostopolskim w obwodzie rówieńskim. Matka Kateryna Andrijiwna Berezowa — pochodziła ze wsi Charkiwci w rejonie hadziackim obwodu połtawskiego. Oboje Ukraińcy. Wieś Pidłużne leży nad rzeką Horyń, wokół której rosną wiekowe lasy. Na brzegu Horynia zachowały się ruiny pańskiego pałacu. Ojciec ze swoją młodszą siostrzyczką Zinaidą dużo czasu spędzał w lesie i nad rzeką. Chodzili na jagody, grzyby, pływali łódką, kąpali się, pływali. Ojciec był świetnym pływakiem, znał kilka sposobów pływania, dobrze nurkował, skakał z trampoliny. Las z jego tajemnicami, rzeka, która obmywa lesiste brzegi, a zwłaszcza ruiny starego pałacu — wszystko to wpływało na rozwój wyobraźni dzieci, nasuwało im baśń. Kiedy rodzice J. Żyłki przenieśli się do Wilna, rodzina nie zapominała o ojczystym kraju, ojczystym języku ukraińskim. Każdego lata cała rodzina jeździła do Pidłużnego do babci i dziadka. Pierwsze próby poetyckie Jurija przypadają na lata szkolne. Wielki wpływ na niego w czasie pobytu na Litwie miał białoruski pisarz Jakub Kołas, który mieszkał w pobliżu rodziny Żyłków. Matczyne Charkiwci, na Połtawszczyźnie, też były w lesistej okolicy. Gdzieś o kilka wiorst płynęła rzeka Pseł, jeździli tam kąpać się rzadko. Kiedy zaczynało przygrzewać wiosenne słoneczko i na południowych stokach pagórków pojawiały się w roztopach pierwsze przebiśniegi, witając wiosnę, mała Katia przynosiła do domu bukiety kwiatów, przyozdabiała nimi chatę. Później leśne polany stawały się aż niebieskie od przylaszczek. Pierwsza wojna światowa zmusiła Zynowija Chomycza Żyłkę w 1915 roku wraz z rodziną przenieść się z Wilna do Połtawy. Tutaj Jurij Żyłko ukończył gimnazjum. W latach wojny domowej uczył się w Połtawskim Instytucie Oświaty Narodowej na wydziale historyczno-filologicznym. Tam zdobywała wyższe wykształcenie także Kateryna Andrijiwna Berezowa, z którą J. Żyłko się ożenił. Wtedy Połtawa była cichym zielonym miastem. Tam urodził się i młodszy brat Witia (1928 r.). Mama pracowała jako nauczycielka w połtawskich szkołach. Ojciec, jak świadczą jego dokumenty, które u mnie się zachowały, też nauczał w szkołach pracy, był lektorem kursów pedagogicznych im. Drahomanowa, laborantem gabinetu nauk społecznych Połtawskiego ION, pomocnikiem kierownika działu stosunków socjalno-politycznych Połtawskiego Muzeum Państwowego. Później kierował tym działem. Wykładał język ukraiński i rosyjski oraz literaturę w technikum muzycznym w m. Połtawa. Kierował biblioteką Połtawskiego Instytutu Inżynierów Budownictwa Rolniczego. Zajmował się J. Żyłko dziennikarstwem, pisał wiersze liryczne i satyryczne, felietony, opowiadania, które drukowano w periodykach. W latach 20. i na początku 30. Charków był stolicą USRR. Tutaj tętniło życie literackie. Ojciec był członkiem Związku Pisarzy Ukrainy. Znał się z Pawłem Tyczyną i wieloma innymi literatami tamtego czasu. Spotykał się z nimi na zjazdach. J. Żyłko stał się jednym z inicjatorów stworzenia w 1923 r. połtawskiej filii pisarskiej „Płuh”. Do wierszy J. Żyłki kompozytorzy pisali muzykę (Ja. Lewin, I. Mychajłenko, M. Łeontowycz, W. Werchowyneć, F. Popadycz). Pieśni jego cieszyły się wielką popularnością... Często ojciec jeździł na spotkania ze swoimi czytelnikami. Bywał w fabrykach, zakładach, w kołchozach jako korespondent. Pisał artykuły, fotografował przodowników. Jeszcze będąc studentem, na Połtawszczyźnie razem z mamą zbierał starodawne przedmioty codziennego użytku dla muzeum: dywany, wyszywanki, ukraińskie ręczniki, pomagał naukowcom odkopywać kozackie mogiły, scytyjskie pochówki. Córka i syn J. Żyłki — Nadija i Wiktor (1947 r.) Języki obce przychodziły J. Żylce z łatwością. Oprócz ukraińskiego ojciec znał rosyjski, polski, niemiecki, angielski, grecki, łacinę oraz esperanto. Uczył się francuskiego, staro-cerkiewno-słowiańskiego. Matka władała, oprócz języka ojczystego, francuskim i niemieckim. W naszym mieszkaniu nie było drogich mebli, dywanów, kryształów, porcelanowych naczyń. Za to ze skromnego budżetu rodzinnego zawsze wydzielano środki na zakup książek… Jurij Zynowijowycz potrafił majsterkować. Kiedy miałam cztery lata, zrobił dla mnie małe narty, nauczył na nich chodzić, wyjaśnił, jak trzeba o nie dbać. Z czasem u nas z bratem pojawił się „samochód”, zrobiony rękami ojca. Był z drewna (sklejki), poruszał się jak wózek inwalidzki za pomocą dźwigni, miał dwa siedzenia. Mogłam jechać i wozić brata Witię. „Samochodem” jeździły wszystkie dzieciaki z naszego podwórka. Nauczył mnie ojciec fotografować — sam zrobił prosty aparat fotograficzny. Rodzice zawsze byli przeciążeni pracą. Ale mieli też urlopy i dni wolne, bywały święta. Im, zwłaszcza latem, nie siedziało się w domu. Z dziećmi chodzili na spacery na obrzeża Połtawy, opowiadali o miejscach historycznych. Na łonie natury ojciec często fotografował mamę, Witię, mnie, po prostu piękne krajobrazy. Pływaliśmy łodzią po rzece Worskli, kąpaliśmy się. Wiosną obowiązkowo chodziliśmy patrzeć, jak wylewa Worskla. Bywało, że Jurij Zynowijowycz weźmie do rąk swoją mandolinę, nuty i zaczyna grać oraz śpiewać. Miło było nam słuchać jego muzyki, śpiewu. My ojcu wtórowaliśmy, kto jak mógł. Śmiał się, mówiąc: „Witia ma słuch muzyczny i to niezły. A tobie, Katiu, i Nadijce, widać jeszcze za młodu niedźwiedź nadepnął na ucho: nie w tę stronę ciągniecie”. Wszyscy w naszej rodzinie dużo czytali. Przeczytanym dzieliliśmy się między sobą, omawialiśmy je. Każdy miał swoje zainteresowanie książką. Byli ulubieni pisarze w naszej rodzinie: W. Korolenko, Panas Myrny, T. Szewczenko, A. Puszkin, M. Lermontow (tę listę można kontynuować). Nic niby nie zwiastowało nieszczęścia. Ono nagle wtargnęło do naszego domostwa. Oderwało od rodziny naszego ojca i poniosło na zawsze w niebyt. Potupało, zniszczyło losy wszystkich członków rodziny J. Żylki. W noc z 17 na 18 marca 1938 r. my z ojcem długo zasiedzieliśmy się przy jego stole. Była około godziny 23. Graliśmy w szachy. Tata był dobrym szachistą. Przegrywałam, ale wydawało mi się, że będę mogła wziąć rewanż, prosiłam o kontynuowanie gry. W domu wszyscy dawno już spali. Ktoś bardzo mocno załomotał w drzwi wejściowe. J. Żylko poszedł do sieni, zapytał: „Kto?” Głos dozorcy Pyłypa Fedorowycza: „Milicja. Kontrola księgi domowej. Otwierać!” W otwarte drzwi w mgnieniu oka wdarła się grupa czekistów z karabinami. Babcia i matka wstały z łóżka. Ojcu kierownik grupy oświadczył: „Okazać dokumenty!” Zabrał je ze sobą. Wtedy dodał, że ma zezwolenie prokuratora na przeszukanie mieszkania. Nikt mu nie zaprzeczał. Myślicie, że czekiści starannie robili to przeszukanie? Nie. Oni, przeklęci, sami dobrze wiedzieli, że ten „przestępca” czy „wróg” nie ma ani broni, ani materiałów wybuchowych, ani literatury antysowieckiej, jednym słowem, żadnej kramoły. Jeden czekista szybko wdrapał się w sieniach po drabinie, podniósł klapę strychu, przyświecił latarką i opuścił ją. Zajrzał, prawda, i do komórki. Dowódca robił przeszukanie w pokoju ojca. Z dwóch półek regału na książki wziął po książce, przekartkował je i postawił na miejsce. Zabrał się za biurko. Poodsuwał wszystkie szuflady, postał, a potem z rękopisów ojca wyciągnął paczkę arkuszy i zabrał je ze sobą... Obejrzał pobieżnie pokoje mamy i nasze. Minął kuchnię. Nie wszedł do szopy, do piwnicy. Jasne, że przeszukanie robili „na pokaz”. Sporządzili akt, w którym podpisali się J. Żylko, świadek N. Skrypka i czekista (nazwiska nie znam). Jeszcze spisali rzeczy ojca: biurko, szafę (zaznaczyli, że z książkami), mandolinę, flet. Oto i całe przeszukanie. J. Żylce nakazali: „Ubieraj się, chodź z nami!” Ojciec był spokojny i my wszyscy też nie denerwowaliśmy się. Odezwała się matka: „Juriju, być może zatrzymają cię do rana, zjedz jeszcze raz kolację”. Z kolacji tata zrezygnował, tylko wypił parę surowych jajek, zjadł kawałek chleba. Założył płaszcz, czapkę. Mama podała ojcu małą poduszeczkę: „Weź. Może tam przyjdzie się gdzieś przespać na gołej ławie. Podłożysz pod głowę”. Poduszeczkę ojciec wziął pod pachę. Zaczął żegnać się z mamą, babcią, pochylił się, pocałował mnie, mówiąc: „Szachów nie sprzątaj ze stołu, jutro dokończymy”. J. Żylko podszedł do łóżeczka syna, pocałował i jego. Witia spał beztrosko. Wyszedł ojciec z czekistami z pokoju, za nimi — mama. Zaciągnęła drzwi wejściowe, wróciła i powiedziała: „Jurko rano będzie w domu. Kładźcie się spać”. Nie czuliśmy ani za ojcem, ani za sobą żadnej winy, a dlatego szybko zasnęliśmy. Rano matka, jak zawsze, poszła do pracy, ja i brat — do szkoły, babcia zajmowała się sprawami domowymi. Nie wrócił J. Żylko rano do domu, nie pojawił się ani na drugi, ani na trzeci dzień... Poszła matka do NKWD dowiedzieć się, co się stało. Tam z nią długo nie rozmawiali. Krótko i grubiańsko wyjaśnili, że J. Żylko podejrzewany jest o działalność antysowiecką i przebywa pod śledztwem, siedzi w więzieniu przy ul. Puszkina. Paczkę przynosić można. Nie wierzyło się! Ojciec nigdy nie występował przeciwko władzy sowieckiej, był daleki od polityki, praw sowieckich nie naruszał. Uważaliśmy, że areszt J. Żylki — to po prostu jakaś pomyłka. Mieliśmy wielką nadzieję, że w NKWD ze wszystkim sprawiedliwie się rozliczą i ojciec wyjdzie na wolność. W Połtawie działo się wtedy coś mało zrozumiałego. Prawie w każdym

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

roku wykryto i aresztowano „wroga ludu”, a w niektórych domach nawet dwóch lub trzech. Więzienia przy ul. Puszkina i Frunzego były przepełnione... Pewnego razu nie przyjęto paczki, powiedziano, że Jurija Żyłki nie ma w więzieniu. Nie było go również w innym połtawskim więzieniu ani w katowni obok budynku NKWD. Matka dopytywała się, gdzie podział się jej mąż. Poinformowano ją, że J. Żyłko został skazany na 10 lat bez prawa korespondencji i wysłany do dalekich łagrów poprawczo-roboczych. Artykuł oskarżenia — 54 (§10) — oznaczał: antyradziecką agitację i propagandę. Na rodzinę J. Żyłki spadło piętno: „rodzina wroga ludu”. Większość naszych znajomych i przyjaciół odsunęła się od nas, jak od trędowatych. Przy spotkaniach bali się nawet witać. Katerynie Żyłko zaczęły się kłopoty w pracy. Kontrolerzy odwiedzali lekcje, czynili uwagi, że nauczycielka przy podawaniu nowego materiału niedostatecznie poświęca uwagę wychowaniu dzieci w duchu marksizmu-leninizmu, nie podkreśla znaczenia tow. J. W. Stalina jako wodza narodów itd. Byli też szczerzy przyjaciele, którzy nie zostawili naszej rodziny w biedzie. Przychodzili do nas po kryjomu, współczuli, pomagali, jak mogli. Utwory J. Żyłki natychmiast niszczono, wycofywano ze wszystkich bibliotek. Ktoś z przyjaciółek radził mamie: „Katiu, ty już Jurija nie uratujesz. Masz dzieci, pomyśl o sobie i o nich. Daj do gazety ogłoszenie, jak to zrobiły niektóre żony, że twój mąż to wróg ludu, że ty i dzieci wyrzekacie się go i przeklinacie go”. Matka odpowiedziała: „Dobrze wiem, że Jurija skazali niewinnego. Jakże mogę wyrzec się go, a na dodatek razem z dziećmi? Nigdy tego nie zrobię!”. Mama pisała listy do wszystkich możliwych instancji, prosiła o ponowne rozpatrzenie sprawy J. Żyłki. Miała nadzieję, że go uniewinnią. Odpowiedź była jedna: „Skazany na 10 lat bez prawa korespondencji”. Ciężko było nam, przykro, pytaliśmy siebie: „Za co?”. Doszliśmy do wniosku, że ktoś, najwyraźniej podły, mając jakiś osobisty cel, napisał fałszywy donos na ojca i postanowił usunąć go z drogi. J. Żyłko nie mógł się oczyścić z zarzutów. Na władzę radziecką nie gniewaliśmy się, nie mieliśmy zła. Ani razu nie widziałam łez w oczach matki (możliwe, że płakała, ale skrycie przed nami, dziećmi). Kiedy zaś moje serce na wspomnienie zalewało się krwią i zaczynałam płakać, mama mówiła: „Nic nie poradzisz, weź swoje serce w garść, zaciśnij i nie wpadaj w rozpacz. Pracuj, ucz się. Wszystko się ułoży. Może kiedyś doczekamy się ojca”. Płynęły lata. W 1944 roku Kateryna Andrijiwna otrzymała świadectwo zgonu J. Żyłki. Przyczyna śmierci — rzekomo rak nerek. Zmarł w łagrze poprawczo-roboczym. Przeczytawszy zawiadomienie, matka powiedziała: „Kłamiecie, zwalacie wszystko na nieuleczalną chorobę — raka. Głodem go zamorzyliście!”. W 1957 roku przyszedł dokument, że J. Żyłko został zrehabilitowany. Od tego lżej się nie stało. A teraz wiem, że ojca naprawdę rozstrzelano jeszcze w 1938 roku pod Połtawą, w pobliżu Białej Góry w lesie Kopylańskim, gdzie znaleziono szczątki ofiar stalinowskiego reżimu. Szkoda, że życie jego tak tragicznie urwało się w wieku 40 lat, właśnie w rozkwicie sił. Nie dożył ojciec pierwszego lotu J. Gagarina w kosmos, nie zobaczył na ekranie telewizora transmisji. A on tak kochał życie! Listopad 1999 r., m. Wasylków w obwodzie kijowskim Materiał przygotował Anatolij KARPIUK, m. Kostopol w obwodzie rówieńskim J. Żyłko — gimnazjalista (pierwszy z prawej) i jego siostra Zina

Машинний переклад

„Pochowajcie mnie w Teliżyńcach…”

Zdjęcie na pamiątkę w redakcji „Słowa Proświty” * * * Jak blisko padają pociski, Pocisk za pociskiem pada… A ten, co na mnie zarządzi, Niech wybierze dobry ładunek, Żeby tego skurwysyna rozerwało Na odłamki, na kawałki, w strzępy! Złote życie się przerwało W jednej szalonej chwili! A to aż do piekła sięgnęło — Rozbity jak Ikar na dole Leżę, odrzuciwszy przyłbicę, I niebo zębami gryzę!.. O ziemio! Twoje cmentarze Już za mną pędzą w pogoni. Lecz siła najwyższych niebios Podnosi mnie z kolan… * * * Zdejmijcie z Szewczenki czapkę. I tego głupiego kożucha zdejmijcie. Odsłońcie w nim akademika. Jeszcze zuchwałego śmiałka. Jeszcze katorżnika pracy. Jeszcze przypomnijcie wszystkim: Przed śmiercią miał zaledwie czterdzieści siedem lat. A to podrabiacie dziada i człapiecie z dziadem. Swoją leniwą nieudolność puszczacie za nim śladem. A on wybucha i łaje całą waszą durną łepetynę I młodzieńczo wiruje. Młodo! Pod wiatr! A on wciąż szuka do pary — służącej z sierotą, A on szaleje za nią — nie za waszą, lecz za tamtą! I garnie górę pracy, bo ma pracy górę. Góry garną się do niego, słońce — na ostrzu pióra. On uważnie nas obserwuje. Wolny, swawolny samum. Zdaje się, że wybuchnie jądrowo z tych niepokornych myśli. A to śmieje się i cieszy, jak uradowany chłopiec. Szewczenko był młody. Szewczenko zawsze młody. Listopad 1995 roku 19 czerwca 2018 roku w Kijowie odszedł w zaświaty w wieku 82 lat Iwan Drach. Wybitny poeta, scenarzysta filmowy, działacz społeczny i państwowy o światowej sławie. Ukrainie pozostawił prawdziwe, ironiczne, wzruszające, dokuczliwe, pamiętliwe, słone, dotkliwe, smutne, czułe, palące, sieroce, kochane, gniewne, namiętne słowo, którego nie można pomylić z żadnym innym ani nazwać chytrym. Czy właśnie w tym nie tkwi sekret ostrej współczesności jego utworów? Właściwie każdy z czytelników odpowie na to pytanie sam, bo Iwan Drach przez całe życie nie tylko nie stracił, ale też pomnożył cechy swojego hojnego talentu, sposobu widzenia świata i odczuwania, które wyróżniają go w poetyckim wszechświecie. Odłamek do odłamka, puzzel do puzzla, klatka po klatce — i ukraińskie istnienie ze swoim utraconym i odnalezionym rajem, ze swoimi piekielnymi codziennościami, szaleństwem i zapamiętaniem ludzkiego szczęścia i rozpaczy układało się na mocnym fundamencie duchowej harmonii ukraińskiego Poety. Informując o śmierci Iwana Fedorowicza Dracha, publikujemy jego wiersze, które przemawiają do każdego z nas. Ziemia Panu puchem i wieczna pamięć, Poeto. Lubow HOŁOTA * * * Pochowajcie mnie w Teliżyncach, Gdzie tak pachnie nieśmiertelnością trawa, Gdzie lasy, jak włócznie, się jeżą I gdzie Rośka, mój Styks, przepływa. Pochowajcie mnie w Teliżyncach — Nie lubię wyniosłych stolic. W Teliżyncach słoneczko się wyleguje W blasku młodych dziewczęcych twarzy. W Teliżyncach świat do mnie przytula się, Smak wody i dowcip wujów. Każdy ptak, każdziuteńka ulica Pragnie mnie już od stu wieków. Mkną rakiety, wozy się chwieją. Wszystko przepadnie w wilgotną ziemię. Pochowajcie mnie w Teliżyncach — Tam nigdy nie umrę… * * * Ten, kto dyktuje wiersze, Nie chce mi dyktować. A więc dziś postanowiłem Napisać o swoim smutku. Ten, kto dyktuje wiersze, Innym dyktuje co noc. Jak ryba w przebiegłej wiersze Obrazy w nich prorocze. Ten, kto dyktuje wiersze, Mnie już podyktował… I ty już w to uwierzysz… Wierzysz?! A ja jeszcze nie…

Машинний переклад

Niech ziemia będzie puchem i wieczna pamięć

Centralny Zarząd Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta», redakcja gazety «Słowo Proświty» oraz członkowie Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki z głębokim smutkiem opłakują przedwczesną śmierć poety, dramaturga, działacza społecznego i państwowego, Bohatera Ukrainy Iwana Fedorowicza DRACZA, i składają wyrazy współczucia jego krewnym i przyjaciołom zmarłego.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

…nie będzie tęczy, jeśli w oczach nie było łez”. “Moich pragnień niewypity scytyjski dzban nie zostanie odkopany ani teraz, ani potem…” — A ktoś choćby próbował go odkopać? Może odkopał, ale się nie przyznał? — Swoich pragnień trzeba się bać, panowie, bo nie wszystkie są sprowokowane przez „anioły w ciele”… W kontekście pragnień zresztą bardzo bliska mi jest myśl francuskiego filozofa Gabriela Marcela, że człowieka trzeba „rozumieć nie jako istotę, lecz jako pragnienie przekroczenia tego, czym jest, i zarazem tego, czym nie jest, poprzez rzeczywistość, w którą jest wpisany lub wciągnięty. Ale która go nie zaspokaja, która nie jest współmierna z pragnieniami, z którymi on się utożsamia”. “Zaczaruj mnie, skrzypku, na tę jedyną strunę…” — I co — udało mu się zaczarować? Żyć? Proszę powiedzieć, co Pan wtedy czuł? — Nie lubię, gdy wyrywa się z kontekstu, więc kontynuujmy myśl: “która nie urwie się z żalu, /przetrwawszy tę wojnę”. Mówi się, że obecna wojna to pole bitwy między półkulami, nie ziemskimi, lecz między wielkimi półkulami ludzkiego mózgu… W jednej z nich brzmi codzienne mozartowskie „Requiem” za zamordowanymi, w drugiej — „Oda do radości” Beethovena. Aż strach pomyśleć, co będzie dalej, chociaż dalej jest kosmos ze swoją muzyką sfer, jak poruszające „Adagio” Albinoniego…. „Świat nawet w czasie hańby wydaje się szczęśliwy…” — Nasz świat jest szczęśliwy, bo w czasie hańby, a może wręcz przeciwnie, dzięki ludziom, którzy słuchają Boga, a także? szanują innych ludzi, inne narody? — Wszystko nie jest takie proste… Ogólnie mówiąc, przekonanie, jakoby my, ludzie, rodziliśmy się do szczęścia, jest błędne. Artur Schopenhauer także był wielkim pesymistą. Uspokajał swoją duszę grą na flecie i przy tym nie zapominał przypominać nam dwóch istotnych rzeczy. Pierwsza: „Jesteśmy podobni do jagniąt na polu, które bawią się na oczach rzeźnika…”. A druga, najbardziej bolesna dziś: „Człowiek, w istocie, jest dziką i straszliwą istotą”. Dlatego świat wydaje się szczęśliwy tylko wtedy, gdy ślizgasz się po jego wypukłej powierzchni: „Tańce, muzyka, śpiewy!/ Ludzie, nieludzie, boty…” Im dalej, tym bardziej przekonuję się o mądrości tego, że: „Ludźmi się nie rodzi, ludzi trzeba kształcić”. „Poezja, jako sztuka depresyjna, płonie wśród popiołów bezsenności” — Tylko? Dlaczego? — Pamiętacie u Stusa: „Nie wiem, kim, diabłem czy Bogiem, dano mi wezwać to, co smutne…” Nie, depresji nie trzeba się bać, ona tylko zmusza do zastanowienia się nad sobą. „Dokąd idziemy? I co znaleźliśmy w drodze, wybrukowanej kamieniami…” — Dokąd więc idziemy — my, wy, nacja ukraińska? Tym bardziej że nieraz musieliśmy chodzić drogą, która nie jest wybrukowana. — Bo odpowiedź na to pytanie jest bardzo tradycyjna: dobrymi uczynkami wybrukowana jest droga do piekła. Ale, jak już napisano w mojym innym wierszu: „Płacz na wałach i na ruinach Troi — czy wart u Boga choćby łzy skąpej?”, a dalej: „Jeden kraj, czytajcie — bezpriytulność, / wojną przyjmuje ludność bez Markiana… I jego wiersza”. Chcesz nie chcesz, ale trzeba wierzyć w to, że każdy wiersz to nie dokonana pokuta. Zrozumiałam tę prawdę, kiedy przygotowywałam i prowadziłam w więzieniu na Łonckiego swój literacko-artystyczny projekt „Między gwiazdami a krzyżami” — zbieżność wydarzeń na Majdanie 2014 roku z masowymi rozstrzelaniami ukraińskiej inteligencji w więzieniach Zachodniej Ukrainy w czerwcu 1941 roku. W tę straszną lutową noc na 20 napisał mi się wiersz, w którym intuicyjnie kontynuowałam myśl Ołeksandra Oleська: „O Nacjo, mocna i wieczna jak Bóg!” / z twoich poetyckich wibracji / historia świata układa Prolog / globalnych, szybkich transformacji.” Odzyskujemy skradzioną Europę, a ta impreza wymaga tytanicznych wysiłków.

Машинний переклад

Julia Kurtasz-Karp: „A prawdziwych lwów we Lwowie nigdy nie brakowało…”

Przeczytawszy tomik poetycki znanej współczesnej pisarki Julii Kurtasz-Karp „Lekcje grawitacji” (Lwów: „Kameniar”, 2017), postanowiłem, już nie po raz pierwszy, stworzyć razem z Julią wywiad poetycko-filozoficzny. Czytajcie, myślcie, spierajcie się z nami (możliwie, z każdym z nas — z osobna), a być może, z samymi sobą. Będę rad (przepraszam — będziemy z Julią radzi), jeśli zastanowicie się nad „nieznośną lekkością bytu”. Swojego. Naszego. Ukrainy. „Nie ma znaczenia, czy żyłam, czy nie…” — To Pani, pani Julio, nie żyła, kiedy pisała swoją „Krótką historię czasu”? Czy jednak żyła? — …to, że prawie nie oddychałam, — to pewne, bo przetłumaczyć Hawkingowską „historię czasu” czy przeżyć na nowo to, co on nazywa „wszechświatem w łupinie orzecha”, — jest bardzo trudno. I wszystko, co liryk może przeciwstawić fizykowi w tym pesymistycznym dyskursie o wieczności, — to szczypta poezji z szillerowską aluzją do tego, że „tam, gdzie nie oczekują cudu, — próżno szukać szczęściarza”. Jestem od dawna przekonana: każdy z nas — to cząstka Wielkiej Całości, a czas — to my. Popularny obecnie noblista z astrofizyki nie odkrył dla mnie, w istocie, niczego nowego, a to, że świat — jest na krawędzi i jest — „niewymownie brutalny”, — mówili jeszcze starożytni Grecy. Ale, jako kobieta, przeżywam czy przeżywam na nowo wszystkie te „cywilizacyjne wybryki czasu” na bardziej subtelnym polu grawitacyjnym, a bożonarodzeniowe misterium narodzin daje mi szansę nigdy nie znikać, nawet z pola bitwy… I jakiekolwiek nowe znaki czasu nie wyznaczałyby sobą bestsellerów — „jedz, módl się, kochaj” — życiowy mainstream zawsze będzie szukał sobie cichej przystani, żeby myśleć, marzyć, pisać. Książka — to także czas: pomiędzy stronami — przeszłość, teraźniejszość i przyszłe trwanie. Nie ja wymyśliłam: „Myślisz, znaczy — żyjesz…” A inspiracja potrzebuje wrażeń. Więc jak tu — nie żyć!? „I jesień, jesień — o, ta sama… Gdzie my, mój świecie, tylko we dwoje” — Świat wie, że jesteś jeszcze Ty? I Ty — tylko we dwoje ze światem? — I tak się stało, że na tej samej rozczochranej równoległej jest jeszcze dwoje zakochanych w jesieni. Ale komu oni są potrzebni? Wydaje się, tak podsumowała kiedyś Szymborska odnośnie szlachetności świata w ogóle. Jednak nasze życie — to rzecz absurdalna: najpierw trzeba przyjąć bunt, a dopiero potem — miłość. W tym Camusowi nie zaprzeczysz. I to mnie cieszy jak uczennicę, która, doczytawszy pretensjonalną „Wojnę i pokój”, gwałtownie wstała zza ławki ze słowami: „Przecież o mnie tu — ani słowa, „panowie dobrzy”! Każdy tekst tworzy się ze zrozumienia, że jest on — tylko notatką dla „poczty butelkowej”, którą kiedyś przyniosą wzburzone fale do czyjegoś brzegu… „Już wsiadłam do księżycowej łodzi, a samotność moja — ani rusz” — Możliwie, jest sens porozmawiać z samotnością? — Twórczość jest filozofią samotności. Poezja — to rozmowa z nami samymi, trudna rozmowa. Bo każdy z nas jest Syzyfem, który marzył pokonać górę, a nie dotoczyć kamień… Rozkoszowałam się samotnością jeszcze od dzieciństwa. I wszystkie moje „dziecięce odkrycia” były zrodzone z tych błogosławionych chwil, kiedy nikt mi nie przeszkadzał rozmawiać z zaśnieżonym ogrodem czy bibliotecznym duchem. Ja, na równi, stawałam do rozmowy nawet z superksiężycem, który nie raz zasłaniał sobą okno, kiedy chciałam wydobywać dźwięki ze starego pianina. Zanim „wsiadłam do księżycowej łodzi”, przeczytałam nie jedną bajkę — jako przypowieść o naszej nieodkrytej samości. Tak właśnie dojrzał dorosły wątek: „Bajki o zaczarowanych pięknościach — są skazane w logice Kartezjusza”. W rzeczywistości zaś, człowiek strasznie ugrzązł w swoim życiu, on nigdy więcej nie pozostaje sam na sam ze sobą. Mnie i w strasznym śnie nie mogło się przyśnić, że będę żyć w bradburyowskiej epoce „samozapłonu papieru”. Oczywiście, to metafora, ale jakaż ona jest bezlitosna w swojej prawdzie! Intelektualiści biją na alarm, próbując choć trochę uratować ludzkość od „wirusa cyfrowego niedorozwoju”. Wszyscy nagle zaczęli mówić „o edukacji przeciwko talentowi”, o kreatywności i „przyszłości rozumu”, o źródłach samopoznania, jakby rzeczywiście coś odkryli na nowo dla siebie — „nie ma większej prawdy, aniżeli ta, która jest wewnątrz nas”. Ale zdolność znoszenia samotności — to oznaka duchowej dojrzałości… Mój życiowy doświadczenie, „jak sukienka na wyrost”: świadczy tylko o tym, że ja, prawdopodobnie, byłam złą dziewczynką w poprzednim życiu. „Miłość nie potrzebuje głowy, która formatuje wszechświatowy wyrzut” — Za to serce to robi, być może, formatuje ten wyrzut? — W mojej wersji, panie Bohdanie, „zagotowuje się głowa”, a w Pana — „zagotowuje się krew”. Jeśli w pełni przyjąć to, że miłość — to reakcja chemiczna, to każda fermentacja ją rzeczywiście stymuluje… W końcu, poetyka serca jest całkowicie skompromitowana słowotokiem jednej z partii politycznych, ale najbardziej przykre jest nawet nie to — niektórzy awangardowi badacze z studiów kulturoznawczych odważyli się wypowiedzieć bardzo erotyczną myśl, że symbol, którym tak szczodrze oblepione są wszystkie te zaślinione „walentynki”, — to wcale nie serce, a kobiecy pośladek. Więc w tej romantycznej alchemicznej historii nam, poetom, nic innego nie pozostaje, jak „szaleć z długimi interwałami strasznej przytomności”. A to wyznanie należy do wyrafinowanego i mistycznego pióra desperata Edgara Allana Poe, który, na szczęście, nic nie wiedział o formatowaniu pendrive’a, ale „nie po amerykańsku” przejmował się problemami ludzkiej istoty i jeszcze, biedak, próbował zarobić na życie swoim „karkołomnym” pisaniem… „Bo dzień jak dzień, on zawsze był niewdzięcznym. Chociaż chodził za mną krok w krok” — Czyżby w Pani życiu nie było wdzięcznych dni (dnia)? Czy u Pani, czy u lirycznego bohatera? — Tezę o niewdzięcznym dniu wykorzystywałam jeszcze bardziej intrygująco: „Dzień — kochanek, przyszedł i poszedł!” albo: „Ja — królowa nocy, ty — władca dnia!” Dzięki Bogu, liryczny bohater obywa się bez marihuany… Dzień kobiecie nie należy: „Praca, chałtura, kwietnik i ogródek / I kuchnia, i kościół, i dzieci z dwoje…” Ale nie wszystko jest tak źle w naszym królestwie: moja nowa książka „Lekcje grawitacji” — jest właśnie o wdzięczności. „Po co to wszystko — gwiazdy, śmiech, miłość? Po co to wszystko — strach, rozpacz, śmierć?” — To co jest mocniejsze: miłość czy śmierć? Niektórzy z wielkich uważają, że miłość. A Pani jak uważa? — Wszystko, z czym się zgadzam w tym odwiecznym dyskursie o miłości i śmierci, — to to, że bać się należy nie śmierci, a pustego życia. Śmierć — to tylko metamorfoza, a miłość — to substancja trwania… Czy wie gąsienica, że stanie się motylem?! O tym nikt i nigdy się nie dowie, nawet jeśli wypadnie szansa przeżyć takie doświadczenie. Mam na myśli reinkarnację. A współczesna neurobiologia uchyliła przed nami zasłonę o tym, że każdy człowiek rodzi się ze swoją „kartą pamięci”. Tą kartą są nasze cząsteczki DNA, każda z których — to nadpotężne źródło informacji. To takie swoiste bank danych, w którym, oprócz wiedzy, gromadzi się także energia naszego emocjonalnego doświadczenia. Bez miłości nie ma niczego — naucza nas Pismo Święte. „Kochajcie tu i teraz!” — wzywa współczesny filozof i psychoanalityk Erich Fromm, ponieważ: „Miłość — to jedyne rozsądne i zadowalające pytanie o sens ludzkiego istnienia”. I z tym nie sposób się nie zgodzić. „Święci nie płaczą. Płaczą tylko przestępcy. Poeci. Błaznowie… i pijani grabarze” — Czy często zdarzało się Pani płakać? Z jakiej głównie okazji i przy jakiej pogodzie (jeśli Pani pamięta)? — Nie wstydzę się łez. Przeciwnie — pokonuję nimi to, co przeżyłam, jakbym oczyszczała się ze wszystkiego, co złe. Powiem jeszcze jedno: wszystkie te, że tak powiem, „babskie łzy” (z uwagi na stereotypy), czyli cała ta wypłakana słona woda, ma środowisko dalekie od neutralnego, jak zwykła woda w przyrodzie: łzy rozpaczy, beznadziei i urazy są jak kwas — bezlitosne… Żeby nie przysparzać psychoterapeutom kłopotu, płaczę i śmieję się przez łzy. Ktoś świetnie zauważył: „W du

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

fotografii, a dla emocjonalnego uniesienia tradycyjnie zachowanej hierarchii. W przytoczonych strofach z „Apokryfu rodowodu” tyle jest bólu za tym, że wszystko w naszym świecie ułożyło się nie tak, jak było zamierzone, tyle stłumionego krzyku nienarodzonych i wdeptanych w czarnoziemy, że w tym granicznym stanie poetyckiego wieszczbiarstwa z zakamarków podświadomości może wyrwać się jeszcze nie takie: „Dotąd biegnę po ściernisku/ ziarno niosę do domu,/ coś tak ciąży we mnie: — Boże, nie śmiej umierać!” „Mój rodzinny kraju, co zwie się Ukrainą, — nie wyszywanki znaczonych nieudaczników…” — Czy wielu jest na Ukrainie znaczonych nieudaczników? A w ogóle: Ukrainę dopiero, podczas agresji, nieco poznali na świecie. Ale wydaje się, że na Zachodzie niezbyt studiują historię w światowym wymiarze. Czyż nie tak? — Znaczony atom — najpierwsze skojarzenie z Ukrainą u stale „zaniepokojonego” Zachodu. Znaczony atom różni się od innych atomów swoją radioaktywnością i swoją wagą… Ta czarnobylska fala radiacyjna „rozbudziła” naszych zmarłych, jeśli chcecie… a ci — godność żywych. Tak dojrzewał Majdan. Nikt na świecie, i to od dawna, nie postrzegał nas jako superbohaterów, nie zważając na naszą książęcą, kozacką czy już obecną historię. Ale kody narodu nigdzie nie znikały, a coraz bardziej wymownie występowały na płótnie jako niezniszczalne energie. Te energie nie znoszą fałszu i cynizmu. Na czytanie historii Zachodowi zostało mało czasu. „Mój Lwowie, miasto śpiących lwów „miasto silnych lwów” „miasto dobrych lwów” — To jakich lwów Lwów jest Lwowem? Które lwy doprowadziły miasto do statusu duchowej stolicy? — Kiedyś moja babcia lubiła pouczać: „Łaską lwa wyprowadzisz z lasu”. Ale łaskawe u nas, ludzie, lwy — aż nadto łaskawe: „Imienia bestii los się boi, lwy, panowie, — nie żart. Śpią sobie spokojnie na prochowniach — lwowski patrolują Montmartre”. Duchowa stolica — naprawdę ambitna rzecz, warta ich uwagi poza wszechświatowymi dżunglami. Ale nawet lwy muszą ją wycierpieć, wywalczyć, wymodlić, obronić. Tutaj nie przyplączesz bezradnych przybłędów, którzy we Lwowie jedynie polubili pić kawę. A prawdziwych lwów we Lwowie nigdy nie brakowało, chyba że w miejscowym cyrku dzieją się z nimi jakieś metamorfozy… Danyło-książę, Iwan Franko, Andrzej Szeptycki, Roman Szuchewycz, Josyf Slipyj, Wiaczesław Czornowił, generał Kulczycki, Wasyl Slipak — wszystko to i nie tylko — imiona Chrystusa w naszej z wami Galilei… „Tańczy wieczność odurzona mną…” — Czy możecie opowiedzieć, jak właśnie tańczy wieczność pod Waszym kierownictwem? I czy tańczycie Wy, zaprzyjaźniwszy się z wiecznością? I czym jest wieczność — jak Wy czujecie? — Jakoś Myrosław Doczynęć napisał o Kobiecie: „…jej pseudonim — Marzenie, jej wiek — Być zawsze, jej wyznanie wiary — Poszukiwanie błogosławieństwa…” Oto takie one — tańce z wiecznością — taka sobie „nieznośna lekkość bytu” w „egoistycznym drajwie nieśmiertelnych”. Rozmawiał Bohdan ZALIZNIAK, kierownik centrum prasowego dziennikarstwa naukowego ZNC NANU i MONU, członek NSPU i NSŻU, m. Lwów

Машинний переклад

Poza kadrem

“Stwarzając kobietę, Bóg stworzył i wiersz” — A czy bez kobiety mógłby istnieć wiersz? — Jeśli Stwórca w kogoś się wciela, to w poetów, takich, powiedzmy, jak Georg Trakl. I oto ten chorowity i wyrafinowany Trakl zostawił na marginesach swoich zeszytów poetyckich ciekawe nota bene: “Trzeba pozabijać jak psy wszystkich tych, którzy myślą, jakoby kobieta pragnęła jedynie zmysłowych rozkoszy! Kobieta pragnie tylko swojej sprawiedliwości, jak i każdy z nas”. W imię sprawiedliwości powiem: chyba Mistrz stworzył kobietę dla poczucia harmonii w postrzeganiu własnego wiersza, jako tworzenia świata. A potem, niezwykle poruszony, nazwał cokołem, czyli jej “bucikiem” — podstawą, fundamentem, na którym wszystko się trzyma. “...kiedy zakochałaś się we Lwowie” — I jak to się Pani udało — od pierwszego wejrzenia? Opowie Pani? — Moje ekstrawaganckie kapelusze podobają się mojemu miastu. Lwów jest Lwowem, a my z nim jesteśmy jedną żywiołem: wolnomyślicielskim, dumnym, drapieżnym... “W cichej przystani moich dziecięcych marzeń...” — O czym marzyło się w tej przystani dziecku? — Zimą, w tej cichej przystani z karpackimi widnokręgami, marzyło mi się z jakiegoś powodu najbardziej. Byłam marzycielką... Ale na lalki brakowało mi czasu, bo w domu było za dużo książek i dorosłych tajemnic. Lubiłam mieszać farby i bełtać je razem z wodą w “penicylinowych buteleczkach”, wrzucać tam maleńkie kamyczki i wymyślać “zaklęcia” do superksiężyca. Tak, to była własna, przez nikogo jeszcze nie napisana “saga o cudach”. Z czasem zrozumiałam, że dorastanie do swoich marzeń — to bardzo żmudna sprawa... I w wieku pięciu lat zebrałam się, żeby o tym wszystkim po prostu opowiedzieć w grubym konspekcie taty, ale wystarczyło mnie tylko na tytuł powieści. W wieku około siedmiu lat “narodził się w mękach” mój pierwszy wiersz. I wszystkie te próby pióra bardzo mnie wyczerpywały... Słowo we mnie przebijało się jakby przez jakieś ciężkie, obmarznięte warstwy pra-pamięci, przez nadmierne współczucie i łzy, przez pragnienie sylabotonicznego dźwięku, przez strachy i straty. A kiedy już całkiem dopadała mnie małoletnia chandra — brałam do rąk kalejdoskop i wypatrywałam jej, swojej marzenia, przez “tańczące” kolorowe szkiełka, które z niezwykłą łatwością chwytały słońce i stawały się Światłami rampy... Cała ta alchemiczna historia stworzenia dziewczynki i marzenia poparta jest obecnie dyplomem chemika-analityka, próbami teatralnymi na profesjonalnej scenie, etiudami filmowymi i garścią książek z materiałem wierszowanym dla tych dziwaków, którzy nie polecą na Marsa i będą ożywiać rodzinne widnokręgi wdzięcznymi echami kiedyś przeczytanych bajek. “Kobieta, Rzeka i Bóg — Trójca nie przez przecinek” — A jak? Skomentuje Pani? — O tak, brzmi prawie jak manichejska herezja, ale strofy z wiersza o Hołodomorze nie mogą brzmieć inaczej, jeśli chodzi o ludzkie... Bóg zapewnia nasze i swoje nieśmiertelność poprzez narodziny życia w łonie kobiety. I epicka misteria Bożego Narodzenia właśnie o tym jest. Nikt przecież nie zaprzecza ani Duchowi Świętemu, ani Synowi Bożemu, a jedynie wyprowadza z cienia ich pramatczynny pierwiastek. Zresztą, przecinek tutaj — w tym wersie, też nie dla ortografii. Walerij ZEMNUCHOW, mistrz w drewnie, m. Berdyczów Owidiusz: “...zmienia się wszystko, a nie ginie”. Dalej już nie pojedziesz, dalej tylko pieszo. Idę od szlaku, od drogi, — Kroczę łąką naprzeciw świtowej mgle. Sobie ścieżyną, ścieżyną, — szybko — Pokonuję odległość do parowu. Zazwyczaj właśnie tutaj, Pomiędzy dwoma sąsiedzkimi ogrodami Przechodzi na łąkę stado. I dzisiaj będzie jak zawsze, Tylko nieco później. I co to za krowy? Skąd taka różnobarwność? Muszę przyznać, że wyrosłem w mieście, — Trafiłby się zamiast mnie inny człowiek, Niechby i wiejski, ale z innej wsi — On także byłby bardzo zdziwiony: I jasnożółta, i szara, I jak kawa z mlekiem. A oto ta — no czysty kolor maliny. A w tamtą w ogóle trudno uwierzyć — Prawie sałatowa! Wszystkie takie schludne, czyściutkie. Skóra delikatnie jedwabista. Skąd takie kolorowe dobro? Chyba te krowy przywieziono gdzieś z Alp. Po prostu jakaś zapożyczona bajka. Maszeruję dalej, — jeszcze niedaleko, już całkiem niedługo. Mgła czekać nie będzie, dlatego się spieszę. Niespodziewanie czuję własny uśmiech: — Bardzo dobrze, że niebieskiej wśród tych krów nie było... W takim przypadku trzeba by, Trzeba by pomyśleć i o własnym zdrowym rozsądku. Choć konie niebieskie artyści oj jak lubią. Ale tam, z przodu, prawdziwe. I kto to tak wcześnie je przywiązał? Żeby zorientować się w czasie, rozglądam się. Tam, gdzie zaraz ma wyjrzeć, pojawić się słońce — Jeszcze minut pięć, nie więcej. A sobie uświadamiam: chyba te konie, Co stoją pojedynczo we mgle, Pasą się jeszcze od nocy. Zaniepokoiły się, usłyszawszy mnie, — Rżenie potoczyło się łąką, W tej cienkiej warstwie czasu, Kiedy spotykają się, coraz cieńsza, Coraz bardziej przejrzysta mgła I pierwsze słoneczne promienie... Skręcam na miedzę — Ogrodami można skrócić drogę. A tam po lewej na wzgórzach dojrzewa żyto — Niwa złota-złota. I pobiegł po niej słoneczny blask. Kłosy — falami, falami. Dokładnie jak wielka woda. Płynie i płynie, ale gdzie tutaj brzeg? Oczywiście, on jest, tylko jako kolor... Pilnuj-patrz, jak poleje się przez brzeg, A z wysokości — pewnie i łąka, i te konie — Wszystko utopiłoby złociste... Wspinam się wyżej, znowu wyżej — Już przyszedłem. Oto ono, “Horodyszcze”! A w sumie, jego już nie ma, Tak, tylko nazwa. Ono już dawno wrosło w ziemię kamieniami, A te kamienie porosły wysokimi trawami. Leży, odpoczywa odłamkiem urwistego brzegu. Obmyty, wypalony, wywietrzały, Ten niewielki cypel, Ziemia z dawną nazwą — “Horodyszcze” — Przez długie, długie lata stała się podobna Do wielkiej jaszczurki. Ona władczo leży na powierzchni góry, Objąwszy łapami cały cypel: — Wszystko to moje, nie oddam, pilnuję… Stoisz obok, a ogonek od ciebie w łuk — W lewo, w lewo — metrów ze trzysta. I tam on wbija się w tułów, Na którym bardzo dobrze wyrzeźbiony jest kręgosłup. Po obu stronach cztery łapki. I jaka prawdziwa doskonałość — głowa. Ona niemal zwisa nad zboczem. Wszystko takie zgrabne, sprężyste I wydaje się, że ta jaszczurka lada chwila Skoczy przez Hnyłopiat'. Która tam na dnie dziwnego cypla Cichutko biegnie Wijącym się wąskim nurtem. A tam, po drugiej stronie rzeki, Znowu szeroka łąka, Za którą znowu wysoki brzeg, Co rozpostarł się szeroką oddalającą się niwą. Wyjmuję aparat fotograficzny, robię zdjęcia... Nie jestem tu pierwszy raz... I za każdym razem coś nie tak, czegoś brakuje... Dlatego jadę znowu i znowu — latem i zimą, Jadę w wieczór i w świtowe mgły. Już niby są niezłe fotografie, Lecz wciąż mi się marzy, Że właśnie na tym materiale Zrobię swoją najlepszą. Jakaś wymyślona pragnienie, A najpewniej przywiązanie do tej okolicy, Doprowadzone do absurdu... Ale dzisiaj, teraz — mówię stop: Czy nie oszukuję się? Możliwie, chcę uwiecznić to, czego dawno już nie ma? Lecz wyobraźnia zjadliwie bierze górę. Ona wypełnia wysoką, Szeroką wodą rozległą łąkę. Za tym już wydaje mi się, Jak ponad cyplem zaczyna poruszać się jaszczurka, — Sypie się kamieniami i gliną, A z tego wyrastają chlewy i chatki. I już dymią piece, Dymią te gliniane chatki Na drewnianych podstawach. Moje nozdrza głodnym pragnieniem Czują zapach żytniego chleba. I ludzie — krząta się wielu ludzi! I wszyscy oni w płóciennych odzieniach... Oto obrazek — Oto ono prawdziwe Grodzisko! I na koniec płyną, płyną — Krzątają się na wielkiej wodzie łódeczki Odziane, jak i ludzie, w płótno — W płócienne żagle. I napełnione te łódeczki ziarnem I różnymi dzbanami. I wszystko to, jak za Epoki Trypolskiej... Oto on, upragniony kadr, Za którym ty tak długo chodziłeś. Po prostu bierz i pstrykaj... Lecz znowu coś nie tak, Znowu nie zdążyłem... Dlatego że białe-bielusieńkie czaple, Które właśnie i wydawały się łódeczkami, Szybko opuściły granice kadru — Gracyjnie poleciały w stronę tamy. Rozczarowania nie czuję — Przylecą kiedyś inne czaple. I białe, i szare. Ich tu wiele. Główne moje pragnienie — Wyrwać z dalekiej przeszłości Zwrotną chwilę przeistoczenia — Osiągnęło swoje apogeum. Przeżyłem tym kilka minut, Które będą ze mną godziny, dni, lata, Ile będę widział słońce.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Spowiedź Maminej Wiśni

Jarema HOJAN, laureat Narodowej Nagrody Ukrainy imienia Tarasa Szewczenki, zasłużony działacz sztuki Ukrainy Ciąg dalszy. Pocz. w nr 22, 23 za 2018 r. Żegnaliśmy się, a ja ze smutkiem mówiłem o tym Anatolijowi Paszkewyczowi i szczerze wyznałem, że jego poruszone wspomnienie ognistym piętnem legło na duszy, i prosiłem, by zapisał wszystko, co powiedziane i przeżyte, oraz napisał książkę nowel, jak przychodzą na świat pieśni, które pokochał naród i przyjął za swoje, a nosi je pod sercem Ukraina. Propozycja ta uderzyła Anatolija Maksymowycza. Zamyślił się i zmartwił, że nigdy nie próbował pióra w gatunku noweli, chociaż o tym, co przeżył, mógłby napisać wiele. A tu jeszcze codzienność takim ciężarem na barki spadła, jakby ciemną nocą statek po morzu błądził, a wokoło ani światełka, ani gwiazdeczki na niebie. Rozumiałem, skąd pada cień tej wycierpianej tęsknoty. Nie stało towarzysza, z którym łączyła ukraińska siostrzyca-pieśń, urwała się melodia w pół słowa. Lecieli razem w pieśniowym niebie nad Ukrainą i tworzyli cud, a kiedy przyjaciela zabolało złamane skrzydło, Anatolij Paszkewycz podtrzymywał go w locie z ostatnich sił i posyłał na pomoc żywe słowo. Dzwonił z Łucka po kilka razy dziennie i zawsze z jasnym wspomnieniem lub dobrą nowiną, jak z leczniczym balsamem dla chorego serca, które omdlewało pod ciężarem ziemskich trosk: „Krzepcie się, Dmytro Omelianowyczu, my z wami jeszcze napiszemy morze pieśni”. Smutno, że w tym morzu wysychała już ostatnia kropla... Miała Anatolij Paszkewycz jeszcze jedną zgryzotę: twórcy i kierownikowi artystycznemu Wołyńskiego Chóru Ludowego nie dawali żyć biurokraci od kultury, te komary nad bagnem, które mogą zagryźć i orła. Gnęli do ziemi talent, łamali dumną postawę artysty, wbijali w ziemię wielkomocarstwową pięścią ukraińską pieśń. Komary podcinały skrzydła, bagienna muszka zjadała artystę, i ja to czułem po nastroju Anatolija Paszkewycza. Przypomniałem sobie, jak trzy lata temu gazeta „Radiańska Ukraina” („Demokratyczna Ukraina”), gdzie kierowałem działem kultury, wystąpiła w obronie jego talentu, który stanowi duchowe bogactwo Ukrainy. A dni były niepokojące: kwitł maj, a w Czarnobylu bulgotał śmiercią czwarty reaktor, promieniowanie raziło nie tylko ciało, ale i dusze. Urzędnicy kontynuowali działanie, jak w czasach dyktatorskiego reżimu — szarpali artystę za sznureczek, niczym marionetkę, świeże wiatry demokracji wiały nie dla nich. Prawda, po wystąpieniu gazety komary stały się ostrożniejsze, ale utajone zło dalej wisiało nad bagnem. A życie trwało — śpiewał Wołyński Chór Ludowy, pisały się nowe pieśni, i pośród kłopotów tworzyła się ta książka. Pewnego późnego wieczora, kiedy w sąsiednich domach już nie świeciły się okna, rozległ się międzymiastowy telefon. Dzwonił z Łucka Anatolij Paszkewycz. Głos radosny i poruszony, właśnie ukończył nowelę „Mamina wiśnia” jako przyśpiew do książki, leżą przed nim jej wycierpiane strony. Zaczął czytać nowelę, i głos jego zadrżał, i biedne powojenne dzieciństwo w wesołych kościelnych dzwonach patrzyło z daleka, i zapłakała stara wiśnia koło chaty, i zajęczała kalina na mogile w mamowym wezgłowiu, i do chaty ze słowa i muzyki syna wchodził obraz i głos matki. Wzeszedł pierwszy pęd książki, i ja powiedziałem o tym autorowi i życzyłem mu nowych nowel, pięknych i serdecznych, jak i jego pieśni. Odtąd telefon często dzwonił w wieczornej porze, czasami, chyba już po koncercie, i ja słuchałem nowej noweli i cieszyłem się, że kompozytor i twórca chórów ludowych na Ukrainie odkrywa w sobie pisarski talent i że kwitnie słowo, dane w godzinach pożegnania z przyjacielem. Oto tak pisała się ta książka, wznosząc się nad codziennością i marnością, wyszedłszy z miłości i bólu, wyrosła cicho, jak mamina wiśnia, której potrzebna jest ojczysta ziemia i niebo Ukrainy. I cicho-cicho, jak słońce wschodzi na niebie, weszła do książki matka i oświetliła ją. „Nad ziemią wschodziło słońce. Z chaty wyszła siwa, jak świat, matka. Wstąpiła na podwórze, i słońce wyciągnęło do niej złote promienie. Ona stała w nich, jak święta Matka Boża. Następnie wstąpiła za bramę. — Nie idźcie, — smutno zaskrzypiała grusza. — Nie idźcie, — odezwała się tęsknotą chata. — Pora już mi, — odpowiedziała matka. Przeżegnała się, pokłoniła chacie z gruszą i poszła. Łąki ścieliły się dywanami. Pola ziarnem obsypywały. Trawy nogi całowały. Lasy śpiewały requiem, a promienie oświetlały jej ostatnią drogę. Nad nią przelatywały żurawie i niosły na skrzydłach głośną tęsknotę w dal, za horyzont, gdzie zachodziło słońce, dokąd zmierzała siwa matka. Słońce schowało się, i promienie zgasły. Rozdarło się niebo ostatnim żurawim krzykiem. Ziemia płakała piołunowymi rosami, a niebo jeszcze długo kołysało echo ostatniego krzyku”. Słowa, jak pieśń, wyśpiewane z synowskiej miłości i tęsknoty. Mama modlitwami uratowała syna od faszystowskich bomb na bezbronnym statku na morzu i uratowała pieśń dla Ukrainy. Mama i ojciec sprzedali w głodne powojenne lata ostatnią krowę i, cierpiąc niedostatek, kupili synowi bajan, i z ich chłopskiej ofiarności wzeszła pieśń dla Ukrainy. Matka przelała w syna swoje pieśni i, zobaczywszy kiedyś nową pieśń o cierpiącym dębie, powiedziała Anatolijowi cicho: „Ty o ludziach pisz, o ich losach”. A syn, jak w dzieciństwie, odrzekł łagodnie: „On dla mnie, jak żywy, i los u niego ciężki, mamo, złowieszczy”. Oj, ciężki los, ciężki i złowieszczy — i u dębu-olbrzyma, który przeżył wieki, a padł w naszych dniach od piły i siekiery bezdomnych; i u starodawnego zamku, zburzonego nie przez cudzoziemskiego zdobywcę, a przez ziomków, którzy skrycie przed narodem zagarniają dla własnego bogactwa swój kraj; i u brzozy z wyrwanym korzeniem; i u splądrowanych rzek oraz zielonych dolin; i u sławnego Czehrynia, pod kozackie serce którego próbowali wbić elektrownię atomową; i u ozdoby sadów ukraińskich — maminej wiśni, która schnie i więdnie od promieniowania i kwaśnych deszczów; i u zaniedbanego stepu, gdzie grzmiały kopyta kozackich pułków i na oczach matek padali synowie-żołnierze. Wszystko to los wasz, Ukraino-matko, bo i najmniejsza roślinka na waszym polu, i pachnące tymianki, i lubczyk, i kalina w ługu, i czary Świtezi, i wiśniowy białokwiatowy płatek, i nocka-czarodziejka z dyrygentem-księżycem między gwiazdami połączone są z człowiekiem — wiecznym dzieckiem przyrody i nowożytnym niszczycielem jej. I całe to piękno ziemskiego raju wyśpiewane w muzyce Anatolija Paszkewycza oraz wymalowane w jego po-synowsku czułym pisarskim słowie, a cały ból za ratowanie tego zdeptanego raju gniewnie grzmi-rokoce w jego pieśniach i dumach, płacze requiem, a serce krzyczy jękiem: „Ja stałem na brzegu i pytałem w dali: „Kto i za co posłał tobie taki los, ziemio moja?” Ukrainiec bez wiśni — jak sierota bez mamy. Wiśnia wyrosła przy mogile matki Poety, w głowach jej, wyrosła sama z siebie, wiśnia chodzi za nami, jak żywa, i przyszła od rodzinnej chaty, a może, z synowej pieśni. Wiśnia od samego dzieciństwa kwitnie w naszym losie z Szewczenkowego sadu wiśniowego koło chaty, bo choć i urodziła się w kazamacie, a siłę ma niebiańską, przerasta przez wieki ku chwale Ukrainy. Wschodzi w wiśniowym sadzie Ukrainy książka-spowiedź „Mamina wiśnia” i w parze z pieśnią idzie między ludzi. I słychać, jak w słowie i muzyce biją serca matek i synów, świecą przeczyste płatki, jak białe strony poezji i nutowych arkuszy, rozbrzmiewa głos rodu i narodu na cały świat. Kwitło czwarte lato odrodzonej Sobornej Ukrainy, szczodrymi zbiorami wiśni i czereśni uśmiechały się do słońca sady. Szczęśliwy wiśniowy uśmiech rozświetlił w sobornym zenicie lata także naszą „Wesełkę” — w gości zawitał Anatolij Paszkewycz. Przyszedł wesoły, piękny, romantycznie uniesiony i świątecznie uroczysty. Taki, jak nam się wydawało, jakby prosto z koncertu pod niebiańskimi gwiazdami we wsi Szewczenkowe na Czerkaszczyźnie przed tysiącami ludzi z Państwowym Czerkaskim Zasłużonym Ukraińskim Chórem Ludowym. Śpieszył prosto z gwiezdnego koncertu we wsi Tarasowego kraju do „Wesełki”, bo tutaj czekała go radość — wyszła wymarzona i spisana duszą książka nowel-pieśni „Mamina wiśnia”, kwitnąco-poetycko zilustrowana przez artystkę Olgę Judinę, i tak bardzo chciało się ją szybciej zobaczyć i przytulić do piersi. A my całą wesełkową rodziną szczęśliwie poczuliśmy, jak nasz drogi Anatolij Paszkewycz na pieśniarskich skrzydłach słowa i melodii przyniósł do „Wesełki” dumę Tarasa i dumę ludzi, których otulało na koncertach skrzydło szewczenkowskiej „Proświty”, i tą radosną falą wypełniał nasz dom wraz z pobratymcem, proświcianinem Mykołą Cymbalukiem. Świętość narodzin pieśni-książki „Mamina wiśnia” rozkwitała w „Wesełce”, duszą szczególnie śpiewało się wspólnie z autorem Anatolijem Paszkewyczem jego pieśni, a wraz z nimi także ludowo-kozacką „Oj u łuzi ta szcze j pry berezi czerwona kałyna...”, i ona szczerze przemawiała do nas ze stron książki, którą z miłością rozwinął drogi pieśniarski książę: „...Tego dnia mieliśmy szczególny koncert. Jechaliśmy do wsi Szewczenkowe do ziomków Tarasa Hryhorowycza. I im bliżej podjeżdżaliśmy, tym bardziej się denerwowaliśmy: kiedyś tymi drogami, po tej ziemi chodził Taras Hryhorowycz. Zatrzymaliśmy się przy wjeździe do wsi. Rozczerwienione słońce zmęczyło się za dzień i przyległo skrajem pola. Z ogrodu od ostatniej chaty zdziwione wyglądały złociste słoneczniki. Wyładowaliśmy skrzynie z rekwizytami, przebraliśmy się w ukraińskie stroje ludowe i ruszyliśmy do wsi. W wieczorną ciszę wzleciała szerokoskrzydła pieśń: Oj u łuzi ta szcze j pry berezi czerwona kałyna... Szliśmy wsią, a droga była zasłana kwiatami. Ludzie wychodzili z podwórek, przyłączali się do nas i podchwytywali pieśń: Porodyła mołoda diwczyna choroszoho syna... Coraz więcej i więcej wlewało się ludzkich głosów. Starsi stali przy bramach, nisko kłaniali się, żegnali, wycierali rąbkiem chustki łzy, słuchając pieśni, wspominali młode lata i ścielili drogę kwiatami, pieśń brzmiała jeszcze głośniej. Pieśń wznosiła się nad wsią i leciała daleko w świat siwą turkawką, niosąc na skrzydłach miłość i smutek. Przyszliśmy do pomnika Tarasa. Śpiewaliśmy „Zapowit”, „Rewe ta stohne Dnipro szyrokyj”, „Dumę o ziemi czerkaskiej”, a kiedy ściemniało, w niewielkim Domu Kultury zaczął się koncert. Na dworze zostało wielu ludzi, którzy nie zmieścili się w sali, i dla nich, już przy księżycu, pod gwiazdami, dawaliśmy go po raz drugi. Na łonie natury pieśni nabierały jakiejś szczególnej siły, bo przecież rodziły się pod gwiazdami, w polu, na ulicy, na skrzypiących czumackich wozach, w kozackich wyprawach i brzmiały przenikliwie, budziły w ludzkim sercu świętą miłość do rodzinnej ziemi, do swojego kraju, do narodu. Odprowadzali nas na obrzeża. Dziękowali, prosili, żeby przyjeżdżać jeszcze. Zmęczeni chłopcy i dziewczęta wsiadali do autobusu i, przychyleni do siebie, od razu zasypiali. A księżyc towarzyszył nam, mijając jary, zagajniki i świecił drogę aż do samych Czerkas. Pisarz Mykoła Nehoda był wtedy z nami i napisał szkic, ale w gazecie zamieścili tylko niewielką informację z kilku wierszy, że we wsi Szewczenkowe odbył się koncert Czerkaskiego Zasłużonego Ukraińskiego Chóru Ludowego”. Cóż, właśnie taki gorzki los był pisany wiekami Ukraińcom za ukraińskość, jak i wyśpiewanemu przez ludową pieśń „dobrego syna”, którego porodziła młoda dziewczyna-matka w zielonej dąbrowie, „i nie dała temu kozakowi ani szczęścia, ani doli”. Gorzki los nie ominął ani Anatolija Paszkewycza, ani stworzonych przez niego chórów na Wołyniu, ani chóralnego zespołu „Lonok” w Żytomierzu, ani Czerkaskiego Ukraińskiego Chóru Ludowego, któremu oddał osiemnaście lat życia i zdobył mu sławę, występował w ciężkich warunkach po najdalszych zakątkach ZSRR, ale do Europy i wielkich kapitalistycznych krajów nie wpuszczono go ani razu. I o tym niełatwym losie świętą duszą narodowego rycerza w bitwie o prawdziwą ukraińskość i wysoką sławę pieśniarskiej sztuki rodzinnego narodu przemawiały w książce „Mamina wiśnia” i utalentowane nowelistyczne słowo, i przedziwnej, jakiejś niebiańsko-ziemskiej urody muzyczne pismo, właściwe tylko ich twórcy i władcy Anatolijowi Paszkewyczowi. I teraz oni, zbratańczeni duszami, wypowiadali-wyśpiewywali swoją wieczną boską miłość. Soborną miłością do Ukrainy jej synów Wasyla Symonenki i Anatolija Paszkewycza rozkładała przeczyste skrzydła pieśń „Wyrostesz ty, synu” i wzleciała z białych stron wesełkowej książki w oczarowane ukraińskością-wolnością lato, i w zenicie-sercu lata sięgnęła tęczy-łuku między niebiosami a ziemią, i śpiewała na cały świat o od wieków uświęconej w niebie świętej, testamentowej miłości do Matki: Wyrośniesz ty, synu, wyruszysz w drogę, wyrosną z tobą przyśpione trwogi. Za tobą zawsze będą wędrować oczy matczyne i biała chata. A jeśli upadniesz ty na obcym polu, przyjdą z Ukrainy wierzby i topole. Staną nad tobą, liśćmi zatrzepoczą, tęsknotą rozstania duszę połaskoczą. Można wybrać przyjaciela i po duchu brata, lecz nie można rodzonej matki wybierać. Można wszystko na świecie wybierać, synu, wybrać nie można tylko Ojczyzny. I przypomniało się w tej uroczystej chwili odrodzonej pieśni spowiednicze wyznanie sławnej Raisy Kyryczenko, że w świętej chwili śpiewu na Ukrainie czy w dalekich światach wszystko widzi za głowami, choćby i tysięcy ludzi, jak gdyby z niebios świecił jej marzycielski obraz mamy, która cicho szepcze w ojczystym języku testamentowe słowo, niczym modlitwę: „Ty, Rajeczko, śpiewaj pieśni o ludziach, bo dla ludzi śpiewasz”. I tę świętą maminą naukę córka strzegła przez całe życie, jak z dzieciństwa spowiedź i modlitwę, i żadna obca siła nie zdołała zachwiać świętości połtawianki, Bohatera Ukrainy, która doprowadziła do budowy cerkwi i szkoły w jej rodzinnej wsi Koreszczynie. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

tekst martwym, monotonnym. A porównajmy jeszcze: Mykoła buduje się już czwarty rok — parowiec buduje się czwarty rok. Z Mykołą sprawa jasna: on buduje swój dom. A co robi parowiec?.. PIĘĆDZIESIĘCIU czy PIĘCIU-DZIESIĘCIU? Niby drobnostka, ale… Pięciu-dziesięciu, czyli od pięciu do dziesięciu — to zakres liczb. Pięćdziesięciu — dopełniacz liczebnika pięćdziesiąt. ZASPIEWAJMY! — ZASPIEWAJMY! Rosyjskie “dawajtie + czasownik czasu przyszłego” w języku ukraińskim oddają czasowniki trybu rozkazującego pierwszej osoby liczby mnogiej: chodźmy, róbmy, spieszmy się, myślmy, śpiewajmy! PO czy PO? On zwrócił się po pomoc do lekarzy. Przyszedł do mnie po książkę. Poszła z wiadrem po wodę. Wszędzie tutaj trzeba używać po, bo wychodzi na to, że pomoc albo książka gdzieś poszły i trzeba iść za nimi w ślad. A wyrażenie “poszedł z wodą” oznacza przepadł, zginął. Och ta moda… (z praktyki językowej dziennikarzy) RZECZYWIŚCIE — NAPRAWDĘ On rzeczywiście jest bardzo rozmowny, jednak naprawdę tego nie mówił. Naprawdę to zadziałało na korzyść, choć szereg specjalistów rzeczywiście ostrzegało przed niebezpieczeństwem takiego eksperymentu. Ihor rzeczywiście studiuje na uniwersytecie, a Ola naprawdę dostała się do konserwatorium. Uwaga: rzeczywiście zawiera potwierdzenie, zgodę, a naprawdę — zaprzeczenie, sprostowanie. Rozpatrywanie sprawy karnej na razie zakończono (Trzeba: już zakończono albo jeszcze prościej: rozpatrywanie zakończono). Na razie — póki co, nikt przecież nie mówi: on na razie (póki co) umarł. Kursy kierowców odwiedzał nieregularnie, w rezultacie prawa jazdy nie otrzymał (tutaj w rezultacie użyto błędnie w znaczeniu zatem, więc). On pojechał na czerwonym świetle, w rezultacie ruch na skrzyżowaniu został zablokowany (to poprawne użycie — w znaczeniu potem, po tym). Gubernator (gdzie na Ukrainie są gubernie?) ostrzegł merów (jakimi aktami normatywnymi wprowadzono takie stanowiska?) największych miast o niedopuszczalności nadmiernych municypalnych (czyż mamy municypalności?..) wydatków na liczne imprezy świąteczne. Poprawnie: obwodowy (miejski) głowa, kierownik, szef; wariant: głowa, kierownik, szef obwodu (miasta). — Usłyszmy się! — tak żegnają się ze słuchaczami niektórzy radiodziennikarze. Dla porównania: jednoczmy się, hartujmy się, ustawiajmy się… To do czego wzywają tacy mówcy?.. — Prowadzący — …enko. Kalka z rosyjskiego: wieduszczij, pojuszczij, smotriuszczij… Poprawnie: audycję prowadzi (poprowadził) …; w studiu — dziennikarz (komentator, obserwator) …; gospodarz studia — …enko. Z reklamowych “arcydzieł” Nasz towar wam do twarzy! (Reklama hydrauliki, w szczególności toalet.) Poprawnie: “Nasz towar wam pasuje (licuje)!” Ale i to nie jest wiele lepsze, tutaj rzecz nie tylko w gramatyce — toaleta i twarz jakoś nie pasują do siebie… Poprawnie: “Nasz towar — dla was!” Bądźcie ostrożni, używając rosyjskich sloganów reklamowych — trzeba je TŁUMACZYĆ, a nie KALKOWAĆ. Praca nad podręcznikiem trwa. Będę wdzięczny za słuszne uwagi i rady. S. C. [kontakt ukryty] 067 7 8888 03

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Słowo i kontekst. Próba poradnika dla aktywnych mówców

Serhij CUSZKO, pisarz i redaktor. Zakończenie. Początek w nr 23 z 2018 r. STANOWYSZCZE (stanowisko) — POŁOŻENNIA (położenie). Stanowyszcze buło krytyczne — win powys u położenni wnyz hołowoju. Uwaga: stanowyszcze pasuje do słów w suspilstwi (w społeczeństwie), na birżi (na giełdzie), w simji (w rodzinie), a położennia — na płoszyni (na płaszczyźnie), cyferblati (na tarczy zegara), u kosmosi (w kosmosie). WIDOBRAŻATY(SIA) (odzwierciedlać/się) — POZNA CZA TYSIA (odbijać się/znaczyć się). Widobrażeni w dopowidi neharazdy poznaczyłysia na dobrobuti naselennia. Poznaczeni w teksti słowa — zajwi. Uwaga: widobrażaty — demonstruwaty stan chośoho (pokazywać stan czegoś), wyswitljuwaty (naświetlać), robyty nadbanniam usich (czynić wspólną własnością), poznacza tysia — spryczynyty pewni naslidky (spowodować pewne skutki). OBYRATY (wybierać/obierać) — WYBYRATY (wybierać). Obrały te, szczo obrały, — ni z choho buło wybyraty. Uwaga: obyrajut żyttiewyj szlach (obierają drogę życiową), profesiju (zawód), prezydenta, a wybyrajut — szczoś iz zahalu za pewnoju oznakoju (coś z ogółu według pewnej cechy). “Synu, oberi sobi paru, ta wybyraj ne rozpeszczenu, robotiaczu…” (Synu, wybierz sobie parę, ale wybieraj nie rozpieszczoną, pracowitą…). HOWORYTY (mówić) — KAZATY (mówić/powiadać). Win use howoryw, howoryw, ta tak niczoho suttewoho j ne skazaw. Uwaga: howoryty — dija (czynność: dywytys, mowczaty, howoryty — patrzeć, milczeć, mówić), kazaty — jiji wtilennia, realizacija (jej wcielenie, realizacja). RYBAŁKA (wędkarz) — RYBOŁOWLA (wędkarstwo/rybołówstwo). Susid-rybałka zaprosyw mene powudyty łyniw. Rybołowla wdazałasia na sławu. Uwaga: rybałka — nazwa nie pryjemnoho zajattia (przyjemnego zajęcia), a toho, chto ciju sprawu wpodobaw (a tego, kto to zajęcie polubił). ROZROBLENNIA (opracowywanie) — ROZROBKA (opracowanie). Rozroblennia nowoho sposobu zabrało kilkasia misiaciw, zate hotowa efektywna rozrobka wahomo liahła na stil hołownoho technoloha. Uwaga: rozroblennia — proces, rozrobka — joho rezultat, oformlenyj dokumentalno (jego rezultat, sformalizowany dokumentalnie). PRYMIRNYK (egzemplarz książki) — EKZEMPLAR (egzemplarz/okaz). Sze fy podaruwały szkólnomu żywomu kutoczku pjat ekzemplariw ekzotycznych ptachiw ta kilkasia prymirnykiw knyżok pro dohlad za twarynamy. Uwaga: ekzemplary — u mowi pro żywe (w mowie o żywych): twaryn, komach, rosłyny (zwierzętach, owadach, roślinach), a szcze ridkisni predmety (a także rzadkie przedmioty), ale prymirnyky — koły jdet sia pro bahatotyrażni reczi (gdy mowa o rzeczach wielonakładowych): knyhy, dokumenty toszczo (książki, dokumenty itp.). SOHODNISZNIJ DEN (dzisiejszy dzień) — SOHODNI (dzisiaj). Stanom na sohodnisznij den — “masło maslane”… Kraszcze: stanom na sohodni. WYROBNYCTWO (produkcja) — PROWADŻENNIA (prowadzenie/postępowanie). U sudi wzjały do prowadżennia sprawu za faktom awariji na wyrobnyctwi. Wyrobnyctwo towariw dlja naselennia z roku w rik zrostaje. Uwaga: u mownij praktyci pomylky czasto prowokuje rosijske proizwodstwo (w praktyce językowej błędy często prowokuje rosyjskie proizwodstwo — sprawa karna przyjęta do prowadzenia…). WCHASNO (w porę/terminowo) — ZAWCHASNO (zawczasu). Szczob zapłanowana podija widbułasia wchasno, treba wse zawczasu pidhotuwaty. Uwaga: wchasno — w obumowlenyj czas (w umówionym czasie), zawczasu — napered, do poczatku chohoś (naprzód, przed początkiem czegoś). PYTANNIA (pytanie/kwestia) — ZAPY TANNIA (pytanie), PYTA TY (pytać) — ZAPYTUWATY (pytać). Pid czas rozhladu cjoho pytannia żurnalisty postawyły nyzku hostrych zapytan. Na wiszczo zapytuwaty? Pytaj, ne pytaj — widpowid bude ta sama. Uwaga: pytaty i zapytuwaty — synonimy, a pytannia i zapytannia, zależnie od kontekstu, mogą nie zbihatyś (mogą się nie pokrywać). Pytannia — ne ły sze dija, a j zaminnyk słiw problema, sprawa toszczo (nie tylko czynność, ale i zamiennik słów problem, sprawa itp.). Toż warto unykaty zbihiw: pid czas rozhladu cjoho pytannia prołunała nyzka hostrych pytan(?) (Więc warto unikać zbiegów: podczas rozpatrywania tej kwestii padła seria ostrych pytań(?)). ZAZWYCZAJ czy ZWYCZAJNO? Uwaga: zazwyczaj — słowo nie ukraińskie, a polskie. STARYJ (stary) — DAWNIJ (dawny). Uzdowż dawnoho szlachu w Krym rosły stari kry słati ły py. Stari budynky dawnoho mista — joho okrasa, jakszo jich pidtrymujut w dobro mu stani. Uwaga: dawnyj druh ne obowjazkowo staryj. Stara podruha — kryczuszcza netaktownist (krzykliwy nietakt). WIDKRYWATY (otwierać) — WIDCZYNIATY (otwierać drzwi/okna). Szczob widkryty dlja sebe swit, treba sperszu widczynjaty dweri j wyjty na wulyciu. Widkryti słuchannia czomus widbuwałasia za zachynenymy dweramy. Dnjamy widkryto wystawku pysanok. Uwaga: den widkrytych dweriej (dzień otwartych drzwi). WKLIUCZATY (włączać/włączać do składu) — WMYKATY (włączać urządzenie). Wmykajte motor i wkliuczajtesia w zmahannia! Uwinknit systemu “Rada”, szczob wyznaczytysia z wkliuczenych do porjadku dennoho pytan! Uwaga: wkliuczajut do spyskiv, u komandu, do prohramy zajat abo do porjadku dennoho (włączają do list, do zespołu, do programu zajęć lub do porządku obrad); wmykajut switło, pryłady, transliaciju maczu (włączają światło, urządzenia, transmisję meczu). NASTOUWATY (nastawiać/naparzać) — NAPO LIAHATY (nalegać). Za napoliahanniam likaria my nastoujemo trawy na dżerełnij wodi. Ne napoliahajte, szczob załyszatysia tut dowsze, — my wże nastojałysia dones choczu. Uwaga: ne nastouwaty, a stojaty na swojemu (nie nastouwaty, a stać na swoim). OBLAST (obwód/obszar) — DILIANKA (odcinek/obszar) — HALUZ (gałąź/dziedzina) — SFERA (sfera) — CARYNA (dziedzina). Jak prawyło, perszym słowom zło wżywajut: w obłasti sercja, w obłasti nauky, w kosmicznij obłasti. Treba: w dilianci sercja, w haluzi nauky, w kosmicznij sferi (caryni). A obłast chaj zajmaje należne jiji misce: w Zaporiżkij obłasti, obłast nyzkoho tysku. PANUJUCZYJ (panujący), DOMINUJUCZYJ (dominujący) — PANIWNYJ (panujący), TOJ, SZCZO PANUJE (DOMINUJE) (ten, który panuje/dominuje). Słowa pered tire — naocznyj prykład, jak ne treba kopijuwaty rosijski aktywni dijeprykmetnyky (pouszczij, stereguszczij, strelajuszczij…) Ukraińskoju jich peredajut prykmetnykamy abo czerez zworot “toj, szczo spiwaje, stereże, striłaje”. Wsi wypadky nawesty nemożływo — treba zwiriatysia zi słownykamy… DOTRYMUWATYSIA (przestrzegać) — PRYTRYMU WATYSIA (trzymać się czegoś). Dotrymujte sia prawył bezpeky — nad urwyszczem prytrymujtysia za poruczni. Uwaga: dotrymujut sia — dijut widpowidno do instrukcij, prawył, zakoniw (działają zgodnie z instrukcjami, zasadami, prawami), a prytrymujut sia — (zlehka) trymajut sia za oporu, plecze druha toszczo (lekko trzymają się oparcia, ramienia przyjaciela itp.). PEREDPŁATA (prenumerata) — PIDPYSKA (podpis/zobowiązanie). Zabudkuwatyj — żach! Chocz be ry z joho pidpysku, szczo cjoho roku wchasno zrobyt peredpłatu na periodyczni wydannia. Uwaga: pidpyska — pyskowe zobowjazannia dotrymuwatysia pewnych prawył abo domowlenostej (pisemne zobowiązanie do przestrzegania pewnych zasad lub ustaleń). NAHODA (okazja) — PRYHODA (przygoda/przydatność). Zazyrajte do cijeji knyżky i za nahody porady z neji stanut wam u pryhodi. Uwaga: nahoda — zrucznyj, słusznyj wypadok (wygodny, stosowny przypadek), pryhoda — prychodne słowo wid pryhodytys, buty (staty) korys nym (słowo pochodne od przydać się, być/stać się użytecznym). TOMU czy TOHO? CZOMU czy CZO HO? Nawczatymu tomu, szczo znaju (bo maju znannia). Nawczatymu toho, szczo wmiju (spiwu, hry w szachy). Uwaga: nawczatymu (czomu) hri, czytanniu, szyttiu — kałka z rosijskoji mowy. Prawyłno: nawczatymu (čoho) — hri, czytannia, szyttia. DRUHYMY (drugimi) — INSZYMY (innymi). Rosijany każut: “my pojdem drugim putem”, “drugimi słowami”. Ta ne można pere kładaty: “pidemo druhoju dorohoju”, “druhymy słowamy”. Bo jdet sia ne pro druhi, treti toszczo dorohu, słowa, tobto ne wedet sia lik, a wkazujet sia na jich inszist. Toż prawyłno bude: “my pidemo inszym szlachom”, “inszymy słowamy”. Z ODNOHO BOKU — Z INSZO HO (DRU HO HO) BOKU. Z druhoho (tretioho, czetwertoho) każemo, koły pererahowujut sia fizyczni (materialni) boky, jakych może buty skilky zawhodno. U reszti wypadkiw: “z odnoho — z inszoho”. PAMJATATY (pamiętać) — PRYHADUWATY (przypominać sobie). Słowa błyzki. Prote persze wyrażaje stan, a druhe — diju. Tomu “my wse żyttia pamjatajemo batkiwski uroky”, “ja ne pamjataju wsich słiw cijeji pisni”, ale — “pryhaduju skazane todi nym”, “nijak ne możu pryhadaty odyn rjadok cjoho wirsza”. SPIWO CZYJ (śpiewaczy) — SPIWU CZYJ (śpiewny), MUZYCZ NYJ (muzyczny) — MUZYKALNYJ (muzykalny). Perszi słowa w tych parach wyrażajut należnist — do fachuw, rodu zajat, pryznaczennia toszczo: “spiwo cze pole”, “spiwo czi weczory”, “muzycznyj instrument”, “muzycznyj suprowid”. Druhi oznaczajut jakist: “spiwucza diwczyna”, “muzykalnyj słuch”. SLIDKUWATY (śledzić/iść śladem) — STEŻYTY (śledzić/obserwować). Znowu — kałkuwannia z rosijskoji. Ale w perszomu słowi wyrazno czujet sia osnowa “slid”. Tobto “slidkuwaty” — jty slidom za kimos. A wyraz: “sledit za peremeszczenijami ihrokow” pere kładajet sia ukraińskoju: “steżyty za peresu wanniam hrawciw”. Zi słowom “prodowżuwaty” pojednujut sia imennyny, a ne dijesłowa. Prawyłno: prodowżuju liniju, lekciju, robotu, spilkuwannia. Pomylkowo: prodowżuju westy lekciju, pracjuwaty, spilkuwatysia. Treba: i dali (wse szcze, dosi) wedu lekciju, pracjuju, spilkuujusia. Wzułyky na pamjat (Węzełki na pamięć). NI — NE. Ni Wasył, ni Petro ne baczyli j ne czuły pro ce niczoho. RAZU czy RAZA? Kożnoho razu (szczorazu), try razy, biłsze u pjat raziw, ale — w 1,5 (3,8 toszczo) raza. I, J, TA Te spójniki w tekście należy stosować naprzemiennie, uwzględniając eufonię (w zależności od tego, czy poprzednie słowo kończy się na samogłoskę, czy spółgłoskę, a następne na nią zaczyna). Nie nadużywaj spójnika ta! Petro ta Tetiana jszły ta jszły, zupyniajułys ta ozyrajułys na kożnomu perechresti… (ciągłe tatkanie — jak koła pociągu na stykach szyn…) UCZBOWY czy NAUCZALNY? Pierwsze to kalka z rosyjskiego. Najbardziej przykre jest to, że mocno zakorzeniła się w środowisku edukacyjnym. Poprawnie jest: nauczalny (ukr. навчальний): rok szkolny, program nauczania, przedmiot nauczania, sala wykładowa. ROBOTA WYKONUJETSIA czy ROBOTU WYKONUJUT? I tak, i tak, ale lepiej starać się unikać konstrukcji biernych. Robotę wykonują, utwór piszą, miasta budują. Nadmierne stosowanie strony biernej czyni

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

współcześni prezenterzy telewizyjni. Jaka jest różnica? Różnica jest ogromna. Pawło Tyczyna wprowadził w błąd ignorantów-bolszewików. Bo ani Lenin, który zdał eksternistycznie egzaminy na Uniwersytecie Kazańskim, mając tatusia-generała, „opiekuna” placówek oświatowych, ani jego wierny naśladowca — niedouczony seminarzysta Stalin, do erudytów nie należeli. Zmusił ich, a także kolejnych mało piśmiennych wodzów Chruszczowa i Breżniewa, do rozpowszechniania w ogromnych nakładach jego przesłania i żywym, i jeszcze nienarodzonym — jak tu nie wspomnieć znów Tarasa. A oto współcześni pachołkowie oligarchów praktycznie ze wszystkich kanałów telewizyjnych próbują, w miarę swoich drobnych, ale chwytnych zdolności, oszukać cały naród, na wszelkie sposoby szyfrując i plącząc oczywiste rzeczy w rzekomo demokratycznych dyskusjach-paplaninach. „Skotoma” — łaciński termin, który można w pewnym przybliżeniu przetłumaczyć jako „zaćmienie” — dość dokładnie oznacza tych, którzy chcą przekształcić Ukraińców w biomasę i, w końcu, w bydło. Śmieją się i cieszą wszelkie g… — czy to z małej, czy z wielkiej litery — z posłusznego (od słowa „słuchać”!) bydła, narzucając nam zamówiono-wypaczony obraz świata. W interesie ich zakulisowych (oni są przecież ostatecznymi beneficjentami) władców-internacjonalistów. Nie przejęzyczyłem się. Właśnie internacjonalistów. Bo Marks, prorokując w swojej na wskroś fałszywej teorii, że proletariusze nie mają Ojczyzny, nie po raz pierwszy i nie po raz ostatni skłamał. W rzeczywistości nie mają ojczyzny oligarchowie — oni pragną mieć, w najgrubszym sensie, terytoria do wyzysku i tłum, który ich obsługuje. I już bardzo bliskie są takiego miłego im stanu splądrowane czarnoziemy, niszczone lasy, zanieczyszczone wody naszej Ukrainy. „Na rodzimej, nie swojej ziemi Ciebie nie będzie, pastuchu świń, A będzie dolarowa masa, I będą przybysze na ziemi”. Czyżby więc spełniała się smutna prognoza jednego z czernihowskich poetów? „Wieczór. Noc”. Ależ nie, nie doczekacie się! Ponieważ, zgodnie z prawami, uchwalonymi nie przez deputowanych, a istniejącymi w Kosmosie, poranek nadejdzie w każdych warunkach. I to przewidział Pawło Tyczyna, jeden z niewielu w historii ludzkości, do którego słowa przychodziły z góry.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Kod Pawła Tyczyny

Rostysław MUSIŁENKO, laureat nagrody imienia Mychajła Kociubynskiego, członek Narodowych Związków Pisarzy i Dziennikarzy Ukrainy. W kwitnącą majową porę 20-letni Pawło Tyczyna napisał wiersz, który wyniósł młodego Ukraińca na szczyty światowej liryki miłosnej. Przypomnijmy pierwsze wersy: Czy wiecie, jak lipa szeleszczy w księżycowe wiosenne noce? — Ukochana śpi, ukochana śpi, idź obudź, całuj jej oczy. Ukochana śpi… „Cóż by, zdawałoby się, słowa, — powiedział Taras Szewczenko. — Słowa i głos — nic więcej… A serce bije — ożywa, gdy je usłyszy!” Wiedział, co mówił. Ponieważ słowa, które przyszły prawdziwemu mistrzowi z góry, przekształcają banalny niby zestaw znaków i dźwięków w całkiem określony, nierzadko genetycznie fatalny kod. W przypadku bodaj pierwszego przełomu młodego Tyczyny do prawdziwie kosmicznych wyżyn literatury chodzi o próbę rozszyfrowania wiecznej zagadki miłości, relacji dwojga, rodu i, w końcu, narodu. Lecz jeśli mówić o losie tego ostatniego, a patrząc szerzej, o przyszłości narodu, to o wiele znaczniejsze i groźniejsze kodowanie zawarte jest w wierszu „Na majdanie…”. Dobrze znanym jeszcze ze szkolnej ławy całym pokoleniom, którym natarczywie wbijano do głowy, że to jest najprawdziwszy hymn bolszewickiego przewrotu, później nazwanego rewolucją. W rzeczywistości wszystko jest o wiele bardziej skomplikowane. I nawet samo pojęcie majdanu, które po stuleciach od tamtych wydarzeń nabrało o wiele innych i nie zawsze oczywistych cech, nasuwa pogłębione rozmyślania. Klucz do nich dał mi osobiście wspaniały historyk, profesor Wołodymyr Diatłow. Znawca i badacz Reformacji czasów Lutra i Kalwina, która gruntownie zmieniła tendencje rozwoju Europy, wyprowadziła ją na drogę od średniowiecza do współczesnej cywilizacji, podczas omawiania wspólnie stworzonej audycji telewizyjnej na ten temat przeprowadził niespodziewaną paralelę i nagle zapytał: a dlaczegoż, kiedy „na majdanie koło cerkwi rewolucja idzie”, atamanem wszyscy okrzyknęli czabana? Przecież to człowiek, który przywykł po prostu poganiać beczące stado. A w tej sprawie nieuniknioną mało piśmienność rekompensuje bicz lub kij. Podczas gdy tenże założyciel protestantyzmu (nawiasem mówiąc, decydującą rolę w tworzeniu państwowości USA odegrali właśnie przedstawiciele tego wyznania) ksiądz Marcin Luter był jednym z najbardziej erudycyjnych ludzi swojej epoki i, w szczególności, przetłumaczył Biblię na język ojczysty… Po tej uwadze doktora nauk historycznych chciało się uważnie przeczytać, wers po wersie, z uczniowskiego obowiązku kiedyś wyuczony i tak zrozumiały, zdawałoby się, wiersz. Zatem czaban stał się atamanem i oto już populistyczne hasło: „Żegnajcie, czekajcie wolności, — hej, na konie, wszyscy w drogę!” To znaczy, nie do pługa, a gdzieś w świetlaną przyszłość — z tymi, którzy już są na koniu. Reszta niech poczeka. Między innymi, Pawło Hryhorowycz, w odróżnieniu od czabana człowiek wysoko wykształcony, doskonale znał wersy Kobziarza: „Dobra nie czekaj, nie czekaj spodziewanej wolności…” A dalej „Na majdanie koło cerkwi posmutniały matki: niech świeciż ty im drogę jasny księżycu w górze!” Tak, matczyne serce ostro wieszczy przyszłą zgubę. Zwłaszcza, że drogę ma wskazywać nie ubóstwiane przez naszych przodków Słońce, a nocne świecidło. Które nierzadko wiąże się z wszelkimi przerażającymi legendami, wilkołakami, upiorami… Klasyczne dla twórczej maniery Tyczyny zakończenie, które uczniów nawet popychało do ironicznych parodii, brzmi teraz w ogóle zabójczo. Wczytajmy się w kute, jak gwoździe wbite słowa. „Na majdanie pył opada”. Zatem ludzie wybierali poganiacza-atamana, zapyliwszy oczy? „Milknie mowa…” W 1918 roku, kiedy to pisano, bolszewicka cenzura już szalała. Chociaż Głowlity zostały oficjalnie utworzone dopiero w 1922, to już było de iure po aż nadto wymownych faktach. „Wieczór. Noc”. Wszystko. Nadchodzi ciemność terroru, Hołodomorów, wojen — do Czarnobyla włącznie. …Oczywiście, znajdą się naznaczeni rudymentami sowieckich stereotypów ludzie, którzy zawyją — cóż to za wymysły! Poeta sławił rewolucję i jej wodzów! Możliwe, że u dziennikarza, jeszcze i pisarza-fantasty, i rzeczywiście rozhulała się wyobraźnia. Chociaż wodzowie potrzebni są przede wszystkim ślepym… Ale jest niezaprzeczalny dowód, że genialny poeta doskonale rozumiał istotę tragedii, która dopiero się rozpoczynała. To wiersz, napisany w tym samym 1918 roku. Ale na wszelkie sposoby, w przeciwwagę do „Na majdanie…”, przemilczany przez radziecką propagandę i znany głównie specjalistom — zapoznałem się z nim dzięki znowuż profesorowi Wołodymyrowi Diatłowowi. I tutaj już pozycja Pawła Tyczyny jest oczywista. Istotnie, nasz rodak niejawnie wykorzystuje jeszcze biblijny motyw narzeczonej-narzeczonego, ale w diametralnie przeciwnym do niesławnego (i rozreklamowanego przez bolszewików) poematu Aleksandra Błoka „Dwunastu” sensie. Otwierajcie drzwi — Narzeczona idzie! Otwierajcie drzwi — Błękitna błękitność! Oczy, serce i chorały stanęły, czekają… Otworzyły się drzwi — Jarzębinowa noc! Otworzyły się drzwi — Wszystkie drogi we krwi! Nieopłakanymi łzami ciemnościami deszcz… Cóż dodać po tych trzech kropkach? Uzupełnienie jest, i dość istotne. Po raz kolejny przekonujemy się, że w czasach społecznych kataklizmów, społecznych wstrząsów nadzwyczajnej wagi nabiera nie tylko Słowo, ale i zdolność wspólnoty do rozumienia jego nosicieli i oddzielania ziarna od plew. Ktoś, aż nadto szybki na powierzchowny rozum, powie banalne — przecież poeta przystosowywał się do ówczesnych okoliczności, jak i, na przykład, tepe-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Skrzypce, Federico i bosa rozczochrana jabłoń

“Dziewczę śpiewało w kościelnym chórze”. Był w czasach przedrewolucyjnych taki słynny wiersz. A oto na werandzie, która również stała się dość znana w tamtych czasach na przełomie srebrnego dziewiętnastego i ołowianego dwudziestego wieku, dzięki “piątkom” ukraińskiego, a i światowego klasyka literatury, delikatnie grały skrzypce w rękach całkiem młodej dziewczynki, która niezwykle dojrzale wygrywała nuty Czajkowskiego — “Pory roku”… Była to jedna z atrakcji prezentacji książki Walentyny Hromowej “Autobiografia duszy”, która wreszcie odbyła się w Czernihowskim Muzeum Literacko-Pamięciowym Mychajła Kociubynskiego. Przyznam, z niemałą ironią odbieram arcydzieła rymotwórstwa większości współczesnych. Swoje, oczywiście, też. Tak też szedłem na to spotkanie, wspominając lata siedemdziesiąte ubiegłego wieku. Kiedy na Ogólnoukraińskich seminariach młodych literatów w Irpieniu, którymi kierowali wtedy tak młodzi, ale autorytatywni mistrzowie słowa, jak nasz krajan Wołodymyr Drozd, jego zawzięto-żartobliwy oponent Wołodymyr Jaworiwski, jeszcze daleko nie akademik NAN Ukrainy Mykoła Żułynski — my, młodzi czeladnicy, życzliwie, a czy i złośliwie wyróżnialiśmy kto poetów, a kto poetki. Zrozumiałe, że od tamtej pory, jak mężczyźni znieważyli się, poniżając kobiety do równouprawnienia (zwłaszcza w dźwiganiu szyn, pracach asfaltobetonowych i prowadzeniu traktora), kwestia równości płci pojawia się coraz ostrzej. Dziwne, że wcale nie przejmowała się nią ta sama Łesia Ukrainka, która bez wrzasku i krzyku umieściła się na Olimpie pięknej literatury obok Tarasa Szewczenki i Iwana Franki. Walentyna Hromowa też zadziwia. Przede wszystkim tym, że wiele lat ukrywała przed spragnionym czytelniczym ogółem (Facebook do zaliczenia nie pasuje!) najprawdziwsze perły poezji. Dzięki Bogu, zostały one w końcu opublikowane we wspomnianym zbiorze. Jedyne, co w nim nie do końca jest stosowne, a może nawet sztuczne — to sam tytuł. Jaka, do diabła, “Autobiografia…”? Przecież to samowyrzucenie, samozapłon, samoofiara duszy, — a w żadnym wypadku to obce słowo. Lecz skoro już zeszło na Słowo, to zauważmy, że od czasów antycznych była to przede wszystkim poezja. W trakcie dyskusji o utalentowanej książce, do niezaprzeczalnych osiągnięć której jeszcze wrócimy, powstała niewielka polemika między wielce szanowną kierowniczką katedry języków i metodyki ich nauczania Narodowego Uniwersytetu “Czernihowski Kolegium” Ołeną(?) Mamczycz a autorem tych wierszy. Naukowiec twierdziła, że poezja — to obraz i rym. Zaprzeczyłem, że główne kryje się w obrazie i myśli, a rymy — to, właściwie, coś w rodzaju gwoździ, którymi mocuje się pewną konstrukcję językową. Swobodnie podchodzili do subtelności rymowania Taras Szewczenko, Pawło Tyczyna, a jeśli wziąć “Autobiografię…” Walentyny Hromowej, to i tutaj widzimy wolne, rozluźnione wyczucie rozmiarów czy tam słownych zakończeń. Jednakże pani docent przytoczyła niemal nieodparty argument — w artystycznym obrazie może kryć się, niechby zawoalowana, ale głęboka myśl! Zacytowała na potwierdzenie nieco z Siergieja Jesienina. I zmusiła mnie do głębokiego zastanowienia oraz, właściwie, uznania jej racji. Chociaż też naprowadziła na żartobliwą myśl — w słynnych wersach Federico Garcii Lorki: “A biodra jej miotały się, jak złowione te pstrągi…” przejawiają się wcale nie intelektualne ćwiczenia… O wierszach mojej dawnej koleżanki w dziedzinie słowa drukowanego (wyjaśniło się w trakcie prezentacji, że wstępowała do Związku Dziennikarzy Ukrainy w 1985 roku, a ja — w 1981-ym) powiem krótko i jasno. Jej twórczość jest ucieleśnieniem kobiecości. Akwarelowe, najdelikatniejsze odcienie, które osiąga się głębokimi postrzeżeniami otaczającego świata, odczutymi przez pryzmat opanowanego czasu. Cytować Walentynę Hromową można bez końca. Nie powstrzymam się od pokusy przytoczenia kilku krótkich wierszy. “I plotą pająki smutek. Gaśnie dzień. Cisza. W zmierzchu”. “I czarny, jak pogorzelec, liść na brzozowej gałęzi. Spłonęła jesień do cna. Była czy nie była?” Jednak ostatecznie dobił mnie w dyskusji o relacji obraz-myśl-rym prosty czterowiersz. Odleciały na południe dalekie Długonogie moje bociany. Na rozczochranej bosej jabłoni Czerwienieje ostatnie jabłko. Chociaż, między innymi, spór wcale nie wygasł. Po zakończeniu prezentacji udało się porozmawiać z przewodniczącą organizacji obwodowej NSPU Hanną Arsenycz-Baran oraz byłym Konsulem Generalnym Ukrainy w Petersburgu profesorem Mykołą Rudką. Podzieliłem się myślą, że poziomu owej ukraińskiej jabłoni próbował sięgnąć w najlepszych swoich utworach (no, na przykład, “Kocham cię, całą w zieleni…”) już wspomniany Lorca. Ale to mu się nie do końca udało. Poważnych kontrargumentów tak i nie usłyszałem.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

finansowanie (50% całkowitego kosztu produkcji filmu). Reżyserem jest Zaza Buadze, który pracował nad filmem „Czerwony”, producentem Serhij Baranow. Scenariusz Serhija Dziuby wspólnie z Artemijem Kirsanowem na podstawie dzienników gwardzisty narodowego Serhija Baszkowa o pseudonimie „Indianin” oraz opowieści wojowników ATO. Główną rolę w filmie zagrał Ołeh Szulha. W zdjęciach, które odbywały się w obwodach chersońskim i odeskim, wykorzystano prawdziwy sprzęt wojskowy, udostępniony przez Ministerstwo Obrony Ukrainy. Premiera zaplanowana jest na 11 października 2018 roku. „Szalony ślub” Firma „Prototyp prodakszn” wraz z FILM.UA Group kończy pełnometrażowy film fabularny w gatunku określonym przez nich jako „szalona komedia” dla rodzinnego widza. Premiera kinowa — 4 października 2018 roku. Całkowity kosztorys filmu wynosi 10,8 mln hrywien, z czego udział Derżkina to 3,24 mln hrywien. Film opowiada o tym, jak śmieszni bywają pyszni, aroganccy ludzie. Dyrektor rejonowego muzeum krajoznawczego Wasyl Serediuk wysłał córkę Katię do Francji na studia, a wkrótce poinformowała ona, że wychodzi za mąż za francuskiego lekarza. Wasyl ogłosił na cały rejon: „Serediukowie to europejska rodzina!”. Okazało się jednak, że europejski zięć to afrofrancuz. Zorganizować ślub tak, aby się nie odbył — taką ideą przejął się ojciec. Ale kiedy na drodze staje prawdziwa miłość, trudno jest walczyć. „Wulkan” Ukraińsko-niemiecki film „Wulkan” — debiut reżysera Romana Bondarczuka, powalczy o zwycięstwo w konkursie „East of the West” 53. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Karlowych Warach (Republika Czeska). Autorami scenariusza są Ałła Tiutiunnyk, Daria Awerczenko oraz Roman Bondarczuk. W 2015 roku ten scenariusz otrzymał nagrodę Międzynarodowego Konkursu Literackiego „Koronacja słowa”. Według fabuły, Lukas przeżywa kryzys wieku średniego. Pracuje jako tłumacz w biurze OBWE i w składzie misji monitorującej wyrusza na granicę z Krymem. Seria dziwnych zbiegów okoliczności pozostawia Lukasa sam na sam z tajemniczym i chaotycznym wszechświatem południowego stepu. W tych dziwnych miejscach, gdzie ludzie odnajdują szczęście w najprostszych, często codziennych rzeczach, gdzie przeplotły się przeszłość, teraźniejszość i przyszłość, gdzie każdy dzień może stać się ostatnim, Lukas zaczyna życie od nowa. Polityczny thriller „Gareth Jones” W Cannes, w ramach pracy targu filmowego MARCHE DU FILM, zaprezentowano pierwszy oficjalny kadr z politycznego thrillera „Gareth Jones” w reżyserii Agnieszki Holland, który powstaje przy wsparciu Derżkina Ukrainy. Kadr z filmu przedstawia gwiazdorskiego aktora Jamesa Nortona w roli walijskiego dziennikarza Garetha Jonesa — głównego bohatera filmu. Rolę brytyjskiej dziennikarki Ady Brooks gra Vanessa Kirby. Amerykański aktor Peter Sarsgaard gra w thrillerze szefa moskiewskiego biura The New York Times Waltera Duranty'ego. Ze strony ukraińskiej występują: Jakiw Tkaczenko, Ołeh Dracz, Wołodymyr Fedoruk, Anna Szajdiuk, Anastasija Chała oraz Alina Kowalśka. U podstaw filmu leży niesamowita historia młodego walijskiego dziennikarza Garetha Jonesa, który w 1933 roku pojechał do Związku Radzieckiego, aby ujawnić i przekazać światowej społeczności prawdę o zbrodniach stalinowskiego reżimu oraz Hołodomorze na Ukrainie. To, co na pierwszy rzut oka wydawało się zwykłym dziennikarskim śledztwem, przerodziło się w śmiertelnie niebezpieczną podróż, której odkrycia stały się fundamentem do napisania alegorycznej powieści „Folwark zwierzęcy” George'a Orwella. Premiera zaplanowana jest na 2019 rok. Przygotowała Olha ŻMUDOWSKA

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Co nowego w kinie? Majowy przegląd wydarzeń filmowych w Ukrainie

Wydarzenie miesiąca — „Mołodist”. Zakończył się 47. Kijowski Międzynarodowy Festiwal Filmowy „Mołodist” i kinomani dowiedzieli się, które filmy jury uznało w tym roku za najlepsze. Ważne jest jednak to, że przez cały czas trwania festiwalu rozbrzmiewały słowa wsparcia dla nielegalnie więzionego przez Rosję ukraińskiego reżysera Ołeha Sencowa, którego głodówka w więzieniu na dalekiej północy kraju-agresora z każdym dniem zwiększa śmiertelne niebezpieczeństwo dla jego życia — a obok Ukraińców stali filmowcy ze wszystkich zagranicznych krajów uczestniczących w festiwalu. A 1 czerwca w kinie „Kijów” odbył się pokaz filmowy połączony z dyskusją w ramach wsparcia dla ukraińskich więźniów politycznych, w szczególności Ołeha Sencowa. Wzięli w niej udział: Marion Döring — dyrektorka Europejskiej Akademii Filmowej, Pyłyp Illenko — przewodniczący Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina, Wasyl Bodnar — wiceminister spraw zagranicznych Ukrainy, Andrij Chałpachczi — dyrektor generalny KMFF „Mołodist”, Jurij Jacenko — ukraiński więzień polityczny, były jeniec Kremla, oraz Wiaczesław Bihun — reżyser filmu „Silni duchem”, bardzo prostego w strukturze dokumentalnego filmu-monologu, ale porażającego siłą emocjonalnego odbioru (nie bez powodu Wasyl Bodnar poprosił o przekazanie filmu MSZ, aby mogło pokazywać go na całym świecie). Jurij Jacenko, młody Ukrainiec, który wraz z towarzyszem spędził 368 dni w rosyjskim więzieniu jeszcze na początku wojny, opowiada o tym, jak stał się zakładnikiem Rosji, jak opierał się niewoli, cierpiąc z powodu okrutnych tortur. Aby doprowadzić do uwolnienia, Jurij i jego przyjaciel uciekli się do desperackiego, ale przemyślanego kroku. Co przeżyli? Co przeżywają wszyscy ukraińscy więźniowie polityczni: Ołeh Sencow, Roman Suszczenko i inni jeńcy Kremla? Obraz odtwarza jeden ze współczesnych wizerunków Ukraińca, którego nie można złamać. Andrij Chałpachczi przypomniał, że droga twórcza Ołeha Sencowa zaczynała się właśnie na festiwalu filmowym „Mołodist”: „On jest nasz. Ołeh debiutował właśnie u nas, właśnie tutaj został pokazany jego film „Gamer”. Jego głos musi zostać usłyszany. Nie możemy milczeć”. Marion Döring podkreśliła: „W rzeczywistości stale odbywa się wielka liczba protestów, nie tylko na festiwalu filmowym „Mołodist” — odbywają się one na całym świecie. Naszym zadaniem jako społeczności filmowej jest nieprzestawanie mówić o Ołehu. Wydaje mi się, że właśnie na to liczyli ludzie, którzy odpowiadają za jego uwięzienie — że o nim zapomną. Musimy kontynuować swój protest, kontynuować mówienie”. Sam Jurij Jacenko zaznaczył: „Kiedy stałem się rosyjskim więźniem, takich osób było jeszcze 12. Teraz zaś na podstawie fałszywych oskarżeń skazano 78 osób”. Ajsze Umerowa, córka byłego krymskiego więźnia politycznego, dodała, że większość tych ludzi to Tatarzy krymscy. Jeśli chodzi o zwycięzców festiwalu, to Grand Prix otrzymał polsko-litewski film „Święty” (reż. Andrius Blaževičius) o litewskim miasteczku, które mierzy się z kryzysem gospodarczym 2008 roku. Vitas zostaje zwolniony z fabryki, pod wpływem żony zaczyna szukać pracy, ale bezskutecznie. Zrobiwszy nową fryzurę, Vitas ma nadzieję na przygodę miłosną z fryzjerką Mariją, ale również ponosi porażkę. Ostatecznie Vitas wraz z najlepszym przyjacielem Petrasem zaczyna szukać chłopaka, który umieścił na YouTube wideo, twierdząc, że widział w mieście Jezusa Chrystusa. To jedyne, co udaje się Vitasowi. Nagrody otrzymały również obraz „Zimowi bracia” Hlynura Pálmasona (Dania, Islandia, 2017) oraz film „Ładunek” Ognjena Glavonicia (Serbia, Francja, Chorwacja, Iran, Katar, 2018). W Konkursie Narodowym nagrodę za najlepszy film oraz nagrodę pieniężną w wysokości 50 000 hrywien zdobył obraz „Sztangista” Dmytra Suchołytkiego-Sobczuka (Ukraina, Polska, 2018) — za wirtuozerską reżyserię i porażającą obrazowość. W filmie mowa o prawdziwej cenie sportowych zwycięstw. Specjalne wyróżnienia jury otrzymały film Nikona Romanczenki „Poza strefą” (2017) oraz „Szczęśliwe lata” Switłany Szymko i Hałyny Jarmanowej (2018) — te obrazy również warto obejrzeć. Nagrodę publiczności KMFF „Mołodist” zdobył film „Cicha noc” Piotra Domalewskiego (Polska, 2016) — ukazuje on prowincjonalną polską rodzinę, która mierzy się z problemami przetrwania i migracji. Filmy fabularne. Ukończono film „Solitude”. Firma filmowa „TABOR” przedstawiła Państwowej Agencji Ukrainy ds. Kina ukończony produkcyjnie krótkometrażowy debiutancki film fabularny reżyserki i scenarzystki Jelizawety Smit „Solitude”. Gatunek — dramat absurdalny. Państwowe wsparcie finansowe filmu wyniosło 100% i stanowiło 997 tys. 322 hrywny. Producent — Ołeksandr Fomenko, operator — Wiaczesław Cwietkow, scenografka — Marija Chomjakowa. W mieście, które przeżywa chaos podczas ewakuacji, stary teatr pod swoim dachem zbiera tych, którzy nie mają już dokąd i do kogo się udać. Przypadkowa znajomość dwojga bohaterów może stać się zupełnie nieprzypadkową, ale tylko jeśli oboje tego zechcą. Film kręcono w Odessie, obecnie przygotowuje się go do udziału w festiwalach. „Kryptonim „Bandera””. Firma LLC „TRI-JA-DA PRODUCTION” ukończyła dramat wojenny, którego wydarzenia rozgrywają się jesienią 2014 roku w strefie ATO. Grupa kontrwywiadowców na czele z doświadczonym kapitanem Antonem Sajenką (kryptonim „Bandera”) próbuje zapobiec dywersji i unieszkodliwić rosyjskiego sabotażystę Chodoka. Projekt filmu otrzymał 19 mln 565 tys. hrywien finansowania państwowego.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Krynica twórczości Wasyla Perewalśkiego

Eduard OWCHARENKO Zdjęcia autora Wasyl Perewalśkyj urodził się we wsi Bubniw, którą w połowie XX wieku spotkał los wielu zniszczonych wsi-pomników Naddnieprza. Uczył się w Szkole Artystyczno-Rzemieślniczej nr 16 (nauczyciele — W. Riazanow, O. Kryworuczko). Ukończył Republikańską Szkołę im. Tarasa Szewczenki (nauczyciele — M. Rodin, W. Klimow, W. Żarow), Kijowski Państwowy Instytut Artystyczny (nauczyciele — W. Kasijan, O. Danczenko, H. Jakutowycz, W. Bołdyrew, P. Biłećkyj), Warsztaty Twórcze Akademii Sztuk ZSRR (kierownik — M. Derehus). Od 1963 roku pracuje nad opracowaniem i ilustrowaniem wydań książkowych: serie ilustracji do ukraińskich pieśni ludowych o miłości (1964—1965, 1965—1967, niewydane), ilustracje do książek „Ukraińskie pieśni ludowe o miłości” (wydawnictwo „Mystectwo” 1967—1968, 1971), „Ukraińskie pieśni ludowe w zapisach W. Hnatiuka” („Muzyczna Ukrajina”, 1971), dwutomnik poezji M. Rylskiego („Dnipr”, 1974), album jubileuszowy I. S. Neczuja-Łewyckiego (TWO „Chudożnyk”, 1978), „Wesnianky” („Dnipr”, 1984), dramat-feeria Łesi Ukrainki „Pieśń lasu” („Weselka”, 1984—1986), wydania poezji P. Perebyjnosa (1983), P. Tyczyny (1987), I. Dracza (1991, 2007—2011), B. Olijnyka (2006), do pieśni kozackich (1999—2011). Autor rycin — „Koliadny miszonosza”, „Po co mi czarne brwi” (1967), „Wolność” (2013), „Jechał kozak na wojenkę” (2015), około setki ekslibrisów, znaku wydawniczego wydawnictwa „Mystectwo” (1968). Od połowy lat 90. pracuje także w technice malarstwa olejnego (pejzaż, martwa natura). Autor projektu znaku pamięci ofiar Hołodomoru-ludobójstwa 1932—1933 lat, ustawionego w 1993 roku obok Soboru Michajłowskiego o Złotych Kopułach w Kijowie (kopia — w mieście Toronto, Kanada, 2012); współautor witrażu „Taras Szewczenko” Czerwonego Korpusu Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki (z W. Zadorożnym i F. Hłuszczukiem, 1967). Wasyl Perewalśkyj — kierownik katedry grafiki Myrosław ŁEWYĆKYJ, pisarz, dziennikarz Na eksponowanych w NAOMA fotografiach zrealizowanych dzieł architektury sakralnej (przeważnie ukraińskie cerkwie, zbudowane według jego projektów w USA i w Kanadzie) widz miał możliwość zobaczyć różne pod względem stylu świątynie. Wystawa była przede wszystkim adresowana do młodszych pokoleń ukraińskich architektów, którzy mają czego uczyć się od profesora z Kanady, który obecnie ma już na Ukrainie swoich naśladowców. Radosław Żuk urodził się w zachodniej części ukraińskiego arealu etnicznego (miasto Lubaczów, które w 1945 roku znalazło się w granicach państwa polskiego), średnie i wyższe wykształcenie zdobywał na obczyźnie. Połączenie zachodniego wykształcenia i ukraińskiej pamięci genetycznej dało zdumiewający rezultat, który pozwolił Radosławowi Żukowi stać się jednym ze znaczących architektów drugiej połowy XX—początku XXI wieku. Wystawa była pomyślana nie jako prezentacja autora, bo on od dawna ma ugruntowane w świecie imię. I sztuk Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury, członek rzeczywisty Narodowej Akademii Sztuk Ukrainy. Witając jubilata, przewodniczący NSCHU Wołodymyr Czepełyk nazwał go niezwykle szczerym i inteligentnym człowiekiem. Szczera jest też cała twórczość Wasyla Jewdokymowycza. Ilustrował książki wielu ukraińskich pisarzy. Pracuje w ciekawej technice, tworzy ryciny na drewnie i linoleum. Jest wspaniałym pedagogiem, którego kochają studenci. A także oddanym patriotą swojego państwa, dobrym głową rodziny. Działacz społeczny i historyk sztuki Bohdan Horyń jest przekonany: Wasyl Perewalśkyj nie mógłby stworzyć światowej sławy znaku uczczenia pamięci ofiar Hołodomoru, gdyby nie przeżył w dzieciństwie tego strasznego okresu, gdyby jego ojciec i dziadek nie doświadczyli represji. Późniejsze lata miały wielki wpływ na jego twórczość. To okres odrodzenia kulturalnego na Ukrainie. Ruch szistdesiatnykiw (pokolenia lat sześćdziesiątych), do którego przyłączył się Wasyl Jewdokymowycz. Ten ruch jest znany ze swoich nazwisk w literaturze, sztuce, architekturze i kinie. Obok prozaików Jewhena Hucała, Wołodymyra Drozda, Wałerija Szewczuka kształtował swój talent. Także Bohdan Horyń uważa pana Wasyla za liryka z urodzenia i liryka z powołania. Potwierdziły to ilustracje do jego pracy dyplomowej — książki „Ukraińskie pieśni o miłości”. I najczęściej artysta zwraca się nie do prozy, a do poezji. Są to dzieła Maksyma Rylskiego, Andrija Małyszki, Iwana Dracza. A „Pieśń lasu” w rycinach W. Perewalśkiego zabrzmiała na nowo i odbierana jest szczególnie głęboko. Laureat Nagrody Szewczenkowskiej Petro Perebyjnis jest pewien: Wasyl Perewalśkyj w swoich dziełach pokazał piękno Ukraińców, ich duszę i ich ziemię. Można to zobaczyć na każdym płótnie, każdej pracy graficznej. Historyk sztuki Olha Łahutenko zaznaczyła, że kiedy wspomina się imię Wasyla Perewalśkiego, to od razu przed oczami staje książka „Ukraińskie pieśni o miłości”, którą ilustrował. To już klasyka, na której wzorują się ukraińscy graficy. Te prace są niedoścignione, chociaż minęło już pięćdziesiąt lat. Inne jego arcydzieła — prace graficzne do dramatu-feerii „Pieśń lasu”. Dzisiaj mamy najnowsze technologie, nowe środki komputerowe, ale stworzone przez Wasyla Perewalśkiego — to górny szczebel, do którego jeszcze trzeba się wspinać. Jako wykładowca, Wasyl Jewdokymowycz szczerze dzieli się swoimi ogromnymi osiągnięciami twórczymi, jego wystąpienia można słyszeć na różnorodnych prezentacjach i słowo artysty zawsze jest trafne. Ukraiński uczony Dmytro Stepowyk wspomniał, jak na początku lat dziewięćdziesiątych przez dziewięć miesięcy odbywał staż w Ukraińskim Muzeum w Nowym Jorku. Do USA ze sobą wziął wtedy prace graficzne Wasyla Perewalśkiego i Wasyla Łopaty. W czasie stażu przeprowadził trzy wystawy, na których przedstawił te ryciny, i wszystkie wystawy miały ogromny sukces. Zastępca dyrektora Instytutu Literatury im. Tarasa Szewczenki NAN Ukrainy Serhij Halczenko opowiedział o swojej twórczej współpracy z jubilatem i podarował mu pierwsze najpełniejsze ilustrowane wydanie „Kobziarza”, które przygotowywano do druku jeszcze w 1845 roku, ale ujrzało światło dzienne dopiero po 162 latach dzięki staraniom pana Serhija. O swojej twórczej przyjaźni z Wasylem Perewalśkim opowiedział zasłużony działacz sztuk Ukrainy Wasyl Czebanyk, który poznał go, kiedy ten jeszcze był studentem. Swoją wizję twórczości artysty wyrazili członek NSCHU Ołeksandr Melnyk, dziennikarz i działacz społeczny Witalij Ablicow oraz zasłużona działaczka sztuk Ukrainy Maryna Soczenko. Jubilata powitały Ministerstwo Kultury Ukrainy, Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury Ukrainy, Narodowa Akademia Sztuk Ukrainy, Kijowski Państwowy Instytut Sztuki Dekoracyjno-Stosowanej i Projektowania im. Mychajła Bojczuka, Kijowska miejska organizacja NSCHU. Męski chór ludowy „Czumały” Towarzystwa „Znannia” oraz goście z Narodowej Akademii Kadr Kierowniczych Kultury i Sztuki podarowali wszystkim spotkanie z pieśnią. projektów dyplomowych na wydziale architektury. Profesor wyjaśnił, że wybitna architektura ucieleśnia w sobie ducha położenia geograficznego, wewnętrznego charakteru ludzi, którym służy, oraz najbardziej zaawansowanych idei i możliwości technologicznych ludzkości. Taka architektura nie może być bezosobowa i sterylna, tak jak nie może być otwarcie eklektyczna. Powinna ucieleśniać treść określonej tradycji kulturowej, ale w świeżej, pomysłowej i stosownej formie. Według słów profesora, „tysiącletnia historia ukraińskiej architektury przestrzega współczesnych tendencji stylistycznych, ale w unikalny ukraiński sposób. Wielkie bizantyjskie, renesansowe lub barokowe budowle przejawiają się jako wyraźnie ukraińskie, pomimo dużej różnorodności metod ich budowy, form przestrzennych lub rodzajów wykończenia. Dlatego pojawia się zadanie tworzenia architektury, która odpowiada określonemu temperamentowi kulturowemu i tradycji, ale jednocześnie wyraża dane położenie geograficzne i dynamizm współczesnego ducha światowego”. W Muzeum Książki i Drukarstwa Ukrainy otwarto wystawę, na której zaprezentowano prace graficzne i malarskie ludowego artysty Ukrainy Wasyla Perewalśkiego oraz tryptyk autorstwa Marii Perewalśkiej „Ludowa studnia” — dar żony z okazji jego 80-lecia i 55-lecia działalności twórczej. Pogratulować artyście jubileuszu przybyli znani działacze ukraińskiej kultury, przyjaciele i wielbiciele twórczości malarza.

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Wystawa profesora Żuka w Kijowie

W sali wystawowej Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury odbyła się wystawa wybranych prac ukraińskiego architekta z Kanady, zatytułowana „Twórcza droga Radosława Żuka”. Również na Ukrainie. Artysta jest autorem unikalnego kościoła Narodzenia Bogurodzicy w dzielnicy Syhiw w Lwowie, którego zdjęcia prezentowano na kijowskiej wystawie. I choć tylko specjaliści mogą podać nazwisko autora tej budowli, to praktycznie każdy lwowianin, gdy zapytacie go o najlepsze współczesne kościoły, wymieni wśród nich „papieski” kościół na Syhowie. Tak nazywa się go w ludzie, ponieważ w 2001 roku odbyło się tam historyczne spotkanie papieża Jana Pawła II z młodzieżą, a przed świątynią ustawiono pomnik Papieża, ufundowany przez Leo Mola. Zrozumiałe więc, że Radosław Żuk za ten projekt został w 2011 roku nagrodzony Państwową Nagrodą Ukrainy w dziedzinie architektury. Obok zrealizowanych obiektów R. Żuka, zaprezentowanych na kijowskiej wystawie, przedstawiono także trzy „projekty ukraińskie”, które tak i nie zostały zrealizowane. A czy kiedykolwiek zostaną wprowadzone w życie — nie wiadomo. Jeśli nie, to projekty, które przetrwają w archiwach, będą wyrzutem dla kijowskich mankurtów końca XX i początku XXI wieku. Chodzi o projekty rozbudowy Narodowego Muzeum Sztuki Ukrainy. Pierwszy datowany jest na 1993 rok, drugi na 1994, a trzeci na 2006 rok, kiedy wielu wydawało się, że państwo wreszcie zwróciło twarz ku narodowej kulturze. Radosław Żuk jest związany z Ukrainą już od odległego 1990 roku. Od tego czasu aktywnie współpracuje z Narodową Akademią Sztuk Pięknych i Architektury. Już na początku lat 90. otrzymał tytuł honorowego doktora tej Akademii, a od 2004 roku – jej honorowego profesora. Jak powiedziano podczas otwarcia wystawy, w którym uczestniczył rektor Akademii Andrij Czebykin, profesorowie katedr architektonicznych, honorowy profesor najbardziej prestiżowych uniwersytetów świata, R. Żuk przez dłuższy czas był w Akademii przewodniczącym państwowej komisji egzaminacyjnej dla dy-

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

na scenie, za kulisami. Była żywa, dlatego różna”. Uczniowie, którzy przyszli uczcić swojego nauczyciela, to obecnie soliści Narodowej Opery Ukrainy, Kijowskiego Narodowego Akademickiego Teatru Operetki, Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla Dzieci i Młodzieży, Opery Studenckiej Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego, Opera Slaska (Polska). Wśród nich: artystka ludowa Ukrainy, laureatka Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki Olga Nahorna, zasłużeni artyści Ukrainy Susanna Czachoian, Tetiana Hanina, Kateryna Straszczenko, Tamara Chodakowa, Hałyna Hrehorczak-Odrynska, Serhij Paszczuk, laureaci ogólnoukraińskich i międzynarodowych konkursów Switłana Kaliniczenko, Ołena Arbuzowa, Tetiana Bondar, Iłona Wołoszczuk, Oksana Tereszczenko, Ihor Jewdokymenko oraz Dmytro Iwanczenko. W wykonaniu uczniów Mirosznyczenko oraz orkiestry symfonicznej Opery Miejskiej pod batutą Wołodymyra Wrublewskiego, [wśród] dziennikarzy Stepan Braciun. Również pan Stepan podarował W. Petraniukowi kilka książek i nagrodził go odznaczeniem „Medal hetmana Mazepy”. Z mową powitalną wystąpili Serhij Pantiuk, pisarz, redaktor literacki książki „Mazepa, Szewczenko, Bandera — duchowy trójząb Ukraińca” oraz Ołeksandr Kryśko, lider jednej z organizacji ukraińskiego kozactwa. Występy gości dopełnił program literacko-muzyczny. Aktorzy teatru „Dzerkało” Dmytro Storczous, Iwan Kowałenko, Olha Onoprijuk, Liana Knyhnyćka-Markowska oraz Anna Kowałenko, wraz z Wołodymyrem Petraniukiem, wykonali fragmenty spektakli o Mazepie, Szewczence i

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Uczniowie – Wielkiemu nauczycielowi

Jewhenija Mirosznyczenko – sławna primadonna, ozdoba i symbol ukraińskiej opery. Jej niezwykle piękny, lekki, krystalicznie przejrzysty głos (sopran liryczno-koloraturowy) nigdy nie pomyli się z żadnym innym. Śpiewaczka miała unikalną skalę (ponad trzy oktawy), fenomenalną i bezbłędną wirtuozowską technikę – potężne forte, wyraziste pianissimo, wyrafinowane cieniowanie dźwięku. Jej wokalny kunszt łączył się z talentem dramatycznym, umiejętnością włożenia duszy w każdy obraz. Za to zdumiewające, harmonijne połączenie Jewheniję Semeniwnę nazywano „śpiewaczką, na którą trzeba patrzeć”. Wiosną 1957 roku J. Mirosznyczenko zadebiutowała na scenie Kijowskiego Teatru Opery i Baletu im. Tarasa Szewczenki (obecnie Narodowa Opera Ukrainy) w partii Violetty w operze „Traviata” G. Verdiego. Po debiucie krytycy pisali, że „wzeszła nowa gwiazda opery”, gdyż młoda śpiewaczka oczarowała widzów rzadkim pod względem piękna głosem, subtelnym wyczuciem stylu kompozytorskiego, a co najważniejsze – szczerością i prawdziwością w przekazywaniu głębokich uczuć bohaterki. Później Jewhenija Semeniwna opowiadała: „Swoje narodziny jako śpiewaczki wiążę przede wszystkim z „Traviatą” – tym arcydziełem Giuseppe Verdiego. Właśnie w niej dokonało się moje artystyczne ukształtowanie. A tragiczna i czarująca Violetta – moja niezawodna i szczera miłość”. Tą samą partią 25 maja 1994 roku Mirosznyczenko zakończyła prawie 40-letnią drogę twórczą w rodzimym teatrze. Gwiazdorską stała się dla Jewheniji Mirosznyczenko główna rola w operze „Łucja z Lammermooru” G. Donizettiego, gdzie przekazywała najsubtelniejsze niuanse uczuć, a w scenie obłędu Łucji wznosiła się na prawdziwe tragiczne wyżyny. W repertuarze koncertowym śpiewaczki były liczne arie z oper, pieśni ludowe i romanse. Z solowymi programami i przedstawieniami Jewhenija Mirosznyczenko dużo koncertowała. Jej kunsztowi oklaskiwała publiczność różnych kontynentów… Primadonna występowała w filmach muzycznych, w szczególności w filmie-operze „Łucja z Lammermooru” (1980), jej twórczości poświęcony jest film-koncert „Obrazy” (1978). Około trzydziestu lat Jewhenija Semeniwna oddała działalności pedagogicznej, od 1980 roku była wykładowcą katedry śpiewu solowego, a od 1990 roku – profesorem Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. P. I. Czajkowskiego. Kontynuując dzieło pedagogiczne M. Doniec-Tesseyre i koryfeuszy narodowej sztuki operowej, J. Mirosznyczenko stworzyła swoją szkołę wokalną, która organicznie połączyła tradycje ukraińskiego i włoskiego wykonawstwa. Przez trzy dekady wychowała konstelację wspaniałych śpiewaków – gwiazd sceny operowej, którzy zdobyli uznanie na świecie, a obecnie z powodzeniem występują w wielu teatrach nie tylko naszego kraju, ale i za granicą. „Bogactwo duszy i szczodrość duszy. Oto co czyni aktora potrzebnym ludziom!.. „Traviata” i „Łucja z Lammermooru” – dwie opery, w których Jewhenija Mirosznyczenko osiągnęła, moim zdaniem, najwyższe szczyty kunsztu i własnego poetyckiego uniesienia… Najwyższy z kiedykolwiek odczutych przeze mnie ze sceny patos tragedii – oto czym jest Jewhenija Mirosznyczenko w rolach Łucji i Violetty. I nie chodzi o epitety, którymi chcieliby teraz obdarzyć aktorkę… Chodzi o ten życiodajny wpływ, jaki wywiera na ludzi jej wysoka sztuka”, – pisał ludowy artysta ZSRR i Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Anatolij Mokrenko. A ludowy artysta Ukrainy, laureat Nagrody Szewczenkowskiej Roman Majboroda zaznaczył: „Była jedną z tych rzadkich śpiewaczek, które zachwycają i zniewalają nie tylko swoim głosem, barwą, ale i niedoścignioną grą aktorską. Jestem pewien, że mogłaby stać się genialną aktorką dramatyczną. Tak jak grała Łucję – takiego dramatyzmu nigdy i nigdzie więcej nie widziałem!.. Mirosznyczenko każdy utwór wokalny zamieniała w małe przedstawienie. Posiadała jakąś kolosalną energię: koncentrując się na każdej wykonywanej rzeczy, oczarowywała, hipnotyzowała salę. Być może sekret tego cudu polegał na niesamowitej lekkości, zarówno w wokalizacji, jak i w zachowaniu. Zdjęcie Milany Szydowskiej zabrzmiały fragmenty z oper V. Belliniego („Norma”), G. Pucciniego („Cyganeria”), A. Dvořáka („Rusałka”), P. Czajkowskiego („Eugeniusz Oniegin”), G. Verdiego („Nabucco” i „Rigoletto”), W. A. Mozarta („Dyrektor teatru”), G. Bizeta („Carmen”), G. Donizettiego („Łucja z Lammermooru”), Ch. Gounoda („Romeo i Julia”) i innych. A ludowa artystka Ukrainy Raisa Nedaškiwska podzieliła się swoimi wspomnieniami o Jewheniji Semeniwnie i wykonała wiersz Liny Kostenko, poświęcony legendarnej śpiewaczce operowej. Podczas koncertu na wielkim ekranie demonstrowano fotografie niemal całej biografii twórczej Jewheniji Mirosznyczenko. Dyrygent-inscenizator koncertu – Wołodymyr Wrublewski, reżyser-inscenizator – Mykoła Baranowski, scenograf – Ludmyła Nahorna, akompaniatorzy – Frina Ziskina i Marija Polaszowa. W artykule wykorzystano materiały programowe KMATOB dla dzieci i młodzieży „Jewhenija Mirosznyczenko. Obrazy”. Zdjęcie autora. Banderę. Z ust lidera zespołu „Wij” Dmytra Dobroho-Weczora zabrzmiała piosenka o przyjaciołach. Bard Wołodymyr Chomenko wykonał własną piosenkę „Piętno” do słów W. Petraniuka. Wiersze pana Wołodymyra przeczytała aktorka „Zerkala” Liana Knyhnyćka-Markowska, a popularyzator twórczości Tarasa Szewczenki Ołeksandr Liszczenko przeczytał poezję Kobziarza „Mnie wszystko jedno”. Prezentacja zmieniła się w ucztę patriotów, ludzi o podobnych poglądach, ogarniętych ideą, że „Bóg i Ukraina – ponad wszystko”. To nieformalne wydarzenie wirtuozersko poprowadzili Borys Humeniuk i Dmytro Storczous – Wojownik i Artysta. Stronę przygotował Eduard Owczarenko. Już stało się dobrą tradycją, że uczniowie Bohatera Ukrainy, ludowej artystki, laureatki Nagrody Szewczenkowskiej, profesor Jewheniji Mirosznyczenko co roku poświęcają koncert Jewheniji Semeniwnie. I zawsze odbywa się on 12 czerwca – w dniu urodzin gwiazdy sceny operowej. W tym roku wychowankowie legendarnej śpiewaczki z sukcesem wystąpili na scenie Kijowskiego Miejskiego Akademickiego Teatru Opery i Baletu dla dzieci i młodzieży w koncercie, który nosił tytuł „Jewhenija Mirosznyczenko. Obrazy”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

«Zwierciadło» Wołodymyra Petraniuka

W Domu Pisarza NSPU odbyła się prezentacja książki kierownika artystycznego Teatru Ukraińskiej Tradycji „Zwierciadło”, zasłużonego działacza sztuki Ukrainy Wołodymyra Petraniuka „Mazepa, Szewczenko, Bandera – duchowy trójząb Ukraińca”. Ta książka ujrzała światło dzienne w „Wydawnictwie Serhija Pantiuka” przy wsparciu WS „Swoboda” oraz Marii i Pawła Hurskich. Publikację otwiera artykuł wstępny Borysa Humeniuka. Do zbioru weszły sztuki „Myśl na dwa serca. Mazepa i Motria”, „Posmak ostatniej miłości. Historia miłości T. Szewczenki”, „Czarna rola. Miłość i śmierć Stepana Bandery” oraz „Wij”. A kończy wydanie wywiad z Wołodymyrem Petraniukiem, z którego czytelnik może dowiedzieć się wielu nowych rzeczy o życiowej i twórczej drodze aktora i pisarza. „Ukraiński teatr XXI wieku musi poruszać tematy, które jednoczyłyby kraj. Przedstawienia powinny być zgodne z naszymi czasami, odpowiadać na to, czym dziś żyje kraj, być razem ze swoim narodem na pierwszej linii frontu. Właśnie takimi są przedstawienia Wołodymyra Petraniuka — prawdziwego wojownika, mężczyzny, reżysera i aktora. Mamy wspaniałą prozę, mamy fantastyczną poezję, ale po śmierci świętej pamięci Mykoły Kulisza zaistniała katastrofalna sytuacja z ukraińską dramaturgią. Dlatego bardzo cieszy pojawienie się książki Wołodymyra Petraniuka, od której, jestem przekonany, rozpocznie się odrodzenie naszej dramaturgii” — podkreślił uczestnik wojny rosyjsko-ukraińskiej, pisarz Borys Humeniuk. „Wojna, mimo że jest straszna, ma jeden pozytyw. Ten pozytyw polega na tym, że wojna pozwoliła osobiście mi poznać wielu bardzo dobrych ludzi. Jednym z takich ludzi jest mój przyjaciel Wołodymyr Petraniuk. Zrobił dla mnie i całej naszej organizacji jedną wielką rzecz — wprowadził na scenę Wasyla Kindrackiego, którego rocznicę śmierci niedawno obchodziliśmy. Kiedy zabrał się za tę sprawę, to we mnie razem z Borysem Humeniukiem były pewne obawy, że ta postać nie będzie odpowiadać Wasylowi, nie będzie odpowiadać temu obrazowi, który zapamiętaliśmy. Nigdy nie zapomnę, jak odbyła się premiera przedstawienia »Blokpost Ukraina«. Półtorej godziny rozmawialiśmy z Wasylem Kindrackim. I ten cud stworzył Wołodymyr Petraniuk” — zaznaczył przewodniczący Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów Bohdan Czerwak. „Nasz przyjaciel Wołodymyr kieruje Dnieprowską rejonową w mieście Kijowie organizacją Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów. W swoim teatrze, swoim rejonie, swoim mieście, swoim kraju utwierdza ideę narodową. Obejrzałem wszystkie inscenizacje, które Petraniuk razem z teatrem »Zwierciadło« pokazywał światu. Przeżyłem przyjemne uczucia, podróżując razem z teatrem, który pokazywał w rejonach tarnopolskich »Czarną rolę«. A to, jak Wołodymyr przedstawił Szewczenkę w przedstawieniu »Posmak ostatniej miłości«, znacznie poszerza wyobrażenie o Kobzarzu, o tej epoce, w której żył i tworzył. Myślę, że teatrowi »Zwierciadło« już czas zrobić przedstawienie o Romanie Szuchewyczu” — podkreślił przewodniczący Kongresu Ukraińskich Nacjo-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Poczytajmy, Mykoło Fedorowyczu! Poczytajmy, Mykoło Fedorowyczu!

— Co to za czasopismo? — „Słowo Proświty”, Mykoło Fedorowyczu. Czytam wywiad z synem. — No, poczytaj mi trochę. — Tam jest długi wywiad. — Nie śpieszę się. — Kilka cytatów. — „Jeśli napisałem historię, jeśli wyobrażam sobie, jak trzeba ją opowiedzieć, to co mi przeszkadza ją opowiedzieć? Ale robić to kolegialnie. W rękach niektórych reżyserów sztuka się rozdwaja. Widz, który zna tekst, będzie rozumiał, że tekst żyje własnym życiem, a to, co widzimy wizualnie, własnym. U utalentowanych reżyserów te dwa życia jeszcze jakoś się zgadzają, a u niezbyt utalentowanych żyją w zupełnie różnych wymiarach. Miałem konkretne zadanie. Nie sięgałem po tańce, po efekty świetlne. I do czego na pewno nie sięgałem, to do teatru plastycznego. To nie jest ludzkie zachowanie, nie ludzkie ruchy, nie ludzkie twarze. Teatr powinni robić ludzie dla ludzi i o ludziach. Oczywiście, nie zamieniać teatru w dokumentalistykę. Ale musi być pewna psychologiczna i psychofizjologiczna wiarygodność. Życie to gra. Gra okrutna i cyniczna. Jeśli przeanalizujemy głównego bohatera, to zrozumiemy główną myśl. We wszystkich czasach przychodził jakiś młody lub niezbyt młody człowiek i mówił, że wszystko zmieni. Właśnie takim jest Charyton Dalnij, który proponuje nowe życie i wierzy w to, co mówi. Spektakl „Kafe Respublika” jest o wyborze między fizyczną przyjemnością a służeniem pewnym wyższym ideałom — moralnym, politycznym, ideologicznym”. — Tu jest jeszcze dużo. — Dobrze, biegnij na spektakl. Potem doczytasz! Ludowy artysta Ukrainy Anatolij Hnatiuk przy rzeźbiarskim wizerunku legendarnego Mykoły Jakowczenki. Bohdan i Anatolij Hnatiukowie. Redakcja „SP”: my o was piszemy, a wy nas czytacie!

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI ZAPOWIEDŹ

Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» im. T. Szewczenki, Narodowa Akademia Sztuk Pięknych i Architektury, Narodowy Związek Artystów Plastyków Ukrainy zapraszają na wystawę «Nikt poza nami» z okazji 150-lecia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki. Na wystawie zostanie zaprezentowane malarstwo i grafika Maryny Soczenko. Otwarcie odbędzie się 21 czerwca o godz. 11.00 pod adresem: Kijów, ul. Chreszczatyk 10-b, centrum prasowe «Nahłos». Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji powołanie się na «Słowo Proświty» jest obowiązkowe. Indeks gazety «Słowo Proświty» — 30617 Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracji KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef redakcji Pawło MOWCZAN Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks) Sekretarz odpowiedzialna Iryna SZEWCZUK Dział pracy oświatowej Olha ŻMUDOWSKA Dział kultury Eduard OWCHARENKO Dział korekty Tetiana SZCZERBAK Iryna STELMACH Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Wołodymyr ŻYHUN Redaktor internetowy 279-39-55 Redaktor dyżurna Olha ŻMUDOWSKA Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk 10-B, Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. «Interekspresdruk», ul. Simji Sosninych 3. Nakład ogólny w czerwcu — 13 200

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин