Zdjęcie: Oles Dmytrenko
LISTY Z SEWASTOPOLA
POLEMIKA O PISOWNI
SZTUKA NA EMIGRACJI
Машинний переклад
Konstytucja to konstytutywne stwierdzenie istnienia niepodległego państwa. Jednak dla społeczeństwa, które ma za sobą, niestety, setki lat bezpaństwowości, Ustawa Zasadnicza jest raczej formułą tworzenia państwa, drogowskazem tego, co musimy każdego dnia umacniać. Pierwszy artykuł naszej Konstytucji stwierdza, że Ukraina jest niepodległym, demokratycznym, praworządnym państwem. Czy to stwierdzenie, czy granica? I jedno, i drugie. Zadeklarowaliśmy to, a teraz musimy to umacniać. Czy jesteśmy niepodlegli? Czy jesteśmy demokratycznym, praworządnym społeczeństwem? Ktoś wyrazi wątpliwość, na ile jest to realne. A ktoś powie, że wszystkiego tego jest w rzeczywistości tyle, ile zdołaliśmy osiągnąć. Dlatego budujmy! Według najwyższego wzorca, wszak i nasza Konstytucja jest jedną z najlepszych, najbardziej demokratycznych w Europie i na świecie, co uznał świat. Przykro, gdy zamiast zbliżać się do ideałów Konstytucji, zaczynają ją przepisywać. Na rzecz chwilowości, wąskich partyjno-politycznych interesów. Tego nie trzeba robić. Prawa, w tym Ustawę Zasadniczą, podważają politykierzy, a rozplątywać to, boleśnie i nieprosto, przyjdzie narodowi. Dlatego „udoskonalać” trzeba ostrożnie. Lepiej przeczytać i wykonywać. Zatem, z okazji święta! W USTAWIE ZASADNICZEJ POWINNA BYĆ JASNO WYPISANA STRUKTURA WŁADZY Wołodymyr BONDARENKO — deputowany Rady Najwyższej Ukrainy (frakcja BJuT), jeden z najbardziej doświadczonych i najaktywniejszych parlamentarzystów. W swoim czasie brał udział w tworzeniu Konstytucji Ukrainy, jest dobrze zaznajomiony z normami prawa konstytucyjnego. W przeddzień Dnia Konstytucji deputowany ludowy udzielił wywiadu naszej gazecie. — Panie Wołodymyrze, czy rzeczywiście Konstytucja jest „winna” naszym niekończącym się kryzysom politycznym? Czy potrzebne są jej zmiany? — Konstytucję Ukrainy, która była przed zmianami wprowadzonymi faktycznie z inicjatywy Moroza, uważano za jedną z najtrwalszych i najbardziej niezawodnych z punktu widzenia ochrony praw człowieka. Brałem udział w jej opracowaniu i uchwaleniu, więc mogę powiedzieć, że wtedy rzeczywiście pokazaliśmy, iż Ukraina jest zdolna powtórzyć wyczyn naszego rodaka hetmana Pyłypa Orłyka, który był autorem pierwszej Konstytucji Ukrainy, tej, która zadziwiła cały świat. Niestety, w swoim czasie wprowadzono zmiany, które inicjowała władza Kuczmy, dążącego do pozostawienia Ukrainy pod kontrolą. Dlatego opłacało mu się zmniejszyć uprawnienia Prezydenta, czyli pomieszać uprawnienia władzy. To doprowadziło do tego, że mamy po trzech prokuratorów, że nie wykonują decyzji rządu tak zwani gubernatorzy itd. Otrzymawszy taki wariant morozowskiej Konstytucji, jesteśmy zmuszeni mówić o wprowadzeniu zmian do Ustawy Zasadniczej. Ale należy je przeprowadzić ponownie zgodnie z zapisami, gdzie powiedziano, że podmiotem władzy jest naród i że ma on swój przedstawicielski organ władzy — Radę Najwyższą. Omijać ten organ władzy, jak planował Prezydent poprzez stworzenie ręcznej Konstytucyjnej Zgromadzenia czy rady, nie można. Dlatego dzisiaj zaczynają się, jak to mówią, „najazdy” na Konstytucję z różnych stron. Niedawno omawiano projekt ustawy o zmianach w systemie sądownictwa, który monopolizuje formowanie organów sądowych przez jedną osobę i wpływ na nie. To niedopuszczalne zjawisko. Trzeba wychodzić z podstawowych, bazowych demokratycznych postulatów: na Ukrainie władza powinna być podzielona między trzy gałęzie, jak to klasycznie określono: ustawodawczą, wykonawczą, sądowniczą. Nie można wpływać na sądy nikomu, nawet gwarantowi Konstytucji, a on, nawiasem mówiąc, do tego dąży. To prowadzi do dyktatury. Obecnie na Ukrainie rozpoczęły się procesy, które nie napawają optymizmem. — Co w tych warunkach powinno robić społeczeństwo, jeśli chodzi o Konstytucję państwa? — Chciałoby się mieć absolutnie zrozumiały, przejrzysty system władzy na Ukrainie, z rozdzielonymi uprawnieniami, żeby każdy wiedział, kto za co odpowiada. Dzisiaj niby mamy Gabinet Ministrów, a Raisa Bohatyriowa razem ze Stepanem Hawryszem i jeszcze niektórymi byłymi kierownikami walki z Juszczenką zasiedli w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego i Obrony i faktycznie zastąpili sobą Gabinet Ministrów. Anulowano ponad 50 postanowień Gabinetu Ministrów, a decyzje RBNiO są natychmiast wprowadzane w życie Dekretami Prezydenta. I kto odpowiada za gospodarkę na Ukrainie? Bohatyriowa? Czy Julia Tymoszenko, którą bezpodstawnie oblewają błotem? Chciałbym zapytać tych, którzy mogą to ocenić, w tym europejskich polityków: jak można mieć trzy Gabinety Ministrów? Jeden — w Sekretariacie Prezydenta, drugi — w RBNiO, a trzeci — ten, który wszyscy atakują. To problem konstytucyjny. — Więc zmiany w Konstytucji są potrzebne? — W tej części są koniecznie potrzebne. Trzeba jasno rozgraniczyć uprawnienia i odpowiedzialność każdej gałęzi władzy. — Jak wprowadzać zmiany do Ustawy Zasadniczej? — Można zatwierdzić te zmiany w referendum. Ale najpierw muszą one przejść przez Radę Najwyższą zgodnie z pełną procedurą: 226 głosów, potem 300, a dopiero po tym — referendum. Rozmawiał Petro ANTONENKO ŹRÓDŁA OLESIA HONCZARA Dobrowolne datki na „Cerkiew Kobzarza”: Międzynarodowy Fundusz Dobroczynny „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Машинний переклад
VOX POPULI Ołena, studentka: 1) Czytałam Konstytucję cztery lata temu i mniej więcej orientuję się w niej, ponieważ czasami muszę się do niej odwoływać podczas nauki. 2) Myślę, że potrzebne są istotne zmiany. Obecnie mowa o zmianach, które zaproponował Prezydent, i jak zawsze zdania są podzielone. Rewolucja jest tu nie na miejscu, gdyż system musi przejść swój rozwój od początku do końca. Nie istnieje idealne prawo — zawsze znajdzie się sposób, by je obejść, i tutaj nie na miejscu jest apelowanie do wartości posłów. W większości przypadków są to zwykli wykonawcy woli podmiotów działalności gospodarczej. 3) Nie. Konstytucja, niestety, jest realna tylko na poziomie ustawodawczym, a w praktyce prawie nie działa. Jurij, historyk: 1) Czytałem Konstytucję. 2) Aby zrównoważyć organy władzy państwowej na Ukrainie, trzeba zlikwidować stanowisko Prezydenta lub premiera. Nie są one potrzebne krajowi. Po co przeprowadzać jeszcze jedne wybory prezydenckie, jeśli odpowiednie obowiązki funkcjonalne może wykonywać premier? Albo odwrotnie — po co szef rządu, jeśli Prezydent może stać na czele rządu? 3) Przymykając oczy na bliskie mi kategorie — bezpłatną naukę, pomoc medyczną, które są zapisane w Konstytucji, ale nie są realizowane, można powiedzieć, że ona działa. Ale mnie, jak i większość obywateli Ukrainy, proces konstytucyjny nie bardzo martwi i nie wpływa znacząco na życie. Nadija, emerytka: 1) Nie w całości, ale czytałam. Interesowały mnie prawa obywatela oraz wszystko to, co dotyczy ziemi. 2) Obecny rząd od samego początku swojego „panowania” wywołuje negatywne emocje. Zmiany w Konstytucji są potrzebne, ale trzeba zmieniać to, co najważniejsze — więcej praw obywatelom, a nie urzędnikom. W tej chwili skutecznej Konstytucji nie ma i być nie może, dopóki we władzy nie ma porządku. Rozmowy o jej zmianie tylko potęgują nieład. 3) Konstytucja nie działa. Lekceważy się prawa ludzi. Dmytro, finansista: 1) W szkole czytałem. Ale to było dawno. 2) Chodzi o nową, zupełnie inną Konstytucję. Nie rozumiem, jak można Ustawę Zasadniczą przyjmować w referendum. Będziemy głosować nad każdym artykułem z osobna? Jeśli mowa o tym, co otrzyma Prezydent, a nie ludzie, to po co włączać naród do głosowania w referendum, gdzie są gwarancje tego, że nowe zapisy nie napotkają potem w Radzie Najwyższej na brak głosowania za ustawami potrzebnymi do utrwalenia zapisów konstytucyjnych, jak na przykład teraz. A póki co nie rozumiem, po co nam nowa Konstytucja. 3) Oczywiście, jest wykonywana, ale nie tak, jak jest to zapisane. Olha, pracownik firmy ubezpieczeniowej: 1) Czytałam obecną Konstytucję i nawet niedawno przeglądałam te zmiany, które rząd zamierza wprowadzić. 2) Moje zdanie jest takie: obowiązująca Konstytucja jest normalna, zwłaszcza jeśli się jej przestrzega. Nie ma sensu jej zmieniać. Każdy, kto chce ją zmienić, ma przede wszystkim własny cel, a nie interesy kraju. Faktycznie Konstytucja u nas jest dla organów państwowych (choć brzmi to brutalnie) — więc chcą ją skorygować lub przyjąć nową, ale na swoją korzyść, żeby wygodniej było załatwiać własne sprawy. Dlatego należy zmusić urzędników do przestrzegania Konstytucji, która jest teraz, a nie myśleć, jak ją obejść lub zmienić. 3) Nie zawsze jest wykonywana, a częściej w ogóle nie jest wykonywana. Ale to nie oznacza, że nowa Konstytucja będzie działać. Nazarij, absolwent szkoły: 1) Czytałem Konstytucję, uczyłem się jej na lekcjach prawoznawstwa. 2) Moim zdaniem zmiany są potrzebne, ale najważniejsze, żeby Konstytucja działała na korzyść tych, o których w niej mowa. Powinna z czasem aktualizować niektóre zapisy, gdyż kierunki rozwoju kraju się zmieniają. 3) Jest wykonywana, ale nie we wszystkich aspektach, nie wszystkie zapisy działają w prawdziwym życiu. Spotykałem się z niespójnościami tekstu Konstytucji, gdyż na papierze wszystko jest ładnie napisane, a w życiu widzimy niesprawiedliwość i wady. Rozmawiała Marija SKRYNNYK Zdjęcia Ołesia DMYTRENKA Konstytucja Ukrainy została przyjęta przez Radę Najwyższą Ukrainy na jej piątej sesji 28 czerwca 1996 r. Dzień ten wtedy właśnie ogłoszono świętem państwowym narodu ukraińskiego, ponieważ przyjęcie Ustawy Zasadniczej naszego państwa to wybitne wydarzenie w historii. Przyjęta przez Radę Najwyższą Ukrainy Konstytucja to historyczny kamień milowy w utwierdzaniu suwerenności państwowej Ukrainy. Jednocześnie teraźniejszość wymaga głębokiego jej przemyślenia po to, by pozytywy Ustawy Zasadniczej optymalnie wykorzystywać i kierować w progresywne koryto procesów budowania państwa. Tym bardziej, że niektóre zapisy Konstytucji niejednoznacznie odbierają różne siły polityczne i warstwy społeczeństwa. Mówiąc o tym, nie możemy zapominać, że jakakolwiek by nie była Konstytucja, nie może ona przewidzieć wszystkich problemów, które postawi życie. Na Dzień Konstytucji Ukrainy „Słowo Proświty” dowiadywało się u kijowian, co myślą o obowiązującej Konstytucji, czy ją znają, czy ich zadowala i czy potrzebne są zmiany. 1) Czy są Państwo zaznajomieni z tekstem Konstytucji Ukrainy? 2) Czy potrzebne są istotne zmiany w Konstytucji? 3) Na ile Ustawa Zasadnicza jest wykonywana w naszym codziennym życiu?
Машинний переклад
Swiatosław Mizerniuk
W Ukrainie łamane są prawa autorskie i pokrewne, a system zarządzania państwowego jest nieefektywny, dlatego przedstawiciele ukraińskich związków twórczych zebrali się w Narodowym Związku Kompozytorów Ukrainy. Mimo obowiązującej Konstytucji Ukrainy i ustawodawstwa państwo nie zapewnia w pełni ochrony praw autorskich. Nawet organizacje państwowe łamią je. Rok w rok w budżecie państwowym Ukrainy nie przewiduje się wypłat — wynagrodzeń dla autorów, wykonawców, producentów fonogramów. Zarządzaniem państwowym w dziedzinie praw autorskich i pokrewnych zajmują się Ministerstwo Edukacji i Nauki Ukrainy, Państwowy Departament Własności Intelektualnej oraz podległe mu przedsiębiorstwa państwowe — „Ukraińska Agencja Praw Autorskich i Pokrewnych” oraz „Intelzachyst”. Na zebraniu artystów (kinematografików, malarzy, architektów, fotografów, realizatorów dźwięku, kompozytorów, działaczy teatralnych, pisarzy, projektantów) rozlegała się druzgocąca krytyka bezczynności tych instytucji. Chodziło o to, że system państwowy, który istnieje osiem lat, nie spełnił oczekiwań twórczej społeczności. Wszystkie wady utrudniające proces twórczy zostały wskazane już w marcu 2007 roku podczas parlamentarnych przesłuchań „Ochrona praw własności intelektualnej na Ukrainie: problemy zabezpieczenia prawnego i stosowania prawa”. Jednak do tej pory zasadnicze zmiany nie nastąpiły. Co roku na Ukrainie wpływy z wykorzystania własności intelektualnej (wynagrodzenia autorów, wykonawców, producentów wideogramów i fonogramów) powinny sięgać, według szacunków Izby Obrachunkowej, jednego miliarda hrywien. Tymczasem mamy zaledwie 27 milionów, co jest mniej niż odpisy za własność intelektualną nawet na Litwie, kraju o niewielkim terytorium i ludności. Ukraińskie ustawodawstwo w dziedzinie prawa autorskiego nie zostało doprowadzone do zgodności z Kodeksem cywilnym Ukrainy. Zdaniem przedstawicieli związków twórczych władza powinna pilnie opracować zmiany, które usunęłyby naruszenia w dziedzinie praw autorskich i pokrewnych. Twórcy przyjęli apel do najwyższych struktur władzy państwowej — Prezydenta, premiera, przewodniczącego Rady Najwyższej, w którym, między innymi, zaznaczono: utworzyć z posłów komisję śledczą do sprawdzenia państwowego systemu ochrony prawa autorskiego i praw pokrewnych, a także zbiórki i celowego wykorzystania wynagrodzeń autorów, którą prowadzi PP „Ukraińska Agencja Praw Autorskich i Pokrewnych”, oraz inne organizacje zbiorowego zarządzania, zarejestrowane w Państwowym Departamencie Własności Intelektualnej; Komitetowi Rady Najwyższej Ukrainy ds. nauki i edukacji wraz z udziałem przedstawicieli związków twórczych przygotować zmiany do ustawy „O prawie autorskim i prawach pokrewnych”, które odpowiadałyby Kodeksowi cywilnemu Ukrainy oraz prawodawstwu Unii Europejskiej.
Машинний переклад
Zarząd Ogólnoukraińskiego Kulturalno-Naukowego Funduszu im. T. Szewczenki przyznał nagrody funduszu „W swojej chacie swoja prawda, i siła, i wola”. Laureatami nagrody w 2008 roku zostali: Bohdan Pastuch, działacz społeczny, literaturoznawca, językoznawca, publicysta, założyciel i pierwszy przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Zrzeszenia OUT „Proświta” im. T. Szewczenki, autor szeregu literacko-publicystycznych utworów. Przyznano za konsekwentną, ofiarniczą pracę narodowo-patriotyczną na niwie utwierdzania niepodległości państwowej Ukrainy, oświaty, wychowania twórczej młodzieży.
Ołeksa Juszczenko, poeta, zasłużony działacz sztuki Ukrainy, w dorobku literackim którego — liczne zbiory wierszy, utwory prozatorskie, książki dla dzieci, artykuły i książki o wybitnych kobzarzach Ukrainy. Przyznano za niestrudzoną, ofiarniczą pracę na niwie popularyzacji słowa Szewczenki, aktywną postawę obywatelską w sprawie zachowania zabytków szewczenkowskich, zwłaszcza pierwszego na Ukrainie monumentalnego pomnika T. Szewczenki w Romnach obwodu sumskiego.
Dmytro Sztohryn (USA), profesor, przewodniczący Ukraińskich Programów Badawczych przy Uniwersytecie Illinois, inicjator, założyciel, organizator corocznych od 1982 roku Międzynarodowych Konferencji Ukrainoznawczych. Przyznano za wieloletnią ofiarniczą pracę na rzecz idei narodowej, na utwierdzenie niepodległości Ukrainy.
Wręczenie nagród odbyło się na Czernieczej Górze w Kanewie w sobotę zaduszną, 14 czerwca. Mecenasem nagrody — prezes Ukraińskiego Międzynarodowego Chrześcijańskiego Funduszu Walery Babicz.
Wł. inf.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
takie rzeczy się dzieją — różne „procesje krzyżowe”. A co do napisu, to czy lokalna organizacja jego partii nie mogłaby wyjść na plac i postać tam podczas tego show z tymi napisami, które zaleca przewodniczący partii? Oczywiście moje pytania-propozycje z góry były daremne. Opowiadam o tym epizodzie, by wrócić do pytania: kto winien? Komu i dlaczego oddano na pastwę w Ukrainie ten jubileusz? Obwinianie wrogów to daremna sprawa, oni wiedzą, co robią, i czynią to. Lepiej przyjrzeć się samym sobie. Jeżeli władza nie potrafi wyjaśnić narodowi, kto kogo i kiedy ochrzcił, to może wreszcie zrobiłby to nasz Kościół Ukraiński i siły narodowo-demokratyczne? Przy „okrągłym stole”, na konferencji naukowej, w mass mediach — gdziekolwiek i jakkolwiek. Czy może dalej niech toczy się przez Ukrainę jej nowożytny chrzest, tym razem otwartym imperialnym szowinizmem?
[…] ristowuваний єпископатом Будинок дворянського зібрання — (fragment: używany przez episkopat Dom Zgromadzenia Szlacheckiego). Bezkarność inspiruje pretendentów do roli „dominującego” rozdysponowywacza dusz białocerkwian. Episkopat nie niepokoi rozmnażanie się w mieście wspólnot wyznań niekonwencjonalnych i nie słychać protestów jego duchowieństwa przeciwko budowie ich domów modlitwy. Boli go jedynie zagrożenie dla Kościoła z ukraińskim językiem liturgii, co ujawnia prawdziwy cel Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej w Ukrainie. Zgłaszamy stanowczy protest przeciwko prowokacyjnej działalności Białocerkiewsko-Bohusławskiego episkopatu, skierowanej na podsycanie międzynarodowego i międzywyznaniowego konfliktu. Żądamy od rady miejskiej i jej komitetu wykonawczego na czele z miejskim głową zaprzestania pobłażania episkopatowi, rewizji decyzji o przydzieleniu dotąd nieużywanych działek ziemi oraz wynajmowanych budynków i terenów, zwrotu gminie terytorialnej samowolnie zajętych przez episkopat, zniesienia ulgowych warunków dzierżawy pomieszczeń, których potrzeba nie została udowodniona. Przypominamy duchownym, że w Ukrainie Kościół jest oddzielony od państwa. Wzywamy obywateli do obstrukcji UPC, dopóki nie wejdzie ona w ramy prawne Ukrainy. Chwała Bogu! Chwała Ukrainie!
W. IWANCIW, przewodniczący Białocerkiewskiego Miejsko-Rejonowego Zjednoczenia Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. T. Szewczenki; A. HAJ, przewodniczący Kijowskiej Obwodowej i Białocerkiewskiej Miejskiej Organizacji Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy; T. PAWLENKO, przewodnicząca Białocerkiewskiej Miejskiej Organizacji Kobiet-Ukrainek; J. CZERNIECKI, odpowiedzialny sekretarz Białocerkiewskiej Organizacji UTOPIK; M. BONDARENKO, przewodniczący Białocerkiewskiej Miejskiej Organizacji Ogólnoukraińskiego Zjednoczenia Weteranów; O. MELNYK, przewodniczący Białocerkiewskiej Miejskiej Organizacji UNP; W. SYDORENKO, przewodniczący Białocerkiewskiej Miejskiej Organizacji URP «Sobór»
Машинний переклад
Petro ANTONENKO, zdjęcie autora
Ukraina obchodzi 1020-lecie „chrztu Rosji”. Dokładnie tak. Ale najpierw o samym „jubileuszu”. Jest jakiś niekrągły, krzywy, podobny do „jubileuszowej paradki” z czasów Breżniewa. Wydano nawet dekret naszego Prezydenta. Przy obwodowych administracjach państwowych utworzono jubileuszowe komitety organizacyjne. A co dalej? Na posiedzeniu jednego z takich komitetów w Czernihowie przewodniczący obwodowej Proświty wniósł propozycję: w ramach obchodów jubileuszowych umieścić na Soborze Trójcy Świętej tablicę, na której napisano by, że świątynię wzniesiono z funduszy hetmana Iwana Mazepy. Całkiem normalna propozycja, chociażby ze względu na zwykłą ludzką wdzięczność, wreszcie — w duchu reguł kościelnych. Ale podniósł się wrzask przedstawicieli „prawdziwie kanonicznego Kościoła”, czyli Moskiewskiego. Jeszcze by! Sobór Trójcy Świętej nie tylko przekazano temu Kościołowi, on jest katedrą Czernihowskiej eparchii Patriarchatu Moskiewskiego. A to wyznanie wciąż trzyma wybitnego hetmana „pod anatemą”, którą ogłosił 300 lat temu rosyjski car. To wymownie świadczy o jednej dziwnej rzeczy, którą sformułuję jako pytanie: dlaczego obchody rocznicy chrztu Ukrainy oddano na łaskę Kościoła Moskiewskiego, który reprezentuje państwo i jego stolicę, których w chwili chrztu nie istniało? O tym, kto wziął jubileusz w swoje mocne ręce, świadczy okazale prowadzony przez Ukrainę kościelno-szoumeński marsz krzyżowy. Chodzi o tak zwaną artystyczną trasę po Ukrainie, którą zorganizował Patriarchat Moskiewski. Trasę szeroko reklamowała telewizja, do udziału zaproszono ukraińskich i rosyjskich rockmanów, w tym „Braci Karamazowych” i „DDT” z ich kultowym liderem Jurijem Szewczukiem. Trasa koncertowa minęła już połowę Ukrainy. Zbędne mówić, że to wszystko nie są zwykłe koncerty, lecz polityczno-agitacyjne akcje w imieniu i dla chwały „prawdziwie kanonicznej” Moskwy i przeciw „schizmatykom” z Kijowa, gdzie, co prawda, nas wszystkich ochrzczono. Koncertom w miastach towarzyszy nie tylko telezapowiedź, lecz także potężne „przygotowanie artyleryjskie” w lokalnych mediach. Tak, czernihowskie gazety aż roiły się od licznych wywiadów z muzykami i ich kuratorem, znanym działaczem rosyjskiego Kościoła Andrijem Kurajewem, zarówno przed koncertem, jak i po nim. Szoumeni dążą do tego, by przykryć nas, ukraińską owczarnię, z głową. Początek koncertu na centralnym placu Czernihowa był oryginalny: zarządzający Czernihowską eparchią MP biskup Ambrozjusz wzniósł się w niebo. Nie, nie martwcie się, władyka żyje i ma się dobrze, nie został jeszcze wezwany do Boga, biskup wzniósł się w niebo na balonie, by stamtąd „przykryć” dłonią prawosławnych, czyli pokropić święto. Na konferencji prasowej w Czernihowie Jurij Szewczuk, legenda rosyjskiej estrady i Ukrainiec z pochodzenia (jak wielu innych rosyjskich legend), powiedział wiele pięknych, słusznych słów (oczywiście po rosyjsku). Na przykład cytując Biblię: „Błogosławieni, którzy wprowadzają pokój”, albo „Wszyscy za pokojem, dobrem, miłością. Jesteśmy jednym narodem”. Oczywiście jednym, bo Syberia, Sołowki, GUŁAG były wspólne. Dlatego nie przypadkiem Jurij Szewczuk, którego przodkowie pochodzili z ziemi czernihowskiej i homelskiej, urodził się w Magadanie. W krwawych latach trzydziestych Szewczuków zesłano na Północ, a dziadka muzyka rozstrzelano. Tym samym reżimem, tym samym imperium, któremu poprzez Kościół dziś służy artysta. …Właśnie w dniu show do Czernihowa przybył znany polityk, przywódca jednej z partii. Hałas na placu — przygotowania do wieczornego koncertu — przeszkadzał mu, biedakowi, nawet w udzieleniu konferencji prasowej. Polityk wyrzucił czernihowskim dziennikarzom, rzekomo: co to „u was się dzieje”? I dlaczego na placu organizatorzy show postawili plakaty o „chrzcie Rusi”, skoro poprawnie należy pisać „chrzest Kijowskiej Rusi” albo „Rusi-Ukrainy”. Byłem na tej konferencji i zauważyłem politykowi, że to nie „u kogoś”, lecz „u nas”, czyli na całej Ukrainie. Świadomych narodowo wspólnot spotyka zawzięty opór przy przydzielaniu ziemi pod budowę ich świątyń: dotąd udało się wznieść tylko jeden kościół Patriarchatu Kijowskiego — Pokrowa Matki Bożej. Po kilkuletnich zwlekaniach taką działkę na mocy decyzji rady miejskiej otrzymała wspólnota grekokatolików. Ale gdy przyszli poświęcić krzyż na miejscu przyszłej świątyni, powitali ich duchowni i prowokowani przez nich wierni oraz bezbożnicy Patriarchatu Moskiewskiego, którzy, łamiąc przykazania Pańskie „miłujcie wrogów waszych” i „nie sądźcie bliźnich waszych” (Łk 6,27–39), otoczyli krzyż, nie pozwolili odprawić obrzędu, wyrwali z ziemi znak Boży i porwali go, zamykając w swojej siedzibie. Tylko chrześcijańska pokora powstrzymała grekokatolików przed adekwatną odpowiedzią na prowokacje, a przybycie milicji zapobiegło starciu. Przypomnijmy, że to nie pierwszy przypadek, gdy białocerkiewscy duchowni UPC=RPC łamią decyzje miejskich władz, a bezsilność (czy pobłażliwość?) tych władz wobec agresywnego naruszyciela. Kilka lat temu były biskup samowolnie postawił krzyż na Górze Zamkowej, zajmując miejsce pod budowę. W 2000 roku dokonał samowolnego zajęcia odcinka ul. Szkolnej (Mariińskiego zjazdu na Zarzeczu) pod klasztor. W 2004 roku proboszcz kaplicy św. Jerzego, z pomocą oddziału specjalnego, wycinając sady, wykupywał siedziby mieszkańców Roczanów w pobliżu ulic Nahirnej i Komsomolskiej. Tylko protesty i nieustępliwość narodowo-demokratycznych organizacji odwróciły demontaż pomnika Tarasa Szewczenki i przekazanie biskupowi Soborowego placu dla utworzenia biskupiego „miasta w mieście”. Mimo zastrzeżeń organów ochrony zabytków zniszczono ścienne malowidło artystki Je. Janкевич w cerkwi św. Mikołaja i zamieniono na niej barokowe kopuły, co zniekształciło pierwotny wygląd zabytku historii i architektury. Doprowadzono do zniszczenia i spalenia jeszcze jednego obiektu — dzierżawionego, ale nie wyko-
Машинний переклад
Petro ANTONENKO
Konferencja prasowa Anatolija Matwijenki pokazała, jak niełatwymi drogami idzie ukraińska demokracja, jak trudno siłom narodowo-demokratycznym łączyć się i działać w czasie niekończących się kryzysów politycznych. Matwijenko zaczął od analizy niedawnych przedterminowych wyborów w stolicy. I wyciągnął logiczny wniosek: wybory pokazały ogromne rozczarowanie ludzi głównymi siłami politycznymi. Co więc robić dalej? Tu znany polityk zatonął we własnych licznych i często sprzecznych pomysłach i receptach. Najpierw, słusznie wzywając wszystkich graczy politycznych do zaprzestania konfrontacji, która czasem przybiera już brudne formy, deputowany ponownie wyciągnął na forum ideę przekształcenia koalicji demokratycznej w parlamencie w nową, szeroką. Nawet ponadszeroką, bo chodzi nie tylko o koalicję Partii Regionów z „Nasza Ukraina” (na przykład plus Blok Łytwyna), ale także o udział BJuT w takiej koalicji. Zatem znowu za rybę pieniądze. Innymi słowy, jeśli nie szeroka koalicja, to niemal rozłam państwa. A może rzeczywiście coś w tym jest, skoro tak proponują tak poważni politycy? Może my na Ukrainie nie jesteśmy tacy jak wszyscy? Jak Polska, Niemcy, USA, gdzie zwycięstwo jednej z sił politycznych nad inną przy minimalnej przewadze nie oznacza rozłamu narodu i kraju. Jakby się opamiętawszy, Matwijenko mówił o potrzebie poszukiwania trzeciej drogi, alternatywnej wobec politycznej konfrontacji ostatnich kilku lat, oraz o potrzebie silnej siły państwowej o orientacji prawocentrowej. Najpierw mówił o stworzeniu takiej siły lub partii na bazie bloku „Nasza Ukraina — Ludowa Samoobrona”, ale sam sobie zaprzeczył, zaznaczając, jak bardzo różnią się partie tego amorficznego zjednoczenia. Słowem, trzecia droga z „NU-NS” nie wychodzi. Sceptycznie wypowiedział się polityk także o nowo powstałej partii „Jedyne Centrum”. Więc gdzie jest ta droga? Na konferencji prasowej zadałem Anatolijowi Serhijowiczowi pytanie, dlaczego nowa trzecia siła nie mogłaby powstać ze zjednoczenia prawicowych i prawocentrowych narodowo-demokratycznych partii? A początkiem tego procesu jest zjednoczenie Ukraińskiej Prawicy, wielokrotnie deklarowane słowami i na papierze: Ukraińskiej Partii Ludowej, Ruchu Ludowego i URP „Sobor”. Tę siłę wzmocniłyby WO „Swoboda”, KUN, być może inne ideowo bliskie partie. Matwijenko najpierw wykluczył ze zjednoczenia „Swobodę” jako zbyt radykalną. Mianowicie Oleh Tiahnybok proponuje zbyt surowy wariant ustawy o lustracji. Czyżby były pierwszy sekretarz KC komsomołu Ukrainy Matwijenko przestraszył się, że na mocy ustawy w tym wariancie sam mógłby trafić na listę tych, którym zakazano zajmowania stanowisk państwowych i zasiadania w parlamencie? Raczej nie, ta ustawa nie przewiduje takiej czystki ideologicznej. Za to zaczyna się inna czystka — ci nieco bardziej lewicowi i nieco bardziej prawicowi do trzeciej siły nie przystają. Ale co z połączeniem ideowo czystych i jak bliźnięta podobnych trzech partii prawicy? Tu Matwijenko z smutkiem powiedział to, co od dawna nie jest tajemnicą: zjednoczenie się nie udaje. URP „Sobor” jest gotowa się łączyć, jak zaznaczył lider partii. Natomiast, dodał, UNP przepełniają ambicje. A Ruch zmierza tam, dokąd w danej chwili wieje polityczny wiatr — raz do „NU”, raz do Kliczki, raz do BJuT. Mówić o tym wszystkim trzeba z żalem i bólem. Przecież właśnie na ogromne rozczarowanie ludzi politykami i politykierami siły narodowo-demokratyczne powinny odpowiedzieć propozycją politycznej alternatywy. I ludzie poszliby za nimi. …Kiedy, w przeciwieństwie do wielu krajów europejskich, u nas nie pojawia się normalna trzecia droga, wtedy powstają egzotyczne warianty. Raz hetmanat, raz monarchia zamiast republiki, raz tęsknota za dyktaturą w stylu Augusta Pinocheta. A tam będą podrzucać czwartą, piątą czy dziesiątą drogę. Manowce pozostają manowcami. Błądzić nimi można długo…
Машинний переклад
Ostatnie działania duchownych Białocerkiewskiego episkopatu Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego moskiewskiej podległości uwypukliły zagrożenie dla spokoju obywatelskiego ze strony nadmiernej przychylności struktur władzy wobec określonego wyznania. Taka jest w naszym mieście UPC, która pretenduje do roli dominującej, czyli panującej w mieście; stara się ona narzucić władzy i wspólnocie swoje reguły gry. Podstawą takiego stanowiska episkopat uważa potężną bazę materialną, zdobytą w ciągu ostatnich dwudziestu lat. Przeczuwając rozpad ZSRR, konającą wierchuszkę komunistyczną pospiesznie przekazała reanimowanemu przez Stalina Rosyjskiemu Kościołowi Prawosławnemu, jako swojej towarzyszce w imperialnej idei, dotąd przeprofilowane i zrujnowane budynki świątynne, w tym w Białej Cerkwi sobór św. Przemienienia i cerkiew św. Mikołaja. Wraz z powstaniem niepodległej Ukrainy i naturalnym proklamowaniem autokefalicznego Kościoła Ukraińskiego, przerażony odejściem większości wspólnot kościelnych i utratą ogromnych dochodów, Patriarchat Moskiewski obłudnie przemianował swój Eksarchat Kijowski, czyli filię, na Ukraiński Kościół Prawosławny, przejmując w ten sposób zyskującą popularność markę i wprowadzając w błąd automatycznie przekazanych wraz ze świątyniami wczorajszych podziemnych wiernych oraz jawnych ateistów. Ten akt wniósł rozłam do ukraińskiego prawosławia, gdyż daleko nie całe duchowieństwo i świeckie wspólnoty uległy oszustwu, i dlatego powstały Ukraińska Autokefaliczna Cerkiew Prawosławna oraz UPC Patriarchatu Kijowskiego. UPC nie okazała i nie okazuje przychylności ani do ukraińskiej niepodległości, ani do odrodzenia ukraińskiej duchowości, uparcie sprzeciwiając się dążeniu, by język ukraiński realizował dane mu przez Boga prawo bycia językiem modlitewnej jedności z Panem. Dzięki pobłażliwości władz miejskich poprzednich składów i kadencji, wobec braku narodowej
Машинний переклад
Wspomina Wasyl Morajko: „Nasz 144 pułk strzelecki był rozrzucony na budowach obiektów wojskowych w obwodzie stanisławowskim jeszcze od 1939 roku. Całą zimę 1941 roku uczniowie szkoły zawodowej budowali lotnisko wojskowe. Zamarzniętą ziemię rozgrzewaliśmy benzyną i drewnem, a potem my, żołnierze, wylewaliśmy beton, który zamarzał. Do 1 maja 1941 roku dowództwo zameldowało o gotowości obiektu. Prawda, milczeli o tym, że kilkadziesiąt dzieci z powodu przeziębienia i niedożywienia samowolnie opuszczało koszary, za co je skazano. Po tygodniu przysłano myśliwce IS-3 z drewnianymi kabinami, ciągnęliśmy je przez lotnisko. Młodzi lotnicy prawie nie latali, bo większość samolotów była niekompletna, a na lotnisku nie było jeszcze składu paliwa. Naszą kompanię przerzucono do Kołomyi, gdzie rozładowywaliśmy wagony z amunicją, a miejscowi chłopi wieźli skrzynie do garnizonów. Tutaj zastała nas wojna. Niemieckie samoloty zwiadowcze oblatywały miasto, zrzucały ulotki, które kazano nam zbierać i palić. W czerwcową noc 1941 roku obudziły nas wybuchy. Stację w Kołomyi oświetlały rakiety na spadochronach. Dobrze było widać rozbite magazyny, płonęły cysterny. Uzbrojono nas w karabiny z 1891 roku, dano po pięć naboi i cztery karabiny maszynowe – „diechtiare” na całą kompanię. W wagonach towarowych przywieziono nas do Stanisławowa, gdzie na lotnisku odciągaliśmy spalone IS-3, żeby zwolnić pas startowy. Ale wszystkie samoloty były spalone, zrzucaliśmy je do jeziorka, żeby nie było widać tej hańby, bo żaden samolot tak i nie wzbił- LISTY Z SEWASTOPOLA Wołodymyr PROCENKO, Krym Ciąg dalszy. Pocz. w nr 20 z 2008 r. Te wydarzenia szczegółowo opisuje aktywna członkini OUN, krymczanka Nina Kołesnyk. Z protokołu jej przesłuchania stało się wiadomo o rozpoczęciu pracy Grup Pochodnych na Krymie: „Pod koniec listopada 1941 roku ojciec przyprowadził do domu dwóch mężczyzn. Jeden nazwał się Tesla, a drugi Wołczak. Zaczęli systematycznie do nas przychodzić. W styczniu 1942 roku w rozmowie z Teslą zapoznałam się z historią walki wyzwoleńczej narodu ukraińskiego przeciwko kolonialnemu niewolnictwu. Po rozmowach Tesla przyniósł nacjonalistyczne broszury w języku ukraińskim. Nie znałam zbyt dobrze języka, a Tesla pomagał mi go opanować. Po miesiącu nauczyłam się pisać i czytać. Tesla i Wołczak regularnie dawali mi literaturę nacjonalistyczną „Idea i czyn”, „Gdzie szukać naszych tradycji” i opowiadali o różnicy między nacjonalistami Melnyka i Bandery, dlaczego organizacja ma dwa kierunki. Na początku października 1942 roku Wołczak załatwił mi pracę w sklepie „Konsul” jako sprzedawczyni, od tego czasu świadomie zaczęłam pracować w OUN. Wołczak przyniósł maszynę do pisania i nauczyłam się pisać. Pierwsza ulotka była o poległych w Dżankoju członkach organizacji. Od 1942 roku pełniłam rolę łączniczki, nie raz wychodziłam na kontakt z przywódcami OUN, którzy przybywali do Symferopola. Pamiętam, że w marcu 1943 roku do mnie na mieszkanie przyszedł Wołczak z nową przewodniczącą „Olgą”. Przenocowała, a potem zebrała kierownictwo organizacji: Wołczaka, Janczyszyna, Teslę, Szarafana. Podczas rozmowy nie byłam obecna. U mnie na mieszkaniu „Olga” jeszcze trzy razy spotykała się z Wołczakiem i Szarafanem. Ukrywając się przed mobilizacją do przymusowej pracy w Niemczech, na lato pojechałam pracować na wieś, a w listopadzie 1943 roku wróciłam do domu. Powiedziano mi, że Teslę aresztowało gestapo. Przez miesiąc Ołeksandra Kałynowska i Wołczak opracowywali plan uwolnienia Tesli z aresztu. Potem Kałynowska poinformowała, że Marija Trubacz pomoże go uwolnić, ale ona zniknęła. Tesli nie udało się wyzwolić. Gestapo go rozstrzelało”. Teraz wiadomo, że od maja do 22 września 1943 roku okręgowym krymskim przewodnikiem była Kateryna Jakiwna Meszko, ona też – Ozerska lub Wereszczak, a na Krymie – Olha Prudnik. się w niebo. Jak opowiadali żołnierze, we wsi Bowszów też wszystko spłonęło, ale kilka samolotów wzbiło się, a nawet młody lotnik Łeonid Butelin staranował niemiecki myśliwiec. 22 czerwca. W Jamnicy płonęły składy amunicji. W nocy przywieziono nas do Jaremcza na umocnienie rejonu we wsi Jamna. Most przez Prut wysadzono i przechodziliśmy rzekę wpław. Oficerowie przeklinali, bo ten rejon umocniony był tylko na papierze – ani okopów, ani bunkrów. Niemieckie samoloty zapędziły nas do lasu. W nocy 24 czerwca byliśmy w Chryplinie. Tutaj zebrało się wielu żołnierzy ze Stryja i Sambora. Brakowało wody, produktów. Czekaliśmy na wagony, żeby się wycofać. Żołnierze ze składów przynieśli worek kaszy jęczmiennej, gotowali kaszę. Wywiązała się bójka pijanych żołnierzy, a zampolit z pełnomocnikiem w ramach samosądu rozstrzelali kilku, których nazywali „panikarzami”, i wrzucili w żyto. Zebrało się wielu chłopów, którzy ciężko przeżywali los żołnierzy, wszak tysiące Galicjan było w armii. Zeszłoroczne zbiory u chłopów skonfiskowano, więc żywili się ziemniakami, które po drodze do Horodenki zabierały wycofujące się oddziały. Wagonów nie było i szliśmy pieszo. Wyprzedzali nas artylerzyści: haubice ciągnęły traktory, a mniejsze armaty – konie. Czołgi tak zniszczyły drogi, że rwała się uprząż i konie ledwo ciągnęły żelastwo. W 1941 roku mój ojciec we Lwowie ładował do wagonów ziarno, które czerwona Moskwa na mocy paktu Ribbentrop-Mołotow z 23 sierpnia 1939 roku sprzedawała faszystom. A ile eszelonów z paliwem, metalami kolorowymi szło przez Stryj do Niemiec! Do 26 czerwca w mieście nie było już ani jednego radzieckiego żołnierza. Wysadzono mosty przez Bystrzycę i Dniestr. Ludzie biegli do stanisławowskiego więzienia, bo jeszcze poprzedniego dnia słyszeli tu krzyki i strzały. Ale tego, co zobaczyli, nie oczekiwał nikt. Tysiące zamordowanych więźniów (gimnazjaliści, studenci, seminarzyści, aktywiści „Proświty”, członkowie „Płastu”, „Sokołów”, inteligencja, duchowieństwo – słowem ci, którzy zajmowali się oświatą), ściany, sufit, podłoga w celach więzienia – we krwi. Kobiety z rozprutymi brzuchami, inni powieszeni za nogi. Ludzie szukali swoich bliskich… Wozami wywożono trupy i chowano z księżmi w zbiorowej mogile na cmentarzu za współczesnym teatrem. Teraz jest tam pomnik zamęczonych – krzyż z drutem kolczastym. Taki sam krzyż ustawiono w Demianowym Łazie, gdzie odkopano szczątki ponad 560 osób, w Pawłowskim lesie, w rejonach, gdzie było NKWD. 26 czerwca do miasta weszli Węgrzy, wszędzie były surowe rozkazy zdania broni, zarejestrowania partii. Ale tutaj stało się coś niesłychanego. 30 czerwca we Lwowie ogłoszono Ukraińskie Niezależne Państwo. Dziesiątki tysięcy ludzi z niebiesko-żółtymi flagami wyszły na ulice.
Powstała ukraińska policja. Po dwóch tygodniach państwo ukraińskie zlikwidowano. Węgrzy rzekomo przestrzegali neutralności, ale wkrótce pojawili się Niemcy, zakazali istnienia państwa, aresztowali członków OUN i innych organizacji politycznych. Ludzie rozumieli, że okupant zmienił okupanta. Chłopi rąbali las, który wywożono do Niemiec. Pod Tarnopolem dogoniliśmy wiele porzuconych czołgów, haubic, półciężarówek. Oficerowie przebierali się w żołnierskie gimnastiorki. Niedaleko Kamieńca Podolskiego Niemcy zrobili kocioł. Tysiącom z nas, już bezbronnym żołnierzom, postawiono numer na ręce, pędzono w kierunku Lwowa do obozu janowskiego. Gdyby nie zakonnice, umarlibyśmy z głodu i pragnienia, przez trzy dni kropli wody w ustach nie było. A potem wywieźli do Wrocławia (Niemcy), gdzie pracowaliśmy w kamieniołomach, w cementowniach. W obozach było wielu jeńców wojennych, ale takimi nas nie uznawał Hitler. Niemcy puszczali nagranie z wystąpienia Stalina, w którym powiedział: nie mam jeńców wojennych, „to zdrajcy”. I miliony młodych ludzi pozbawiono pomocy Czerwonego Krzyża, którą otrzymywali jeńcy francuscy czy holenderscy. Latem 1945 roku zwolniono nas z obozu, skierowano do batalionów karnych na terytorium Związku. Tam nas gruntownie przesłuchiwano, dlaczego i jak trafiliśmy do niewoli, dlaczego nie stawialiśmy oporu ani nie prowadziliśmy sabotażu. Wielu oficerów skazano. Rozczarowani ludzie popełniali samobójstwo. Czego myśmy tylko nie wycierpieli od jednych i od drugich okupantów. Teraz mamy państwo, więc rozbudowujmy i brońmy go, żeby znowu komuś nie zachciało się nas zniewolić”. Zapisał Stepan BOJKO, m. Iwano-Frankiwsk ryka” w 1943 roku mianowano dowódcą sotni UPA „Bojci”, która działała w obwodzie odeskim. Można wymienić wielu rewolucyjnych ukraińskich działaczy, którzy hartowali się na Krymie. Kateryna Meszko urodziła się w 1910 roku w miasteczku Stari Sanżary pod Połtawą w niezamożnej rodzinie chłopskiej. Ojca rozstrzelano jako zakładnika, gdy miała dziesięć lat, za niewykonanie w włości podatku w naturze. Kuzyna rozstrzelano „za agitację”. Stryja wywieziono nie wiadomo dokąd jako członka Związku Więźniów Politycznych. Rodzonego brata Jewhena, członka „Proświty”, zabili „wiejscy aktywiści”. Represji doznali inni członkowie rodziny. Kateryna znalazła się w Dniepropietrowsku, pracowała w zakładach metalurgicznych im. Pietrowskiego, uczyła się na rabfaku. W 1937 roku wyjechała z przygnębionej terrorem Ukrainy do Moskwy. Tam ukończyła instytut elektromechaniczny i w 1941 roku wróciła w rodzinne strony. Kiedy Niemcy zajęli Dniepropietrowsk, weszła na drogę walki z okupantami, wstępując do OUN. Wołodymyr Antonowycz Szarafan („Usacz”, „Druż-Sza”) urodził się w 1908 roku w Kijowie. Wychowanek Nowo-Starodubskiego domu dziecka w obwodzie dniepropietrowskim. Od 1927 roku uczył się w Kirowohradzkim technikum pedagogicznym, a od 1933 — student Symferopolskiego instytutu pedagogicznego. Od stycznia do maja 1942 roku przebywał w OUN melnykowskiej, od lipca 1942 roku — członek OUN (r), należał do roju Petra Mykytenki. Od maja 1943 roku — okręgowy referent ds. propagandy, a od 15 października 1943 roku — krymski okręgowy prowidnyk. Zastępca kierownika nacjonalistycznego komitetu rewolucyjnego ds. przygotowania zbrojnego powstania na Krymie przeciwko Niemcom i Rosjanom. Brał aktywny udział w rozszerzaniu sieci OUN, stworzył ukraińską szkołę początkową. W odróżnieniu od innych, miał kontakty z radzieckim podziemiem i był znajomy z członkami czekistowskiej grupy „Sokił”, którym przekazywał dane wywiadowcze o dyslokacji wojsk niemieckich, składów broni i paliwa, obiektów strategicznych oraz listę czterech sługusów gestapo. Mimo to, został aresztowany przez NKWD 26 lipca 1944 roku. Według materiałów sprawy karnej, nie wydał żadnego członka OUN, o których nie wiedzieli śledczy NKWD. Na stronach 69 i 71 sprawy są brązowe plamy, przypominające krew i wypalenia od papierosów, co daje powód, by wyobrazić sobie metody wpływu na oskarżonego i jedną z przyczyn wydania przez trójkę wyroku śmierci 4 grudnia 1944 roku, który wykonano 13 lutego 1945 roku. Ciąg dalszy nastąpi.
Машинний переклад
Wtedy rozpoczyna się ogólnoukraiński proces mobilizacji do szeregów UPA. W tym krótkim czasie „Olga” wysłała z Krymu setki ochotników. Do szeregów UPA powołano okręgowego kierownika Iwana Janczyszyna. Według wspomnień świadków i uczestników tamtych wydarzeń na Krymie działał nacjonalistyczny komitet rewolucyjny, który miał legalne nazwy: Symferopolski Komitet Ukraiński, a następnie Biuro Pomocy Ludności Ukraińskiej. Do obowiązków komitetu, oprócz pracy administracyjno-gospodarczej i kulturalno-propagandowej, należały tzw. oddziały samoobrony oraz szpital. Jeden z mobilnych oddziałów, stacjonujący przy linii kolejowej pod kierownictwem „Rustema”, liczył do 30 uzbrojonych powstańców, a w innym, którym dowodził dawny petlurowiec „Sawka”, w razie potrzeby można było w krótkim czasie zmobilizować ponad dwustu członków OUN. Podczas operacji wyzwalania jeńców wojennych z obozów oraz osób przymusowo wywożonych do pracy w Niemczech zginęli kadrowi kierownicy Mykoła Szapar i Zinowij Kolesnyk.
Wołodymyr Kutkin. „Zmęczony lud spoczywa”. 1966 r.
Oprócz formacji powstańczych działał oddział „Sywasz”, który okręgowy przewodnik uzupełniał zwolnionymi wojskowymi, sprzyjającymi OUN, a innych przerzucał przez kontakty Wołodymyra Szarafana i łączniczkę Helenę Szenkszło do Północnego zgrupowania sowieckich partyzantów. Istnieją informacje o przekazaniu sowieckim partyzantom trzech lotników, a także akumulatora do radiostacji. Tak więc Kateryna Meszko świetnie wypełniła swoją misję, uzupełniając „Chołodnojarców” i inne bojowe oddziały UPA krymiakami, a sama w październiku 1943 roku wraz ze swoim mężem Omelanem Łohuszem (pseudonim „Iwanow”) przeniosła się na Wołyń, tymczasowo pozostawiając okręgowym przewodnikiem „Piotra”, a następnie swojego zastępcę ds. propagandy Wołodymyra Szarafana. Wielu rodem z Krymu udało się na wzmocnienie innych organizacji i UPA. „Piotrowa” na początku 1943 roku skierowano na przewodnika Nowomoskiewskiej OUN w obwodzie dniepropetrowskim, „Komar” w 1944 roku został okręgowym przewodnikiem na Lwowszczyźnie, sewastopolczyka „Mo-
Машинний переклад
Wiktor CHOMENKO, Krym. Pierwszymi na Krymie, którzy należycie ocenili energię słońca, byli biznesmeni, którzy na dachach minihoteli, pensjonatów i prywatnych domów zaczęli instalować kolektory. Obecnie niektóre firmy budowlane wyposażają w baterie słoneczne dachy i balkony nowych budynków mieszkalnych. Na terytorium półwyspu zainstalowano już 18 tys. metrów kwadratowych kolektorów słonecznych (dla porównania: na świecie — ponad 40 mln m kw.). Znamienne, że energia odnawialna przestaje być dostępna tylko dla zamożnych ludzi. Mieszkańcy półwyspu coraz aktywniej zaczęli kupować kolektory słoneczne, zauważają sprzedawcy. Ludzie tłumaczą swój wybór zarówno nadziejami na posiadanie wreszcie ciepłej wody przez cały rok, jak i chęcią zaoszczędzenia na „darmowej energii” oraz zmęczeniem wiecznymi problemami komunalnymi i coraz wyższymi cenami za ogrzewanie. Koszt metra kwadratowego takiego kolektora wynosi średnio 100—150 dolarów. Zatem nabyć jedną baterię solarną krajowej produkcji można za 380 euro, importowaną — od 300 euro. Specjaliści i przeciętni nabywcy uważają takie ceny za przystępne, gdyż nie chodzi już o dawne radzieckie chwytacze energii słońca, które zużywały się tak szybko, że trzeba było je wymieniać już po kilku latach. Nowoczesne urządzenia miedziane służą ponad ćwierć wieku, a krzemowe płytki fotowoltaiczne są jeszcze bardziej wytrzymałe, wyjaśniają w firmie „Ekobud”. Choć przed zamontowaniem „domowego ogrzewacza solarnego” trzeba uzgodnić jego instalację z Reskompryrody, stacją sanitarno-epidemiologiczną i kilkoma innymi instancjami. Najpopularniejsze wśród przeciętnych krymczan są urządzenia za 165 euro, w których nośnikiem ciepła jest woda, oraz płaskie kolektory za 300 euro z wysoką powłoką selektywną, wewnątrz których znajdują się miedziane płytki i rurki, przez które przepływa płyn niezamarzający, podgrzewając wodę. Są one najskuteczniejsze, gdy słońce świeci pod kątem 90 stopni, ale są czułe na promienie od wschodu do zachodu. Właściciele hoteli i pensjonatów preferują tak zwane se- Andrij ŁOZOWYJ
Rok 1972. Związek Radziecki. Władze przekonują obywateli, że wszystko jest dobrze i będzie jeszcze lepiej. Moja babcia, główny inżynier-ekonomista dużego przedsiębiorstwa, zarabia 140 rubli miesięcznie, natomiast dziadek, pracując jako spawacz, choćby wysokiej klasy, otrzymuje oficjalnie tylko 180 rubli, a w rzeczywistości — jeszcze około 300 co miesiąc. Dokąd zmierzać będzie gospodarka zgodnie z takimi standardami podziału dóbr materialnych? W otchłań kryzysów. Jednak w radzieckim supermocarstwie do tego nie doszło, bo system na drodze do samozniszczenia wyprzedził gospodarkę i pociągnął ją ze sobą w niebyt. Teraz władze, z których większość wyhodowano w politycznym inkubatorze komunizmu, tak samo przekonują, że niby wszystko jest dobrze i będzie jeszcze lepiej. Jednak pozytywne zmiany, mimo niestety powolnego tempa rozwoju, przeważają. Tym bardziej, że głód informacyjny stał się przeszłością i możemy zaspokoić swoją ciekawość, co naprawdę dzieje się obecnie z dziwacznym młynem zmian gospodarczych, który mieli tych, którzy nie są gotowi poruszać się w tym samym tempie co jego obroty. Świat zmienia się tak impulsywnie, że zadziwia to nawet tych, którzy psychologicznie próbują przygotować się na zmiany. Dla teraźniejszości charakterystycznym zjawiskiem jest działalność wpływowych w skali planetarnej osób, skierowana na zbieranie zasobów dla rozwiązania globalnych problemów, które powstają na gruncie niewiarygodnych metamorfoz. Wśród towarzyszących kolektorom za 230 euro, które pracują na takiej samej zasadzie, ale są najefektywniejsze od marca do października. Wśród różnorodności kolektorów solarnych największym popytem cieszą się balkonowe dla jednego mieszkania. Wielu nabywców woli wybierać droższe, ale efektywniejsze baterie słoneczne od 800 euro (produkcja chińska kosztuje 570 euro), które od wczesnej wiosny do późnej jesieni dają gorącą wodę, a zimą ogrzewają pomieszczenia, co bardzo przyciąga ludzi w warunkach ciągłego wzrostu cen tradycyjnych nośników energii. Są to w większości kolektory próżniowe, które są efektywne od świtu do wieczora, a nie tylko w słoneczne piki, jak płaskie. Dzięki systemowi szklanych rurek takie urządzenia są zdolne maksymalnie akumulować w pomieszczeniu nawet niewielką ilość rozproszonej energii słonecznej. Specjaliści twierdzą, że okres zwrotu nawet najdroższych ogrzewaczy słonecznych to zaledwie trzy lata. Atrakcyjność energetyki słonecznej tkwi w jej dostępności, ekologicznej czystości, zgodności z interesami kraju w planie niezależności energetycznej, niewyczerpalności źródła energii, które będzie istnieć i za milion lat. Na przykład na Krymie, jak i ogólnie na Ukrainie, wielkości sumarycznego promieniowania również znacznie przewyższają wielkości zużycia paliwa. Obecnie na półwyspie pracuje 112 instalacji solarnych dla potrzeb gorącego zaopatrzenia w wodę pensjonatów i uzdrowisk o łącznej powierzchni kolektorów 18 tys. m kw. Ich wykorzystanie tylko w zeszłym roku pozwoliło zaoszczędzić 2 502 tys. ton paliwa umownego. Optymistyczny początek, jeśli przypomnieć, że gazem ziemnym półwysep jest obecnie zapewniony tylko w 59 % ogólnego zapotrzebowania, a wśród nich należy wyróżnić intelektualizację gospodarki jako nieuchronny proces pokonywania kryzysów, które powstają w związku ze zmianami społeczeństwa. Ważną tendencją rozwoju światowej gospodarki w epoce społeczeństwa postindustrialnego (humanitarnego) jest proces intelektualnej transformacji (tak możemy nazwać intelektualizację) oraz formowanie na tej podstawie społeczeństwa opartego na wiedzy, w którym dobrobyt gospodarczy określają wysokie technologie, innowacyjne możliwości oraz poziom rozwoju intelektualnego. Świadczy to o tym, jak ciekawie dzisiaj przebiega łączenie badań politologicznych i ekonomicznych. Treść politycznej transformacji polega na historyczno-elektryczną — o 10,5 %. Aktywniej zwracać się ku słonecznemu ogrzewaniu mieszkań popycha kryzys energetyczny, który będzie zaostrzał się na wszystkich kontynentach coraz dotkliwiej. Według obliczeń najbardziej autorytatywnych specjalistów, światowych zapasów ropy i paliwa jądrowego ludzkości wystarczy jeszcze na 40 lat, gazu — na 60, węgla na — 225. Dlatego na świecie rozwija się energetyka odnawialna, której udział obecnie wyniósł już 18 %, a inwestują w nią co roku około 40 mld dolarów, podczas gdy w całą tradycyjną energetykę — 160 mld dolarów. Około 50 krajów świata i Unia Europejska na szczeblu państwowym wspierają producentów energii ze źródeł alternatywnych: określono ulgi, przyjęto ustawy, w których zapisano każdy rodzaj takiej energetyki ze specjalnymi taryfami, korzystnymi dla inwestorów. Do 2020 roku UE ma zwiększyć produkcję energii kosztem źródeł odnawialnych do 20 %. W tym celu kodeksy budowlane wszystkich krajów członkowskich UE przewidują obowiązkowe wykorzystanie odnawialnych źródeł energii we wszystkich nowych budynkach. Kto to wykonał, może liczyć na własną analizę środków masowego przekazu, biorę na siebie śmiałość oświadczyć, że dzisiaj spośród możliwych transformacji gospodarki intelektualna dominuje. Gospodarka Stanów Zjednoczonych Ameryki i szeregu innych krajów, w szczególności nadpotężnych w swoim rozwoju centrów geopolitycznych, przekształca się w tak zwaną sterowaną rozumem „intelektualną” gospodarkę. Ponieważ rola wiedzy w tworzeniu kapitału rośnie, będąc w przededniu postępu tej roli, która pokona wszystkie możliwe przeszkody, jest nadzieja na godną ocenę zasług intelektualnej elity — tych, dzięki którym naród progresuje na drodze do narodowej samoidentyfikacji i rozwoju grupowego. Przecież coraz więcej krajów przyłącza się do globalnej pomocy państwa w wysokości 50 % wartości projektu. U nas wciąż korzystają ze średniej taryfy hurtowej, którą można przeliczyć tylko za miniony rok. Taka taryfa nie może zainteresować ani krajowego, ani zagranicznego inwestora, narzekają specjaliści. Choć Ukraina też nie zostaje w tyle: pod względem liczby kolektorów solarnych do niedawna przodowała nie tylko wśród krajów bliskiej zagranicy, ale i wyprzedzała niektóre państwa europejskie, jednak od niedawna zaczęła tracić pozycje, mimo że w naszym kraju udział energetyki odnawialnej stanowi wciąż mniej niż jeden procent. A na przykład na Łotwie — 41 %. Ze wszystkich źródeł energii odnawialnej nasze państwo mogłoby otrzymywać 24 mln t paliwa umownego, co równa się 20 mld m sześc. gazu ziemnego — mniej więcej tyle Ukraina kupuje dzisiaj w Rosji, obliczyli specjaliści. Realiów inaczej niż rozpaczliwymi nie można nazwać. Według danych Ukraińskiego Centrum Analizy Gospodarczej i Prawnej, energochłonność krajowych przedsiębiorstw jest trzykrotnie wyższa niż w krajach UE i USA, pięciokrotnie —
Futurolog Władysław Inozemcew zauważa, że wkrótce świat zachodni może stanąć w obliczu niebezpiecznego starcia społecznego między pracownikami sfery intelektualnej, którzy ucieleśniają nową rzeczywistość gospodarczą i na zasadach własności prywatnej posiadają umiejętności oraz wyniki swojej działalności, a resztą społeczeństwa, żyjącą zgodnie z kanonami epoki przemysłowej. Społeczeństwo przemysłowe należy charakteryzować jako organizację maszyn i ludzi do produkcji rzeczy, natomiast centralne miejsce w społeczeństwie postindustrialnym, według Daniela Bella, zajmuje wiedza. Co więcej, wiodącą rolę w organizowaniu rozwiązań i wprowadzaniu zmian zyskują właśnie teoretyczne niż w Niemczech, o 8% ustępuje wskaźnikom Rosji. Zużycie gazu ziemnego u nas prawie dwukrotnie przewyższa światowy standard, co stanowi miliard metrów sześciennych na milion mieszkańców. Lecz wciąż nie mamy nawet państwowego programu efektywności energetycznej. Rząd ograniczył się do przyjętej w 2006 roku strategii energetycznej, która ma charakter czysto deklaratywny: środków państwowych na nią nie planowano. Potencjał energii słonecznej Ukrainy to ponad 2 mld kW/h rocznie oraz około 26 mld kW/h rocznie dla ciepłownictwa. Urządzenia solarne produkuje się w wielu miastach naszego kraju, ale ponieważ popyt na takie produkty dopiero się kształtuje, około 98% agregatów fotowoltaicznych kupuje Europa. Tam popyt rośnie gwałtownie: już 1,5 mln dachów domów na świecie wyposażono w systemy fotowoltaiczne. Coroczny przyrost takich mocy jest imponujący, zwłaszcza w Niemczech i Japonii. Przecież jest to również skuteczny środek walki z negatywnymi skutkami zmiany klimatu na planecie, podkreślają specjaliści. Właściwe wykorzystanie potencjału odnawialnych źródeł energii pozwoli Ukrainie w 2030 roku zaoszczędzić 18,58 mld m sześc. gazu, co w przybliżeniu równa się objętości rocznego wydobycia błękitnego paliwa w naszym kraju. W szczytowych okresach zużycia deficyt energii elektrycznej na Krymie wynosi 200—400 MW. Według prognoz, zużycie energii elektrycznej już za dwa lata wzrośnie do 1500 MW rocznie. Dlatego jednym z wyjść z zaistniałej sytuacji jest „kupić” sobie odrobinę energii Słońca i zacząć wykorzystywać źródła geotermalne, których zaniedbany potencjał jest zakonserwowany na stepowym Krymie i na Półwyspie Kerczeńskim. Należy odnowić nowoczesnymi wiatrakami pięć elektrowni wiatrowych, których przezbrojenie w wiatroagregaty o mocy ponad 600 kW zaspokoi jedną trzecią potrzeb całorocznego zużycia energii Półwyspu Tarchuckiego i regionu Szcziołkine we wschodniej części Krymu. cje. Ukraiński politolog Wołodymyr Horbatenko, zastępca dyrektora Instytutu Państwa i Prawa im. W. M. Koreckiego Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, pisze: „Biurokratyzacji dzisiaj przeciwstawia się nie demokratyzacja, a intelektualizacja naszego społeczeństwa. Demokratyzacja — to tylko przesłanka intelektualizacji”. Zdaniem profesora Ołeha Biłousa, dla pomyślnego rozwoju Ukrainy „należy włączyć na pełną moc szczególny ukraiński zasób i mechanizm samorozwoju, mechanizm nadwysiłków w systemie zjednoczonego ogólnonarodowego narodu, a także mechanizm intelektualizacji rozwoju społeczeństwa na podstawie istniejącego potencjału naukowo-technicznego, demokracji ekonomicznej, wspierania inicjatywy i samodzielności obywateli”. Zatem świat się zmienia, dlatego wszyscy zmuszeni są brać to pod uwagę w dążeniu do samorealizacji i wzajemnie korzystnych relacji między jednostkami, między grupami, między jednostką a grupą. Na terenach Ukrainy zjawisko intelektualnej transformacji gospodarki obserwuje się nie tak wszechogarniająco, jak na przykład w USA czy Europie Zachodniej, ale właśnie intelektualizacja pracy niechybnie przyczyni się do tego, że integracja naszego kraju w nową światową przestrzeń gospodarczą da więcej możliwości i będzie szybsza, a rola w zróżnicowanym rozwoju cywilizacji — bardziej aktywna i historycznie ważna. Dla kraju ważna jest i powinna być godnie opłacana praca stolarza i tokarza, dojarki i sprzątaczki, traktorzysty i ślusarza. Jednak to właśnie elita intelektualna może stać się siłą napędową ukraińskiego postępu na arenie światowej. Najhojniej spośród wszystkich innych regionów Ukrainy pieszczony promieniami kurortowy półwysep najbardziej powinien być zainteresowany wieczną energią przyszłości. Przecież właśnie ona jest w stanie już wkrótce uczynić go komfortowym i ekologicznie czystym, zaznaczali uczestnicy ukraińsko-brytyjskiego seminarium w Sudaku w ramach projektu „Regionalna kampania efektywności energetycznej”.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...ny proces zmian, który jawi się jako jedność kilku składowych: transformacja systemu politycznego społeczeństwa; transformacja „osoby politycznej”; transformacja kultury politycznej społeczeństwa i jednostki. Do tego należy także poziom stosunków politycznych. Transformacja gospodarki, jeśli rozpatrywać ją z punktu widzenia nauk politycznych, odzwierciedla stan rozwoju systemu gospodarczego, dobrobyt ludności i system wartości ekonomicznych, a więc właśnie zmiany polityczne i ich konsekwencje. Wychodząc z idei wybitnych współczesnych futurologów Elwina Tofflera, Jima Galbraitha i Ronalda Ingleharta, a także korzystając z ogromnego mózgowego banku, który stale się uzupełnia, zmienia i staje się coraz bardziej dostępny. Tym bardziej, że kapitał dematerializuje się. Zgodnie z Tofflerem nadszedł czas „rewolucyjnego bogactwa”, które powstaje nie tylko na polach, w fabrykach i biurach, gdyż wiąże się nie tylko z pieniędzmi. Ponadto dokonuje się przejście od gospodarki siły roboczej do gospodarki siły mózgu, a w nowym społeczeństwie wiedza staje się głównym czynnikiem produkcji. Wpływu intelektualnej transformacji władzy na los pojedynczego człowieka oraz na przyszłość wszystkich państw i ponadpaństwowych form, organizacji i struktur międzynarodowych jeszcze przyjdzie nam odczuć.
wiedzy, która zakłada prymat teorii nad empiryzmem oraz kodyfikację wiedzy w abstrakcyjnych systemach symboli, które można wykorzystywać do interpretacji różnych sfer doświadczenia, stale ulegających zmianom. Istotną cechą społeczeństwa postindustrialnego stanie się nowa technologia intelektualna, wykorzystywana przy podejmowaniu decyzji. Bell uważał, że do końca XX wieku nowa technologia intelektualna z pewnością odegra w sprawach ludzkich tak ważną rolę, jaką w ciągu minionych półtora wieku odegrała technologia maszynowa. Pojęcia intelektualizacji nie pominęli uwagą także krajowi naukowcy...
Машинний переклад
Iwan JUSZCZUK, kierownik katedry Kijowskiego Uniwersytetu Międzynarodowego
Przez stulecia wbijano nam do głów, że naszego języka „nie było, nie ma i być nie może”, że jest on nieślubnym dzieckiem i nadaje się co najwyżej do anegdot. Kiwaliśmy głowami i milcząco drapaliśmy się po czubach: i my nie my, i ja nie ja. I nie przychodzi nam do głowy, że nikt nie będzie szanował naszego bogatego, wykwintnego, śpiewnego języka, jeśli sami tego nie będziemy robić. O tym, że traktujemy go niedbale, świadczy także wydanie Pravopysu ukraińskiego (Kijów: Wydawnictwo Naukowa Dumka, 2007), które do druku zatwierdziły rady naukowe dwóch najwyższych instytucji językoznawczych. Na odwrocie strony tytułowej napisano: „Wydanie z 2007 roku ukazuje się z uściśleniami, związanymi ze zmianami w ukraińskiej gramatyce, które zaszły ostatnio”. To oświadczenie bardzo mnie zainteresowało, bo jeszcze od czasów Szewczenki przypadki, formy czasownikowe i sposoby wyrażania podmiotu i orzeczenia pozostawały niezmienione. Język, zwłaszcza jego gramatyka, jest, jak wiadomo, zjawiskiem dość konserwatywnym. Co więc stało się z naszą gramatyką w ostatnim czasie? Uważnie, słowo po słowie, zestawiłem wydanie Pravopysu z 2007 roku z jego wydaniem z 1993 roku. Zmiany można nazwać uderzającymi: był Prezes Akademii Nauk Ukrainy, teraz jest Prezes Narodowej Akademii Nauk Ukrainy; było Ministerstwo Oświaty Ukrainy, teraz jest Ministerstwo Oświaty i Nauki Ukrainy; był państwowy gospodarstwo rolne „Majak”, teraz jest spółdzielnia „Sadiwnyk”; był Cyrich, teraz go nie ma, ale Cylinohrad pozostał aż dwukrotnie, choć teraz go już nie ma. Jednocześnie dokonałem dla siebie paradoksalnego odkrycia: nasz pravopys jest niepiśmienny! Nie będę gołosłowny, choć mogę wydać się nudny (dalej w cudzysłowie cytuję fragmenty Pravopysu ukraińskiego wydania 2007 roku). §1. 2. „W niektórych wyrazach w miejscu o przed zawsze akcentowanym a (ja) mamy w wymowie i piśmie a: bogaty… kałacz, każan, kaczan…” itd. W rzeczywistości jednak: bogacić się, kałacze, kożany, kaczany — akcent nie jest stały. § 2. b. „Zgodnie z wymową w szeregu wyrazów bez akcentu pisze się <ri>, <li>: przekręcać, wylatywać”. Tu mamy zwykłe przemiennie e z i: kłamać, latać. A także w wyrazie przekręcać to <ri> jest pod akcentem! § 8. 3. d. „O, e są obecne w zamkniętej sylabie [czyli nie przemiennie z i]: …7) …Hrabowski, Kotlarewski, Pisemski…” Ale co tu ma do rzeczy Pisemski z wstawionym e, które nie powinno przemiennie zmieniać się w i? § 9. 1. Po ż, cz, sz, szcz, j przed miękką spółgłoską, a także przed sylabami z e i y (które pochodzi od staroruskiego y) pisze się e…” A dlaczego tu nie powiedziano, że również przed spółgłoskami szumiącymi mamy takie samo przemienne: kółko — kółeczko, łóżeczko? Prawda, dalej te spółgłoski szumiące są wspomniane, ale jakoś dopiero w przypisie. § 10. 2. „e występuje w przedrostkowych morfemach czasowników dokonanych, i — w czasownikach niedokonanych: …zamieść — zamiatać, zachować — zachowywać, lecieć — latać…” Dwa ostatnie czasowniki są niedokonane. A także w poprzednich mogą występować pary z czasownikiem niedokonanym: mieść — zamiatać, bereż — zachowywać. Więc co tu ma do rzeczy aspekt czasowników? § 10. 2. E (wypadające) — Y (I) „… zamarł — zamrzyj…” zamiast ukraińskiego zamrzy. To samo zamrzeć — zamrę, zamrą, zamrzyj w przypisie do § 80. 3. b. 9. § 17. „Znak miękkości (ь) nie pisze się: ...2) po n przed… przyrostkami -stwo, -ski”. A po d, t? Przecież: Bershad — bershadski, czud — czudski, Prypeć — prypecki — miękki znak nie pisze się! W sformułowaniu w § 30, p. 3 zdarzyły się od razu cztery nieścisłości: „Przez łącznik pisze się: a) złożone przysłówki, utworzone od przymiotników i zaimków za pomocą przyimka po i zakończenia -ому lub (<к)и: po-ojcowsku… po-ojcowsku…”. Po pierwsze, te przysłówki mają jedną podstawę, zatem nie są złożone, lecz proste; po drugie, po w nich jest przedrostkiem, a nie przyimkiem (to dawny przyimek); po trzecie, <ому> to przyrostek, a nie zakończenie (to dawne zakończenie); po czwarte, podobne przysłówki występują nie tylko na (<к>)и, ale też na (<ч>)и (po-zajęczy), (<ж>)и (po-niedźwiedzie). § 33. A. 1. d. „Z czasownikami nie pisze się zawsze osobno, z wyjątkiem tych, które bez nie nie są używane: nie chcieć, nie zauważyć, nie nawidzieć, nie opamiętać się…” Tymczasem w SUM, t. IX, s. 812 widzimy: „…tylko jak się później opamiętał…”, „…po chwili się opamiętał…”, „Dopóki Sachno się opamiętała…” itd. Zatem opamiętać się jest używane także bez nie. § 44. „Ze względu na przynależność do rodzaju i według zakończeń przypadków wszystkie rzeczowniki dzielą się na cztery odmiany”. Nie wszystkie rzeczowniki, które mają rodzaj i zakończenia przypadków, należą do tych czterech odmian: kosz owy, łankowa, średnia arytmetyczna! Nieco dalej: „niektóre rzeczowniki rodzaju męskiego, a także wspólnego…” Ale przecież rodzaju wspólnego nie ma, są rzeczowniki podwójnego rodzaju (zob. Współczesny ukraiński język literacki. Morfologia. — K., 1963. — s. 53). § 45. I odmiana. Grupa twarda: „…i rodzaju męskiego (nazwy osób): Mykyta, Mykoła, Sawa itd.”. A bocian, pies, które też należą do grupy twardej — czy to nazwy osób? § 45. II odmiana. Grupa twarda. Rodzaj męski. W spisie wyjątków pominięto zwierzę, komara, śnigura, a także łapówkę i przyjaciela, oraz pazur. § 45. II odmiana. Grupa miękka. Rodzaj męski. „…tu należy część rzeczowników z przyrostkami <ar,
ir”. A gdzie są końcówki w rzeczownikach car, Lazar, Cezar, brovar, jantar, styr, które również należą do grupy miękkiej? § 47. A. Liczba pojedyncza. 1. b. „I (po samogłosce i apostrofie — ї)”. A po miękkim znaku: eskadryle, mantyle? I to się powtarza dalej. § 47. B. Liczba mnoga. 2. „W dopełniaczu liczby mnogiej rzeczowniki pierwszej odmiany mają końcówkę zerową lub końcówkę -iw, -ej”. I w punkcie b podano jako przykłady wyrazy: myszej, świń, rodzin, statej… Co do świń i statej jeszcze jakoś może być, ale w formie rodzin jest końcówka zerowa, a nie -ej! § 47. B. Liczba mnoga. 5. „W narzędniku liczby mnogiej rzeczowniki pierwszej odmiany mają końcówki -ami, -ami, -mi”. I dalej: „Końcówkę -mi … mają tylko nieliczne rzeczowniki: worota… kury…” Rzeczowniki mnogie worota, kury dotąd nie należały do żadnej odmiany, tym bardziej do pierwszej. § 48. 2. b. „Nazwy zwierząt i drzew: …dęba, kołka, konia…” Kołek nie jest ani zwierzęciem, ani drzewem! § 51. 3. a. „Jednak nieslowiańskie nazwiska, które kończą się na -ow, -yn, -in, mają w narzędniku liczby pojedynczej końcówkę -om”. A słowiańskie — Lytwyn, Serbyn, Wołoszyn, Karmazyn? O nich zapomniano. § 51. 3. b. Druga odmiana. „Rzeczowniki… które odmieniają się jak przymiotniki: Horoszyne…” A jaki związek te rzeczowniki mają z drugą odmianą? Nie należą one do żadnej odmiany. § 55. 1. Uwaga. „Niektóre rzeczowniki rodzaju męskiego [w dopełniaczu liczby mnogiej] mają także końcówkę zerową: … tat?iw (tat)…” Tak samo można by twierdzić, że możliwe są formy batkiw i batk! Czegoś takiego w języku ukraińskim nie ma i być nie może! § 55. 3. „Końcówkę -ej mają niektóre rzeczowniki rodzaju męskiego: hostej, hroszej…”. Rzeczownik mnogi hroszi nie ma rodzaju i nie należy do żadnej odmiany. Gdyby chodziło o nazwę drobnej monety hrosz, ten rzeczownik miałby formę hroszy: 10 groszy, a nie 10 groszej. To samo w § 58, pkt 2. § 89. 1. W spisie obcojęzycznych ogólnych nazw z podwojeniem liter powinno stać panno, a ktoś poprawił je na panna. I to już trafiło nawet do podręczników szkolnych. Albo w rozdziale „Najważniejsze zasady interpunkcji”. § 118. 3. „[W zdaniu prostym przecinek stawia się] między członami jednorodnymi zdania: …Choć żyjemy z pęczków, a przecież i dla nas jest miejsce w kościele… Poleciałabym do ciebie, ale skrzydeł nie mam”. Przecież to są zdania złożone, a nie proste, i nie ma w nich członów jednorodnych! § 118. 6. „[W zdaniu prostym przecinek stawia się] przed wyrazami a mianowicie, jak mianowicie, jak, które stoją w zdaniu z członami jednorodnymi po wyrazach uogólniających: Jesteśmy pewni, że …Wasze czułe serce nie minie… naszego pragnienia i żądzy — widzieć obok tak utalentowanych wykonawców „Natalki Połtawki”, jak Kropywnycki, Saksahanski, Sadowski, Zatyrkewycz, i Was, nasza gwiazdo!” Ale przecież tu nie ma wyrazu uogólniającego. Nie ma wyrazu uogólniającego także w wymyślonym zdaniu: Ukraińscy pisarze przedrewolucyjni: Szewczenko, Marko Wowczok, Panas Myrnyj, Necuj-Lewycki — wielu swoich utworów poświęcili przedstawieniu straszliwego losu narodu ukraińskiego (§ 121. 6). § 121. 10: „[Myślnik stawia się] między częściami zdania złożonego bezspójnikowego…: Jak tylko gdzieś zacznie świtać niebo — z drugiej strony zaraz wstaje czerwona mgła…” Przecież to zdanie spójnikowe, złożone podrzędnie: pierwsza część jest zdaniem podrzędnym, druga — nadrzędnym! Zdarzają się błędy interpunkcyjne (wydanie z 2007 r.): …śmiałych, ale czasem nieosiągalnych projektów… (brak przecinka); …gdzieś daleko na stepie, za sadami drży… (brak przecinka); Jak tylko jasny dzień zgaśnie I noc pokryje boski świat, i nasze nieszczęście trochę zaśnie… (brak przecinka); Tam ojciec płacząc z dziećmi (brak przecinka); w uwadze: (Płacze, całuje jej ręce). — kropkę postawiono nie tam; — U mnie, mówił do siebie dziad… (brak myślnika). Czy w poprawności (wydanie z 2007 roku) należy nadal wspominać Mao Zedonga, Kim Ir Sena, Ho Szi Mina (§ 38), jakby wśród Chińczyków, Koreańczyków, Wietnamczyków nie było godniejszych ludzi, wychwalać Tälmanna (Słuchaj, Niemcy, Tälmann mówi!!!), Kotowskiego (Kotowski rzeczywiście palił majątki obszarników…), świadomość klasową (§ 118. 1)? A to jeszcze nie wszystko. Zasady we współczesnej ukraińskiej pisowni ortograficznej ułożono chaotycznie, bezsystemowo, sformułowania są niejasne, często zagmatwane, rozwlekłe, jest mnóstwo punktów i podpunktów, uwag. Pisownia jest trudna w użyciu i sprawia wrażenie, jakby nasz język był nieudolny, choć w rzeczywistości pod względem swojego ładu gramatycznego i praw fonetycznych jest bardziej harmonijny i uporządkowany niż na przykład rosyjski czy angielski. Do tego wszystkiego trzeba dodać, że rządowej Komisji Ortograficznej obecnie nie ma, nawet takiej, jaka istniała dotąd, gdy o wszystkim decydowali historycy i politycy, a nie językoznawcy. Czy więc szanujemy siebie, nasz język i młodzież, która będzie uczyć się ukraińskiego według tak nieudolnej pisowni?
Машинний переклад
Walentyna KOSIACZENKO, członkini Proświty, m. Czerniowce
Do pióra sięgnęłam po obejrzeniu koncertu popularnego rosyjskiego parodysty Maksima Gałkina, który nadawała stacja „Inter”. Mimo mistrzowskiego wykonania koncert tego bez wątpienia utalentowanego artysty mi się nie spodobał. Bardzo jadowicie M. Gałkin wyśmiewał swoich przyjaciół, dosłownie wdeptywał w błoto kierownictwo naszego państwa. Najbardziej jednak uraziło mnie jego szyderstwo z języka ukraińskiego, który mój naród chronił przez wieki, mimo licznych zakazów i uciśnień. W tym celu opowiedział stary dowcip o tym, jak brzmiała aria Lenskiego w operze P. Czajkowskiego „Jewhenij Oniegin” po ukraińsku. W ruch poszedł „dryczok” zamiast „strzały”, wulgaryzmy. Dziwne, że człowiek, który uważa się za inteligenta, uczył się w ukraińskiej szkole, a nie zna genialnego przekładu powieści Puszkina i innych jego utworów, dokonanego w języku ukraińskim przez naszego sławnego Maksyma Rylskiego. Oto ten przekład szeroko znanego monologu:
„Dokąd, dokąd wy odlecieliście,
Dni wiosny mojej piękne? Co nowy dzień mi szykuje?
Za nim daremnie wzrok podąża,
W głębokiej ciemności się kryje. Obojętne: jest jedno prawo.
Zaległ ja, porażony strzałą,
Czy minie ona mnie,
Wszystko jest dobre: czyn i sen
Swój czas nadchodzi w kolejności;
Błogosławiony i dzień jasny,
Błogosławiona i noc!
Zagra promień gwiazdy porannej,
A dzień jasny zabłyśnie,
Ja zaś w tajemną mroczność grobowca
Zstąpię, jak los rozkaże,
A pamięć młodego poety
Pochłonie cichy Lete,
Świat mnie zapomni; a ty
Czy przyjdziesz, dziewico piękności,
Łzami zroszyć wieniec urny
I myśleć: on mnie kochał,
Mnie jedynej poświęcił
Burzliwy świt smutnego dnia!
O przyjacielu mój, o raju mój,
Przyjdź, przyjdź, na wieki jestem twój!..”
Otóż przeczytawszy te wiersze, każdy myślący człowiek może powiedzieć za Turgieniewem, że język ukraiński, podobnie jak rosyjski, jest bogaty; istotnie jest to wielki język wielkiego narodu.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcie autora
Tegoroczna kampania rekrutacyjna do ogólnokrajowych wyższych szkół rozpoczęła się oficjalnie 16 czerwca. Głównym jej priorytetem, zdaniem władz Ukrainy, jest walka z korupcją i łapownictwem. Właśnie w tym celu wprowadzono zewnętrzną ocenę wiedzy, która odbywała się od 22 kwietnia do 4 czerwca. Osoby chcące wstąpić do wyższych szkół, w zależności od profilu, mogły zdawać testy z jedenastu przedmiotów: języka i literatury ukraińskiej, matematyki, historii Ukrainy, historii powszechnej, chemii, geografii, fizyki, biologii, podstaw ekonomii, prawoznawstwa oraz literatury zagranicznej. W okresie od kwietnia do czerwca na Ukrainie działało 4600 punktów testowania. Do kampanii zaangażowano ponad 195 tysięcy specjalistów. Minimalna liczba punktów wystarczająca do złożenia dokumentów w wyższej szkole wynosi 124. Liczba tych, którzy nie zdołali przekroczyć tego progu, to 7,98% ogółu uczestniczących w testowaniu, a 51,1% uzyskało wynik wyższy niż 150 punktów. Ci, którzy nie zdobyli 124 punktów z obowiązkowego testu z języka i literatury ukraińskiej, a to 8,81% ogółu, nie będą mogli w tym roku zostać studentami. Ten, kto nie zarejestrował się lub nie przystąpił do testowania z przyczyn szanowanych, określonych w ustawodawstwie, będzie mógł spróbować swoich sił w dodatkowej sesji zewnętrznej oceny wiedzy od 26 czerwca do 4 lipca.
— Państwo uczyniło ważny krok na drodze do realizacji konstytucyjnego prawa obywateli do równego dostępu do wyższego wykształcenia na Ukrainie — uważa minister edukacji i nauki Iwan Wakarczuk. — W zewnętrznej ocenie wiedzy zarejestrowało się ponad pół miliona osób pragnących wstąpić do wyższych szkół. Testy zdało 512 tysięcy osób, a ich wiek wynosi od 17 do 82 lat. Ponad 400 tysięcy osób, które przekroczyły próg 124 punktów, ma prawo do wstąpienia do wyższej szkoły. Moim zdaniem tegoroczna kampania powszechnego testowania stała się oczywistym przełomem ukraińskiego systemu edukacji. W naszym państwie jest to najbardziej społecznie znacząca i największa reforma, która ma charakter strategiczny. Najważniejsze, co odkryliśmy, to to, że edukacja średnia daje wystarczający poziom wiedzy do wstąpienia do wyższych szkół. Wbrew oczekiwaniom nie ma katastrofalnej różnicy poziomu wiedzy między uczniami szkół wiejskich i miejskich. Ci, którzy skończyli szkołę wcześniej i również brali udział w testowaniu, także mają dobrą wiedzę. Niepokoi niski poziom przygotowania absolwentów szkół zawodowo-technicznych. Mamy nadzieję, że tegoroczna kampania rekrutacyjna będzie przejrzysta, otwarta, z możliwie najszerszym udziałem społeczeństwa i mediów. Jest to potrzebne dla przyszłości naszych dzieci — podsumował minister, przemawiając do dziennikarzy w agencji „Interfax-Ukraina”.
Mimo wszystkich deklaracji władz, że z łapownictwem i korupcją podczas wstępu do wyższych szkół zostało skończone, liczenie na to jest przedwczesne. Nawet wysoki wynik z zewnętrznego testu dla wstąpienia do wyższej szkoły jeszcze nie oznacza, że kandydat zostanie studentem. Przyznał to także minister: każda wyższa szkoła jest samodzielną strukturą, która oprócz testów będzie brać pod uwagę wynik certyfikatu z przedmiotu profilowego, średnią ocen z świadectwa dojrzałości, medal, udział w olimpiadach itp. Kierownictwo wyższej szkoły ma prawo ustalać własne kryteria selekcji. Pozostaje niejedna szpara w płocie obowiązkowego testowania:
Wprowadzenie niezależnego testowania to środek walki z korupcją w szkolnictwie wyższym, gwarancja dostępności edukacji oraz pokazanie kandydatom na studia sprawiedliwego podejścia do oceny ich wiedzy. „Zwyciężyliśmy w sprawie, która będzie służyć milionom ukraińskich uczniów — zauważył W. Juszczenko. — To jedna z najbardziej udanych reform edukacji w Ukrainie, która nam się udała”. Prezydent dodał również, że odtąd chodzi „nie o konkurs portfeli rodziców, lecz o konkurs wiedzy”. Pod koniec spotkania głowa państwa wręczyła młodzieńcom i dziewczętom upominki oraz listy z podziękowaniami dla ich rodziców.
Według materiałów strony Prezydenta istnieje duży wykaz chorób, który pozwala wstąpić na wyższe uczelnie bez testów — wystarczy mieć zaświadczenie od lekarza; nie zdawali testów wojskowi; nie było testów z języka obcego; zatem uczelnie, na których kierunek języka obcego jest profilowy, wprowadzą własne egzaminy. Oczywiste jest, że system testowania będzie się udoskonalać. Zastępca ministra edukacji i nauki Ukrainy Pawło Poliański podzielił się przemyśleniami na ten temat: „Świadectwo maturalne nadal pozostaje dokumentem o wykształceniu, bo nie wszyscy zamierzają wstępować na wyższe uczelnie. Będziemy też pracować nad poprawą kampanii informacyjnej przed kolejnymi testowaniami, bo dziś po raz pierwszy przeprowadziliśmy to przedsięwzięcie w skali ogólnokrajowej. Sieć centrów egzaminacyjnych zostanie rozszerzona. Staną się stacjonarne i bardziej dostępne terytorialnie: dojazd na testowanie nie będzie problematyczny. Na ten cel przewidziane zostaną środki w budżecie państwa. Certyfikat zewnętrznego testowania jest ważny przez rok. Tego nie zmieniamy: na świecie tak samo — chociażby na Litwie — jest ważny przez całe życie. Uważamy, że każdy człowiek może spróbować swoich sił ponownie. Chcemy także, by absolwenci minionych lat mogli zdawać testy nie raz w roku, ale na przykład także zimą, bo testowanie nie służy temu, by karać człowieka za to, że czegoś nie wie”. Pozostaje zakończyć z łapownictwem i korupcją. Bo „łańcuszek” od szkoły podstawowej do otrzymania dyplomu uczelni jest zbyt długi. A na tej drodze pokusy — sprytnie obejść to testowanie — czają się zarówno w „szczelinach” zbyt szerokiego wykazu chorób, jak i we własnych kryteriach doboru kandydatów na studia w każdej z uczelni, i w tym „złotym” medalu, który nierzadko zdobyto nie za wiedzę.
OŚWIATA
Машинний переклад
Od pięciu lat odbywa się konkurs literacki im. Anatolija Jermaka. Biorą w nim udział uczniowie szkół średnich, studenci, a także dorośli. Konkurs nie ma na celu sprzyjania narodzinom literackich arcydzieł. Uczestnicy mają odpowiedzieć w swoich w większości publicystycznych utworach na następujące pytania: „Czym jest patriotyzm?”, „Czym jest idea narodowa?”. Mają opowiedzieć o rozumieniu tych kategorii i zilustrować je konkretnymi przypadkami z życia. W swoich pracach konkursowicze mają możliwość wykazać się własną dojrzałością społeczną i świadomością narodową. Konkurs organizują Liga Ukraińskich Mecenasów, Instytut Problemów Bólu, Narodowa Kompania Radiowa Ukrainy oraz przyjaciele Anatolija Jermaka. Autorzy najlepszych prac otrzymają specjalne dyplomy i nagrody pieniężne. Przypominamy: możecie jeszcze zdążyć wziąć udział w konkursie. Prace prosimy wysyłać na adres: skrytka pocztowa 47, Kijów-34, 01034 lub Kijów, ul. Chreszczatyk 26, z dopiskiem „Na konkurs im. Anatolija Jermaka”. Podsumowanie konkursu i wręczenie nagród laureatom nastąpi w przededniu obchodów Dnia Niepodległości Ukrainy.
Służba prasowa Ligi Ukraińskich Mecenasów
Машинний переклад
Maksym Opanasenko
Wyniki testów dla wielu staną się „przepustką” na uczelnię. Ten system ma na celu ograniczenie poziomu korupcji w nich i sprawdzenie rzeczywistej wiedzy kandydatów. Nauczyciele, którzy pracowali w komisjach podczas jawnego testowania, mówią, że poziom organizacji był wysoki. Dokumenty każdego absolwenta były starannie sprawdzane, porównywano je z listami. Same testy przywieziono w zapieczętowanej paczce. Wygląda na to, że wszystko tutaj odbyło się „uczciwie”. Ale w szkołach krążą plotki, że niektórym z zamożnych absolwentów jednak udało się dać łapówkę „komu trzeba” i w rezultacie uzyskać znacznie wyższy wynik. Znana jest nawet orientacyjna cena: 4–4,5 tys. hrywien (nauczyciele opowiadają, że niektórzy absolwenci „chwalili się” tym przed nimi). Tymczasem władze są przekonane, że wreszcie stworzono system, który stanie się „jedyną dla wszystkich szansą na uzyskanie wyższego wykształcenia”. Ale obejść testowanie można. Większość uczelni wprowadziła tzw. zerowy kurs lub kursy przygotowawcze do przyjęcia. W maju wszyscy słuchacze zdają egzamin, na podstawie wyników którego trafią na uczelnię. Zatem testowanie schodzi na drugi plan, najważniejsze to dobrze zdać egzaminy. Uczelnie nie zrezygnują z takich kursów, bo to dodatkowy (i dość znaczny) zarobek. A żeby „zwabić” potencjalnych kandydatów, uczelnie gwarantują przyjęcie na podstawie wyników egzaminów. Druga droga to wstąpienie do prywatnej placówki edukacyjnej,
...jakich jest bardzo wiele. Pozostaje jednak najstarszy i sprawdzony wariant — łapówka. Zatem otwarte testowanie jeszcze nie stało się jedyną przepustką na wyższe uczelnie. Aby w praktyce sprawdzić działanie otwartego testowania, zakładam maskę naiwnie zainteresowanego kandydata i udaję się do dwóch prestiżowych kijowskich uczelni — Narodowego Uniwersytetu „KPI” oraz Uniwersytetu Medycznego im. O. Bohomolca.
Studenci, siedzący obok budynku wydziału radiotechnicznego, opowiedzieli, że dostać się tutaj nie jest trudno, a wiedzę ocenia się obiektywnie; studiować jest trochę trudniej — wymagania wobec studentów są wysokie, wykładowcy łapówek nie biorą. Studenci wydziału mechaniki i matematyki twierdzą, że za przyjęcie tutaj łapówek się nie bierze (choć w trakcie studiów wykładowcy nie są przeciwni temu, by „dorobić” na zaliczeniach i egzaminach). Certyfikaty otwartego testowania są ważne, ale egzaminy z przedmiotów, które nie były przewidziane w testach, trzeba będzie zdać. Sami studenci radzą zdawać wszystkie zaproponowane egzaminy, ponieważ uczelnia wymaga głębszej wiedzy, niż ta, którą absolwent miał, pisząc test.
W komisji rekrutacyjnej wydziału lingwistyki poinformowano, że kandydat zda tylko jeden egzamin — z języka obcego. Z języka ukraińskiego przyjmuje się na podstawie wyników otwartego testowania (to obowiązkowy warunek, minimalny próg punktowy — 124 z 200). Medaliści i laureaci trzeciego etapu konkursu Małej Akademii Nauk będą przyjmowani wyłącznie na podstawie rozmowy kwalifikacyjnej, która obejmie pytania z języka obcego i ukraińskiego oraz literatury.
W KPI nie udało się usłyszeć skarg studentów na łapówki: jeśli nawet są, to nie jest to system; jeśli naprawdę masz wiedzę, to nikt nie będzie żądał łapówki za zaliczenie. W Uniwersytecie Medycznym im. O. Bohomolca na pytanie „Czy można tu dostać się na studia za państwowe zamówienie?” jeden ze studentów przecząco pokręcił głową. A kiedy zapytałem, czy można komuś zapłacić, aby się dostać, ten sam student pewnie odpowiedział: „Tak”. Kwoty oczywiście nie udało się ustalić.
Cena nauki na podstawie kontraktu — 10–12 tysięcy hrywien rocznie. Zależy ona od prestiżu wydziału. Większość studentów to kontraktowcy. O przyjęciu „zwykłego śmiertelnika” na bezpłatnych zasadach na prestiżowe specjalności, takie jak stomatologia czy chirurgia, nie ma mowy: taki wniosek nasuwa się, gdy zobaczysz, jakimi zagranicznymi samochodami przyjeżdżają przyszli lekarze.
Owszem, uczelnia przyjmuje certyfikaty otwartego testowania, ale pozytywu w tym niewiele, ponieważ egzaminy i tak trzeba będzie zdawać: system testów nie objął wszystkich przedmiotów profilowych dla tej uczelni. Zatem testy nie odgrywają tej roli, jaka im przypisywana była. Co do korupcji, którą miało pokonać zewnętrzne sprawdzanie wiedzy, to mówienie o tym jest chyba zbyt wczesne. Testowanie pokazuje, że nowy system ma swoje plusy i minusy oraz wymaga długiego i gruntownego udoskonalenia, podobnie jak cała ukraińska oświata.
Машинний переклад
Prezydent Ukrainy spotkał się z absolwentami, którzy osiągnęli najlepsze wyniki w trakcie pierwszego niezależnego zewnętrznego testowania wiedzy. Witając młodzież z sukcesem, Wiktor Juszczenko powiedział: — Jestem przekonany: wy jesteście najlepszym ukraińskim pokoleniem. Jako Prezydent dołożę wszelkich starań, aby państwo kierowało zasoby na sferę oświaty oraz potrzeby nauczycieli, ponieważ wysokiej jakości edukacja to najlepsza inwestycja w rozwój narodowy kraju, — powiedziała głowa państwa.
Машинний переклад
Walentyna DAWŁYDENKO Trafić w czaszę gór. Z oddali i z bliska pieścić wzrokiem szmaragdowe łąki i wymyślną grafikę pni dzikich jabłoni oraz czereśni, które same w sobie stanowią złoty podział dla artysty, niemającego nic do dodania do tego doskonałego muzycznego rozczapierzenia gałęzi. A przecież są one także pociesznym nabytkiem dla dzieciaków, bo w tych górskich wsiach, które rozkoszują się zielenią lasów, są swoje uroki i ograniczenia. Sezon owocowy to czereśnie w rodzinnej zagrodzie i poziomki, które dojrzewają powoli, a i nie każdemu wpadną w oko w leśnych gęstwinach. Pstry świat centrum Europy w kwitnących akacjach, stogach, mglisto-siwych od porannej rosy, niedzielnych przyjazdach autoklepki ze świeżym chlebem — nie wszyscy przyjmują go jako życiowy wybór, nawet ci, którzy się tutaj urodzili. Zakarpacka wieś Wyszka na granicy trzech państw: Ukrainy, Słowacji, Polski — magnetyzuje pięknem przyrody turystów, zwłaszcza zagranicznych, a u nas nazywana jest depresyjną. Dla miejscowej młodzieży emigracja to nie wychwalana w szkolnym wypracowaniu, ale mimo to wymarzona droga w dorosłe życie. I nie jest tak ważne, czy sięgnie ona tylko Użhorodu albo Kijowa, czy ta droga pościele się dalej na wschód lub w zachodnią zagranicę, wieś pociemniałą dłonią starej czereśni, albo takiej samej suchutkiej, gadatliwej babci przeżegna w ślad: szukaj, dziecko, lepszego życia. Bo tutaj są tylko stare dziadowskie chaty (turyści mdlejąc wywracają oczami: jaka autentyka, takiej drewnianej architektury już nie ma na Zachodzie!) oraz uzdrawiający górski ozon i źródlana woda. Wieczne letnie sianokosy. Cienko haftowany białym rumiankiem — jak okiem sięgnąć, zbocze góry, szkoła kilka kilometrów pieszo, nieprzejezdne zaspy zimą, niesamowite akwarelowe niebiosa po deszczu, bezrobotni rodzice, którzy po kryjomu się upijają. Pstry środek Europy. Nauczycielka muzyki przyniosła pokazać nam unikalną płócienną dziewczęcą koszulę, która różni się od powszechnie znanych wyszywanek. Ale właśnie w takie ubierano się tutaj, w Wyszce, jeszcze w ubiegłym stuleciu. Szczególny krój: zebrana w „wafelki” na piersiach, z falbanką pod szyją i na rękawach, wyszywana podwójną gładzią, a nie krzyżykiem. Ornament roślinno-kwiatowy i szyty nicią „czerwoną, białą, różową, zieloną”. Tę koszulę Ludmiła Mykołajiwna Ilczenko znalazła w rodzinnej wsi i z powodu nadmiernej starości tkaniny, bo sięgała już stulecia swoim wiekiem, przeniosła haft na nową, powtarzając dokładnie oryginał. Zachowała jeszcze miejscową ozdobę narodową, która wchodziła w skład świątecznego stroju dziewczyny. Jest to wyszywana koralikami wstążka — ozdoba wokół szyi. Przymierzyła dziewięcioklasistka Jana: królewna… Janę i jej koleżanki artyści poprosili o pozowanie w zakarpackich strojach, ustawiając sztalugi na nagrzanej słońcem łące przed pensjonatem „Perła Beskidu”. W tym punkcie geograficznie i emocjonalnie nakreśliło się dla wszystkich uczestników pleneru pojęcie „Ojczyzna”. Bo z ganku pięknego domu otwierały się widnokręgi na wszystkie strony świata, drżała w gór-
Машинний переклад
Międzynarodowy plener ukraińskich artystów i fotoreporterów z zagranicy „Serce Europy”, poświęcony Międzynarodowemu Dniu Dziecka, odbył się na początku czerwca w zakarpackiej wsi Wyszka. Kontynuuje on szeroko zakrojony projekt kulturalno-społeczny „Centrum Europy”, który zapoczątkowała Ogólnoukraińska Organizacja Społeczna „Ukraińska Wzajemna Pomoc” i który jest realizowany przy wsparciu Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy. Aprobata idei projektu jako sztafety kultur narodów regionu karpacko-bałkańskiego pod symboliczną nazwą „Święto Centrum Europy” miała miejsce w 2002 roku w Kijowie i na Zakarpaciu z udziałem Towarzystwa „Ukraina—Świat” oraz przy wsparciu MSZ Ukrainy i ambasad państw europejskich. Obecna akcja projektu jest zgodna z Dekretem Prezydenta Ukrainy „O przeprowadzeniu w 2008 r. Roku Międzykulturowego Dialogu na Ukrainie”. Na Zakarpacie przyjechali twórcy z Ukrainy, Słowacji, Mołdawii i Naddniestrza, Austrii. Koordynatorzy pleneru: autor projektu Ołeksander Szokało — przewodniczący OOS „Ukraińska Wzajemna Pomoc” i MGO „Czwarta fala” oraz Wołodymyr Niorba, przewodniczący zakarpackich oddziałów OOS „Ukraińska Wzajemna Pomoc” i Towarzystwa „Ukraina—Świat”. Plener odbył się przy wsparciu Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, Zakarpackiej Obwodowej Administracji Państwowej, MGO „Czwarta fala”, obwodowego zarządu edukacji i nauki. Halina Horochowska i Ołeksander Szokało szczypiorek, fioletowa petunia, pachniało dymkiem z ogniska, dwa psy, jakby z graficzną celowością dobrane — bardzo biały i bardzo czarny, nie podpuszczały obcych, ale od razu stały się łagodnymi łasuchami dla „swoich” — całej grupy artystów. Ci, którzy przyjechali z ukraińskich miast oraz z innych krajów Europy, czuli smak i ciągłość czasu, który nabierał tu zarysu dziecięcej domowości: wschód słońca, jasny jak wulkaniczna erupcja czy narodziny świata, ptasi świergot we wszystkich muzycznych zakresach, skrzypienie huśtawki, bliskie grzmoty, które obchodziły kołem górską czaszę, i jeszcze bliższe, całkiem nad sąsiednim ogrodem, tęcze po deszczu. Jedwabisto-rudy kot pod koniec pleneru stał się prawdziwym myśliwym i złapał pierwszą w życiu myszkę. A wcześniej przechodził studia, nastawiając uszy na szelest papieru i przejmując łapką ruchliwe pędzle na płótnie. Lecz nie tylko zewnętrzny anturaż nastrajał na odkrycie stłumionego w sobie uczucia, że jednak „lepszej, lepszej na świecie nie ma”, jak własna Ukraina. A otwierało się to w Artysta L. Radźko rozmowach przy późnej wieczornej herbacie, która parzyła się ziołami nad tym samym dymkiem ogniska, gdzie Wasyl Hapak i Rehina Jurijiwna Tarasenko przygotowywali nam obiady. Jej syn, gospodarz posiadłości Iwan Iwanowycz Tarasenko, romantyk i intelektualista, a jeszcze niestrudzony pracownik, w rok wzniósł piękny dom, zadbawszy o wszystkie europejskie wygody i estetykę przytulności, a jeszcze zaryzykował zaprosić tam pierwszą dużą grupę gości — artystów (z słoiczkami farb, sztalugami, podkładami, różnymi tam kartonami, deseczkami, rozpuszczalnikami i lakierami — nie do pokoi). Iwan Tarasenko, sam powędrowawszy po Europie, jest przekonany, że mamy o wiele bardziej luksusowy naturalny i etnograficzny areał, który tak cenią w branży turystycznej — to jeszcze nie unifi- Górska perspektywa kowane przez cywilizację regiony, gdzie zachowano autentykę architektury i bytu, a także rezerwatowe strefy przyrodnicze. W Wyszce, jak i w kilku najbliższych wsiach, jeszcze zachowały się drewniane świątynie XVI—XVII wieku, domy, architektura których jest charakterystyczna dla tego regionu. A o plenerze powiedział, że oprócz okazji zobaczyć, jak tworzy się sztuka, istotne jest, że takie akcje pracują na poziom kultury środowiska, co tak ważne dla mieszkańców „depresyjnych” wsi. Te zbocza, pokryte różnymi trawami, nie skąpo obdarzone pastwiskami i ogrodami wokół posiadłości, ale i glebami, na których trzeba harować i pokonywać drogi nie tylko w góry czy do lasu, ale i do sklepu lub do cerkwi. Więc nie spotkaliśmy we wsi nadmiernie tłustych, raczej by powiedzieć, starsze pokolenie było suchotnicze i „ruchliwe”, zresztą wielkich majątków nie było widać w tych podwórkach. Zamożna publiczność, która przyjeżdża tu zimą na trasy narciarskie, daje możliwość zarobić miejscowym na tej turystyce i daje przykład młodszemu pokoleniu,
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Przemierzając górskie ścieżki, zastanawiasz się, do czego w życiu należy dążyć. Artyści przedstawili inny biegun tych zainteresowań. Przyglądaliśmy się przejmującym krajobrazom, chatom i łąkom, aż ludzie zaczęli się niepokoić: może to kupcy? A artyści wracali później do wybranych posiadłości (im starsza, tym bardziej czarująca) i ustawiali sztalugi na cały upalny dzień. Dziewczynka-nastolatka o lśniącym, zielonkawym spojrzeniu — żadni wizażyści lakierowanego „Chance” nie stworzą takiego obrazu naturalnego, młodzieńczego piękna — sama podeszła do mnie, zaciekawiona nowym dla wsi wydarzeniem: „To wy będziecie to malować?”. Ja zaś wypytywałam o szkołę, gdzie spędza wakacje — „tutaj, na wsi zazwyczaj”. A czy nie pojedzie nad morze? W odpowiedzi równie szczerze i bezpośrednio: „My wiemy, że coś takiego istnieje…”. Rzeczywiście, może i wystarczy górskiej rzeki, a miejsce jej dzieciństwa to w rzeczywistości kurort dla jej miejskich rówieśników. A miejscowe dzieciaki mają białe, mocne zęby, żadnych przeziębień i kwarantann w szkole zimą. Bo nawet w mróz wyskoczyć po drewno z chaty — to prędzej boso po śniegu. Wszystkie dzieci, które podarowały nam program koncertowy na plenerze, pozowały do portretów, były ucieleśnieniem tego, co najlepsze w genotypie: zdrowia, piękna, talentów. Oto tylko potem rozpuszczają się w tłumach wielkich miast, częściej nie swojego państwa, by ciężko pracować na orientacyjne wartości, o których wiedzą i tutaj od starszych: jednakże wypoczynek nad morzem, własne auto, dom z basenem (z jakiegoś powodu szczególnie często w tamte dni słyszałam o jacuzzi, aż Iwan Tarasenko uśmiechnął się jakoś: „Tutaj niedaleko w lesie zrobiłem niewielką tamę na górskiej rzece, mam takie jacuzzi z leczniczą naturalną wodą, że żadnemu miliarderowi się nie śniło. Prawda, on do tak zimnej wody by nie wszedł”). Pstre centrum Europy. Przepychem górskiej przyrody powinien był zniewalać swoich i obcych, a z jakiegoś powodu wypuszczał w niewolę emigracji setki góralskich rodzin jeszcze od ubiegłych stuleci. Użhorodzki artysta
Artysta J. Sałkowycz. Życiowe kolizje braci Kontratowyczów — artysty i muzyka — mogą stać się podstawą powieści. Właśnie tak opowiadał o nich Wasyl Wowczok, który dzięki znajomości z obojgiem zachowuje bezcenne wspomnienia. Poprosiłam o przygotowanie tego ekskluzywu dla naszego tygodnika. Nie brakowało żartów: pełny parytet smaku odeskiego i zakarpackiego. Choć najweselsze wydały się realne historie — „zjechał z góry po śniegu na blejtramie, płótno jeszcze świeże, nie wyschło, a śpieszył na pociąg podmiejski, kiedy spojrzał na swój pejzaż — o, teraz to prawdziwy Koczka!”. Smakowali zakarpackie potrawy i napój z kwiatów czarnego bzu — najzdrowszy i najsmaczniejszy ponad każdy kwas, według przepisu Reginy Jurijiwny. A prawdziwy kozacki kulesz dla całej grupy przygotował ideowy inspirator pleneru Ołeksander Szokało. W ostatnich dniach wymienialiśmy się wizytówkami i prezentami. Dziecięca kolekcja multimedialna od „Proświty”, akwarele od uczestników pleneru — dla miejscowej szkoły. A artystom przekazała suweniry przedstawicielka MSZ Ukrainy w Użhorodzie Hałyna Riwniwna Horochowśka. Były sentymentalne momenty: Łesia-Łesia, niezwykła swoją dobrocią, młoda, a już artystka, córka młodych i znanych Ludmyły Radźko i rzeźbiarza Bohdana Korża. Pojechała wcześniej do swojego college'u w Czerkasach przyjmować sesję u jeszcze (!) młodszych swoich uczniów. A już potem odesita Serhij Zajac dokończył jej akwarelowy portret: Łesia w wianku z rumianku. Dla mnie wszystkie łączne martwe natury z innymi autografami nie przewyższyły tego kwiatu. Dmytro Sławow marzył o umieszczeniu na stronie USIM wszystkich prac z pleneru — alternatywa dla przyszłej wystawy, a jeszcze „Galerii współczesnej sztuki ukraińskiej na świecie”, którą organizatorzy mają nadzieję otworzyć w stolicy, by propagować sztukę ukraińskich artystów z zagranicy. Potrzeba takiej galerii jest właśnie na czasie — w niej będą dzieła rozproszonych po świecie ukraińskich twórców, przeważnie młodych i perspektywicznych talentów, których płótna, trafiając do prywatnych kolekcji, na zawsze są stracone dla Ukrainy. …Zdarzają się znaczące chwile w życiu, kiedy chce się zatrzymać czas, przytrzymać tę stronę — nie przewracaj! Tam fraza ważna, nakreślona, tam nastrój jeszcze jak domysł, niewyraźny, ale pełen dziwnych uczuć. Ale czas ucieka, niewzruszenie przewracając drogie strony. I pozostaje jedno: napisać płótno, gdzie niebiosa wlewają swoje iskrzące wino w ozonowy chłód za góralską chatą. A kwitnąca ciasnota tylko do żywopłotu. Bo dalej płyną drżące maki. I pozostaje napisać wśród nich maleńką dziewczynkę, której otwiera się ten świat — od maków do najmniejszej gwiazdy. Jeszcze nieprzewrócona strona…
Машинний переклад
Закінчення статті «UKRAIŃCY NA ŚWIECIE», с. 8
Wasyl Wowczok opowiadał podczas tych wieczornych rozmów pod gwiazdami, jak wiek temu ktoś z jego przodków jechał za zarobkiem do Ameryki. W tamtych czasach miejscowi zarobkowicze mogli z najbliższej stacji bez przeszkód dostawać się do każdego kraju bez reżimu paszportowego. Więc góral dotarł aż do oceanu, ale na parowiec nie wpuszczano bez dokumentów, które poświadczałyby jego tożsamość. Aż z kieszeni wypadł papierek: „Krowa Róża, właściciel Agosta” i pieczątka. Z takim zaświadczeniem na parowiec przyjęli. Tak i pojechał w obce światy. Sercem zawsze oglądasz się za rodzinnym krajem i jakiekolwiek dalekie horyzonty nie oddzielałyby od ojczystej ziemi, narodu, języka, „Ukrainiec — to już wyryte w genotypie” — mówi artystka z Mołdawii Iryna Szuch. Haft na czarnym jedwabiu, cienkie kostki i grube jesienne buty — to zdjęcie jej matki Stefy Ławryneć, łączniczki UPA. Jeszcze w młodości „za Polski” razem z mężem Stefanem Szuchem byli aktywnymi proświcianami w kolegium rolniczym, gdzie uczyła się świadoma młodzież. Wieś Rozwadów w obwodzie lwowskim pamięta 21 listopada 1946 roku, kiedy 23 rodziny wywieziono na osiedlenie specjalne do Rosji. Matkę aresztowano w 1947 roku i wysłano do obozu „posiołek Inta w Komi”. Dwadzieścia pięć lat nie mogli wrócić na stałe zamieszkanie na Ukrainę, stało się to dopiero w 1978 roku. Iryna już jako dziewiętnastolatka odkryła dla siebie etniczną ojczyznę, o której tyle opowiadali rodzice. Więc projekt WGO „Ukraińska wzajemna pomoc”, zapoczątkowany jeszcze sześć lat temu jako sztafeta kultur narodów regionu karpacko-bałkańskiego pod symboliczną nazwą „Święto Centrum Europy”, to zawczasu podpowiedź władzy odnośnie strategii produktywnej współpracy we wszystkich sferach narodów europejskich, a przede wszystkim — to utwierdzenie europejskości kultury własnego narodu, troska o ukraińskich artystów-emigrantów, przejaw dyplomacji ludowej, która sprzyja polityce państwa ukraińskiego odnośnie aktywnego włączania ukraińskich wspólnot zagranicznych do procesu tworzenia narodu i państwa oraz konsolidacji ukraińskiego społeczeństwa. Wszyscy artyści, którzy pracowali na plenerze w Wyszce, to znane osobistości, jak Jurij Sałko z Naddniestrza, któremu niedawno przyznano tytuł akademika Akademii Sztuk Współczesnych w Rzymie. Ludmyła Korż-Radźko — laureatka nagrody obwodowej imienia J. Bokszaia i A. Erdelyiego, pracuje w różnych gatunkach sztuk pięknych, uczestniczka wielu zagranicznych wystaw. Stworzyła zdumiewającej piękności ilustracje do arcydzieła Boccaccia „Dekameron”. Jej córka Łesia Korż podczas pleneru otrzymała wiadomość z Kijowa, że została laureatką Republikańskiego Triennale Rzeźby. Uczestnikami zakarpackiego pleneru zostali fotokartysta i wydawca Ladislav Cuper z Preszowa, kierownik Ukraińskiej Światowej Sieci Informacyjnej (USIM) przy MGOU „Czwarta fala” Dmytro Sławow z Austrii, Mykoła Stasiszyn — fotokartysta z Naddniestrza, znany akwarelista Serhij Zajac z Odessy, Ałła Sałko z Naddniestrza, Wasyl Iwanczuk z Mołdawii, Ołeksandr Sydoruk z Użhorodu, przewodniczący towarzystwa węgierskich artystów Zakarpacia Laszlo Madjar. Na tarasie już nie mieściły się płótna, stworzone w ciągu dziesięciu dni, wszak artyści odwiedzili najbardziej malownicze miejsca rejonu wielkobereźniańskiego i codziennie przywozili po kilka szkiców. I choć malarze zazwyczaj cenią bardziej jesienny koloryt w górach, ale w pracach plenerowych żył nastrój tych dni, gdzie było dużo obfitej rosy na porannych trawach, grzybowy aromat lasów, akwarelowe fantazje niebios. Wystarczająco dynamiki, żeby chwycić charakterystyczne cechy tego kraju (stara architektura świątyń jest tak samo droga sercu górala, jak i atłasowe wstążki na główce jego dziecka). Wystarczająco szczery ton zwierzeń w płótnach i wieczornych rozmowach o kulturze, Ukrainie na świecie, o sobie w całym ogromie. W rejonie wielkobereźniańskim kiedyś pracowali jako nauczyciele założyciele zakarpackiej szkoły malarstwa Andrij Kocka i Ernest Kontratowycz.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
niemało naszych polityków i wysokich rangą urzędników. Aspekt humanitarny, praworządność i lojalność powinny stać się decydującymi warunkami zajmowania najmniejszego stanowiska we wszystkich strukturach państwa oraz w organach samorządu. Większość wymagań wobec urzędnika określa ustawa o służbie państwowej itp., ale zazwyczaj normy te są łamane. Z jakiegoś powodu uważa się, że korupcja urzędnika to większy grzech niż brak szacunku dla języka państwowego i narodowych podstaw państwa. Choć banalna korupcja wyrządza szkodę na poziomie regionu, a lekceważenie humanitarnych standardów konstytucyjnych to korupcja na poziomie państwowym i geopolitycznym, przedwczesne oddanie interesów narodowych jeszcze przed negocjacjami. W historii Ukrainy nazwano to małorosyjskością. Ludziom z kompleksem małorosyjskości nie ma miejsca we władzach. Złych i nielojalnych urzędników, którzy nie szanują państwa i zwykłych obywateli, należy natychmiast wyrzucać bez żalu, a dobrym godnie płacić. W Sewastopolu normalnemu ukraińskojęzycznemu urzędnikowi należy nawet trochę dopłacać za szczególne warunki pracy. Na Ukrainie wystarczy specjalistów — nosicieli progresywnej idei humanitarnego rozwoju narodu, którzy szanują i chronią ukraińskie wartości humanitarne. Właśnie tacy ludzie powinni w legalny sposób zastąpić tych urzędników kolonialnego poradzieckiego wzorca, którzy łącznie powodują chorobę humanitarnej władzy państwa. Prezydent powinien rozważyć ogromne zagrożenie tej choroby dla współczesnego bytu i perspektywy rozwoju Ukrainy. To, że na Ukrainie wydawane są dziwne ukazy o nagradzaniu, w żaden sposób nie postawi na nogi ukraińskiej telewizji, prasy i wydawnictw książkowych itp., świadczy o dominacji daleko nie najlepszej części urzędnictwa. Ktoś jest w tym zainteresowany, wszak nie stało się to w wyniku organicznego rozwoju państwowości. Logika rozwoju przewiduje tworzenie w państwie standardów właśnie ukraińskich wartości humanitarnych. Bezsprzecznie, ta klęska humanitarna stała się następstwem obcej zewnętrznej ingerencji informacyjnej, a proces ten trwa dzięki świadomemu lub nieświadomemu wspieraniu ze strony urzędników, którzy nie odpowiadają mianu przedstawiciela państwa. Dlatego potrzebna jest natychmiastowa atestacja pod kontrolą Prezydenta wszystkich pracowników budżetowych. Niektórzy nazwą to szaleństwem i będą wieszczyć różne konfrontacje. To nie tak, wszak każde państwo płaci pieniądze urzędnikom za lojalność i ma prawo zatrudniać takich pracowników, którzy mogą reprezentować państwo na swoim miejscu pracy. Podważać podobny aksjomat nie warto. Czy długo przebywałby na stanowisku mer Moskwy Łużkow, gdyby stał na Placu Czerwonym, słuchając i popierając wezwania kogoś z Ukrainy dotyczące historycznego powrotu Rosji pod protektorat Ukrainy-Rusi? Urzędnik w służbie powinien wiedzieć, że państwo płaci mu nie za fachowość, a za umiejętność fachowej ochrony i realizacji interesów narodowych oraz interesów wspólnot i obywateli. Humanitarnej władzy państwa nie trzeba oddawać na uznanie deputowanych, urzędników i pracowników służby. Nie należy zapominać, że winni jesteśmy i my, zwykli obywatele, wszak humanitarną władzę tworzymy my, szanując prawa, komunikując się w języku państwowym. Humanitarne zdrowie machiny państwowej zależy tylko od Prezydenta, wszak urzędnicy i część deputowanych nigdy nie zgodzą się stawiać siebie w ukraińskich ramach, jak znana z literatury wdowa podoficerska, która wychłostała sama siebie na radość publiczności.
Машинний переклад
Wołodymyr FERENC, Iwano-Frankiwsk. Czasami zamiast długich badań, statystyk i tradycyjnych „okrągłych stołów” etatowych elit intelektualnych do postawienia diagnozy wystarczy jedno wydarzenie. Dla kogoś takim wydarzeniem stało się przyznanie tytułu artysty ludowego Ukrainy Filipowi Kirkorowowi. Nikogo już nie dziwi dziwna logika niektórych decyzji Prezydenta, choć to właśnie on bardzo wiele zrobił i robi dla odrodzenia ośrodków kultury ukraińskiej państwowości, uhonorowania prawdziwych patriotów, propagatorów ukraińskich narodowych wartości kulturowych. To właśnie on po raz pierwszy zorganizował właściwe upamiętnienie ofiar Hołodomoru i bojowników o wolność Ukrainy. Żaden prezydent przed nim i zapewne po nim nie będzie w stanie przewyższyć tych inicjatyw i dobrych uczynków dla ukraińskości, które przypadły w udziale Wiktorowi Juszczence. Jednak boleśnie słyszy się o niezrozumiałej logice prezydenckiego dekretu w sprawie nagrodzenia Kirkorowa. Wygląda na to, że to nie tylko pomyłka, których zbiera się już całkiem sporo. Wszystko staje się problemem państwowym, jeśli spojrzeć głębiej. Ktoś przecież przygotowywał ten nieszczęsny wniosek o nagrodzenie, pisał projekt dekretu, ktoś przekonał Prezydenta do podpisania dekretu. Ktoś przebiegle przedstawiał mu występ na Eurowizji jako obywatelski wyczyn, który „bardzo przyczynił się do ukraińskiej integracji europejskiej”, licząc na to, że integracja europejska to szczególny temat dla Prezydenta. Wspólnie sprawa została załatwiona, gdyż przez ciągłe zajęcie Prezydent musi polegać na aparacie. Od niedawna władza humanitarna zbyt często się myli. Być może to wynik polityki kadrowej poprzedniego szefa bloku humanitarnego, a może i wszystkich razem. Coś jest nie tak, gdyż przy jakimkolwiek prezydencie fachowa maszyna państwowa nie powinna rodzić podobnych projektów dokumentów. Całkiem możliwe, że niektórzy są tym zainteresowani. Są też obiektywne przyczyny. Zachowano branżowy, „socjalistyczny” sposób budowania władzy państwowej. Stara generacja elity władzy nie uświadamia sobie zgubności tej zasady i nie przywiązuje wagi do formowania władzy humanitarnej jako funkcji całej władzy, a nie tylko jednego resortu humanitarnego. Nie można w nieskończoność i bez konsekwencji lekceważyć władzy humanitarnej na rzecz priorytetów ekonomicznych i taktyki politycznych konfrontacji z oglądaniem się na kolejne wybory. Kiedyś postawione zostanie pytanie na ostrzu noża — czy potrzebujemy maszyny państwowej bez oznak języka-rodu-plemienia-moralności, czy ukraińskiej Ukrainy, o której marzyli przodkowie i o którą walczyli współcześni. Odnosi się wrażenie, że bezduszna, podzielona na gałęzie i oddzielona od narodowego korzenia maszyna państwowa może jednakowo pracować jako władza niepodległego państwa i jako marionetkowe rządy kolonii. To bardzo niebezpieczny symptom. Staje się niewymownie żal starań wielu ukraińskich patriotów, którzy pracują w strukturach władzy, a w rezultacie okazuje się ona bardzo nieczuła na problemy Ukraińców. Rozwiązanie tego problemu jest równoznaczne z wyborem: mieć państwo z ukraińską twarzą i duszą, albo stracić narodową państwowość. Pobożnie patrzyliśmy na ukraińską państwowość i ponad wszystko baliśmy się ją stracić. Teraz praktyka ukraińskiego życia poświadcza paradoks — utrata państwowości może nastąpić niezauważalnie dla ogółu, choć formalnie maszyna państwowa będzie istnieć, ale będzie pracować jako zdenacjonalizowany, bezduszny
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
...robotę. Zachowanie niezmienionej systemu — maszyny, która dopuszcza utratę ukraińskich cech etnicznych i wartości — oznacza utratę państwowości. W dobie globalizacji i walki informacyjnej jest to możliwe także w dość krótkich terminach. Czy jesteśmy gotowi przeciwstawić się współczesnej, bardzo rozpowszechnionej na świecie chorobie denacjonalizacji? Jako naród o dawnej kulturze i historii moglibyśmy to uczynić, ale nie jesteśmy jeszcze do tego gotowi, bo też nie jesteśmy pewni diagnozy choroby państwowej maszyny i tak zwanej elity władzy. Bardzo nie chcemy wierzyć w przykre rzeczy, wyciągać wniosków z dawnej i bliskiej historii i zdejmować ikony z charyzmatycznych osób. Można mówić o fatalnym fenomenie historycznym — jak tylko Ukraina zdobywa szansę posiadania własnej państwowości, skądś zjawiają się tysiące „życzliwych”, chętnych wejść we władzę ukraińską choćby jako pisarze, by przyłączyć się do niszczenia pierwszego pączka ukraińskiego odrodzenia kulturalnego i narodowego. A dalej wszystko powoli traci ukraińskie cechy, a przede wszystkim — ukraiński język i humanitarny sens władzy. Historyczna nietrwałość ukraińskiej państwowości jest uwarunkowana niszczeniem sfery humanitarnej, władzy ukraińskiego etnicznego pierwiastka humanitarnego. Obecnie to nieszczęście ujawnia się szczególnie ostro i groźnie. Nic dziwnego, że rozlegają się zaniepokojone rozmowy o Ukrainie jako o strefie humanitarnej katastrofy. Ukraińcy z własnym językiem, samobytną kulturą jakimś sposobem znajdują się na uboczu polityki humanitarnej władzy. Siła-siłą przypadkowych i obojętnych wobec ukraińskich wartości etnicznych urzędników — we władczych korytarzach, a Ukraińcy wciąż stoją z boku i na coś liczą. Politycy ich uspokajają i przy każdych wyborach obiecują piękną „ukraińską Ukrainę”, żeby wierzyli i głosowali właściwie. Inni straszą drugim językiem państwowym i również dążą do pożądanego wyrażenia woli. Niektórym z gorącym zaangażowaniem za ukraińskie wartości humanitarne udaje się jednak przebić do najwyższej władzy, lecz potem system i tak ich „uśrednia”. Ukraińska biurokracja od Ługańska do Iwano-Frankiwska reaguje prawie jednakowo, na przykład, na obcojęzyczne szyldy. Jedni zauważają przewagę anglojęzycznych, inni — zbyt wielu rosyjskojęzycznych i prymitywnych, ale nic się nie zmienia. Urzędnik odpowiedzialny za porządek na ulicach widzi tylko śmieci. Urzędnik z resortu humanitarnego jakby nie chodzi ulicami i pokazuje palcem na gospodarza, nie uważając się za przedstawiciela państwa. Wszystko to przypomina służbę nie własnemu, lecz obcemu państwu. Przypominam przypowieść o bezbożniku, którego przymusem zaciągnięto do cerkwi. Poszedł, ale w duchu powiedział: „Pójdę, ale diabła łysego pomodlę się!” Właśnie tacy niedowiarkowie wobec ukraińskiej sprawy i ukraińskiego narodu kierują państwem. Ta niewidzialna, doskonale zamaskowana pod patriotyzm siła w jednej chwili otacza perspektywicznych ukraińskich liderów, ukraińskiego Prezydenta i dyskredytuje ich, jeśli nie może ich „uśrednić”. Dominująca większość konkretnych ludzi, którzy nie wierzą w ukraińską sprawę, przekształca wszystkich na poziom tego krzątającego się tłumu urzędników, którzy co roku „oblewają” państwowe programy humanitarne, mimo idealizmu ich tekstów. Można zacząć straszyć patriotyczną opinię publiczną, że Ukrainę z historyczną prawidłowością czeka upadek władzy humanitarnej i że na to nie ma rady. Diagnoza syndromu niebezpiecznego niszczenia władzy humanitarnej jest oczywista — bezosobowa i wielotwarza państwowa maszyna systematycznie zawodzi w sferze humanitarnej i sferze rozpowszechniania informacji, produkuje wiele przegranych dla sfery humanitarnej i ukraińskiej kultury projektów decyzji. Wrażenie jest takie, że te awarie w działaniu aparatu władzy są stałe i systemowe. Teoretycznie jest to możliwe tylko wtedy, gdy w strukturach władzy państwowej pracowaliby ludzie głęboko obojętni, a nawet wrodzy wobec ukraińskich państwowych wartości humanitarnych, i liczba takich ludzi z prawem podejmowania decyzji osiągnęła lub przekroczyła krytyczną granicę. Wygląda na to, że choroba przeszła w stadium przewlekłe i cokolwiek zmienić jedynie przez wymianę kierownictwa sfery humanitarnej jest niemożliwe. Kto jest winien? Dotychczas wszystkie niepowodzenia tłumaczono ciężkim kolonialnym dziedzictwem, ale tak długo robić się nie da. Za to, co dzieje się w strukturach władzy, odpowiadają odpowiedzialni deputowani ludowi wszystkich szczebli, od których bierze przykład biurokracja. Czy nie daje złego przykładu ukraiński parlament, nadal dopuszczając nielegalne stosowanie języka rosyjskiego na równi z państwowym? Dla przykładu, nie wysłuchano jako pilnej kwestii rozwiązania Donieckiej Rady Miejskiej w związku z przyjęciem decyzji z naruszeniem Konstytucji, która zakazywała zwiększania liczby szkół ukraińskojęzycznych. Dlaczego nadal na stanowiskach są urzędnicy państwowi, którzy klaskali Łużkowowi podczas jego znanego przemówienia w Sewastopolu? Służbiści nielojalni wobec Konstytucji i państwa oraz wybrani przedstawiciele narodu nie mają prawa pracować jednocześnie jakby dla państwa i de facto przeciwko jego Konstytucji i prawom. Nie trzeba myśleć, że naród tego nie jest w stanie dostrzec i ocenić. Psucie humanitarnej aury Ukrainy zaczyna się z góry i zawsze to się tłumaczy celowością polityczną. Gabinety państwowe zapełniają się osobami dalekimi od humanitarnego standardu urzędnika Państwa Ukraińskiego. Subtelne rozumienie mechanizmów władzy humanitarnej — to kryterium, które odróżnia drobnego polityka od męża stanu, a przywódcę państwowego od przeciętnego obywatela. Źle, gdy wysocy politycy wszystko wiedzą i rozumieją, ale działają inaczej, uzasadniając to celowością polityczną. Niestety, takich wśród ukraińskich polityków i urzędników nie brakuje. Oczywiście Prezydent rozumie, że nie należy mianować szefami administracji słabych ludzi, którzy boją się mówić językiem państwowym w Doniecku, Charkowie czy na Krymie, bo artykuł 10 Konstytucji obowiązuje jednakowo na wszystkich terenach Ukrainy. To samo dotyczy mianowania ministrów. Wyjście z sytuacji istnieje: trzeba sprawić, by Państwem Ukraińskim we wszystkich dziedzinach działalności społecznej kierowali ludzie, którzy szanują język państwowy i ukraińskie wartości humanitarne, traktują je jako własne. To aksjomat, którego nie uznaje
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
współczesnej prozy ukraińskiej” Charczuk wyróżniła twórczość O. Zabużko i Je. Kononenko. Krytyczka obeszła się dość neutralnie, wręcz pokojowo, z autorką „pierwszego ukraińskiego bestsellera”. Chociaż… Męki lirycznej bohaterki w „Badaniach terenowych nad seksem ukraińskim” Charczuk rozcina nie bez sarkazmu: „Niechęci do rodzenia dzieci z pewnością nie warto przykrywać takimi »szlachetnymi« i wysokimi powodami, jak odmowa płodzenia niewolnictwa czy pozerstwo tęsknoty za pełnowartościowym, szczęśliwym macierzyństwem”. Oczywiście, że twórczość Marii Matios wypada z tego feministycznego dyskursu. Krytyczka wyznaczyła jej miejsce gdzieś pośrodku między tradycją a stylizacją. Roksana Charczuk kategorycznie zaprzecza ogólnonarodowemu kontekstowi prozy Matios, w szczególności powieści „Słodka Darusia”. „Krytyka porównuje prozę M. Matios z prozą W. Stefanyka. To porównanie wydaje się niepoprawne, ponieważ Stefanyk, jak wiadomo, pisał »krótko i strasznie«, a Matios pisze słodko i wielosłownie… Pisarka stylizuje swoją prozę na klasyczną, w rezultacie czego spod jej pióra wychodzą utwory pseudoklasyczne”. Charczuk nie zaprzecza jakości „Słodkiej Darusi”, tak samo jak nie uważa za coś nadzwyczajnego rozdwojenia prozaika między literaturą „wysoką” a masową… Być może Maria Matios obrazi się na dość ostry osąd jej twórczości. Choć, moim zdaniem, lepiej ostry niż żaden. Na przykład Roksana Charczuk nie zauważyła twórczości Hałyny Pahuciak. Czy dlatego, że „Wschód słońca w Urożu” wypada z postmodernistycznego dyskursu? Czy może twórczość lwowskiej pisarki po prostu nie mieści się w smakowym „mainstreamie” krytyczki? Roksanie Charczuk zarzuca się ostrą subiektywność jej literaturoznawstwa. Rzeczywiście, Tamara Hundorowa, która również badała prozę postmodernistyczną, znacznie łagodniej obchodzi się z ukraińskim autorem. Na tyle łagodnie i nietykalnie, że pojawia się wrażenie celowego niedopowiedzenia. Taką zdystansowaną i delikatną wiwisekcję mogę wytłumaczyć chyba tylko strachem przed zaangażowaniem lub oskarżeniem o wulgarne literaturoznawstwo. Podczas gdy subiektywność Roksany Charczuk, nawet przyprawiona mocnym sarkazmem, bazuje na poczuciu sprawiedliwości, pragnieniu powiedzenia prawdy.
Машинний переклад
Tam, w tej bitwie, ojciec odnajduje syna. Dzieliło ich zaledwie kilkadziesiąt metrów, ale znajdowali się po przeciwnych stronach frontu. Jeden służył w Armii Czerwonej, a drugi w dywizji „Galizien”. Czy zatem są wrogami? „Ale czy mogą być wrogami ludzie tej samej krwi?! Teraz w końcu uścisną się w objęciach. Tak powinno być. Taka jest logika życia i więzi rodzinnych. Jest jednak także logika wojny. Ona dominuje, bo to jej czas. Syn znajduje się w ramionach ojca już martwy, a oszołomiony ojciec, który nie może uwierzyć w to, co się stało, niesie drogie martwe ciało nie wiadomo dokąd. Nad linią frontu zalega napięta, zrozpaczona cisza. Tysiące oczu po obu stronach stają się świadkami ojcowskiej rozpaczy. Nawet tysiące ludzi nie potrafią temu zaradzić. To chyba najmocniejsza scena w „Ostatnim strzale”. Na taki szczyt tragizmu może wznieść się jedynie prawdziwy artysta słowa” — pisze w portrecie literackim Romana Kolisnyka M. Słabosznycki, który uważa właśnie ten utwór za jedną z najmocniejszych książek o wojnie w całej literaturze „diasporalnej”. A czy tylko w „diasporalnej”? Dobrze znany jako satyryk, humorysta i dokumentalista, Roman Kolisnyk „Ostatnim strzałem” zarekomendował się także jako utalentowany prozaik. Ten utwór organicznie wpisuje się w szereg takich książek, jak „Na Zachodzie bez zmian” Remarque’a, „Poza granicami bólu” Turiańskiego, „Śmierć bohatera” Aldingtona.
Машинний переклад
Ulana HLIBCZUK Znana krytyczka literacka Roksana Charchuk długo dążyła do wydania swojej książki. Wcześniej „Współczesna proza ukraińska. Okres postmodernistyczny” hartowała się w licznych artykułach, rozprawach literackich, a później także na wykładach, które Roksana prowadzi w Akademii Kijowsko-Mohylańskiej. W adnotacji zaznaczono, że jest to podręcznik dla studentów wyższych uczelni. Komuś taki ruch mógłby wydać się dziwny. Jeszcze jak, oddać na pastwę podręcznika tak popularne pod względem stylu i oryginalne pod względem myśli literaturoznawstwo? Ale wydaje mi się, że uchwyciłam tok myślenia autorki. Nie chodziło jej o jakieś wyniosłe wydanie w serii „wysoka półka”. Nie dlatego, że nie docenia własnego dorobku, a dlatego, że jest zbyt niskiego zdania o ukraińskim procesie literackim. „Pacjent jest raczej żywy niż martwy” — mniej więcej tak odczuwa się współczesny puls literatury. W tych okolicznościach książkę Roksany Charchuk przeczytałoby wąskie grono wtajemniczonych. A tak publiczność, jakby nie patrzeć, rozszerza się kosztem chętnych do gryzienia nauki… Kilka słów o strukturze książki. Autorka wyodrębniła siedem podrozdziałów. Zaczęła od „Ukraińskiego wariantu postmodernizmu”, w którym dokonała ekskursu w historię nowego literaturoznawstwa. Jeszcze od lat dziewięćdziesiątych w rodzimej krytyce rozgorzała dość poważna dyskusja o tym, czy współczesnej ukraińskiej prozie właściwy jest postmodernizm. Czy pasuje on do kopyta, które wyznaczył I. Hassan: otwarta forma, dadaizm lub parafizyka, gra, wyczerpanie lub milczenie, happening lub performans, brak rozproszenia, tekst lub intertekst, retoryka, metonimia, pismo, ironia, immanencja, androgyniczność, schizofrenia… W książce te cechy postmodernizmu podano jako opozycję binarną i antytezę modernizmu. Autorka nie do końca zgadza się z teoretykami ukraińskiego postmodernizmu. Najwyraźniej nie dla przekory… Nie, imponuje jej pogląd przedstawiciela diaspory Marka Pawłyszyna, zgodnie z którym postmodernizm umożliwia zniesienie opozycji „Rosja—Ukraina” oraz „Proświta—Europa”, zastępując ją bardziej elastyczną formułą: i Wasyl Symonenko, i Ihor Kałyneć. Ale Roksana Charchuk nie jest pewna, Switłana KORONENKO W powieści Romana Kolisnyka „Ostatni strzał” — ani krzty romantyzmu, do którego przyuczała nas ukraińska literatura radziecka o wojnie. Żadnej retoryki, żadnych supermanów, którzy żyją od wyczynu do wyczynu. Tutaj wojna jest jak wojna. I wszystko, co w utworze się dzieje, — to, co powinno być na wojnie: zabijają. Tam chodzą strach, niewiadoma, niepokój, zniewaga ludzkiej natury. Tam rozstrzelano młodość pięknych idealistów z galicyjskich wsi i miasteczek, którzy jeszcze wczoraj byli gimnazjalistami i studentami. Oni założyli cudzoziemskie mundury, żeby walczyć za Ukrainę. Nie mieli pojęcia o tym, że po II wojnie światowej komunistyczni ideolodzy będą wbijali do głów ukraińskiej ludności, że dywizyjni to złośliwi faszystowscy kolaboranci. Jak wiadomo, historię piszą zwycięzcy — dla siebie i o sobie. Ale to będzie później. Obecnie zaś bohaterowie Kolisnyka rozumieją: zwycięzcami oni nie będą. Wszystko układa się przeciwko nim. Ale służba jest służbą, ze wszystkimi jej rutynowymi składnikami. Wszystko to z realistyczną dokładnością, przesypując swoją opowieść ironicznymi i humorystycznymi detalami, opisuje Roman Kolisnyk. Charakterystyczne, że ta opowieść nie jest patetyczna, autor nie heroizuje swoich postaci. Oni dla niego — to czarni robotnicy wojny. A jednak w ich duszach świeci idea: Ukraina. Podkreślę ważny epizod. Obersturmbannführer że na ukraińską kulturę należy patrzeć przez postmodernistyczne okulary w celu zszagrenowania jej tragicznej przestrzeni. „Jeśli postmodernizm — to rzeczywistość, z której niemożliwe jest zrezygnować, to jak można zrezygnować z innych rzeczywistości, w szczególności tragiczności ukraińskiej kultury czy jej chłopskiego charakteru? I czy taka rezygnacja jest potrzebna? Może właśnie chłopski, tragiczny charakter ukraińskiej literatury nadaje jej niepowtarzalność, oryginalność? Rodzima krytyka próbuje unieważnić ten „chłopski” masyw, nazywając go narodnictwem. Taktycznie takie środki są uzasadnione, ponieważ krytyka próbuje zmodernizować ukraińską literaturę. Jednak strategicznie — nie, bo po to, by być interesującą, literatura musi stać się przede wszystkim profesjonalną. Właśnie kwestia profesjonalizmu literata, jego wykształcenia, czyli intelektualnej zdolności, musi znajdować się w centrum uwagi współczesnego krytyka…” Nie na darmo przytoczyłam tak obszerny cytat. To jaskrawy detal i potwierdzenie bardzo cennej cechy krytyczki Roksany Charchuk. Nazwałabym ją poczuciem sprawiedliwości. Zastrzegę: mimo wszystkich dobrych intencji takie poczucie bardziej należy do rzeczywistości subiektywnej niż obiektywnej. Wszak inni krytycy też, zapewne, pragną sprawiedliwości. Każdy swojej. Ale… Co formuje krytyka literackiego, co go prowadzi? Przede wszystkim estetyczny, literacki, artystyczny smak. Jednak to kij o dwóch końcach, dlatego że smak prowokuje ideologię albo na odwrót. Większość ukraińskich krytyków zajęła konserwatywną pozycję w ocenianiu postmodernizmu. Dla Oksany Pachlowskiej współczesna literatura przestała być opozycją i nie stawia oporu „wielkim Kranc pochwalił się: po zakończeniu tej wojny, którą, jak wciąż uważa, Niemcy wygrają, im, dzielnym wojakom, dadzą ziemię na Ukrainie jako nagrodę. „Tam będą przygotowane wielkie gospodarstwa na naszą wieczną własność, dobre posady — każdemu według jego zasługi”. I na to otrzymuje odpowiedź od jednego z ukraińskich dywizyjnych: zapomnieliście, kim my jesteśmy. My — nie esesy (czyli nie esesmani), my — ukraińscy wojacy z ukraińskiej dywizji, którzy podjęli się walczyć za Ukrainę. Niemiec nalegał: wy, powiada, tylko Galicjanie, coś na poziomie folksdojczów. Ale wszyscy dywizyjni chórem mu mówią: tak, my —
systemami”. Jewhen Baran wystąpił z pozycji zachowania czystości ukraińskiej tradycji. Serhij Kwit broni „wysokiej” sztuki z nacjonalistycznego punktu widzenia. Ihor Bondar-Tereszczenko, którego Charczuk nazwała „ojcem-nieudacznikiem ukraińskiego postmodernizmu”, moim zdaniem jest „człowiekiem bez właściwości”, który napięcie swojej agresywnej oryginalności doprowadził nawet nie do absurdu, a do martwoty. Oczywiście, że każdy ze wspomnianych krytyków ma własne pole literackie, własne duchowo-emocjonalne priorytety. Najwyraźniej Roksana Charczuk nie jest wyjątkiem. Przyciąga ją erudycyjny tekst. Nie na darmo Charczuk podkreśla, że w centrum uwagi krytyka powinna być intelektualna sprawność literata. Stąd też szczególna przychylność do twórczości Jurija Andruchowycza, do jego inteligentnej erudycji. Mimo że Charczuk dobrała dość ironiczny kluczyk do odczytania prozy przedstawiciela „fenomenu stanisławowskiego”, nazywając ją „orfeistyczną”, twórczość Andruchowycza uważa za najbardziej jakościową. Ciekawe, że w „Współczesnej ukraińskiej prozie” Charczuk dość śmiało interpretuje związek osobowości pisarza i jego twórczości. Autorka sarkastycznie odnosi się do tych twórców, którzy produkują fałszywe prawdy. Twórczość Serhija Żadana krytyk określiła jako „nastoletnio-dziecięcą alternatywę literacką”. W końcu to drobnostka, bo w tej samej niszy znaleźli się Karpa, Deresz i Malarczuk… Krytykę dziwi zarówno sztuczny anarchizm Żadana, jak i jego cyniczne pasożytowanie na radzieckiej symbolice. Mówiąc krótko, źle, gdy słowo nie jest potwierdzane czynem. I jeśli już jesteś takim twardym anarchistą-machnowcem, jak deklarujesz swoją twórczością, to wstydź się promować we wszystkich możliwych środkach masowego przekazu, niczym ostatnia pop-gwiazda… Dostało się też Uljanence, Paszkowskiemu i Medwedowi. „Podobnie jak Je. Paszkowski, O. Uljanenko w swoich powieściach nie stoi w bezpośredniej, otwartej opozycji do ukraińskiej władzy, w szczególności kuczmyzmu. Zamiast opozycji wybiera proroctwo”. W twórczości Uljanenki krytyk zauważa pewne światopoglądowe wahania. Jego liryczny bohater to raz chrześcijański moralista, to znów wojowniczy anarchista. „W wywiadzie autor tłumaczy swój anarchizm tym, że nie zadowala go żadne społeczeństwo. Jednak zaraz potem mówi o swojej lojalności wobec państwa, które nagrodziło go Małą Nagrodą Szewczenki…” Nie jestem pewna, czy w tym przypadku Charczuk nakreśliła wyraźny związek między anarchizmem, lojalnością a Nagrodą Szewczenki, ale imponuje zasada moralno-etycznego roszczenia wobec pisarstwa. Osobowość twórcy nie jest świętą krową, a otwartym koniunkturalistą, jeśli nawet zaśpiewa uroczyście pieśń wolności, to obowiązkowo w jakimś miejscu „da plamę”. Jeśli chodzi o kobiety, to w rozdziale „Dyskurs feministyczny” A we wszystkim innym uwagę autora całkowicie pochłonęła krwawa faktografia walk. R. Kolisnyk wyznaje poetykę swoistego neorealizmu. Oto bohater powieści biegnie na niewidzialnego wroga, który wypuszcza mu naprzeciw śmiercionośne kule. Przed oczami ma trupa czerwonoarmisty. Wyciąga z kieszeni czerwonoarmisty ebonitową rurkę, z której wypada zwinięty papierek z imieniem i nazwiskiem. To ten chłopak, z którym chodzili do gimnazjum. Niedaleko – jeszcze jeden martwy, już dywizyjnik. W kieszeni ma list ukochanej dziewczyny, która opowiada mu o swojej rodzinie,
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
Galicjanie, ale to nie przeszkadza nam być Ukraińcami. I nie pozwolimy nikomu rozrywać Ukrainy na strzępy. Przecież nie niemieckie interesy kierują tymi młodzieńcami. Pomysł utworzenia takiej dywizji zrodził się z nadziei, że po II wojnie światowej, w której Niemcy poniosą klęskę (a to już wtedy, w 1943 roku, wyraźnie widzieli ukraińscy ideolodzy), jest prawdopodobny konflikt między aliantami. I w takiej sytuacji dywizja „Galicja” stanie się podstawą do stworzenia na Ukrainie armii narodowej jako ważnego argumentu w walce o jej niepodległość państwową.
o strachu ludzi przed przyszłością. Niemieccy okupanci znęcają się nad nimi, a przyjdą bolszewicy, to dokonają okrutnych rozpraw. Bo w każdej rodzinie ktoś z mężczyzn jest albo w UPA, albo w dywizji „Galicja”. W bitwie pod Brodami w chwilach ciszy rozmawiają Ukraińcy z dwóch linii okopów. Jedna to czerwonoarmiści, a druga to dywizjoniści. Ich broń jest wycelowana jedna w drugą. Padnie komenda — i rzucą się, by zabijać. Taka straszna prawda tamtej wojny. To także konkretne szczegóły w ukraińskim rachunku.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
gazety. Zakochany w wierszach Ołeksandra Olesia, nauczyciel również nazywał swojego wychowanka Olesiem. Tak też zaczął podpisywać swoje pierwsze „twory literackie” — Ołeś Honczar. Od 1928 roku Ołeś Honczar bywał w domu swojego dzieciństwa tylko w weekendy i podczas studenckich wakacji. Po wojnie przyjeżdżał odwiedzać krewnych w czasie urlopu, często korespondował z bliskimi, mieszkańcami okolicznych wsi. Właśnie ta ziemia napoiła go swoją słodką wodą, wonnym powietrzem, nasyconym kwitnącymi lipami, lubczykiem i tymiankiem, miętą i piołunem, polnymi ziołami. Tak gęstego, cierpkiego kwiecia, zdaje się, nie wdychałam jeszcze nigdy, jak podczas tegorocznego święta w państwowym literacko-memorialnym muzeum-zagrodzie Ołesia Honczara w Suchej. Pomysł stworzenia muzeum w dziadkowym obejściu zrodził się u ziomków jeszcze za życia klasyka literatury ukraińskiej. Napisali o swoich przemyśleniach do pisarza, a Ołeś Terentijowycz odpowiedział: „Tylko bezsumienna osoba może za życia budować sobie pomniki, muzea”. Zbolałe serce Ołesia Terentijowycza Honczara zatrzymało się o świcie, o godzinie 4:15:37, 14 lipca 1995 roku — po czwartym zawale. Zaraz po tym, jak niebo i ludzie nieobojętni opłakali obrońcę wolności, prawdy, honoru narodu, orędownika ukraińskiej niepodległości i języka, twórczy bracia, żona pisarza Wałentyna Danyliwna zaczęli opiekować się odbudową zagrody we wsi Sucha: stara chata, która dawała mu w dzieciństwie ciepło, karmiła chlebem i barszczem z babcinego pieca, miała ożyć, znów stać się strażniczką jego twórczości i pamięci. W roku obchodów piątej rocznicy śmierci O. Honczara pierwsi zwiedzający odbudowaną siedzibę przekroczyli próg. Już po raz trzeci na Zielone Świątki w tym błogosławionym zakątku Połtawszczyzny przeprowadzają literacko-artystyczne „Zielone święto dzieciństwa Honczara”. Niezapomniany pisarz całą duszą kochał Zielone Świątki. W „Dziennikach” pozostawił taki zapis: „Zielone Świątki! Zielone święto mojego dzieciństwa… Jak wtedy u nas pięknie było… Cała nasza Sucha — w zieleni... W chacie mięta, lubczyk pachną, podłoga wyścielona zielenią, ona też w zapachach…” Właśnie taką przywitała nas chata rodu Honczarów. Troskliwymi rękami gospodyni muzeum, bliskiej mu z krwi i ducha Tetiany Bondarewskiej, drewniany płot obejścia przyozdobiono ręcznikami, wiankami, lubczykiem i miętą. Pachnącymi ziołami wyścielono podłogę w chacie, bukiety rumianków, chabrów, maków napełniają duchem słońca i pola sień oraz dwa niewielkie pokoje, w których umieszczono nie tylko muzealne eksponaty, stoiska i portrety, obrazy, ale także rękopisy, listy pisarza. Tutaj można zobaczyć jego koszulę, zegarek, okulary, maszynę do pisania, inne rzeczy osobiste. Nauczyciele, uczniowie, studenci, pisarze i dziennikarze z Kobielaków, Połtawy, Dniepropietrowska, innych miast i wsi uważnie słuchają opowieści Tetiany Bondarewskiej o życiu i twórczości Honczara, jego odwadze w latach Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (sierżant-moździerzysta odznaczony trzema medalami „Za odwagę”, orderami „Żołnierskiej sławy” i „Czerwonej Gwiazdy”). A w powojennych latach — pół wieku wytężonej pracy twórczej: całodzienna praca nad powieściami „Sztandarowcy”, „Tawria”, „Perekop”, „Sobór”, „Tronka”, nowelami, publicystyką. A także wytrwała praca w Radzie Najwyższej, Związku Pisarzy Ukrainy, Ukraińskim Komitecie Obrony Pokoju, Komitecie Szewczenkowskim. Kiedy słobodę Sucha przemianowano na wieś Suche, a z czasem zaliczono ją do nieperspektywicznych, Ołeś Honczar dołożył niemało sił, aby nie zniknęła z powierzchni ziemi kołyska jego dzieciństwa. Niemało wysiłku włożył pisarz i deputowany Ołeś Honczar, aby we wsi zbudowano szkołę, szpital, doprowadzono gaz, położono drogę, wzniesiono domy dla młodych rodzin. Jak mógł, kontynuował troskę o drogi sercu zakątek Połtawszczyzny do ostatniego uderzenia serca. A ziomkowie za dobro odpłacają dobrą, jasną pamięcią. Ożyło, zawrzało dziecięcymi głosami, dźwięcznymi pieśniami podwórze kozackiego rodu Honczarów. Na święto Zielonych Świątek zawitali tutaj szanowani goście — rektor Połtawskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. W. Korolenki Wołodymyr Paszczenko, profesor, badacz twórczości Honczara, dziekan wydziału filologicznego Mykoła Stepanenko, prorektorzy Wałentyna Tytarenko i Natalija Sułajewa, kierownik katedry literatury ukraińskiej
Uczestnicy święta — przy chacie-muzeum, w tym Wira Mełeszko. Naukowcy z Połtawy i Dniepropietrowska przyjechali nie z pustymi rękami — muzealną ekspozycję wzbogaciły książki Mykoły Stepanenki „Publicystyczna spuścizna Olesia Honczara”, wydawnictwo literacko-artystyczne „Oles Honczar i Naddnieprze”, którego autorem-opracowującym jest starszy pracownik naukowy Dniepropietrowskiego Muzeum Historycznego im. D. Jawornyckiego Switłana Martynowa. Na improwizowanej scenie, pośród młodego sadu, swoje słowo o wielkim pisarzu i obywatelu wygłosili przewodnicząca Dniepropietrowskiej organizacji NSPU Łesia Stepowyczka oraz jej kolega po piórze Wołodymyr Sirenko, kierowniczka Połtawskiej organizacji pisarskiej Ołena Haran, sekretarz NSPU Anna Bahriana, laureat nagrody literackiej im. O. Honczara Oles Wola, dziennikarz z Kijowa Andrij Melnyczuk, który podarował muzeum liczne fotografie O. Honczara, wykonane w ostatnich miesiącach życia pisarza. Zasłużony artysta Ukrainy, reżyser Narodowej Kompanii Radiowej Wasyl Obruczow mistrzowsko przeczytał fragment powieści „Sobór”. Mieszkańcy Suchy i goście święta radośnie witali Jakiwa Oksutę, przyjaciela młodości Olesia Honczara, dziennikarza wojskowego, który przez kilka dziesięcioleci kierował działem międzynarodowym Związku Pisarzy Ukrainy, wspierał popularyzację literatury ukraińskiej za granicą, a obecnie jest sekretarzem komisji NSPU ds. spuścizny twórczej O. Honczara, opracowującym pierwszy tom jego spuścizny epistolarnej. Ta książka niedawno ujrzała światło dzienne w bibliotece utworów laureatów nagrody im. Szewczenki. W swoim szacownym wieku (J. Oksuta jest o rok młodszy od O. Honczara) znany dziennikarz, badacz twórczości Honczara, jest cały w wirze spraw organizacyjnych i twórczych: razem z Wałentyną Daniłowną porządkuje archiwum pisarza, przygotowuje nowe tomy jego pełnego zbioru utworów, troszczy się o uczczenie pamięci jednego z największych orędowników odrodzenia niepodległego państwa ukraińskiego, przekazuje swoje ogromne doświadczenie życiowe młodym. Muzeum-zagroda O. Honczara w Suchej — to wcielone w życie jedno z największych marzeń niestrudzonej, duchowo młodej W. Honczar i jej pomocnika. „Szczęście moje i pieśń moja — mama i babcia”, — pisał Oles Terentijowycz. I na święcie w wykonaniu zespołu folklorystycznego „Honczarewi krynyci” (kierownik — Wałentyna Utkina) bardzo stosowne i wzruszające były pieśni o matce, rodzinnej ziemi, miłości i wierności. Zdaje się, że nie tylko goście święta, ale i stara sękata grusza, rówieśniczka babci pisarza, zasłuchała się tymi kobiecymi srebrnymi głosami. I wzięła się częstować gości cud-kompotem ze swoich smacznych owoców. Smak tego kompotu jeszcze długo towarzyszył nam jako dobre wspomnienie dzieciństwa, duch babcinej bajki. Na spotkaniu literackim w Kobielackiej bibliotece rejonowej razem z pisarzami, naukowcami wystąpili także zastępca przewodniczącego rejonowej administracji państwowej Lidia Płużnyk, dyrektor scentralizowanego systemu bibliotecznego Hałyna Mosijenko, laureat Międzynarodowej ukraińsko-niemieckiej nagrody im. O. Honczara, młody publicysta Jewhen Buket. Brzmiały wiersze poświęcone pamięci wybitnego mistrza słowa, działacza społecznego, orędownika idei narodowej. „Zielone święto dzieciństwa Honczara” w dzień Trójcy Świętej kontynuowano na scenie parku kultury i wypoczynku w Kobielakach, gdzie wystąpili pisarze, naukowcy, zespoły amatorskie. Podsumowano wyniki konkursu literackiego „Sobory dusz swoich strzeżcie” oraz rejonowego konkursu młodych artystów „Jasne obrazy w opowiadaniach Olesia Honczara”. I byłam rada otrzymać zbiorowy tomik najlepszych utworów młodych literatów Połtawszczyzny z dwóch poprzednich lat. Oto wersy z wiersza Jewhenii Czuhuj: Za horyzontem — Czyż to tak daleko? To pewnie ta granica, Gdzie rozbija Bóg z Opiszni dzbany, Jak ktoś mu tworzyć przeszkadza! Opuszczaliśmy gościnną połtawską ziemię w obfity deszcz. Młode kłosy spragnione chłonęły świeżą wilgoć, jaśniały w polach maki, a przy drodze raz po raz widniały grupki ludowych twórców — sprzedawali ceramikę, złotą wiklinę — kosze i krzesła. A mnie myślało się o tym, że pewnie dusza Honczara i w niebiosach nie ma ciszy spokoju: drogie jego sercu wieś ożywa obfitymi młodymi głosami tylko w dni Zielonych Świąt: w Suchej zupełnie nie ma dzieci w wieku szkolnym, we wsi zostało tylko 90 mieszkańców starszego pokolenia. Dwupiętrowa szkoła, którą tak opiekował się akademik Honczar, dawno nie pracuje, niszczeje pod deszczami. I niestrudzona gospodyni muzeum-zagrody Tetiana Bondarewska marzy o tym, że znajdą się nieobojętni ludzie, mecenasi, dzięki którym w tym przestronnym pomieszczeniu można by stworzyć muzeum literackie, wszak całej ekspozycji już ciasno w dwóch pokojach dziadkowej chaty. Do muzeum zewsząd przysyłają książki, artykuły, badania naukowe. A i literacka Połtawszczyzna mogłaby być szerzej przedstawiona w tej unikalnej placówce kulturalno-oświatowej. Zatem, wspólnymi siłami pomóżmy uczynić wieś dzieciństwa Honczara domem nie tylko dla kilkudziesięciu weteranów pracy, nie pojedynczą kropką na literackiej mapie rodzinnego kraju, a kwitnącą oazą duchowości, żywą studnią dla spragnionych.
Машинний переклад
Nina HNATIUK Zdjęcia Jewhena BUKETA Jest niemało miejsc drogich ukraińskiemu sercu. To Czerniecza Góra w Kaniowie, źródła „Pieśni lasu” w Kołodnie, kuźnia Franki w Nahujowicach… A tym razem, na Świętą Trójcę, drogi powołały nas na błogosławioną Połtawszczyznę, do wsi Sucha w rejonie kobielackim, gdzie minęły dziecięce lata Olesia Honczara — wtedy jeszcze Saszy Błyczenki (takie jest prawdziwe nazwisko pisarza). Do dziś dniepropietrowcy i połtawianie spierają się, gdzie urodził się autor „Sztandaronośców”, „Tronki”, „Soboru”. Znaleziono księgę metrykalną, która potwierdziła słowa starszej siostry pisarza Ołeksandry (Błyczenko) Sowy, że jej brat urodził się jednak w Łomiwce, która obecnie jest przedmieściem Dniepropietrowska. Tutaj, w rodzinnym domu, zostały napisane także słynne „Sztandaronośce”. Lecz przez długi czas w podręcznikach, chrestomatiach, badaniach o życiu i twórczości wybitnego pisarza figurowało, że urodził się i wychował właśnie we wsi Sucha. Jakże pojawiły się na literackiej mapie aż dwa miejsca jego urodzenia? Muzeum-zagroda Olesia Honczara na Połtawszczyźnie urządzone jest w odrestaurowanym domu dziadka. Zbudowali go w 1892 roku Hawryło i Jefrosynia Honczarowie. Wychowali w nim troje dzieci: Jakiwa, Tetianę i Wustię. Sto lat temu jako 25-letnia dziewczyna wyruszyła Tania do Jekaterynosławia na zarobek. Nianczyła dzieci w bogatych rodzinach, a potem zatrudniła się w fabryce. Tam właśnie spotkała swojego przeznaczonego — Terentija Sydorowycza Błyczenkę. Pobrali się, w 1914 roku urodziła się córeczka Szura. Powróciwszy z I wojny światowej, Terentij wziął działkę ziemi, własnoręcznie, w cztery ręce, wznieśli chatę. W 1918 roku urodził się w niej Sasza. Pani Szura wspomina, że na wypytywanie, skąd wziął się braciszek, powiedziano jej: „Leżał w ziemniakach”. I czteroletnia dziewczynka przeszukała wszystkie grządki, czy nie znajdzie się tam jeszcze siostrzyczka. Zatem można domyślić się, że urodził się Sasza Błyczenko w przededniu Trójcy, kiedy już podrosły ziemniaki. A w metryce z ust taty zapisano go 3 kwietnia, bo starsza córka urodziła się 4 kwietnia. Wkrótce młoda matka ciężko zachorowała, przeziębiwszy się przy budowie chaty, i 26 grudnia (według starego stylu) 1920 roku odeszła. I zostawiła półsierotami dwoje małych dzieci. Na pół roku przed śmiercią żony Terentij Błyczenko związał się z kuzynką Tetiany — Jefrosynią Kałenyk. I dziadek z babcią postanowili zabrać dwuletniego Saszkę do Suchej, żeby macocha mniej narzekała. Właśnie od wiosny 1921 roku chłopiec rósł w chacie pod słomianą strzechą w słobodzie Suchej. W 1926 roku Sasza zaczął uczyć się w Suchowskiej szkole robotniczo-chłopskiej. Tutaj chce się przytoczyć wersy z autobiografii Olesia Honczara: „Dociekliwi pytają: skądże w końcu — z Połtawy czy Dniepropietrowska? I stamtąd, i stamtąd. Tata i mama pogodzili. Z kozaków, oczywiście. Jeszcze przypominam sobie: dziadek Biłyj (z dzieciństwa) kozackiego rodu, kozaczyli jego przodkowie: kozacy Biły. A ojciec był już „Błyczenko”. A ja znalazłem się na matczynym drzewie rodowodowym — rodu Honczarów. Jakie zagadki? Żadnych. Po prostu robiło się tak: matki brat, wujek Jakiw (Honczar), poprowadził mnie do szkoły, jak nadszedł czas, i zapisał: Honczar. Oto i wszystko. Po matczynemu, babcinemu, dziadkowemu… Tak i przyjęło się”. Trzy lata później uczył się we wsi Choryszky. Tamtejszy nauczyciel, zauważywszy bystrość chłopca, jego pasję do książek, zachęcił ucznia do przesyłania notatek do miejscowej
Машинний переклад
Według utrwalonej tradycji chrześcijańskiej księdzu nie przystoi być archeologiem — by nie mącić spokoju dusz. Pierwszym, który „oficjalnie” na ukraińskich terenach złamał ten dawny postulat, był Jurij Szumowski, urodzony we wsi Myrohoszcza w powiecie dubieńskim. Po usilnych przekonywaniach kościelnych dygnitarzy, że archeologia to nie bezczeszczenie, a wręcz przeciwnie, poznawanie prawdy o ludzkim bycie, otrzymał on od metropolity Dionizego zgodę na wykopaliska na Wołyniu. I tak się nimi zafascynował, że stał się jednym z najbardziej znanych badaczy historii, i to nie tylko wołyńskiej. Jego działalność wykroczyła daleko poza granice Ukrainy: Jurij Szumowski pracował nawet na kontynencie afrykańskim. Tam natrafił na ślad dawnego plemienia, które ma związek z Mojżeszem. Był dyrektorem muzeum w Bamako, wydał książkę „Pod gorącym słońcem Afryki”. I często żałował, że nie może przysłużyć się Ukrainie, z którą musiał się rozstać, gdyż władza radziecka zaczęła go prześladować za przekonania nacjonalistyczne. Wszystko to działo się w ubiegłym stuleciu, a obecnie mija 100 lat od dnia urodzin profesora, magistra teologii, autora wielu książek historycznych Jurija Szumowskiego, który nie dożył tej daty zaledwie o cztery lata. Zmarł w mieście Savannah (USA). Tam też został pochowany. Jewhen CYMBALIUK, obwód rówieński. „CHRZEST BOJOWY” Jurij Szumowski urodził się w 1908 roku w rodzinie księdza. Jego ojciec, ks. Fedir, był nie tylko znanym duchownym, ale i politykiem, gdyż reprezentował wołyńskie tereny w Dumie Państwowej. Marzył, by jego syn kontynuował rodzinną tradycję pasterską. Ostatecznie to marzenie się spełniło. Chłopak ukończył Krzemienieckie Seminarium Duchowne, wydział teologiczny Uniwersytetu Warszawskiego. I… pochłonęło go krajoznawstwo. Został pracownikiem naukowym, a potem — dyrektorem Muzeum Rówieńskiego. „Chrzest bojowy” naukowiec otrzymał podczas ekspedycji we wsi Ostrożec w rejonie młynowskim i już podczas tych wykopalisk natrafił na kilka monet z różnych epok. Jedna z monet — z wizerunkiem króla Dawida — jest unikatowa. Pierwsza ekspedycja zafascynowała Jurija Szumowskiego i postanowił jeszcze raz przekopać ostrożeckie kurhany. Archeolog jakby czuł, że niechybnie natrafi na coś niezwykle ważnego i rzadkiego. Własnoręcznie Jurij Fedorowycz znalazł jeszcze jedną monetę, której wcześniej na Wołyniu nie spotykano i której nie udało się odnaleźć żadnemu z archeologów. Unikatowość monety polega na tym, że wykonali ją pierwsi chrześcijanie. Miedziak w kształcie jajka z jednej strony miał wizerunek Jezusa Chrystusa na tronie, a na odwrocie był wytłoczony napis „Iisus Basileus Car Iudei”. Szumowski udowodnił, że znaleziona moneta to dzieło bizantyjskich mistrzów. Naukowiec przekazał bizantyjski grosz do przechowania do muzeum obwodowego w Równem. Placówkę tę na początku lat 40. XX wieku dopiero tworzono i moneta stała się jednym z jej głównych eksponatów. „TO PRZECIEŻ WRÓG LUDU. TRZEBA GO NA SYBIR WYSŁAĆ…” Właśnie w przededniu wojny Jurija Szumowskiego zapisano do politycznie niepewnych. Wtedy, pracując dodatkowo jako nauczyciel w gimnazjum, Jurij Fedorowycz niespodziewanie dla samego siebie otrzymał oficjalny list od głównego zarządu oświaty ludowej obwodu. Zaznaczono w nim między innymi: „W związku z tym, że był pan księdzem i nauczycielem religii w szkołach, zostaje pan pozbawiony prawa nauczania w radzieckich szkołach obwodu wołyńskiego i zostaje pan zwolniony z pracy 1 kwietnia 1940 r.”. Pod zarzutem, że Szumowski wykazuje przychylność wobec tradycji narodowych, historii i literatury, w jego mieszkaniu przeprowadzono rewizję. „Pokoju nie można było poznać — pisał we wspomnieniach Jurij Fedorowycz — wszystko przewrócili. Nawet pościel przeglądali i znaleźli u mnie pod poduszką kilka egzemplarzy ukraińskiej gazety „Dzwin”. Znaleźli w mieszkaniu J. Szumowskiego także odezwy ukraińskiego komitetu. Takie dokumentalne oskarżenie wróżyło Szumowskiemu dalszy gorzki los. „Pierwszej nocy, kiedy wróciliśmy do Równego z Ostrożca — pisze w kronice rodzinnej J. Szumowski — przyszło NKWD i zabrało z naszego domu księdza protojereja Mychajła Jakowlewa oraz wiele innych osób z rówieńskiej inteligencji. Wszystkich ich rozstrzelano za Równem… Ich rodziny wywieziono do Kazachstanu. W tamtej chwili i ja byłem przerażony, że przyjdą po mnie. A po kilku dniach zaczęła się wojna. Niemcy mocno bombardowali Równe. Aby zapobiec aresztowaniu przez NKWD, poradzono mi, bym się gdzieś ukrył na ten niebezpieczny czas. Jednak przeczytawszy rozkaz rządu o rejestracji wszystkich osób z mojego rocznika, postanowiłem działać, jak przystało na obywatela — stawić się w komendanturze wojskowej. W listach mojego nazwiska nie było. Było w innym, czarnym spisie. Przez szparę w drzwiach usłyszałem, jak major wypowiada się pod moim adresem: „To przecież wróg ludu. Trzeba go do samurajów albo na Sybir wysłać…”. Jak wyszedł z komendantury, Szumowski nie pamięta. Jednak rozumiał, że nie ma innego wyjścia, jak się ukryć. Pomógł mu ks. Danyło Punder, protodiakon rówieńskiego soboru, zamykając go w wielkiej skrzyni z niedopałkami świec. Tak minęły trzy dni. Czwartego dnia Szumowski wyszedł z kryjówki na wolność, choć była ona umowna — do Równego wchodziły oddziały hitlerowskie. KSIĄŻKI WYRWANE Z OGNIA Poświęcenie Jurija Szumowskiego w tworzeniu i utrwalaniu Muzeum Rówieńskiego jest unikatowe. Interesowało go wszystko, co dotyczyło Wołynia. Przywiązywał wagę zarówno do drobiazgów, jak i do relikwii. Jurij Szumowski bardzo się martwił, że zebranym w muzeum książkom coraz bardziej natarczywą uwagę zaczęło poświęcać niemieckie dowództwo wojskowe, zwłaszcza po tym, jak w Równem (i jednocześnie w muzeum) przebywał wysokiej rangi nazistowski urzędnik, minister Alfred Rosenberg razem z samym Goebbelsem. Bardzo dokładnie przejrzeli katalogi i rozkazali, by wszystkie zakazane przez rząd książki oddano na makulaturę, czyli do fabryki przerobu papieru. Kiedy Szumowski zaczął protestować, tamci przerwali dyrektorowi. Potem podali mu listę zakazanych książek i powiedzieli, że już jutro wszystko zabiorą. Niestety, w obronie Szumowskiego nie stanęło rówieńskie dowództwo wojskowe. „Dlatego — wspomina Jurij Fedorowycz — musiałem oddać prawie wszystkie książki, które były na liście: dzieła Sienkiewicza, rodowód polskiej szlachty, ukraińską literaturę nacjonalistyczną, encyklopedię radziecką, dzieła Lenina, Stalina, Marksa i innych komunistów. Jednak ja na własny strach i ryzyko zostawiłem w archiwum po jednym egzemplarzu każdego z tych dzieł dla badań naukowych i studiów. Pracownicy o tym wiedzieli i obiecali trzymać wszystko w tajemnicy. Słowa swego nie złamali aż do ostatniego dnia mojego pobytu w muzeum”. Wiele z tych książek, na szczęście, zachowało się.
Pożegnanie z Równem dla Jurija Fedorowycza było szybkie. Wtedy niemiecka policja zaczęła masowo aresztować znanych przedstawicieli ukraińskiej inteligencji. Na tę listę miał trafić również „Myrolub” (pseudonim Szumowskiego), gdyż współpracował z gazetą „Wołyń”, kontaktował się z Ulasem Samczukiem, w publikacjach i przemówieniach otwarcie opowiadał się za niepodległością państwa ukraińskiego. O. Jurija (oprócz dyrektorowania i wykopalisk, odprawiał nabożeństwa w cerkwiach w Omelanie i Basowym Kucie) zawczasu powiadomiono o zagrożeniu. Uciekając, Szumowski zabrał ze sobą tylko pieczęć i klucze do muzeum. A w czasach powojennych ksiądz musiał uciekać przed władzą radziecką, która przypisała mu jeszcze więcej „grzechów”. Długi czas spędził za granicą — w Europie, Afryce, Ameryce, odbył dziesiątki ekspedycji, wzbogacił muzea tysiącami znalezionych eksponatów. A także pracował jako misjonarz ONZ, korespondent gazety „Swoboda”, drukował artykuły naukowe w najbardziej prestiżowych wydawnictwach. Jego wkład w światową naukę jest znaczący. W 100. rocznicę urodzin Jurija Szumowskiego w Dubnie przeprowadzono konferencję naukowo-teoretyczną, poświęconą sławnemu krajanowi. i rozpocząć zakrojone na szeroką skalę badania archeologiczne z późniejszą konserwacją pozostałości soboru lub nawet jego odtworzeniem. Przecież chodzi o wybitny zabytek historii ukraińskiej. Niestety, teren nie został jeszcze zwolniony pod badania. — Co może Pan powiedzieć o tempie prac restauratorskich w Baturynie? — Są niewystarczające. Oczywiście, obecnie tempo prac jest przyspieszane, ale nie dość w stosunku do tego, ile czasu stracono. W pałacu Rozumowskiego jeszcze nawet z zewnątrz nie zrobiono wszystkiego: należy wymienić kolumny fasady. — A wewnątrz prac jest zapewne jeszcze więcej. Więc na otwarcie tutaj Muzeum Państwowości Ukraińskiej przyjdzie poczekać? — Mamy jeszcze prawie pół roku i prace zapewne zostaną przyspieszone. Ale nie chciałbym, żeby odbiło się to na jakości, jak było z restauracją monasteru Przemienienia Pańskiego w Nowogrodzie Siewierskim, która odbywała się pod patronatem Leonida Kuczmy. Wtedy robiono w pośpiechu i wkrótce wszystko zaczęło się sypać. Chciałbym, aby w Baturynie jakość prac była wysoka. Jeden z najaktywniejszych badaczy i propagatorów twórczości Jurija Szumowskiego, pisarz, starszy pracownik naukowy Państwowego Rezerwatu Historyczno-Kulturalnego w Dubnie Mykoła Pszenycznyj
Машинний переклад
Petro ANTONENKO Podczas prac ziemnych na Cytadeli, czyli w samym centrum twierdzy w Baturynie, odkryto podziemny korytarz prowadzący do rzeki Sejm. Jest on bardzo duży: już na początku szerokość korytarza wynosi trzy metry, wysokość — trzy i pół, co oznacza, że swobodnie mógłby nim przejechać jeździec. Dalsza część korytarza jest na razie zasypana ziemią, a jego dokładne zarysy zostaną ustalone dopiero po dokładnych wykopaliskach i renowacji. O komentarz w sprawie tego znaleziska zwróciłem się do naukowców. Chyba najlepiej może o nim opowiedzieć dyrektor Instytutu Archeologii Północnego Lewobrzeża, kierownik katedry archeologii Czernihowskiego Państwowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. T. Szewczenki Wołodymyr Kowalenko. Od ponad 10 lat kieruje on Międzynarodową Ekspedycją Archeologiczną, która prowadzi badania naukowe w Baturynie i kontynuuje odtwarzanie zarysów zniszczonej hetmańskiej stolicy. — Wołodymyrze Petrowyczu, co to za podziemny korytarz? — Nie ma wątpliwości, że jest to celowo wykopany korytarz, tak zwana „wycieczka”, charakterystyczna dla średniowiecznych twierdz. Takich korytarzy wykonywano z reguły po kilka i w różnych kierunkach. Ich przeznaczeniem była możliwość kontaktu ze światem zewnętrznym podczas ewentualnego oblężenia twierdzy. Tędy można było wysyłać gońców, potajemnie dostarczać wodę z rzeki. Jest to bardzo istotne, gdyż zawsze istniało zagrożenie śmierci ludzi z pragnienia. — Czy archeolodzy ustalili już datę funkcjonowania korytarza? — Nasze badania wykazały, że korytarz działał pod koniec XVII i na początku XVIII wieku, czyli właśnie wtedy, gdy hetmanem był Iwan Mazepa. — Niektórzy pospieszyli z twierdzeniem, że to ten sam podziemny korytarz, którym wojska Aleksandra Mienszykowa potajemnie weszły do Baturyna. — Właśnie tego naukowcy jeszcze nie udowodnili. Warto przypomnieć historię tamtych tragicznych dni. Wojska moskiewskie potajemnie, w wyniku zdrady, dotarły nie do samej Cytadeli, a jedynie na teren twierdzy. A Cytadela, gdzie odkryto korytarz, to tylko część twierdzy, jej rdzeń, centrum. Nazywa się ją również Zamkiem lub, przez analogię do czasów Rusi Kijowskiej, Detyńcem. Tutaj znajdował się pałac hetmański, drewniana cerkiew, którą wzniósł Mazepa. Obok cerkwi zaczynał się podziemny korytarz. Oczywiście po zdobyciu twierdzy padła również Cytadela. — Jaka jest dalsza perspektywa wykopalisk? — Przede wszystkim trzeba będzie przeprowadzić szczegółowe badania archeologiczne. Tym prawdopodobnie zajmą się specjaliści Narodowego Historyczno-Kulturowego Rezerwatu „Czernihów Starożytny”. Istnieje ciekawy pomysł, aby odrestaurować ten podziemny korytarz i stworzyć tutaj kolejny obiekt turystyczny, podobnie jak Pieczary Antoniego w Czernihowie. — Pod koniec sezonu 2006 roku państwa ekspedycja znalazła pozostałości poszukiwanego Soboru Trójcy Świętej w Baturynie, głównej świątyni hetmańskiej stolicy, którą zbudował Mazepa. W zeszłym roku rozpoczęliście już planowe badania archeologiczne tego wybitnego zabytku. Jak wygląda sytuacja obecnie? — Niestety, nie ma się czym chwalić. Rozpoczął się nowy letni sezon badań, a do tej pory nie zrobiono tego, co najpilniejsze. W miejscu, gdzie na dwumetrowej głębokości znaleziono pozostałości soboru, znajdują się obecnie dwie zagrody. Jeszcze w zeszłym roku zdecydowano, że państwo wykupi je od właścicieli w celu wyburzenia budynków. Kolejnym ciekawym znaleziskiem archeologicznym zakończyły się prace renowacyjne w Baturynie w obwodzie czernihowskim. W listopadzie tego roku mija 300 lat od spalenia Baturyna przez wojska moskiewskie. Dlatego odbudowa hetmańskiej stolicy, która trwa już od kilku lat z inicjatywy Prezydenta Wiktora Juszczenki, wchodzi w końcową fazę.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
rejonów: nickiego, Zhurivskiego, Jahotynskiego, a także wsi, które obecnie są częścią Kijowa: Trojeszczyny, Wyhurówszczyzny, Woskresenskiej i Mykilskiej Słobidki, Pozniaków, Osokorków oraz chutoru Berezniak. Na fotografiach barwnie odzwierciedlono życie ukraińskiego etnosu — codzienność, zwyczaje, stroje narodowe, ornamenty, wyszywanki, wyroby garncarskie, sprzęty domowe, domostwa. Ihor Poszywajło, kompilator książki, mówi, że Iwan Makarowycz do ostatnich dni swojego życia zbierał rarytasy. Nie tylko fotografie, ale także materiały historyczno-dokumentalne, wykonywał szkice ornamentów, naczyń, rzeźb. Książka jest źródłem bezcennych informacji dla badacza ukraińskich zwyczajów i tradycji. Niektóre fotoryrarytasy odzwierciedlają życie Ukraińców sprzed ponad wieku. Wszystko to pomaga namacalnie zobaczyć przeszłość wsi zarówno strefy czarnobylskiej, jak i zalanych przez zbiorniki wodne sztucznych mórz. Album wydano w trzech językach: ukraińskim, angielskim i francuskim, co czyni go dostępnym dla czytelników w różnych krajach świata. Wydawcy mają nadzieję, że ta swoista ilustrowana encyklopedia ukraińskiej przeszłości stanie się znaczącym wkładem do współczesnej literatury ukrainoznawczej i etnologicznej, która da możliwość obecnym i przyszłym pokoleniom odnaleźć, uświadomić sobie i zachować własną tożsamość narodową, godność ludzką i dumę. Jednak książka ukazała się w nakładzie zaledwie tysiąca egzemplarzy, kosztuje niemało, więc raczej szerokie grono naukowe nie będzie mogło zapoznać się z jej stronami. Wyjście jest jedno — za pomocą sieci Internet przekazać całemu światu te unikalne fotografie, rysunki, materiały historyczno-dokumentalne, aby w każdym zakątku świata każdy chętny mógł w ciągu kilku minut zapoznać się z potężną, bezcenną warstwą ukraińskiej historii. Ozdobą wieczoru był śpiew Niny Matwijenko oraz dziewczęcego kwintetu wokalnego „Ukrania”, które wykonywały ukraińskie pieśni ludowe i utwory współczesnych rodzimych kompozytorów.
Машинний переклад
Swiatosław MIZERNIUK Zdjęcia autora Wieczór pamięci rzeźbiarza, malarza, grafika, etnologa i kolekcjonera Iwana Honczara zbiegł się z prezentacją nowego tomu jego historyczno-etnograficznego albumu artystycznego „Ukraina i Ukraińcy”. Iwan Honczar przez cztery dekady — od lat 50. do 1993 roku — zbierał materiały do swojego wielotomowego albumu. Uporządkowano w nim unikatowe fotografie historyczno-dokumentalne z końca XIX i połowy XX wieku z wielu wsi i miast malowniczej Ukrainy. Spuścizna, którą zgromadził wielki patriota Ukrainy i działacz Iwan Honczar (a jest to 18 tomów), liczy ponad 1500 arkuszy dużego formatu, w których ukazano etniczną odrębność różnych regionów Ukrainy. Część dorobku twórczego została już opublikowana. Jedna z książek zdobyła Grand Prix na XIII Krajowej Wystawie-Targach Książki „Forum Wydawców we Lwowie”. W 2007 roku kolejna książka z serii została „Książką Roku” ogólnoukraińskiego rankingu w kategorii „Wizytówka”. Kolejne wydanie „Ukraina i Ukraińcy” (Kijowszczyzna Lewobrzeżna) zaprezentowano w Ukraińskim Centrum Kultury Ludowej „Muzeum Iwana Honczara”. Ten album składa się z prawie pół tysiąca fotoreprodukcji fotografii historyczno-dokumentalnych oraz prawie półtorej setki autorskich rysunków Iwana Honczara. Tom obejmuje różnorodne fotografie poszczególnych miejscowości rejonu browarskiego, boryspolskiego, baryszewskiego, perejasławsko-chmiel-
Машинний переклад
Petro ANTONENKO Zdjęcia autora. Ciekawy międzynarodowy projekt artystyczny jest realizowany w Domu Pracy Twórczej Narodowego Związku Artystów Plastyków Ukrainy w osadzie Siedniów na Czernihowszczyźnie. Z inicjatywy i przy wsparciu Prezydenta Ukrainy Wiktora Juszczenki odbywa się tutaj Międzynarodowe Sympozjum Rzeźby „Baturyn—2008”. Jego celem jest stworzenie Parku Współczesnej Rzeźby Europejskiej w Baturzynie ku pamięci ofiar tragedii z 1708 roku, kiedy hetmańską stolicę Ukrainy zniszczyło wojsko moskiewskie. Powstaną także rzeźby na cześć wybitnych postaci naszej historii z czasów kozackich. Park rzeźb stanie się organiczną częścią odrodzonego Baturzyna. Z takim apelem Prezydent zwrócił się do znanych rzeźbiarzy ze świata. Odpowiedziało na niego 23 rzeźbiarzy, którzy przyjechali na ponad miesiąc do Siedniowa w celu realizacji projektu. Projekt finansuje Industrialny Związek Donbasu na czele z biznesmenem i mecenasem Serhijem Tarutą. Warto przypomnieć, że to właśnie on przed dwoma laty sfinansował budowę Memoriału Bohaterów Krut w miejscu historycznej bitwy, a także wniósł znaczne środki na prace restauracyjne w Baturzynie. Organizacją projektu zajmuje się stołeczne centrum producenckie „ART” Ołeny Ływyckiej. Pani Ołena uprzejmie zgodziła się towarzyszyć mi na placu roboczym artystów. Opowiedziała, że spośród innych akcji artystycznych jej centrum jest to już trzeci podobny projekt w ciągu ostatnich trzech lat. W 2006 roku artyści pracowali w Swiatohirśku na Doniecczyźnie, w ubiegłym roku — w Kaniowie. Poznajemy rzeźbiarzy. Kierownikiem artystycznym projektu jest Jurij Synkewycz. Inni artyści są również dobrze znani w świecie rzeźby, to artyści ludowi i zasłużeni artyści Ukrainy. Obok nich pracują koledzy z USA, Kanady, Gruzji. Jurik Stepanyan, Ormianin z narodowości i obywatel Ukrainy, który już od 20 lat mieszka i pracuje w Chersoniu, połączył w swoim dziele chrześcijańskie motywy kozackie i ormiańskie. Jak powiedział rzeźbiarz Wiaczesław Hutyria, sztuka jednoczy ludzi, jednoczy Ukrainę. On jest z Kramatorska na Doniecczyźnie, jego kolega Wiktor Staruk — ze Lwowa. Ci dwaj artyści wykonują największą pracę projektu — kompozycję z 13 rzeźb „Czas”. Pozostali artyści tworzą po jednej rzeźbie. Materiałem służy głównie wapień koloru białego z Inkermanu na Krymie. Już w sierpniu Park rzeźb planują ustawić w Baturzynie. Miejsce dla niego nie zostało jeszcze ostatecznie określone, być może w centrum przy Cytadeli, albo przy pałacu Rozumowskiego, czy na Honczariwce, gdzie stał zniszczony podmiejski pałac hetmana Mazepy. Rzeźbiarzom bardzo zależy na tym, aby wszystkie prace zostały ustawione jednocześnie, jako jednolity kompleks, który poruszałby serce każdego, komu nie jest obojętna historia Ukrainy.
Машинний переклад
Nadiya KYRYAN Zdjęcie autorki
Halyna Konkowa — kandydatka nauk o sztuce, członkini Związku Kompozytorów i Związku Działaczy Teatralnych Ukrainy, znana muzykolog, pianistka-akompaniatorka, teatrolog, wykładowczyni, librecistka. A także — niezwykle świetlana, czysta osoba, zakochana w swojej pracy. Świadczą o tym liczne pełne zachwytu opinie jej kolegów. Ludowa Artystka Ukrainy Łesia Dyczko pisze: „Halyna Konkowa — jedna z najjaśniejszych muzyków. Jej osobowość ma niepowtarzalny wizerunek, wyrafinowanie, profesjonalną głębię i ciepło duszy: ona czuje muzykę na poziomie intuicyjnym. Jej słowo jest zawsze precyzyjne, obrazowe, odpowiada muzyce, odkrywając jej istotę”. „W mojej wyobraźni Halyna Konkowa — to nieskończony wulkan energii, który wylewa się na brzegi naszej szarej rzeczywistości i kogoś parzy, kogoś — uskrzydla, komuś daje coś niecodziennego, co zapala mały płomyk w oczach, który nazywa się twórczością”, — dzieli się wrażeniami przewodniczący Kijowskiej organizacji Narodowego Związku Kompozytorów Ukrainy Ihor Szczerbakow. Halyna Konkowa urodziła się w Połtawie w 1938 roku, ukończyła Użhorodzką szkołę muzyczną, Lwowską konserwatorium, wydział historyczno-teoretyczny Kijowskiego konserwatorium. Pracowała jako akompaniatorka w Kijowskim konserwatorium oraz w filharmonii, występowała z autorskimi programami w ukraińskim radiu, telewizji, w salach koncertowych. Wykładała w Kijowskim instytucie teatralnym, Kijowskiej szkole muzycznej, pracowała w wydawnictwie „Muzyczna Ukraina”.
Na prezentacji: Halyna Konkowa, Ihor Szczerbakow, Ołena Kuc
Ona — typowa przedstawicielka „szistdesiatnykiw” (pokolenia lat sześćdziesiątych), której myślenie kształtowały iluzje „odwilży” czasów Chruszczowa. Jej pierwszy artykuł z 1969 roku, wspomina rosyjski profesor, doktor nauk o sztuce Wsewołod Zaderacki, wywołał oburzenie w oficjalnych kręgach Związku Kompozytorów Ukrainy. W pracy „Ci, którzy patrzą w przyszłość” autorka pisała o nowych tendencjach stylowych w twórczości, akcentowała nowe nazwiska. Wtedy odebrano to jako zuchwałość: pochwaliła młodych, a laureaci, ludowi, którzy są u steru, — oni co, patrzą w przeszłość? Uwierzyłam we wszystko, co o niej napisano, kiedy po raz pierwszy zobaczyłam tę czarującą, niestrudzoną, elegancką kobietę z dobrym światłem w oczach w Kijowskim konserwatorium na prezentacji piątej jej książki z serii „Dialogi z mistrzami”: „Ołena Kuc. Dom twórczości kompozytorów — harmonia muzyki i przyrody”. Książka z ilustracjami Iryny Balury ukazała się drukiem w wydawnictwie „Muzyczna Ukraina”. Wydanie poświęcone jest unikalnemu ośrodkowi muzyczno-kulturalnemu, gdzie przez wiele dziesięcioleci tworzono historię ukraińskiej muzyki. Główna bohaterka — Ołena Iwaniwna Kuc — od blisko pół wieku kieruje Domem twórczości. Jest jego Berehynią, nietuzinkową osobowością, dla której „Worzel” stał się nieodłączną częścią życia. Książkę tworzą cztery rozdziały, w których dialog przerywany jest wspomnieniami kompozytorów, muzykologów, artystów, poetów, którzy tworzyli w tym błogosławionym zakątku. Główne miejsce zajmują w niej rozdziały „Wspomnienia, wspomnienia…”, „Wesołe chwile Worzela”, „Nieoczekiwany dialog”. Swoistym lejtmotywem staje się lakoniczny rozdział „Czy uratujemy „Worzel”. Właśnie ten problem, podobnie jak w innych domach twórczości artystów, jest od niedawna najbardziej bolesny. Losem Domu najbardziej przejmowali się mówcy na prezentacji książki. Ihor Szczerbakow pochwalił jej ideę i realizację. „Dom twórczości kompozytorów — jedyny na Ukrainie. Chcieliśmy, aby odzwierciedlona była nie tylko twórczość muzyczna, ale i życie wielu muzyków. Najtrudniejszy i najciekawszy rozdział — „Dialogi z mistrzami”. Tutaj są poważne wspomnienia i wesołe chwile, poruszono ważne problemy”. Zaznaczając wkład niezmiennej dyrektor Domu twórczości kompozytorów Ołeny Kuc, przewodniczący Kijowskiej organizacji NZKU powiedział, że Ołena Iwaniwna całe życie zajmowała się „Worzelem”. 37 lat była deputowaną rady lokalnej i jego zdaniem, poza tym, co zrobiła ona, dla Domu nie zrobiono więcej. Kompozytor Witalij Kirejko podziękował za tak potrzebną dla naszej kultury książkę, a Ołenie Iwaniwnie — za ocalony Dom twórczości, znany nie tylko na Ukrainie, ale i poza jej granicami. Tutaj swego czasu odpoczywali i tworzyli kompozytorzy z Rosji, Gruzji, Armenii, innych krajów. Witalij Kirejko wyraził nadzieję, że nasz rząd wreszcie zatroszczy się o „Worzel”.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
taka smukła, a zachowanie pełne godności, że nie powstają pytania co do nazwy tego zwierzęcia — “Cervus elaphus”. Po łacinie oznacza to j e l e ń s z l a c h e t n y. Łanie są wyraźnie mniejsze i bezrogie, co od dawna dawało pożywkę dla anegdot o gorzkim losie starych rogaczy, żonatych z młodymi kobietami. W rzeczywistości jednak liczebność i zdrowie jeleni zależy nie od małżeńskiej wierności, a głównie od obfitości terenów łowieckich i czystości środowiska. Przecież jelenie, jak i daniele, lubią lasy liściaste, gdzie pod drzewami rosną soczyste trawy; ale i klonowym listkiem się uraczą, nie mówiąc już o zielonych orzechach, żołędziach, dojrzałych jabłuszkach i gruszkach. Z latami jelenie nabywają życiowego doświadczenia; zimą, kiedy zbiera się stado, jest mu bezpieczniej ze starym, doświadczonym przywódcą, który dożył 12 lat przy wadze trzech centnarów. Ten patriarcha ma pierwszeństwo do łań i nie jeden młodzik pragnie zająć jego miejsce. Dlatego podczas okresu godowego, a prościej — jesiennego rykowiska, chronione lasy wypełniają się namiętnym rykiem rywali, którzy wyzywają się nawzajem. Walki samców trwają po kilka godzin do całkowitego wycieńczenia, a nierzadko kończą się śmiercią jednego z uczestników. Zdarzały się przypadki, kiedy rogi tak się splatały, że z czasem ginęły oba — z głodu i pragnienia. Gajowi hrabiowskich lasów w przedgórzu Alp, natrafiwszy na takich samobójców i z wielkim trudem rozczepiwszy ich rozłożystą broń, musieli przyozdobić salę myśliwską swojego suwerena jeszcze dwiema parami wspaniałych rogów, a dramatyczny przypadek długo był tematem wspomnień i symbolicznym ostrzeżeniem dla gorących kobieciarzy. Dmytro Jawornycki w “Historii kozaków zaporoskich” pisał o mnóstwie jeleni i danieli, które wiodły się na obszarach Wielkiego Ługu jeszcze w drugiej połowie XVIII w. (T. 1, rozdz. 3). Przekazywano, że na swobodzie jelenie biegają szybko nawet kłusem, galopem zaś mkną niewiarygodnie szybko. Przepływają wielkie rzeki, nurkując w razie niebezpieczeństwa. Kozacy nie raz widzieli jelenie stada, które przepływały z Prawobrzeża na Chortycę przez przewóz Kiczkański. Piękne zwierzę, które zachowuje się spokojnie, a do tego żywi się samymi trawami i liśćmi, nieodmiennie budzi współczucie, zwłaszcza biorąc pod uwagę ciągłe prześladowanie go przez drapieżne zwierzęta i myśliwych. Sympatię do niego znajdujemy w starożytnej literaturze, której szczytem jest Biblia. Pięknego jelenia i szybkiej łani nie mogli pominąć autorzy najdawniejszych klasycznych ksiąg Pisma Świętego, słynących z obrazowego, poetyckiego języka. Do obrazu lekkonogiego jelenia zwrócił się prorok Izajasz, opisując odrodzenie cierpiącego kraju. W znanym przekładzie tego biblijnego wiersza Taras Szewczenko (“Izajasz. Rozdział 35”) zastąpił jelenia niewielką, pełną gracji, typową dla ukraińskiej poezji istotą, która w XIX w. jeszcze wiodła się na Przedkarpaciu: “Niewidomi przejrzą, a kulawi, jak sarna z gaju, przemkną”. W 41. psalmie śpiewak porównuje swoje dążenie do Najwyższego z nieznośnym pragnieniem spragnionego jelenia, by napić się czystej źródlanej wody: Jak pragnie jeleń do potoków wód, tak pragnie do Ciebie, o Boże, dusza moja… (41 : 2). A w innym psalmie Dawid, wypowiedziawszy słowa wdzięczności Bogu za ratunek od wrogów, używa starotestamentowego obrazu łani, której szybkość porównuje z własną siłą, którą darował Najwyższy: Ten Bóg mnie siłą opasał i drogę moją uczynił nieskalaną, On uczynił moje nogi jak u łani i stawia mnie na moich wyżynach… Znamienne, że po kilku wiekach, w ostatnim wierszu Księgi proroka Habakuka odnowił się obraz tej istoty, której szybki bieg można porównać z prawymi myślami i zamiarami: Bóg Pan — moją siłą, i czyni On nogi moje jak u łani, i prowadzi mnie po wyżynach! Zapewne już w VII wieku przed Narodzeniem Chrystusa, kiedy prorokował Habakuk, psalmy Dawida były biblijną klasyką. Bezrogie, a przede wszystkim zgrabne i smukłe łanie przypominały biblijnym poetom czarujące kobiety: Niech twoje źródło będzie błogosło-
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
…błogosławione, i raduj się żoną młodości twojej, — ona łanią miłą i sarną wdzięczną, jej piersi niech cię upajają w każdym czasie… Taką radę mężowi — by był wierny miłości młodości — dał król Salomon w Księdze Przysłów (5 : 18—19). Jako parzystokopytne zwierzęta przeżuwające, jelenie wraz z sarnami i łaniami uważano nie tylko za czyste (Księga Powtórzonego Prawa, 12 : 15 i 14 : 5), ale także za prestiżową zwierzynę. Tak więc wykwintną dworską kuchnię króla Salomona sprawnie zaopatrywano, oprócz wszystkiego innego, w dziczyznę (I Księga Królewska, 5 : 3). Kiedyś i łani było pod dostatkiem — od subtropikalnych lasów Bliskiego Wschodu aż po samą Skandynawię. Arystoteles, a później Pliniusz Starszy pisali o nich jako o zwierzętach powszechnych w krajach śródziemnomorskich. Łanie zdają się być stworzone dla zaspokojenia estetycznych potrzeb człowieka i jego łowieckich zabaw; w rezultacie zachowały się one jedynie w parkach, rezerwatach i gospodarstwach łowieckich. Jasnoszare, blade zimą, krótkie futro łani zwyczajnej w ciepłej porze roku staje się żółtawe, brunatne lub rudawo-cętkowane; zdarzają się czarne osobniki (melaniści) i prawie białe (albinosy). Zrozumiałe, że mała i dość monotonnie ubarwiona sarna dostąpiła mniejszej uwagi. Zauważywszy niebezpieczeństwo, łanie gwałtownie zrywają się z miejsca, jednak jelenie przewyższają je w szybkości i sile skoków. Należy odnotować macierzyńskie cechy łani, jej troskę o młode, które wszędzie biega za nią. Wszelkie drapieżne drobiazgi łania odgania od swojego dziecięcia silnymi uderzeniami przednich nóg; przed wilkiem ustępuje, podwabiając go bliżej siebie, ale jak najdalej od schronienia, gdzie przyczaiło się jej cielątko, a potem pędem ucieka, by powrócić skomplikowaną i zawiłą drogą do dziecka. Łanie mają żartobliwie-zadziorne, figlarne usposobienie. Przyrodnicy XIX wieku odnotowywali nawet ich miłość do sztuki: piękną muzyką można było wywabić te czarujące zwierzęta z leśnej gęstwiny. Do zwyczajnej łani bardzo podobna jest perska, która ma naukową nazwę mezopotamska. Prawdopodobnie właśnie ją wspominali biblijni pisarze. A poszczęściło jej się jeszcze mniej niż europejskiej: ostatnie ocalałe kilkadziesiąt osobników surowo chroni się w gajach południowego Iranu. Nie podróżując tak daleko, zwyczajne jelenie i łanie można zobaczyć w ukraińskich rezerwatach (Karpacki, Askania-Nowa) oraz ogrodach zoologicznych. …Istnieje legenda o Eustachym, wojewodzie z czasów rzymskiego cesarza Trajana (98—117 r.). Jak wszyscy poganie, lubił polowania. Pewnego razu na łowach w lesie miał wizję: piękny jeleń, pomiędzy rogami którego żarzyło się ukrzyżowanie. Wstrząśnięty tym, co zobaczył, Eustachy skłonił się ku wierze w Jedynego Boga. Kiedy stało się to wiadome, pozbawiono go wszystkich rang i przywilejów, a do tego jeszcze stracił rodzinę. Lecz zaczęła się wojna i o Eustachym sobie przypomniano. Znów stanął na czele wojska, powracają do niego bliscy, którzy ocaleli jakimś cudem; życie układa się na nowo. Ale kiedy wojenne niebezpieczeństwo minęło, prześladowcy Wiary przypomnieli sobie, że jest on chrześcijaninem. Niech, powiadają, udowodni swoją oddanie cesarzowi, złoży ofiarę rzymskim bogom. Eustachy odmówił, więc go okrutnie stracono — spalono wraz z rodziną. Pamięć św. Eustachego (Ostapa) obchodzi się 17 stycznia, 6 marca, 11 i 27 kwietnia, 10 i 11 sierpnia, 2 września, 3 października i 3 grudnia — we wszystkie pory roku. I za jego symbol uważa się jelenia. Z reguły jawor w pieśniach jest „zieloniutki” i „pochylił się”. Ten poetycki model przewiduje dla pełności konstrukcji pojawienie się kozaka (włóczęgi, kawalera, chłopca): on jest „młodziutki” i „zatroskał się”. Stoi jawor nad wodą, w wodę pochylił się; Na kozaka przygoda, kozak zatroskał się. Nie chyl się, jaworku, jeszcze żeś ty zieloniutki; Nie troszcz się, kozaczku, jeszcze żeś ty młodziutki. Czasami jawor jest świadkiem tragicznych wydarzeń, nieszczęśliwych zbiegów okoliczności: Pod jaworem zieloniutkim Leży kozak młodziutki, Postrzelany, porąbany… Albo też taka konstatacja: Straciła swój wianek Przez głupi rozumek. Pod jaworem zieloniutkim Z kozaczkiem młodziutkim. W balladach często w jawor zamienia się kozak, mąż lub zakochana para: on staje się jaworem, a ona — topolą, sosną, kaliną itp. W utworach T. Szewczenki obraz jawora jest współbrzmiący z ludowo-poetyckim. Znany męski kwartet „Jawor” symbolizuje nie smutek, a głosistość, śpiewność, serdeczność i pamięć.
Машинний переклад
Symbol świętego. Grafika XVIII w. Kontynuacja. Pocz. w nr 3, 5, 8, 10, 12, 14, 17, 19, 22, 24 za 2008 r. Wtedy otworzą się oczy niewidomych i uszy głuchych się otworzą, wtedy chromy wyskoczy jak jeleń i język niemych będzie śpiewał, bo wody wytrysną w pustyni i strumienie na stepie! Izajasz, 35 : 5—6 Zwierzęta z wielkiej rodziny jeleniowatych często figurują w Piśmie Świętym, gdzie pierwotny termin „ajaal” może oznaczać „jeleń” lub „łania”. Dzikie jelenie stały się europejską legendą około 200 lat temu; w ogóle nie spotyka się ich na Bliskim Wschodzie, choć w czasach biblijnych nie były tam rzadkością. Jeśli chodzi o łanie, dwukrotnie mniejsze od jeleni, to tę „damską zwierzynę” (jej łacińska nazwa tak właśnie brzmi — „cervus dama”) obecnie hoduje się w lasach i parkach wielu krajów Europy i Azji. Jelenie szlachetne kiedyś występowały na Ukrainie wszędzie, ale obecnie biegają na wolności tylko w Karpatach i na Krymie. Są starannie doglądane w rezerwatach i gospodarstwach łowieckich. I nie na próżno. Postawa jelenia. UKRAIŃSKIE SYMBOLE Mykoła DMYTRENKO JAWOR — symbol drzewa świata, pradrzewa życia, rodu; początku; zdrowia, dzieciństwa, młodości, męskiej siły i urody, kozaka, kawalera; pamięci, smutku, żalu, boleści. M. Kostomarow pisał, że jawor (klon jawor) — to nazwa pieśniowa; „symbol smutku, nieszczęścia i żalu. Prawie we wszystkich pieśniach, gdzie występuje to drzewo, treść jest zazwyczaj smutna”. Jawor, jak poświadczają kolędy, istniał jeszcze przed stworzeniem świata: Gdy nie było od początku świata, Wtedy nie było nieba, ani ziemi. A tylko było sine morze, A pośrodku morza zielony jawor. Na jaworze trzy gołąbki, Trzy gołąbki radę radzą, Radę radzą, jak świat snuć… Gołębie spuszczają się na dno morza, wydobywają piasek i złoty kamień, sieją je. Wtedy powstają ziemia, słońce, księżyc, gwiazdy. A potem drzewo staje się swoistym centrum, które symbolizuje budowę świata, organizację przestrzeni życiowej: Stoi jaworek cienki, wysoki, Cienki, wysoki, w korzeń głęboki.
Машинний переклад
A w korzonku — czarne kunki, / A w środku — jare pszczółki, / A na wierzchołku — siwy sokolik.
A dalej drzewo przestaje być abstrakcyjnym obiektem gdzieś wśród morza, na górze czy w polu: Stoi jawor pośrodku podwórza, / Na jaworze złota kora. / Złota kora, srebrna rosa…
W pieśniach obrzędowych obraz jawora pełni rolę refrenu, powtarza się jako refren po jednym lub dwóch wersach, co symbolizuje afirmację życia: Oj za sadem, sadem, trzy miesiące obok. / Oj jaworze, jaworku, zielony!
Z jaworu robiono kołyskę, by dziecko rosło zdrowe; meble, by nie tak szybko zjadał je czerw drzewny; drąg do noszenia wiader, by był gibki i nie obcierał ramienia; fujarkę, by rozbrzmiewały czarowne dźwięki; trumnę (a jeśli jaworu nie było, to z sosny). Skrzypce Stradivariego także są z jaworu-klonu.
Obrazy jaworu w pieśniach mają przeważnie negatywne konotacje. Najsłynniejsze pieśni zaczynają się od słów «Stoi jawor nad wodą, w wodę pochylił się». Wśród nich są pieśni kozackie, rekruckie, wojskowe, żołnierskie, burlackie, a także ballady o śmierci zakochanych. Jak
Машинний переклад
TRADYCYJNA KULTURA
Машинний переклад
Oleh Skrypka wybiera zwycięzcę konkursu wyszywanek przy prasie drukarskiej i zapoznać się z rzemiosłem drukarza. Na jarmarku działały dwie niewielkie symboliczne sceny: Zielony Zaporożec, który towarzyszył ogniowi jeszcze od Zjazdu św. Andrzeja, oraz Czumacki Wóz, skąd autorzy głośno czytali własne utwory. Zatem święto „Krainy Marzeń” w tym roku powitało wielu miłośników dawnej kultury ukraińskiej, ducha wolności i radości. Na festiwalu były i dzieci, i ludzie w podeszłym wieku, nawet ulewa nie zepsuła gościom nastroju. Prawdopodobnie największym bodźcem do świętowania przy każdej pogodzie pozostała idea, dla której na Polu Śpiewaczym zbierają się tysiące rodaków: pragnienie poczucia ducha wolności, uświadomienia sobie bycia prawdziwym obywatelem najbardziej demokratycznego kraju świata. Jak zaznaczył na zakończenie Oleh Skrypka, „ten festiwal to symbol otwartości. Jestem szczęśliwy, że możemy robić coś takiego na Ukrainie, gdzie niestety, nawet rozmawiając po ukraińsku, już komuś przeszkadzasz. Tutaj wszyscy chronią swoją wolność”. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny na 3 miesiące — 11,32 hrywny na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 2 6 4 820095 780016
Машинний переклад
Początek festiwalu — zapalenie ognia Karina WOSTRIAKOWA Zdjęcia autorki Życie “Kraju marzeń—2008” rozpoczęło się w sobotę 21 czerwca przy cerkwi św. Andrzeja, tak jak w poprzednich latach, od rozniecenia Żywego ognia. Ten symboliczny rytuał obwieścił wszystkim gościom festiwalu początek święta. Zapalona pochodnia przypomina znicz Igrzysk Olimpijskich czy Wielkanocny ogień na Ziemi Świętej. Ołeh Skrypka na konferencji prasowej zaznaczył, że festiwal — to połączenie duchowości ze starodawną ukraińską kulturą, synteza chrześcijaństwa i pogańskich wierzeń, dlatego trzeba zachowywać te oba składniki naszego narodowego dziedzictwa i skarbca narodu ukraińskiego. Zatem od zapalenia ognia rozpoczęła się Wielka Kupałowa procesja przez centrum Kijowa na Pole Śpiewacze. Właśnie przy Ławrze, na zboczach Dniepru, już piąty rok z rzędu muzycy i tancerze, organizatorzy festiwalu oraz goście żyją w krainie wyszywanek, wianków, plecionych lalek, instrumentów ludowych, etnicznych pieśni i tańców, a co najważniejsze — w krainie szczerych uśmiechów i szczęśliwych dzieci. Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo “Proświta” imienia Tarasa Szewczenki Świadectwo rejestracyjne KW nr 4066 z 02.03.2000 r. Szef-redaktor Pawło MOWCZAN ZAPOWIEDŹ
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
drewa, kamienia, koralików, lalki i wiele innych wyrafinowanych rzeczy. Na warsztatach można było nauczyć się niektórych rzemiosł. Co ciekawe, tegoroczne wydarzenie miało też zupełnie nowe pomysły i realizacje. Wszechstronnie zaprezentowano kulturę narodu japońskiego na Placu Ukraińsko-Japońskiego Centrum. Tam uczono tańczyć bon-odori, zanurzano się w japońską ceremonię parzenia herbaty, demonstrowano kaligrafię, a nawet próbowano japońskiej pizzy okonomiyaki. Dziewczęta w kimonach tworzyły niezapomnianą atmosferę innego, oryginalnego etnosu. To potwierdza, że festiwal jest międzynarodowy i że warto poznawać różne kultury, nie wypierając się własnej. Jeszcze jedną nowością tego roku stała się Scena Literacka. „To moje dawne marzenie, aby na naszym wydarzeniu pojawił się kącik poświęcony nie tylko śpiewanemu, ale i ukraińskiemu słowu pisanemu — wyznał Ołeh Skrypka. — Życzę każdemu odwiedzającemu »Krainę marzeń«, aby tak samo spełniały się i jego najskrytsze pragnienia!” Podest literatury pięknej został wzniesiony na dziedzińcu Muzeum Iwana Honczara. Z niego goście wydarzenia słuchali znanych ukraińskich literatów, etnoczytań młodych poetów oraz oglądali prawdziwy spektakl poetycki. Na wsparcie ukraińskiego drukarstwa od Muzeum Honczara do Alei Mistrzów rozciągnął się Ukraiński Jarmark Książki pod opieką braci Kapranowych. Goście mogli nie tylko kupić książkę, ale i zobaczyć na własne oczy przebieg głębokiego druku na prawdziwej prasie „Spas”. Także wydarzenia odbywały się na ruchomej scenie „Fira” i, oczywiście, na Głównym dziennym i wieczornym podeście, które pod wieczór wypełniały się tysiącami życzliwych gości. Na festiwalu, jak w minionych latach, występowały zespoły z zagranicy: z Serbii, Węgier, Białorusi, Kanady, Francji. Francuski zespół nazywa się „Karpat”, jednak dlaczego tak się nazywają, artyści sami nie wiedzą, wyznali dziennikarzom. Wokalista zespołu, Hervé, zaznaczył, że bywał na wielu europejskich festiwalach, jednak „Kraina marzeń” jest jednym z najlepszych, bo to wolne święto dla wszystkich chętnych. O osobnym rytuałem stała się Aleja Mistrzów, gdzie u rzemieślników można było nabyć niezapomnianą pamiątkę z wizyty w „Krainie marzeń—2008”, główne, że wyroby Alei są na każdy gust: konopne obuwie i słomiane kapelusze, setki rodzajów wyszywanek i mnóstwo ozdób z drewna. Wydarzenie rozpoczęło się pieśnią „Na Iwana Kupała”, którą wykonała Nina Matwijenko wraz z zespołem muzyki dawnej Kostiantyna Czeczeni. Na scenach „Pod murami Ławry”, „Zielona polana” i na „Scenie Kobziarskiej” występowali harmonioniści z Czerkaszczyzny, muzycy weselni z Winnicczyzny, kolektyw z Zakarpacia, zespoły etnograficzne „Wołodar”, „Drewo”, zespoły „Krosna”, „Hulajhorod”, kapela „Choreja Kozacka”, zespół autentycznej muzyki ukraińskiej „Buttia”, rodzina Tafijczuków, a także wielu utalentowanych kobziarzy z całej Ukrainy. Na scenie „Warsztat tańców” wszyscy chętni uczyli się tańców ukraińskich, besarabskich, mołdawskich, białoruskich, na Placu kozackich zabaw demonstrowano występy bractwa kozackiego bojowego. Redaktor naczelna Wałentyna DAFYDENKO. Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK. Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47. Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Nataliia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks). Rzemieślnicy na Alei Mistrzów. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57. Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55. Dział korekty Ołena SZUŁHA 278-63-69. Dział pracy oświatowej Nadiia KYRIAN 270-55-57. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Ołeh BESSKYJ 278-63-69. Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55. Redaktor dyżurny Nadiia KYRIAN. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net. http://slovoprosvity.org.ua. Wydrukowano z gotowych form fotograficznych w kombinacie „Presa Ukrainy” w środę. Zam. nr 3301226. Nakład — 24000. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy.
Машинний переклад