Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

PRZEKŁADAĆ DOKŁADNIE ZGODNIE Z TEKSTEM I DUCHEM

Слово Просвіти, №27 за 2008 рік

W osobie kijowianina Serhija Borszczewskiego splotły się trzy „linie” — tłumacza, pisarza i dyplomaty. W jego „dorobku” znajduje się jaskrawe, burzliwe życie, obejmujące kontakty z geniuszami i własną niepospolitą twórczością. Dokonania robią wrażenie: Serhij Borszczewski przetłumaczył dla teatrów Ukrainy ponad 30 sztuk, wśród nich klasykę światową — „Dziewczynę z dzbanem” i „Przewagi z pogardy” Lope de Vegi, „Stałego księcia” i „Damę-widmo” P. Calderóna de la Barki, „Wróżkę świtu” i „Drzewa umierają stojąc” A. Casony, „W palącej ciemności” i „Sędziów nocy” A. Buero Vallejo, „Ryszarda II” Williama Szekspira. Serhij Borszczewski tłumaczył wybitne dzieła Kolumbijczyka G. Garcíi Márqueza, Peruwiańczyka M. Vargasa Llosy, Paragwajczyka A. Roa Bastosa, Argentyńczyków J. L. Borgesa, J. Cortázara, Chilijki Isabel Allende oraz wielu innych pisarzy, a także poezję wybitnych hiszpańskich poetów L. Góngory, F. Queveda, G. A. Béquera, M. de Unamuna, A. Machado, J. R. Jiméneza, L. Felipe, F. Garcíi Lorki, M. Hernándeza, a także A. Nervo (Meksyk), G. Mistral (Chile), J. L. Borgesa (Argentyna), N. Guillena (Kuba). Po hiszpańsku przetłumaczył niemal dwadzieścia ukraińskich piosenek, wiele wierszy Tarasa Szewczenki, poematy Borysa Hrinczenki „Matylda Agramante” i Borysa Olijnyka „Oda do muzyki”. Dyplomatyczną pracę Serhija Borszczewskiego uhonorowano Honorowym Dyplomem Gabinetu Ministrów Ukrainy, twórczość poetycką — Międzynarodową Nagrodą Literacką im. Iwana Koszeliwcia, działalność duchowną — medalem świętych Cyryla i Metodego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, a działalność tłumaczeniową — nagrodą im. M. Rylskiego. dyrektor Kijowskiej Akademii Rolniczej. Dowiedziawszy się, że próbuję coś tłumaczyć, powiedział: „Mam książkę, która może cię zainteresować”. Po przyjęciu pojechaliśmy do niego do akademika i tak w moje ręce trafiła „Jesień patriarchy”. A mogło jej nie być. Albo gdyby wcześniej ukazała się po rosyjsku, sens przekładu i wydania zostałby utracony. Pamiętam sytuację, kiedy niemal jednocześnie tłumaczono po ukraińsku i po rosyjsku powieść Hermanna Hessego „Wilk stepowy”. Redaktor „Wsesswitu” Dmytro Pawlyczko dzwonił do redaktora „Inostrannoj Literatury” Mykoły Fedorenki, by przynajmniej zsynchronizować ten proces, bo rosyjski przekład był gotowy i mógł ukazać się wcześniej. Wtedy „Wsesswit” na Ukrainie straciłby czytelników. W latach siedemdziesiątych miesięczny nakład pisma przekraczał 70 tysięcy egzemplarzy. Wiem, że „Jesień patriarchy” czytano, zapisując się w bibliotekach do kolejki. Przekład artystyczny odgrywał ogromną rolę w rozwoju kultury ukraińskiej. Swego czasu skończyłem szkołę fizyczno-matematyczną i dobrze pamiętam prawo naczyń połączonych. Literatura zagraniczna wzbogacała narodową. Czytelnicy i pisarze się wzbogacali w warunkach, gdy żyliśmy w pewnym socjalistycznym rezerwacie, a dzięki przekładom przenikały świeże wiatry myśli. Gdyby ktoś z naszych pisarzy napisał coś podobnego do „Ojca chrzestnego” Puzo czy „Jesieni patriarchy” Márqueza, nigdy nie zdołałby tego wydrukować. A przekłady przepuszczano. Wiem jednak, że właśnie „Ojciec chrzestny” i „Jesień patriarchy” odegrały nie ostatnią rolę w odsunięciu Dmytra Pawlyczki od kierowania pismem. A co mamy dziś? Mogę wymienić wiele pozytywnych przykładów. Ukazała się znakomita antologia poezji „Z łotewskiego brzegu” w błyskotliwym przekładzie Jurija Zawhorodnijego. W Związku Pisarzy Ukrainy zaprezentowano książkę przekładów dziewięćdziesięcioletniego Ihora Kaczurowskiego, który mieszka w Monachium. Wymowny szczegół: jeśli kiedyś przekłady były fragmentami literatury narodowej, to teraz wreszcie stały się jedną przestrzenią. Wcześniej Kaczurowski był po drugiej stronie granicy, teraz wrócił do literatury ukraińskiej, tak samo jak pisarze Ułas Samczuk, Iwan Bahrjanyj i wielu innych. Naszym dobytkiem stała się tłumaczka, poetka i prozaiczka Wira Wowk, która mieszka w Brazylii; w tym roku otrzymała Nagrodę im. Szewczenki. Ukazała się znakomita antologia poezji żydowskiej, autorska antologia poezji polskiej Dmytra Pawlyczki. Tłumacze u nas są, lecz problem polega na tym, że na Ukrainie nie ma ani wyspecjalizowanego wydawnictwa literatury zagranicznej, ani wydawnictwa literatury ukraińskiej w językach obcych. Dla porównania opowiem następującą historię. W Moskwie miałem przyjaciela — kolumbijskiego pisarza Henri Luque Muñoza. Odwiedzałem go na ulicy akademika Anochina, w ogromnym wieżowcu, gdzie mieszkali zagraniczni specjaliści: pisarze, redaktorzy, konsultanci, pracujący w wydawnictwie „Progress”. A w Kijowie wtedy (lata 70.–80.) w strukturze wydawnictwa „Dnipro” była jedna sala, gdzie pracowało kilku specjalistów tworzących redakcję przekładów literatury ukraińskiej na języki obce. Dziś nie mamy nawet tej redakcji. Trzeba głośno mówić o ogromnej dysproporcji między tym, jak my znamy literaturę światową, a tym, jak za granicą znają literaturę ukraińską. Naszej literatury na świecie prawie się nie zna, a jeśli coś się pojawia, to często nie na godnym poziomie. Na przykład w wydaniu „Poezja ukraińska XX wieku”, które ukazało się pod egidą UNESCO, znajdują się przypadkowe nazwiska. Nie mógłbym takiej książki podarować komukolwiek i w ten sposób prezentować literatury ukraińskiej, nie mówiąc o innych jej wadach, na przykład sonet nie został przetłumaczony pod względem formy jako sonet. Na Ukrainie tłumaczy się niezwykle precyzyjnie, oddając ducha autora. Kiedyś określiłem swoje zadanie: przekład ma wywrzeć na mojego ukraińskiego czytelnika takie samo wrażenie, jakie oryginał wywiera na czytelniku, który czyta go w swoim języku ojczystym. U nas to się udaje. Niestety, za granicą zdarzają się tylko pojedyncze przypadki, gdy ukraińskich autorów tłumaczy się dokładnie według tekstu i ducha. W Wielkiej Brytanii Wera Rich od 50 lat tłumaczy z kilku języków, w tym z ukraińskiego; dzięki niej ukazał się najpełniejszy zbiór poezji T. Szewczenki w języku angielskim. W Japonii Motohiro Ono założył (po roku pobytu na Ukrainie) niewielkie wydawnictwo „Dnipro”, wydaje nawet czasopismo, które przedstawia Ukrainę. Ale sami musimy o to dbać. — Kto jest winien temu, że literaturę ukraińską mało zna się za granicą? Jakie pierwszoplanowe kroki trzeba podjąć, by stać się znanymi na świecie? — Dziś dużo mówi się o wizerunku Ukrainy. Jednak istnieje wiele negatywnych czynników. Na przykład Rosjanie mogą prowadzić wojnę w Czeczenii, „zakręcać śrubę” demokracji, ale na pierwszy plan wysuwają Puszkina i Czajkowskiego, balet Teatru Wielkiego czy Maryjskiego; przez to cudzoziemcy mniej zwracają uwagę na negatywy, które ciągną się od dawnego radzieckiego i obecnego kremlowskiego reżimu. Ukrainę znają dzięki bokserowi Kliczce. A piłkarza Andrija Szewczenkę zna się lepiej niż poetę Tarasa Szewczenkę: w tym tkwi przykrość. Ukrainę często oczerniają, o czym czasem nawet się nie domyślamy. Dzieje się to również dlatego, że nasi politycy sami wywołują skandale, zwracają uwagę na państwo w negatywnym sensie. Istnieją także siły niezainteresowane demokratycznym postępowym rozwojem Ukrainy, zarówno wewnątrz państwa, jak i poza jego granicami. Ktoś dąży do tego, byśmy jak najczęściej się potykali, wtedy będzie można nas prowadzić pod swoją komendą. Dlatego dojrzała potrzeba stworzenia medialnego holdingu określonego profilu. Na przykład chcemy osiągnąć międzynarodowe uznanie Hołodomoru jako ludobójstwa. W tym celu trzeba przeprowadzić

«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин