Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №26 за 2007 рік

16 с. · 47 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 47 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROZNAWCZY 26 (403), 28 czerwca — 4 lipca 2007 „DZIEŃ PRZYJĘCIA KONSTYTUCJI UKRAINY JEST ŚWIĘTEM PAŃSTWOWYM — DNIEM KONSTYTUCJI UKRAINY”. Konstytucja Ukrainy, artykuł 161. GRATULUJEMY 11. ROCZNICY! NA JARMARK... PO EDUKACJĘ RZEKA — TO WŁAŚNIE ŻYCIE...

Ulana HLIBCZUK A gdyby przyszło wam odpowiedzieć na pozornie proste pytanie: co w waszym życiu znaczy rzeka? Hm... Przynajmniej musielibyście się zastanowić i wspomnieć rzekę dzieciństwa... Na łódkowej przystani Wydubickiej dziennikarz ekipy filmowej programu NTKU „Dali bude” pytał o to samo. Zastałe na słońcu wilki rzeczne odpowiadały niechętnie i jakoś na jedno kopyto. Mówiąc, że rzeka — to właśnie życie. Dziennikarz chciał szczegółów, filozofii, nakłaniał tych małomównych mężczyzn do elokwencji, a oni tylko zakłopotani wzruszali ramionami... Dla mnie w tej frazie było coś urzekającego, niczym wstęp do medytacji... Rzeka — to właśnie życie, rzeka — to właśnie życie... Spójrzcie na swoje nadgarstki, dotknijcie skroni: rzeka pulsuje w każdym z nas... Ekipa filmowa na przystani wydubickiej nie pojawiła się przypadkowo. 1 lipca na Ukrainie obchodzony jest Dzień Floty Rzecznej. Najwyraźniej w historycznym programie „Dali bude” obywatelom bardziej szczegółowo opowiedzą o przeszłości tego zjawiska, a co za tym idzie, co z niego pozostało. Materiał na przystani łódkowej przy monasterze Wydubickim ma zadbać jedynie o osobny fragment: dzień życia ludzi i łodzi. Tych, które doprowadzili do porządku własnoręcznie. Tak zwane „pyrkawki” albo „pływające dacze”. Każda — przejaw indywidualności właściciela. Oto bardziej pompatyczna, z „bajerami” — drewniana tapicerka, aksamitne zasłony, a ta — suchy koń roboczy... Ktoś spędza na nich weekendy, a ktoś letniskuje do września. Kiedy płyniesz porannym Dnieprem, to już słyszysz z oddali: pyrk-pyrk-pyrk... Cichy, powolny bieg zdaje się obwieszczać życiową zasadę: śpiesz się powoli. Początkowo ludzie stronią od kamery i chowają się za kapeluszami, czapkami lub za czarnymi, rozbebeszonymi silnikami... Oni mają robotę, a tutaj, proszę bardzo, czepiają się z dziwnymi pytaniami. Jakby Pan Bóg tchnął życie po to, żeby ludzie bawili się w pytania i odpowiedzi. Kto wie, może właśnie taki tok myśli przemknął przez głowę tego czarnego od smaru mężczyzny. Operator nie „odpuściłby” z obiektywu jego niezadowolonej twarzy, gdyby nie pojawił się bardziej efektowny kadr. Zza horyzontu, w chmurze dymu wypełzła starożytna amfibia... „Jeszcze z czasów drugiej wojny światowej. Pływałaby i dzisiaj, gdyby nie przebicie...” Pośrodku jej zielonego brzucha rzeczywiście ziała dziura... Pomimo wieku, amfibia ma poważny status. Z jej pomocą łodzie spuszcza się na wodę. Jak na zamówienie ekipy filmowej, metalowy kadłub zamocowano na dwóch szerokich pasach, zaskrzypiała wciągarka, a amfibia, kołysząc łodzią w powietrzu, poczłapała do brzegu. Kamera celowała uważnym okiem, a łódź powoli opuszczano na wodę... Ciekawe dni powszednie. Obecna przystań wydubicka to już nędzne resztki tego, co było. Jakieś trzysta łódek zamiast tysiąca. Trzysta łódek to nie trzystu Spartan. „Ich właściciele to w większości emeryci, inwalidzi... Ludzie, którzy urodzili się i zestarzeli na rzece i bez niej już nie wyobrażają sobie życia”. Obok, niczym za linią demarkacyjną, przystań dla „grubych ryb”. Tam cumują oceaniczne kutry, którym nieźle jest i w wodach Dniepru. Koszt poszczególnych potworów przekracza kilkaset tysięcy dolarów amerykańskich. „Pojawiały się stopniowo — zaczął nagle stróż Stepan. — Początkowo było kilka dziesiątek, a teraz więcej niż naszych”. Cała armada — czterysta czy pięćset drogich jednostek, które bezczelnie wypierają małe łodzie. Po przystani wydubickiej poszła plotka, że przystań już sprywatyzowano. Ktoś kupił: „Pinczuk albo Tabacznik...” Amatorskie jednostki i ich właściciele muszą zabrać się z zasiedziałego miejsca. „Takie coś już stało się z szóstą przystanią, po prostu przyszli i powiedzieli: Żeby wasze prymitywne koryta więcej tutaj nie przybijały. Chyba że kupicie coś nowego...” Panowie, kupcie sobie kuter za pół miliona. W godzinę pożera 50 litrów paliwa! Kupcie, nie pożałujecie... Jewhen, reżyser z zawodu, a z filozofii i sposobu życia stary wilk rzeczny, przyznaje: nigdy nie wiedział, co to klasowa nienawiść, a tutaj niespodziewanie poczuł. „Wystarczy spojrzeć w ich stronę i coś jakby kipi. Oni zachowują się jak nieludzie. Jeśli właścicielowi pływającej daczy na środku rzeki zgaśnie silnik, to ta szybkoskrzydła poczwara zamiast pomóc, wręcz przeciwnie — zaryczy przy samym burcie. Falę wznieca taką, że ledwo utrzymujesz się na powierzchni”. Kiedy grubas po uszy się najeździwszy, stępuje na brzeg, jego „marynarze” zaczynają wypłukiwać szamponami „liniowiec”. „Niedawno tutaj pływały takie liny — stróż Stepan jak najszerzej rozkłada ręce — a teraz — ani śladu, nie lubią liny szamponu...” Niby wszyscy jesteśmy ludźmi, ale sąsiedztwo tych bezczelnych nuworyszy jest nieprzyjemne. A do tego jeszcze wspomnienia... W chaotycznych latach dziewięćdziesiątych na przystani wydubickiej w podobnej drogiej łodzi wystrzelano całą rodzinę. Bandyckie porachunki... Stróż Stepan mówi, że potem, na pokutę, krzywdziciele wykopali obok studnię. „Ona i teraz jest, ale nikt do niej nie chodzi, bo woda w niej jest rdzawa, niczym krew...” Wilki rzeczne się rozgadały: „Wasiu, a pamiętasz...” W potoku mowy wspomnieniom brakuje miejsca. Popychają się i odpychają nawzajem. Jasne, wesołe, śmieszne, one jakby próbują wypełnić sobą całą przestrzeń, żeby nawet pół myśli nie prześlizgnęło się odnośnie tego, że przystań wydubicka wkrótce zniknie. Dniepr rzeczywiście będzie stracony dla tych prostych ludzi, jeśli pozostaną obojętni, bezczynni i będą żyć według zasady: moja chata z kraja. On rzeczywiście będzie stracony, jeśli sumienni (jeśli tacy pozostali) politycy nie pomogą tym rzecznym Spartanom w ich walce o miejsce pod słońcem. KOSOWICA Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: MBF „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106 ŁĄCZNIE NA KONCIE CERKWI TARASA — 814 766 hrywien 00 kop.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

od kasjera należy zapytać: — W jaki sposób pojawiła się u niego w kasie gotówka w ilości dziesiątek milionów hrywien? Bez wątpienia środki te mają pochodzenie z szarej strefy, to znaczy, że właściciele środków ukrywali je (czarna gotówka) przed opodatkowaniem. A uchylanie się od podatków to przestępstwo kryminalne. Wstępny wniosek brzmi następująco: dzisiaj u podstaw jakichkolwiek demokratycznych z formy akcji majdanowych, które odbywają się pod sztandarami jakichkolwiek partii politycznych, leży przestępstwo. Dodatkowe wnioski. 1) Współczesne partie polityczne Ukrainy to faktycznie pododdziały regionalnych mafii o pochodzeniu partyjno-nomenklaturowo-komunistycznym. Chcą one nadal kierować biegiem wydarzeń, przebywając w cieniu, trzymając wszystko pod niewidzialną kontrolą. Dzięki ich cieniowemu kierowaniu przez trzy ostatnie rewolucyjne lata na Chreszczatyku nie wybito ani jednej szyby. Jeśli przez nieostrożność demonstrantów rozbije się choć jedna szyba, witryna czy szklane drzwi, zostanie to wykorzystane jako sygnał do zastosowania metod siłowych, aresztowania polowych dowódców i przeprowadzenia przesłuchań, podczas których śledczy muszą stawiać przed nimi przytoczone wyżej pytania. 2) Dzisiaj na majdanach obserwujemy nie konkurencję programów partyjnych, a zmagania rekinów szarej strefy gospodarki. 3) Nowonarodzona tradycja kupowania demonstrantów, najmitów kapitału, niszczy moralne podstawy społeczeństwa. Przekupiona osoba lub nawet przekupiona masa ludowa traci suwerenność sumienia i staje się pasywnym obiektem kupna-sprzedaży. Oligarchowie otrzymali możliwość przeganiania demonstrantów z majdanu na majdan, jak stada z pastwiska na pastwisko. Kiedy masa ludowa zacznie się buntować (co jest mało prawdopodobne), powiedzą jej: określanie ceny za twoje usługi to nasza sprawa, a nie twoja. W końcu „aktywiści” rozejdą się, spuściwszy głowę, ponieważ otrzymawszy zapłatę za imitację preferencji politycznych, stracą moralne prawo do protestu. A funkcjonariusze organów ścigania, czując swędzenie w gumowych pałkach, będą marzyć o tej chwili, kiedy rozlegnie się długo oczekiwana komenda: bić łotrów. Zatem pytanie czasu nie dotyczy tego, kto zwycięży w walce o kolosalne zasoby naturalne Ukrainy, koalicja czy opozycja, a pytanie brzmi: która postawa psychologiczna bardziej zgubnie odbije się na perspektywach Ukrainy jako państwa — korupcyjny cynizm oligarchów czy korupcyjny pragmatyzm masy ludowej? Niszczenie zasad moralnych zawsze prowadzi do smutnych konsekwencji: metodyka obchodzenia się grup oligarchicznych z ukraińskim elektoratem przypomina politykę bolszewików wobec ukraińskiej wsi.

Машинний переклад

WIEC CZYTELNICZY

Jewhen JASZCZENKO, m. Korosteń obwodu żytomierskiego. Pod koniec kwietnia jeden z moich przyjaciół, kijowianin, przysłał list, w którym podzielił się spostrzeżeniami na temat stanu spraw na kijowskich majdanach. Między innymi powiedział: “Ludzi nawieziono wielu i zewsząd, i oni, odrabiając otrzymane pieniążki, często wystają na obu majdanach niezbędną liczbę godzin, ale dalej niż to sprawa nie pójdzie: wszyscy rozumieją, że nie ma za kim iść (na barykady, do walki, w świetlaną przyszłość), zatem spokojnie wsiadają w pociągi i autobusy i rozjeżdżają się do domów. Komunikowanie się z nimi — to nie lada uciecha: ludzie nie ukrywają, że zarabiają na chleb powszedni, wymieniają się informacjami, gdzie więcej płacą i podkładają pod własne zachowanie “marksistowską bazę”: “wszystko jedno te pieniądze ukradziono nam, a znaczy…” Jak widzimy, wynik badań terenowych ukraińskiego “majdanu” korespondent zdołał wyłożyć lakonicznie i prosto. Najlepszą odpowiedzią na taki list byłoby jego opublikowanie. Zamiast tego spostrzeżenia przyjaciela zasługują na komentarze i dają możliwość wyciągnięcia pewnych wniosków. Przede wszystkim musimy uznać, że epoka rewolucji ideologicznych na Ukrainie się skończyła. Nasze rewolucje (z formy — kampanie wyborcze) wyrodziły się w projekty biznesowe. Ale absolutna tożsamość rewolucji “projektu biznesowego” zamienia ją w teatr absurdu. Tak zwany proces demokratycznych wyborów zdegradował do rozdawania łapówek klasom społecznym. Kupowanie elektoratu przekształciło się w rodzaj inwestycji kapitałowych. Oczywiste jest, że po takich “majdanach” nastawienie na łapówkarstwo stanie się dominującą cechą mieszkańców poradzieckich. Żaden z tych dziesiątek tysięcy, którzy przeszli przez miasteczka namiotowe i majdany, nie będzie walczył przeciwko korupcji urzędnictwa na miejscach. Jeśli sytuacja pozwala oligarsze zakupić 10 tysięcy demonstrantów w cenie po sto hrywien za osobodzień, to oznacza, że kupi on i urzędnika państwowego za odpowiednią cenę, kiedy zaistnieje taka potrzeba. Jeśli masa ludowa sprzedaje się, nie znając wyrzutów sumienia, to urzędnictwo tym bardziej nie będzie znało wątpliwości, biorąc łapówki od rana do wieczora. Ale nawet nie w tym największa bieda. Płacąc obywatelowi pieniędzmi z cienia za udział w demonstracjach, manifestacjach, pikietach itp., organizatorzy akcji czynią go współuczestnikiem działania korupcyjnego, czyli przestępstwa. Właśnie dlatego obywatel jako podmiot, ubrudzony w działaniach korupcyjnych, musi zachowywać się na majdanach powściągliwie i ostrożnie. U demonstranta warto dowiedzieć się: — Ile ci płacą za jeden dzień udziału w demonstracji? — Kto bezpośrednio przekazuje ci pieniądze do rąk? Tego dobrodzieja, który rozdaje pieniądze, warto zapytać: — Od kogo on sam otrzymuje pieniądze dla demonstrantów? Załóżmy, że otrzymuje pieniądze od tego, kogo nazywają polowym dowódcą majdanu, wtedy polowego dowódcę wezwać do odpowiedzi: — Ilu polowych dowódców zaangażowano w akcje? — Kim oni są? — W jakiej kasie polowi dowódcy otrzymują pieniądze? — Kto pełni rolę głównego kasjera? Jeśli polowy dowódca odpowie na te pytania, wtedy główny Zdjęcie Ołeksandra Łytwynenki te konkretnej przejrzystości? Żeby ludzie wiedzieli, kogo wybierają? Uczciwie? Tak tego nietrudno osiągnąć. Bez żadnych dodatkowych wydatków z budżetu. Trzeba tylko dla każdego figuranta list wyborczych opublikować trzy proste fakty jego życia. Po pierwsze, status zawodowy kandydata. Nam po prostu ciekawie wiedzieć, kto będzie tworzył dla nas prawa: ekonomista, prawnik, poeta, kierownik gospodarczy, kierowca czy ochroniarz. Po drugie, status majątkowy kandydata i jego rodziny. Czysto dla ogólnej orientacji: to milioner czy miliarder? Właściciel fabryki czy tylko swojego mieszkania? Po trzecie, przynależność etniczna ojca i matki. Coraz bardziej rosnące zainteresowanie kulturami etnicznymi — to ogólnoeuropejska tendencja. Do tego skłoni to partie do uwzględniania różnorodności etnicznej elektoratu. A dla pełnej, konkretnej przejrzystości wyborów trzeba spojrzeć na kandydatów “na żywo”. Usłyszeć ich głos, otrzymać przemyślaną odpowiedź na pytanie. Dlatego obowiązkowym warunkiem wejścia do Parlamentu powinno być przeprowadzenie przez kandydata przynajmniej 5 otwartych spotkań z wyborcami. Jakaż to demokracja bez bezpośredniego komunikowania się z narodem? O tych spotkaniach powinno być terminowo, przynajmniej na trzy dni wcześniej, powiadomione w mediach. Żeby ludzie zdążyli przygotować się do szczęścia szczerej rozmowy ze swoim potencjalnym wybrańcem. Oczywiście, że wspomniane 4 obowiązkowe wymagania wobec kandydatów powinny wejść w nową ustawę wyborczą. I dokładnie wejdą, przecież elita polityczna energicznie pragnie oczyszczenia, przejrzystości i demokracji. Tak, elito?

Машинний переклад

Psychoanaliza rzeczywistości politycznej

Wołodymyr Ferenc, Iwano-Frankiwsk Polityczni humoryści proponują zupełnie przepisać Konstytucję, najwyraźniej mając w kieszeni jeszcze dowcipniejszy wariant niż reforma konstytucyjna Mороза. Kto ją przepisze? Do kasty przepisujących nowych ludzi nie dopuszczą. Jedni z wielkimi nadziejami będą czekać na nową Konstytucję, a w tym czasie inni będą wpisywać do jej projektu punkty o drugim języku państwowym, faktycznym pozbawieniu Prezydenta resztek uprawnień i zniszczeniu władzy centralnej za pomocą tzw. reformy samorządu oraz sprawdzonego hasła „Cała władza Radom!”. A dla kogoś to okazja, by po cichu przemycić przepisy przejściowe dotyczące wycofania rosyjskiej floty z Sewastopola albo uwiecznienia innego uniwersalnego symbolu kolonizacji Ukraińców. To czas niebezpieczny z powodu politycznych niespodzianek i inicjatyw doświadczonych faryzeuszy. Psychoanaliza tego momentu jest bardzo prosta. Byliśmy świadkami tego, jak różni politycy i masy na Majdanie ukraińskiego społeczeństwa zupełnie różnie interpretowali dekrety Prezydenta i Konstytucję. Niektórzy z dobrymi intencjami albo z przewrotnością mówią, że trzeba zmienić całą bazę prawną państwowości. Ta droga radykalnych zmian tekstów prawnych jest absolutnie błędna i prowadzi do piekła, a raczej do ukraińskiej „ruiny”. Tekst Ustawy Zasadniczej rzeczywiście nie wytrzymał prób polowych w warunkach kryzysu politycznego z dwóch powodów: Konstytucję zmieniono w sposób nierozsądny, a jej artykuły rozumie prawdopodobnie nie więcej niż pięć procent ludności. Diagnoza jest oczywista — naród jeszcze nie odnowił tradycji państwowości narodowej i na tym etapie jest w stanie przyjąć jedynie prosty i jednoznaczny tekst Ustawy Zasadniczej. Wielki grzech polityków polega na tym, że bezwstydnie wykorzystują ten słaby moment w życiu własnego narodu do gromadzenia ogromnych majątków i zdobywania absolutnej władzy. Niektórzy nawet nie mają nic przeciwko sprzedaniu interesów narodowych innym państwom, uważając naród za niezdolny do świadomego skorzystania z własnego prawa konstytucyjnego. Absolutnie błędne postępowanie polityków, bliskich narodowi, opierało się dotąd na iluzji, jakoby mądry i silny naród sam, własnymi siłami, potrafił pokonać bombardowanie informacyjne współczesnych faryzeuszy i zaprowadzić porządek w państwie, opierając się na woli jedynego źródła władzy, dokładnie zgodnie z Konstytucją. Diagnoza druga: jedynie metodami politycznymi nie da się zbliżyć narodu do życia zgodnego z Konstytucją ani wprowadzić rządów prawa, gdyż społeczeństwo jest poddane obróbce informacyjnej, wyczerpane nerwowo i nie jest jeszcze gotowe do trudnej i nowej roli społeczeństwa obywatelskiego. Przy istniejącym systemie wyborczym i politycznym nie może istnieć nawet autorytatywna siła polityczna z taką misją. Istnieje niezła idea, by utworzyć narodową, autorytatywną komisję niepaństwową do uproszczenia i jednoznacznego odczytania Konstytucji. W tej komisji nie powinno być fachowych prawników. Z czasem, gdy organiczny, bliski narodowi proces prawotwórczy i państwotwórczy przyniesie pozytywne rezultaty, wejdzie on w ukraińską tradycję i kolejnego komplikowania formuł prawniczych w dziedzinie budowy państwa nikt już nie będzie mógł wykorzystać jako strasznej broni informacyjnej przeciwko Ukraińcom. Ukrainie potrzebna jest szczególna Konstytucja, zawierająca środki zapobiegające rozpadowi państwa, na wzór zasad bezpieczeństwa w elektrowniach atomowych. Chodzi więc o proste, zrozumiałe zasady i osobistą odpowiedzialność władzy. Zbiorowa odpowiedzialność typowego ukraińskiego parlamentu wobec narodu, który jeszcze nie przyswoił zasad demokracji i praw światowej rywalizacji narodów, to stałe niebezpieczeństwo kryzysu polityki i budowy państwa. Wszystko rozstrzygnie się nie 30 września, lecz w krótkim odcinku czasu przed tą datą, której już nikt nie zmieni, choć może wydarzyć się coś nieprzewidzianego.

Машинний переклад

CZTERY WARUNKI PRZEJRZYSTYCH WYBORÓW

Ihor Kahanec Społeczeństwo chce wiedzieć, jaki jest zawodowy, majątkowy i etniczny status kandydatów do organów stanowiących prawo. Nowe wybory parlamentarne na Ukrainie są reklamowane jako oczyszczenie Rady Najwyższej. Mówi o tym nawet amerykański ambasador! A więc podczas poprzednich wyborów Parlament tak zaplamiono, że dziś trzeba go natychmiast oczyścić. A przecież wybory 2006 roku zostały uznane przez postępową światową opinię publiczną prawie za wzorcowe. Oto takie paradoksy demokracji. Oczywiste jest, że obecnie nie chodzi o reformowanie Systemu. Muszą pozostać nienaruszalne bezodpowiedzialność, brak kontroli i bezkarność władzy zwierzchniej. Zamiast tego ma nastąpić kolejna rotacja, czyli pewna zmiana konfiguracji klanów wokół „państwowego placka”. Optymiści z opozycji mówią, że to nie pogorszy sytuacji. A jeśli dojdzie do rozreklamowanego oczyszczenia, to być może nawet ją poprawi. Głównym mankamentem wyborów 2006 roku była ich nieprzejrzystość. Choć rok temu wszystkich nas przekonywano, że były one bezprecedensowo przejrzyste. Ale dziś, przed nowymi wyborami, okazało się, że przejrzystość była, lecz jakaś niekonkretna. Mówi się, że ludzie wybierali „kota w worku” w „ciemnym pokoju”. Panowie politycy, czy naprawdę chcecie

Машинний переклад

LISTY Z SEWASTOPOLA

Choć gorzko o tym mówić, wychowanie młodego pokolenia w duchu imperialnego patriotyzmu obejmuje obecnie jedną trzecią terytorium Ukrainy i może stać się zarzewiem kolejnych prób separatyzmu. Ośrodkiem imperialnego legowiska jest, niestety, Sewastopol. Nikt na Ukrainie nie dziwi się antypaństwowym decyzjom naszej Rady Miejskiej i jej proimperialnej postawie. Nie zostanie to wykorzenione, dopóki ustawodawcy nie postawią organów państwowych w ramach niezbędnych dla celowego funkcjonowania państwa. Należy ustawowo przewidzieć kryteria przestrzegania ogólnoludzkich wartości przy kształtowaniu polityki wewnętrznej i zagranicznej państwa oraz odpowiedzialność karną urzędników za niemoralną politykę, niemoralne zachowanie, niemoralną krytykę. Zdrady polityczne ustałyby natychmiast! Przez wszystkie lata niepodległości Ukrainy tylko rząd Jechanurowa zwrócił uwagę na ukraińską kulturę w Sewastopolu i zaplanował na nią niemałe środki. Ale rząd Janukowycza skierował te pieniądze na wzmocnienie stołecznych i państwowych zespołów artystycznych. Prześpiewano i przetańczono 9 milionów! Dziś nie są potrzebne pokazowe akcje — niezbędny jest materialny fundament odrodzenia kultury. Ukraińska kultura w mieście jak chodziła w łachmanach, tak w nich pozostała — „Proświta” w piwnicy, a inne organizacje społeczne na zapleczu. W tym roku miejskie zrzeszenie „Proświty” wystąpiło z inicjatywą przeprowadzenia szeregu działań: teatralnego widowiska „Od Bożego Narodzenia do Święta Jordanu”, konkursu młodych poetów i recytatorów utworów Tarasa Szewczenki, Ogólnoukraińskiego festiwalu dziecięcych zespołów „Wiosna nad morzem”, uczczenia pamięci miejskiego pisarza Dmytra Wytiuka, postawienia pomnika pisarzowi Wałkowi Krawczence, otwarcia popiersia T. H. Szewczenki w szkole nr 49, otwarcia wystawy ludowych wyszywanek mistrzyni-proświtanki Natalii Besaszczuk, a także opracowało ważne pisemne apele i protesty dotyczące lekceważącego wykorzystania subwencji państwowej na kulturę, zatwierdzenia przez radę miejską programu rozwoju języka rosyjskiego, nieprzestrzegania wymogów licencyjnych przez „Kanał Narodowy” i wielu innych. Miejskie prorosyjskie media odmówiły informowania o tych działaniach. Nawet pracownicy Ukraińskiego Centrum Kulturalno-Informacyjnego, gdzie odbywała się wystawa wyszywanek, w wywiadzie telewizyjnym o partnerstwie z „Proświtą” w ogóle nie wspomnieli, a wystąpienie przewodniczącego zrzeszenia, który praktycznie zorganizował wydarzenie, w programach telewizyjnych skrócono do statusu zwiedzającego wystawę, bo nie jest im potrzebna współpraca i ukraińska kultura. Proświtanki znalazły porozumienie z Miejskim Centrum Kultury i Sztuki i przeprowadziły festiwal ukraińskich dziecięcych zespołów na Dzień Miasta. Sewastopolczycy mieli okazję zobaczyć koncert finałowy zespołów „Polisianoczka”, „Wesnianoczka”, „Drużba”, „Arabesk”, „Karamelky”, „Mołodyczka” oraz sewastopolskich „Simen” i „Krasa i moda”. Dziś polityka i działalność prorosyjskich władz miejskich jest dla nas zupełnie niekorzystna, chociaż mamy możliwość „obudzić” część miejscowej ludności i stanąć na czele marszu po ukraińską władzę w mieście. Rada Miejska to rozumie i odcięła ukraińską społeczność od udziału w wysłuchaniach publicznych czy w pracy stałych komisji. Ukraińcy w mieście są praktycznie wyrzuceni za burtę projektów biznesowo-przedsiębiorczych i politycznych. Bez ogólnoukraińskiej pomocy przełom kulturowo-historyczny pozostanie niemożliwy do zrealizowania. Niedawno każda z partii bloku „Nasza Ukraina” liczyła do 50 aktywnych członków, a obecnie mają po 500 aktywistów, co w perspektywie uczyni je najliczniejszym blokiem politycznym miasta. Podstawą bloku jest pielęgnowanie młodej elity politycznej, zorientowanej na ideę narodową i wybór europejski. I właśnie te partie polityczne o orientacji państwowej nie mają dostępu do środków masowego przekazu. Z organizacji społecznych miasta najliczniejszym i najbardziej wpływowym pozostaje zrzeszenie „Proświta”, które co tydzień omawia, uchwala i realizuje pilne działania kulturalne, edukacyjne i ideologiczne. Z inicjatywy „Proświty” i ukraińskich organizacji społecznych w mieście raz na pięć lat zbiera się forum „Ukraińska Społeczność Sewastopola”, które podejmuje decyzje i rekomendacje dla organów władzy miejskiej. Działalność Ukraińców w mieście jest przez organy władzy złośliwie niebadana i nieanalizowana. Póki co tylko „Proświta” ma wpływ na wszystkie procesy społeczne. Pożądane byłoby, aby struktury prezydenckie zwróciły uwagę na międzyobwodowe związki patronackie między dużymi i małymi wspólnotami narodowymi. Jest to niezbędne dla wprowadzenia ukraińskich przedstawicieli małych wspólnot do organów władzy. Brak takich uzasadnionych badań sygnalizuje albo niedostateczny profesjonalizm obecnych polityków, albo ich obojętny stosunek do bezpieczeństwa narodowego w kształtowaniu własnej polityki miejskiej. Patriotyczne partie i organizacje społeczne miasta, przełamując cynizm władz miejskich, są gotowe delegować do wszystkich gałęzi władzy patriotów-reformatorów, gotowych pracować na rzecz duchowo uzdrowionej jednostki społeczeństwa — wolnego obywatela, bronić samego społeczeństwa, gdzie każda rodzina byłaby narodową twierdzą, każda placówka dziecięca, każda szkoła, każda uczelnia stawałyby się jeszcze szkołą życia, uskrzydloną wysoką duchowością. W Sewastopolu istnieje konfrontacja dwóch światopoglądów: ukraińskiego i rosyjskiego. Przeważająca część ludności jest zorientowana na Rosję. Ruch narodowy Ukraińców i Tatarów krymskich coraz bardziej się pogłębia i jest ukierunkowany na wsparcie integralności Ukrainy. Tatarzy krymscy, podobnie jak Ukraińcy, rozumieją plany Rosji wobec Krymu. Największe zjednoczenie krymskich sił narodowych nastąpiło podczas „kryzysu tuzlińskiego”. Flota Czarnomorska znajdowała się w stanie gotowości bojowej wraz z politycznym „Blokiem Rosyjskim”, związkiem oficerów radzieckich i wieloma innymi szowinistyczno-separatystycznymi organizacjami. Tylko terminowe zwrócenie uwagi społeczności światowej na problem Tuzli umożliwiło dyplomatyczne rozwiązanie kryzysu. Nie mniej groźne były niedawne wydarzenia w Bachczysaraju. Szowiniści celowo podżegają do konfliktów międzynarodowych, a potem zastraszają ukraińskie władze Tatarami krymskimi. Ukraińcy krymscy i Tatarzy krymscy już dawno się porozumieli. Przyjazny krok ku solidarności społecznej między (póki co!) ukraińską diasporą Sewastopola a rosyjską większością poprzez wzajemne docenianie kultur, zapewnienie równych szans, niwelowanie różnic ideologicznych i zrównoważenie problemu językowego stworzy bezsporne warunki transformacji Sewastopola do Wspólnoty Europejskiej. W Sewastopolu istnieją już nieliczne przykłady współpracy wśród literatów, pracowników kultury, edukacji, istnieje porozumienie w kwestiach międzynarodowych między obywatelami. To duchowa rewolucja oddolna. Ambitni politycy pozostają poza nią. „Sewastopolscy kozacy” — występ dziecięcego zespołu

Машинний переклад

DZIEŃ EUROPY W JAŁCIE

Wiktor CHOMENKO, Krym. Planuje się, że do “letniej stolicy politycznej Ukrainy” 30 czerwca przybędą przedstawiciele wszystkich 27 krajów członkowskich UE. Na nabrzeżu już przygotowują się do rozłożenia “Europejskiego miasteczka”, będzie działał pawilon przedstawicielstwa Komisji Europejskiej, zostanie otwarta wystawa poświęcona 50-leciu podpisania Traktatu Rzymskiego o utworzeniu Unii Europejskiej. “W całej jego historii Dzień Europy na Krymie obchodzony jest po raz pierwszy i szczególnie miło nam, że święto odbędzie się właśnie w czarującej Jałcie” — podkreślono w miejskim komitecie wykonawczym, który stał się organizatorem tego znaczącego wydarzenia wraz z ambasadą Unii Europejskiej na Ukrainie.

Машинний переклад

LIST TRZECI

Wołodymyr PROCENKO, specjalny korespondent „Słowa Proświty” PROBLEMY TRANSFORMACJI KRYMU I SEWASTOPOLA Obecne społeczne, duchowe i religijne osobliwości Sewastopola z powodu kryzysu władzy na Ukrainie pozostają poza uwagą. Współczesna miejska myśl polityczna pilnie potrzebuje szeroko zakrojonej transformacji w stronę ogólnoeuropejskich wartości oraz analitycznych ocen specjalistów, projektów polityków, opracowań uczonych-analityków. Przeważająca zaś większość obecnej rządzącej elity Sewastopola składa się z przedstawicieli Partii Regionów, KPU i PSPU, ma prorosyjskie ukierunkowanie i opiera się na wsparciu moskiewskich polityków. Jest ona fundamentem przyszłego totalitarnego dyktatorskiego reżimu i w każdej chwili gotowa jest ogłosić Krym częścią Rosji. Zdeprecjonowany został również Sewastopolski poligon wojskowy. Daje on możliwość Federacji Rosyjskiej korzystnego wynajmowania go dla Floty Czarnomorskiej, realizowania wrogo-ideologicznych i subdzierżawno-biznesowych projektów. Sewastopolska inteligencja, politycy i działacze społeczni, którzy odgrywają ważną rolę w kształtowaniu opinii publicznej, w swojej większości jeszcze nie są gotowi przeprowadzać demokratyczne reformy. Zatem jednym z problemów transformacji Krymu do wspólnoty europejskiej jest czynnik istnienia antynarodowej, antydemokratycznej ideologii. Państwowe wsparcie dla organizacji politycznych i społecznych o demokratycznym ukierunkowaniu oraz rozwój narodowych środków masowego przekazu, upowszechnianie narodowej edukacji — to podstawa reorientacji miejskiej społeczności. Najlepszym sposobem szerzenia wiedzy o demokratycznym świecie jest aktywna funkcja mediów. Przestrzeń informacyjna wypełniona jest książkami, gazetami i teleprojektami z Rosji, ma wyraźną prorosyjską orientację i zmniejsza poziom alternatywnej poinformowania. Kierownicy lokalnych mediów, w tym miejski państwowy kanał telewizyjny, kierowani są przez dziennikarzy, którzy przechodzili hart w mediach Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej. Dyrektor generalny STW o ukraińskim nazwisku Skrypnyczenko, były dziennikarz gazety „Flag Rodiny”, okresowo wypuszcza na antenę ideologicznie ukierunkowane wideoprojekty, stworzone przez zarząd propagandy Floty Czarnomorskiej sąsiedniego państwa. Na początku tego roku lokalne kanały telewizyjne transmitowały audycje dyskusyjne, w których demokratyczna myśl przezwyciężała totalitarną, była bardziej przekonująca. Obecnie zostały one wstrzymane, a zamiast nich weszły na antenę emisje o wojnie afgańskiej, szlachetności rosyjskich carów i nieprzyzwoite anegdoty żydowskiego klubu „Zielony wąż”. Innym negatywem kształtowania poglądów miejskiej społeczności jest nieokreśloność polityki państwowej wobec niedawnego imperialnego zniewolenia narodów, a w szczególności stosunek do rosyjskiego szowinizmu. Rosjanie na Ukrainie mają wiele pytań dotyczących swojego losu i dlatego w ich środowisku istnieją przeciwstawne ideologie — nowa nacjonalistyczna i stara imperialna. Obie ideologie nie zyskały podstawy ustawodawczej i są postrzegane przez przeciwników wrogo. Przedstawiciele obu nurtów twierdzą, że ich ideologia to ratunek dla Ukrainy, i obie opierają się na doświadczeniu sąsiadów: jedna — Europy, druga — Rosji. Trzeba jeszcze rozumieć, że Rosjanie na Ukrainie byli narodem rządzącym i czuli się o głowę wyżsi od Ukraińców. Takimi chcą pozostać.

Машинний переклад

WIZERUNEK UKRAIŃSKICH WIN ROŚNIE

Tego dowodem stali się uczestnicy autorytatywnego międzynarodowego konkursu produktów alkoholowych „Jałta. Złoty Gryfon-2007”, o czym poinformowano w Narodowym Instytucie Winogron i Wina „Magaracz”. Przedstawiciele międzykontynentalnego jury z dziewięciu krajów oceniają 185 próbek win winogronowych, owocowo-jagodowych i musujących, koniaków, brandy, wódek i mocnych napojów od ponad 60 najlepszych przedsiębiorstw nie tylko państw postradzieckiej przestrzeni, ale także Włoch, Izraela, Niemiec, Rumunii, USA i Francji. Konkurs prowadzą generalny dyrektor Międzynarodowej Organizacji Winogron i Wina (MOWW) z siedzibą w Paryżu Federico Castelluccі oraz dyrektor „Magaracza”, członek-korespondent Ukraińskiej Akademii Nauk Stosowanych Anatolij Awidzba. MOWW — najbardziej autorytatywna na świecie organizacja winiarzy, założona w 1924 roku, zrzesza 43 państwa-członków i cztery państwa-obserwatorów. Ukraina od dawna jest pełnoprawnym członkiem MOWW. Ta międzyrządowa organizacja bada gatunki win i mocnych napojów w celu ochrony interesów krajów producentów winogron i wina, a także dla poprawy warunków międzynarodowego handlu oraz wypracowywania środków walki z alkoholizmem. Standardy i zasady MOWW mają moc prawną w międzynarodowym handlu winogronami i winem, a także w sporach arbitrażowych. Konkurs potrwa tydzień, a zakończy się tradycyjnym wręczeniem najlepszym winom planety Grand Prix, medali i dyplomów prestiżu. Podczas degustacji i narad czołowych specjalistów branży mowa o rozwoju produkcji winiarskiej na Krymie i w innych regionach uprawy wina Ukrainy, o możliwościach i perspektywach wzajemnie korzystnej współpracy nie tylko z francuskimi i włoskimi kolegami w dziedzinie winogrodnictwa i winiarstwa. Bo już od dawna uznano na różnych prestiżowych międzynarodowych wystawach, że wiele krajowych marek wina nie ustępuje subtelnym i wyrafinowanym smakiem oraz innymi cechami i jakością najsłynniejszym winom krajów tradycyjnego winiarstwa świata.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

uczelni. Otrzymujemy listy z innych uniwersytetów zainteresowanych naszym partnerstwem. Rzecz jednak w tym, że sam uniwersytet musi wykazać inicjatywę, aby takie partnerstwo nawiązać. Przecież edukacja nie powinna być zamknięta. Zatem system boloński ma nie tyle zmienić naszą edukację, co pomóc jej wpisać się w ogólnoeuropejską przestrzeń edukacyjną i naukową szkolnictwa wyższego. — A co z państwem? Przecież dobra edukacja kosztuje drogo. Czy wspiera ono finansowo Państwa projekty? Czego studenci oczekują od władzy? — Oczywiście, obecnie bardzo trudno o finansowanie, uniwersytet KPI ma pieniądze, ale nie wystarczają one na wszystkie wyjazdy naukowe. Póki co, tak jak w Europie, kiedy studenci składają wnioski i od razu opłaca im się wydatki — u nas się nie praktykuje. Byłoby dobrze, gdyby na naszych uniwersytetach stworzono warunki do przyjmowania studentów z UE. Najważniejsze to zakwaterowanie, język wykładowy, a także pewne zmiany w planach nauczania… Przecież według systemu bolońskiego student sam kształtuje swój plan nauczania. W tym celu tworzy się system punktów ECTS (europejski system transferu punktów), dzięki któremu student może pouczyć się w jednej uczelni, potem przyjechać do domu i tam zaliczą mu to wszystko jako przedmioty, dyscypliny, które zaliczył. Teraz w KPI pierwsze, drugie i trzecie roczniki już uczą się według takiego systemu. Ponieważ proces boloński to inicjatywa europejska, finansowanie tych programów pochodzi w większości z Europy, od Komisji Europejskiej. Dlatego też konferencję przeprowadziliśmy dzięki europejskiemu programowi Tempus oraz niektórym sponsorom na Ukrainie. Nasz uniwersytet zapewnił uczestnikom wydarzenia zakwaterowanie. Ponieważ konferencja ta przygotowywana była w zbyt krótkim czasie, o wsparcie finansowe do Ministerstwa Oświaty nie zwracaliśmy się. Chociaż jestem pewna, że by nam pomogło. Tym bardziej, że w Ministerstwie istnieje departament integracji europejskiej. Wcześniej edukacja była wyłącznie narodowa. Teraz, kiedy granice polityczne i geograficzne otwierają się, samemu państwu powinno zależeć na tym, aby Ukraińcy z wyższym wykształceniem byli konkurencyjni na światowym rynku pracy. — Serdecznie dziękuję za rozmowę. planuje przejść pieszo, aby na własne oczy zobaczyć skutki „uderzeniowej budowy” i pozostałości obozów. Poprzez gazetę Ołeksandr zwraca się do czytelników — byłych budowniczych kolei Salechard—Igarka, więźniów obozów workuckich, uchtinskich, kotłaskich lub ich bliskich, których opowieści, wspomnienia, fotografie, jakakolwiek informacja pomogą autorowi w przygotowaniach do podróży oraz w dalszych publikacjach o udziale Ukraińców w przymusowych pracach na Północy w dobie masowych represji. Telefony Ołeksandra WołoszcZuka: (0462)60-18-31 (domowy), ([kontakt ukryty] (komórkowy). Kto ma krewnych na trasie — proszę powiadomić: Ołeksandr może ich odwiedzić.

Машинний переклад

SPOŁECZEŃSTWO I MY

SZKOLNICTWO WYŻSZE Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcia autora — Czym jest mobilność akademicka i jakie korzyści niesie współczesna edukacja europejska? Czy to znajomość języka, inne spojrzenie na świat, plusy w rozwoju kariery i zatrudnieniu na Ukrainie? A może studenci, wyjechawszy do innego kraju, będą starali się tam zostać? I czy Państwo się tego nie boją? — Mobilność akademicka to sytuacja, w której studenci jadą uczyć się na jeden lub kilka semestrów za granicę, a potem wracają na Ukrainę. Uważam, że państwo powinno troszczyć się o to, by stworzyć dla młodzieży korzystniejsze warunki w swoim kraju i wtedy nie będzie odpływu intelektu. To rzeczywiście wielki problem, bo zdarza się tak, że studenci jadą do Europy, szukają sobie pracy, pracują tam i nie wracają na Ukrainę. Ale mobilność akademicka z założenia oznacza naukę przez określony czas — z powrotem do domu. A my w uczelniach wyższych musimy tworzyć takie warunki, żeby również do nas przyjeżdżała na naukę młodzież z innych krajów, wszak ukraińska edukacja jest bardzo gruntowna. Są dwa typy studentów, którzy jadą za granicę — by zdobyć doświadczenie życiowe, doskonale nauczyć się języka, zobaczyć tamtejszą kulturę i to, jak na świecie uczą się studenci, a także pożyć tym życiem… To też bardzo ważne, bo to edukacja nieformalna. I choć nie zawsze jest ona uznawana przez uniwersytet, takie wiedza jest pożyteczna, ponieważ wzbogaca młodego człowieka. Jednak są ludzie z innymi poglądami na życie, zorientowani na karierę — to zazwyczaj studenci ostatnich lat, doktoranci. Dlatego programy mobilności akademickiej są bardziej zorientowane na magistrantów, doktorantów, młodych naukowców i wykładowców. A Europa daje im niemało możliwości… — Jaki główny cel stawia sobie Państwa stowarzyszenie studenckie? Tylko informacyjny, żeby studenci dowiedzieli się, dokąd i jak pojechać na naukę za granicę? Nawiasem mówiąc, obecne Forum to pierwsza jaskółka, by opowiedzieć o sobie i czy są jakieś konkretne osiągnięcia? — Takie wydarzenie odbywa się po raz pierwszy. W rzeczywistości nie tak ważne jest, by zadeklarować swoje istnienie, ważne jest, by dać informację studentom, ponieważ słyszeli oni o mobilności akademickiej, ale nie wiedzą w praktyce, co to jest. W Europie co roku 150 tys. studentów ma realną możliwość uczyć się dzięki różnym programom wymiany (Erasmus, Tempus, Socrates…), które finansuje Komisja Europejska. Na Ukrainie również niby są wszystkie warunki, żeby i nasi studenci jechali na naukę, albo odwrotnie, żebyśmy przyjmowali studentów z Europy. Ale wynik u nas jest nieznaczny. Tłumaczy się to małą inicjatywą nawet wśród studentów, którzy boją się, że taka „impreza” zbyt drogo kosztuje, do tego dość często nasi studenci nie mają informacji o grantach. Ale jest niemało programów, za które nie trzeba płacić, a wręcz przeciwnie, można otrzymywać stypendium, które finansuje i Komisja Europejska, i poszczególne prywatne firmy, na przykład DAAD. Niemało studentów naszej uczelni skorzystało z tego i jeździło na naukę za granicę. Więc idea forum, które odbyło się w KPI, jest praktyczna: poinformować i opowiedzieć, jak „wydeptać” ścieżkę i do kogo zwrócić się, by otrzymać grant. Tym bezpośrednio zajmuje się nasz wydział mobilności akademickiej, który akumuluje wszystkie informacje i pomoże zorientować się w ich różnorodności. — I w XXI wieku świat nie jest doskonały! Bardzo łatwo w obcym kraju wpaść w kłopoty. Czy śledzicie Państwo, jak wiedzie się za granicą naszym studentom? — Bezpośrednio nasze Towarzystwo Naukowe tym się nie zajmuje. Ale współpracujemy z różnymi europejskimi organizacjami. W Europie jest to ESN (Erasmus Student Network), która rozwiązuje problemy, jakie się pojawiają, i robi wszystko, by studenci pozostawali zadowoleni ze swojego pobytu za granicą. — Wspominał Pan o gruntowności naszej edukacji. Możliwe, że jej poziom jest niezasłużenie niwelowany? — Jeśli wziąć pod uwagę to, ilu znanych ludzi ukończyło chociażby naszą uczelnię, to u nas rzeczywiście jest czego się uczyć… Studenci z Europy po prostu nie bardzo wiedzą o tym. Chociaż obecnie prawie każdy wydział ma swoją stronę internetową. Myślę, że i z Europy, i z ukraińskiej diaspory studenci chętnie pojechaliby do nas uczyć się. Niestety, dla nich nie stworzono wystarczających warunków. — Zatem póki co z Europy do nas po wiedzę nie przyjeżdżają. Co trzeba zrobić, aby zmienić sytuację? — Wynik zależy od kilku czynników: finansowania, inicjatywy ze strony studentów i ze strony KONTYNUACJA TEMATU Petro ANTONENKO Nasza gazeta już opowiadała o unikalnej ekspedycji proświcianina z Czernihowa Ołeksandra WołoszcZuka. W ubiegłym roku pokonał on kilka tysięcy kilometrów po Syberii, Północy i Dalekim Wschodzie, podróżując autostopem, koleją, rzekami, a także pieszo. Celem ekspedycji stało się badanie historii osadnictwa Ukraińców w Rosji, czasem dobrowolnego, częściej przymusowego — więzienia, katorga, zesłanie. Podczas ekspedycji Ołeksandr, młody, ale już doświadczony turysta, miał także spotkania z ukraińskimi społecznościami. Zebrano przebogaty materiał, wspomnienia, źródła archiwalne. Wszystko to legło u podstaw książki, pracę nad którą proświcianin kończy. I oto nowa ekspedycja. Rozpocznie się ona w lipcu. Trasa — Kurgan, Tiumeń, Tobolsk, Surgut, Chanty-Mansyjsk, Niżniewartowsk, Nowy Urengoj, Nadym, Salechard, Workuta, Uchta, Syktywkar, Kotłas, Wołogda. Szczególną uwagę Ołeksandr planuje poświęcić badaniu historii budowy tak zwanej 501-ej budowy GUŁAG-u, czyli „martwej” kolei Salechard—Nadym—Igarka, którą budowali więźniowie radzieckich obozów koncentracyjnych w latach 1949—1953. Część tej niedziałającej kolei od Nadymu do Salechardu (330 kilometrów) Każdy student marzy o dobrej, gruntownej edukacji. Tak jak o tym, by jego wiedza, dyplom były godnie szanowane na Ukrainie i w świecie. Aby udoskonalić swoją wiedzę, zobaczyć świat, studenci z przyjemnością pojechaliby na naukę za granicę. Ale przecież to tak drogo… W rzeczywistości obecnie jest niemało możliwości uczyć się gdzieś w Europie, i to zupełnie bezpłatnie! Nawet otrzymywać w tamtejszych uniwersytetach stypendium. Francja, Niemcy, Finlandia, Wielka Brytania, Irlandia, USA, Japonia i wiele innych krajów zapraszają naszą utalentowaną młodzież na naukę. Przekonać się o tym, zapoznać się z oferowanymi grantami i programami mógł każdy chętny, kto zawitał na Targi Informacyjne. Odbyły się one w Narodowym Uniwersytecie Technicznym Ukrainy „Kijowski Instytut Politechniczny” podczas Forum Mobilności Akademickiej. Te wydarzenia zorganizowało Towarzystwo Naukowe Studentów i Doktorantów (TNSD NUTU „KPI”). Mobilność akademicka to jedna z głównych zasad procesu bolońskiego. Jej istota: stworzyć jednolitą europejską przestrzeń naukową dla studentów, wykładowców, naukowców dzięki ich swobodnemu przemieszczaniu się, w celu nauki, wykładania, prowadzenia badań naukowych. Aby dowiedzieć się szczegółowo, co to jest mobilność akademicka i jakie możliwości oraz korzyści, a może i problemy daje ta nowa forma współpracy w dziedzinie edukacji między Ukrainą i Europą — zwróciliśmy się do Iryny RUD'. Pani Iryna jest jednym z organizatorów tego Forum, członkiem TNSD NUTU „KPI” oraz europejskiej organizacji „AEGEE”.

Машинний переклад

OTWORZYĆ AMERYKĘ DLA SIEBIE

Olga WIJTENKO W Połtawie otwarto centrum informacyjne „Okno do Ameryki”, które działa na bazie Obwodowej Biblioteki Naukowej. To jedno z 22 podobnych centrów na Ukrainie. Ambasada Stanów Zjednoczonych przekazała już ponad 600 tysięcy dolarów na realizację tego projektu w bibliotekach Ukrainy. Przeznaczono środki na zakup mebli i wyposażenia, w tym komputerów z dostępem do Internetu. Wicewodniczący Połtawskiej Rady Obwodowej Petro Worona zaznaczył: „Centrum informacyjne »Okno do Ameryki« przyczyni się do obalania fałszywych stereotypów dotyczących tego kraju oraz do zbliżenia naszych krajów”.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

się, rozmarzeni, odeszli w krzaki na pół godzinki, zostawili samochód na poboczu — i ukradziono im całą partyjną kasę. Wybacz, Pawle z Aleppo, że przerwałem ci taką ukraińską „współczesnością”. Kontynuuj. „Miasto Putywl wyraźnie zamajaczyło z oddali. Przekroczyliśmy granicę ziemi kozaków i przybyliśmy na brzeg głębokiej rzeki, zwanej Sejmem, która już jest rubieżą ziemi moskwicinów”. Wszystko! Ukraina, jak mawiali nasi przodkowie, już „za szelomieniem”. Paweł z Aleppo wraz z ojcem i służbą zanurzyli się w moskiewskie przestrzenie, bywali w moskiewskich miastach i wsiach, byli w Moskwie, mieli spotkanie z carem moskwicinów Aleksym. I zaczęli przemierzać drogę powrotną przez ziemię kozaków — Ukrainę. I oto pierwszy zapis znów na ukraińskiej ziemi, podsumowujące, uderzające i do bólu szczere wrażenie o kraju moskwicinów już w Putywlu: „Teraz już kozacy wieźli nas dalej od miasta do miasta na swoich wozach, póki nie przywieźli do Pryłuk. Z miasta pieszo wyszedł ze swoimi kozakami na spotkanie nam pułkownik (chodzi o Piotra Doroszenkę, przyszłego wybitnego hetmana, opiewanego w jednej z najpopularniejszych ukraińskich pieśni wielu pokoleń „Zaswit wstaly kozaczeńky” — W. J.). Zatrzymaliśmy się w znajomym pomieszczeniu i wkrótce trafiliśmy w wir wielkiego jarmarku, który bywa tutaj na święto Jana Chrzciciela. Zjechało się tu wielu kupców, w tym także greckich, z Rumelii, ale każdy, tak jak my, choćby stał się władcą tego kraju, nigdy nie przestanie czuć się nieswojo i drżeć sercem. Przeciwnie, kraj kozaków był dla nas jakby naszą, rodzimą ziemią, a jej mieszkańcy stali się dla nas dobrymi przyjaciółmi i ludźmi, takimi jak my sami”. (Wyróżnienie moje – W. J.) Zapamiętajcie te słowa, Ukraińcy! Wypowiedział je nie ukraiński (a jeszcze, nie daj Boże, burżuazyjny!) nacjonalista, a bezstronny cudzoziemiec, Arab, który opowiada tylko to, co zobaczył na własne oczy. Zapamiętajcie! I wyżej trzymajcie swoją ukraińską głowę. Nawet w dzisiejszych czasach zamętu. Jeszcze jeden fragment życia ówczesnego Kijowa: „Pod uroczyste bicie wszystkich dzwonów nasz władyka patriarcha pojechał swoją karetą do soboru pomodlić się na pożegnanie. Zeszli się tu wszyscy mieszkańcy i on przeczytał procesją… Tutaj, w cerkwi św. Michała, jest grobowiec Tymosza. Wdowa po Tymoszu, córka mołdawskiego hospodara Wasyla, kilkakrotnie odwiedzała naszego władykę patriarchę. Ubrana była dokładnie jak czerkaska pustelnica, w sukiennym, obszytym futrem czepcu na głowie, towarzyszyły jej czerkaskie i mołdawskie dziewczęta, ubrane, tak jak ona, niby mniszki. W niedzielę rano odprawiliśmy po wczesnej mszy w jej obecności wspomnienie Tymosza. Nad jego grobowcem, zgodnie z ich zwyczajem, wisi wielka chorągiew, na niej namalowany jest bardzo wiarygodny portret hetmanowicza — konno, z mieczem w prawej dłoni i buławą w lewej, a na pierwszym planie — mapa Mołdawii, kraju, który poszedł zdobywać. Obecnie, daleko od swojego ojca, matki, braci, swojego narodu, żyje ona wśród obcych ludzi, w dworku swojego męża, który zdążył wznieść wokół niego umocnienia, a hetman, jego ojciec, buduje obecnie na wzgórzu, naprzeciw dworku, aby powiększyć jego przepych, kamienną cerkiew w imię Świętego Proroka Eliasza”. Jeśli Bóg da mi zdrowie i spokojny czas twórczy — napiszę powieść o wicehetmanowej, synowej Bohdana i wiernej żonie Tymosza Chmielniczenki, Mołdawiance, córce mołdawskiego hospodara Wasyla Lupu, Rozandzie. Zadziwiająca postać w naszej historii, niepowtarzalna kobieca osobowość! O jej rękę i serce była nawet wojna między Ukrainą a Mołdawią, jednak wyszła za mąż za Tymosza nie jako niewolnica, nie jako branka, a przyjęła to jako Boży palec, wezwanie losu. Porównajcie ją z naszą Roksolaną (nawet imiona współbrzmią!). Tragiczna paralela. Nie przypominam sobie, u którego historyka wyczytałem, że z czasem Rozanda opuściła Subotów i przeniosła się do przygranicznego z Mołdawią, już wspomnianego przez nas, ukraińskiego Raszkowa, skąd rozpoczął swoją podróż Paweł z Aleppo. Na jej majątek w nocy napadła bandycka wataha. Podobno mężnie broniła się szablą do ostatniej chwili swojego cierpiącego, ale pobożnego życia. „W tych dniach do kozaków dotarła wieść o tym, że krymski chan wsiadł na konia i występuje przeciwko nim. Niezmiernie ucieszyli się tą nowiną, przygotowując się należycie przywitać chana. Kiedy zaś nasz władyka patriarcha pobłogosławił ich, przeczytał nad nimi modlitwę, znów huknęły wszystkie strzelby. A kiedy żegnali nas, to trzykrotnie stawiali swoje konie dęba, uważając, że to daje im zdrowie i bezpieczeństwo. W poniedziałek, 18 sierpnia, podziękowaliśmy Bogu za szczęśliwą podróż przez ziemię kozaków, wyjechaliśmy z Raszkowa, kozacy odprowadzili nas i na pożegnanie oddali salwę ze strzelb”. Dziękuję ci, przyjacielu Pawle, że dniem i nocą zapisywałeś wszystko, co widziałeś i słyszałeś w moim błogosławionym kraju. Dziękuję ci po trzech i pół wieku za twój zadziwiający pedantyzm i ciekawość, bezstronny wzrok i rozum. Po twoich odwiedzinach w losie mojego narodu było różnie. Była hańba i sława, byli zdrajcy i rycerze-śmiałkowie. Było straszne kolonialne niewolnictwo, ale były też kolosalne wybuchy naszego nieśmiertelnego ducha. Byli w naszej cierpiącej historii Małanczuk i Szczerbycki, ale przecież byli Kałnyszewski, Mazepa, Szewczenko, Franko, Stus, Honczar, Wiaczesław Czornowił… Były próby opisanych przez ciebie moskwicinów (ściślej, ich carów i wodzów) wyniszczenia nas bratobójstwem, głodowym ludobójstwem, obozami koncentracyjnymi, Sybirami, jądrowymi Czarnobylami, ale my, bracie Pawle, jesteśmy na swojej ziemi. Jesteśmy i będziemy tu zawsze. Będziemy tu naszymi dziećmi, wnukami, prawnukami. Staniemy się ziemią, ale mimo wszystko będziemy tu, bo tutaj — Ukraina! Wierzę, że kiedyś pomiejska ukraińska, państwowotwórcza cerkiew w końcu wpisze cię do swoich świętych i tym uwieczni twoją nieśmiertelną pracę. Amen!

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

Ukraiński szlak

fletach, duchowieństwem i wszystkimi perejasławianami z chorągwiami; procesją krzyżową, bardzo wystawnie i uroczyście, zaprowadzono nas do nowej wielkiej cerkwi pod wezwaniem Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy… Kiedy wychodziliśmy z cerkwi, na znak wielkiej radości wystrzelono z kozackich armat, aż ziemia zadrżała. Potem przejechaliśmy jeszcze siedem mil i przybyliśmy do miasta, w którym na stałe przebywa hetman Chmiel, a nazywa się ono Czyhyryn. Od czasu, gdy przeprawiliśmy się przez Dniepr, widzieliśmy po obu stronach drogi góry piasku; tu piaszczyste mierzeje i wydmy wznoszą się na wysokość człowieka, nasze konie zupełnie opadły z sił i padały. Wszystkie okolice Czyhyryna są także piaszczyste. Kiedy zbliżyliśmy się do miasta, młodszy syn hetmana wyszedł na spotkanie z procesją duchowieństwa i zaprowadzono nas do drewnianej podłużnej cerkwi pod wezwaniem Zaśnięcia Przenajświętszej Bogurodzicy, która znajduje się obok

Машинний переклад

Z ŻYCIA NARODOWEGO

PODRÓŻE PRZEZ HISTORIĘ Z WOŁODYMYREM JAWORIWSKIM Zakończenie. Pocz. w nr 15, 16, 18, 20, 21, 23, 24. Kończę, bracia Ukraińcy, moją słodką pracę — zapoznawania was choćby z fragmentami rzadkiego dokumentu naszej historii — zapisami z podróży młodego Araba, archidiakona wiary prawosławnej, syna patriarchy antiocheńskiego Makarego III, Pawła z Aleppo, który pozostawił nam świadectwo o jeszcze kozackiej Ukrainie latem 1654 roku. Dziękuję ci, wielki Arabie, który po trzystu pięćdziesięciu latach naszej niewoli stałeś się naszym bohaterem narodowym dzięki ukraińskiemu prozaikowi, pracusiowi i patriocie z ziemi winnickiej, Mykole Riabemu. Ty, druhu Pawle, przywróciłeś nam świętą kartę naszej sławnej historii, w większości przemilczanej lub przekręcanej przez wrogów-kolonizatorów, nieopisanej przez naszych leniwych i zapominalskich pisarzy, ukrywanej przed nami przez zastraszonych rodziców i nauczycieli. Ta karta już istnieje, powróciła do naszej świadomości narodowej i jestem szczęśliwy, że wraz z Mykołą Riabym dołączyłem do wielkiego dzieła odnowienia pamięci narodowej Ukraińców. Nie ganicie mnie, że do lektury książki Pawła z Aleppo dodawałem element osobisty — takie rzeczy wolno publicyście, który przepuszcza czas i historię przez swoją duszę. Zresztą do tego skłonił mnie Arab Paweł z Aleppo. Makary i Paweł z orszakiem i kozacką eskortą, konnymi wozami przemierzyli Ukrainę latem, w czerwcu-lipcu 1654 roku, od setnego miasta kozackiego Raszków do Putywla, odwiedzając niemal wszystkie znaczące w tamtym czasie ukraińskie osady, które leżały na ich drodze. „Wiedz, czytelniku, że w całym kraju kozaków, w każdym mieście i w każdej wsi, zaraz obok mostu lub w śródmieściu, zbudowano dla ich biedaków i sierot przytułki, na zewnątrz na tych domach wisi mnóstwo obrazów. Kto do nich zagląda, daje jałmużnę — nie tak, jak w kraju wołoskim i mołdawskim, gdzie żebrzą po cerkwiach i przeszkadzają ludziom się modlić, przez to, że jest ich wielu; a ile w kraju kozaków nieszczęśliwych, jeden Najwyższy Bóg wie; to w większości osierocone dzieci, hołota; zdaje się, że najokrutniejsze serce wypełni się współczuciem, gdy na nich spojrzy. Dziwiło nas, jak znaleźli się w takim położeniu za czasów hetmana Chmiela, kiedy zapanowały praworządność i sprawiedliwość. Jakimże było ich położenie za Lachów, którzy zdzierali z każdej duszy po dziesięć groszy miesięcznie? Putywelski wojewoda pan Nikita przysyłał jednego ze swoich czeladników, by wybadać o naszym władyce patriarsze w tych osadach. Wtedy nasz władyka patriarcha przesłał przez niego list z błogosławieństwem dla jego pana, zawiadamiając, że zawita do niego jutro. Z nim też wysłaliśmy ciężary przy naszych sługach, bo, jak już wspominaliśmy, braliśmy bezpłatnie od miasta do miasta wozy i konie, gdyż nasze konie okaleczały, stały się niezdatne do dalszej podróży. My… zatrzymaliśmy się na nocleg pośrodku czystego pola w pełnym spokoju i bezpieczeństwie; paszy dla koni było pod dostatkiem i tak bezpiecznie, że każdy podróżuje samotnie, choćby miał ze sobą wozy szczerego złota”. Na chwilkę przerwę monolog Pawła z Aleppo, żebyśmy pozazdrościli Ukraińcom, naszym przodkom z XVII wieku: jeszcze tylko zanosiło się na sojusz Ukrainy z Moskowią, bez Białorusi, a na Ukrainie z „wozem złota” nie bano się nocować pośrodku stepu, a dzisiaj autorka słowiańskiego „fałszywego sojuszu” Natalia Witrenko z Wołodymyrem Marczenką wieźli kilkadziesiąt tysięcy dolarów dla wsparcia entuzjazmu ich zwolenników na Chersońszczyźnie, zatrzymali się, nawieźli jedwabnych i bawełnianych wyrobów, perskich dywanów, chust, muślinu, białych wełnianych gab i innej rozmaitości. Jarmarki w kraju kozaków urządzane są całorocznie, o każdej porze; na każdy święto w tym czy innym mieście niechybnie bywa jarmark, jak to się przyjęło jeszcze za Lachów. My nie tylko podziwialiśmy malownicze widowisko, ale i kupiliśmy na jarmarku konie”. Drogi Pawle, nie uwierzysz, ale nawet w czasach komunistycznej okupacji Ukrainy, kiedy każda potrzebna człowiekowi rzecz była nieosiągalnym deficytem, — w Pryłukach zawsze kipiał jarmark, dokąd zjeżdżał się lud z Czernihowszczyzny, Kijowszczyzny, Połtawszczyzny, Sumszczyzny, Białorusi. Od mojej Jadliwki to zaledwie siedemdziesiąt kilometrów i ja z rodziną oraz przyjaciółmi nie raz radowałem się w wirze pryłuckiego jarmarku, kupując dźwięczne dębowe beczułki pod kiszenie ogórków, pomidorów, kapusty, wyszywane królewieckie ręczniki, kosę z zamaszyskiem, domowe masło i zsiadłe mleko, zamrożone węgorze, tanie białoruskie skarpetki i wędliny. Mów, Pawle, mów: „Tej nocy spaliśmy na brzegu Dniepru całkowicie zadowoleni i spokojni, bo w tej samej chwili, gdy ujrzeliśmy Monaster Pieczerski, który błyszczał kopułami z oddali, i jak tylko owiały nas zapachy tej kwitnącej ziemi, nasze dusze zadrżały z radości i wesołości, serca nasze otworzyły się i żarliwie oraz wdzięcznie modliliśmy się do Pana Boga”. A oto najważniejszy, bazowy wniosek przy porównaniu dwóch krajów, które odwiedził Arab Paweł. „W ciągu tych dwóch lat przebywania naszego w Moskowii zamek wisiał na naszych sercach, a rozum był do ostateczności przygnieciony i skuty, bo w tym kraju nikt nie może czuć się choćby trochę wolnym i zadowolonym, oprócz nad nimi odpuszczalne modlitwy i pobłogosławił ich, bo wszyscy oni wypełnieni są wielką wiarą do patriarchów i ich listów odpustowych, i nikt z nich, ani możni, ani duchowni świeccy i klasztorni, ani młódki, ani babki, ani dziewczęta, ani nawet mali chłopcy, nie pominęli, aby on pomodlił się nad nimi i pobłogosławił, oraz otrzymać z jego rąk list odpustowy, więc dziwiliśmy się ich pobożności, szacunkowi i staraniu. Niektóre kobiety, których mężowie byli pijakami i małowiernymi, dbając o ich dusze, brały listy odpustowe nie tylko dla siebie, ale i dla swoich mężów, bo uważały taki dar za najwspanialszy i najzdrowszy. Co może przeważyć takie cudowne uczucia religijne, właściwe nie tylko kijowianom, ale, zaiste, wszystkim kozakom w każdym mieście i wsi? Nie mieliśmy zamiaru zabawić wśród nich dłużej, ale nie mogliśmy inaczej, bo płynęli do nas tłumem, zapchawszy nie tylko pokoje i dziedziniec naszego postoju, ale wszystkie bliskie i dalekie podejścia do niego, płynęli od rana i do wieczora, nieustannie i nieodstępnie, i przynosili, według ich zwyczaju, tyle chleba, że my już i miejsca dla niego nie znajdowaliśmy. …Przejechawszy ponad sześć mil, dotarliśmy do wielkiego miasta, które rywalizuje z Kijowem swoją rozkoszą i znane jest we wszystkich tych stronach jako stolica książęca i miejsce przebywania hetmana. Imię jego — Perejasław. To miasto — stolica i metropolia wszystkich miast i ziem kozackich po tej stronie Dniepru. Miasto, jak opowiadają, nigdy, od czasu swojego założenia, nie zostało podbite, bo go nie zdobywano siłą broni, ale zawsze za ugodą… Kiedy podjeżdżaliśmy do Perejasławia, naprzeciw nam wyszedł pułkownik (Paweł Tetera) z carską chorągwią, muzykami, którzy grzmieli w kotły, wygrywali na polskich hetmańskim domem. W niedzielę tutaj, na hetmańską prośbę, odprawiliśmy mszę. Po służbie Bożej hetman zaprosił nas do swojego domu na obiad. W Czehryniu, oprócz wspomnianej cerkwi… stoi jeszcze cztery cerkwie. Sama zaś twierdza nie ma sobie równych na Ukrainie kozaków pod względem wysokości, wielkości góry, na której twierdzę zbudowano, obszaru i nadmiaru wód oraz moczarów, które otaczają Czehryń. Przez to twierdza jest bardzo mocna, obecnie niektóre zrujnowane mury odnawiają. W twierdzy stoi kilka armat, zdumiewająco pięknych, z napisami, herbami i innymi znakami, hetman przywiózł te armaty z kraju Lachów i one błyszczą, jakby ze szczerego złota odlane. Zapytaliśmy, dlaczego hetman nie mieszka w lepszym mieście niż to, i nam odpowiedzieli, że hetman wybrał Czehryń na swoją rezydencję przez to, że leży on na granicy z Tatarami, między którymi a krajem kozaków odległość wynosi pięćdziesiąt dni drogi przez bezludne i pustynne stepy. Czehryń — to środkowa miejscowość, Dniepr od niego — zaledwie dwie mile. Poinformowano nas tutaj, w Czehryniu, że obecnie ten kraj jest zdolny wystawić trzysta tysięcy kozaków, z których każdy ma własną broń. W sobotę, 2 sierpnia, hetman Chmiel przyjechał odwiedzić naszego władykę patriarchę, po czym wyruszyliśmy z Czehrynia i po dwóch milach dotarliśmy do ogromnego mostu, przerzuconego nad jeziorami, błotami, wyspami i wielkimi rzekami, idzie on pod czehryńską twierdzą i prowadzi przez takie miejsca, które zmuszają podróżnego drżeć z przerażenia. Pokonawszy ten most, przybyliśmy do osady pod nazwą Subotów, gdzie zazwyczaj mieszkał nieboszczyk Tymisz, starszy syn hetmana. Subotowianie wyszli naprzeciw nam

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

nie miała nic wspólnego z ukraińskimi sprawami. Wspominała: „I kiedy znalazłam się w tym ultrafrancuskim jak z czasów Franciszka Józefa miasteczku (chodzi o Podiebrady — T. A.), w którym ludzie dziwnie mówili językiem prasłowiańskim, byłam oszołomiona, że mój ojciec, znany i zasłużony rosyjski profesor Iwan Szowgenow, którego z jakiegoś powodu przezywano Szowgenowem, jest niczym innym jak rektorem szkoły, którą nazywano akademią gospodarczą, gdzie wykłada się „w języku” i gdzie na ścianach wiszą portrety Petlury…” Jednak w jej życiu nastąpi zwrot, gdy poczuje swój udział w losach Ukrainy, jej historycznym przeznaczeniu. I właśnie wtedy los zetknie ją z przedstawicielami ukraińskiej emigracji, którzy pomogą Elenie odczuć duchową jedność z Ukrainą: Wasylem Kurylenkiem i Leonidem Mosendzem — dawnymi starszynami armii UNR, poetami, którzy będą uczyć dziewczynę języka ukraińskiego, który nie tylko przyjmie, ale odbierze całym sercem, nauczy się nim nie tylko myśleć, ale także pisać wiersze, a później publicystykę. A jeszcze tam, na emigracji, los zetknie ją z Ołehem Olżyczem, który stanie się dla niej przyjacielem i towarzyszem, pobratymcem w tej zaciętej i niezłomnej walce, jaką będą prowadzić aż do ostatnich dni swojego krótkiego, jak błysk jasnej komety, życia. ją całkowicie, i aktywnie uczęszcza na seminaria wiodących uczonych-profesorów Stockiego i Wysockiego, Foustka i Mateička, a jego idolem staje się Lubor Niederle — słynny uczony-archeolog, etnograf, historyk-slawista, autor czterotomowego gruntownego dzieła „Starożytności słowiańskie”, które ma wielkie znaczenie w dziedzinie slawistyki również dziś. Ołżycz staje się najukochańszym uczniem L. Niederlego, który dostrzegał w nim wielki potencjał naukowy. Zwracają na niego uwagę specjaliści-archeolodzy z USA: Uniwersytet Harvarda planował wydanie podręczników archeologicznych, które miały objąć tereny Polski, Ukrainy, Rosji, Rumunii, Bułgarii i innych państw europejskich. Autorem tych solidnych wydawnictw miał zostać młody archeolog Oleh Kandyba, który, co więcej, swobodnie władał dziewięcioma językami europejskimi. Zaproszono go do Stanów Zjednoczonych, gdzie wykłada amerykańskim studentom, publikuje w amerykańskich wydawnictwach naukowych, występuje jako ekspert w muzeach, a także organizuje życie naukowe ukraińskiej diaspory. Natomiast tam, w Europie, jest znany jako poeta o obywatelskim brzmieniu, którego główny temat wierszy to jego odległa i niezapomniana Ukraina, do której marzy o powrocie i czyni wszystko, by to osiągnąć. ...łanjuka, Ulasa Samczuka i Mykoły Mucha, Olenę Telihę i Oksanę Latурińską oraz wielu innych. Sam Olżycz poetycko ujął ich działalność następująco: Zrosła się niebezpieczność z odważnym życiem, Jak z ciałem śmiertelnika skrzydła… Niebezpieczeństwo stało się stałym bytem. „Szlak do zwycięstwa” był bardzo gorzki: klęska Karpackiej Sicz, węgierskie więzienie, tortury, egzekucje… Wszystko to musieli przejść ukraińscy patrioci. Ciężko przeżył Olżycz także rozłam w OUN, który nastąpił w 1939 roku, dzieląc dawnych przyjaciół na walczące ze sobą obozy. Ulas Samczuk pisał, że był to dla Oleha ciężki cios. Jeszcze straszniejszym ciosem dla niego, kierownika nacjonalistycznego podziemia, zastępcy przewodniczącego Przewodu OUN A. Melnyka, stała się w lutym 1942 roku w Kijowie śmierć wielu członków Referatu Kulturalnego: profesorów Iwana Rohacza i Iwana Hupała, poety Iwana Irlawskiego oraz wielu członków Związku Pisarzy Ukraińskich, którym kierowała Olena Teliha. Wiedział o masowych aresztowaniach nacjonalistycznego podziemia, które gestapo rozpoczęło już w grudniu 1941 roku, żądał od Oleny, by natychmiast opuściła Kijów, ale otrzymał kategoryczną odpowiedź: „Drugi raz z Kijowa nie wyjadę!” Olenę wraz z mężem Michajłem i innymi patriotami faszyści rozstrzelali w Babim Jarze. Oleh przeżył swoją towarzyszkę i współpracowniczkę zaledwie o dwa i pół roku… O Olżyczu — ideologu i bojowniku wiadomo wiele. Ale w jego życiu była nie tylko walka, podziemie, konspiracja. Było w życiu Oleha także czułe i szczere uczucie. W podziemiu, w 1943 roku, Oleh wziął ślub w cerkwi prawosławnej wsi Jabłonka Wyżnia na Lwowszczyźnie z Kalynką (Kateryną) Biłecką, której on, zgodnie ze starym kozackim zwyczajem, wyznał miłość już w noc noworoczną 1941 roku, upiwszy z kielicha i podsunąwszy go do jej ust. Ona, według tego samego zwyczaju, upije z kielicha — i będzie to zgoda na połączenie z nim swego losu. Dwa lata później zostaną małżeństwem, lecz dla wszystkich, w warunkach surowej konspiracji, udawać będą, że są sobie obcy. Rodzinne szczęście będzie krótkie — wyczuwając śmiertelne niebezpieczeństwo, Oleh odeśle ciężarną żonę do rodziców w Pradze. Nie dowie się nigdy, że Kalynka urodzi syna i da mu imię Oleh. Będzie to rok 1944, kiedy śmierć już dyszy Olżyczowi w kark… 25 maja 1944 roku gestapo aresztuje go we Lwowie, a następnie, nie wydobywszy niczego od mężnego patrioty, faszyści zamordują go w obozie śmierci Sachsenhausen. Martwe ciało z karceru wysłane zostanie do krematorium. Stanie się to 9 czerwca. Nie dożyje miesiąca do swoich 37. urodzin. Sam Olżycz już w 1931 roku w wierszu „Poświęcenie” przepowiedział: Pośli mi, modlę się, jeden dar: W imię Jej mężnie przyjąć katusze I w groźne dni żelaznej odpłaty W szarej szynelu umrzeć od granatu. Olżycz zginął jak żołnierz, jak wojownik za swoją wymarzoną Ukrainę. Zginął w Jej imię. Jego współtowarzysz pióra i walki Oleksa Stefanowycz napisał w swojej „Modlitwie” o takich ukraińskich bohaterach, którzy dla wielkiej i świętej idei odeszli w niebyt. Obok tych chwalebnych męskich rycerskich imion pełnoprawnie może stanąć jeszcze jedno, w którym również żył wysoki duch — Oleny Telihi. W celi, gdzie trzymano Olenę, na ścianie pozostał napis: „Tu była i stąd idzie na śmierć Olena Teliha”. A na górze — tryzub. Olena wraz z mężem i innymi ukraińskimi patriotami przyjęła „gorącą śmierć” w imię tej wysokiej Miłości i Wiary, które były sensem ich życia. Dmytro Doncow powiedział o Olenie Telihe tak: „Była poetką ognistych granic, na progu nowej epoki naszej cywilizacji, epoki, którą wywołała i w walce o którą położyła głowę”. Oleh i Olena nie mają własnych grobów. Jest w Babim Jarze pod Kijowem symboliczny krzyż, który oznacza miejsce śmierci wielu ukraińskich patriotów. I jest w Pradze Olszańskie cmentarz prawosławny. To cały panteon ukraińskich emigrantów, którzy znaleźli tu swoje ostatnie ziemskie schronienie. Na centralnej alei, po lewej stronie, jest grób, na którym wyryte są imiona Ołeksandra Oleśa (Kandyby), Wiry Kandyby (z domu Swadkowskiej) i na dole: in memoriam Oleh Olżycz. Stałam przy tym grobie i w pamięci zrywały się słowa O. Oleśa: … A śmierć ich nieśmiertelnością powitała.

Машинний переклад

DWIE CZĘŚCI

Tetiana ANANCZENKO, zastępczyni przewodniczącego obwodowego zrzeszenia „Proświta”, członkini NSŻU, laureatka VII Ogólnonarodowego konkursu „Ukraińska mowa — mowa jedności”, m. Odessa Urodzili się w wysoko wykształconych, inteligenckich rodzinach, które zmuszone były emigrować. Ojciec Ołega Ołżycza — wybitny ukraiński poeta Ołeksandr Oleś (Ołeksandr Iwanowycz Kandyba) — jako członek rządu UNR, z misją dyplomatyczną w 1919 roku wyjechał do Berlina i już nie zdołał wrócić na Ukrainę. Ojciec Eleny — profesor Iwan Szowhenow — wybitny uczony-melioracjonista, znany praktykujący inżynier-hydrotechnik, autor i organizator nawadniania Turkiestanu oraz innych budowli hydrotechnicznych w Rosji, w 1918 roku przeprowadza się na Ukrainę, pracuje jako profesor instytutu politechnicznego w Kijowie, zostaje organizatorem gospodarki wodnej Ukrainy i całkowicie pogrąża się w wirze wydarzeń politycznych. Został także członkiem rządu młodego Państwa Ukraińskiego. Po klęsce UNR I. Szowhenow wraz z armią wycofuje się na zachód. Zarówno Ołeg Kandyba, jak i Elena Szowhenowa po klęsce UNR przez pewien czas zmuszeni byli pozostawać w bolszewickim Kijowie — ich rodziny nie zdążyły wyjechać. I dzieci „wrogów nowej władzy” w pełni doświadczyły drwin, strachu i nędzy. Wychowany w szacunku do ojczystego słowa, nauczony czytania z „Alfabetu w wierszach, napisanego dla syna”, którego autorem był ojciec, otoczony miłością matki, Wiry Swadkowskiej, człowieka wysokiej duchowości, Ołeg od najmłodszych lat objawił swoje zdolności. Mając niespełna trzy lata, czytał, a w wieku pięciu lat napisał już sztukę z czasów kozackich. I to pewnie nieprzypadkowo, bo w rodzinie Kandybów istniał kult słowa, muzyki, malarstwa, rodzimej historii. Chłopiec wiedział także, że jego ród wywodził się od korsuńskiego pułkownika, a później niżyńskiego pułkowego obozowego Fiodora Kandyby, i że byli dziedzicznymi szlachcicami, i że mieli własny herb rodowy (można go znaleźć w „Małoruskim herbarzu” W. Łukomskiego i W. Modzalewskiego). Później Ołeg wybrał sobie pseudonimy: O. Leleka, O. Switanok, O. Niewidomy, i tymi imionami podpisał jeszcze w latach dziecięcych szereg utworów, które poświadczyły niezwykły talent młodego literata. Dopiero potem, na emigracji, stanie się O. Ołżyczem, przyjmując pseudonim z czasów książęcych — pod takim wejdzie do ukraińskiej poezji. A jako polityk-publicysta, kulturolog i literaturoznawca będzie występował także pod własnym nazwiskiem — O. Kandyba, a także pod pseudonimami D. Kardasz, O. K., O. K-ba, O., N. Sam, M. Zapotocznyj, K. Kostiantyn i inne. W burzliwych latach II wojny światowej, jako kierownik nacjonalistycznego podziemia, który stanie na czele Referatu Kulturalnego, będzie miał również kilka konspiracyjnych pseudonimów partyjnych; w czerwcu-lipcu 1941 roku będzie formował wędrowne grupy ukraińskich patriotów, które wracały na Ukrainę z jednym gorącym celem — obudzić świadomość narodową ludu, przywrócić utraconej ojczyźnie wolność. Lecz nie bez powodu nazwano ich później „tragicznymi optymistami” — złożyli swoje życie w ofierze idei, której wówczas nie było dane się spełnić. Elena również dorastała w środowisku inteligenckim: „Byłam petersburżanką. Tam wyrosłam, tam się uczyłam, tam przeżyłam wojnę, tam nasiąkałam Piotrem I, Katarzyną Wielką… No i oczywiście kulturą imperium, którego głową był Aleksander Siergiejewicz Puszkin…” Tak więc dzieciństwo i młodość dziewczyny upłynęły w północnej stolicy Imperium Rosyjskiego, dokąd rodzina Szowhenowych przeprowadziła się ze wsi Iliński w guberni moskiewskiej, gdzie urodziła się Elena. Dziewczyna, zakochana w poezji „srebrnego wieku”, wzrastała w rosyjskojęzycznym środowisku. Znamienne, zauważa J. Małaniuk, że jej matką chrzestną była Zinaida Gippius — znana rosyjska poetka-symbolistka. Już w dzieciństwie Elena próbowała wierszować — oczywiście po rosyjsku. Dziewczyna znała kilka języków europejskich, miała guwernantki, uczyła się muzyki — było to tradycyjne wychowanie w jej środowisku. Nawet gdy rodzina przeprowadziła się do Kijowa, Elena nie posługiwała się językiem ukraińskim — po prostu go nie znała. Nie posługiwała się nim także później, w Podiebradach, gdzie ojciec został pierwszym rektorem Ukraińskiej Akademii Gospodarczej (UAG). Elena wówczas była daleka od ukraińskości, nie prze-

Машинний переклад

OLEH I OLENA

W lipcu obchodzimy 100. rocznicę urodzin wielkiego ducha ukraińskiego Olega OLŻYCZA oraz 101. rocznicę urodzin „poetki ognistych granic” Oleny TELIHY. Do tych dwojga utalentowanych przedstawicieli ukraińskiej kultury, którzy weszli do naszej świadomości także jako przedstawiciele praskiej szkoły poetyckiej, łączy wiele wspólnego. Spotkali się kilka razy w Pradze jeszcze jako nastolatkowie. Wówczas ona była profesorską córką, jeszcze rozentuzjazmowaną, lekkomyślną panienką, a Oleg — nieśmiałym gimnazjalistą. Lecz te spotkania nie zostawiły w ich pamięci prawie żadnego śladu. Dopiero w grudniu 1939 roku w Krakowie, w kawiarni „Feniks”, doszło, jak powie O. Żdanowicz, do „spotkania wielkich”. Najwybitniejszy ukraiński poeta i członek Prowodu OUN oraz błyskotliwa poetka i publicystka, aktywna działaczka ruchu nacjonalistycznego, spotkali się, by wspólnie walczyć o wysoki i gorący cel — zobaczyć Ukrainę wolną i niezależną państwowo. Za plecami Olega były już studia na Uniwersytecie Karola w Pradze, gdzie studiował filozofię, a równolegle w Ukraińskim Wyższym Instytucie Pedagogicznym im. M. Drahomanowa — literaturę i archeologię. Wykładali tam wówczas wybitni ukraińscy uczeni: historyk Dmytro Doroszenko, archeolog WadymSzczerbakiwski, historyk sztuki Dmytro Antonowycz, historyk literatury Leonid Biłećkyj, pedagodzy Zofija Rusowa i Stepan Siropołko oraz wielu innych przedstawicieli ukraińskiej emigracji naukowej — głównie członków rządu UNR i tej twórczej inteligencji, która nie przyjęła bolszewizmu. Archeologia i historia sztuki pochłaniały Przed Ołehem otwierała się szeroka perspektywa naukowca. 29-letniego doktora archeologii w 1936 roku zapraszają do Rzymu, gdzie prowadzi pracę naukową, nawiązuje ukraińsko-włoskie kontakty, przygotowuje wydanie utworów literatury ukraińskiej w przekładzie na język włoski. Tam, w Rzymie, Ołeh, który już w 1929 roku został czynnym członkiem OUN, przyjąwszy pseudonim organizacyjny „Idealista”, spotyka się z przewodniczącym Prowodu OUN Jewhenem Konowalcem. To było spotkanie determinujące. On, wówczas już znany poeta, uczony-archeolog, z головą pogrąża się w działalność polityczną.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

UKRAIŃSKI SZLAK Ołeksander SZOKAŁO Uderzający fakt: w laboratoriach świata co sekundę ginie 22 tysiące zwierząt. Ludzie rzekomo przeprowadzają doświadczenia, aby odkryć tajemnicę życia i rzekomo pomóc ludzkości. Jak ludzkość może żyć w pokoju i być szczęśliwa, skoro co chwila sieje śmierć w przestrzeni ziemskiej? Przyszło mi też do głowy coś innego: robi się to po to, aby zawładnąć podstawami życia. Aby poznać istotę życia, nie trzeba zajmować się jego rozszczepianiem na wszystkich poziomach. A jeśli wziąć ludzkie życie, jego wyższą, duchową istotę, trzeba przede wszystkim poznać ludzką kulturę — system samozachowania i samoodtwarzania ludzkiej istoty, w istocie — jej centralny układ nerwowy. Czego zatem potrzeba dla naszego systemu samoodtwarzania, samorozwoju? Istnieje klasyczna definicja kultury: „Kultura — to droga duszy do siebie samej” (G. Zimmel). Wielki pedagog K. Uszynski uczył, że dla wychowania, kulturalnego samorozwoju człowieka trzeba przede wszystkim nauczyć go rozróżniać dążenie duszy do życia i potrzeby organizmu, by istniał. Niestety, w naszym dzisiejszym społeczeństwie tego się nie uczy. Nad nieśmiertelną ludzką duszą u nas ciążą przemijające potrzeby organiczne — przeważa to, co podlega rozkładowi, we wszystkich sferach życia społecznego. Dlatego tak ciężko żyje się w tym martwym duchem świecie żywym. Mamy zubożony zasób duchowo-intelektualny — to właśnie on powinien zajmować 2/3 ludzkiej istoty. A potrzeby organiczne nie powinny przekraczać 1/3. Według takiego programu żyje Wszechświat, według takiego wszechjedynego programu stworzono człowieka, a człowiek jest zobowiązany podtrzymywać w sobie ten proces pierwotworzenia, realizując w sobie wszechjedyny program życia. Wszystkie nasze potrzeby organiczne powinny być skierowane na zapewnienie pracy duchowo-intelektualnej naszej istoty. Dwie trzecie w ludzkim życiu powinna zajmować właśnie ta praca duchowo-intelektualna. Tylko jedna trzecia wysiłków powinna być skierowana na zaspokajanie potrzeb organicznych. Jeśli stosunek staje się pół na pół — nastaje chaos, jeśli przeważa zaspokajanie organiczno-materialnych potrzeb (a są one nienasycalne) — człowiek degeneruje się jako gatunek. Wreszcie, cała praca fizyczna i intelektualna, całe życie człowieka ma tylko jedną perspektywę — duchowego samorozwoju, duchowej dojrzałości. A do tego potrzebny jest główny zasób ludz- DOBRA SPRAWA Zoja SZALIWSKA, m. Konotop, obwód sumski Nелегка доля 350-letniej Świętomikołajskiej cerkwi we wsi Pidlypne w rejonie konotopskim, na Sumszczyźnie, niegdyś okazałej pięciokopułowej świątyni, zniszczonej przez bolszewików w latach trzydziestych. Dzięki szczerym modlitwom parafian odpowiedzieli jednak ludzie nieobojętni wobec życia duchowego, którzy pomagają odbudować świątynię. Wśród nich jest przede wszystkim znany na Ukrainie dobroczyńca Jewhen Heorhijowycz Sur. Właśnie dzięki jego pomocy kończy się generalny remont cerkwi z zastosowaniem nowoczesnych technologii, zamontowano kopułę i dzwony. Obecnie malarze kończą dekorację wnętrza budynku. Wkrótce w tej pięknej świątyni odbędzie się nabożeństwo. Cerkiew staje się ośrodkiem duchowego wychowania dzieci. Już kilka[...] życia — zasób duchowy. Cały system zasobów człowieka składa się z zasobów biologicznego, intelektualnego i duchowego. I to wszystko stanowi jego osobistą pulę genetyczną — szlachetność, i to wszystko jest składnikami puli genetycznej narodu. Właśnie dzięki temu zasobowi genetycznemu człowiek realizuje własnym życiem program uniwersalny. Regulatorską stałą systemu zasobów człowieka jest jego typ duchowy — ognisko kulturowego samorozwoju oraz osobistej i narodowej samoidentyfikacji. Właśnie dla zapewnienia samoidentyfikacji, samoodtwarzania i samorozwoju narodu ukraińskiego jako synergicznej wspólnoty twórczych, samodzielnych jednostek należy podporządkować produkcję i rozpowszechnianie produktu duchowo-intelektualnego, kulturalno-informacyjnego. Człowiek jako duchowo-biologiczny twór potrzebuje jakościowego pokarmu — biologicznego i duchowego. Za totalitaryzmu bolszewickiego kształtowano człowieka, który, spożywając wystarczającą ilość pokarmu energetycznego, pracowałby jak żywy robot, a kto nie poddawał się biorobotyzacji, tego niszczono — rozstrzeliwano lub głodzono. Obecnie na Ukrainie brakuje białkowego pokarmu — prawie połowy. Deficyt pokarmu duchowo-intelektualnego jest jeszcze większy. A przecież jest jeszcze destrukcyjny wpływ quasi-kulturowej produkcji. Jak będą się rozwijać pokolenia narodu, na ile będą zdrowe fizycznie, intelektualnie i duchowo — czy są potencjalnie zdatne do kształtowania nowego społeczeństwa? Oczywiście zaspokojenie potrzeb organiczno-materialnych kosztuje wielkie pieniądze. Ale do zaspokojenia duchowych dążeń nie trzeba wielkich nakładów materialnych, potrzebna jest wewnętrzna praca całej istoty ludzkiej. Wiele jest spekulacji na materialnych ersatzowych produktach kultury i na przerośniętym podsycaniu potrzeb organicznych, które pochłaniają wszystkie dążenia duszy, jak czarna dziura wciągająca energię życia. Duchowy pokarm jest zaś człowiekowi niezbędny do rozwoju duchowo-intelektualnego. Duchowe dążenia człowieka powinny być o dwa rzędy wyższe od potrzeb organicznych. Tak urządzony jest Wszechjedyny Świat. Wszystko, co żyje na Ziemi, w swoim samorozwoju zmierza ku Słońcu — źródłu życia ziemskiego. Człowiek jako istota duchowo-biologiczna w swoim samorozwoju, przez swoją podstawę biologiczną, również zmierza ku Słońcu, a przez swoją istotę duchowo-intelektualną rozwija się w kierunku źródła duchowego światła, które w przestrzeni widzialnej również uosabia Słońce. „…Słońce — Praboga wszystkich religii…” — zapowiedział w swojej „Modlitwie” Bohdan-Ihor Antonycz. Jeśli źródło światła jest rozproszone, wzrost i samorozwój wszystkiego, co żywe, ustaje. Zatem wszędzie i zawsze potrzebne jest ukierunkowane źródło światła, które organizuje środowisko życiowe i określa kierunek wzrostu. Wszystko, co żyje, podświadomie dąży do źródła światła, a człowiek jako istota świadoma jest zobowiązany szukać i znajdować źródło Wszechjedynego życia: takim źródłem w Układzie Słonecznym jest Słońce, we Wszechświecie zaś — Wszechjedyny. Antypodą twórczego Wszechjedynego jest niejedyny, to znaczy rozproszony, rozproszkowany, niszczycielski. Ta antynomia przejawia się na wszystkich poziomach w trójjedności prawdziwej myśli, prawdziwego słowa i dobrego czynu. Człowiek ujawnia swoją istotę jedynie w działaniu i po jego czynach można sądzić o jego ukierunkowaniu i poziomie jego dojrzałości moralnej. Moralność — to skuteczność prawdziwej wiedzy, skuteczność prawdy. Ile tej prawdy jest w czynach ludzkich zwierzchników? Najczęściej brak w nich nie tylko moralności, lecz także etyki. Etyka — to normy, umowne zasady, standardy postępowania, które są przyjmowane i obowiązują w określonym środowisku społecznym. Każda grupa społeczna ma swoją etykę. Całkowicie pozbawione etyki są tylko chimery, które istnieją w bezgranicznej dozwoleniu, w samowoli bezprawia. Jeśli weźmiemy prawa spisane, to, jak zapowiedział wielki filozof-praktyk H. Skoworoda — im więcej praw, tym więcej bezprawia. Każde takie prawo prowokuje jego naruszanie. A tylko bezwzględne prawo dojrzałości moralnej człowieka działa niezawodnie, bo jego realizacja spoczywa na samym człowieku: prawdę człowiek pojmuje na własnym doświadczeniu — gdy otwierasz się na światło, światło wchodzi w ciebie; prawdę poznaje jako nieuchronność — gdy stajesz się prawdziwy, stajesz się silny; i to wszystko spełnia się tylko w dobrym czynie. Ta praktyka istnieje ponadczasowo, niezależnie od systemów religijnych i politycznych. Według tego prawa żyli i żyją duchowi ludzie całego świata. Zasada trójjednej dojrzałości człowieka jest uniwersalna: daje ona wskazówkę w każdej sytuacji; reguluje stosunek potrzeb organicznych do duchowych dążeń; pomaga uwolnić się od uprzedzeń i narzuconych idei, od iluzji autorytaryzmu i urojeń totalitaryzmu (istota totalitaryzmu pozostaje niezmienna przy zmianie sztandarów i haseł — totalitaryzm opiera się na poniewieranych, na sługach i wykonawcach, niszczy twórczych i samodzielnych). Cały sekret moralnej dojrzałości człowieka tkwi w jego szczerości serca. Bo czystemu, mądremu sercu otwiera się prawda, a sercem człowiek tworzy prawdę swojego życia, prawdę historii, która nie przemija, zaś rozum, oddzielony od serca, kłamie, przypodobując się przemijającemu. Serce ma jeszcze jedną ważną właściwość — jak magnes ludzkiej istoty przyciąga ludzi do siebie, przyciąga ich do rodzinnej ziemi — stąd właściwie ludzkie uczucie patriotyzmu. Dlatego nie trzeba samemu niczego wymyślać chytrym rozumem ani wpadać w cudzy błąd, lecz patrzeć na świat bezstronnym wewnętrznym wzrokiem czystego serca, w którym żyje Wszechjedyny, i działać wolą mądrego serca. M. A. Neroda, I. R. Krycki. Wielu parafian zostało aresztowanych i uwięzionych. Przez długie lata na zesłaniu przebywał także kapłan cerkwi Świętych Mikołaja D. Karpenko. Obecnie niedzielnej szkole pomaga konotopska organizacja charytatywna „Switanok”, również założona przez Jewhena Sura. Dyrektorkę organizacji Ljubow Josypiwnę Łysenko, miłą i życzliwą kobietę, w szkole zawsze witają z radością. Niedawno dzieciom sprawiono wspaniały prezent. To właśnie ci dobroczyńcy zorganizowali wyjazd do Kijowa. Członkowie kółka wraz ze swoimi opiekunami odwiedzili Narodowe Muzeum T. Szewczenki oraz świątynię ukraińskiej sztuki narodowej — muzeum Iwana Hončara, gdzie dzieci zobaczyły również kolekcję pisanek. W planach konotopskich dobroczyńców, którzy ściśle współpracują z Międzynarodową Fundacją Charytatywną „Ukraińska Rodzina”, znajduje się szereg interesujących przedsięwzięć, które sprzyjać będą poprawie zdrowia dzieci i wychowaniu ich w najlepszych narodowych tradycjach.

Машинний переклад

Przestrzeń duchowa

Fot. Ołeksandr Łytwynenko życia — od form biologicznych do tworów społecznych (klasowych, partyjnych, religijnych i innych). Aby pozbawić żywe istnienie (indywidualne i społeczne) perspektyw wzrostu i siły życiowej, dezorientuje się je, świadomość społeczną rozczłonkowuje się na segmenty — tak antysystem kontroluje amorficzną masę, żywiąc się jej energią. A człowiek pojawia się na tym świecie nie po to, by stać się źródłem emocjonalnego czy materialnego dobrobytu dla kogoś innego. Człowiek żyje nie dla kogoś i ostatecznie nie dla siebie, lecz żyje dla Stwórcy — żyje w sobie w świetle Wszechjednego. W tradycji agrokultury, w heliowyznawczym systemie skutecznego poznania wiarą i przejawiania woli działa odwieczna zasada duchowej orientacji człowieka — zasada moralnej dojrzałości. W istocie jest to wszechjedyne prawo, skuteczność którego zapewniana jest

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

OŚRODEK DUCHOWEGO WYCHOWANIA

...miesięcy 20 uczniów uczy się w szkole niedzielnej. Kieruje nią matuszka Halina, która, wychowując swoje czworo dzieci, znajduje czas także dla innych. W salach, urządzonych w pomieszczeniu cerkwi, jest wszystko, co niezbędne do nauki. Tutaj oj. Ołeksandr zapoznaje uczniów z podstawami nauki chrześcijańskiej, uczy modlitw. Otwarciu szkoły poprzedziło zapoznanie się z doświadczeniem innych szkół niedzielnych, zwłaszcza w mieście Żytomierz. Nawiązano także współpracę ze szkołą niedzielną w mieście Bucza w obwodzie kijowskim. Przy cerkwi działają również kółka: pisankarskie i dramatyczne. Pomysł nauczenia maluchów zdobienia pisanek należy do gorących miłośniczek sztuki ludowej Antoniny Pipko i Oksany Tarasenko, które dla członków kółka nie szczędzą ani własnych środków, ani czasu. Na zajęciach, które rozpoczynają się śpiewem modlitewnym, Oksana Wasyliwna opowiada o dawnych narodowych tradycjach tworzenia pisanek, przekazuje umiejętność posługiwania się pisakiem. I oto małe rączki z dumą trzymają swoją pierwszą pisaneczkę. „Wie pani, moja córeczka na godzinę przed rozpoczęciem zajęć jest już w sali — z uśmiechem opowiada mama małej pisankarki. — Jak się cieszę z jej zapału!” W cerkwi odbyło się już pierwsze dziecięce przedstawienie „Pisaneczka”. W planach — utworzenie studia artystycznego, zespołu folklorystycznego. Wraca chlubna tradycja ukraińskiej cerkwi — bycia ośrodkiem kultury i duchowości. Przecież już w XVII w. przy cerkwi działała bractwo parafialna szkoła. Duchowni uczyli dzieci kozackie czytania i pisania, chóralnego śpiewu cerkiewnego oraz gry na kobzie, lirze i sopilce, wykonywania różnych obrzędów cerkiewnych, a kozacy-weterani uczyli sztuki wojennej. Tradycja śpiewu chóralnego istniała w wsi Pidlypne od dawna. Dla popularyzacji ukraińskiej pieśni dzięki staraniom księdza D. Karpenki w 1910 r. utworzono kółko chóralne, które do 1917 r. istniało jako chór cerkiewny. Wracając do tamtych czasów, nie sposób nie wspomnieć także o założeniu przez parafian kulturalno-oświatowej organizacji „Proświta”. Proświtianie organizowali wieczornice poświęcone T. Szewczence, koncerty, przedstawienia. Zarobiwszy pieniądze na uprawie buraków, kupili bibliotekę z dziełami ukraińskich autorów, a później otworzyli księgarnię. Organizowano także kółka dramatyczne. Jednak za reżimu komunistycznego cerkiew zniszczono. Zaczęto prześladować także członków pidlipieńskiej „Proświty” oraz chórów i kółek dramatycznych. W latach 30. rozstrzelano utalentowanych amatorskich aktorów...

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

cyganie z obozu Kusturicy z ołowianych żołnierzyków wtedy, kiedy nie kręcą dla niego filmów. Kiedyś jego obóz w pełnym składzie przyszedł w Belgradzie na pokaz mojego „Białego ptaka”, a potem zaczął kręcić mu filmy w tym jurkowo-indyjsko-ukraińskim stylu, a Kusturica tylko woził je do Cannes po „Złote Gałązki”. Kiedy Kusturica otrzymywał kolejną „Złotą Palmę”, cyganie z jego obozu czyścili kieszenie i zdejmowali diamentowe ozdoby z szyj festiwalowej świty na czerwonym dywanie wprost na schodach do Pałacu Festiwalowego. Koszty nakręcenia kolejnego filmu zwracały się po jednym seansie gwiazdorskiego szmonu. Serb spod Boburu z obozem Kusturicy nie miał żadnego związku, jak ja mu nie dowodziłem, że jestem jego kolegą z ZSRR, nie dał ani kopiejki i basta. Kiedy poprosiłem cycki-kapitanów o przetłumaczenie mi na rosyjski, co ja tam bełkotałem w roli Jeana Valjeana, cycki kategorycznie odmówiły, ale obiecały, że to umrze między nami, że ani słowa z tych, które darłem się na cały Paryż, do raportu nie wstawią. Bo wtedy będą mieli przechlapane. Bo wtedy zdegradują ich do szeregowych i poślą pracować na panel w Marsylii z radzieckimi marynarzami. Druga propozycja radykalnej zmiany życia zdarzyła się w „Gwiezdnym Miasteczku” kosmonautów pod Moskwą. Generał Gieorgij Bieriegowoj, dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego, dowódca oddziału kosmonautów, złożył mi po pijanemu propozycję wstąpienia do oddziału kosmonautów. Wahałem się trzy tygodnie. Póki Bieriegowoj nie wytrzeźwiał. Ja wahałem się koniakiem, generał – „Stoliczną”. Ale komisję lekarską na wszelki wypadek przeszedłem. Po komisji lekarskiej piliśmy z Bieriegowojem tylko trzy doby. I ja odmówiłem. Odmówiłem, kiedy otrzymałem do ręki wniosek komisji medycznej, że mnie można, jak Biełkę i Striełkę, wysyłać w kosmos, że wytrzymam. Gieorgij Bieriegowoj, który naprawdę był Bieriegowym, obejrzał film „Cienie zapomnianych przodków” i jego ukraińskie uśpione geny zatęskniły za zdumiewającym pięknem jego praojczyzny. A ja, po pijanemu, powiedziałem mu, że nikt z jego kosmonautów nie umie robić ani zdjęć, ani kina. Że oni są wizualnymi kosmicznymi downami. Że to kosmiczne piękno mogę sfilmować adekwatnie tylko ja, operator filmu „Cienie zapomnianych przodków”. Wtedy po raz pierwszy wyłożyłem dowódcy oddziału kosmonautów teorię mise-en-scène w formie TORU. Wytłumaczyłem mu, że TOR jest jedyną we wszechświecie formą ruchu. TOR można wyobrazić sobie jako zwykły obwarzanek. Elektron leci po swojej orbicie wokół jądra atomowego i jednocześnie obraca się wokół swojej osi – zapisuje swoim lotem w mikrokosmosie mikroobwarzanek. Ziemia leci wokół słońca po swojej eliptycznej orbicie, i my, załoga tego statku kosmicznego, nie zauważamy, że z szaloną prędkością razem z kulą ziemską obracamy się wokół jej osi. Układ Słoneczny ze swojej strony krąży w naszej galaktyce: i po orbicie, i wokół galaktycznej osi. Galaktyka ze swojej strony…. i tak absolutnie wszystko, stworzone przez Pana Boga, UTRZYMUJE SIĘ W CAŁOŚCI TYLKO DZIĘKI TOROWI, KOSMICZNEMU OBWARZANKOWI. I teoria u mnie była odpowiednia, a i zdrowie, jak u psa, pozwalało latać w kosmos choć każdego dnia. Oczywiście, zgrywałem się. Teorię mise-en-scène, nakręconej ruchomą ręczną kamerą filmową w formie TORU, zacząłem opracowywać jeszcze przy filmie „Gdzieś jest syn” na Krymie w ekspedycji na przylądku Kazantyp. Rozkręciłem ją na pełną skalę w górach Karpatach, na zdjęciach do „Cieni zapomnianych przodków”, a wypolerowałem do błysku po wielu latach przy „Modlitwie za hetmana Mazepę”. Wtedy, przy „Modlitwie”, byłem w samym epicentrum tego kosmicznego obwarzanka, mojego wymarzonego TORU. A póki co w „Gwiezdnym Miasteczku” kręciłem się ze swoim pomysłem jak głupi z pisanką, jak trzaska w przeręblu, jak Biełko i Striełka na orbicie. Wtedy jeszcze nie było mowy w fizyce teoretycznej i filozofii o polach torsyjnych. U nas w Kijowie w studiu filmowym nie było, i w Bolszewie nie było. Nie było i w „Gwiezdnym Miasteczku”. Dlatego byłem naprawdę jak pijana trzaska na naćpanej dyskotece. astronaucie Neilu Armstrongu, tym, który pierwszy stanął na księżycu. O obwarzanku przemilczałem. Neil Armstrong powiedział, że ja by („by” podkreślam) zrobiłbym („by” podkreślam) wielki błąd (big mistake – powiedział Neil, podkreślam), gdybym poszedł do kosmonautów, bo ja i tak jestem astronautą, który lata w nieznane światy sztuki. Czyli ja, a sztuka, w jego, Armstronga opinii, jest większą tajemnicą niż kosmos. I ryzyko u artysty jest znacznie większe, bo on desperacko dokonuje swoich artystycznych awantur sam jeden, nie wspiera go miliardowa potęga NASA albo programu kosmicznego, jak w ZSRR. Artysta nie ma kosmodromu Bajkonur, nie ma przylądka Canaveral. On sam dla siebie jest rakietą kosmiczną, którą sam zaprojektował i zbudował samodzielnie. I jego artystyczna orbita jest wyłącznie jego osobistym osiągnięciem. Zgodziłem się z Armstrongiem, tylko dodałem, że miałem bardziej przyziemne uzasadnienia swojej odmowy Bieriegowojowi, nie mogłem sobie wyobrazić, że nigdy więcej nie wyjdę na

Машинний переклад

PIERWODRUK

Ciąg dalszy. Początek w nr 13, 15, 24 za 2007 r. Rok później opowiedziałem Jożykowi — Saszy Korolowowi — lekarzowi z pogotowia, wnukowi kompozytora Kozyckiego, kiedy kolejny raz w środku nocy wezwałem jego brygadę do leczenia mojego permanentnego dyżurnego zawału (którego oczywiście nawet w pobliżu nie było), historię o dziurze w zaświatach na bulwarze Kapucynów. Jożyk, niczym śledczy, wypytał mnie dokładnie o barwę jej głosu, bo był wnukiem kompozytora, który napisał piosenkę o Stalinie i Leninie: „Dwa sokoły jasne”, o to, jak wyglądała, do najdrobniejszych szczegółów (dziwne, ale z czasem zrozumiałem, że pamiętam nawet, iż na sukni trochę puściło obszycie i że na szyi była różowa zadrapanie, jakby kotka zostawiła ślad), nalał mi do menzurki spirytusu medycznego i powiedział tonem lekarza, który stawia ostateczną diagnozę: — Jesteś idiotą! Nie w sensie Dostojewskiego, a w sensie zdolności umysłowych. To był twój los. A ty przeszedłeś obok. Pij. Nie powiedziałem Jożykowi (tak nazywano lekarza w dzieciństwie) z pogotowia, że następnego dnia zobaczyłem swój los jeszcze raz z odległości, kiedy można w świetle dnia dostrzec każdą, jeszcze niewidoczną dla obojętnego oka, zmarszczkę pod oczami. Stała nieruchomo w tłumie przy Beaubourg, czyli centrum Pompidou, gdzie całodobowo kłębią się zaklinacze węży z Indii; medytujący jogini z Nepalu; Cyganie z obozu Kusturicy, którzy połykają ogień; czarnoskórzy atleci, którzy zaplatają miliony warkoczyków z kolorowymi wełnianymi nitkami ufnym turystkom z Amsterdamu; muzycy na dziwacznych instrumentach muzycznych-czaszkach z plemienia Voodoo; kieszonkowcy z Rostowa nad Donem itd. Tam, w kącie placu, jakiś serbski reżyser-prymitywista wystawiał krótki spektakl-performans-wyciąg z „Nędzników”. Z „Nędzników”, jak przetłumaczono na rosyjski w programie szkolnym szkoły nr 461. Wykonawców do swojego performansu Serb wyłapywał prosto z tłumu, jak mój przyjaciel sąsiad z daczy chirurg-reanimator Garik Bekalemiszew, zapalony wędkarz, wyłapywał leszcze z Cyganowej Jamy w Prochorówce. Leszcze w mig stawały się czerwone, bo u leszczy zdarzał się rybi zawał, kiedy wyciągano je w powietrze, u leszczy pękały naczynia krwionośne pod łuską. Wybaczcie, w Cyganowej Jamie leszczy nie bywa, leszcze żyją w dołach na Dnieprze. Mnie Serb wyłowił z tłumu, kiedy mini-przedstawienie już się zaczęło. Serb nie miał tylko wykonawcy roli Jeana Valjeana. Kiedy przedarłem się bliżej placu pod gołym niebem na zabytkowym paryskim bruku, razem ze swoimi czterema cyckami, od razu zaproponował mi główną rolę. Zawył na cały Paryż: — Oto sam monsieur Jean Valjean! Patrzcie! To on! Dopiero co z katorgi. Patrzcie, na jego twarzy wszystko jest napisane! Proszę, monsieur, zapraszam do nas! Poznajcie się! To Cosette. To… — dalej przedstawił mi wszystkich partnerów, którzy już byli zaangażowani w spektakl. Atut Serba polegał na tym, że wybierał do ról ludzi z tłumu, ale nie Francuzów. Tych, którzy nie znali francuskiego lub znali go słabo. Serb mówił każdą kwestię za wszystkie postacie, a przypadkowi wykonawcy mieli powtarzać te kwestie ze słuchu. Oczywiście przekręcali — wychodziło bardzo śmiesznie. Spektakle cieszyły się szalonym powodzeniem. Po zakończeniu zadowoleni widzowie garściami rzucali pod nogi artystom monety z całego świata. Zbiórka za każdym razem była pokaźna, nie mieściła się w reżyserskim kapeluszu. Kiedy Serb złożył mi propozycję zagrania bez prób, bez znajomości tekstu Jeana Valjeana, nie wahałem się ani sekundy. — Co ja, gorszy od Stupki — pomyślałem zuchwale. — Tak, jak w teatrze Franki, zagram nawet z kneblem w ustach. Do knebla w ustach mi nie nowina. — Pomyślałem jeszcze ostrzej, całkiem desperacko pomyślałem i wyszedłem na plac. Oprócz tego pomyślałem, kiedy jeszcze trafi mi się taka okazja — zagrać Jeana Valjeana w samym sercu Paryża, do tego bardzo wyraźnie pamiętałem powieść Hugo. Powieść jakby stanęła przed moimi oczami. Serb wypowiedział szybko tekst po francusku, który musiałem powtórzyć. Prawie zrozumiałem treść, ale zrobiłem tak, jakbym musiał powtórzyć głosem melodię, a nie tekst, którą egzaminator zagrał, powiedzmy, na flecie. Do tego jeszcze wtedy nie ostatecznie wyrzekłem się francuskiego, przez swoją skrajnie nieudaną miłość do Francuzki we WGIK-u. Powtórzyłem melodię bezbłędnie, jak mi się wydawało, ale tłum zarechotał z zadowolenia. Serb zaczął mnie rozpalać, nakręcać, prowokować, żebym wyprostował swój temperament na pełną skalę. — Chcesz na pełną skalę? — nakręciłem się z półobrotu, a ja właśnie tak się nakręcam. — Dostaniesz i pokwitujesz! Poniosło mnie. Co wrzeszczałem z podpowiedzi Serba, nie wiem, ale tłum zaczął tarzać się po chodniku w konwulsjach od śmiechu. Ten Serb tak dobierał zdania, że kiedy psuły je akcentem czy akcentowaniem — wychodziły wezwania do seksualnych zboczeń. I bardzo nietradycyjne propozycje seksualne. Na tamte czasy było to śmiałe nawet w Paryżu, nawet pod centrum Pompidou. Biedny Pompidou, pewnie przewracał się w grobie, jak skwarka na patelni. Tak Paryż jeszcze nigdy nie rżał. I w tym momencie zobaczyłem zagubioną twarz swojego losu, która jako jedyna nie tarzała się ze śmiechu po ziemi, a stała nieruchomo w tłumie całkiem blisko mnie i patrzyła na mnie zagubiona. Rzuciłem się do niej, ale Serb uznał, że uciekam ze sceny i uczepił się mojej ręki na śmierć. Mój zryw był tak potężny, że obaj upadliśmy. Na nas posypał się deszcz monet. Właśnie wtedy zrozumiałem słowo „monetaryzm”. Centy, franki, dolary, funty, złote, dinary, liry, piastry — cała ulewa monet. Obfity monetaryzm w Paryżu. Kiedy podniosłem się na równe nogi, tłum zaczął tak zawzięcie klaskać mi, że zgłupiałem, międzynarodowy tłum uznał, że tamten upadek — to wyższy pilotaż temperamentnego emocjonalnego aktorstwa. Tłum stał gęsto. Huczała owacja. Los zniknął, jakby go wcale nie było. Przez moje niedbalstwo zniknął, teraz wiem to ostatecznie. Serb, padalec, nie dał mi ani jednego franka honorarium. Wszystko zabrał sobie. Mi wydał jedynie certyfikat, że grałem Jeana Valjeana w Paryżu, dalej dzień, miesiąc, rok, jego, Serba, zasrana kwita. Tak zawsze ze mną, za moje arcydzieło ani grosza, tylko papierki, niszczycielskie recenzje i postanowienia KC. Czasami medale z festiwalowego złota, które zazwyczaj odlewają z

Машинний переклад

„Raport”. Fragmenty powieści

Jeśli spojrzeć na mnie z góry, z nieba, jak w wieku sześćdziesięciu czterech lat ganiałem z ręczną kamerą po planie „Modlitwy”, to rzeczywiście wykonywałem ten szaleńczy taniec: walc-steeplechase-rock-leтkę-jenkę-TOR. Jednak nikt do dziś nie chce słuchać moich teoretycznych spowiedzi. Odszedłem nawet z funkcji kierownika katedry reżyserii filmowej, bo wszystkim zdążyłem się znudzić ze swoim TOR-em, szczególnie studentom. Ale dwukrotny Bohater był w tamtej chwili w sztok pijany, jak Ija, i przez to sentymentalny i mądrzejszy od samego siebie. Do tego był asem myśliwskim, to był jego żywioł: powietrzne obwarzanki ze śmiertelnym finałem dla partnera. Właśnie za te obwarzanki dostał pierwszą gwiazdę Bohatera Związku Radzieckiego. Dwukrotny Bohater podjął decyzję i kropka. Po roku treningów miałem polecieć w kosmos, tam nakręcić arcydzieło filmowe w formie obwarzanka na orbicie, wrócić na ziemię, otrzymać z rąk sekretarza generalnego KC KPZR gwiazdę Bohatera Związku Radzieckiego albo dziurę po obwarzanku i resztę życia opowiadać w telewizji, jakie piękno jest na niebie i że gdyby nie KPZR i osobiście towarzysz Breżniew, to w kosmosie, ani na Ziemi Dziewiczej, ani na Małej Ziemi, nie byłoby nawet blisko żadnego piękna. Byłyby tylko dziury po obwarzankach. Wtedy nuciłem sobie piosenkę o takich słowach: — „Wiosna minęła, nastało lato, dzięki partii za to!”. Przy takiej prostej melodyjce miałem pod kierownictwem generała wykręcić ów kosmiczny filmowy obwarzanek. O tym, że byłem prawie kosmonautą, opowiedziałem w Belgradzie na festiwalu filmowym „Nowy wspaniały świat”, plac zdjęciowy w kosmosie jako reżyser własnego losu. I jeszcze wtedy zapytałem Armstronga, czy naprawdę usłyszał głos Boga, kiedy szykował się już wypowiedzieć swoje na zawsze sławne zdanie: — Mały krok dla człowieka i wielki krok dla ludzkości. Armstrong, bez większego entuzjazmu, jakby chciał zamknąć ten temat, wyrecytował wyuczonym głosem automatycznej sekretarki: — Tak. Słyszałem. Słowa były u Boga jakby z ludzkich języków, ale nie składały się dla mnie w żaden zrozumiały przekaz. Może ten, kto mówił, chciał, żebym przez całe swoje pomiesięczne życie myślał nad jego wiadomością. Żebym ciągle próbował ją odszyfrować. Dotąd jeszcze nie zrozumiałem przekazu. Wtrąciłem swoje trzy grosze i przypomniałem sobie, jak kosmonauta Pawło Popowycz, mój rodak, na tej samej popijawie w Domu Twórczości Kinematografistów w Bołszewie opowiadał, że na ostatnim okrążeniu swojej drugiej podróży w kosmos ktoś anioł zapukał w iluminator jego statku kosmicznego i na migi ostrzegł, żeby Popowycz już nie wsadzał w kosmos swojego czerwonego nosa, żeby więcej nie latał, bo będą kłopoty. Popowycz anioła nie posłuchał i poleciał po raz trzeci. Kiedy wyszedł w otwartą przestrzeń kosmiczną, żeby przylutować jakieś gówno do jakiegoś badziewia specjalnym ch...m, bo babbitt w kosmosie nie lutuje — opowiadał Popowycz — został związany przez drużynników. Drużynnikami, święty Piotrze, za czasów Breżniewa byli zwykli obywatele, którzy dyżurowali w różnych ciemnych zakamarkach, na placykach tanecznych i pod budkami z piwem, gdzie nalewano, zamiast milicji.

Машинний переклад

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Za każdy dyżur doliczano jeden dzień do urlopu wypoczynkowego. Ale nie więcej niż cztery dni. Tak oto Popowicz twierdził, że ujęli go drużyńnicy-aniołowie za chuligaństwo w kosmosie, bo przeklinał ogólnodostępnymi przekleństwami, jego zdaniem, najłagodniejszymi przekleństwami, w rodzaju: „mat’ twoju” i nic więcej. Odpracował radziecki kosmonauta roboty przymusowe, jak się należy, piętnaście dób, wtedy to była standardowa norma. Dopiero po tym zwrócono go do rodzinnej kapsuły. Zamiatał chochoł Pawło orbity amerykańskich satelitów, zaśmieconych plastikowymi butelkami po Coca-Coli. Za to Popowiczowi nie dali trzeciej Gwiazdy Bohatera i w ogóle nie zaliczyli mu trzeciego wypadu w kosmos. Jakby go w ogóle nie było. Na swoje „rezerwowe” urodziny wzniosłem toast za siebie: — Życie — kara niewielka. Muszę odbyć… Nie mam nawet zamiaru — skarżyć się albo składać do sądu apelacyjnego o uchylenie życia… Właśnie w tym patetycznym momencie zawyła komórka. „Rezerwowe” urodziny świętowaliśmy we dwoje z Luką na daczy nad brzegiem Dniepru w Prochorówce. „Rezerwowe” — wypadają w noc świętojańską, dzień, w którym zacząłem kręcić swój najlepszy film — „Wieczór wigilijny w noc świętojańską”. To nie po prostu film, to film, który jeszcze raz odwrócił mój los pod prąd. Tego ostrego zwrotu nie zrobiłem ja. Zwrot zrobiła polska rok nie zarobiłem ani dziurawego szeląga, nie mówiąc już o złamanym groszu) napisałem pierwszą scenę do scenariusza „Wieczór w noc świętojańską”, która potem nie weszła do ostatecznego wariantu scenariusza. Scenariusz był wariacjami na tematy Gogola i ukraińskich bajek. A tę scenę ukradłem z bajeczki, która wtedy nazywała się Rada Najwyższa Ukraińskiej SRR. (Teraz to nie bajeczka, gatunek się zmienił, teraz to Wielki Teatr Absurdu). Ale o tym dwa akapity niżej. Po uchwale KC KPU o zakazie mojego reżyserskiego debiutu „Studnia dla spragnionych” — dożywotniego uwięzienia na tak zwanej „półce”, nie świeciło mi już nakręcenie w radzieckim kinie nawet krótkiego metrażu. Bolszewicka anathema filmu automatycznie oznaczała też likwidację takiego zjawiska, jak reżyser filmowy Jurij Illenko, tym bardziej, że nie miałem reżyserskiego dyplomu. Tak że, św. Piotrze, w 65-tym roku już mnie nie było. Nie było przynajmniej dla naczelników konwoju literatury i sztuki. Uparcie udawałem, że jestem, i regularnie, co tydzień, przynosiłem do studia zgłoszenie za zgłoszeniem na nowy film. Pieniędzy na tramwaj też nie miałem, więc musiałem chodzić do studia filmowego pieszo, dobrze, że blisko — od mostu Powitroflotskiego do Szulawki. Słońce zaczęło przygrzewać już w marcu. Czterdzieści minut od domu na rogu Kerosynnej i Brzesko-Litewskiego służył tam jako portier i pędził samogon dla samego Chmiela. O tym, że Czygyrges pędzi samogon na pierwszej portierni, wiedzieli wszyscy, oprócz dyrektora studia Cwirkunowa. Bo on przez portiernię nigdy nie przechodził, a jedynie przejeżdżał przez bramę. Róża wiatrów na portierni była taka, że w stronę cwirkunowskiego „Zaporożca” nigdy nie wiało wyziewami z portierni. Pierwszą Czygyrges wszystkim podawał za darmo, w celach reklamowych. Drugiej już nie prosiłem, bo nie było czym płacić. Na kredyt Czygyrges nie dawał, jak i jego pradziad. Zakąski u niego też nie było. Jabłka w sadzie Dowżenki jeszcze nawet nie zakwitały. Tak trwało czterdzieści tygodni. Jak ciąża na pusty żołądek. Zacząłem się opalać od szewczenkowskiego „Warnaka”. Potem była propozycja trylogii o Rusi Kijowskiej: Kniaź Igor—Wołodymyr Krasne Soneczko—Jarosław Mądry. Potem „Na polu krwi” Łesi Ukrainki. Potem przekazał mi prawa do „Babiego Jaru” Anatolij Kuzniecow. Nie ten wariant, który wydrukowano w „Junosti”, a pełny, bez cenzury. Potem był Iwan Franko. Opowiadanie, jak Chmielnicki ucieka od Czaplickiego na Sicz. (Tytuł zapomniałem. Szukać w pełnym zbiorze dzieł Franki lenistwo). Potem „Hajdamacy” Szewczenki. zostawić żadnych śladów zbrodni w scenariuszowej teczce studia. Ziemlak bardzo lubił kawę i w każdy poniedziałek przy filiżance porannej kawy na naradzie w gabinecie dyrektora mawiał: — Wczoraj napisałem jeszcze jedną stronę nieśmiertelnej prozy… On nie żartował, on naprawdę tak mówił na każdej naradzie bez cienia humoru. W tym był cały sens, aby zlikwidować najmniejszą szczelinę między humorem a rzeczywistością. Następną pożywkę dla Ziemlaka przyniosłem mu na skrawku papieru toaletowego. Na toaletowym — żeby łatwiej było zjeść. Tam w ogóle było jedno słowo — „Mazepa”. Ziemlak rozkazał swojej sekretarce Beatrycze, piękności polskiego pochodzenia, tak łagodnie, że aż krew skrzepła w moich żyłach: — Beatko, słoneczko, zrób mi mocnej kawy. A ten papierek oddaj Jurkowi z powrotem i przeprowadź go do dyrektorskiego toaletu. Niech on skorzysta z niego zgodnie z bezpośrednim przeznaczeniem. To już był sygnał niebezpieczeństwa. Klucz od dyrektorskiego toaletu etatowym reżyserom wydawano tylko przed egzekucją, przepraszam, przed zwolnieniem. To był błąd Ziemlaka. Beata na niebotycznych obcasach odkonwojowała mnie zamiast do dyrektorskiego toaletu do gabinetu zastępcy dyrektora studia, który był na urlopie z powodu zaostrzenia choroby pod nazwą „gorączka biała”. Na studiu tę plagę łagodnie nazywali „biełoczka” — to była miejscowa, rodzinna, wyhodowana studyjną miłością, kinematograficzna, elitarna choroba. Słabo płynąca non-stop epidemia „biełoczki” była firmową oznaką studia. Biełoczka figlarnie przeskakiwała z jednego studyjca na drugiego z łatwością niebywałą, jak myśli Chlestakowa w sztuce Gogola „Rewizor”. „Rewizora” ja też proponowałem do nakręcenia. Właściwie to nie był gabinet, dokąd zaprowadziła mnie Beatrycze, a tylny tajny pokój przy gabinecie, z kanapą, lodówką, owocami i, po co, ogromnym biurkiem. Żadnego krzesła w bunkrze nie było. Beata podeszła ze mną do stołu, położyła na nim urzędowy nietknięty arkusz papieru i urzędowe pióro i rozkazała mi: — Juro, pisz zgłoszenie na bajeczkę. Niewinną bajeczkę. O kurce złotej. Albo o kolobku. — Beatko, o kurce złotej nie można. To antysemicka bajeczka. Ona przecież niosła złote jajka i oddawała je do Torgsinu. — To o kolobku! — Beatrycze zbliżyła się do mnie na odległość dotyku. — Żartujesz. Kolobek — wróg narodu, bo uciekł. Za granicę. I żeby ja nie uciekł, sekretarka głównego redaktora zamknęła drzwi od wewnątrz na klucz. To już był błąd polskiej mentalności. Ze mną tak nie można. Można zakazywać moich filmów uchwałami KC, ale nie można mnie zamykać na klucz w jednym pokoju z pięknościami jakiejkolwiek narodowości bezkarnie. Tutaj jestem zagorzałym internacjonalistą. Może nawet i kosmopolitą. Gorszym od kolobka. Muszę przyznać, że od tego dnia zacząłem rozumieć Andrzeja Bulbę. Nie Tarasa, a właśnie Andrzeja. Nawet tutaj, w specjalnym gabinecie, chciałem napisać zgłoszenie nr 40 na scenariusz na motywach „Tarasa Bulby” pod tytułem — „Polska panienka, Andrzej i natura narodowego internacjonalizmu”. Nie, raczej — „Nacio-

Машинний переклад

Закінчення статті «PIERWODRUK», с. 8

PIERWODRUK

narcyzm jako główny czynnik twórczości J. Illenki”. Gogolowska polska panienka przekonała mnie całym swoim boleśnie-błyszcząco-nienagannym ciałem, że jestem głupcem. Po jakichś pół godzinie białe, jak barytowany podkład papieru fotograficznego, ciało było już ubrane. I na obcasach. Na stole zastępcy dyrektora było posprzątane. Właściwie, co tam było sprzątać, oprócz wgniecenia? Beata z arkuszem papieru, na którym jej ręką było napisane: Wniosek o scenariusz ukraińskiej bajki ludowej o Iwanie Kupały, — weszła do gabinetu Wasyla Zemlaka ze mną i dwiema filiżankami mocnej kawy. Ja niosłem do kawy butelkę ormiańskiego koniaku trzy gwiazdki. Butelka znalazła się w szafce biurka z wgnieceniem. Było ich tam wiele. Butelek, a nie wgnieceń. Oto po co tam stało biurko, dotarło do mnie. Dwie szafki, w jednej koniak, w drugiej — wódka. — Jurku, przecież ci mówiłem, że jesteś bajkopisarzem… Oto i kręć sobie bajeczki…. nie masz czego pchać się w nowoczesność… w politykę i w… sztukę… nieśmiertelną prozę niech pisze Wasyl Zemlak… Coś nie przypominam sobie w swoim dzieciństwie takiej bajki o Kupały? — To tak… u Gogola… z “Wieczorów na chutorze w pobliżu Dikańki” — próbowałem intonacyjnie obniżyć znaczenie Gogola w literaturze światowej, a może i sprowadzić go do zera. Ale na próżno, zria staralsia, jak powiedział Bieliński o Gogolu. Główny redaktor studia filmowego im. Dowżenki Wasyl Sydorowycz Zemlak, na moje szczęście, o Gogolu nic nie słyszał. A może był mądrzejszy ode mnie i od Gogola — udawał, że nic nie słyszał. Zacząłem rozkręcać wniosek Beatrycze w scenariusz od sceny chrztu Petrusia. Scena była taka: chrzci święty ojciec niemowlę, przyszłego bohatera filmu biednego Petrusia. Nazywa, oczywiście, Piotrem, bo tak u Gogola w “Wieczorze na Iwana Kupały”. Pod koniec obrzędu dodaje już od siebie, bo dziecko strasznie hałasuje w chrzcielnicy, wygląda na to, że chce uciec z chrzcielnicy — jakby protestuje przeciwko przyszłemu scenariuszowemu życiu. Święty ojciec uspokaja niemowlę: — Życie — kara niewielka — musisz odbyć. Ja tego nie wymyśliłem. Te słowa wyłowiłem z ust zastępcy przewodniczącego Rady Najwyższej USRR dwukrotnego bohatera Związku Radzieckiego tow. Sydora Kowpaka. No, tego, który partyzantował po całej Ukrainie za Niemców. Swoją drogą, Wasyl Sydorowycz Zemlak mówił, że on też z partyzantów. Kiedy Sydir Kowpak już partyzantował w Radzie Najwyższej za bolszewików, to mu przysyłali tysiącami listy z GUŁAG-u jego dawni towarzysze broni. Oni błagali o ułaskawienie. Oni wszyscy, jak jeden, pisali mniej więcej tak: “Ojcze Naczelniku Najwyższy! Za co mnie ukarano na 25 lat pozbawienia wolności? Ja przecież tylko, kiedy wróciłem z partyzantki, na tańcach w wiejskim klubie wypiłem trochę, nie więcej niż w partyzantce, i powiedziałem Nastusi, kiedy ona groziła mi, że powie swojemu ojcu, przewodniczącemu rady wiejskiej, jak ja ją krzepko macam: imyw ja twoju silradu, — tylko i powiedziałem, — razem z Radą Najwyższą, u mnie tam sam Sydir Kowpak siedzi… W rzeczywistości zaś ja nigdy nie imyw ani Nastusi, ani sowieckiej władzy, a przeciwnie, ona mnie. Zmiłuj się, Ojcze Sydirze, Obywatelu Naczelniku Najwyższy Kowpaku!” Dwukrotny Bohater Związku Radzieckiego Sydir Kowpak pisał na wszystkich bez wyjątku listach jednakowy dla wszystkich wyrok własnoręcznie: “Kara niewielka — musisz odbyć. Sydir Kowpak”. Ciąg dalszy nastąpi.

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

»Apostołowi Piotrowi»

czerwonowłosa piękność Beata… zamiast zaprowadzić mnie do dyrektorskiej toalety, zaprowadziła mnie… Komórka wciąż wrzeszczała. Posłuchałem, o czym wrzeszczy komórka: — Płoniemy! Pali się wytwórnia filmowa! Włącz pierwszy kanał, pokazują! Nie płonęła wytwórnia filmowa. Płonęło obok pierwszej bramki. Płonął most. Dopiero potem zrozumiałem, że płonął targ pod mostem. Wtedy stało się jasne, że abonent prawie się nie pomylił, bo połowa drobnych straganów pod mostem należała do ludzi ze studia, wyrzuconych z wytwórni filmowej, tak jak ja. To już trzeci, nie, czwarty most, który płonie w moim życiu. Jeden mostek nad rowem spaliłem własnoręcznie. Działo się to w obozie wojskowym pod Dorohobużem. Nas, studentów, trzech (Saszę Kniażynskiego, Hoszę Rerberga i mnie) postawiono na dobowy dyżur w kuchni dywizyjnej. W nocy trzeba było bez przerwy palić drewnem w czterech ogromnych piecach. Piłowaliśmy, rąbaliśmy drewno i wrzucaliśmy je w żarłoczne paleniska. Drewno skończyło się o północy. Wtedy podjęliśmy strategiczną decyzję, by zapewnić czerwonosztandarowej dywizji śniadanie: rozebrać mostek prowadzący do miejsca dyslokacji dywizji, żeby wróg nie przeszedł. Mostek był niewielki, na jakieś pięć metrów, kłody leżały w poprzek w jednym rzędzie, spięte skobami po brzegach. Z mostkiem uporaliśmy się w ciągu godziny. Przez kolejną godzinę piłowaliśmy i rąbaliśmy. Żołnierze dywizji zostali uratowani — śniadanie podano na czas. A my we trzech poczołgaliśmy się po pластunsku, bo nie było sił iść w pełnym wzroście, do Dniepru — żeby namoczyć się w wodzie. Była to noc na Iwana Kupały. Świt. Dyżurny na brzegu Dniepru dostrzegł pełzających zwiadowców i zaczął strzelać. Kiedyś w dla mnie głodnym sześćdziesiątym piątym (głodnym tylko dla mnie, bo przez aleję do wytwórni filmowej na Szuliawce, wtedy mówiono — na Biłszowyku, obok zoo, instytutu medycznego, parku Puszkina z pomnikiem poety, który siedział jakby na sedesie, szedłem z zamkniętymi oczami, twarzą do słońca, jak ślepy radar, i wyobrażałem sobie, że jestem Homerem. Za każdym razem, gdy niosłem zgłoszenie do wydziału scenariuszy wytwórni filmowej, wyobrażałem sobie, że jestem jakimś innym wielkim ślepcem. To Perebendią, starym, ślepym, kto go nie zna, wędruje wszędzie i gra na kobzie… jak mówił Taras Hryhorowycz. To Beethovenem. Chociaż ten był głuchy, ale to nie ma znaczenia, ślepiec nie zobaczy, to sobie wymyśli. Wymyślałem zgłoszenia. To o ślepym pocisku, który wystrzelił z lufy Irokeza nad Niagarą i zabił na śmierć japońskiego cesarza w kamiennym ogrodzie pod Jokohamą — wariacje na temat Hiawathy i Gazawatu. To o ślepym jelicie Sokratesa. To o ślepym Panikowskim. „Złote cielę” zarżnięto na progu wytwórni, nie zdążyłem nawet przywiązać go na uwięzi do stajni scenariuszowej. Drogę do wytwórni znałem na pamięć, nogami, nie gorzej niż tramwaj numer 23, który dzwonił od dworca — obok mojego progu — mijając bramę wytwórni co siedemnaście minut; dalej nigdy nie jeździłem. Cygańska krew robiła swoje, gdy wchodziłem przez pierwszą bramę, byłem już opalony jak Hindus. Albo Arab. Albo Meksykanin. Albo Żyd z Jerozolimy. — Jesteś z Soczi czy z Jałty? Dobrze wypocząłeś? — pytał mnie znajomy odźwierny Czyhyrges i częstował samogonem. Czyhyrges nazywał się tak dlatego, że przysięgał, iż jego pradziad jeszcze za czasów Chmielnickiego pędził samogon w Czyhyrynie, na miejscowej elektrowni wodnej na rzece Tiasmin, tam, gdzie wpada do Dniepru. Podobno pradziad Były tam i Kafka, i Salinger „Buszujący w zbożu”, i zgłoszenie, by nakręcić remake „Pancernika Potiomkina”, i „Ewangelia według Kaganowicza” o głodzie 33 roku, był Babel „Konarmia” i „Olesia” Kuprina, którą potem nakręcił Borys Iwczenko, i „Zachar Berkut” znów Franki, którego świetnie nakręcił Lonia Osyka. Zgłoszenie scenariuszowe nr 37 zawierało tylko trzy słowa: Szewczenko „Wielki Lóch”. Zaczęło się od tematów, których czerwony pisarz, główny redaktor wytwórni, Wasyl Sydorowicz Ziemlak, bał się śmiertelnie. Przełom w sprawie Zemlaka nastąpił wtedy, gdy Iwan Drach przyniósł do studia walizkę kartek pod biblijnym tytułem „Liczby”. „Liczby” zostały napisane dla reżysera Iłłenki, czyli dla mnie. To już ze strony Iwana była podwójna bezczelność. Nie wystarczyło mu, że jego „Studnię” zniszczył Iłłenko, więc jeszcze napisał dla Iłłenki „Liczby” o pierwszych na świecie cybernetykach z Kijowa. Zastępca redaktora naczelnego Syzonenko, który mówił wyłącznie cytatami z Hemingwaya i bardzo nam współczuł, powiedział Drachowi: — Scenariusz, Iwanie, masz genialny, prawie jak „Fiesta”. Ale „Fiesta” jest o korridzie. A „Liczby” są o cybernetykach. A cybernetyka to burżuazyjna pseudonauka, jak napisano w BSE. I słońce nie wschodzi dla was, chłopcy. Po was dzwoni dzwon. Ja zaś kończyłem swój maraton opalony już nie jak Hindus, lecz jak dwanaścioro murzyniątek z Senegalu. Czymirges podsunął mi kieliszek mętnego płynu jak przepustkę do studia i ze zdziwieniem zapytał mnie: — Czy aby nie wyszedłeś właśnie z szybu? — Z szybu — odpowiadałem — ale jeszcze nie wyszedłem. Zgłoszenie nr 37 na scenariusz według Szewczenki „Wielki loch”, Wasyl Zemlak podarł na drobne paski i zjadł, popijając kawą, żeby nie

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

jego imię wykorzystał w swoich prośbach ks. Marko. Książki do szkoły zamawiał we Lwowie przez brata Mychajła, a płacił za nie ze swoich zarobków. Wkrótce — przez donosy wiernopoddańczych księży — Marko Fedorowycz był już pod czujną uwagą kijowskich żandarmów pod zarzutami podżegania chłopów przeciwko władzy carskiej oraz propagowania ukrainofilskich idei. Zaczęły się rewizje; wywrotowych materiałów w domu nie znaleźli, w związku z czym powiatowy sprawnik meldował przełożonym: „Sviashchennik Mark Grushevskiy, yaryy storonnik otdeleniya Malorossii, davno uzhe podozrevayemyy v taynoy agitatsii, ochen' khitryy i osmotritel'nyy i potomu byl neuyazvim”. W końcu Kijowska Konsystoria Duchowna — podejrzewając, a nawet wiedząc o „wrednoy v politicheskom otnoshenii” orientacji ks. Marka, ale nie mając dowodów materialnych — przeniosła go z Subotowa do miasteczka Tahancza w powiecie kaniowskim. Co w żaden sposób nie wpłynęło na jego światopogląd… Dla własnych dzieci, dwóch synów i dwóch córek, rodzina wynajmowała guwernantkę, żeby uczyła języków obcych, ale nianiami były babcia Paraska i babcia Pałażka (zachowało się zdjęcie). A ks. Marko pytał, wypytywał i dopytywał; kiedy nadarzała się wolna chwila, starannie notował (szczerze i prosto, bez literackich ornamentów, tak że nie zawsze nawet zrozumiesz, gdzie mowa o dosłownym przekazie ludowej mądrości, a gdzie — o własnych przemyśleniach na ten temat): „Ludzie chcą mieć potomka przez to, że tak ono w naturze ludzkiej wrodzone, żeby jednak potomków mieć. Ono przecież raduje duszę, jak widzi, że jeszcze i u niej korzeń nie wysechł. Jeszcze będą gałązki i u niej. […] Jak zachodzi w ciążę kobieta, to nie myśli, że przyjdzie jej ścierpieć. Na swoje kobiecość nie narzekają i prawa swojego się trzymają. Mężczyźni jeszcze bardziej szanownie obchodzą się z kobietami niż z pannami. Może rzadko kto żonę zmieniał na pannę, ale i to ukrywając się przed ludźmi i własnym sumieniem […] …mężczyźni kochają ciężarne kobiety, a ciężarne kobiety nie narzekają ani na siebie, ani na Boga. To, zdaniem ludzi, nie grzeszne, nie wstydliwe, nie złe i nie wstrętne, a wielkość niby jest. […] Oczywiście, jak dobra osoba zajdzie w ciążę, to ją jeszcze bardziej wtedy kochają, żałują; i nawet jak nie bardzo kochana młódka zajdzie w ciążę, a i wtedy znajdzie się łaska dla niej”. Ciąża i narodziny dziecka mają wyraźne oznaki procesu biologicznego (jeśli chcecie, zwierzęco- Rodzina Owsijenków ze wsi Drużnia na Kijowszczyźnie. Josyp z żoną Domachą i dziećmi O chrzcinach wiedzą wszyscy (chociaż nie wszystko). A słyszeliście, panie i panowie, o zływkach, pochrestynach i wywodynach? To ciekawe; zwyczaje i rytuały, jak droga przez las, nie pozwalają zabłądzić, a kto już jaką pieśń śpiewa na tej drodze — osią czy słowiczą — zależy od talentu. Nie powiem, jakobym sam się na tym znał; przykro, że zwyczajowe zubożenie codziennego życia towarzyszą nieodwracalne straty leksyki. Słowa i zwyczaje są połączone ściślej, niż się wydaje, i chodzi nie tylko o śmierć tego słowa, którym oznaczano pewien rytuał. „Każde słowo — teoria” (W. Juryniec), zatem utrata każdego — dziura nie tylko w leksyce, ale i w światopoglądowym modelu; każdy utracony zwyczaj — krok od wielowymiarowego modelu do płaskiego. A przesądy? — zapytacie. Przesądne rytuały są o wiele żywotniejsze i chodzi nie tylko o czarnego kota czy puste wiadra. Psychologiczne nastawienie „sowka”, czy religijnego fanatyka, czy szowinisty żywi się nie miłością do swojego, a przede wszystkim nienawiścią do cudzego, i to produkuje formy zachowania, istotnie podobne do kanibalistycznych rytuałów. W każdym razie, wróćmy do subotowskich notatek ks. Marka; oto wam, towarzystwo, kołysanka: „Kołysała babcia dziada//Z wieczora do obiada,//póki stało w torbie chleba.//Jak nie stało w torbie chleba,//Porzuciła babcia dzi-

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

RODOWÓD

Wołodymyr WOJTENKO, profesor. To bez wątpienia święto: piękne wydanie — duży format, papier kredowy, kolor, druk, a przede wszystkim przywrócone do lektury imię Marka Hruszewskiego. Urodził się on w dniu ewangelisty Marka — 25 kwietnia (7 maja nowego stylu) 1865 r. we wsi Chudoliwka w obwodzie kijowskim. W tej miejscowości ród Hruszewskich był obecny co najmniej od 1746 r., kiedy to proboszczem tutejszej cerkwi został Danyło Hrusza — prapradziad zarówno Marka, jak i Mychajła Hruszewskich (byli więc oni kuzynami w czwartym pokoleniu). W świadectwie zgonu Marka Fedorowycza czytamy: “Przyczyna śmierci — rozstrzelanie. Miejsce śmierci — nieustalone”. Działo się to we wrześniu 1938 roku…. Odnosząc się do pierwszej publikacji książki, o której mowa (Lwów, 1906), Iwan Franko pisał: “…wierzenia i przesądy, higiena i sposób wychowania, zabawy i codzienne zajęcia, pozycja w rodzinie i w gromadzie — wszystko to prześledzono od pierwszych przejawów ciąży matki, tydzień po tygodniu, rok po roku aż do wieku kawalerskiego i panieńskiego. Materiał zbierano na dość ciasnym terytorium miasteczka Subotów i sąsiednich słobód, jednak kompleks jego dzięki odwadze zbieracza i jego szczerego przywiązania do życia ludowego wyszedł tak bogaty, że w żadnym piśmiennictwie nie ma podobnej książki…” Uporządkowująca tekst i autorka posłowia najnowszego wydania pani Jarosława Łewczuk jest prawnuczką Marka Fedorowycza, uporządkowująca materiał ilustracyjny pani Wałerija Hruszewska — jego wnuczką. Z przyjemnością powiem, że moja znajomość z panią Wałeriją trwa prawie półtorej dekady; dla mnie ta kobieta jest uosobieniem ofiarnej pracowitości i niezłomnego ukraiństwa; ona jest Hruszewską. 1. Ukończywszy Czerkaską szkołę duchowną w 1883 r., Marek Fedorowycz wstąpił do Kijowskiego seminarium duchownego; po nim nauczał i był psalmistą we wsiach powiatów czyhyryńskiego i czerkaskiego, w latach 1893—94 służył jako psalmistą w Starokijowskiej cerkwi św. Andrzeja. Od 1897 r. los ks. Marka i jego rodziny związany jest ze wsią Subotów. Mogło się, oczywiście, ułożyć jakoś inaczej, ale było tak, jak było: Czyhyryn, Subotów… czyżby los dawał znaki? Hetmani, hetmani, gdybyście powstali. Powstali, spojrzeli na ten Czyhyryn, Coście budowali, gdzieście panowali! Zapłakalibyście ciężko, to byście nie poznali Kozackiej sławy nędznych ruin. Marek i Mychajło Hruszewscy poznali się w Kijowie gdzieś w 1888—1889 r.; dużo później Marek pisał do brata: “Skoro już stałem się tobie znany, to w tym już czasie u mnie była systematyka mojego życia do śmierci. […] U mnie twardo wtedy stawiano: z duchowieństwa zrobić ludzi, a nie żerców, a potem i rozumnymi synami swojej, przez nich zapomnianej, państwowości”. W Subotowie ks. Marek był nie tylko proboszczem, ale stał się także katechetą w miejscowej szkole (1899 r.), misjonarzem okręgowym (1900 r.), obserwatorem parafii sekciarskich (1903 r.) oraz dziekanem misyjnym (1904 r.). Po długich staraniach niestrudzonego duchownego w 1907 r. jednoklasowa szkoła w Subotowie stała się dwuklasową szkołą im. Bohdana Chmielnickiego: tego hetmana jako tako szanowało imperium, i właśnie je-

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

DZIECI UKRAINY

go), ależ — dla człowieka, dla Homo sapiens — to tylko jedna cząstka istoty. “Kobieta przy nadziei” — tak nazywali Ukraińcy ciężarną. Jest mnóstwo innych synonimów (ciężka, niepusta, w stanie błogosławionym, gruba), i każdy ma swoje miejsce, zależne od kontekstu, ale… “Przy nadziei” — to po prostu genialne! Jeśli zaś mówić o językowej tonacji książki Marka Hruszewskiego, to organiczne połączenie wyraźnie zaznaczonych biologicznych akcentów z właściwie ludzkimi (ponadbiologicznymi) motywami, z nadludzkimi, boskimi intonacjami czyni ją unikalną wśród dzieł etnograficznych (do których tylko formalnie należy książka) i przybliża do Biblii. Mam nadzieję, że zostanę właściwie zrozumiany; w światowej literaturze znam niewielu pisarzy, których pióro potrafiło (bez przymusu i pretensjonalności) pisać w takim stylu — Wasyl Stefanyk, Todos Ośmaczka, Andrij Płatonow, William Faulkner. Kiedy mowa o właściwie etnograficznym komponencie, musimy być wdzięczni panu Zenonowi Kuzeli (1882—1952), profesorowi Ukraińskiego Wolnego Uniwersytetu, za fachowy komentarz ludoznawczy do tekstów Hruszewskiego i liczne odniesienia do literatury specjalistycznej. Jednak (wydaje mi się to niezaprzeczalne) notatki subotowskiego mędrca mają przede wszystkim literackie podłoże; jeśli szukać tematycznych paraleli, warto wspomnieć przede wszystkim Stepana Wasylczenkę. 2. Kiedy zaczyna się poród, trzeba wołać babę. Najczęściej idzie po babę sam ojciec albo posyła kogoś innego, to nie obraza, że nie sam. Oto jak pisze Hruszewski: baba “tylko wejdzie do chaty, to nie wita się, a trzykrotnie mówi, przekroczywszy próg: “Chrystus zmartwychwstał” i jeden raz cicho “Bogurodzico”, a kto jest w chacie, mówią jej: “Zaprawdę zmartwychwstał”. To — zdumiewające, a zwłaszcza to “cicho” — Bogurodzicą, wychodzi na to, potajemnie nazywają położnicę. Chociaż mnie samemu baba wiązała pępowinę, ani od matki, ani od babci nie słyszałem o takim zwyczaju na Polesiu; może nie wszędzie robi się to jednakowo. Słuchajcie: “…wszyscy mężczyźni przy porodach są obecni, a przy ciężkich sami podtrzymują kobiety pod ramiona i prowadzą” — a my, nieuki, myślimy, że obecność mężczyzny to nowa moda. Zawiąże baba pępowinę “na wierzchołek od brzuszka”, a wtedy szuka dla chłopca siekiery, a dla dziewczynki grzebienia, i do tego narzędzia odcina pępowinę, “żeby każde do swojej roboty zdatne było”. Ale (śmiać się czy płakać?): “Nie słychać, żeby gdzie odcinano do książki, bo jeszcze z tego chleba nie jedzą; może to prowadzi się u popów i panów, a u ludzi nie słychać”. Chyba jednak śmiać się. Moje własne wiejskie obserwacje są o jakieś pięćdziesiąt lat późniejsze, ale — przy ironicznym stosunku do niektórych, lekkiej wagi, “książkowych” ludzi — zawsze widziałem pełen szacunku stosunek do samej książki. Wiosną 33-go głodne dzieci do ostatka chodziły do szkoły i, zdarzało się, umierały za ławką — to wiem dokładnie od mamy-nauczycielki. Oj ty, dziadku brodaty, czemuś dotąd nie żonaty? Pośród kołysanek widzimy i te, które już w naszych czasach zapisała w Subotowie pani Jarosława (prawnuczka). Człowiek, jak się rodzi, to nędzniejszy od cielęcia, dzielili się z popem swoimi myślami wieśniacy, to małe gorsze od kijanki: i nieświadome zupełnie, i słabe — wprost nic. To prawda, — ale prawdą jest i to, że u cielęcia szybko rosną nogi, a u dziecka — rozum. Więc i wyśpiewują przy nim, i przymawiają, a ono, pozornie, nic nie zapamięta… lecz w rzeczywistości nie przepuści ani jednego słówka, ani jednej intonacji, bo jednak nie kijanka, a sapiens — rozumne. Wszystko usłyszane i zobaczone, każdy zapach i każdy dotyk formują to, co kiedyś nazywać się będzie zdolnościami i charakterem, z czego powstają osobowość i indywidualność. Czterdzieści dziewięć synonimów przytacza Hruszewski na określenie dziecka w pierwszym roku życia; zaczyna się wykaz słowem “pisklę”, a kończy słowem “gaduła”. Cudowne słowo, prawda? A teraz — o strasznym. Cytuję: “… bywa, matki czy niańki przywiązują dziecko za nóżkę, na przykład do stołu, i ono pełza na sznureczku koło niego. Biedne dzieci! Jak to je przywiązują małymi, to tak przywykają, że w wieku 4—5 lat bywa, że weźmie i samo siebie przywiąże, i siedzi”. Tak wiele powstaje społeczno-politycznych skojarzeń, że nie chce się ich nawet nazywać. Samo-przywiązani, odwiążcie się! Pora już. 3. W szacie graficznej książki, o której mowa, wykorzystano pracę W. Kusznira “Nic lepszego nie ma, jak ta matka młoda z jej dzieciątkiem małym” (1969); kolekcję haftów i ażurów, zebraną przez Marię i Marka Hruszewskich na Czyhryńszczyźnie; rysunki z albumu “Ukraińskie wzory XVIII wieku” (1912). A jeszcze — zdjęcia z funduszy Ukraińskiego centrum kultury ludowej „Muzeum Iwana Honczara”. Spójrzcie na nich — Josypa i Domachę, na trójkę ich dzieci. Dziewczynki boso, a chłopczyna, syn ojca, jednak w bucikach — oczywiście, że nie nowych, ze spadku po którejś z siostrzyczek; młodsza trzyma swoją rękę na tatusiowej, a starsza odchyliła się do tyłu, tuli się do mamy i czuje jej palce na ramieniu. Josyp, zdaje się, u mierniczych albo w leśnictwie, a Domacha przy dzieciach i gospodarstwie nie ma kiedy nawet głowy podnieść; za wyszywankę dla synka się nie brała, niech poczeka, mały jeszcze... Ile im wszystkim zostało do bolszewickiej zarazy? do kołchozów? do Hołodomoru? Czy dożyją, czy przeżyją? Czy są dzisiaj Owsijenkowie we wsi Drużnia? Niedługo po rewolucji lutowej społeczność wsi Tahancza — z inicjatywy Hruszewskiego — zorganizowała się w taki sposób, który pozwoliłby realizować własny program społeczny i kulturalny. Niewiele z tego udało się zrobić… Od jesieni 1917 r. ks. Marko wchodzi do nowo utworzonej Wszechukraińskiej Prawosławnej Rady Cerkiewnej. Latem 1918 r., przenosząc się do Kijowa, pełni obowiązki „dozorcy budynków ministerstwa wyznań”, w 1919 r. zostaje członkiem Wszechukraińskiego Związku Prawosławnych Parafii, wchodzi w skład pierwszego ukraińskiego kleru Sofii Kijowskiej, gdzie od 23 lipca 1919 r. nabożeństwa prowadzone są w języku ukraińskim. Po ogłoszeniu Ukraińskiej Autokefalicznej Cerkwi Prawosławnej Marko Fedorowycz zostaje jej biskupem (1921). A sowietyzm krzepnie, bolszewicy gwałcą Ukrainę, NKWD nabiera siły, zaczynają się aresztowania… W ciągu lat 1928—29 aresztowano 5 ukraińskich biskupów, na resztę wywierają nacisk — grożąc, obiecując, szantażując represjami wobec rodziny. Na początku 1930 roku Hruszewski i jeszcze sześciu biskupów zrzeka się godności, Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna na Ukrainie faktycznie przestaje istnieć. Przez osiem lat, dorabiając to jako stróż, to jako dozorca, Marko Fedorowycz pracował w domu: pisał, pisał… Wszystkie notatki i archiwum 11 czerwca 1938 r. stały się łupem enkawudzistów; więzienie łukianowskie, „osobaja trojka”, rozstrzelanie i nieznana mogiła, prawdopodobnie — w lesie bykowniańskim. A w sprawie archiwalnej możemy przeczytać protokół przesłuchania (stylistyka tego, kto pisał): „Jeszcze przed rewolucją pracowałem przez 20 lat jako ksiądz […] ale ponieważ byłem z narodowości Ukraińcem, to zawsze zmuszano mnie do zastanowienia się nad faktem, że rząd carski uciska ludność ukraińską przy pomocy cerkwi”. Czy duszpasterz musi trzymać się tylko ortodoksyjnej dogmatyki, uważając wiernych za braci w Chrystusie i zapominając, że są oni braćmi we krwi, w języku, we łzach, w pieśni? Ojciec Marko znał odpowiedź na to pytanie. Na koniec wyznam, że książka „Dziecko w zwyczajach i wierzeniach narodu ukraińskiego” poruszyła struny mojej duszy, związane z zawodem lekarza dziecięcego (w którym rozpoczynałem karierę). A teraz słuchajcie… Maria Iwaniwna Hruszewska była nauczycielką w tej subotowskiej szkole, którą opiekował się jej mąż. I wiozła z wołosti pensję dla nauczycieli; konie poniosły, a najmłodsze dziecko urodziło się przedwcześnie. Czytamy o siedmiomiesięcznych notatki ks. Marka: „Są to takie same dzieci, jak i te drugie (urodzone w terminie. — W. W.), tylko że nie będą tak od razu wszystkiego rozróżniać i wyglądać będą tak, jakby ledwo kupy się trzymały”. Co prawda, to prawda — kupy jako tako się trzymają, ale bywają bardzo słabe. Ale babcia Paraska od starego kożucha odcięła kawałek rękawa i zrobiła z niego inkubator: z jednego końca — wody, z drugiego — świeżą pieluszkę… „A co to tam piszczy?” — zapytała Maria Iwaniwna, odzyskawszy przytomność po urazie na wozie. „A toż wasza córka, mateczko!”. Małą nazwano Tamarą i przeżyła ona 86 lat. A od niej urodziła się pani Walerija Hruszewska, która i opowiedziała mi tę historię.Tego człowieka jeszcze na świecie nie ma, jeszcze nie zrodził się on od ojca i od matki, jeszcze nie pobrali się młodzi, a o nim już tyle mowy u ludzi, tyle myśli i rozważań! A rzecz prowadzą, jakby on już był, jakby on już coś robił na świecie.Marko Hruszewski, „Dziecko w zwyczajach i wierzeniach narodu ukraińskiego”, Kijów, „Łybid”, 2006, 256 s.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

LUDOBÓJSTWO

Hennadij SZCZYPKIWSKYJ. Moja stuletnia babcia Sasza opowiadała o wielkim głodzie z lat 1946—1947 na Podolu. Obecnie te opowieści wypłynęły z duszy „Podolską elegią”.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Оригінал українською · переклад оновлюється

ЖАХ ГОЛОДНОГО ДИТИНСТВА

Надія КОШАРОВСЬКА Нас у сім’ї було троє. Я, наймолодша, — записала спогади про голодомор своїх старших сестер — Ніни і зведеної Тетяни Іванівни Алексєєвої, нині вже покійної. У 1932-33 роках Таня жила в Києві у бабусі на Монастирській вулиці (тепер цього будиночка нема) і вчилася у педагогічному технікумі імені Б. Грінченка, що на вулиці Багговутівській, неподалік Київської обласної лікарні. Отож її розповідь: “Відстань до технікуму я долала бігцем, бо грошей на трамвай (15 коп.) не було, як і зимового пальта. Коли втомлювалася, то грілася біля вогнищ, що палали на вулиці. Так грілися промерзлі кияни і приїжджі. А мимо проїздили півторатонки, навантажені замерзлими людьми. Руки, ноги мертвих стирчали, як дровеняки. За Лук’янівським кладовищем були викопані глибокі траншеї, куди й скидали цих небіжчиків. І не прикопували, поки рови не заповнять ущерть. Ми все те бачили, бо нас водили повз ті траншеї на… фізкультуру. Особливо запам’яталася траншея з малими дітьми. Біля неї стояла якась жінка і гірко ридала. Мені казали, що тепер на цих дитячих кістках військове кладовище. Приміщення технікуму не опалювалося. І вчителі піднімали нас, щоб потупати ногами і помахати руками. Харчувалися ми раз на день в обласній лікарні. Це був рідкий помідорний суп — мало кому дістававався у ньому шматочок картоплі. Потім дві ложки якоїсь каші. Вдома не було нічого їстівного. Все цінне бабуся віднесла у торгсин. Ми б не вижили, якби не дядько Андрій — бабусин зять. Він служив кухарем для начальства у Лук’янівській в’язниці. Двічі на тиждень бабуся ходила до в’язниці, звідки зять виносив їй недоїдки. Ми їх розбавляли водою і варили у великій каструлі на примусі. Ділили на порції, щоб вистачило, поки знову дядько щось винесе. Запам’яталося, як одного разу серед недоїдків попалися надкушені млинці й котлети. Це була розкіш. Податися до дядька Андрія і тітки Зінаїди в Олександрівську Слободу (вони тримали козу) було далеко і небезпечно. Важко було дивитися на те, що відбувалося на вокзалі й уздовж колій. Там конали опухлі від голоду люди, які дісталися Києва у пошуках роботи і харчів, але їх у місто не пускали. Тут не встигали хоронити померлих від голоду місцевих жителів. А ми в технікумі співали “Юного барабанщика”. Хором керував Олександр Міньківський, який потім очолив капелу бандуристів України”. А тепер розповідь моєї сестри Ніни Леонідівни Кошаровської, у заміжжі Голопатюк. “Ми жили в селі Загребеллі (тепер частина П’ятигір) Тетіївського району Київської області. Батьки Леонід Автономович і Олена Іванівна Кошаровські — сільські вчителі. 1932 рік. Мені в серпні буде сім років. Я вміла читати, писати, рахувати. Щоб не байдикувала, мама записала мене в перший клас до Верещак Євдокії Луківни. Тоді набір учнів був з восьми років. На початку літа Євдокія Луківна зібрала нас, майбутніх першокласників, і повела за село, де росло жито. Жито було дуже забур’янене й рідке. “Розгортайте, діточки, руками жито, виривайте бур’ян і не наступайте на стебла”. Ми пропололи невеличку ділянку. Так ходили полоти три дні. Якось мама, прийшовши із сільради, сумно сказала батькові, що в колгоспі зібрали по 6 центнерів з гектара. Багато це чи мало, я не розуміла. Почалося навчання у школі. Першокласників було 20. Наступ голоду відчувся пізньої осені, коли колгоспники одержали на трудодень усього по 100 грамів зерна. У Стрижавці й Сухому Яру не дали й цього. На 10 сотках нашого городу вродили картопля, буряки, гарбузи. Мали корову, чекали в березні телятка. Корму бракувало. Дорогою повз нашу хату возили цукрові буряки в Денихівку на цукрозавод. Іноді щось із воза й випадало. Ми з сестричкою підбирали ті буряки. Перед Новим роком у нас із ями, що була в хліві, викрали картоплю. Лишився мізер на садіння. По селу поширилися крадіжки. Учні приносили у школу варену картоплю в лушпайках, рідко хто мав хліб із буряковим повидлом. На зимові канікули мама нас не випускала кататися на санчатах, бо ночами зникали люди. Після канікул уранці треба йти до школи, а мама плаче, у батька теж сльози на очах: украли корову! Навіть ми з Надею того дня не гралися, не сміялися… У школу приходило дедалі менше учнів. Повз нашу хату пролягала дорога на цвинтар. Часто бачили, як нею везли і несли мерців — найчастіше дітей і старих. Батьки одержували разом сім кілограмів ячмінно-вівсяно-житньої суміші на місяць. На дітей нічого не видавали. До цього борошна трохи додавали садівної картоплі й буряків. З такого тіста раз на тиждень пекли хліб. Батько ділив випічку так, щоб вистачило на тиждень. Ми голодували, і Євдокія Луківна трохи вділяла нам своєї картоплі чи лушпайок. Навесні мамі доручили знайти жінку, яка погодилася б доглядати дітей-сиріт дошкільного віку. Погодилась одна бабця з дочками Марією і Софією. Мама наполягла в сільраді, щоб цим дітям із колгоспу виділяли крупу, борошно і молоко. У колгоспі було сім корів, їх тримали у хліві розкуркуленого Потапа Полінського. В його хаті розташувалася сільрада. Часто мама посилала мене по молоко для дітей-сиріт. Іноді доярка потай давала мені напитися молока з кварточки. А взагалі все вранішнє й вечірнє молоко відправляли в Тетіїв на молокозавод. Недалеко від нас жили брат і сестра. У сестри була донечка, ще не ходила до школи. Вона приходила до нас гратися, бо нам мама пошила дві ганчір’яні ляльки. Коли мама поїхала в Калугу до рідні роздобути харчі, дівчинка зникла. Підозра впала на її дядька Дементія. У хаті зробили обшук. Знайшли у стрісі дитячі пальчики, а в коморі яму. Уній — діжечка з людським м’ясом. На суді Дементій зізнався, що з товаришем украв і нашу корову. Торгував по селах людським м’ясом. Його засудили до смертної кари. До нас у хату прибилася Палажка з багатодітної родини Плахотнюків із сусіднього села Сухий Яр. Колись наші батьки сусідили. Палажка мене няньчила. Весною 1933-го її сім’я (16 душ) вимерла від голоду. Ще жевріло життя в її сестри Федори і брата, який намагався порати город. Батько привіз опухлу Федору. До початку літа вона трохи оклигала і пішла додому. Невдовзі нам повідомили, що вона померла, а брат утопився. Весна принесла хоч якісь вітаміни — кропиву, лободу. На початку літа вже шпортали дрібну молоду картоплю. З району надійшло розпорядження організувати при школах сніданки для дітей молодших класів. Цю роботу доручили мамі в Загребеллі, а татові у П’ятигорах. Крупу для “похльобки” видавали з колгоспних комор. Хліба не було. Як усі, я стояла в черзі за сніданком із кварточкою в руках. Улітку в село привезли сиріт із різних областей України. Спочатку з півсотні. Розмістили в будинку для робітників колишнього поміщика Ліпковського. Привезені діти були брудні, зарослі, худющі, неграмотні. Старші — з ножами, обрізами. Говорили якимсь суржиком. Мамі й директорові початкової школи Герасиму Михайловичу Поліщукові довелось організовувати цей дитбудинок, випрошувати в колгоспі продукти, привчати дітей до порядку: голодні, вони шастали по садках і городах, обриваючи все підряд. Як мама залагоджувала всі ці справи, не знаю. Але вона ніколи ні в школі, ні вдома не підвищувала голосу. І всі діти її слухалися”. Не доведи Господи нікому мати такі спогади про дитинство, як мені. Адже нас постійно супроводжували жах, сльози. Пам’ятаю початок березня 1933 року. Мені п’ятий рік, сестрі Ніні — восьмий. Ми сидимо в кімнаті з суворим маминим наказом — не відчиняти навіть кватирки. За вікном сірий день. Сніг уже зійшов. Перед вікном з’являються чужі чоловік і жінка. Чоловік весь розпух, ноги наче вгрузли в пухле тіло, що безсило пустилося під голим деревом на сиру землю. Жінка молода, але суха, як дошка. Розпатлане чорне волосся вибивається з-під хустини. На жовтому, як віск, обличчі — гарячкові темні очі. Вона показує нам через шибку цукерку в обгортці. Неймовірна розкіш для голодної дитини! Ніна спокусилася. Валерій Франчук “Поминаємо рідне село...” Вилізла на стіл, відчинила внутрішню кватирку, взялася за защіпку зовнішньої. І тут я, слухняна дівчинка, повисла на ній з криком: “Мама не дозволяла!”. Ми були врятовані. За руку через отвір чималої кватирки худеньке дитинча здичавіла жінка неодмінно витягла б. Обман із “цукеркою” не вдався. Жінка дико зареготала, вишкіривши жовті зуби, її палаючі очі, здавалося, розширились на півобличчя. Вона впала на землю і розчепіреними пальцями гребла її, запихаючи собі в рот чорнозем. Я заплющила очі від жаху. Більше нічого й не пам’ятаю. Вже в роки незалежності України я прочитала книжку американця Конквіста “Жнива скорботи”. Там документально підтверджено, що Сухий Яр весь вимер від голоду. Врятувалась одна Палажка, що стала членом нашої сім’ї. Ми голодували страшенно і в 1933-му, і в 1947 роках. Тоді я вже була в десятому класі. На уроках ми нерідко непритомніли, тому нас учителі виводити “хапнути свіжого повітря” у двір. 1947 року харчами було насіння цукрових буряків: мама десь роздобула його ціле відро. Батько, що повернувся з війни з відкритою формою туберкульозу, стріляв зі шкільної дрібнокаліберки галок. Мама варила йому пташине м’ясо, нам здебільшого діставалась юшка. Сім’я моєї однокласниці їла “млинці” з чорної маси ось такого походження: у 1941 році в колгоспі таємно від фашистів закопали у траншеї картоплю і зрівняли з землею. Про те знало кілька осіб. У 1947 році траншеї розрили і вичерпували звідти смердючу, але рятівну поживу. Смаку цих “щедрот” я не пам’ятаю. Мабуть, така властивість організму — пам’ятати те, що смакувало. Ось я й повернуся подумки у 1933 рік. Палажка топить у печі. Мене приваблює смачний дух. Я питаю, що це так смачно пахне. А Палажка каже: “Сало!”. А що це таке — сало? Зазираю в піч. У горщику вариться юшка з бур’яну, а на сковорідці шиплять малесенькі шматочки невідомого мені сала. Палажка дістає гарячу крихточку і кладе мені до рота. Я не можу описати того блаженного тремтіння всього мого єства, що розкошувало тієї миті. Кусничок сала (із сірникову коробочку) нам передала з Києва бабуся. Ця картина “прописалась” у мені навічно, виринає мало не щоразу, як тепер дрібно ріжу сало на засмажку.
Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

ELEGIA PODOLSKA (fragmenty)

W oknie zasnęło światło, Z głodu zdrętwiały dusze. We wsi nie mrugają ognie, A puchacz tu jak tu na gruszy. Krzyczy, aż krew stygnie, Babcia prosi Boga o deszcz. Nie ma kto rąbać drew, Ciężka droga do jesionów. Czym rano rozpalić piec, Co będą jeść na śniadanie wnuki? Coś długo nie ucieka noc, A wkrótce trzeba iść na łąki I wykopać korzonków, Z akacji zedrzeć kory, Złapać kilka piskorzy, Ugotować to, by nie umrzeć. Bo za tydzień wszystko spłonie, Kruki krakają nad chatami. Czyżby czekała na tę chwilę, Kiedy nieszczęście przyjdzie po nas?.. * * * Kiedy wrócili sowieci, To będziemy biedować. Już rok przychodzi nam pościć, Powiedział zięć przy sklepie… A teściowa łzy powstrzymywała, Zbierała z córką tobołek. Odpuściła obojgu grzechy, Dała bochenek i garnek, Prosa w węzełku, garść soli, I paczkę zapałek, i nóż. Resztę znajdziecie na wolności I ugotujecie sobie kulesz. Tam, za Zbruczem, na Tarnopolszczyźnie, Droga zaprowadzi do UPA. Omijajcie podejrzane miejsca, Bo każda chata nie jest ślepa. Trzymajcie się bezdroży i lasu, Omijajcie wsie i szlaki. Spod strzechy wyjęła dwa karabiny, Kiedy zasnęły dzieci. Wielu ze wsi ucieka — I wy idźcie, bo oto przyjdą. Niech anioły strzegą I prowadzą was na drogę. Łza, jakby skamieniała, Zamknęła drzwi, położyła się. Obok posapywała dziatwa I przez sen prosiła o chleb…

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

moderniści, staroświeckość — jest w tym coś niezwykle przyjemnego. Nie ma tu ani krzty wahania, jest tu niezachwiana postawa i wyraźnie wytyczona droga. Zupełnie inna jest Olha Olchowa w liryce intymnej. Delikatna i namiętna, tutaj ma już prawo być zarówno słabą, jak i silną kobietą, posmucić się, potęsknić i pocieszyć. Obcowanie z naturą dla poetki to również rzecz intymna, wszak i zimę, i śnieg, i lato, i jezioro Świteź, i ogród, i drzewa, i wszystko, co żyje wokół, odczuwa jakby przez siebie, przez swoje uczucia, radości i żale, odkrycia i rozczarowania. Niezmienna pozostaje tradycyjność liryki, w której nic nie może nieprzyjemnie zszokować czytelnika zakochanego w ojczystym języku. Przyjemnie radują niektóre poetyckie odkrycia poetki: „Od łez, co dojrzały we mnie, w poezji zmokły nogi”, „Czyjeś natarczywe palce wiążą ze mnie na pamięć supełki”, „Czekam na twoje przyjście całym jestestwem nienapisanych rymów”. Olha Olchowa śmiało tworzy nieoczekiwane, lecz tak organiczne w jej poezji neologizmy: „będę się zachwycać twoim bezmnieniebem”, „mniszkowacieje lato”, „w zamieciach zasnęło miasto, zasypało się w sny”, „stoją rzeźby śnieżnocielesne”. Poetka śmiało wciela się z obrazu w obraz, z nastroju w nastrój i w każdej kobiecej postaci jest szczera. Najwyraźniej każda dziewczynka, dziewczyna, kobieta może znaleźć w intymnej liryce Olhy coś współbrzmiącego tylko z nią. Ale w jakiejkolwiek postaci Olha Olchowa stawałaby przed czytelnikiem w każdym konkretnym wierszu, zachowuje ona cechę określającą swój właściwy wizerunek — godność. Najwyraźniej także czytelników i czytelniczki w ten sposób wzywa, by byli sobą, szczycili się swoimi korzeniami, uczyli się i kochali ojczysty język oraz pod żadnym pozorem nie tracili godności.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Закінчення статті «WIEC CZYTELNICZY», с. 2

WIEC CZYTELNICZY

Oliana RUTA Pewna siebie, rzeczowa, pełna celu, poetka Olha Olchowa to nowy typ młodej współczesnej Ukrainki. Nie asymiluje się z otoczeniem, na wszystko ma własne zdanie, nie dąży do naśladowania modnych wzorców literackich. Trzyma się godnie, nie gubi się wśród rosyjskojęzycznej ludności Kijowa. Szanuje siebie, swoją narodowość, swój język — i w tym można się od niej wiele nauczyć. Cóż za piękny przykład do naśladowania dla tych młodych, którzy wstydzą się swoich korzeni, swojego języka, cierpią na kompleks niższości oraz „kompleks językowy Ukraińca”. W przedmowie do jej debiutanckiego zbioru Iwan Mehela, jej wykładowca literatury obcej na uniwersytecie, redaktor almanachu literacko-artystycznego „Święty Włodzimierz”, napisał o niej tak: „Ambitna dziewczyna z rozwiniętą świadomością narodową zdołała zachować swoje oblicze i nie rozpuścić się wśród ogółu zwolenników undergroundu, postmodernizmu, hałaśliwej popkultury. Genetyczna przynależność do kraju Łesi odczuwa się we wszystkim: w jej dumnym, szlachetnym zachowaniu, w zamiłowaniu do piękna ukraińskiego słowa…”. A inaczej być nie może, twierdzi Olha Olchowa swoją poezją, „bo twój anioł z pszenicznymi skrzydłami / mówi tylko w ojczystym języku”. Pozycjonowanie wewnętrznej monolityczności to fundament jej twórczości: Dojrzeję jak zmęczenie, stopniowo — tak dojrzałej nie znał mnie jeszcze świat. Nieuchronnie wyrosnę w słowo — w słowo dumne i bardzo, jak granit. Milczeć dosyć. Wystarczająco się namilczeliśmy. Na tolerancję nie czas i nie pora. Kiedy struny moich korzeni pękały, czy ktoś zważył, że żywa kora. Poszczęściło się Oli z nauczycielami słowno- Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński Po ustanowieniu niepodległości Ukrainy z roku na rok na terenie państwowego historyczno-memorialnego rezerwatu „Pole Bitwy pod Beresteczkiem” zbiera się coraz więcej ludzi, aby prawdziwie uczcić pamięć ukraińskich kozaków i chłopów, którzy zginęli za wolność Ukrainy w bitwie pod Beresteczkiem. W tym roku od czasu bitwy minęło 356 lat, a lista przeprowadzonych wydarzeń okazała się dość długa. Są to, między innymi, Ogólnoukraiński festiwal-konkurs pieśni kozackiej, konferencja naukowo-krajoznawcza z okazji 40-lecia otwarcia muzeum na „Kozackich Mogiłach”, odsłonięcie znaku pamiątkowego o odnowieniu życia zakonnego w skicie w Plaszewie, występy kobziarzy, bandurzystów i lirników, wystawa sztuki dekoracyjno-użytkowej Rówieńszczyzny, koncert… A najważniejszymi wydarzeniami, bez wątpienia, stały się boskie liturgie i panichidy ku pamięci naszych sławnych poprzedników, poległych w bitwie pod Beresteczkiem. Według różnych danych, wtedy, w 1651 roku, zginęło od 10 do 30 tysięcy żołnierzy Bohdana Chmielnickiego. Jednak choć była to porażka z 150-tysięcznym wojskiem polskiego króla Jana Kazimierza (bo kozaków zdradził chan krymski), ona, jak pisała ukraińska poetka Lina Kostenko, „warta sto razy sto zwycięstw”. Bo tutaj, w istocie, po raz pierwszy odczuło się zjednoczenie i hartowanie ukraińskiego ducha. A ówczesnych przejawów hero-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

«NIEUCHRONNIE WYROSNĘ W SŁOWO…»

tym, udało im się rozkochać dziewczynę w ojczystym słowie, a zauważywszy pisarski talent — zachęcić do dalszej pracy nad sobą. Oli bardzo podobało się pisanie wypracowań na lekcjach języka ukraińskiego i literatury. Pisała tak natchnienie, że wkrótce przestało jej wystarczać zwykłe oddanie uczniowskiego wypracowania na zadany temat. Temat ten przemyśliwała w domu, próbując sił w różnych gatunkach prozatorskich: esejach, nowelkach, nowelach, opowiadankach. W literacko-artystycznym almanachu rodzinnego gimnazjum ujrzały światło dzienne jej pierwsze publikacje. To zamiłowanie przywiodło Olgę do Kijowa — do Instytutu Dziennikarstwa Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki, który w zeszłym roku ukończyła z wyróżnieniem. Na uniwersytecie, w poszukiwaniu bardziej skoncentrowanych form myśli, Olga zaczęła pisać poezję, publikowała w almanachu „Święty Włodzimierz”. Sama nie zauważyła, jak została poetką, przecież zaczynała od prozy — żartuje Olga. Co prawda, przyznaje, że i teraz pisze prozę, i już nie małą, a wielką, i być może kiedyś czytelnicy będą mieli okazję delektować się jej powieściami. Kiedyś — bo przez najbliższe dwa lata Olga jest całkowicie i w pełni zajęta pisaniem dysertacji i podchodzi do tej sprawy gruntownie i poważnie. A póki co… A póki co Olga Olchowa jest autorką dwóch tomików poetyckich. Pierwszy — „Ceramiczne sumienie” — ujrzał światło dzienne w 2005 roku. Drugi — „Pączkują gromy” ukazał się niedawno w wydawnictwie „Zadruha”. Przyjemnie uderza dojrzałość jej światopoglądu, mądrość i rozwaga, których po prostu nie sposób zliczyć. Czego wart jest, na przykład, desperacki opór szlachcie 300 kozaków, otoczonych na wysepce przez doborową kilkutysięczną nawałę. Odrzucili propozycję poddania się, bili się do ostatniego i zginęli jak prawdziwi bohaterowie. O tych obrońcach, jak i w ogóle o bitwie pod Beresteczkiem, zaprezentowano ogromną liczbę eksponatów w miejscowym muzeum, mieszczącym się w dawnym pomieszczeniu klasztornym. Podobnie jak w zeszłym roku, oczekiwano, że rozstrzygnie się kwestia wzniesienia nowego budynku „pod muzeum”. Skrajnie potrzebnego, gdyż obecnie zasób eksponatów w wystawowych „kusech” salach wykorzystano zaledwie w ułamku. Jednak uroczystości minęły, a problem pozostał. Tak jak inne — dotyczące odnowienia olbrzyma-dzwonu, którego brzmienie roznosiło się na dziesiątki kilometrów; wzniesienia pomnika w miejscu śmierci kozaka Neczaja, który przeciwstawił się całej armadzie zdobywców; normalnego zagospodarowania tutejszego klasztoru. rozważań, oto, na przykład, refleksje nad „pomarańczowymi” wydarzeniami: Odstał się świeży sok pomarańczowy – jak osad, osiadł niepokój: szukaliśmy potężnych początków, a dokąd to zaprowadziła droga? Wytrząśnij ze mnie zagubienie – trzeba znowu szukać losu. Można odkochać się w cytrusach, lecz w Ukrainie — nigdy. W jej zasadniczości, w tradycyjności ducha liryki obywatelskiej (w najczystszym rozumieniu tego pojęcia), w jej, jak powiedzieliby post-

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Z RODU BIEŁOUSÓW… Po drugiej stronie wypowiedzianego słowa: Zbiór artykułów / Opracował Hryhorij Biełous. — Czerkasy, 2006. — 360 s.

Jewhen BARAN, m. Iwano-Frankiwsk Przed nami zbiór artykułów literacko-krytycznych, którego opracowaniem zajął się czerkaski literat Hryhorij Biełous. Właściwie występuje on jako opracowujący i autor, ponieważ sama książka składa się z dwóch rozdziałów, nazwanych bardzo prosto: „O twórczości Hryhorija Biełousa”; „Hryhorij Biełous o twórczości”. Można by zarzucić pewną uproszczoność nazw rozdziałów, jednak nic to nie zmienia w kompozycyjnej pełni książki. Jedynie, być może, nie warto było samemu Hryhorijowi Biełousowi występować w roli opracowującego materiały o własnej twórczości, chociaż z drugiej strony — kto lepiej zna swoją twórczość, jak nie autor. Jest tu jeszcze jedna obiektywna przyczyna. Hryhorij Biełous jest na progu swoich siedemdziesiątych urodzin, jednak jest mało znany szerokiemu kręgowi czytelników. I problem nie leży w autorze — tutaj akurat wszystko jest w porządku — problem leży w naszej wiedzy, właściwie w nieznajomości literatury ukraińskiej. Lubię powtarzać frazę Hessego o tym, że sława lub jej brak u jakiegokolwiek pisarza jest metafizyczna. To znaczy, najsłynniejszy pisarz jest jednocześnie nieznany, a najmniej znany — znany. Taki jest paradoks życia i literatury. Jeśli chodzi o Hryhorija Biełousa, to jest on utalentowanym poetą-liryką, w jego dorobku są dwa zbiory poetyckie „Zorianyj kołodiaz” (1971) i „Ternocwit” (1999), jest wspaniałym prozaikiem (książka prozy „Rudoman”, 1992) oraz liryko-epikiem (książka wierszy i poematów o Hryhoriju Skoworodzie, Tarasie Szewczence i Wasylu Stusie „Prowydci prawdy i swobody”, 2004). Nawiasem mówiąc, za poemat o H. Skoworodzie „Wohon u kameni” poeta został uhonorowany międzynarodową nagrodą literacką im. H. Skoworody. Ale najsłynniejszą jego książką jest „Słowa, słowa, spasite naszi duszi: wybrani storinky lystuwannia z druziamy” (Kijów, 2004), o której laureat nagrody im. Szewczenki Wasyl Zacharczenko powiedział: „To hymn do listu, do korespondencji. Daj Boże usłyszeć nam ten hymn i ocenić niezbywalne znaczenie korespondencji w naszym życiu i w życiu następnych pokoleń. Przecież napisany dzisiaj list do konkretnego adresata — to jednocześnie, używając wyrażenia Jurija Janowskiego, także list w wieczność”. A jeszcze ważne jest to, że Hryhorij Biełous (o jego kierowaniu Czerkaską organizacją pisarską, której przewodzi od 1999 roku, tylko wspomnę) pochodzi z rodu znanego ze swoich tradycji kulturowych i narodowych: jego rodzony stryj — poeta i tłumacz, laureat nagrody im. Szewczenki Dmytro Biełous, jeszcze dwóch stryjów pozostawiło wyraźny ślad w działalności naukowej i dziennikarskiej, Ołeksij — doktor nauk filozoficznych, a Mykoła był redaktorem ogólnozwiązkowej gazety wojskowej. W pierwszej części książki właśnie opowiada się o osobliwościach życiowej i twórczej drogi pisarza. Wśród autorów znajdujemy Anatolija Mokrenkę, Wołodymyra Poliszczuka, Ołeksija Neżywoho, Wasyla Zacharczenkę, Wasyla Stefaka, Hryhorija Lutoho, Mykołę Hrycenkę, Iwana Drobnego i innych. Wydrukowano nawet studencką pracę dyplomową poświęconą twórczości H. Biełousa (Wita Nowyk „Idejno-chudożnij analiz poeziji H. Biełousa”). Jej celowość również budzi wątpliwości, chociaż dla pełnego wyobrażenia o twórczości H. Biełousa taka publikacja jest użyteczna. W drugiej części podano różnorodne materiały Hryhorija Biełousa (artykuły, wystąpienia, recenzje, opinie, autokomentarze itp.). Wśród najciekawszych należy wyróżnić „Ukraino, kołysko moja!” (o Dmytro Biełousie), „Duch joho buw zranenyj, mow łebid’…” (o Wasylu Symonence), „Rokowanyj wereseń: Rozdumy pro żyttia i tworczist’ Wasyla Stusa”, „Zaswity swoju zoriu: pisliamowa do poemy pro H. S. Skoworodu”, „Wohon u kameni: Pisliamowa do poemy pro H. S. Skoworodu”, „Poky horyt’ swicza: Pro pys’mennyka Wołodymyra Malyka”, „Pro Hryhorija Lutoho”, „Nezabutnij Andrij Chymko”, „Szcze je skarby, dopoky jich szukajut’…” (o artyście Wasylu Jewyczu). Oczywiście, takie zbiory są potrzebne czytelnikom. Na nowo odkrywają one twórczy świat pisarza, zaznajamiają z jego twórczymi poszukiwaniami, osobliwościami twórczego stylu. W końcu odkrywają one samego pisarza, wpisują jego doświadczenie w ogólnoukraiński kontekst literacki. W tym sensie zbiór artykułów „Po drugiej stronie wypowiedzianego słowa” uwydatnia oryginalny talent literacki, którego twórczość jest świadectwem wysokich wymagań i odpowiedzialności przed wypowiedzianym słowem.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Z NOTATNIKA PISARZA

Majowy ton trybunowych fraz odbija się echem niczym policzek wymierzony marności nadziei i spokojowi grobów. Autocytat z recenzji „Jeziora”: „Jest nowoczesny pod względem sposobu myślenia, podkreślonej skłonności do domkniętych konstrukcji logicznych, pod względem maniery — surowej, czasem nadmiernie ascetycznej. Maniery, w której wyraźnie wyłapuje się potoczną intonację”. Nazywałem go też surowym analitykiem, myślącym liryką. Nie rezygnując obecnie z żadnej z tych charakterystyk, chciałbym dodać, że to poeta zasadniczo antybanalny, antyinercyjny, wróg wydeptanych turystycznych szlaków myśli. A jeśli czasem na nie zbacza, to jakby próbował się poprawić. Nawet wspominane relacje z czasem ma własne. W cerkiewce płaczą świece pogrzebowe z nadzieją na to, czego nie ma. Bezlitosny, czasie, ty, ależ — i trywialny, jak pop w marynareczce, gdy szaty zdejmie. Nie przypominam sobie, żeby ktoś jeszcze tak pisał o czasie. Relacje poety z czytelnikiem układają się ciężko albo wcale się nie układają. A winą za to jest — paradoks — autorski pozytyw. Zakłada on ruch zwrotny kultury myśli. W przypadku braku takiego ruchu zwrotnego kontakt jest niemożliwy. Czytelnik wychowany na powierzchownej liryce, czytelnik nieprzyzwyczajony do wysiłku umysłowego, nieuczony zmiennego biegu lirycznego myślenia, a do tego obciążonego brzemieniem kulturowości, takiej poezji nie przyjmuje. Dla niego jest ona nudna i niezrozumiała. Nieskłonny do eufemizmów Mark Twain, czyż nie z tego samego powodu sformułował, moim zdaniem, formułę stuprocentowego trafienia: to, co głupcy piszą, niech głupcy czytają. Nieproste relacje ma rozumny i kulturalny poeta także z krytyką. „Poezja W. Hużwy nieczęsto stawała się obiektem krytycznych studiów. I to, wydaje się, jedna z wielu niesprawiedliwości, na które szczodre jest nasze środowisko literackie”. Wybaczcie, to znowu autocytat. Przez 20 lat, które minęły od czasu, gdy to powiedziano, mamy, jeśli się nie mylę, jedynie Zbrodnia niekompatybilna z geniuszem? Mozart był idealistą. Bo w tym cała tragedia, że kompatybilna, że kompatybilna. Poeta jako osobowość i los. Kiedy nie odczytuje się ich w wierszach, poety nie ma. Jest wierszopis. Odosobniony dostawca towarów masowych. Tutaj mamy osobowość i los o wyznaczonych konturach. Ze swoim kręgiem myślenia. Między innymi, próba podążania racjonalną drogą to jedna z tendencji obecnego procesu literackiego, czy też jarmarku literackiego. Ale jakimi zboczeniami i nadmiernymi kosztami naznaczone jest to przemieszczanie się! Rozum to imituje swoją obecność, to wspina się na koturny i — pod nieobecność nici Ariadny, jasnej myśli — z hukiem wpada w labirynt Minotaura. Intelektualność podmieniana jest na natężoną, skrajnie zaplątaną grę w intelektualność. Doświadczony odbiorca to wyłapuje: rogi sterczą, a i ogon daje się odgadnąć pod łachmanami słów. Bies — on jest też wielkim mąciwodą: zaplątując innych, w końcu sam wpada we własne sidła. Bez tragizmu poeta jest nie do pomyślenia. Od czasu do czasu zrywa się i wpada w jego czarne wody. Niepoeta — nigdy. Hużwa to poeta z wyczuciem miary i samodyscypliną. Najmniej ciąży ku nadmiarowi. Ale oto wiersz „Rozpacz”. Deszcz pada. Ten deszcz pada po mnie. Ja to wiem. Parasol w rękach. Deszcz taki, Że inni podcinają żyły. Ja stoję. I parasol w rękach. Zadeszczyło tak, że ciężko żyć. Zadeszczyło tak, że nie żyję. Lecz nie ma siły parasola zamknąć i upaść twarzą w mokro. Jakże tu pojemnie i oszczędnie odtworzono nocny stan duszy. A tylko tyle — deszcz i parasol. Dziwna rzecz: u tego niesentymentalnego poety najsilniejszy rozdział to liryka intymna. Po brudzie, cynizmie, zboczeniach w wykonaniu zwichniętych na cielesności młodych i podstarzałych poetów i poetek, jak oczyszczający przeciąg — jasny, szlachetny ton. Różnorodność stanów psychologicznych, sygnały duszy — przemiana codzienności w święto w całym powiązaniu ziemskiego i niebieskiego, zbliżenie do tej filozofii miłości, która odłożyła się w pamięci odłamkami klasyki… Jaka szalona rzecz — wyznanie miłości. Podpowiada miłość tobie jakieś słowa. I dziewczyna twoja — morelka w kwieciu wczesnym — Różowa i blada, półżywa-półmartwa. Jaka piekielna rzecz — przy nikłym światełku, szykując szeregi zawsze przybliżonych słów, wspomnieć kobietę — dar Boga, której, gdyby nawet chciał, — nie odkochał. Tak same proszą się do cytowania takie wiersze jak „Czerwonoliść bluszczu”, „Znowu makijaż wiosny”, „Jaka bywa uroda”, wiersz, który kończy się wersami: „Cień rumieńca przy okrągłych kościach policzkowych. Zagadkowa kobieta. Niczyja.” I jeszcze, i jeszcze… „Ale dokąd jeszcze?” To jeśli za Winhranowskim… Wydana kosztem Ligi Ukraińskich Mecenasów, książka W. Hużwy uzupełniła szereg najlepszych książek wydawnictwa „Jarosławiw Wał”. Odpowiedzialny za wydanie i autor posłowia z wyraźnie postawionymi akcentami M. Słaboszpycki.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Z «IMPRESJI I MEDYTACJI» O poecie-rówieśniku

Wołodymyr BAZYLEWŚKYJ, Kijów Groza przyzwyczajenia do tymczasowości. Prokrustowej miary długości odmierzonej drogi. Jest on zagoniony w głąb istoty. Zastępują go kłopoty. Musimy być im wdzięczni. One są ratunkiem przed natrętnością myśli, zafiksowanie na której nieuchronnie doprowadziłoby do obłędu. Dzięki nim istnieje pozór naszej ciągłości w czasie. Lecz oto rozwijasz na chybił trafił książkę poety i wpadasz pod zimny prysznic nieuchronnego: Tymczasowe wszystko, tymczasowe, w piasek zbutwieje granit, na granicie wykute słowo na piasku kreśli znów neofita. Tymczasowy pochyli się wiatr, przeczyta owe pisma i rozwieje po białym świecie i miłości, i słów ziarna. Groza, wypuszczona na wolność, materializuje się w postaci liczb. Z tych, które nazywają okrągłymi. Księga ksiąg o tym milczy. Tam święta liczba 7 podawana jest bez zera. Faktycznie przeszli obok okrągłych liczb (dat) i pitagorejczycy. Kult i symbolika okrągłej liczby — dlaczego ich myśl nie poruszała się w tym kierunku? Może odstraszało ich zero (0) jako znak zamknięcia, nieodwracalności, upadku w próżnię? Co tylko nie przyjdzie do głowy, gdy tylko pozwolisz sobie na rozluźnienie. A wszystko dlatego, że okrągłe liczby w tym przypadku są spersonalizowane. Przywiązane do autora cytowanych wersów Wałerija Hużwy. 20 lat temu odniosłem się do książki jego wyborów „Ozero” (Jezioro). Wyszła ona na 50-lecie poety jako podsumowanie 20-letniej pracy. I oto nowa książka — „Wertohrad”. Poeta ma 70 lat. 40 lat obecności w poezji. Ile w prozie — niech powiedzą inni. Ciężkie liczby, a pamięć jest czepna, odbija się: to przecież było tak niedawno. Iluzjon. Przewrotny wybieg rozumu. Bo liczby te nadciągają i na ciebie, gołąbku… 20 lat temu rzuciłem frazę, że on, Hużwa, pozostał „niezmienny na wyścigach lat”. Z pełnym do tego prawem mógłbym powtórzyć ją i teraz. Tym bardziej, że potwierdza to sam poeta: „Autor miał pokusę postawić pod wierszami daty, ale zrezygnował z tej zachcianki, bo przez bardzo długi czas jego twórcze orientacje, jak się okazało, nie zmieniały się”. To z adnotacji książki. Ale dobrze czy źle, że „nie zmieniały się”, zważywszy na to, że zmieniły się epoki, zderzyły się czołami i rozminęły wieki, że czerwony ryj cenzury stał się zielonym, a wstrząsy polityczne i społeczne wzburzyły i wstrząsy w literaturze, gdzie zbiorowa pogoń za nowym obróciła się nie tylko pozytywem, ale i samozniszczeniem talentu, syndromami barbaryzacji jako składowej rozpasania chamokracji i bezprawia? Ani dobrze, ani źle. Dane w postaci całościowego charakteru i zdrowego konserwatyzmu. Niepodległość nie rozwiązała gordyjskich węzłów ukraińskości, a najtragiczniejsze z nich jeszcze i zaciągnęła. Do starych anomalii dołączyły nowe. Upadek, niefunkcjonalność stały się normą. Literacki bunt w granicach rezerwatu dał impuls do rozwoju korony ogrodu boskich pieśni, ale nie rozwiązał i nie mógł rozwiązać problemu podciętych korzeni. Ucieczka od problemu stała się i ucieczką w odosobnienie. Donorstwo kosztem cudzego doprowadziło do rozukraińczenia talentu. Pocieszanie się „zgniłym słowem” (Jan Chryzostom), globalizacja w jej miejscowym wariancie stwarzały pozór absolutnej wolności. W rzeczywistości zaś wszystko to obróciło się niewolą, własnoręcznie narzuconymi na siebie kajdanami. Ruch tylko w tym kierunku nieuchronnie musiał zakończyć się ślepym zaułkiem. Tak też się stało. Jak tylko fala samozaślepienia częściowo opadła, nagie skały istnienia w jego obecnym wariancie stały się jeszcze bardziej ponure. Winowajców, po prawdzie, nie ma. Są ofiary. Procesy w literaturze były nieuchronne, jak w społeczeństwie. I tak samo zagrażające. Ale każdy negatyw ma swój pozytyw. I tutaj jest jedna ciekawostka. Wyjaśniło się, że w kontekście świeżego doświadczenia podział na nowatorów i konserwatystów jeśli nawet nie traci celowości, to przynajmniej wymaga pewnego przesunięcia akcentów. Poważny poeta skłania do poważnych rozmyślań. Może przesadzam, ale konserwatyzm (nie tylko etyczny, ale i estetyczny) W. Hużwy i takich poetów jak on, właśnie jest nowacją w warunkach, kiedy wszystkim chce się „zadraw sztany, bieżat’ za komsomołom”. To nie sofistyka i nie przesunięcie pojęć. Bo jeśli barbaryzacja — w jej klasycznym tłumaczeniu — to podmienianie wyższych form artystycznych niższymi, to właśnie on staje się wybawicielem tych pierwszych od barbarzyńców, którymi mogą okazać się nowatorzy. Dokończenie niszczenia tradycji w niemal zdenacjonalizowanym, kulturowo i moralnie wyczerpanym społeczeństwie — to niszczenie ostatnich odłamków tożsamości, a więc i samozniszczenie. Literatura upodabnia się do skorpiona: zabija sama siebie. I już nie ma znaczenia jak ona to robi: nieudolnie czy utalentowanie. Bo przy tym ginie coś niezmiernie większego od niej. Jeśli postawić pytanie, wydawałoby się, absurdalne: konserwatyzm jako nowatorstwo, to „Wertohrad” zmusza do przemyślenia fenotypu autora. On naprawdę nie zmieniał ani orientacji, ani pisma. To pismo męża, pewnego swej racji, który w wodach czasu próbuje złowić rybę najcenniejszego gatunku — prawdę. Tak było w epoce „Jeziora”, tak jest w epoce „Wertohradu”. To inna sprawa, że rybołówstwo w upaństwowionych jeziorach było, jak wiadomo, ograniczone. Mówiąc prościej, różnice między wierszami starymi i nowymi jeśli nawet są widoczne, to tylko dla rówieśników autora. Jak w przypadku kilku monologów, przywiązanych do znanych osobistości, kiedy poeta, który niemal zawsze mówi wprost, ucieka się do aluzji. Ważny niuans. Dzisiaj aluzje — przede wszystkim środek estetycznego wpływu, nierzadko zaprogramowany, ponieważ wolno mówić o wszystkim, a w dobie dębowej cenzury była to jedna z niewielu możliwości, by choć pośrednio donieść do rozwiniętego słuchu odrobinę prawdy. Niedoścignionym mistrzem historycznych aluzji, doprowadzonych do najwyższego stopnia doskonałości, była i pozostaje, o czym już kiedyś mówiłem, Lina Kostenko. Czytam Hużwę, cieszę się starym, rozpoznawalnym, raduję się nowym, nieznanym i znanym z periodyków i myślę: wszystko ta sama powściągliwa męska siła, ten sam, z minimum dekoracji tekst — prosty i twardy, jak uścisk jego dłoni. nazwał czas trywialnym. A jakże świeże jest to jego zestawienie z popem bez szat… Związek między charakterem poety a jego poezją… Czasem jest on na powierzchni, częściej — zepchnięty w głąb i potrzebny jest powód, by ta zależność stała się widoczna lub domyślna. Coś nie od razu uchwytnego już w młodości wyróżniało tego poetę spośród rówieśników, przeważnie wczorajszych wieśniaków. Powściągliwy, skupiony, podkreślenie uważny, skłonny do ocen precyzyjnych i dość ostrych, gdy chodziło o ludzkie negacje, potrafił bez mrugania patrzeć w oczy, jakby próbując zrozumieć, kto jest kim. Nieprzypadkowo, być może, udają mu się wiersze portretowe, fabularne, narracyjne. W „Wertohradzie” są to: „Lwica”, „Historia teatralna”, „W płaszczyku z minionego stulecia” — szereg można kontynuować. Gustownie ubrany, wysportowany, z demokratycznie rozluźnionym węzłem krawata, swobodny w gestach i słowie — takim zapamiętał się z przelotnych spotkań w wydawnictwie „Mołodź”. Takim, z poprawką na czas, pozostał i teraz. Ani kawalerskiego niechlujstwa i niezdarności, ani sentymentalności, ani spoufalania się i przypochlebiania się w nim nie zauważano. Zauważano skupienie, niespieszną rzeczowość, za którymi domyślano się przyzwoitości i inteligencji. To wrażenie potwierdzało się także jego poezją z jej kulturowym anturażem i miejskimi realiami, wyraźną urbanistyczną nutą na tle wierszy masowego wyrobu o wsi. Jedna z książek poety tak właśnie się nazywała „Miasto”. Tytuł kierował ku Pidmohylnemu, mnie słyszał się w nim ukryty polemiczny przytyk. Przypuszczam, że wszystko to w sumie, jak i jego ogłada mieszczanina — nawet papierosa wyjmował z paczki i zapalał z jakimś organicznym artyzmem — zniechęcało do niego niektórych kolegów, byłe dzieci wsi. To — odnośnie związku. Wpatrując się w żywe rysy twarzy autora „Wertohradu”, jakby wnika się i w jego poezję. U rozumnego (właśnie tak!) i kult-jeden szczęśliwy wyjątek — artykuł M. Słaboszpyckiego. Z rejestrów literackiego kozactwa wypadło niejedno znaczone znakiem indywidualności imię. Z reguły są to ludzie oddaleni od literackiej i politycznej towarzystwa, którzy niespiesznie robią swoje. I kiedy słyszę, jak pod wrażeniem gazetowego wyboru wierszy mówią: „Ty spójrz, jaki dobry poeta Huzwa…” — pozostaje tylko rozłożyć ręce: on był dobry i wcześniej. W „Wertohradzie” blok wierszy poświęcony jest destrukcji, nabytej wraz z Niepodległością. Wiersze te są precyzyjne w diagnostyce i charakterystykach. Huzwa — liryko-epik, racjonalista, ironista, który od czasu do czasu ucieka się i do sarkazmu, modeluje ten dekadencki świat według tych samych prawideł logizmu i surowego pisania, co kiedyś, tyle że pojawiły się nowe wydźwięki i uwydatniła się nuta protestu. W każdym razie, stare i nowe, jak już zauważono, idą u niego w parze, przyciągając przede wszystkim aforystycznością, ironizmami, akcentem znaczeniowym: „Sztuce idzie na zmianę rzemiosło”, „Wszyscy my — podświadomie — chłopi pańszczyźniani i nami popychają engelhardty”. „A grafomanom śnią się honoraria, obfite, niczym ulewy w Honolulu”, „Prorok wczorajszy dzisiaj już śmieszny, ślepi niedawni bałwochwalcy. Ci, co kiedyś wtykali w słońce nóż, rybaczą w państwowej przerębli”. Zauważasz skłonność do obalania, wydawałoby się, aksjomatycznego:

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

KULTURA

Dmytro CZEREDNYCZENKO Wiedziałem, że idę na święto — otwarcie wystawy znanej malarki Ludmyły Zadorożnej w Galerii Sztuki imienia Ołeny Zamostian Narodowego Uniwersytetu „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Malarki, która miała dwanaście wystaw indywidualnych na Ukrainie i w Niemczech. Jej prace znajdują się w wielu muzeach i kolekcjach prywatnych na Ukrainie, w Czechach, Niemczech, Portugalii, Polsce, ZEA, Syrii, Kanadzie, USA, Japonii, Francji… Wchodzę do sali — i jakbym wchodził w krąg dobrych dawnych przyjaciół, czując energię ich szczerych dusz, jasne serdeczne nastawienie, życzliwość i przychylność. Jakby ten krąg przyjaciół czekał na mnie, by rozpocząć wzruszającą rozmowę, czystą i nieobłudną. I tak przez cały wieczór czułem to jasne spojrzenie szczerych przyjaciół — niepowtarzalnych obrazów Ludmyły Zadorożnej. Wystawa jest bodaj najpełniejsza — podsumowująca. Spotkanie z przepięknymi pracami Ludmyły Zadorożnej po prostu mnie zniewoliło i oczarowało. Niebagatelną rolę odegrała w tym również talentem zbudowana kompozycja wystawy — prawdziwa symfonia barw, myśli i uczuć. Jedne cykle naturalnie przechodzą w inne, odbijając się w nich echem i pogłębiając je. Oto nasycone, soczyste pejzaże rodzinnej ziemi, w centrum których znajdują się unikatowe płótna o europejskim rozmachu „Wiosna” i „Przebudzenie”. Tam — powściągliwe, pełne zadumy, żałosne portrety „Sami sobie w swojej zagrodzie”… Dalej — jasne, przedwiosenne „Siedniowskie krajobrazy”, a w centrum ekspozycji — zagłębiony w prakorzenie naszego ducha cykl mitologiczny — „Drzewo życia (Kozackie mogiły)”, „Ten, który daruje słońce” Nadija ONYSZCZENKO, m. Niżyn Urodził się w rodzinie Ołeksandry Mykołajiwny i Fedora Danyłowycza Procenków — ukraińskich inteligentów, kozaków z pochodzenia. Kiedy rodzice wzięli ślub, zaciągnęli pożyczkę, zbudowali sobie w Niżynie przy zaułku Wołosnym (obecnie Szkolnym) 3, dom. Z posadzonych wtedy przez gospodarza drzew do dziś zachował się świerk. Tutaj urodziło się czterech synów Procenków, wśród których w 1902 roku — Andrij. Wyobraźmy sobie atmosferę domu, gdzie w dużym salonie stoi fortepian. I ojciec każdego ranka rozśpiewuje się, zaczyna od gam i wokaliz, a kończy arią Igora z opery „Kniaź Igor” A. Borodina. Wszak Fedir Danyłowycz zdał egzamin na regenta przy Towarzystwie Teatralnym w Petersburgu. A w Niżynie wykładał śpiew i muzykę w gimnazjach oraz Instytucie Niżyńskim, organizował zespoły chóralne i teatralne, utrzymywał twórcze przyjacielskie więzi ze swoją ziomkinią, aktorką Mariją Zańkowecką. W każdą sobotę w domu Procenków urządzano domowe koncerty, w których brało udział do 25 muzyków i śpiewaków. Gospodarz zakładał pod surdut wyszywaną koszulę i przy akompaniamencie fortepianu śpiewał „Kiedy rozstają się dwoje” M. Łysenki. Brzmiały utwory instrumentalne w wykonaniu kwartetu smyczkowego. Dołączały się także dzieci: początkowo jako słuchacze, a później jako wykonawcy. Wszak wszyscy synowie Procenków byli muzykalni, każdy grał na jakimś instrumencie i obowiązkowo na fortepianie. Nuty w tej rodzinie uczono się czytać razem z elementarzem. Przychodzili tu profesorowie Instytutu Historyczno-Filologicznego W. I. Rezanow, M. M. Speranski, dyrektor Niżyńskiego Muzeum Krajoznawczego I. H. Spaski. Zbierał

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

ZŁOTA GRUSZA

(Dażbóg)”, “Trzcinowa (Mokosz)”… Znowu rodzinne krajobrazy, wypełnione uzdrawiającym żywiołem wody, znowu mityczne obrazy, postacie, duchy, wzory śnieżnego blasku, wiosennego kwitnienia, “mgliste” pejzaże, nastrojowe martwe natury, zadumane etiudy… Idziesz, przyglądasz się, a w duszy brzmi ta niegasnąca, rozległa symfonia. Prawdę mówią, jeśli głębokie korzenie, to i korona potężna. Tak samo potężna jest postać tej oryginalnej artystki ze swoim charakterem pisma i niepowtarzalną wizją świata. I najpewniej w jej dziełach utwierdza się człowiek: jeśli nie ona sama, to jej uczucia, jej myśli i przeczucia. Ciekawe są jej portrety, w szczególności cykl Fedir Danyłowycz i utalentowana młodzież. W takiej atmosferze dorasta Andrijko. Od dziesiątego roku życia uczy się gry na skrzypcach u pochodzącego z Niżyna, aspiranta Warszawskiego Wyższego Instytutu Muzycznego Josypa Moskewyczewa, który spędza wakacje w rodzinnym mieście. W tym czasie, po ukończeniu szkoły podstawowej, chłopiec wstępuje do Niżyńskiego Gimnazjum Klasycznego. Oprócz obowiązkowych języków łacińskiego, starogreckiego i niemieckiego oraz przedmiotów ogólnych, równolegle uczy się gry na skrzypcach w prywatnej szkole profesora Splowacza. Kiedy w domu Procenków pojawiła się wiolonczela rzadkiej roboty, Andrij opanowuje podstawowe techniki gry na tym instrumencie. “Sami sobie w swoim gospodarstwie”. Takie same zwyczajne, życiowe są te postacie, które po drugiej stronie ludzkiego zgiełku wykonują swoją codzienną pracę — obierają ziemniaki, piją herbatę i myślą, myślą… A przecież to czyiś ojcowie, czyjeś matki, którzy w smutku trwonią swoją samotność. I zwyczajne portrety stają się wymowne i przejmujące, dotykają najczulszej membrany ludzkiego serca. Nawet jej mityczne płótna “Drzewo życia (Kozackie mogiły)”, “Ten, który daruje słońce (Dażbóg)” oraz “Trzcinowa (Mokosz)” i w pewnej mierze “Chata” — dotykają duszy, wzruszają i oczarowują. Są potężne, nieodparte i poruszające. Bo przeszywają cię kosmicznym deszczem — od nieba do ziemi — i odbijają się echem już promieniami — od ziemi do nieba. Na pejzażach Zadorożnej przeważnie nie ma człowieka. Ale jest on obecny, bo właśnie człowiek zdołał dostrzec takie piękno, wybrać je i zwrócić uwagę innym — nie mijajcie, bo to niepowtarzalne. Poetyckie myślenie jest właściwe wielu płótnom Ludmyły Zadorożnej. Przypominam sobie jej przepiękny obraz “Zima i kogut”. Cały w białawo-niebieskawych tonach: i kogut, i drzewa, i wieś. Ale to jeszcze nie wszystko: o, grzebień poranek podpalił czerwonym płomieniem — i poranek, i zimę. Wiosny czekaj, świtu. Kogut w spodniach — to nie tylko pokora, ale i bunt… Albo oto ten “Kogut wśród słoneczników”, który tak przykuł uwagę wszystkich, którzy przyszli na otwarcie wystawy. Zaśpiewał czerwony kogut — i narodził się poranek, wzeszło słońce i oświetliło swoje niebiosa — słoneczniki. Przypominam sobie jeszcze jej obraz “Romantyczna bestia”, którym kolektywu kraju. Zaproszenie do pracy jako solista w orkiestrze takiego teatru było zaszczytne i prestiżowe. W 1930 roku flecistę wyróżniła śpiewaczka Wałerija Barsowa i zaproponowała wspólny występ na koncertach solowych. W 1934 roku Procenko jest pierwszym flecistą Kijowskiego Państwowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu, a jednocześnie wykładowcą Konserwatorium Kijowskiego. Jego nazwisko znajduje się wśród tych, którzy aktywnie przyczyniają się do rozwoju ukraińskiej sztuki muzycznej: O. Petrusenko, Z. Hajdaj, O. Ropska, M. Doneć, A. Pazowski, W. Jorysz. Tych ludzi Andrij Procenko przyciągał przede wszystkim wysoką odpowiedzialnością zawodową, wymaganiami wobec siebie i innych. Petro Zasenko, Ludmyła Zadorożna oraz Iwan Marczuk byliśmy oczarowani razem z poetą Jurijem Riastem. Prościutki, naiwny konik z kwiatuszkiem na czole, z gałązką w pysku, a jak się wpatrzysz — przystojny młodzieniec ze smutnymi oczami, z młodzieńczą odwagą w myślach. Może nawet na wesele się wybrał… Mnie oczarował na wystawie piękny obraz “Złota grusza” (autorski tytuł — “Jesień”). No i śmiała ta gruszka! W ciemnym jarze na urwisku płonie, aż lśni, dziczka, świętując zakończenie urodzajnego szczodra. — To pani wymyśliła? — pytają. — A nie… Jechaliśmy malować co innego (mąż Wałentyn podwoził), a jak zobaczyliśmy, stanęliśmy, oczarowaliśmy się: gruszka w świątecznych szatach. Sama radość i myśl sama…. I nie żałuję, że malowałam nagle nie to, co planowałam, a to, co poruszyło i tyle. Jak dla mnie, “Romantyczna bestia”, “Złota grusza” i portret “Natalka” pod względem poetyckości, gry barw i zmysłowości zbliżają się do klasycznych impresjonistycznych arcydzieł. Napisane zaś te dzieła są mistrzowsko, głęboko, jaskrawo — trzeba tylko umieć je odczytać. Z Petrem Zasenką i Wałsylem Koriaczenkiem dziwimy się, jakie piękne, trafne tytuły mają obrazy Ludmyły, w szczególności martwe natury: “Wszędzie oczy”, “Muzyka” (taka delikatna i melodyjna jest ta martwa natura), “Poczucie lata”, “Przeczucie jesieni”, “Leśne dzwonki”, “Kwiaty z Rosawy”, “Niebieska woda”, “Słońce wschodzi”, “Różowa martwa natura”, “Wieczór”, “Martwa natura z kaliną”, “Wspomnienie dzieciństwa”, “Słoneczniki”… Wspaniale przeanalizowała i wysoko oceniła twórczość Ludmyły Zadorożnej znana historyczka sztuki Nina Welihoćka, artyści Lubow Minenko, Mykoła Hroch, Iwan Marczuk, Nadija PecZorna, pisarze Petro Zasenko, Wałentyna Dawydenko, Hałyna Kyrpa, Oksana Szałak, Serhij Cuszko, Marija Łytwyn, projektant książki Wałsyl Koriaczenko, archeolog Jurij Kucharczuk, fizyk Rusłan Melnyk oraz wielu innych miłośników sztuki. A przede mną — “Złota grusza”… Jako dobry symbol jej głęboko poetyckiego malarstwa. pomaga mu materialnie, a na wszystkie próby zwrotu długu tylko macha ręką: “Oddasz, jak się wzbogacisz”. Co roku Andrij Fedorowycz odwiedza rodzinny Niżyn, córce Ludmyle pokazuje ulice swojego dzieciństwa, rodowe gniazdo, gdzie już mieszkają inni ludzie i z którego domu zdjęto herb w kształcie liry. Ale zachowała się jeszcze szkoła podstawowa, majestatyczna budowla Gimnazjum Nauk Wyższych księcia Bezborodki. Być może właśnie przez tę miłość do rodzinnych korzeni Ludmyła została historykiem, a nie śpiewaczką, jak chciał ojciec. Czytając “Życiorys, wspomnienia” o Andriju Procenku, wydane w Kijowie przez “Muzyczną Ukrainę” w 1990 roku, przekonujesz się o ważności tradycji domu, narodu w kształtowaniu człowieka. Mój rodak stał się mostkiem między przeszłością a przyszłością dla swojej córki, znanej uczonej-historyczki, założycielki archiwum-muzeum literatury i sztuki w Kijowie, oraz dla swoich następców w sztuce. Jednym z nich można nazwać również znanego trębacza, pochodzącego z Niżyna, solistę orkiestry Teatru Wielkiego w Moskwie Tymofija Dokszycera. W książce wspomnień “Trębacz na koniu” wymienia flecistę Procenkę wśród niżyńskich orkiestrantów, którzy grali razem z jego ojcem i wujem. W 1941 roku Tymofij został laureatem Wszechzwiązkowego konkursu, gdzie wśród członków jury był Andrij Procenko. A w 1982 roku Dokszycer pogratulował profesorowi 80-lecia. W 1984 roku, po śmierci wybitnego flecisty, ustanowiono tablicę pamiątkową na audytorium Konserwatorium Kijowskiego. A w Niżynie, na ojczyźnie zasłużonego artysty Ukrainy, nie mamy żadnych wyróżnień tego krzewiciela ukraińskiej kultury. Jakie więc tradycje przekażemy następnym pokoleniom? Ukrainy, dwunastu laureatów konkursów, pięciu aspirantów, 25 jego wychowanków gra w orkiestrach Kijowa. W. Antonow, J. Werchowyneć, A. Kogan, W. Pszenycznyj, S. Sawczenko, W. Fedczenko, A. Siergiejew, H. Hrabar mają nagrania archiwalne w radiu, telewizji, na płytach. W działalność pedagogiczną, w kontakty z uczniami profesor wniósł tradycje rodzinnego domu. Uczniowie wspominają inteligencję mentora. „Piękny w życiu i sztuce, przyciągał do siebie — wspomina Pawło Suchanow. — Szczerość była decydującą cechą jego charakteru. Szanował wszystkich, ale nie lubił czczych słów, płaszczenia się”. Jego artyzm, wolny od wszystkiego, co powierzchowne, nieprawdziwe-

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Czarodziej fletu

W 1919 roku Andrij kupił flet starego systemu i przy pomocy fortepianu poznał jego system dźwiękowy. Od 1 stycznia 1920 roku zaproszono go do orkiestry kina B. Wierżykiwskiego i od tego czasu zaczyna się orkiestrowe życie flecisty, które będzie trwało 36 lat. Jesienią 1922 roku Andrij zostaje studentem kijowskiego konserwatorium. Jednocześnie gra w orkiestrze Opery Kijowskiej. Znajduje swoją miłość: Klawdiję Demydową, śpiewaczkę z rodziny znanych aktorów. Młode małżeństwo odwiedza Marię Zańkowecką, która podarowuje im, oprócz naczyń, aksamitną teczkę ze swoim reliefem, a także kawałek muarowej wstęgi z jubileuszowego wieńca z 1922 roku. Zawodowe uznanie Andrij Procenko zdobywa w Operze Swierdłowskiej, która w latach 20.–30. cieszyła się sławą najlepszego zespołu operowego, odznaczającego się wielką samoorganizacją. Niewielu wiedziało, że flecista miał jedno płuco zanikłe. Procenko cały czas pracował nad sobą – każdego ranka grał ćwiczenia i trudne fragmenty z oper. W Ufie podczas wojny, nie mając możliwości grania w domu, w mróz chodził jeszcze po ciemku do nieogrzewanego budynku teatru i tam w specjalnych rękawiczkach rozgrywał się przez godzinę-półtorej. Taki system zawodowego przygotowania uratował życie także uczniowi Procenki, Wołodymyrowi Antonowowi. Lekarze, znalazłszy w jego płucach zaciemnienie, zabronili mu grać na flecie. Tymczasem nauczyciel, dowiedziawszy się o tym, przeciwnie, zwiększył obciążenie. Przy ponownym badaniu diagnoza się nie potwierdziła. Ponad 90 uczniów profesora Andrija Procenki utworzyło jego szkołę. Wśród nich czterech zasłużonych artystów. Szkoła ta opierała się na swobodnym twórczym poszukiwaniu. Drugim ojcem Andrija Procenki nazywa go Jarosław Wierchowyniec. „Uderzała wszechstronna muzyczna erudycja Andrija Fiodorowicza – stwierdza uczeń. – Doskonale znał teorię muzyki, solmizację i harmonię. Kurs tego ostatniego przedmiotu słuchał u samego Borysa Ławrotyńskiego”. Wierchowyniec nazywa Procenkę swoim drugim ojcem. I rzeczywiście, nauczyciel uczył młodego ucznia nie tylko muzyki, ale także wychowywał w nim prawdziwe cechy ludzkie. W 1938 roku ojca Jarosława Wierchowyńca, Wasyla Mikołajowicza, kompozytora, chórmistrza, choreografa i etnografa, rozstrzelano jako „ukraińskiego burżuazyjnego nacjonalistę”. A uczyć syna „wroga ludu” było nie lada obywatelskim czynem. Procenko zaś wyprowadził na ludzi swojego utalentowanego ucznia. Pomagał on

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

Ludmiła IWANNIKOWA Początek lipca zbiega się z masowym koszeniem traw na całym terytorium Ukrainy. Czasami, gdy wiosna była wczesna, początek koszenia przypadał na pierwszy dzień postu Piotrowego. Kosiarze wychodzili na ulicę i uderzając osełkami w kosy, obwieszczali współmieszkańcom, że już czas kosić trawę. Mykoła Markewycz, wybitny historyk i etnograf, donosi: „Na koszenie u nas zbierają się całą wsią. Białe szarawary, białe koszule, osełka, sakiewka, molka i kosa przypominają odzież Światosława, a szeregi kosiarzy — ławy zaporoskie. Obóz na mogile, wkoło wozy, wykopana jama, w niej ogień, nad ogniem — kotły: warzy się zupa, kasza, tuż obok stoi wóz z zapasami — słonina, sól, ryba na wypadek środy i piątku oraz beczka z wódką. Dalej — polowa kuźnia, gdzie klepią kosy. Ataman prowadzi kosiarzy. Kiedy podeschnie trawa, przychodzą kobiety, siostry i córki z grabiami…” Czy nie najlepszym rodzajem letniej poezji kalendarzowo-obrzędowej są pieśni kosiarzy i grabiarzy, w których wysławiana jest ludzka praca, piękno przyrody, najdelikatniejsze uczucia: Kosiarze koszą, a wiatr powiewa, Jedwabna trawa na kosę się kładzie. (2) Co pierwszy kosiarz, to kawki się pyta: — Oj ty kawko czarna, mała, Powiedz prawdę, gdzie moja miła? — A twoja miła na łące nad rzeczką Obmywa się zimną wodą. Wyciera się białą chustką,

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

LUDOWY ZWYCZAJ

Anatolij Burtowy „Po pracy” Maluje liczko czerwoną kaliną, Maluje brwi czarną jeżyną… O obrzędach i zwyczajach związanych z koszeniem najlepiej opowiada Mychajło Maksymowycz w pracy „Dni i miesiące ukraińskiego chłopa” (Kijów, 1877). Miesiąc czerwiec (czerweć) to gorący czas, czas koszenia. Żadna praca chłopska na Ukrainie nie odbywała się w takim przepychu! Jeszcze wieczorem gospodarz lub gospodyni szli na wieś i zapraszali najlepszych parobków — krzepkich i pracowitych — na tołokę, za dzienną opłatą. Na koszenie szli wcześnie rano, przed wschodem słońca, póki rosa jeszcze nie opadła. Każdy szedł z chlebem i wódką, jak na wesele. Gospodarz musiał wieźć swoich kosiarzy na wołowych wozach na sianożęcie i z powrotem, choćby i niedaleko było od domu. Uroczyście, z pieśnią, w białych płóciennych strojach, wyruszali kosiarze wczesnym rankiem, a wracali przy zachodzie słońca. A już słońce się toczy, nam do domu chce się. A my nie idziemy — bo pana czekamy! Póki pan przyjedzie, parę koni zaprzęże, Da jeszcze osiodła, da i nas posadzi! Gospodarz musiał karmić swoich kosiarzy sytnie i smacznie cztery-pięć razy dziennie: śniadaniem, obiadem, podwieczorkiem, przekąską, kolacją. Musiał poić ich wódką do syta, podając kieliszek nie tylko podczas jedzenia do każdego dania, ale i podczas pracy, kiedy w upale kosiarz gasi pragnienie nie tylko wodą, ale i wódką. Więc na jednego kosiarza dziennie wychodziła kwarta. Zakoczyło się słoneczko za zielony gaj (2). My pojedziemy wieczerzać w bogaty kraj (2). W bogatym kraju wareniki na stole, Wareniki w maśle, wódeczka w butelce. Wareniczki zjemy, wódeczki popijemy, Pomodlimy się Bogu i pójdziemy do domu! Dobra gospodyni napiekła na koszenie wystarczająco bochenków i pierogów. Przy czym jeszcze do dziś w ludzie, kiedy ktoś ulepi duże wareniki lub pierogi, przymawiają: „Oho pieróg! Kosiarzowy!”. Jak tylko wyprawiła z domu orszak, schodziły się do niej sąsiadki — wygładzić kosiarzom drogę i pomóc gotować obiad, z którym gospodyni musiała pojawić się sama na sianożęciach i koniecznie ubrana odświętnie. Gospodarz zbierał kosiarzy tylu, ilu trzeba było, aby zakończyć koszenie w jeden dzień. Dlatego wielkość sianożętnych łąk na Ukrainie oznaczano liczbą kosiarzy — na 10, na 20 kosiarzy. Kosiarze, choćby ilu ich było, zawsze wyznaczali sobie jednego starszego — atamana i podstarszego — osauła. Ataman chodził z kosą na przedzie, zarządzając pracą. To miejsce, gdzie kosiarze stawali wozami na cały dzień, zwano koszem. Tutaj schodzili się jeść, i w tym celu za każdym razem wystawiano tyczkę wzywającą. Przy kieliszku kosiarze życzyli gospodarzowi, aby Bóg dał „na siano gnoju, a na wołki — łoju”, a kosiarzom życzyli niedźwiedziej siły. Kiedy zaś na świeże pokosy, bywa, spadnie deszczyk, który przyciemni siano, przymawiali: „Siano czarne — a zima biała, zje!”. Wesoło kosili kosiarze na łące, wesoło świeciło słoneczko, wesoło śpiewały kosy w trawie, niczym jakaś dziwna niebiańska muzyka. Kosiarzyki koszą, wietrzyk powiewa, Wietrzyk powiewa, deszczyk pokrapia. Przedniemu kosiarzowi barszczu i kaszy nawarzę, A tylnemu — żab, żeby nie lazł z tyłu! Oj poranku, poranku, schowaj się w jamkę, Słoneczko — w trawę, święty wieczór — hu! Po zachodzie słońca, pod koniec dnia koszenia, wszyscy kosiarze z atamanem stawali w rzędzie, stawiali kosy przed sobą i, naostrzywszy je trzykrotnie, czyli podostrzywszy drewnianymi łopatkami (mantaczkami), rzucali je przed siebie na ziemię, żegnali się i kładli trzy pokłony do ziemi, a wtedy mówili: „Dzięki Bogu za pomoc, dzięki i wam, panom atamanom i gospodarzom, że dzień zrobili i nikogo nie bili”. To odnosiło się do tego, że ataman miał prawo ukarać mantaczkami tego kosiarza, który uganiał się za dodatkowym kieliszkiem i przepił część dnia lub czym innym zawinił przeciwko sławie jednodniowego towarzystwa. Kiedy przyjeżdżali z koszenia na podwórze gospodarza na kolację, to gospodyni podkładała pod atamana poduszkę, a gospodarz, podawszy mu pierwszy kieliszek, oddawał mu w ręce butelkę z wódką, i ataman podczas kolacji częstował kosiarzy. A gospodarz szczególnie ugaszczał swoich sąsiadów, którzy przyszli do niego na potruszyny. Na tę kolację, zwaną kosarką, zawczasu schodziły się do gospodyni sąsiadki — łyżki myć. Miały prawo być na tej kolacji i żony wszystkich kosiarzy. Cały dzień śpiewali w polu, a wieczorem i kosa stawała się instrumentem muzycznym: zbiwszy ją z drewnianego trzonka, jeden kosiarz trzymał ją za piętkę i postukiwał w nią mantaczką, a drugi, stojąc na kolanach, chwytał ją dłońmi to wyżej, to niżej, czym wywoływano przyjemne dźwięki w rytm pieśni. Jedni kosiarze grali, wiodąc osełką po pręcie (grzbiecie) kosy. Nierzadko pod te dźwięki wesoły kosiarz wybijał tropaka, przyśpiewując: „Oj, hop!”. A już słońce nad lipą, Trzęś, panie, kaletką, Trzęś nie trzęś — Po rublu dasz! Śladem za koszeniem idzie zbieranie siana — grabienie. Grabili siano z pokosów zazwyczaj dziewczęta i młódki, a w kopki układali parobkowie. Zatem grabienie to najweselsza sprawa w gospodarstwie, na którą schodzili się jak na zabawę. Grabiarzowi za dzień płacili do czterdziestki (dziesięć kopiejek) srebrem. Na obiad warzyli im jeden kulesz, i to nie wszędzie, na podwieczorek dawali chleb i sól, tylko na kolację warzyli im w gospodarskiej chacie dobry barszcz i kaszę oraz przyszykowali wódkę. Dlatego grabiarze tak niecierpliwie czekali wieczora: Oj jak było rano, to i serduszko więdło, Jak wieczór nastał — to i weselej się stało! W wielu miejscowościach Ukrainy był zwyczaj: kończąc dzień pracy, para lub dwie grabiarzy wychodziły przed innych, im na ramiona stawiano małą dziewczynkę, która trzymała się za podniesione przez nich do góry grabie, i tak wszyscy szli z pieśniami do swojego szałasu. Skąd już tłumem szli do gospodarskiego podwórza, też z pieśniami, a w dawnych czasach i grabiarzy, jak i kosiarzy, wieziono do domu na wozach. A już słońce kółkiem, kółkiem, Nam do domu łąką, łąką, Łąką-brzegiem, Żółciutkim piaskiem. Kalinowym mostem Nam do domu prosto! Nasza pani dobra, zarżnęła bobra, I sama nie jadła, i nam nie kazała! — wesoło przyśpiewywali głodni dziewczęta i parobkowie, idąc z pola. Oj czyiż to grabiarze, dziewki i młodzieńcy — Grabie złociste, sami młodzi! Ukraińskie koszenie trwało aż do Kupały — dnia letniego przesilenia, kiedy słońce przeskakuje na zimę. Według wierzeń, tego dnia słowik „jęczmiennym kłosem dławi się” i przestaje śpiewać wtedy, gdy nadchodzą żniwa pierwszego jarego zboża — jęczmienia, a potem — i żyta.

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

TYGODNIK OGÓLNOUKRAIŃSKIEGO TOWARZYSTWA «PROŚWITA» imienia TARASA SZEWCZENKI

Anatolij HATNENKO Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo «Proświta» imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z dnia 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN Nie, chyba to zbyt kategoryczne: „bez przyjemności”. Kijów to cudowne miasto. Spacerując po nim, dotykasz wzrokiem i sercem starożytnych budowli, oddychasz pełną piersią w jego czarujących parkach i skwerach (które, na szczęście, jeszcze się zachowały). Lecz jednocześnie odczuwasz pewien żal, gdy widzisz, jak bezczelnie zmieniają jego niepowtarzalne oblicze nowoobjawieni panowie życia. Dla siebie określiłem to jako zakrojoną na szeroką skalę akcję pod patronatem mieszkańców Łysej Góry, którzy odprawiają swój dziki sabat, abstrahując od historii, kultury, wreszcie, zwykłych ludzkich uczuć. Wiele mówiono i pisano o pozbawionych elementarnego smaku wieżowcach w historycznym centrum Kijowa, o zniekształceniu lingwistycznej aury miasta łacińskojęzycznymi napisami zagranicznych firm i biur. Na Placu Sofijskim, jednym z najstarszych zabytków pozostawionych przez naszych przodków, stoi budynek klasycznej architektury, którego cały parter naznaczony jest napisami, mogącymi wywoływać skojarzenia z Paryżem czy Berlinem (choćby przez nazwy firm), ale w żadnym wypadku nie z ukraińską stolicą. I tak jest po całym obwodzie dawnego miasta. Nie potrafię sobie wyobrazić, aby na słynnej wieży Eiffla była restauracja nie „Jules Verne”, a na przykład „Robert Louis Stevenson” czy „Marko Wowczok”… Lubię spacerować po Górze Starokijowskiej, skąd, jak wiadomo, zaczął się nasz stołeczny gród. Stąd dobrze widać znane z kronik wzgórza, które niczym wyspy wyłoniły się pośród bezkresnego zielonego morza. Weszły one w ciało i krew dawnego kijowskiego ludu, dotykali ich sercem także kijowscy książęta. Jeden z nich — Światosław Chrobry — uniósł się w strzemionach i ze zdziwieniem wpatruje się w tak znajomy, bliski, a jednocześnie obcy krajobraz. W miejscu, gdzie bielały niegdyś chatki z sadami, w uroczyskach, które nosiły nazwę Honczari i Kożumiaky, obecnie wyrasta jakieś obrazkowe osiedle. W uroczysku, które rozciągnęło się od góry Ditynka do Alei Pejzażowej, ZAPOWIEDŹ

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

SPACER BEZ PRZYJEMNOŚCI, ALE Z MORAŁEM

nieopodal placu Lwowskiego, długimi rzędami wyprężyły się dziwaczne metalowe skrzynki-szopy. — Co to za osiedle? Co to za namioty? Czyżby postawili je wszechobecni Pieczyngowie? — dziwi się książę. I rozumiem jego zdziwienie. Skąd ma wiedzieć, że to dzieło rąk jego rodaków z XXI wieku. To obrazkowe osiedle nazwali pretensjonalnie „Europą”, a te budy wznieśli wcale nie Pieczyngowie, lecz zamożni kijowianie dla swoich żelaznych koni — samochodów. Czarujące krajobrazy są oszpecone tymi niezdarnymi wytworami ludzi pozbawionych smaku, poczucia ciągłości swojej historii, wreszcie troskliwego stosunku do ojczystej ziemi, jej ekologii. Niepowtarzalne piękno, które należy do całej kijowskiej wspólnoty, zostało nielegalnie sprywatyzowane i oszpecone… Słońce przypieka mi głowę i zaczynam romantycznie marzyć o tym, jakim mogłoby być to uroczysko. Wyobrażam sobie tutaj piękny park krajobrazowy — z letnim kinem, placami zabaw i boiskami sportowymi, kawiarnią. Odpowiednio zagospodarowane, to miejsce mogłoby stać się piękną wizytówką naszego miasta. Zasmucony tym, co zobaczyłem, ruszam na dawny Podół. Zszedłszy zaśmieconym Zjazdem św. Andrzeja (uwielbiam tę uliczkę, ale jakże ją ostatnio zaniedbano!), kieruję się na Borycziw tik. Jak wiadomo, uliczka ta wywodzi się jeszcze z czasów starokijowskich, wspomniana jest w naszym eposie „Słowo o wyprawie Igora”. Oczywiście, z tamtych czasów niewiele się zachowało. Jej obecne oblicze w przeważającej mierze kształtują (dokładniej: kształtowały) niskie budynki z XVIII—XIX wieku. I to nadawało jej niepowtarzalnego uroku, wzmocnionego wspomnieniem o pierwotnych początkach ulicy. Cóż zobaczyłem dzisiaj? Patronat mieszkańców Łysej Góry wyczuwa się, bez wątpienia, również tutaj. I to jak się wyczuwa! Redaktor naczelny Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA, Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Anatolij POHRIBNYJ, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Ołeksander SZOKAŁO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Zdjęcia z archiwum „SP” Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział kultury Wałentyna DAWŁDENKO 270-55-57 Dział języka Nina HNATIUK 279-49-47 Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH 278-63-69 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Dyżurny redaktor Ulana HLIBCZUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.com.ua Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301226 Nakład ogólny — 32000 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy wykorzystaniu naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,38 hrywny, na 3 miesiące — 9,89 hrywny, na 6 miesięcy — 19,18 hrywny. 07026 4820095 780016 widnieje napis: „Restauracyjka 'Le Barszcz'”. Przyznaję, w myślach zaśmiałem się, dziwiąc się pomysłowości właściciela. Wcześniej była tu kawiarnia „Francuska bułka”. Nie zyskała popularności, być może dlatego, że ludzie głęboko wątpili w jakość tej bułki, mimo takiego jej epitetu. Więc właściciel zwrócił się ku swojemu, ukraińskiemu, choć nie może jeszcze odmówić sobie francuskiego akcentu, choćby w postaci partykuły „le”. Spacerujmy ulicami naszego, mimo wszystko, czarującego miasta. Choćby po to, by przekonać się, że jesteśmy bardzo dawnym i mądrym narodem. Przecież obecnie wiemy, że mamy minimum sześć tysięcy lat. Więc co nam do tego, co było sto, dwieście czy nawet tysiąc lat temu. Prawda? Obok kilku jedno-, dwupiętrowych domków starej zabudowy pojawiły się kilkupiętrowe biura różnych spółek z ograniczoną (dokładniej — z zerową) odpowiedzialnością. Obok jednego takiego nowoczesnego budynku dożywa swoich dni półtorapiętrowy domek wzruszającej dawnej architektury. Dlaczego, zapytacie, dożywa? A dlatego, że nie ma żadnych szans na przetrwanie. Okna są rozbite, drzwi wyważone, sufit lada chwila runie, na ścianach graffiti, które świadczą o intensywnym nocnym życiu starego budynku. Czuję, jak gorzka gula podchodzi mi do gardła. Panie, za co karzesz nas obojętnością i niepamięcią? To uczucie wzmacnia się podczas oglądania tablicy pamiątkowej, ustanowionej już w czasach niepodległej Ukrainy. Czytam na niej: „Budynek mieszkalny 1819 r.”. Wskazano też numer ochronny — 274. Potwierdza się, że to „zabytek architektury”. I jak drwina: „Chroniony przez państwo. Uszkodzenie karane jest prawem”. Rozglądam się wokół — gdzież to państwo, które „chroni”? Nie widzę, natomiast z zarośli chwastów i bzu dobiega jakiś niby czarodziejski szelest. Domyślam się, że to śmieją się mieszkańcy Łysej Góry. Co mogę im przeciwstawić? Chyba tylko wysłać ten tekst do nieobojętnego „Słowa Proświty”… Kolejką linową wjeżdżam do Górnego Miasta, mijam plac Michajłowski i wychodzę na ulicę Michajłowską. Moją uwagę przyku-

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин