Oles DMYTRENKO Zdjęcie autora
Tu każdy krok i każdy błysk Dniepru, — Narodu znak, który nie umiera: Mojego narodu czyny nieśmiertelne.
Czytaj kamienie, drzew słuchaj szumu, Dniepr poruszających naszeptuje myśli, Co kwiatem wschodzą w nowym pokoleniu. Ołeksij JUSZCZENKO, “Z sonetów o Kijowie”
Ponad siedem tysięcy lat przechowywała nasza ziemia dawną kulturę. Pewnie wreszcie nadszedł czas odkryć tajemnice, dotknąć ducha pradawności. Na wzgórzach miasta Rzyszczów, w obwodzie kijowskim, odbył się międzynarodowy festiwal ekokulturowy “Trypolskie koło — 2008. Woda”. Jego zadaniem było rozbudzenie żywego zainteresowania historycznym dziedzictwem kultury trypolskiej. Festiwal połączył programy zdrowotne, sportowe, muzyczne, ekologiczne, edukacyjne, wystawowe, kulturalno-rozrywkowe oraz kulturalno-oświatowe w stylu “etno”. W twórczości współczesnych mistrzów odwiedzających zadziwiała pomalowana starożytnymi sakralnymi znakami ceramika — niezwykłe swoiste pismo Trypolian, ich odzież z kilku rodzajów tkanin, różnorodne ornamenty. Nawiasem mówiąc, niemało osiągnięć kultury trypolskiej w systemie gospodarowania, budownictwie mieszkań, charakterze motywów ornamentalnych wykorzystali także Ukraińcy. Czy Trypolianie byli naszymi bezpośrednimi przodkami — nie wiadomo, ale na festiwalu można było poczuć ducha tej najdawniejszej cywilizacji, rozjaśnionej i błogosławionej słońcem, nakarmionej żyzną ziemią, owianej młodymi wiatrami, natchnionej czystą żywicą z leczniczych źródeł wodnych.
UKRAINA W HISTORII ROSYJSKIEJ
GENETYCZNY “TERMINATOR”
ŚWIĘCI, KTÓRZY WYRUSZYLI Z KIJOWA
Машинний переклад
O NAJWAŻNIEJSZYM
Swiatosław MIZERNIUK
— Liberalno-demokratyczne społeczeństwa Europy pobłażają obecnemu odrodzeniu Imperium Rosyjskiego. Robią to nie za darmo: najwyższym urzędnikom państw europejskich osobiście daruje się wieże naftowe po to, aby nie zwracano tam uwagi na działania starej-nowej imperii w kwestii jej roszczeń terytorialnych. Zatem zagrożenie dla Ukrainy jest całkiem realne. Jeśli nie skonsolidujemy się wokół głównych czynników — języka, kultury, historii oraz pamięci historycznej, których rewizję niektórzy w naszym liberalnym społeczeństwie i poza jego granicami chcą przeprowadzić — możemy stracić państwo. Najważniejszą, najbardziej zasadniczą w obecnym społeczeństwie ukraińskim pozostaje kwestia języka — podkreślił przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. H. Szewczenki, deputowany ludowy Ukrainy Pawło Mowczan, rozpoczynając 26 czerwca posiedzenie „okrągłego stołu” „Prawny status języka ukraińskiego jako państwowego. Ustawodawstwo językowe a realia dnia dzisiejszego”. — Przecież mija prawie dziesięć lat od czasu złożenia przez deputowanych ludowych Ukrainy wniosku do Sądu Konstytucyjnego w sprawie interpretacji 10 artykułu Konstytucji. Sąd Konstytucyjny wyjaśnił (17 grudnia 1999 roku), że działanie tego artykułu jest obowiązkowe na całym terytorium Ukrainy we wszystkich sferach życia. Ale i teraz, po latach, w naszym państwie nic nie zmienia się radykalnie. Oczywiście, możemy rozważać, że istnieją wpływy zewnętrzne, istnieją problemy wewnętrzne, ale największymi wrogami jesteśmy my sami. Przyjmując Konstytucję i 10 artykuł jako bazowy, mieliśmy nadzieję, że te zasady zostały zapisane na wieki i są nienaruszalne. Z radością witaliśmy ideologię, która zapanowała w kraju. Ale gdzież jest Ustawa o językach? Dlaczego do tej pory 10 artykuł Konstytucji nie jest wykonywany? Dlaczego w ukraińskim ustawodawstwie nie przewidziano odpowiedzialności za jego naruszenie?! Teraz widzimy próby rewizji Konstytucji. W rozmowie przy „okrągłym stole” jego uczestnicy przytaczali osiągnięcia światowego doświadczenia w kwestii językowej. Tak, we Francji ustawodawstwo językowe jest udoskonalane przez stulecia. Przyjęta tam ustawa przewiduje odpowiedzialność karną za nieużywanie języka francuskiego w reklamie. Dlaczego takiej ustawy nie ma u nas? Bezapelacyjnie ostro rozpoczęła swoje wystąpienie artystka ludowa Ukrainy Łarysa Kadyrowa: „Zbieramy się rok w rok, zaniepokojeni tym, co dzieje się wokół, patrzymy sobie w oczy, omawiamy palące kwestie, przytaczamy przykre przykłady, ale z jakiegoś powodu wszystko pozostaje niezmienne”.
To sprawiedliwe, gdyż inteligencji, która niestrudzenie opowiada społeczeństwu i władzy o niebezpieczeństwie bezduchowości, bezkulturowości i utracie przez Ukraińców samoidentyfikacji, nie słuchają ani mężowie stanu, zajęci niekończącymi się kłótniami, ani społeczność, która w tak niepewnej sytuacji ekonomicznej zmuszona jest dbać o to, czym nakarmić oraz w co odziać i obuć siebie i swoje dzieci. Dość słuszną stała się propozycja „okrągłego stołu”, by przeprowadzać podobne dyskusje w radiu — na żywo na antenie kanału „Kultura”, aby zaangażować do rozmowy jak największą liczbę nieobojętnych obywateli. Choć i tutaj są „podwodne rafy”: radio „Kultura” ma dość niewielki zasięg w kraju, dlatego duża część Ukraińców nie ma możliwości go słuchać. Zresztą, to samo jest z programami kulturoznawczymi w telewizji: albo ich nie ma wcale, albo transmitowane są wtedy, gdy znaczna część telewidzów nie ma możliwości ich oglądać. Zatem władze nie robią nic, aby społeczeństwo było wykształcone, kulturalne i wysoko intelektualne. A czy taką władzę wybierał pomarańczowy Majdan? Już samo to, że „okrągły stół” w
Zakończenie na s. 4
GWIAZDA OPERY NARODOWEJ
Dobrowolne datki „Na Cerkiew Kobziarza”: Międzynarodowy Fundusz Charytatywny „Ukraińska Rodzina” R/r nr 26045200145101 w Podolskiej filii AKB „Kijów”, MFO 320401 ZKPO 21709106
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
o podstawach polityki państwowej. Lider Partii Regionów oświadczył, że wokół projektu nowej Konstytucji możliwe jest utworzenie nowej koalicji parlamentarnej. Wiktor Janukowycz najwyraźniej próbuje zwiększyć swoją polityczną wagę, stając się głównym egzekutorem obecnego rządu. Twierdzi, że dla istnienia koalicji BJuT i NU-NS nie ma już podstaw.
Nieoczekiwanie ożywił się Trybunał Konstytucyjny. W przededniu kolejnej rocznicy uchwalenia Ustawy Zasadniczej sędziowie faktycznie zalegalizowali mandat imperatywny dla parlamentarzystów, ucieszywszy zwolenników list zamkniętych i twardej dyscypliny partyjnej. Prawda, według słów przewodniczącego TK Andrija Striżaka, jego koledzy nie zdążą przed wakacjami wydać wykładni dotyczącej konstytucyjności koalicji, w której jest mniej niż 226 deputowanych. A zresztą nigdzie się szczególnie nie spieszy — każdy polityczny lider liczy liczebność koalicji tak, jak mu wygodnie.
Na podstawie materiałów UNIAN
WYDARZENIA, FAKTY, KOMENTARZE
Машинний переклад
Najważniejszym wydarzeniem była wizyta Julii Tymoszenko w Moskwie. Dwugodzinna rozmowa między Wołodymyrem Putinem a Julią Tymoszenko zakończyła się protokolarnym uściskiem dłoni i życzliwymi komentarzami. Julia Wołodymyriwna zapewniła, że podczas rozmów osiągnięto porozumienie o stopniowym przejściu na europejską cenę gazu dla Ukrainy, więc „szokowej terapii” na początku 2009 roku nie będzie. Prawda jest jednak taka, że ustne porozumienia w tym przypadku nie są zbyt poważnym argumentem. Rosja jest tak zaniepokojona zbliżeniem Ukrainy z NATO, że nie jest w stanie zrezygnować z użycia „broni gazowej”.
Partia Regionów przedstawiła opinii publicznej własny wariant Ustawy Zasadniczej: nadać języku rosyjskiemu status państwowego oraz zapisać pozablokowy status Ukrainy, co nie odpowiada wyobrażeniom Wiktora Juszczenki.
Машинний переклад
Jurij BEZKROWNYJ
Ukraińska wspólnota Moskwy i miłośnicy ukraińskiej kultury zebrali się pod gościnnym dachem Centrum Kultury Ukrainy na Arbacie z okazji 12. rocznicy Konstytucji Ukrainy. Podczas uroczystego wieczoru generalny dyrektor Centrum, doktor nauk historycznych, zasłużony działacz nauki Ukrainy Wołodymyr Melnyczenko opowiedział o historii konstytucji naszego państwa, z których pierwszą była Konstytucja Pylypa Orlyka z 5 kwietnia 1710 roku. Według krajowych historyków jest to pierwsza europejska konstytucja we współczesnym rozumieniu. Prelegent zaznaczył też, że współczesna Ustawa Zasadnicza stała się ważnym kamieniem milowym w umacnianiu suwerenności Ukrainy. Na wieczorze w Centrum Kultury Ukrainy w Moskwie zakończył swój pierwszy dzień pracy Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Ukrainy w Federacji Rosyjskiej Kostiantyn Hryszczenko. Ukraińcy Moskwy życzyli mu owocnej i natchnionej pracy dla chwały Ukrainy.
„Bardzo się cieszę, że pierwszy dzień swojego pobytu w Moskwie spędzam właśnie tutaj — zwrócił się Ambasador do moskiewskich Ukraińców. — Ambasada będzie pracować nad tym, aby w stosunkach ukraińsko-rosyjskich było jak najwięcej pozytywów, aby gwarantować prawa Ukraińców w Rosji”.
Świąteczny koncert śmiało połączył folklor, utwory najlepszych ukraińskich poetów i światową klasykę.
Машинний переклад
Prezydent Ukrainy Wiktor Juszczenko oraz Prezydent Republiki Azerbejdżanu Ilham Alijew wzięli udział w uroczystym odsłonięciu pomnika Tarasa Szewczenki w Baku. W przemówieniu podczas odsłonięcia Wiktor Juszczenko podziękował swojemu azerbejdżańskiemu koledze za realizację porozumienia o wzniesieniu pomnika, osiągniętego w zeszłym roku, władzom lokalnym, które sprzyjały jego ustawieniu, oraz autorom projektu. Wyraził przekonanie, że twórczość Tarasa Szewczenki jest zrozumiała dla każdego narodu. „W osobie Tarasa Szewczenki mamy geniusza, który przysłużył się całej ludzkości. Szewczenko jest silny tym, że opiewał wartości ważne dla każdego narodu” – powiedział Prezydent Ukrainy. Wydarzenie to ocenił jako wielki gest szacunku wobec Ukrainy i stosunków ukraińsko-azerbejdżańskich. „To hołd dla tych wartości, które nas łączą” – powiedział zwierzchnik państwa ukraińskiego. Według słów Ilhama Alijewa symbolika tego wydarzenia tkwi także w tym, że pomnik odsłonięto w Baku, na alei Wolności. „Ukraina i Azerbejdżan przez stulecia walczyły o swoją wolność. Dziś są niepodległe” – zauważył I. Alijew. Zapewnił, że strona azerbejdżańska przykłada dużą wagę do rozwoju stosunków z Ukrainą, a odsłonięcie pomnika T. Szewczenki tego dowodzi. „Szewczenko był wielkim synem i geniuszem narodu ukraińskiego, wielkim artystą. Jego walka o wolność i wolną Ukrainę jest nieodłączną częścią jego twórczości i życia” – powiedział Prezydent Azerbejdżanu, dodając, że znaczna część tych utworów została przetłumaczona na język azerbejdżański. Po ceremonii odsłonięcia pomnika przywódcy państw porozmawiali z ukraińską społecznością. Prezydenci Ukrainy i Azerbejdżanu wzięli udział w otwarciu Dni Kultury Ukraińskiej w Azerbejdżanie.
Za materiałami strony internetowej Prezydenta Ukrainy
Машинний переклад
Swiatosław MIZERNIUK
Najbardziej autorytatywni przedstawiciele kręgów naukowych, społecznych i artystycznych przybyli do Kijowa ze wszystkich stron, aby od 24 do 29 czerwca wziąć udział w pracach VII Międzynarodowego Kongresu Ukrainistów. Wśród nich jest ponad 450 naukowców z USA, Kanady, Ukrainy, Rosji, Polski, Białorusi i wielu innych krajów. To wydarzenie zorganizowano dzięki Międzynarodowemu Stowarzyszeniu Ukrainistów, Narodowej Akademii Nauk Ukrainy i Narodowemu Stowarzyszeniu Ukrainistów. Głównym celem kongresu jest sprzyjanie wszechstronnemu rozwojowi ukrainoznawstwa oraz upowszechnianie wiedzy o ukraińskiej nauce i kulturze na Ukrainie i poza jej granicami. 25 czerwca, po oficjalnym otwarciu VII Międzynarodowego Kongresu Ukrainistów, uczestnicy wzięli udział w licznych sekcjach i „okrągłych stołach”: „Historia Ukrainy i problemy współczesności”, „Ukraińska myśl politologiczna w kontekście europejskim”; „Etnokultura: retrospektywa historyczna, współczesne globalistyczne wyzwania”; „Ukraińska kultura artystyczna a świat”; „Edukacja ukrainoznawcza na Ukrainie i za granicą jako ważny składnik strategii budowy państwa”, „Hołodomor jako ludobójstwo narodu ukraińskiego — odbicie w literaturze, sztuce, reportażach i wspomnieniach” itd.
Tak bogata i różnorodna tematyka kongresu zapoczątkuje nowe podejścia do wydarzeń historycznych przeszłości i współczesnych problemów budowania państwowości oraz pozwoli przeanalizować dziedzictwo historyczno-kulturowe, tendencje rozwoju literatury, języka, sztuki i twórczości ludowej, a także rozwój ukrainistyki. Kongres jest okazją dla naukowców do rozmów, wymiany doświadczeń i nawiązania twórczej współpracy. W trakcie wydarzenia odbyło się wiele prezentacji nowych wydań literatury ukraińskiej i zagranicznej oraz prac naukowych. Mimo osiągnięć naukowców na niwie budowania państwowości i umacniania pozycji Ukrainy w światowej przestrzeni cywilizacyjnej Hanna Skrypnyk, prezes Narodowego Stowarzyszenia Ukrainistów, zauważyła, że w naszym kraju nie jest łatwo zmusić władzę do wsłuchiwania się w opinię elity naukowej. Tymczasem polityka i kultura nie mogą istnieć oddzielnie; dopiero razem rozwiążą problemy, które dziś dotykają naszego narodu, społeczeństwa i państwa. Dlatego elita naukowa i intelektualna powinna być „uzbrojona”, aby mówić, pisać i nieść słowo prawdy, które będzie silne i niezwyciężone. Tylko połączywszy się w imię duchowego rozwoju Ukrainy, można pokonać wszystkie trudności, które zalęgły się w naszym ukraińskim domu.
Машинний переклад
Victor KHOMENKO, Krym
Przy pamiątkowym znaku na dworcu kolejowym w Symferopolu 64. rocznicę deportacji ze względu na narodowość uczczono żałobnym wiecem pod opuszczonymi flagami. Świadkowie i potomkowie przymusowego wywiezienia z półwyspu ponad 12 tysięcy Bułgarów, 14,5 tysiąca Greków i około 11 tysięcy Ormian Krymu. Świadkowie tamtych wydarzeń wspominali, jak w ciągu dwóch dni, 24 i 25 czerwca 1944 roku, w wagonach dla bydła wywieziono około 30 tysięcy przedstawicieli tych narodów, z których, według świadectw historyków, na półwysep powróciło jedynie cztery tysiące. Symferopol nie jest jedyną stacją, skąd odjeżdżały wagony z tysiącami deportowanych mieszkańców Krymu. W sierpniu 1941 i 1944 roku taki los spotkał Niemców, w maju 1944 roku – Tatarów krymskich. Łącznie w latach 1941–1944 deportowano ponad 300 tysięcy mieszkańców Krymu różnych narodowości. Na znak szacunku i pamięci zmarłych złożono wieńce, po minucie ciszy odmówiono modlitwę za zmarłych.
Машинний переклад
Andrij Łozowyj
Federacje, które odgrywają znaczącą rolę geopolityczną i które można nazwać państwami demokratycznymi, to przede wszystkim Stany Zjednoczone, Szwajcaria, Niemcy, Austria i Indie. To właśnie Indie, zdaniem analityków, staną się w przyszłości niezwykle potężne w gospodarce światowej. Chiny, formalnie pozostając komunistyczne, stopniowo odchodzą od zasad tej ideologii, podtrzymując tym tandem demokratyzacji i postępu gospodarczego. Proszę zwrócić uwagę: między silnymi federacjami współczesności jest wiele różnic, lecz także wiele wspólnego. W szczególności wspólną cechą tych państw jest to, że, według słów politologa Ołeksandra Klitczenki, powstały one z podmiotów, które zawsze miały długą historię niezależnego lub półniezależnego istnienia oddzielnie od siebie, szczególną świadomość państwową, własne prawa, a czasem także odmienne tradycje legislacyjne. Mimo historycznej przeszłości naszego kraju, różnice między poszczególnymi regionami Ukrainy nie są jednak tak znaczne, jak niegdyś były między podmiotami udanych federacji. Zgodnie z obowiązującą Konstytucją Ukraina jest państwem unitarnym, podobnie jak większość państw europejskich, z wyjątkiem Austrii, Belgii, Niemiec i Szwajcarii. Czy państwu, które potrzebuje jedności narodowej i spójności w umacnianiu ukraińskiej niepodległości, rzeczywiście potrzebna jest federalizacja? Niestety, większość obywateli niewiele wie o unitaryzmie. Zgodnie z ogólną terminologią prawniczą państwo unitarne to jednolity twór państwowy, składający się z jednostek administracyjno-terytorialnych, które podlegają organom centralnym i nie mają cech niepodległości państwowej. Cechy państwa unitarnego: jednolite, wspólne dla całego kraju najwyższe organy wykonawcze, przedstawicielskie i sądowe, sprawujące najwyższe kierownictwo; jedna konstytucja, jednolity system prawa, jedno obywatelstwo; szeroka autonomia narodowa i legislacyjna niewielkich liczebnie narodowości; wszystkie zewnętrzne stosunki międzypaństwowe prowadzą organy centralne, oficjalnie reprezentujące kraj na arenie międzynarodowej; jednolite siły zbrojne, którymi kierują centralne organy władzy państwowej. Różnice w stopniu i formach kontroli władzy centralnej nad lokalnymi organami zarządzania pozwalają mówić o państwie unitarnym scentralizowanym i zdecentralizowanym. Czy może istnieć autonomia wewnątrz państwa unitarnego, a nie federalnego? Okazuje się, że może! Jest nią Autonomiczna Republika Krymu. Niektórzy dostrzegają w tym jedną ze specyficznych cech, które kształtują wyjątkowość Ukrainy. Jest to jednak absurdalne. Powinniśmy wyróżniać się wśród innych krajów (jeśli mówimy o polu prawnym) jak najszybszym kształtowaniem mocnych tradycji politycznych i prawnych, a także nieuchronnością prawa i jego ochroną przed spekulacjami polityków, których działalność legislacyjna bywa niekiedy uwarunkowana jedynie lobbowaniem określonego biznesu. Czy na terytorium unitarnej Ukrainy może istnieć autonomia w autonomii? Co więcej, to „ultraautonomiczne terytorium” słynie z dziwacznych sporów między lokalnymi „książątkami”, z obecności zagranicznych przedstawicielstw wojskowych, z chorowodów polityków zorientowanych na Kreml (ich działalność jest szkodliwa zwłaszcza dlatego, że prowokuje wrogość między największymi społecznościami etnicznymi Krymu: Ukraińcami, Rosjanami i Tatarami), z ingerencji elit ogólnopaństwowych (które czasem mogą bardziej konfliktować się między sobą, spierając się o sprawy w tym mieście), z skandalicznych wizyt polityków z innych krajów. To Sewastopol. Zamachy na terytorium Krymu, które głoszą zagraniczni prowokatorzy, okresowe zaostrzenia stosunków międzynarodowych na tym terytorium, obecność Floty Czarnomorskiej Federacji Rosyjskiej, poparcie przez niektórych polityków antyukraińskich ugrupowań — wszystko to hańbi nas w oczach całego świata.
Niestety, prawo wciąż nie stało się oparciem dla przeciętnego Ukraińca ani wzmocnieniem pewności siebie w jutrzejszy dzień i odległą przyszłość, powszechnie obowiązującą zasadą o najwyższej mocy prawnej. „Każdy kombinuje po swojemu” to dobre hasło, ale nie wtedy, gdy podmiot „po swojemu” interpretuje prawo, znęca się nad nim, mając duże zasoby finansowe i powiązania w kręgach władzy. Łacińskie przysłowie „Dura lex sed lex” („Prawo jest surowe, ale to prawo”) w pewnym stopniu przekształciło się w „Prawo niezrozumiałe, ale to prawo”. Prawny chaos to zagrożenie dla narodu, państwa, obywatela. A sytuacja wokół Krymu i Sewastopola, choć ta sytuacja jest smutna, nie jest jedynym przypadkiem. Ponadto absurd prawny zasila prorosyjskich prowokatorów i ich agentów na terytorium Ukrainy. Trafny komentarz dla portalu internetowego „ForUm” niedawno wyraził poseł ludowy Jarosław Kendzior, który powtórzyły także inne ogólnoukraińskie media: „Putinowska Rosja rzeczywiście stała się agresywna, najpewniej dlatego, że Putin, jako wychowanek KGB, nie potrafi pracować inaczej. Wzmocniła swoje stanowisko nie tylko wobec Ukrainy, lecz także wobec innych swoich sąsiadów. Taki sposób zachowania w Rosji jest genetyczny, sięga czasów Imperium Rosyjskiego, a potem także Związku Radzieckiego”. Natomiast zastępca ministra spraw zagranicznych Rosji Hryhorij Karasin uważa, że władze Ukrainy rozdmuchują skandal wokół pobytu Floty Czarnomorskiej Rosji na Krymie: „Normalna praca (proces negocjacyjny) nie odpowiadała komuś w ukraińskim kierownictwie, więc postanowiono sprowadzić sytuację z powrotem do skandalu i nerwowości. Ćwiczenie udało się znakomicie”. Jeżeli demokratyczny przejaw państwowej samodzielności nazywać „skandalicznym i nerwowym”, to jak wówczas odbierać wypowiedzi Żyrinowskiego, Zatułina, Łużkowa i im podobnych? Gdyby Krym był de iure obwodem, wszystko mogłoby się układać inaczej.
Машинний переклад
Askold ŁOZYŃSKYJ, prezydent Światowego Kongresu Ukraińców
Wiktor PEDENKO, sekretarz generalny
Światowy Kongres Ukraińców dowiedział się o akcie wandalizmu, który został popełniony 23 czerwca 2008 roku około godziny 20. Grupa 15–20 osób rozbiła granitową tablicę na budynku oddziału milicji w Charkowie, gdzie w 1961 roku uwięziono zmarłego Patriarchę Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego Józefa Slipyja. ŚKU jest głęboko zaniepokojony zniszczeniem pamiątkowej tablicy, którą z jego inicjatywy umieszczono w sierpniu 2005 roku na pamiątkę pobytu Patriarchy Józefa Slipyja w więzieniu przesyłowym (budynek ten był kiedyś właśnie więzieniem). Światowy Kongres Ukraińców zwraca się do Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, organów samorządowych szczebla ogólnoukraińskiego, obwodowego i lokalnego o podjęcie wszelkich możliwych działań, aby pociągnąć do odpowiedzialności tych, którzy zainspirowali i dokonali tego przestępstwa. Jest oczywiste, że to wydarzenie uważamy nie za zwykły akt wandalizmu, lecz za tendencyjne dążenie do siania wrogości wobec Ukraińskiego Kościoła Greckokatolickiego i ukraińskiej diaspory.
Машинний переклад
Petro ANTONENKO Teza, wysunięta w tytule, wyłoniła się podczas dyskusji uczonych na IV Międzynarodowej Konferencji Naukowej „Imperium Rosyjskie w retrospektywie historycznej”, którą przeprowadził w Czernihowie wydział historyczny Uniwersytetu Pedagogicznego im. T. Szewczenki. Udział, oprócz naszych naukowców, wzięli także uczeni z Rosji i Białorusi. Mimo tego, że uczeni byli obywatelami trzech niepodległych państw, reprezentowali różne szkoły naukowe, nie mogli być oderwani od teraźniejszości, od polityki, przeważało podejście naukowe. Właśnie dlatego wyłonił się ten wniosek — w planie naukowym, bez obrazy dla jakiegokolwiek narodu czy państwa. Rosyjskiego — przede wszystkim, wszak badano właśnie jego. Chronologicznie ramy seminarium były wyraźnie nakreślone dwoma stuleciami — XVIII i XIX: czas największej potęgi Imperium Rosyjskiego. Badania historyków były różnorodne i głębokie: „Ruch dekabrystów jako problem historiograficzny”; „Polak, Rosjanin i Żyd jako przyjaciele i wrogowie »sprawy rosyjskiej«”; „Rezydencja hetmana Iwana Mazepy na Honczariwce w Baturynie”; „Działalność ochrony zabytków instytucji kościelnych eparchii czernihowskiej w XVIII — na początku XIX w.”; „Tworzenie osad wojskowych armii rosyjskiej w guberniach kijowskiej i podolskiej”; „Askania Nowa — wzorowe gospodarstwo na Południu Rosji (1818—1919)”; „Mentalność górali Północnego Kaukazu oczami rosyjskich pisarzy XIX wieku”. Jednym z tych, którzy organizowali tę konferencję, był kierownik katedry historii powszechnej uniwersytetu pedagogicznego, doktor nauk historycznych, profesor Kostiantyn Jacmenichin. — Kostiantynie Mychajłowiczu, proszę opowiedzieć o tym cyklu waszych konferencji naukowych. — Uniwersytet już po raz czwarty przeprowadza takie zgromadzenie. Teraz koncentrujemy się na historii rosyjskiej, bo w naszej uczelni zaczęła formować się dość potężna szkoła rusycystyki historycznej, a specjalistów z historii rosyjskiej na Ukrainie jest niewielu. W tej konferencji wzięli udział przedstawiciele wyższych uczelni z Moskwy, Kazania, Biełgorodu, Briańska, Homla, Czernihowa, Dniepropietrowska, Charkowa, Kijowa, Krymu. — Termin „imperium” nabrał jakiegoś negatywnego zabarwienia. Jak odnoszą się do niego uczeni, w szczególności rosyjscy? — Specjaliści-historycy (poziom naszych zebrań jest bardzo wysoki) odnoszą się do niego spokojnie, wszak imperium jako forma istnienia państwa — rzecz czysto historyczna. Było Imperium Rzymskie, Austro-Węgierskie, Brytyjskie. One istnieją, rozpadają się. To samo dotyczy Imperium Rosyjskiego. Ono istniało, bo były pewne naturalne i etnograficzne warunki. Wiemy, co stało się z tym imperium. Dlatego nie trzeba bać się tego terminu. Imperium Rosyjskie jako twór miało swoje plusy i minusy: kogoś chroniło, a kogoś gnębiło. — Ponieważ mowa o Rosji, zrozumiałe, że temat jest ostry i niejednoznaczny. Ktoś deklaruje, że Ukraina „wyszła” z Imperium Rosyjskiego, ktoś — że Rosja z Ukraińskiego (tak czasami nazywają Rusi Kijowską). Jak u was przebiegało omawianie tych ostrych tematów? — Oczywiście, ostrych pytań nie da się ominąć. Na przykład problem rusyfikacji. Takie dyskusje u nas już wynikły. Rusyfikacja i obruszenie — to jedno i to samo? Jako specjalista, uczony, uważam, że ostre momenty trzeba rozpatrywać i rozwiązywać naukowo, a nie politycznie. W nauce nie może być tak, że, powiedzmy, „Trzeba uważać właśnie tak!”. — W tym roku będziemy obchodzić 300-lecie spalenia Baturyna. Z kolei Rosjanie przypominają, że jeszcze na długo przed Baturynem ukraiński hetman Sahajdaczny spalił niemal pół Moskowii, dochodząc do Moskwy. Jak omawiać takie ostre tematy? — Tak, hetman w 1618 roku razem z polskim królem Władysławem podszedł do Moskwy. Spalenie Baturyna — tragedia dla miasta, a dla wojsk rosyjskich to była wojna. Mazepa przeszedł na stronę Szwecji, w jego stolicy było dużo artylerii i amunicji, i to trzeba było zabrać. Czyli tutaj są różne poglądy z dwóch stron, których sprowadzić do wspólnego dla wszystkich mianownika nie sposób. Dla naszych specjalistów, oczywiście, powstaje pytanie: czyż nie można było w Baturynie zostawić przy życiu kobiet, dzieci? Ale przypomnijmy, że te wydarzenia miały miejsce na początku XVIII wieku — czas zupełnie innych warunków wojen. Twierdzę, która się nie poddawała, po jej zdobyciu na trzy dni oddawano na splądrowanie. — Co powie pan o pomyśle napisania razem z rosyjskimi historykami wspólnych podręczników z naszej niełatwej, ale wspólnej historii? — Praca szła nieprosto, bo były problemy uzgodnienia i z jednej, i z drugiej strony. Najważniejsze było zdjąć ostre ataki jednego kraju przeciwko drugiemu. Przygotowane rękopisy przechodziły recenzowanie. Ale takich podręczników, przynajmniej dla Ukrainy, na razie nie widzę. — Teraz w Rosji wzmożenie „rozkręcają” ideę narodową. Stosunek do tego jest niejednoznaczny. Czy to reanimacja szowinizmu, czy odrodzenie narodowe, które u nas stawiają za przykład. Oto, powiedzmy, jak trzeba wychowywać patriotyzm. Co mówią z tego powodu uczeni? — Na tej konferencji nie dotykaliśmy współczesności. Ale jako obywatel, historyk mogę powiedzieć, że idea narodowa szczególnie zaktywizowała się w Rosji w końcu XIX — na początku XX wieku. To słynna triada: „prawosławie, samodzierżawie, narodowość”. Jak to będzie teraz? Prawosławie jest. Naród jest. A co robić z „samodzierżawiem”, nawet nie wiem. Mnie bardziej interesuje nasza ukraińska idea narodowa. Ale na razie nie widzę, żeby ktoś zdołał ją sformułować. Dla mnie, uczonego, idea narodowa — to archiwum, biblioteka, uniwersytet. Tutaj właśnie hartuje się idea narodowa. Jeśli państwo zwróci się twarzą do tego, będzie dobrze. A na razie staraliśmy się przeanalizować, czy nas, Ukraińców i Rosjan, coś łączy czy rozdziela, oraz czy imperium było sztuczne czy naturalne. Petro MASLAK Rosja — największe pod względem powierzchni państwo świata (17,1 mln kilometrów kwadratowych), posiada ogromne zasoby naturalne, terytorium słabo zagospodarowane i zaludnione. „Czyż w Rosji nie ma żadnych wewnętrznych problemów, że ona wszystkie swoje wysiłki koncentruje na problemach Ukrainy i Gruzji, a także innych państw poradzieckich?” — często pytają studenci. Jeśli na świecie jest kraj, gdzie wewnętrznych problemów jest najwięcej na planecie i których latami nie rozwiązują, to jest to właśnie Rosja. Całe jej regiony zrujnowała wojna, wymagają one codziennej żmudnej pracy i ogromnego włożenia pieniędzy na odbudowę. Miasto Grozny, stolica Czeczenii-Iczkerii, ma wygląd Stalingradu czy Berlina po II wojnie światowej. Dróg nie ma, i żeby odrzucić wątpliwości, można skorzystać z jednej z wyszukiwarek Internetu. Nic podobnego na Ukrainie nie ma i być nie może. Przejeżdżając przez wsie wielu obwodów europejskiej części Rosji, można pomyśleć, że przeszedł przez nie Mamaj lub Czyngis-chan. Fermy rozbite, drogi w haniebnym stanie.
Było to swoiste państwo, początkowo zamknięte przed Europą. Potem Piotr I i jego następcy zaczęli otwierać okno na Europę. Niektórzy z imperatorów patrzyli na Zachód, jak Aleksander II. Niektórzy – na Południe, jak Katarzyna II. Imperium jako twór państwowy bez rozszerzania granic istnieć nie może. Dlatego w Rosji była potężna armia, do której samowładcy przywiązywali tak wielką wagę. A wszyscy mężczyźni-imperatorzy byli wojskowymi. To cecha właśnie władzy imperialnej. Po co Rosji był potrzebny Kazachstan, Azja Środkowa? Żeby jak najdalej przesuwać granice. Inna sprawa, jak to postrzegają w historiografii. W czasach radzieckich imperium traktowano jako niesienie „dzikim narodom” cywilizacji. Teraz historycy są bardziej umiarkowani. Z jednej strony imperium rzeczywiście otwierało na zdobytych terytoriach szkoły, budowało fabryki, a z drugiej – narzucało swój język, kulturę, mentalność. — Zatem potrzeba rozszerzenia, czyli aneksja, agresja były nieodłączne dla imperium, mimo że trudno było utrzymać terytoria. — Problem w tym, że przy stosunkowo niewielkiej liczbie czysto rosyjskiej ludności takie przestrzenie opanować było praktycznie niemożliwe – od Uralu po Daleki Wschód. — To może opanowywano je przy pomocy lokalnej elity? — Dlaczego kupiono na przykład ukraińską elitę? Bo dano kozackiej wierzchuszce prawa szlacheckie, wszelkie akselbanty, pagony, rangi, majątki. Ktoś pamiętał, że jest rodu kozackiego, a ktoś zapomniał. Ukraińska elita odgrywała ogromną rolę w życiu imperium, w szczególności na dworze carskim. *** Jakie jest stanowisko rosyjskich uczonych? Jeszcze jedna nasza rozmówczyni – Oksana Kijanowska z Moskwy, doktor nauk historycznych, profesor Rosyjskiego Państwowego Uniwersytetu Humanistycznego. — Oksano Iwanowno, jak Pani trafiła na tę konferencję? — Mam dawne związki naukowe z Ukrainą i nie tylko naukowe: mój ojciec jest z Charkowa, mama z Odessy, potem przeprowadzili się do Moskwy. Kiedy zostałam naukowcem, nawiązałam ścisłe kontakty z Kijowem, Czernihowem. Na Ukrainie ukazało się niemało moich publikacji naukowych, nie raz bywałam tutaj na konferencjach naukowych, na które zapraszał mnie Konstantin Michajłowicz Jacmienichin, z którym od dawna współpracujemy. — Rosyjska idea narodowa – to patriotyzm czy szowinizm? — Wzrostu idei narodowej w Rosji nie widzę. Zresztą jak można mówić o jakiejś idei narodowej, kiedy trzy czwarte ludności kraju żyje w biedzie, nędzy! — A marsze młodzieży, którą ktoś nazywa faszystami, a ktoś – prawdziwymi patriotami? — To opłacone przez władzę zgromadzenia młodych ludzi, którzy nie mają co ze sobą zrobić. Normalni ludzie śmieją się z tego. — A pogromy w Petersburgu, zabójstwa „obcych”? — Mówi Pan o skinheadach? Wyrodki są wszędzie. To po prostu ekstremizm, jakaż tu idea narodowa? — Jeszcze jeden bolesny temat. Z Ukrainy wywieziono, w większości do Rosji, wiele narodowych relikwii, archiwów, dóbr kultury. Podnosi się kwestię ich zwrotu. — Złożone pytanie. Nie jestem politykiem, ale myślę, że aby zapobiegać konfliktom, należy wszystko zostawić tak, jak jest. Bo wtedy zacznie się: wy nam Krym oddajcie, jeszcze coś. — Co Pani powie o pomyśle stworzenia wspólnych rosyjsko-ukraińskich podręczników do historii? — To normalny pomysł. Trzeba tylko, żeby nie mieli z tym do czynienia politycy, przedstawiciele władzy, bo oni zechcą napisać takie rzeczy, że potem nie dojdziesz, gdzie prawda, a gdzie półprawda. Dlatego trzeba dać możliwość popracowania uczonym. Naszą historię bardzo trudno rozdzielić: przez wieki było to jedno państwo. Niestety, historia Rosji jest teraz bardzo upolityczniona, podaje się ją w takim imperialnym sosie, że bardzo nie podoba się to prawdziwym uczonym. — W Rosji chociaż wspominają, że „wybitni rosyjscy kompozytorzy” Bortniański, Berezowski, Wedel – to Ukraińcy? — Bez wątpienia, wiedzą o tym, tak jak o tym, że Gogol był Ukraińcem, Bułhakow urodził się w Kijowie. Więc jak ich dzielić? Mamy więcej tego, co łączy, niż tego, co dzieli. Rysunek S. Mizerniuka *** Oto taka opinia naszej gościni. Ktoś może się z czymś zgadzać, z czymś – nie. Ale niezaprzeczalne jest jedno: historię, jakkolwiek skomplikowana by nie była, trzeba badać. Spokojnie, poważnie, rozważnie.
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
stanie, ziemia nieuprawiona. I to w kraju, który otrzymuje za ropę i gaz ogromne środki. Szkoły są takie, że wydaje się, iż budowano je jeszcze za czasów króla Ćwieczka. W tej sytuacji rosyjska Duma podejmuje decyzję o budowie rosyjskich gimnazjów, rosyjskich wyższych uczelni na Ukrainie, wymieniając konkretne ukraińskie miasta. Czyż to nie szaleństwo i kompletny marazm rosyjskiego imperializmu? Z punktu widzenia prawa międzynarodowego Rosja nie może podejmować żadnej decyzji dotyczącej terytorium Ukrainy. Gdyby Amerykanie ogłosili coś podobnego, „nasi” komuniści i regionaliści od razu by protestowali. Przeklinaliby „przeklętych amerykańców” za ingerencję w wewnętrzne sprawy suwerennej Ukrainy. Wy zbudujcie u siebie kolej, wreszcie uruchomcie zbudowaną i zrujnowaną BAM. Dlaczego wysyłacie swoje wojska kolejowe do Gruzji? Czyż nie ma już nic do budowania na własnym terytorium? Nic podobnego, pracy jest co niemiara. Imperialistyczne państwa są skazane na zagładę i przyczyn tego jest kilka. Do jednej z głównych należy to, że imperialistyczne państwo kieruje wszystkie swoje siły nie na rozwiązywanie wewnętrznych problemów, a zatem nie na samowzmocnienie, lecz na zewnętrzną ekspansję. Jest to jeden z czynników nieuchronnej wewnętrznej samoruiny tych krajów. Rosyjski imperializm w tym sensie nie jest wyjątkiem. Tak samo działają i USA. Ten kraj również ma ogromną liczbę złożonych problemów wewnętrznych, których od dziesięcioleci nie rozwiązuje. Nie dochodzą ręce, nie wystarcza środków. Amerykanie walczą w Iraku, Afganistanie, utrzymują bazy wojskowe w wielu krajach. Na to wydają setki miliardów dolarów. Wystarczyłyby one na budowę mieszkań dla setek tysięcy bezdomnych, na stworzenie milionów miejsc pracy dla bezrobotnych itd. Ale USA nie mają do tego głowy. USA póki co mogą sobie na to pozwolić. Ale tak samo próbuje działać i Rosja, której PKB stanowi zaledwie 7% amerykańskiego. Z tego powodu można prognozować na najbliższe lata gwałtowne zaostrzenie wewnętrznych sprzeczności w USA i w Rosji. Ta ostatnia jest skazana na zniknięcie z politycznej mapy świata. Genialny ukraiński geopolityk Jurij Łypa w okresie największego rozwoju rosyjskiego imperializmu, który stawiał przed sobą zadanie podboju świata, napisał książkę „Podział Rosji”. Obecnie jego proroctwa zaczynają się spełniać. Rosję nieuchronnie podzielą w XXI wieku Chiny, UE oraz świat islamski. Im szybciej ten podział nastąpi, tym lepiej dla Rosjan. Za 20 lat w Rosji nie pozostanie alternatywa, trzeba będzie stać się częścią Wielkich Chin. One już teraz są gotowe oddać Rosji 100—200 mln przesiedleńców. Trzęsienia ziemi i powodzie w Chinach tylko przyspieszają ten obiektywny proces. Ukraina musi stać się do tego czasu wystarczająco silnym państwem, aby obronić swoje etniczne ziemie w Rosji podczas jej nieuchronnego rozpadu. Nie powinniśmy porzucać na pastwę losu swoich współplemieńców w czarnoziemnych obwodach Rosji, na które już ostrzą sobie zęby nowe imperialistyczne państwa.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
im. Tarasa Szewczenki, zastępca dyrektora KDTRK. — Ale co mówić o eterze, skoro w szkołach wyższych, gdzie kształci się przyszłą elitę Ukrainy, a w szczególności dziennikarzy, ustawodawstwa językowego również się nie przestrzega? A może trzeba zaczynać nie od szkół wyższych, a od dzieciństwa, kiedy człowiek kształtuje się jako osobowość? — Sądzę, że to właśnie szkoła — średnia i wyższa — wychowuje obywateli — rozważa deputowany ludowy Ukrainy, kandydat nauk filologicznych Jurij Hnatkewycz. — A wyższe uczelnie jeszcze kształtują inteligencję, która powinna być narodowa, ukraińska. Niestety, na razie taka nie jest. Nieustannie trzeba przypominać o narodzie jako źródle władzy. Pomarańczowa rewolucja jako bunt odbywała się nie tylko dlatego, że nowobogaccy do cna rozkradli państwo. Przeciwko kursowi na dalszą rusyfikację podniosła się inteligencja! I to było jedną z głównych przyczyn tej rewolucji. Jednak za pomarańczowej władzy w państwie niewiele się zmieniło, choć minister Winski wiele zrobił, by ukrainizować transport. Niemało robi Narodowa Rada ds. Telewizji i Radiofonii. Możliwe, że nie jest to tak zauważalne, ale na ukraińskich kanałach wzrósł udział języka ukraińskiego. Ale dlaczego zbyt powoli wykonujemy Konstytucję? Przeanalizowawszy stan społeczeństwa, w którym znaleźliśmy się po 1991 roku, poczujemy, że obudziła się niezależna, wolna, soborna Ukraina. Mieliśmy nadzieję na to, że jak tylko wszystkie szkoły w Kijowie zostaną przeniesione na język ukraiński, uczniowie zaczną rozmawiać w nim. Ale odprowadzając swoje dzieci do pierwszej klasy, babcie i rodzice rozmawiają z nimi po rosyjsku… Zatem zruszczenie i denacjonalizacja przez 340 lat zbyt głęboko i na wskroś przeniknęły ludzką świadomość. Dlatego musimy skonsolidować wszystko w ideę ukraińskiego odrodzenia narodowego, a zatem i językowego jako jego składowej. I żeby to nie tylko brzmiało z ust przywódców państwa i naszych, należy to ustawowo poprzeć w Radzie Najwyższej. To znaczy, trzeba wypracować jasny kurs państwowej etnopolityki: objąć cały kompleks działań — i kino, i działalność koncertową, i wychowanie. Zastępca przewodniczącego Kongresu Ukraińskich Nacjonalistów Wołodymyr Borijczuk zwrócił uwagę szanownego zgromadzenia na to, od czego warto obecnie zaczynać, by jutro mieć narodowo świadome społeczeństwo: „Dziecko już od kołyski trzeba wychowywać na ukraińskiej pieśni, pięknej i ciekawej bajce artystycznej, na wesołych krajowych kreskówkach, filmach historycznych, dziełach sztuki. Ale tego dzisiaj jest zbyt mało w sprzedaży, albo nie jest to dostępne cenowo dla szerokiego ogółu”. Pan Wołodymyr wezwał uczestników „okrągłego stołu” do zwrócenia się do Prezydenta, rządu, Rady Najwyższej i przywrócenia w paszporcie rubryki „narodowość”, usunięcia z jego stron dwujęzyczności. Mamy do tego pełne prawo, bo Sąd Konstytucyjny w interpretacji 10 artykułu Konstytucji jasno wyjaśnił, że wszystkie akty kancelaryjne prowadzi się wyłącznie w języku ukraińskim. Tę propozycję aprobująco poparła sala. — Według definicji Humboldta i Potebni, język to kategoria energetyczna. Swary wokół języka państwowego odbierają społeczeństwu kolosalną energię — jest przekonany docent katedry filologii Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. H. Szewczenki Witalij Radczuk. — Juszczenko w dziedzinie kultury zrobił nieporównanie więcej niż jego poprzednicy. Ale i to jest niewystarczające. Musimy przekonywać Prezydenta jako gwaranta Konstytucji do działania bardziej zdecydowanego. — „Proświta” musi skuteczniej kontrolować działania urzędników w terenie: wykonywanie Ustawy o językach, który żył tu w XVI wieku. W Iwano-Frankiwsku kosztem pana Wołodymyra wzniesiono pomnik Strzelców Siczowych oraz wybitnemu pszczelarzowi Petrowi Prokopowyczowi. Godnie uczcili współmieszkańcy poległych w czasach II wojny światowej. Na pomniku żołnierzy OUN-UPA wyryto 110 imion bohaterów, tyle samo — na pomniku żołnierzy radzieckich, którzy zginęli na frontach. Wzniesiono krzyż pamiątkowy członkom OUN, poległym z rąk NKWD w 1944 roku. Przewodniczący obwodowego zjednoczenia WUT „Proświta” Petro Arsenycz opowiedział o niełatwej pracy prośwician w budowaniu państwa ukraińskiego, podziękował przewodniczącej oddziału Hannie Salij za aktywną pracę, podarował biblioteczkę książek podkarpackich prośwician. Amatorskie zespoły „Proświty” pod dyrekcją Oresta Turka dały wielki koncert pieśni patriotycznej, duchowej i ludowej, w którym wzięli udział męska kapela „Czerwona kalyna”, żeński zespół „Kwity romenu”, Ludmiła Bolijenko (laureatka ogólnoukraińskich konkursów), Nadija Lehun, Ołeh Libryk, Taras Bereżnycki, Iwan Kuras, Anna Jakubowśka, Marija Sołodczuk. Zdjęcie S. Mizerniuka UCHWAŁA sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Po wysłuchaniu informacji o przebiegu przerejestrowania członków „Proświty”, Rada Główna uchwala: 1. Do 140-lecia zakończyć przerejestrowanie członków „Proświty” i powitać jubileusz Towarzystwa zgraną potężną ukraińską siłą, która niestrudzenie pracuje dla utwierdzenia ukraińskiej państwowości. 2. Dla wzmocnienia struktury organizacyjnej oraz działalności finansowej „Proświty” ustalić dla członków indywidualnych składki członkowskie w wysokości 12 hrywien rocznie. Środki rozdzielają się w następujący sposób: 30% pozostaje na potrzeby zjednoczeń rejonowych i miejskich; 40% — na potrzeby zjednoczeń obwodowych; 30% przekazuje się na potrzeby Centralnej „Proświty”. 3. Zjednoczeniom „Proświty” aktywniej przyciągać do towarzystwa członków zbiorowych. Sprzyjać napływowi od nich składek charytatywnych. Szukać możliwości udzielenia pomocy sponsorskiej i mecenasowskiej dla przeprowadzania działań oświatowych. 4. Zwrócić uwagę Sekretariatu na niewystarczającą pracę i formalizm w sprawie przerejestrowania członków „Proświty”. 5. Zlecić KRI sprawdzenie przebiegu przerejestrowania członków „Proświty”. 6. W Sekretariacie WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki stworzyć bazę danych o członkach „Proświty”. 7. Kierownikom zjednoczeń obwodowych „Proświty” współpracować z organami władzy dla wykonywania działań oświatowych. Przyjmuje się jednogłośnie.
UCHWAŁA sesji Rady Głównej Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki Po wysłuchaniu i omówieniu propozycji zastępcy przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki W. Folwarcznego dotyczącej przeprowadzenia akcji „Ukraina — europejski dom”, Zarząd Główny Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki postanawia: 1. Uznać za jeden z głównych kierunków pracy oświatowej wśród ludności na najbliższe lata przeprowadzenie akcji „Ukraina — europejski dom”, proświcianie — za wyborem euroatlantyckim. 2. Zwrócić się do Prezydenta, Premiera, Przewodniczącego Rady Najwyższej, MSZ Ukrainy z prośbą o poparcie inicjatywy dotyczącej przeprowadzenia akcji. 3. Opracować środki w celu zapewnienia proświcianom odpowiedniego sprzętu poligraficznego, urządzeń powielających i komputerowych, zasobów finansowych na wytworzenie materiałów agitacyjnych, wydanie broszur, plakatów, książek, produkcji audio i wideo, skierowanych na propagowanie wyboru euroatlantyckiego Ukrainy. 4. Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” wraz z Ministerstwami Spraw Zagranicznych, Oświaty i Nauki, Kultury i Turystyki, ds. Rodziny, Młodzieży i Sportu, ds. Narodowości i Migracji wspólnie z obwodowymi administracjami państwowymi zaplanować różnorodne działania propagandowe podczas przeprowadzania akcji „Ukraina — europejski dom”. 5. Gazecie „Słowo Proświty” wprowadzić stałą rubrykę „Ukraina — europejski dom”, stale propagować wybór euroatlantycki Ukraińców. Przyjęto jednogłośnie. 13 czerwca 2008 r., m. Kijów, NSPU
Машинний переклад
Zakończenie. Początek na s. 1. Fakt, że w Związku Pisarzy Ukrainy zebrało się tak wielu autorytatywnych ludzi, świadczy o tym, że społeczeństwo jest zaniepokojone sytuacją i pragnie przezwyciężyć trudności. — Warto nie tyle narzekać na wszelkie niepowodzenia, co wziąć pług i ciągnąć go całą wspólnotą — przekonany jest przewodniczący Związku Oficerów Ukrainy Wiaczesław Biłous. Trzeba, aby każdy na swoim miejscu robił małą rzecz, z której wyrośnie wielka. Wszak dwunastu apostołów zmieniło cały świat! Istnieje Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. T. H. Szewczenki — organizacja, która własnym przykładem przekonuje, że nie tylko robi ważne rzeczy, ale też w nie wierzy. Ludzie dowiadują się o jej osiągnięciach i będą wspólnie pracować na rzecz oświecenia. Pracy jest tutaj bardzo dużo. Nawet w demokratycznej większości Rady Najwyższej co trzeci poseł z frakcji BJuT porozumiewa się po rosyjsku, na wszystkich piętrach Rady Najwyższej sprzedają głównie rosyjskojęzyczną prasę. Czyżby parlamentarna większość razem z Arsenijem Jaceniukiem nie mogła znaleźć rozwiązania na korzyść ukraińskojęzycznej prasy? Czyż zatem nie dziwnie brzmią na tym tle okrzyki prorosyjskich sił o przymusowej ukrainizacji? — W rzeczywistości w eterze telewizyjnym i radiowym jedynie imitują ukrainizację, za to surżyk i stylistycznie niezdarne teksty zalały cały eter — mówi Łeonid Mużuk, członek Zarządu Centralnego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”. Borys Olijnyk, Pawło Mowczan, Łewko Łukjanenko
Машинний переклад
Stepan BOJKO, uczestnik chóralnej kapeli „Czerwona Kalina”, m. Iwano-Frankiwsk
Już tradycyjnie obwodowe zrzeszenie „Proświty” wyjeżdża do filii. Tak więc w czerwcu odwiedziliśmy Jezupol w rejonie tysmienickim. W osiedlu jest wiele pomników, które opowiadają o tej dawnej miejscowości. Centralna ulica otrzymała imię przywódcy OUN-UPA Stepana Bandery. Na budynku „Proświty” miejscowi działacze i rada osiedlowa odsłonili tablicę pamiątkową. Naprzeciwko budynku, na niewielkim placyku, znajduje się popiersie Iwana Franki oraz pamiątkowy krzyż ku czci zniesienia pańszczyzny w 1848 roku. Wysokiej klasy dzieło sztuki — pomnik Tarasa Szewczenki — ufundował za własne pieniądze dawny nauczyciel miejscowej szkoły, patriota i mecenas Wołodymyr Wojciuk. Za jego środki niedawno wzniesiono pomnik zakonnika-drukarza Berin-
Машинний переклад
Nasz kolega Petro Antonenko, znany dziennikarz, pisarz, działacz Proświty, obchodził jubileusz 60-lecia, który przywitał znaczącym dorobkiem twórczym. Urodził się 24 czerwca 1948 roku we wsi Awdijiwka w rejonie kułykiwskim na Czernihowszczyźnie. Pracował w horodnianskiej i kułykiwskiej gazetach rejonowych, od 1993 do 2006 roku był redaktorem gazety „Siwerszczyna”. Laureat nagród imienia W. Stusa, M. Kociubynskiego oraz B. Hrinczenki. Autor książek prozatorskich „Babine lito” i „Swicza”. Patriota rodzinnego miasta Czernihowa, działacz Proświty z wieloletnim stażem, potrafi jednym słowem rozpalić serce. Na przykład, obecny artykuł 10 Konstytucji — wyraża opinię Łewko Łukjanenko, członek Narodowego Związku Pisarzy Ukrainy, deputowany ludowy Rady Najwyższej poprzednich kadencji. — Nie brakuje nam ustaw, lecz woli walki o to, co już w ustawie jest zapisane. Artykuł 11 Konstytucji stwierdza: „Państwo wspiera konsolidację i rozwój narodu ukraińskiego, jego świadomości historycznej, tradycji i kultury”. Czy można naród ukraiński konsolidować na podstawie języka chińskiego, japońskiego czy rosyjskiego? Zapytajmy więc samych siebie, czy zawsze bronimy języka ukraińskiego? Czy tylko o nim mówimy — o rdzennym, etnicznym języku, jego rozpowszechnianiu, oryginalności — a w rzeczywistości zrobiono bardzo niewiele. Artykuł 11 zobowiązuje wszystkich urzędników państwowych do konsolidacji narodu ukraińskiego. Kto tego nie robi, ten nie przestrzega Konstytucji, a zatem takich urzędników należy zwalniać. Ukraińskość nadal budzi się w najdalszych zakątkach kraju. We wsiach Ługańszczyzny, na samej granicy z Rosją, inteligencja mówi: „Poczuliśmy, że jesteśmy Ukraińcami, że nasza ziemia to Ukraina. Ale prawie nic o niej nie wiemy. Opowiedzcie, dajcie nam coś, żebyśmy i my wiedzieli, czym jest ukraińskość” — dzieli się wrażeniami ze spotkania z mieszkańcami Ługańszczyzny Łewko Łukjanenko. Zatem problemu językowego w społeczeństwie ukraińskim nie ma. Jest problem w ukraińskim politykierstwie, które nie mając prawdziwego klucza do serca wyborcy, stale stwarza problemy na gruncie językowym, aby wzburzać świadomość społeczną i korzystnie nią manipulować. Nie trzeba więc szukać Ukrainy na Ukrainie, bo nasze państwo to samowystarczalna cywilizacja, która zrodziła się w czasach kultury trypolskiej. Świadoma tego ukraińska inteligencja wraz z narodem musi zasiać, zakorzenić i wyhodować prawdziwą, patriotyczną władzę oraz pielęgnować ducha narodowego w sercu, w języku, w świadomości każdego Ukraińca, całego społeczeństwa. Światosław MIZERNIUK Zdjęcie autora Redaktor jego rodzinnej „Siwerszczyny” Wasyl Czepurnyj po wielu latach wspomina, jak podczas wycieczki, w siedniowskiej kamienicy Łyzohuba Petro Jakowycz powiedział mu, małemu chłopcu, słowo „Ukraina”, które ten zapamiętał na całe życie. Koledzy Petra Jakowycza podkreślają jego człowieczeństwo, dobroć, szczerą i hojną duszę oraz życzą długich, owocnych i szczęśliwych lat. Redakcja „Słowa Proświty”
Машинний переклад
Закінчення статті ««PROŚWITA»», с. 4
Opowiadaliśmy o pracy sesji Rady Głównej „Proświty”, o tym, jakimi sprawami Towarzystwo będzie obchodzić swoje 140-lecie. Czytelnikom zapewne będzie ciekawie dowiedzieć się, jakie właśnie przedsięwzięcia będzie prowadzić Towarzystwo w tym roku. Oto najważniejsze z nich. Z przygotowań i obchodów 140-lecia „Proświty”: Cykl audycji w Radiu Narodowym i telewizji o działalności Towarzystwa. Wystąpienia pisarzy, naukowców, artystów, działaczy społecznych „Proświty” w kolektywach pracowniczych, placówkach oświatowych, jednostkach wojskowych o działalności „Proświty”. Uroczyste posiedzenie z okazji jubileuszu w Pałacu Narodowym „Ukraina”. Uroczyste posiedzenia we wszystkich centrach obwodowych. Ustanowienie tablic pamiątkowych na budynkach, które w swoim czasie zajmowała „Proświta”. Wydanie książki na jubileusz Towarzystwa, portretów wybitnych działaczy Proświty, jubileuszowych broszur, a także kopert artystycznych i serii znaczków pocztowych, poświęconych jubileuszowi Towarzystwa. Wydanie pamiątkowych monet jubileuszowych. Konkurs wśród uczniów Ukrainy na najlepszą pracę o „Proświcie”. Tydzień „Proświty” w placówkach kultury. Do 75-lecia Hołodomoru na Ukrainie: Inicjowanie ustanowienia w miejscowościach pomników i znaków pamiątkowych ofiarom Hołodomoru. Udział w tworzeniu w miastach i wsiach wystaw dokumentów archiwalnych, materiałów fotograficznych i innych ekspozycji. Poszukiwanie mogił, gdzie pochowano ofiary Hołodomoru, ustanowienie krzyży pamiątkowych. Wspieranie organizacji ogólnoukraińskiego konkursu prac naukowo-badawczych o Hołodomorze wśród uczniów, studentów, pedagogów. Obchody dat pamiątkowych naszej historii: Przeprowadzenie czytań literacko-artystycznych, konferencji naukowych, „okrągłych stołów” na temat „Iwan Mazepa w kontekście ukraińskiego państwowotwórstwa”. Wyjazd do miejsca śmierci i pochówku I. Mazepy w m. Bendery (Naddniestrze). Wieczory tematyczne i inne przedsięwzięcia, poświęcone 240-leciu ruchu hajdamackiego. Udział w przygotowaniu obchodów 130-lecia od dnia urodzin Symona Petlury (2009 r.). * * * To daleko niepełna lista głównych jubileuszowych przedsięwzięć „Proświty”, które zaplanowano na ten rok i część z których już się odbyła. W każdym obwodzie lokalne oddziały Towarzystwa prowadzą własne przedsięwzięcia, których celem jest uczczenie jubileuszu „Proświty” konkretnymi sprawami. „Proświta” zaprasza do prowadzenia tych i innych przedsięwzięć wszystkich patriotów Ukrainy. Przygotował Petro ANTONENKO w mediach, których celem jest informowanie ludności w sprawie NATO; przygotowanie i rozpowszechnianie materiałów poligraficznych, audio i wideo oraz dokumentów o działalności Sojuszu Północnoatlantyckiego i Unii Europejskiej. W skład Rady Społecznej Centrum Integracji Euroatlantyckiej weszli znani działacze społeczni i polityczni obwodu odeskiego, naukowcy: zasłużony pracownik kultury Ukrainy, pisarz D. Szupta, docent Odeskiego Uniwersytetu Narodowego im. I. Miecznikowa O. Zacharija, kandydat nauk historycznych T. Honczaruk, przewodniczący Fundacji Wspierania Ochrony Praw Weteranów i Inwalidów S. Wojtowycz, zastępca przewodniczącego stowarzyszenia społecznego „Ukraina – NATO” W. Henyk, przewodniczący Centrum Odrodzenia Narodowego im. J. Łypy W. Bokow, przewodniczący Odeskiej organizacji obwodowej Ukraińskiej Partii Ludowej A. Karpenko, kandydat nauk filologicznych A. Pliaczenko, ataman Czarnomorskiego Zjednoczenia Hajdamackiego S. Hucaliuk, przewodniczący Odeskiego obwodowego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki O. Stepanczenko. Rada Społeczna opracowała i zatwierdziła plan działalności Centrum do końca 2008 roku. W lipcu Centrum planuje przeprowadzić obóz młodzieżowy w rejonie sawrańskim obwodu odeskiego razem z Czarnomorskim Zjednoczeniem Hajdamackim oraz zorganizować wystawę, poświęconą działalności pokojowej NATO. Biuro prasowe Odeskiego oddziału Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. T. Szewczenki
Машинний переклад
Nadia KYRIAN 18 czerwca Serhij Płaczynda — znany pisarz, dziennikarz, działacz Proświty — skończył 80 lat. Autor około czterdziestu książek, wielu publikacji w periodykach, Serhij Płaczynda i dziś kontynuuje swoją różnorodną działalność twórczą. Oprócz tego pracuje w Naukowo-Badawczym Instytucie Ukrainoznawstwa, kieruje stowarzyszeniem twórczym „Oratania” przy Narodowym Związku Pisarzy Ukrainy, jest przewodniczącym społecznego komitetu ratowania Dniepru i małych rzek Ukrainy. Jest laureatem międzynarodowej nagrody imienia I. Koszeliwcia, honorowym kozakiem Kijowskiej Sotni imienia Światosława Chrobrego. Niezwykle skromny w ocenie swojego dorobku. Podsumowując swój dorobek, powiedział: „Niewiele zrobiłem, wiele nie zrobiłem… Żal nie napisanych książek, jak nieurodzonych dzieci… Kiedy pojmujesz, co zrobiłeś, dochodzisz do wniosku, że wszystko napisane to „głos wołającego na puszczy”. Rozdzieramy dusze, a władza w żaden sposób nie reaguje. Dziś trwa etnocyd, który zaczął się za lekką ręką Kuczmy. Niszczono wieś, na oczach wszystkich zabierano bydło (zabrano wtedy około dwóch milionów sztuk), pozwolono przewodniczącym KSP za bezcen prywatyzować sprzęt. Na wsiach nie ma pracy, młodzież wyjeżdża, stoją puste domy. Ukraina traci swoją etniczną przyszłość, naród jest w niebezpieczeństwie. Serhij Petrowycz uważa, że trzeba już położyć temu kres: w budżecie na 2009 rok zabezpieczyć środki na to, by podnieść wieś, zacząć tam budowę — zakłady przetwórstwa produktów rolnych, nowoczesne domy, szkoły, biblioteki; stworzyć dla młodzieży komfortowe warunki życia. Inny niezwykle ważny problem to Morze Kijowskie. Tam na dnie jest 60 milionów ton radioaktywnego mułu! Betonowa przegroda, tama, według świadectw inżynierów, już odłużyła swój okres gwarancyjny. Trzeba natychmiast wykonać kanał obwodowy, równolegle ze zbiornikiem wodnym, gdzie jest stare koryto, puścić wodę z Dniepru do Prypeci z prawego brzegu, a z lewego — poprowadzić korytem kanał obwodowy do ujścia Desny i zakonserwować zbiornik, aby przez śluzy nie przesiąkały do Dniepru radioaktywne wody z Morza Kijowskiego. To zagraża Kijowowi, bo może pójść w wody gruntowe, a my przecież pijemy z artezyjskich źródeł, których czystość należy chronić. Niezmordowany Serhij Płaczynda całe życie walczy o Ukrainę, odkrywa ją dla siebie i dla nas. Jest działaczem Proświty z powołania. Opierając się na badaniach Szyłowa, Syłenki, Kyfiszyna, amerykańskich uczonych, dowodzi, że Ukraina jest ojczyzną cywilizacji. Popularyzuje te nauki. Ołeksandr Bystruszkin, witając jubilata w Domu Pisarzy w imieniu Prezydenta, nie mógł powstrzymać wzruszenia: „Ile razy wychodziłem na scenę… ale teraz się denerwuję. Napłynęły wspomnienia o latach 60… To była, obrazowo mówiąc, próba pióra niepodległej Ukrainy. Poezja, muzyka… I, oczywiście, utwory Serhija Płaczyndy. To człowiek, który nie ma granic, nie ma brzegów. Jego życiowe credo — nie przepychać się łokciami, przecież nad tobą jest niebo, wysokość. Wspinaj się do niej! I on się wspinał”. Prowadzący wieczór Witalij Karpenko, opowiadając o twórczej i życiowej drodze jubilata, scharakteryzował jego światopoglądowe orientacje: Serhij Płaczynda uważa się za nacjonalistę. Według jego teorii, narodowe — to stan (założyć wyszywankę, rozmawiać w języku ukraińskim itp.). A nacjonalistyczne — to działanie, ruch (stawić opór wrogom Ukrainy, obronić swoje życiowe zasady). Jego twórczość jest godna uhonorowania Nagrodą Szewczenkowską — uważa Witalij Opanasowycz. Pobratymiec partyjny, zastępca przewodniczącego KUN Wołodymyr Borejczuk poinformował, że na ich wniosek w Dniu Konstytucji Wiktor Juszczenko wręczył Serhijowi Petrowyczowi order „Za Zasługi” III stopnia i życzył jubilatowi napisania nie mniej książek, niż już napisał. Wspomniał, że pierwsze wydanie książki Płaczyndy „Lebedia” sfinansowała Jarosława Stećko (500 egzemplarzy). Przeczytawszy ją dziś, zrozumiał, że taką książkę powinien mieć każdy. I rzeczywiście — została doceniona: znajdują się sponsorzy, wychodzi w nowych nakładach. Kolega z Instytutu Ukrainoznawstwa Ołeksandr Chomenko przyznał, że ogromny wpływ miała na niego „Nieopalana kupina”. Zresztą, jak i na wielu innych w swoim czasie — jeszcze w latach 60. „Masowa, szalona popularność utworów Serhija Płaczyndy — i oficjalne przemilczanie. Taką popularność miał tylko Andrian Kaszczenko. Dlatego, że obaj ci autorzy nie opowiadają historii, a przeżywają ją. Serhij Płaczynda jest zdumiewająco aktualny i nowoczesny. „Jak latorośl winnej winorośli”, pielęgnujmy naszego wiecznie młodego Serhija Płaczyndę!” — zakończył wystąpienie uczony. Powitał Serhija Płaczyndę także zastępca przewodniczącego WUT „Proświta” Wasyl Folwaroczny, który wręczył jubilatowi najwyższe odznaczenie proświtańskie — medal „Budowniczy Ukrainy”, a także książki Centrum Wydawniczego „Proświty” — „Iwan Mazepa” i „Kobziarz”: „Zawsze wybierał Pan najbardziej palące, najbardziej bolesne tematy, dlatego też gromadził Pan wielkie audytoria” — zaznaczył pan Wasyl. Wzruszające było wystąpienie działaczki Proświty Olhy Puhacz-Pytlowanej, która podarowała książkę-informator „Opis kozackiej Ukrainy 1649 roku”, stworzoną we współautorstwie z kandydatem nauk technicznych, członkiem WUT „Proświta” Serhijem Kowalenką. „Tacy wspaniali ludzie, jak Serhij Petrowycz, swoim przykładem czynią z mieszczan prawdziwych Ukraińców” — powiedziała. I potwierdził to sam jubilat — opowiedział prosty, ale charakterystyczny przypadek. Jechał kolejką podmiejską, rozgadał się z chłopakiem, który właśnie otrzymał paszport. „Czy zwrócił Pan uwagę na to, że w paszporcie nie ma rubryki „narodowość”? — zapytał go. Na to młodzieniec odpowiedział: „A mi to wisi”. Podczas dwugodzinnej rozmowy w wagonie Płaczynda opowiedział młodzieńcowi tyle ciekawego o Ukraińcach, że chłopak w końcu sam zaproponował: „No, niech pan da, podpiszę się, żeby taką rubrykę wprowadzili!” Niestety, takich podpisów jeszcze nie zbierają. A szkoda!
Машинний переклад
Na zebraniu zarządu Odeskiego Obwodowego Zrzeszenia Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki podjęto decyzję o utworzeniu na bazie obwodowej „Proświty” Centrum Integracji Euroatlantyckiej. Jego celem jest wsparcie kursu Prezydenta, Gabinetu Ministrów Ukrainy i Rady Najwyższej, ukierunkowanego na integrację euroatlantycką naszego kraju. Decyzja została podjęta w wykonaniu uchwały Centralnego Zarządu Towarzystwa o przeprowadzeniu kampanii oświatowej „Ukraina — europejski dom”. Główne zadania Centrum Integracji Euroatlantyckiej: sprzyjanie obywatelom Ukrainy w realizacji ich konstytucyjnego prawa do informacji w kwestiach uzyskania przez Ukrainę członkostwa w NATO i Unii Europejskiej; udział w podejmowaniu decyzji w sprawach sprzyjających pozytywnemu wpływowi na współpracę z państwami członkowskimi NATO; opracowywanie regionalnych programów współpracy z państwami NATO i Unii Europejskiej; przygotowywanie „okrągłych stołów”, konferencji, spotkań ze studentami i młodzieżą obwodu odeskiego, organizowanie obozów szkoleniowych; organizowanie kampanii informacyjnych
Машинний переклад
Геннадій АВІЛОВ, голова Горлівського міського об’єднання ВУТ “Просвіта” імені Тараса Шевченка
Геннадij AWIŁOW, przewodniczący Horliwskiego Miejskiego Zrzeszenia WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki
W Doniecku Sieć proeuropejskich organizacji Ukrainy oraz Instytut Polityki Europejskiej „Europeum” (Czechy) zorganizowały i przeprowadziły ukraińsko-czeską konferencję na temat rozwoju partnerstwa w technologii „Open Space”.
Celem konferencji była wymiana doświadczeń oraz nawiązanie współpracy między ukraińskimi i czeskimi organizacjami pozarządowymi, zajmującymi się kwestiami integracji europejskiej. Na otwarciu konferencji obecny był Konsul Generalny Republiki Czeskiej w Doniecku Antonín Mughrash, który wyraził nadzieję na silną współpracę ukraińskich i czeskich organizacji społecznych w budowie Domu Europejskiego, zwracając uwagę na to, że w przyszłym roku Republika Czeska, która będzie przewodniczyć Radzie Europy, dołoży starań, aby Ukraina stała się pełnoprawnym członkiem Wspólnoty Europejskiej. Po podsumowaniu prac konferencji Horliwska Miejska Organizacja WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wyraziła chęć współpracy z Euro-centrum z miasta Jihlava (Czechy), w celu utworzenia w Horliwce Centrum Informacyjnego ds. integracji Ukrainy z Unią Europejską i euroatlantycką. Dzierżyńska Miejska Organizacja WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki będzie współpracować z Instytutem Polityki Europejskiej „Europeum” w przeprowadzaniu wśród młodzieży uczniowskiej i studenckiej regionu działań dotyczących przemian demokratycznych w kraju oraz procesów integracji europejskiej. Dzierżyńska i Horliwska organizacje WUT „Proświta” im. Tarasa Szewczenki zamierzają przyłączyć się do udziału w przyszłych inicjatywach sieci proeuropejskich organizacji Ukrainy.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
język państwowy?! Dlaczego na ulicach naszej stolicy panuje takie zalew sklepów z obcojęzycznymi nazwami (może narodowi czas samemu wymyślić i znaleźć sposób walki z nimi?), a jednocześnie niełatwo znaleźć pamiątki narodowe, muzykę narodową itp.? Ta galopująca westernizacja jest taką samą groźbą, jak i rusyfikacja… Liberalizm jako samowola, jako prawo bogatego i silnego do stawania się jeszcze bogatszym i silniejszym, obraca się dzisiaj przeciwko nam. I choć wydaje się, że zarówno głowa państwa, jak i rząd pragną umocnić język ukraiński, tymczasem realnie zwyciężają ignoranci (jeśli nie powiedzieć – wrogowie), którzy zamienili język w broń polityczną. TEMAT PAŃSTWOWOŚCI I JĘZYKA PAŃSTWOWEGO – NIE DLA DYSKUSJI. Uczyć się „trzymania poziomu” w kwestii językowej można by było od krajów bałtyckich: u nich wystarcza i szacunku do samego siebie, i wiedzy o sile oraz pięknie swojego języka, by być mu wiernym, i mądrości, bo najpierw stworzyli warunki do nauki własnego języka państwowego, a potem postawili surowe wymagania wszystkim, którzy chcieli zostać obywatelami państwa. U nas na początku lat 90. też lody ruszyły, były kursy nauki języka państwowego i nastrój w społeczeństwie się zmienił – „ocieplił”. Jednak machina państwowa coraz bardziej się zacinała i coraz głębiej grzęzła we własnej niezdecydowaniu. A organizacje społeczne, przechodząc na budżet, całkiem się rozleniwiły… Każdy język, aby być zdolnym do przekazania osiągnięć społeczeństwa we wszystkich sferach jego bytu, musi stale się rozwijać, bo bez odnowy nieodwracalnie się starzeje, a wtedy, niczym żywa istota, znika. Najlepiej „rozwija” język specjalistyczna terminologia językowa, czyli używanie go na poziomie naukowym. Nasz melodyjny ukraiński pod względem wykorzystania w nauce zajmuje dopiero 36. miejsce (tak, ciężko wychodzić z zależności kolonialnej), choć jeszcze w 1893 roku Wołodymyr Łewycki wydrukował pierwszy w historii artykuł z wyższej matematyki w języku ukraińskim, wydał w nim także pierwszy słownik terminologiczny, a wkrótce – pierwsze ukraińskie podręczniki z matematyki dla gimnazjum. Pierwszą encyklopedię z cybernetyki również wydrukowano w języku ukraińskim. Obecnie ważnym narzędziem rozwiązania problemu językowego jest stworzenie narodowej bazy słownikowej. Jej podstawą jest seria akademickich słowników nowej generacji „Słowniki Ukrainy” (wydano ich już ponad 60). Oprócz papierowych mamy największy na świecie ukraiński słownik elektroniczny. Nie jesteśmy państwem wielonarodowym, jak nam usilnie tłumaczą „socjologowie-politolodzy” określonej orientacji, a państwem mononarodowym: Ukraińców jest w nim ponad 70%. Prawo decydującego głosu należy właśnie do nas. Tylko trzeba to sobie uświadomić, a także, kończąc wszelkie targi, wziąć odpowiedzialność za swoją odwieczną, daną przez Boga ziemię. I tutaj, oczywiście, wiele zależy od inteligencji, od jej patriotyzmu, nieobojętności i aktywności. A także od umiejętności naszego narodu, by zamiast siedzieć w domach i płakać – jednoczyć się i być świadomym swojej siły. „SPOJRZYSZ – TAKA ŁADNA KOBIETA. JEDNAK JAK ZACZNIE MÓWIĆ…” Trudno znoszę surżyk. Dla mnie to negatywny bodziec. Choć przez pewien czas nawet kolekcjonowałam rzadkie „egzemplarze” – dla rozrywki. I zawsze z ciekawością słucham audycji radiowej, którą prowadzi Jaryna Skuratiwska. Jednak naukowcy w surżyku widzą dzisiaj pozytywną tendencję – jako etap przejściowy z rosyjskiego na ukraiński. Czy są więc zmiany? Tak. Wcześniej w kijowskim transporcie ukraińskiego w ogóle nie było słychać, a teraz brzmi! A także istnieje konkurencyjny produkt językowy, tylko nie zawsze dopuszcza się go na antenę (tutaj już ze skóry wychodzą, starają się „reżyserzy” naszego życia). A tymczasem jakiż pachnący, bogaty i piękny jest język naszej wiejskiej głębi, jeszcze nieokaleczonej „cywilizacyjnymi” wynaturzeniami! Czy to Połtawszczyzny, czy Tarnopolszczyzny albo Kirowohradszczyzny… Ile tam żyje przysłów i powiedzonek, epitetów oraz metafor, a jakie niewiarygodnie ciekawe obrazy funkcjonują, jakie dźwięczne słówka niespodziewanie wyskakują! A jaką głębię poruszają w naszych duszach dawne pieśni chóralne! Słuchasz – i spod powiek mimowolnie płyną łzy… Zachowywać języki trzeba dla pełnego odtworzenia pierwotnego, barwnego obrazu świata. I, jak powiedział kiedyś wielki Niemiec Goethe, „ile języków znasz, tyle razy jesteś człowiekiem”. Jednak kiedy stale żyjesz w środowisku dwóch języków lub masz „dwa języki ojczyste”, negatywnie odbija się to na psychice i rozwoju intelektualnym. O. Potebnia ostrzegał, że w żadnym wypadku nie warto od pieluch uczyć dzieci języka obcego. Kto więc i kiedy obroni naród przed niewidzialną, lecz nie mniej straszną ruiną psychiczną? Jednak mam wielu rosyjskojęzycznych znajomych, wielkich patriotów Ukrainy. Ich przodkowie byli tej ziemi kiedyś synami i córkami. A dzieci i wnuki – w drodze do powrotu. Coś trochę przeszkadza zrobić ten decydujący krok. Być może po prostu brakuje odwagi? A czy my, Ukraińcy, jeszcze nie budzimy zaufania?.. Styl autora zachowano.
Машинний переклад
Natalka POKŁAD PRAWO DARWINA Jechałam w gości na Trojeszczynę, gdzie jeszcze nigdy nie byłam. Kierowca wywoływał przystanki: „Majakowskiego, Balzaka, Saburowa… 1. mikrodzielnica, Poliklinika…” Mimowolnie pomyślałam: „A w jakim ja jestem teraz państwie? Dlaczego w ukraińskiej stolicy jest tak mało ulic nazwanych imionami ukraińskich bohaterów, twórców ukraińskiej literatury, kultury itd.?” Kiedy wracałam na swój Obołoń, w marszrutce ryczało „Ruskije radio”. Poprosiłam kierowcę, żeby trochę je ściszył. A z tylnego siedzenia: „Czewo tam? Pust goworit!” Walczyć z nim — oznaczało zepsuć wrażenie z tak miłego trojeszczyńskiego spotkania, a ja i tak miałam niedługo wysiadać… W takich sytuacjach języki konfliktują tak samo, jak ludzie i, jak świadczy praktyka, przeżywa ten bardziej agresywny — dokładnie według prawa Darwina. Zderzają się dwa systemy kulturowe i przeważnie w tym zderzeniu decydującą rolę odgrywa nie piękno, nie siła i starożytność tych języków, a pozycja ich użytkowników. Musimy przyznać: my, Ukraińcy, na swojej ziemi nadal żyjemy w stanie ciągłego oblężenia językowego, terroru językowego, a nawet kolonizacji językowej, a to bardzo traumatyzuje, deformuje i okrada nasze pokolenia. „NA POCZĄTKU BYŁO SŁOWO” Przez wieki ze słów formowały się języki. Różne. Decydującymi w tym stawały się wibracje kosmosu — i ziemi, otoczenia. Według ocen specjalistów, dziś na świecie jest około 6000 języków. Jednak są one bardzo wrażliwe i giną Wiktor ŁUPEJKO szybciej niż zwierzęta wpisane do Czerwonej księgi: codziennie znika dwa języki. Dlaczego? Bo prawie połowy z nich nigdy nie zapisano na papierze i, istniejąc tylko w tradycji ustnej, nie wytrzymują one wyścigów cywilizacyjnych. W języku każdego narodu zakodowano bardzo dawną informację, pewne symbole. Właśnie język łączy nas z dalekimi przodkami i wyrzekając się ojczystego języka, zrywamy energetyczną nić pamięci, a zatem zdradzamy ród. Język — to nie tylko środek komunikacji, ale i skarbnica narodowej duszy, nasza zakodowana świadomość i kolebka naszej tożsamości. Czy nie dlatego sztuczny język esperanto nie zyskuje masowego rozpowszechnienia, bo to „łatany” język, bez wewnętrznego obrazu i logiki, bez symboli, choć próbują w nim, dla popularyzacji, pisać wiersze… Tacy wybitni uczeni językoznawcy jak W. Humboldt, O. Potebnia, M. Heidegger, E. Sapir są przekonani, że każdy język niesie w sobie swoisty obraz świata. Na czym polega ta swoistość? Na przykład badając język Indian, naukowcy odkryli, że nie ma w nim środków, by mówić o czasie jako o czymś materialnym (my przecież mówimy: „trwonić, wykorzystywać, tworzyć czas” itd.), bo Indianie mają zupełnie inne rozumienie tej kategorii. A podczas tłumaczenia na angielski wiersza „Bieleje żagiel samotny” niespodziewanie wyjaśniło się, że w angielskim nie ma czasowników utworzonych od kolorów, zatem ten język nie wie, co oznacza „bieleć, zielenieć, czerwienieć” itd., i do wyjaśnienia tych czynności trzeba używać form opisowych. Każdy naród ma swoisty system myślenia i wskazuje na to struktura jego języka. Stosunek do przedmiotów i zjawisk ujawnia się w tym, jak kto formułuje myśl. Anglik i Niemiec mówi: „Byłem narodzony”, a nam naturalniej powiedzieć: „Urodziłem się”. Dawną narodową tradycję rozpoznajemy po tym, jakie skojarzenia wywołuje to czy inne słowo (jak choćby w języku ukraińskim słowo „drużyna” kojarzy się z „drug” [przyjaciel], a w rosyjskim „supruga” — z „uprjaż” [uprząż]; tak samo różne są skojarzenia słów „rusznyk” — i „połotience” [ręcznik], „mowa” — i „jazyk” [język], „tyżdeń” — i „niediela” [tydzień], „nedila” — „woskriesienje” [niedziela] itd.). Język jako całościowy system, a także jego funkcjonowanie trzeba stale badać: to pasjonujące dla badacza i potrzebne dla społeczeństwa. Na Ukrainie istnieje obecnie dobra szkoła językoznawców, która ma solidny dorobek. Jednak najważniejszym naszym dzisiejszym problemem, a nawet nieszczęściem, jest rozdźwięk między osiągnięciami naukowymi a ludzką świadomością. Według słów I. Dziuby, „większość oponentów walczy nie o język rosyjski, a o prawo do nieznajomości ukraińskiego”. Oto taka inercja, brak kultury, duchowe lenistwo, niezniszczalny wielkomocarstwowy imperialny syndrom. I tutaj potrzebna jest nie tylko wielka praca oświatowa, ale i wola polityczna państwa. „DAJCIE MI DOBRE ŻYCIE — A BĘDĘ MÓWIŁ WASZYM JĘZYKIEM…” To pozycja przybysza. Przychodzi on na naszą ziemię, nie zauważywszy, że tutaj jest pradawna bogata kultura, głębokie narodowe tradycje, wreszcie pracowity i dobry naród, który, jak i wszystkie inne, też wymaga szacunku. Dlatego przybyszowi trzeba nie tylko dać dobre życie — my też go pragniemy — ale i postawić przed nim całkiem normalne cywilizacyjne wymagania: „Przyszedłeś do państwa, więc przestrzegaj jego porządków”. Bez wątpienia, aby język ukraiński czuł się gospodarzem i brzmiał na ulicach naszych miast i miasteczek, w instytucjach kulturalnych i naukowych oraz w domach obywateli, potrzebna jest wyważona, delikatna, szczegółowo przemyślana, konsekwentna polityka państwowa. A tymczasem jej nie ma. Trudno, niemożliwie wyobrazić sobie, żeby w parlamencie Izraela czy Wielkiej Brytanii parlamentarzyści porozumiewali się nie państwowym, a jakimś innym językiem (i nikt z mniejszości nie krzyczy o ucisku na tle językowym), podczas gdy połowa ukraińskich ustawodawców „nadaje” nie najlepszą rosyjszczyzną, a jeszcze deklaruje „gonienije na ruskojazycznoje nasielenije” [prześladowania ludności rosyjskojęzycznej]. A my z jakiegoś powodu przepraszająco się kłaniamy, a nawet w czymś się tłumaczymy! Jednocześnie pod wpływem sztucznie wymyślonych przez ideowo zbankrutowanych polityków dyskusji o dwujęzyczności (mistrzowsko rozniecają płomień niezgody) powstaje niemało pytań, w tym także takie: dlaczego na Ukrainie w 17. roku jej niepodległości nie ma ani państwowego programu badania języka ukraińskiego, ani ustawy o Andrij Honczar. „Hryhorij Skoworoda”
Машинний переклад
Jak huk stuleci, jak szum wieków, Jak oddech burzy, — mowa ojczysta… Maksym Rylski
Wejdźmy w Słowo, niby w Świątynię, Uprzejmie pokłońmy się w pas Pradawnym i bliskim wiekom, Oraczom, czeladzi i wojom. Choć krok zróbmy ku tajemnicom, W błyski pradawnej wspólnoty… Przyszliśmy do ciszy i gromów, Które ludzie nam w spadku zostawili. Słyszycie: w rosie sitowie brzmi, Trzepnęła zwinna rzemienna proca — Przez gąszcze w marę łozin Już niesie do chaty zdobycz przodek, A tam, między błyskami hakownic, Warknąwszy na giermków-hultajów, zwala pistoletem na ziemię Szlachcica gorliwy Naływajko. Salwami dzwoni z głębin jawa — I z pokładów wieków, spod Konotopu, Jak podnosiła się nasza buława Tak, że aż łagodniała Europa. Zatrzymajmy oddech: nad czadem mirr, Nad liberyjnym płazem carskich błaznów Płonie ostrzami siekier Klekot Kobzarowego sarkazmu. Przez wieczną pamięć grzmi Ze świstem szabel czerwono-niebieskich Hajdamackie rycerstwo w świat Po ognistej wolnej Ukrainie. Wstał Sławuta na kozacki wzrost, Barki Nenasytca okrył sztyletowo, I turbinowy głos-zwiastun Wypowiada duszę dnieprostańsko… Gdzieś w oddali, za bryzgiem fal, Cicho zaczęli po pracy Dumę-pieśń, pełną nieba i skrzydeł, Nieśmiertelne partyzanckie oddziały. …Nie zapomnijmy w gwarze stuleci Ukraińskich głosów dzwoniących, Co splotły się w majaczenie kwiatostanów W różnorodnej naszej mądrej mowie. Każde Słowo — drżące imię… Nie milczy ludzka łaska i broń. Wejdźmy w Słowo, niby w Świątynię, I uprzejmie pokłońmy się w pas…
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
ŚWIATOSŁAW MIZERNIUK SUPERŻYWNOŚĆ DLA STONKI ZIEMNIACZANEJ? Co leży na naszym stole — zwykły pomidor czy genetycznie modyfikowany? I to nie jest jedzenie z kosmosu, lecz zmienione w nienaturalny sposób. Na przykład w genotyp ziemniaka „wmontowano” gen takiej bakterii, której trucizna jest śmiertelna dla owadów, i stonka ziemniaczana go nie je; albo pomidory bardziej odporne na chłody: zostały zmodyfikowane genami flądry północnoatlantyckiej lub meduzy. Suszy nie boi się pszenica, która posiada gen skorpiona. Jeszcze całkiem niedawno ukraiński konsument martwił się tylko tym, co kupić — smaczne, pożywne i potrzebne. Obecnie wszystko zmieniło się radykalnie. Od różnorodności ofert na półkach supermarketów i na bazarach nawet doświadczonemu kupującemu rozbiegają się oczy. Jednak coraz więcej zarówno konsumentów, jak i specjalistów nie ośmiela się położyć na swoim talerzu produktów zaproponowanych przez producentów. A jeśli już się decydują, to z niemałym strachem: wiadomo, że prawie połowa sprzedawanych produktów jest genetycznie modyfikowana. Potwierdzają to również analizy laboratoryjne badań molekularno-genetycznych „Ukrmetrstandardu”. Analiza zakupów kontrolnych w supermarketach stolicy świadczy, że znaczna część wyrobów wędliniarskich i kasz błyskawicznych zawiera organizmy genetycznie modyfikowane. Według nieoficjalnych danych, przeważające rozpowszechnienie na Ukrainie zyskuje genetycznie modyfikowana soja — 45% powierzchni zasiewów; dziesiątki tysięcy hektarów obsiano kukurydzą, pszenicą, ziemniakami, pomidorami, burakami cukrowymi, ryżem… Od 1995 r. w USA reklamowano ziemniaki „Nowy liść”, których uprawa nie wymagała pestycydów. To pierwsza roślina transgeniczna, którą próbowano zarejestrować na Ukrainie. Ta odmiana posiada gen „wmontowany” z mikroorganizmu — w celu wytwarzania toksyny przeciwko stonce ziemniaczanej. Ale sama firma-producent przestała pracować z tą odmianą: wtedy farmerzy Ameryki i Kanady zrezygnowali z transgenicznych ziemniaków… Obecnie na światowym rynku jest już ponad 100 różnych odmian genetycznie modyfikowanych produktów. Według informacji radia „Swoboda”, wspólny pozew „Greenpeace” i rządu Niemiec zmusił firmę-producenta do ujawnienia danych badań o bezpieczeństwie spożywania transgenicznej kukurydzy. Okazało się, że u zwierząt, do których diety wprowadzono taką roślinę uprawną, zmienił się skład krwi i rozmiary narządów wewnętrznych. MODYFIKOWANA ŻYWNOŚĆ A ZDROWIE I PULA GENOWA CZŁOWIEKA Jakie są nieprzewidywalne skutki spożywania GMO, na razie nie zbadano i nie ma jasnej odpowiedzi. Jednak naukowcy z różnych krajów twierdzą, że alergia, obniżenie odporności, zaburzenia przemiany materii, odległy efekt mutagenny — to mała cząstka listy chorób, które może wywołać spożywanie wraz z jedzeniem sztucznie stworzonych genetycznie modyfikowanych produktów. Właśnie dlatego wiele krajów UE rezygnuje ze stosowania genetycznie modyfikowanych roślin. Parlament Europejski swoim ustawodawstwem zatwierdził specjalne zasady etykietowania takiej żywności: jeśli produkt zawiera ponad 0,9% składników transgenicznych, oznacza się go specjalnym znakiem. A stosowanie inżynierii genetycznej w żywności dla dzieci jest tam zabronione. Nawet w menu restauracyjnym powinni zaznaczać zawartość transgenów w jedzeniu. Prawie w całej UE obowiązuje moratorium na rozpowszechnianie GMO, a także na tworzenie jakichkolwiek nowych genetycznie modyfikowanych produktów spożywczych — z powodu nieakceptowania takiej żywności przez większość Europejczyków. I teraz wszystkie te „know-how” pchają się do nas tak, jak kiedyś stonka ziemniaczana… Importerzy kupują tanią modyfikowaną soję i kukurydzę i, nie informując konsumenta o prawdziwym składzie gotowych produktów, sprzedają je. Czasami zaś za napisem „zdrowy produkt” ukrywa się prawda. Przecież produktów żywnościowych uzyskanych z genetycznie modyfikowanych roślin u nas do tej pory nikt nie oznacza! Za to w USA inżynieria genetyczna jest szczególnie popularna: tylko ze sprzedaży modyfikowanych produktów pochodzi ponad 20 miliardów dolarów rocznych dochodów imperiów biznesowych. W tym kraju najwięcej produkuje się i spożywa produktów transgenicznych: jedzą je biedni i zamożni. Ale różnica polega na tym, że bogaci Amerykanie i tak zwana klasa średnia mają wybór: tam wiedzą, co kupować — działa „odwrotne etykietowanie”: na opakowaniu jest specjalne oznaczenie, które zaświadcza, że w wyrobie nie ma transgenów, że produkty są „organiczne”. Są one droższe niż genetycznie modyfikowane. Jak twierdzą dziennikarze radia „Swoboda”, Amerykanie coraz częściej spożywają produkty z logo „Organiczne”. Takie jak: naturalne
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
mleko od krowy, która pasie się na trawie nieposypanej nawozami mineralnymi. Tę żywność można kupić w każdym supermarkecie, ale prawie dwa razy drożej niż zwykłą. Wprowadzenie produktów transgenicznych na rynek konsumencki w USA, jak i w wielu innych krajach świata, regulują prawa. Istnieją one także w Rosji, na Białorusi, w Mołdawii. Jednak nie ma ich u nas, na Ukrainie. Dlatego nasz nabywca spożywa produkty modyfikowane, niczego nie podejrzewając i nie zastanawiając się nad konsekwencjami.
O zagrożeniu dla zdrowia człowieka ze strony organizmów modyfikowanych genetycznie spierają się obecnie w WTO i ONZ: naukowcy i rolnicy, ekolodzy i konsumenci, biznesmeni i urzędnicy, prawnicy i duchowieństwo. Z jednej strony rośliny transgeniczne uprawia się bez stosowania pestycydów; i z tego punktu widzenia produkty modyfikowane genetycznie są rzekomo „bardziej ekologicznie czyste”. A z drugiej — człowiek w istocie spożywa produkt stworzony sztucznie. A skutki spożywania takiej żywności ujawnią się dopiero po dziesięcioleciach. Ponadto rośliny i zwierzęta zmienione genetycznie charakteryzują się nowymi supercechami: zmodyfikowane organizmy są bardziej wytrzymałe i odporne w porównaniu ze zwykłymi. Jest to realne zagrożenie dla życia całej różnorodności biologicznej flory na Ziemi — uważają uczeni. Art. 50 Konstytucji Ukrainy gwarantuje każdemu prawo do swobodnego dostępu do informacji o jakości produktów spożywczych. Zatem państwo jest zobowiązane zadbać o to, aby Ukraińcy wiedzieli, co spożywają. Jak twierdzą specjaliści, najczęściej modyfikowana genetycznie jest soja; w 40% zmieniona genetycznie jest kukurydza; nieco mniej — pomidory i ziemniaki. W grupie ryzyka GMO znajduje się również czekolada, ponieważ zawiera lecytynę, którą produkuje się z soi. Sery twarde również mogą zawierać bakterie fermentacyjne, które zawierają GMO. Jednak ten produkt jest dopiero badany pod kątem modyfikacji genetycznych. W 2002 roku Ukraina ratyfikowała „Protokół kartageński o bezpieczeństwie biologicznym” — pierwszy prawnie wiążący dokument, który wszedł w życie we wrześniu 2003 roku. Przewiduje on, że każdy kraj, który ratyfikował Protokół, musi posiadać krajowy organ kompetentny, który będzie kontrolował przemieszczanie GMO przez swoje terytorium, a także operacje eksportu i importu. Gdyby te warunki Protokołu były przestrzegane, to ukraińskie władze wiedziałyby przynajmniej, ile produktów modyfikowanych genetycznie znajduje się obecnie na rynkach Ukrainy. Jednak odpowiednia ustawa, która nadawałaby Protokółowi treść, tak i nie została przyjęta. Akademik Narodowej Akademii Nauk Ukrainy Kostiantyn Sytnyk na konferencji prasowej zaznaczył niedawno, że mamy wystarczająco dużo ekologicznie czystej żywności i jego zdaniem należy zakazać stosowania GMO. Uczony przypomniał, że do tej pory nie zbadano skutków spożywania przez człowieka żywności modyfikowanej genetycznie. Według niego dopiero po siedmiu pokoleniach (!) naukowcy będą mogli dokładnie ustalić, czy te produkty są rzeczywiście nieszkodliwe dla człowieka. Dlatego GMO można stosować jedynie w celach technicznych; uprawiać je na oddzielnych polach: rzepak, aby uzyskać z niego paliwo; lub ziemniaki — do produkcji alkoholu technicznego. Ale Kostiantyn Sytnyk również tutaj podkreśla, że należy to robić ostrożnie, ponieważ przez pyłek roślin modyfikowanych genetycznie (zapylanie krzyżowe) „może zostać zepsute całe środowisko naturalne”, i wtedy na Ukrainie w ogóle nie pozostanie ekologicznie czystych produktów. Czyli nierozwiązana kwestia „sąsiedztwa” roślin transgenicznych i zwykłych może wyrządzić szkodę ekosystemowi każdego regionu. Ponieważ „wmontowany” gen, niczym terminator, „zabija” naturalne odmiany: naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego znaleźli DNA transgenicznej kukurydzy w próbkach roślin dziko rosnących nawet w odległych rejonach Meksyku (w 1998 r. uprawę modyfikowanej genetycznie kukurydzy tam zakazano). Więc jak roślina dziko rosnąca otrzymała zmienione DNA, skoro do najbliższej uprawy było 100 km? Zdaniem uczonych stało się to właśnie po sprowadzeniu z USA kukurydzy humanitarnej z „wmontowanym” w nią genem oraz jej możliwym zapyleniu krzyżowym w przyrodzie z roślinami dziko rosnącymi (poinformowały BBC i Uniwersytet Kalifornijski). Takie same „metamorfozy” mogą zachodzić również z ziemniakami, pszenicą, soją, bawełną, rzepakiem, pomidorami, a nawet z chwastami, jeśli na sąsiednim polu rosną rośliny GM. W USA istnieją już superchwasty, które nie boją się żadnych herbicydów. Oto jakie zagrożenia niesie zarówno dla Przyrody, jak i dla człowieka ten niewidoczny dla gołego oka genetyczny „terminator”, jeśli będzie bez kontroli przekraczał granice, „spacerował” po polach i trafiał na talerz nieostrożnego i niezabezpieczonego konsumenta. Dlatego wszyscy producenci produktów modyfikowanych genetycznie powinni je znakować. I nie w sposób niejasny, a tak, jak robią to w Europie: wskazują w składzie produktu mięso (wieprzowinę, wołowinę), białko sojowe, wodę, przyprawy. A potem oddzielnie tą samą czcionką zaznaczają: białko sojowe wyprodukowano z białka modyfikowanego genetycznie. Swoje zastrzeżenia co do uprawy roślin GM ma również ekolog Tetiana Tymoczko: są one bardziej agresywne. Istnieje zagrożenie, że właśnie przez ich rozprzestrzenianie się różnorodność biologiczna flory zniknie. A lobbowanie interesów biznesowych, w szczególności przez Radę Najwyższą, doprowadzi do ogromnych, nieprzewidywalnych strat dla narodu. W Światowym Dniu Ochrony Środowiska organizacja społeczna Ogólnoukraińska Liga Ekologiczna rozpoczęła ogólnoukraińską kampanię informacyjną „Wybierz prawdziwe!”. Pierwsza zastępczyni przewodniczącej Ekologi Tetiana Tymoczko na konferencji prasowej w UNIAN poinformowała, że celem ich kampanii, która potrwa rok, jest nauczenie ludzi wybierania ekologicznie czystej, wysokiej jakości żywności, informowanie o zagrożeniach związanych ze spożywaniem produktów modyfikowanych genetycznie. Ekolodzy będą nakłaniać władze do wzmożonej kontroli jakości produktów spożywczych oraz do wprowadzenia ich znakowania. Specjaliści Ekologi mają nadzieję, że Gabinet Ministrów Ukrainy w najbliższym czasie przyjmie rozporządzenie, które zobowiąże producentów do znakowania produktów spożywczych z GMO. Ten projekt został już uzgodniony ze wszystkimi ministerstwami i urzędami, zostanie wniesiony na posiedzenie Gabinetu Ministrów. Pierwsze rozporządzenie o znakowaniu produktów z zawartością GMO przyjął poprzedni Gabinet Ministrów 1 sierpnia ubiegłego roku. Ale lobbyści GMO już 21 listopada doprowadzili do tego, że ten sam Gabinet Ministrów je uchylił. Ekoliha złożyła wniosek do Okręgowego Sądu Administracyjnego w Kijowie. 11 lutego 2008 r. sąd uznał rozporządzenie rządowe z 21 listopada za nieważne i zobowiązał obecny rząd do wprowadzenia w życie ubiegłorocznego rozporządzenia z 1 sierpnia, czyli władze muszą wykonać decyzję sądu. Znakowanie pomoże producentom „czystych” produktów uzyskiwać większe zyski; ludzie będą kupować właśnie ich produkty. Obecnie z pewnością można stwierdzić, że spożywanie żywności modyfikowanej genetycznie może prowadzić do osłabienia odporności i pojawienia się całego szeregu chorób alergicznych. Przecież wszystko to, co jest modyfikowane genetycznie, nie jest przyswajalne dla ludzkiego organizmu, jego układu odpornościowego: każde obce białko, a tym bardziej nowe, które nie istniało w przyrodzie, może wywołać alergię. W Instytucie Wyższej Aktywności Nerwowej Rosyjskiej Akademii Nauk przeprowadzano eksperymenty na zwierzętach: przed parowaniem pięć pokoleń szczurów karmiono modyfikowaną soją. Skutki zmuszą do zastanowienia nawet najbardziej zagorzałych sceptyków: 60% gryzoni, które się urodziły, ginęło już w pierwszych dniach życia. Te, które przeżyły, pozostawały w tyle w rozwoju i już w drugim pokoleniu były bezpłodne. Niemieccy biolodzy również śledzili wpływ zmienionych genów roślin na organizm ssaków. Z czasem takie geny wykryto niemal wszędzie: we krwi, skórze, układzie moczowo-płciowym, w innych organach i tkankach. Jeszcze kilka lat temu akademik Akademii Nauk Medycznych Ukrainy Lubomyr Pyrih ostrzegał: „Nie wiadomo, jak przez atmosferę, produkty spożywcze i leki, które też są syntetyzowane w laboratoriach, te organizmy transgeniczne, uzyskane dzięki inżynierii genetycznej, będą wpływać zarówno na człowieka, jak i na globalny stan zdrowia populacji kuli ziemskiej. Do jakich zmian doprowadzą one w świecie roślinnym i zwierzęcym?”
W Ukrainie i na całym świecie problem ten już dziś stanął w pełnej krasie. W zwykłym języku skrót GMO to żywe organizmy lub rośliny o szczególnych właściwościach, stworzone przez naukowców, którzy „wmontowali” w nie ten czy inny gen o określonej dziedziczności. I dlatego rośliny modyfikowane genetycznie nie boją się ani szkodników, ani wirusów, ani herbicydów — nie boją się niczego. Ich „odwaga” zależy od fantazji, talentów i kunsztu genetyków. Czyli jest to uniwersalna ingerencja w samą podstawę istnienia ŻYWEGO, w święte świętych Natury i szeroki wpływ na nią, ponieważ GMO są zdolne do rozmnażania się i przekazywania tych, nowo stworzonych z woli człowieka, cech genetycznych potomstwu i najbliższym „krewnym”. Jaki będzie ich wpływ na otaczający świat przyrody i człowieka obecnie oraz za wiele dziesięcioleci? Zatem problem wymaga omówienia i uregulowania ustawowego.
Машинний переклад
EKSKLUZYW Borys SAMBOR, sekretarz Bractwa Świętego Zwiastowania przy cerkwi Pokrowskiej, m. Kijów 9 LIPCA — ŚWIĘTEGO DIONIZEGO, ARCYBISKUPA SUZDALSKIEGO Wielu naśladowców świętych kijowsko-pieczerskich Antoniego i Teodozjusza, osiągnąwszy duchową dojrzałość, wyruszyło z Kijowa głosić Słowo Boże w inne ziemie, a zwłaszcza w północne i wschodnie. W lipcu Ukraińska Cerkiew Prawosławna czci pamięć dwóch z nich: świętego Dionizego, arcybiskupa suzdalskiego, oraz świętobliwego Stefana Machryskiego. Święty Dionizy urodził się około 1300 roku w Kijowie (być może w jego okolicach) i w Świętym Chrzcie otrzymał imię Dawid. W młodości przyjął postrzyżyny mnisze w Kijowsko- Ikona świętego Dionizego w soborze Wniebowstąpienia w monasterze Pieczerskim w Niżnym Nowogrodzie Ulana HLIBCZUK Tysiąc lat — ciemność. Przez ten czas wiele wody upływa. Oto była niby pełnowodna i podstępna Stuhna, która porwała młodego księcia Rościsława, a silny brat Włodzimierz nie zdołał go uratować. Gdzie teraz ta Stuhna? Błotnisty potok wspomina swoje niebezpieczne imię… Tylko ludzie, chyba, nie zmieniają się. I za czasów wielkich kijowskich książąt byli oni dobrzy i źli, szczerego serca i podstępni, tchórze i mężni. I byli wśród nich obojętni, którym i po tysiącu lat wszystko jedno — „kiełbasa czy kałbasa”. Niezniszczalne plemię. A jednak, na tle czerstwych i biernych najlepiej widać geniusza. Choć on, ikonograf Alipiusz, dbał o to, by jak najmniej „świecić” w społeczności. Przecież on nie jest po prostu sławnym artystą. On jest mnichem, który poświęcił swoje życie na chwałę Pana. „Pateryk Kijowsko-Pieczerski” skąpo informuje o życiu pierwszego ikonografa Ukrainy-Rusi. Ktoś zaprzeczy: dlaczego pierwszego? Tak, i przed Alipiuszem tworzono oblicza świętych, ale młoda chrześcijańska
Машинний переклад
Peczerskiego monasteru o imieniu Dionizy. Wkrótce opuścił Kijów i skierował się na północ, by głosić wiarę Chrystusową na ziemiach niżnowogrodzkich. Pięć wiorst od Niżnego Nowogrodu, na wysokim brzegu Wołgi, własnoręcznie wykopał pieczarę i przez pewien czas wiódł w niej życie pustelnicze. Było to w latach 1328—1330. Ta pieczara dała początek założeniu Peczerskiego Monasteru Wniebowstąpienia Pańskiego w Niżnym Nowogrodzie. Błogosławiony Dionizy pragnął szerzyć chrześcijaństwo wśród miejscowej ludności. A ona, dowiedziawszy się o dobrych zamiarach pokornego mnicha ze świętej ziemi kijowskiej, ciągnęła do Dionizego po posłuszeństwo i pomoc. Z czasem święta wspólnota zaczęła się rozrastać, podziemne cele połączono przejściami, podobnie jak podziemne budowle Ławry Kijowsko-Peczerskiej. Po zakończeniu budowy monaster został poświęcony na cześć Wniebowstąpienia Pańskiego — wielkiego święta, które Kościół chrześcijański wprowadził jeszcze w IV w. Metropolię kijowską przeniesiono wówczas do Moskwy, zarządzał nią metropolita Aleksy. Znając wielkie cnoty błogosławionego Dionizego, mianował go pierwszym przełożonym nowo powstałego monasteru. A energiczny i wykształcony Dionizy przekształcił monaster w duchowe i kulturalne centrum nad Wołgą. Monaster zaczął prowadzić działalność misyjną i oświatową na ogromnym terytorium. Tutaj przyjęli postrzyżyny zakonne przyszli święci Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego: wielebny Eutymiusz Suzdalski oraz wielebny Makary Żółtowodzki, Unżeński, założyciele nowych wspólnot zakonnych na ziemiach suzdalskiej i kostromskiej. Godne miejsce w ołtarzu monasteru zajęła kopia cudownej ikony Peczerskiej, którą przyniósł ze sobą z Kijowa wielebny Dionizy. W 1371 roku (według innych danych w 1364) metropolita Aleksy wyświęcił przełożonego Dionizego na biskupa suzdalskiego i niżnowogrodzkiego. Już wtedy swoją dobrocią i miłosierdziem biskup Dionizy zdobył miłość duchownych i świeckich, a surowym ascetyzmem wyróżniał się jeszcze od pierwszych dni życia zakonnego. Wielka mądrość i doświadczenie życiowe pomogły biskupowi Dionizemu w uregulowaniu konfliktów między mieszkańcami Niżnego Nowogrodu a ordyńskimi poborcami podatków, których władyka uratował przed gniewem ludu. W 1378 roku zakończyło się ziemskie życie metropolity kijowskiego i całej Rusi Aleksego. Ihumen monasteru Świętej Trójcy Sergiusz (Radoneżski), wypełniając wolę całego moskiewskiego duchowieństwa, proponował wielkiemu księciu Dymitrowi Dońskiemu wybór biskupa Dionizego na metropolitę, ale ten nie wziął pod uwagę tej propozycji. Pragnąc ustanowić metropolitą swojego ulubieńca, archimandrytę monasteru Nowospaskiego Mytaja, książę zebrał w Moskwie hierarchów, aby uczynić go najpierw biskupem. Nikt nie śmiał sprzeciwić się wielkiemu księciu. Jedynie Dionizy śmiało oświadczył, że zgodnie z prawem kościelnym tylko metropolita ma prawo mianować biskupów. Książę Dymitr zmuszony był zgodzić się z Dionizym. Jednak konflikt między Dionizym a Mytajem zaczął rozwijać się z nową siłą, lecz wkrótce Mytaj zmarł. W 1380 roku głową metropolii kijowskiej zostaje Cyprian, pochodzący ze szlachetnej bułgarskiej rodziny. Lecz po dwóch latach książę Dymitr Doński wygania go z Moskwy po tym, jak została ona złupiona przez chana Tochtamysza. Tymczasem biskup Dionizy przebywał w Konstantynopolu i powrócił w 1382 roku w godności arcybiskupa suzdalskiego, niżnowogrodzkiego i horodeckiego. Taka była decyzja Patriarchy Konstantynopolitańskiego. Historia ziem suzdalskich przyniosła nam informacje o tym, że pod koniec XI w. dostały się one pod panowanie kijowskiego księcia Włodzimierza Monomacha. Jego syn Jerzy Dołgoruki stał się pierwszym samodzielnym księciem ziem rostowsko-suzdalskich i uczynił Suzdal swoją stolicą. A już po uwolnieniu ich od najazdu ordyńskiego suzdalscy książęta, pragnąc zachować swoją samodzielność, w połowie XIV w. połączyli się z niżnowogrodzkimi i stworzyli Księstwo Suzdalsko-Niżnowogrodzkie ze stolicą w Niżnym Nowogrodzie. Lecz przetrwało ono niedługo i w 1392 roku rozpadło się. Suzdal stracił swoje znaczenie polityczne. Relacje arcybiskupa Dionizego z księciem Dymitrem Dońskim były napięte. W Nowogrodzie i Pskowie jeszcze za czasów metropolity Aleksego działała sekta strigolników, która negowała hierarchię kościelną oraz sakrament kapłaństwa, chrztu, spowiedzi i komunii, a także życie zakonne. Arcybiskup nowogrodzki Aleksy napisał o tym do Patriarchy Konstantynopolitańskiego Nila, a ten polecił Dionizemu wykorzenić to zło, ale jedynie za pomocą rozważnego przekonywania. Arcybiskup Dionizy wyruszył do Nowogrodu. Przebywał w Pskowie i znakomicie wywiązał się z zadania, pojednując strigolników z Kościołem. Dopiero po tym książę Dymitr Doński zgodził się, aby Dionizy stanął na czele metropolii. Wysłał go do Konstantynopola, bo wiedział, że Patriarcha wyrazi na to zgodę. Wola książęca spełniła się w 1384 roku: arcybiskupa Dionizego wyświęcono na metropolitę kijowskiego i całej Rusi. Lecz jego droga do Moskwy wiodła przez Kijów, a tam władał Włodzimierz Olgierdowicz. Z jego polecenia nowego metropolitę zatrzymano i wtrącono do więzienia na cały rok. Tymczasem ogłoszono, że głową Kościoła Ruskiego jest metropolita Cyprian. Prawdopodobnie była to próba powrotu metropolii do Kijowa. Ziemskie życie świętego Dionizego dobiegło końca 26 czerwca 1385 roku. Pochowano władykę w Bliskich (Antoniewych) pieczarach Ławry Kijowsko-Peczerskiej. Przez długi czas relikwie pozostawały nienaruszone, ale zostały zniszczone podczas pożaru w XVI w. (według innych danych między 1638 a 1686 rokiem). Istnieje wersja, że przeniesiono je do Niżnego Nowogrodu, czyli wieczny spoczynek powinny były znaleźć w monasterze Wniebowstąpienia Pańskiego. Ale wspomnień o nich w „Teraturgimie” Atanazego Kalnofojskiego (K. 1638) nie ma. Los samego monasteru w Niżnym Nowogrodzie jest tragiczny: 18 czerwca 1597 roku całkowicie zniszczyło go ogromne osuwisko. Brzegowa skarpa, na której stał monaster, zsunęła się do Wołgi prawie o sto metrów i żadna budowla nie ocalała. Nowy monaster, który istnieje dzisiaj, zaczęto wznosić o 2 wiorsty bliżej miasta w latach 30. XVII wieku. Pisał o nim w swoim „Dzienniku” Taras Szewczenko, wracając z zesłania. Akcentując uwagę na działalności oświatowej świętego Dionizego, trzeba powiedzieć, że za jego błogosławieństwem w 1377 roku spisano Latopis Ławrentiewski.
rysy nie takie, jakie widział wokół, a uproszczone, schematyczne, umowne. Obrazy-znaki. …Na prezentacji książki Anatolij Horowyj powiedział o tych niezaprzeczalnych cechach stylu kijowskiego mistrza, które czynią jego ikony wyjątkowymi. “Język Alipija — liryczny”. Pędzel dotyka miękko i ciepło, oblicza świętych są pełne uczucia, indywidualności, a nie scholastyki. Jakby żywe… Dwie smutne rzeczy zrozumiałam później. Jedna dotyczy książki. Moim zdaniem, autor poważnie zgrzeszył stylem. Nie można pod jedną okładką mieszać koktajlu popularnonaukowego wykładu z próbami pióra w prozie. A do tego jeszcze na tle ekskursów w siwą starożytność Rusi Kijowskiej… Wybaczcie, ale wszystko to pozostawia wrażenie pewnego niechlujstwa. Inna smutna rzecz — niestety, z realnego ikonopisu Alipija prawie nic nie pozostało. Wszystko pochłonęły żarna czasu. Prawda, Anatolij Horowyj uspokaja, że tradycja kijowskiego ikonopisu jest niezniszczalna i nawet w XXI wieku w obrazach współczesnych artystów możemy rozpoznać nieuchwytne rysy słynnego mistrza. Święto-Wniebowstąpienia męski klasztor w Niżnym Nowogrodzie
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
państwo szło krok w krok za bizantyjską szkołą. Nie miało ono jeszcze własnego prawa ani siły do przemyślenia kanonu. Alipij to imię zakonne, które mistrz otrzymał po postrzyżynach. Jego świeckie imię nie jest znane. Wiadomo jedynie, że rodzice prosili hegumena Peczerskiego klasztoru, by przyjął ich dziecko na ucznia sztuki ikonopisarskiej…
Jeśli wierzyć „Patericonowi Kijowsko-Peczerskiemu”, Alipij w nauce był wytrwały i pilny. Poznawał nie tylko rzemiosło, lecz także świętość ikonopisarstwa. „Wierny może czytać ikonę jak księgę, bo każdy ruch ręki, każdy gest ma określone znaczenie, szczególną treść. Ikona odbierana jest poprzez modlitwę. W przeciwieństwie do świeckiej sztuki, która tak ceni zewnętrzne piękno, w ikonie ważne jest piękno wewnętrzne, harmonia, która pomaga wiernemu odnaleźć drogę do początku wszystkiego, co istnieje na ziemi…” Być może właśnie takie słowa płynęły z ust nauczyciela i mentora młodego Alipija. Kopiując dawne ikony, mistrz uczył się malować obraz. Rośliny czy stworzenia
Машинний переклад
Ludmyła Iwannikowa
Obrzędy wywoływania deszczu były znane wszystkim narodom świata. Tak powszechne występowanie świadczy o głębokiej starożytności tych magicznych działań. Wiadomo, że kult wody był jednym z najdawniejszych. Niebiańską wodę, spadającą na ziemię w postaci deszczu, uważano za świętą, nazywano ją „żywą wodą” (w przeciwieństwie do „martwej” — morskiej, niezdatnej do picia). W mitologii wszystkich indoeuropejskich narodów deszcz wyobrażano sobie jako małżeństwo nieba i ziemi, które każe jej rodzić („matka — wilgotna ziemia” kojarzyła się z kobietą w ciąży). Znany jest też inny mit o kazirodztwie wody i ognia jako brata i siostry, symbolizujących chmurę burzową — pamięć o nim przetrwała do dziś w balladach, pieśniach kupalnych i rusałczych:
Głos, głos po dąbrowie,
Tam brat siostrę z świata gubi.
— Ach, bracie, sokole,
Nie rąb mnie w sobotę,
Porąb mnie w niedzielę,
Posiecz mnie na drobny mak,
I posiej mnie w ogródku,
I niech wyrośnie trój<ziele…
Ten mit wielokrotnie odtwarzano w obrzędach kalendarzowych, którym towarzyszyło rozrywanie i rozrzucanie na polu lub wrzucanie do rzeki kupalnego drzewa (Marzanny, symbolizującej również wodę), wianków, trojeskiego ziela, słomianej lalki męskiej lub żeńskiej płci. W literaturze etnograficznej znane są pogrzeby Zapustu, Um-runa, Jaryły, Kostromy, Kostruba, Rusałki, Kukułki, Kupały, Marzanny, Iwana, Kuźmy—Demjana i innych — topiono je, palono i rozrywano, aby wywołać deszcz. U wszystkich narodów główne elementy obrzędu niemal się pokrywają, ma on jedynie narodowe formy. Wrzucona na całe lato do wody brzoza (w dzień Trójcy) lub wierzba (w dzień Kupały) miała zapewnić wystarczającą ilość wilgoci, zwłaszcza w okresie dojrzewania zboża (kult wody ściśle splata się z kultem urodzaju). Boga niebiańskiej wody — Peruna, Zeusa, Jowisza — wszystkie narody uważały za najwyższe bóstwo. Składano mu ofiary, urządzano uroczystości. Co prawda, żywa woda była nie tylko na niebie, lecz także na ziemi, w podziemnych źródłach, rzekach. Dawni ludzie sądzili, że to ta sama woda, która otacza ziemię dookoła, że tęcza ciągnie wodę spod ziemi i wynosi ją na niebo itd. Dlatego nie dziwi, że dla wywołania deszczu odprawiano pogańskie obrzędy właśnie nad wodami ziemskimi i podziemnymi — źródłami, studniami, rzekami. „Ov trebu sotvori na studień ci, dożdia iski ot niego, zabyv, jako Bog s niebesie dożdź daje. Ov nie suszczim bogom żret i Boga, sotvoriszago nebo i zemlu razdrażaet”, — pisze kronikarz z XIII wieku. Ponieważ na niebiosach mieszkał najwyższy bóg deszczu, w podziemnych źródłach przebywały drobne bóstwa — duchy wody (rusałki, wodniki, berehynie). Tak więc obrzędy i ofiary składano właśnie tym duchom, co doprowadziło do ubóstwiania zbiorników wodnych i do czci rzek, studni i jezior. Jak świadczą archeolodzy, już w paleolicie składano w ofierze zbiornikom wodnym zwierzęta i ludzi. Ofiary z ludzi dla wody w celu urodzaju istniały na terenie Europy aż do XI wieku. Później, gdy kult wody przeszedł w kult urodzaju, zaczęto składać w ofierze narzędzia uprawy ziemi — radło, pług, wozy lub koła (znajduje się je w świętych źródłach Francji, Niemiec, Szwajcarii, Węgier). Prawdopodobnie słomiana lalka, znana z obrzędów kalendarzowych narodów Europy, jest echem ludzkich ofiar. Na to wskazuje też pieśń kupalna, towarzysząca obrzędowi:
Ta szły dziewczyny do gaju po kwiaty,
Ta przyszło dziewczynom Dunaj przebredzić.
A sierotę przed sobą puszczają.
Ta wszystkie dziewczyny Dunaj przebrodziły,
A sierota ta i utonęła…
Utopienie lalki, trojeskiego czy kupalnego drzewa — to ofiara dla wody. Drzewo wrzucano do wody, aby napoić całą roślinność, którą ono uosabiało. Takimi samymi ofiarami dla wody były gałęzie drzew, pachnące zioła i kwiaty, trojeskie i kupalne wianki, owoce, chleb. Ponieważ istniał bezpośredni związek między kultem przyrody a kultem przodków, którzy również wpływali na urodzaj, jedną z form wywoływania deszczu stało się polewanie wodą grobów zmarłych, zwłaszcza tych, którzy zginęli śmiercią nagłą (topielców i samobójców). Istniał zakaz chowania tych „nieczystych” zmarłych na cmentarzu (miejscu czystym, poświęconym). Jeśli ktoś łamał ten zakaz, a zwłaszcza jeśli stawiał krzyż czy nagrobek na takim grobie (z reguły chowano ich na granicy wsi, w rowie otaczającym cmentarz), mogło to wywołać suszę. Podczas suszy taki grób niszczono, krzyż czy nagrobek (symbolizujący duszę zmarłego) wykopywano i wrzucano do wody. Jeśli susza nie ustawała, wylewano wodę prosto do grobu, wykopawszy dołki, a czasem rozkopywano i polewano wodą lub wrzucano do wody trumnę ze zmarłym czy same szczątki. Wszystko to Cerkiew prawosławna potępiała, ale zwyczaj ten gdzieniegdzie przetrwał aż do końca XIX wieku. Świadczą o tym materiały zebrane w gubernii jekaterynosławskiej (powiaty Aleksandrowski i Pawłogradzki), chersońskiej (m. Aleksandria, wieś Kimbet w pobliżu Akkermanu), które drukowano pod koniec lat 80. XIX wieku w gazetach „Odesskij wiestnik”, „Noworossijskij telegraf”, „Charkowskie gubernialne wiedomosti”, „Step”, w czasopiśmie „Kijewskaja starina” itd. Jeszcze jedną rozpowszechnioną formą obrzędu wywoływania deszczu było oblewanie i kąpanie żywych ludzi (nie tylko w Lany Poniedziałek czy na Kupałę, lecz także podczas suszy). Gdy długo nie padało, starano się niespodziewanie wykąpać jakąś ubraną osobę, a zwłaszcza kobietę w ciąży, która symbolizowała „matkę — wilgotną ziemię”. Wszystkie wspomniane obrzędy odbywały się co roku w ustalonym czasie, lecz gdy zaczynała się susza, wykonywano szczególne rytuały wywoływania deszczu. Do wspomnianych magicznych działań warto dodać rytualne obchody wsi, pól, cerkwi, źródeł, studni z modlitwą o deszcz: jednodniowe (wykonywane w ciągu jednego dnia od wschodu do zachodu słońca) działania magiczne — tkanie ręczników lub wyrabianie krzyży, które ustawiano na rozstajach dróg lub przy studniach; przestrzeganie zakazów przypadających na dzień Zwiastowania lub na Wielkanoc; orka lub kopanie ziemi (koryta rzeki, wyschniętego z powodu suszy, albo jej dna, drogi symbolizującej rzekę); niszczenie mrowisk, zabijanie żab i węży. Czasem uciekano się do obchodzenia wsi z zaprzęgiem (co zazwyczaj robiono podczas wojen i epidemii). Najważniejszymi obiektami rytualnych działań wywoływania deszczu były od czasów pogaństwa, a także po przyjęciu chrześcijaństwa (aż do dziś), studnie i źródła. Najpowszechniejsze działania magiczne to modlitwy o deszcz przy studni, obchodzenie studni, ogradzanie, zamiatanie, przystrajanie jej wiankami, wkopywanie przy niej jednodniowego (wykonanego przez całą gromadę) krzyża, wymuływanie, czyszczenie studni, poświęcanie w nich wody, wylewanie wody i oblewanie nią (w szczególnie upalny dzień po południu); zbijanie, bicie, rozpryskiwanie, mieszanie wody w studni; wrzucanie do niej różnych przedmiotów (poświęconego na Makowiej maku i kwiatów, grochu, glinianego naczynia lub skorupy, nawet barszczu lub garnka z barszczem); lamentowanie nad topielcem przy studni. Chrześcijańskie modły przy studni z poświęceniem wody i procesjami wokół studni łączyły się z dawnymi pogańskimi obrzędami, do których należą: wznoszenie ogrodzenia lub splatanie płotu dookoła studni, obrzędowy obchód. W tym celu wybierano najstarszą studnię. Na przedzie szły trzy wdowy. Pierwsza niosła ikonę, druga — chleb i sól, trzecia szła obok nich. Wszyscy brali się za ręce, modlili się, prosili o deszcz i trzykrotnie obchodzili studnię. Robiły to tylko kobiety. Poświęconą podczas modłów wodą skrapiano ogród, chatę, bydło, podwórze. Czasem procesja religijna szła na pole i poświęcano żyto, łąkę, bagno, źródełka, które były na polu lub łące. Wodę ze wszystkich studni we wsi wylewano na drogę (ten rytuał pamiętam z dzieciństwa) — robili to albo wszyscy mieszkańcy, albo wdowcy czy wdowy, albo same dziewczęta. Niezwykle poruszający obrzęd wywoływania deszczu przetrwał w mojej rodzinnej wsi Hubcza, w rejonie starokonstantynowskim na Chmielnicczyźnie. Opowiada moja matka Tatiana Warsonowna Warawa, urodzona w 1939 roku: „Jeśli deszczu długo nie ma, to wszyscy zbierają się w cerkwi, odprawiają wspólne nabożeństwo, płaczą i proszą Boga o deszcz. I biorą ze sobą dzieci od dwóch do pięciu lat (nie starszych, bo te mogą już być grzeszne). I całe to działanie odbywa się…
Andrij Czebykin. „Strumyk”. 1978 r.
…w niedzielę lub w święto. Odprawiana jest liturgia, a ksiądz udziela wszystkim dzieciom komunii. Potem zaczynają odprawiać moleben. Ksiądz klęka i czyta akatyst. Obok niego sadza się na kolanach dzieci. Stoją, dopóki mogą, unoszą rączki do Boga, płaczą, proszą o deszcz. Za tymi dziećmi klękają ich matki lub ojcowie. Za nimi – kobiety, babki, potem mężczyźni. I wszyscy klęczą, płaczą i modlą się. Śpiewają „Ojcze nasz”, „Wierzę”. Po molebnie procesją z krzyżem idą poświęcić studnie, wcześniej przystrajając je wiankami. Jeśli gdzieś są zaniedbane studnie, to doprowadza się je do porządku. Była studnia Chołodna na brzegu, tam, gdzie idzie się do Zelenciw (wieś oddalona o 5 km od wsi Hubcza – L. I.). Jeśli jest zamulona, mężczyźni ją wybierają, a potem ksiądz poświęca wodę. Wracają stamtąd z pieśniami i modlitwą do cerkwi. Wokół cerkwi także obchodzą ją trzykrotnie. Babka Łucyna mówiła kiedyś, że gdzieś na brzegu była studnia Bezdenna. Także do niej chodzili, by ją poświęcić i wylewać wodę. Ale nie wylewano jej dużo, bo z niej może być silny deszcz, ulewa, więc trochę wylewano, a potem poświęcano”.
W moim wsi wierzono, że susza bywa przez to, że zamuliła się studnia Bezdenna, która poiła całą wieś. Legendę o tej studni opowiadał mój dziadek Warson, urodzony w 1902 roku: „Pewnego razu długo nie padało – czy pół lata, czy całe lato. Ludzie chodzili do cerkwi modlić się i święcić studnie, ale nic nie pomagało. Więc chodzili i pytali starych ludzi: »Co robić?« Na końcu wsi, przy brzegu, mieszkała pewna babka, tak stara, że nie miała już ani wnuków, ani prawnuków – wszyscy pomarli. Ona powiedziała, że tam, na brzegu, była kiedyś studnia Bezdenna (bo nie miała dna), z której mogła pić cała wieś, i całe bydło – tyle w niej było wody, a nie ubywało, choćby ile kto brał. Ale kiedy na wsi ludzie zaczęli się budować i kopać studnie, przestali tam chodzić po wodę. Dlatego zamuliła się i zarosła. Wiadra były, ale pogniły. Lecz od dawna ludzie wiedzieli, że gdy długo nie ma deszczu, trzeba iść tam z ikonami i odprawić modlitwę – i zaczynał padać deszcz. Babka powiedziała, na którym miejscu jest ta studnia. »Biegnijcie – mówi – tam i weźcie takie ostre kije (bo gdy stąpniesz nogami, to można się utopić), zaostrzcie kołki, a na wszelki wypadek powiążcie się sznurami jeden z drugim i nie idźcie we dwóch-trzech, tylko gromadą, żeby było was więcej, żeby znaleźć tę studnię. Jeśli ktoś się zapadnie, to już nigdy nie wyjdzie stamtąd. Studnia wciąga. A kiedy znajdziecie i kij w nią wejdzie, to – mówi – nie odkopujcie całej, tylko odkopcie brzeżek, tam trzeba poświęcić – i wtedy pójdzie deszcz. Bo jeśli wszystko odkopiecie, wybierzecie muł, to może być ulewa, wszystko zaleje, bo ta studnia jest bezdenna, ona pociągnie”«.
Sama babka nie mogła już chodzić – tak była stara. I ludzie tam chodzili, tak właśnie robili i po obiedzie padał deszcz. Ogrodzili tę studnię, obili ją kołkami, i o niej już wiedzieli wszyscy we wsi. Dziadek mówił, że nazywała się jeszcze Studnią Trzech Braci, bo tych trzech braci ją wykopało.
We wsi Juzepiwka w rejonie poleskim obwodu kijowskiego zapisałam inny rytuał – sianie maku do studni. Robiły to dziewczynki do siedmiu lat. Takie obrzędy są znane wszędzie na Polesiu – do studni sypano mak-wydiuk, poświęcony w Makowiej, a potem patyczkami mieszano wodę albo uderzano w nią, aby rozpryskiwały się krople. Im więcej kropli się wzbije, tym obfitszy będzie deszcz. Mak symbolizował gęsty deszcz. Zwyczaj wrzucania w czasie suszy do studni maku-wydiuku, ziaren lnu, pszenicy, żyta, grochu, rozsady kapusty, czosnek, cebulę, a także chleb, sól, kwiaty, drobne pieniądze, całe lub stłuczone garnki (czy dzbanki), specjalnie zrobione krzyże, wylewanie barszczu, naukowcy wyjaśniają jako ofiarę. Nie była to tylko symbolika urodzaju – groch symbolizował duże krople, ziarno pszenicy – częsty, gęsty deszcz. Miały też wywoływać deszcz ludzkie łzy, zwłaszcza gdy płakano przy studni. Dlatego „kradły z pieca (sąsiadka u sąsiadki) barszcz, niosły w pole, do studni, wylewały tam, żeby sąsiad płakał, wtedy pójdzie deszcz”.
Czasem jedno magiczne działanie miało wywoływać następne, które już zapewniało deszcz: u gospodyni, na której podwórzu była studnia, sąsiadki kradły z pieca barszcz z garnkiem i wrzucały do studni. Gospodyni musiała wybierać ze studni wodę, zanieczyszczoną barszczem. I po tym wieczorem już padał deszcz (oba materiały zapisała S. M. Tołstaja w rejonie kozeleckim obwodu czernihowskiego). Taki zwyczaj potwierdza znana pieśń ludowa „Idź, idź, deszczyku, ugotuję ci barszczyku”.
Jeszcze w czasie suszy dzieci odprawiały rytuał zabijania, opłakiwania i pochówku żaby. Znany był zwyczaj zabijania w czasie suszy węża lub żaby i wieszania ich na drzewach, płocie czy bramie (wieś Hubcza). Suszę mogło wywołać łamanie szeregu zakazów, zwłaszcza zakazu kopania ziemi przed Zwiastowaniem, wbijania w nią kołków, ogradzania płotów, zakładania budynków: „Przed Zwiastowaniem nie kopie się i nie niepokoi ziemi, mówi się, że ziemia śpi, a po Zwiastowaniu ziemia już się budzi i wtedy orze się i sieje” (miasto Borzna w obwodzie czernihowskim). „Jeśli ktoś ogrodził płot przed Zwiastowaniem (albo w tygodniu paschalnym („przewodnim”) czy w tygodniu zielonych świątek („trójcowym”)) i latem była susza, to przychodzili ludzie, rozrzucali ten płot, do dołków lali wodę i wtedy padał deszcz” (wieś Hubcza).
Машинний переклад
Olena IWANOWSKA, kierownik Katedry Folklorystyki Kijowskiego Uniwersytetu Narodowego im. T. Szewczenki, doktor nauk filologicznych
Pewnego majowego dnia sprzed dwóch lat odeszła w wieczność wielka Ukrainka, którą urodziło Podole, ukształtował Kijów, wychował Uniwersytet im. Szewczenki — Lidia Dunajewska. „Gdzieś tu była podolanka!..” — a teraz ona jest w niepojętym „tam”. Lecz pozostał po niej ślad — uczniowie, prace naukowe, liczne zbiory ludowych bajek, na których wychowaliśmy swoje dzieci i wnuki, jej wiersze, które czekają na wydanie, jej jubileusz (28 czerwca miałaby skończyć 60 lat)… Już drugi rok z rzędu, wchodząc do studentów pierwszego roku na pierwszy wykład i zapoznając ich z przedmiotem „folklorystyka”, opowiadam o swoim Nauczycielu jako o Mistrzu i raz po raz łapię się na myśli, że słowa Liny Kostenko: Umierają mistrzowie, zostawiając wspomnienie jak ranę. W barelietach smutku zatrzymała się już ich chwila. A pomocnicy jeszcze nie stali się mistrzami. A praca nie czeka. Trzeba ją robić… — zostały powiedziane właśnie o Lidii Frantsiwnie. Jasny obraz Lidii Frantsiwny dziś łączy nas, jej uczniów. Wspominamy wielką Mistrzynię filologii — kobietę-pracownicę, kobietę-naukowca, kobietę-nauczycielkę. W sercu i w pamięci zachowujemy własny obraz, własną historię kontaktu z nią… Każdy z nas jednak odczuł na własnym losie dotyk jej dobrotwórczości. Ta drobna kobieta miała wielką magiczną siłę wpajania wiary w siebie, we własną wyjątkowość, w to, że nauka to nie wyjątkowy dar, dany nielicznym, lecz przede wszystkim nieustanna praca. Jak wszyscy moi koledzy z roku, pokochałam ją od pierwszego wykładu. Kojarzyliśmy ją ze światłem i prostotą, bo twórczość ludowa dawała się wszystkim łatwo, ponieważ nasza wykładowczyni zamieniała każdy wykład w feerię, bo wszystko, co słyszeliśmy z ust Dunajewskiej, wydawało nam się znajome, lecz w dziwny sposób zapomniane, a ona przywracała nam tę wiedzę, przywracała nas do pierwotnych źródeł własnego „ja”, do dzieciństwa, do nas samych… Kiedy ja, ukończywszy wydział filologiczny i urodziwszy syna, przypadkowo spotkałam Lidię Frantsiwnę, po 15 minutach rozmowy byłam już przekonana, że zarówno aspiranturа, jak i działalność folklorystyczna Hanny Barwinok — to, czym chcę się zajmować w ciągu następnych lat. Lidia Frantsiwna władała umiejętnością przekonywania, a tajemnica tej umiejętności odsłoniła mi się zupełnie niedawno: trzeba wierzyć w słowo i bez patosu odnosić się do samego siebie.
Машинний переклад
Prosto i szczerze wprowadziła mnie w świat nauki moja Nauczycielka. Słowa Hałyny Usatenko wypowiedziane w rocznicę zapadły w duszę: nazwała nas uczniami Dunajewskiej i wyraziła nadzieję, że staniemy się godni jej imienia. Myślę, że życie albo utwierdzi nas w tym statusie, albo pozbawi tego prawa. Dunajewska, hojnie dzieląc się swoją wiedzą i czasem, pomagała przejść przez wszystkie zawiłości pisania pracy naukowej oraz obrony w Radzie Specjalistycznej; nie urządzała prób sprawdzających wierność sobie jako promotorowi, jako nauczycielowi. Pozostawiała to osądowi życia. W tym tkwi jej wielki kunszt pedagogiczny, ludzki i mądrość. W życiu kierowała się zasadą: czynić dobro nawet wtedy, gdy nikt tego nie zauważa, nie czekając na podziękowania i uznanie. Szkoła naukowa Dunajewskiej w rodzimej folklorystyce wciąż czeka na gruntowne przemyślenie i zbadanie. Jednak już dziś można stwierdzić, że tematyczna polifonia prac wykonanych pod jej kierunkiem świadczy o szerokim spektrum zainteresowań naukowych Lidii Franciwny oraz jej dążeniu do wypełnienia jak największej liczby luk w nauce o twórczości ludowej: w historiografii (prace doktorskie dotyczące działalności folklorystycznej P. Kulisza (Ż. Jankowska), braci Rudczenków (Ju. Łebedew), O. Szyśackiego-Iłlicza (Z. Kudriawcewa), M. Sumcowa (O. Iwanowa), P. Iwanowa (I. Nejiło) itd.); w badaniu poetyki gatunków twórczości ludowopoetyckiej (prace o ukraińskiej zagadce (N. Sałtowska), wróżbach ludowych (I. Pasiczniuk), prozie (T. Połkowenko, I. Nejiło, N. Rudakowa), legendzie apokryficznej (O. Zajczenko), kołysance (O. Marczun)); w wyjaśnianiu regionalnych charakterystyk przejawów folklorystycznych określonych grup etnograficznych („Regionalne osobliwości prozy ludowej Podola” N. Smaho, „Poetyka ukraińskiej pieśni weselnej Naddniestrza” W. Tełeucia). Gruntowne prace z teorii folkloru oraz prace, których podstawą jest badanie ludowej idei tradycyjnej, ucieleśnionej werbalnie (badania H. Usatenko, N. Łysiuk, N. Jarmołenko, L. Fedorczuk), dały istotny impuls dla ukształtowania się metodologii współczesnej folklorystyki. Zatem w syntezie podejść, kierunków, naukowych stanowisk, we współdziałaniu z wieloma naukami pokrewnymi, szkoła folklorystyczna Dunajewskiej wypracowała własne zasady naukowe i założenia, które stały się fundamentalne. Biorąc pod uwagę cechy współczesnego procesu folklorystycznego, fenomen folkloru można określić jedynie za pomocą integralnego instrumentarium naukowego opartego na metodzie strukturalno-semiotycznej oraz współczesnych teoriach komunikacji międzykulturowej. Właśnie z pozycji poszukiwania tradycyjnych sensów w utworze ludowopoetyckim profesor Dunajewska widziała główny sens odkrycia naukowego, kierując w integracyjne łożysko metodologiczne poszukiwania naukowe swoich uczniów. Dlatego współcześni ukraińscy folkloryści — uczniowie Lidii Franciwny — nie tylko rozpatrują gatunki folkloru w ich kontekstach społecznych i etnopsychologicznych, ale badają tekst folklorystyczny jako zespół czynników lingwistycznych i pozalingwistycznych — pragmatycznych, socjokulturowych, psychologicznych — ujawniają jego specyfikę w aspekcie zdarzeniowym, w szczególności jako celowe działanie społeczne. Nasz promotor była bez wątpienia Mistrzem w cechu folklorystycznym. Źródłem jej kunsztu była miłość do kultury narodowej, do narodu, do nauki, która jest powołana, by obudzić w każdym z nas Ukraińca, utwierdzić w naszej świadomości takie cnoty naszych przodków, uśpione przez długotrwałą stagnację duchową, jak godność narodowa, miłosierdzie, miłość bliźniego. Nie tylko 29 prac naukowych, którymi kierowała i które konsultowała profesor Dunajewska, ale wszyscy doktoranci pracujący na katedrze folklorystyki czuli jej udział w formułowaniu problemu naukowego, w poszukiwaniach materiału. Hojnie darowała pomysły, przejmując się tylko wynikiem: praca została wykonana. Założycielka katedry folklorystyki, jej inspiratorka (bo nie bez powodu od kolegów z uniwersytetu i instytutu raz po raz słyszeliśmy: „to z katedry Franciwny”, „to na katedrze Dunajewskiej”), Lidia Franciwna była tym dźwigarem, który trzymał nad nami dach, nasze niebo katedralne, była gwarantem stabilności i harmonii naszego mikroświata. Potencjał naukowy każdego z nas bez wątpienia znała, jednak zawsze dawała szansę poczuć swoją unikalność, bo szanowała w każdym człowieka. A my, niczym małe dzieci, pozwalaliśmy sobie na słabości, bo wierzyliśmy w siłę jej talentu menedżerskiego, w jej autorytet. Pod jej kierunkiem było spokojnie i bezpiecznie. Straciwszy oparcie, przeżyliśmy trudne czasy dorastania, czasy chaosu i sprawdzianu z jakości ludzkich, z profesjonalizmu, z wierności tradycjom katedralnym. Każdego ranka, wchodząc na katedrę, spotykamy się z oczami Lidii Franciwny: to z niepokojem, to z nadzieją patrzą one w duszę każdemu. I, jak za życia, szukają tam dobra, przyzwoitości i oddania zawodowi. Jej duchową obecność czujemy nieustannie: w godzinach rozwiązywania problemów produkcyjnych, kiedy mowa o wprowadzaniu nowych planów nauczania, poszukiwaniu tematyki ciekawych kursów i kursów specjalistycznych, kiedy omawiamy dysertacje i korygujemy ich tematy, kiedy trwają poszukiwania eksponatów do Sali Artystycznej Instytutu Filologii czy przygotowania do konferencji. Odczuwamy odpowiedzialność także w chwilach sukcesu: indywidualnego czy katedralnego (wydanie drukiem podręcznika lub zbioru artykułów naukowych, obrona dysertacji z folklorystyki w Radzie Specjalistycznej czy osiągnięcie twórcze „Roksolanii”, albo po prostu udany wykład, na którym studenci upewnili się w swoim powołaniu i przekonali, że folklorystyka to nie nauka o archaice, a aktualna sfera wiedzy humanistycznej, która pozwala uchylić zasłonę własnej tożsamości: kim jestem, z jakiego rodu-plemienia). Bez wątpienia tę obecność czuje każdy dzisiaj, teraz. I jak tu nie wierzyć teoriom metafizycznym, jak poddawać w wątpliwość ludowe wyobrażenia o Wyryju i o możliwości powrotu ludzkiego ducha? Nieśmiertelność człowiekowi daje Miłość. Właśnie miłość była głównym życiowym, zawodowym i twórczym motorem Lidii Franciwny. Kochała Człowieka i człowieczeństwo w nim. Dla Dunajewskiej każdy student, nawet największy leń, był przede wszystkim „ludzkim dzieckiem”, które grzech obrazić słowem czy nie pomóc czynem. Opiekowała się losem każdego. Dbała o to, by wiejskie dzieci, a właśnie takich jest większość wśród studentów folklorystyki, „zobaczyły świat”, mogły pojechać z występami twórczymi za granicę i ukraińską pieśnią obudzić szacunek i miłość do Ukrainy. W zamian jej dusza żywiła się ludzką miłością, bo także w ankietowaniu, które niedawno przeprowadzono wśród studentów specjalności „Folklorystyka”, wielokrotnie wspominano ją jako pedagoga, którego wykłady są wysoce profesjonalne i ciekawe. A jeszcze w wielkiej matczynej miłości wychowała i dała katedrze folklorystyki swoją córkę Łesię, Ołesię Władysławiwnę, która została zwyciężczynią ankietowania w wymienionej nominacji. Córka kontynuuje dzieło matki i niesie swoje wielkie serce, dane przez matkę, dzieciom. Czy zatem umierają Mistrzowie? Nie! „Oni są jak Atlanci. Trzymają niebo na barkach. Dlatego jest wysokość.” Natalia Jarmołczuk. „Zasłona lekko się kołysze...” rejonu, za zgodą rodziny, można by siłami Kosza Niemirowskiego Międzynarodowej Organizacji Społecznej „Winnickie Ziemiaństwo” w Kijowie otworzyć ludowe muzeum folkloru i etnografii. Dołączmy do tej szlachetnej sprawy, ziomkowie!
Машинний переклад
Nina Hnatiuk
Pamiętam ją zupełnie młodą, delikatną, smukłą, z długimi warkoczykami w białych kokardach. Wierszami poetki-licealistki z rejonu niemirowskiego obwodu winnickiego Lidii Howoreckiej zachwycali się Ołeś Honczar, Andrij Małyszko, Platon Woronko, Ljubow Zabasztа, Mykoła Winhranowski, Wołodymyr P'janow, inni ówcześni kierownicy Związku Pisarzy, organizatorzy republikańskich narad młodzieży twórczej, „mistrzowie” poezji. A Paweł Tyczyna w swoim ostatnim artykule „Do młodzieży mój głos”, opublikowanym w maju 1967 roku w gazecie „Literaturna Ukraina”, nazywa ją wśród najbardziej utalentowanych przedstawicieli młodej ukraińskiej poezji. Ołeś Honczar i Andrij Małyszko polecili Lidię Howorecką do przyjęcia na Uniwersytet Kijowski, opiekowali się wydaniem jej pierwszego zbioru wierszy. Lida jednak odmówiła złożenia rękopisu w wydawnictwie. Po wstąpieniu na uniwersytet postanowiła skupić całą uwagę na nauce, badała folklor, a zeszyty szkolne z wierszami tak pozostały w domowym archiwum. Pamiętam, że na republikańskie narady młodzieży twórczej Lida przyjeżdżała razem z matką, wiejską nauczycielką. Ona niezawodnie strzegła nas, siedemnastolatek, przed natrętnymi wielbicielami i zalotnikami, wśród których byli także bardzo znani nazwiska. Lida bardzo kochała matkę. Gdy ta ciężko zachorowała, zabrała ją do siebie i opiekowała się nią do ostatnich dni życia. I tak się stało, że sparaliżowana matka przeżyła o rok swoją energiczną, pełną sił córkę. Pamiętam wiersz Lidii Howoreckiej „Matce”, napisany pięćdziesiąt pięć lat temu...
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
w Ukrainie — ważne wydarzenie, ponieważ zawdzięczamy to niestrudzonemu badaczowi historii, że przekazuje światowej wspólnocie prawdę o ciernistej drodze Ukrainy do niepodległości, o straszliwych zbrodniach komunizmu, którego przywódcy dążyli do tego, by przemienić człowieka w bezgłośną śrubkę systemu, zmieść z oblicza planety całe narody, a wraz z nimi ich języki, kultury i tradycje. T. Marusik podziękował Ukraińskiemu Instytutowi Pamięci Narodowej, który przyłączył się do finansowania tego wydania. Na prezentacji wystąpili dyrektor Instytutu Pamięci Narodowej, akademik NAN Ukrainy Ihor Juchnowski, profesor Jurij Szapował, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador Francji na Ukrainie Jean-Paul Vesian, publicyści, naukowcy, działacze społeczni. Alain Besançon odpowiedział na liczne pytania uczestników prezentacji. „Czy naród ukraiński jest zdolny odrodzić się po takich tragediach?” — pytali Ukraińcy francuskiego historyka i politologa. A. Besançon odpowiedział: „To naród europejski, który najbardziej ucierpiał po wojnie 1914 roku, rewolucji 1917 roku, Hołodomorach 1921 i 1932–33 roku, II wojnie światowej, Hołodomorze w latach 1946–1947, a także wieloletniej rusyfikacji. I jakiekolwiek tragedie musiał on przeżyć, ten naród żyje, istnieje, widziałem go, pozdrawiam go. Życzę mu odrodzenia i rozkwitu”. Można tylko pożałować, że taka unikatowa praca została wydrukowana w nakładzie dwóch tysięcy egzemplarzy, i dlatego nie będzie mogła trafić do każdej biblioteki, szkoły, na biurko nauczyciela i wykładowcy uniwersyteckiego. A prawdę o naszej historii musimy znać wszyscy.
sądem historii powinni stać się zarówno żywi, jak i martwi kaci naszego narodu”. Petro Jaszczuk — jeden z najbardziej znanych badaczy Hołodomoru w Ukrainie, uhonorowany za swoją ofiarną pracę Orderem „Za zasługi” III stopnia, wyróżniony Nagrodą im. Ohijenki. Pisarz — honorowy przewodniczący literacko-artystycznego zrzeszenia przy Połtawskim Zjednoczeniu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta”, redaguje i wydaje almanach „Połoń”, wraz z Romanem Pelechem przygotował i wydrukował zbiorowy zbiór wierszy „Trylistnik”. Człowiek głęboko wierzący, Petro Jaszczuk poświęcił życie fundamentalnemu dziełu „Portret ciemności”, aby na ziemi było więcej światła, dobra, człowieczeństwa, aby ludzie żyli z Bogiem w sercu i według Bożych przykazań. Pierwszego lipca lekarz, pisarz i filozof w sposobie myślenia Petro Jaszczuk ukończył 60 lat. Niech Bóg będzie dla niego łaskawy i obdarzy go długim i jasnym życiem, aby ten wysoki, szlachetny, mądry człowiek zdążył jeszcze wiele dobrego uczynić dla swojego rodzimego narodu.
Машинний переклад
Historyk Alain Besançon oraz tłumacz książki Taras Marusyk mówić o ludobójstwie. Jest to nieprzerwane ludobójstwo, które w latach 1932—1933 osiągnęło apogeum. Tej wiosny zmarło z głodu, być może, 10 procent Ukraińców. Cztery miliony mężczyzn, kobiet, dzieci. Deficyt demograficzny w latach trzydziestych na Ukrainie wynosi w przybliżeniu siedem milionów osób”. Alain Besançon pisze o tym, że niezliczone świadectwa o horrorach reżimów totalitarnych należy udokumentować, a ofiary należycie uhonorować. Oprócz modlitwy musimy pamiętać o zamęczonych, rozstrzelanych, uśmierconych sztucznym głodem. Jednak reżim bolszewicki próbował zacierać ślady swoich zbrodni, przemilczać je, fałszować historię. Czy nie dlatego na Ukrainie do dziś członkowie KPU składają kwiaty pod pomnikami bolszewickich wodzów, wychodzą na parady z medalami, na których jest profil Stalina, i na cały głos twierdzą, że żadnego hołodomoru nie było. Jak podkreślił w swoim wystąpieniu A. Besançon, trzeba nie tylko oskarżać o straszne zbrodnie Stalina i jego popleczników, ale także sporządzić spis wszystkich ofiar — wieś po wsi, dom po domu. Należy również ujawnić tych, którzy byli wykonawcami woli Stalina, Jagody, Kaganowicza na każdym chutorze i w każdej wsi. Jest to po to, aby poznać pełnię tragedii, aby zapobiec jej powtórzeniu w przyszłości. Dyrektor Wydawnictwa Uniwersyteckiego „Pulsary” Łarysa Kopań, opowiadając o pracy nad tym wydaniem, podziękowała Tarasowi Marusykowi za wspaniały przekład, a także Ambasadzie Francji na Ukrainie, dzięki której ta książka trafiła do ukraińskich czytelników. Tłumacz Taras Marusyk zaznaczył, że przyjazd Alaina Besançona
Машинний переклад
Nina HNATIUK Zdjęcie autorki
Niezbyt często można zobaczyć jednocześnie taką plejadę akademików, profesorów, laureatów Nagrody im. Szewczenki, znanych dziennikarzy, jak podczas prezentacji książki Alaina Besançona „Nieszczęście stulecia. O komunizmie, nazizmie i wyjątkowości Holokaustu”. Pisarz, historyk, politolog Alain Besançon urodził się w Paryżu w 1932 roku. Jest autorem dwóch tuzinów książek i wielu artykułów na tematy historii ZSRR, Rosji, Ukrainy. Posiada dwa stopnie doktorskie — nauk historycznych oraz nauk filologicznych i humanistycznych. Jest również członkiem sekcji filozoficznej Akademii Nauk Humanistycznych, która wchodzi w skład Instytutu Francji — stowarzyszenia pięciu akademii. W latach 1960—1962 był gościem Akademii Nauk ZSRR. Jako profesor wizytujący wykładał w szeregu instytucji naukowych: na uniwersytetach Columbia i Rochester w Nowym Jorku, w Waszyngtońskim Centrum Wilsona Instytutu Kennana, w Instytucie Hoovera Uniwersytetu Stanforda, a także w brytyjskim Oksfordzie. W 1951 roku A. Besançon został członkiem francuskiej Partii Komunistycznej. Lecz wystąpił z jej szeregów w 1956 roku, po ujawnieniu zbrodni Stalina w słynnym referacie Nikity Chruszczowa. W autobiografii uczony zaznaczył, jak bardzo było mu wstyd i jaki gniew wywołało uświadomienie sobie, że został oszukany: „Wtedy jako początkujący historyk postanowiłem badać historię Rosji i ZSRR, aby lepiej zrozumieć, co stało się ze mną… Mam nadzieję, że cały czas, który poświęciłem na badania rosyjskiej historii i sowieckiego komunizmu, na ich studiowanie i analizę, zostanie zaliczony mi jako pokuta”. I oto Ukraińcy mają możliwość zapoznania się z pracą Alaina Besançona „Nieszczęście stulecia. O komunizmie, nazizmie i wyjątkowości Holokaustu”. W niej autor na konkretnych faktach dowodzi podobieństwa dwóch najokrutniejszych reżimów XX wieku — nazistowskich Niemiec i komunistycznego ZSRR. Te ideologie przede wszystkim są podobne tym, że głosiły ustanowienie „właściwego porządku”, osiągnąć który można, niszcząc wszystkich wrogów. Dla nazistów wrogami byli Żydzi i wszystkie niearyjskie rasy, dla komunistów — wszyscy, zarażeni burżuazyjną ideologią. Komunistyczny wariant totalitaryzmu, jak dowodzi francuski historyk i politolog, jest jeszcze niebezpieczniejszy niż nazistowski, ponieważ zbrodnie nazistów potępił międzynarodowy trybunał w Norymberdze, a ideologia komunistyczna wciąż zachowuje swój wpływ w szeregu krajów. Komunizm do dziś przybiera szaty humanizmu, ogłasza swoimi ideały sprawiedliwości społecznej. Liczba Żydów, których zniszczył nazizm, jest dokładnie znana. Istnieją wykazy, w których wskazano liczebny skład każdego pociągu, datę jego odjazdu. Imiona ofiar starannie zapisano i zachowano. A liczba ludzi, których zniszczył reżim komunistyczny, waha się od 85 do 100 milionów. Taka rozbieżność wyjaśnia się również tym, że prawie na całym terytorium, które znajdowało się lub do dziś znajduje pod komunistycznym panowaniem, zbieranie informacji jest zabronione lub niemożliwe. Występując na prezentacji książki, A. Besançon nazwał nazizm i komunizm różnoimiennymi bliźniakami. Ich wodzowie, wyobrażając sobie, że są bohaterami, nadali sobie prawo zabijać w takich skalach, których ludzkość dotąd nie mogła sobie wyobrazić. Francuski badacz nie tylko przytacza straszne fakty z historii tych reżimów, ale pragnie je przemyśleć jako filozof, psycholog, teolog. Dlaczego Stalin w przededniu II wojny światowej zarządził rozstrzelanie tylu sowieckich oficerów, wykrwawiając tym samym kadrę dowódczą Sił Zbrojnych? Po co było urządzać Hołodomor, jeśli ukraińscy chłopi zgodzili się na kolektywizację? W tym jest jakaś straszna absurdalność, coś diabelskiego. W książce A. Besançona niemało stron poświęcono Hołodomorowi lat 1932—1933 na Ukrainie. W artykule „Pamiętać i badać”, zamieszczonym w dodatku do pracy, autor odtwarza obraz tej bolszewickiej zbrodni XX w. I rzecz tu nie w nieurodzaju. W ciągu lat 1932—33 oddziały wojskowych i czekistów przeszukiwały wsie, myszkowały po komórkach i piwnicach, strychach i chlewach, rozkopywały ogrody i zrywały w chatach drewniane podłogi. Znalazłszy w garnkach, wiadrach, beczkach choć trochę ziarna, fasoli, jakichś nasion, zabierali precz wszystko, zwozili na stacje kolejowe i tam zsypywali na kupy. Zboże przeważnie gniło na jesiennych deszczach, bo nie było ani brezentów, ani pewnego schronienia dla zrabowanego dobra. Nierzadko razem z garnkiem ziarna wywozili całą rodzinę „kułaków” — na Sybir. Ludzie umierali w drodze z głodu i chłodu, z beznadziei. Tekstu przemówienia A. Besançona z 4 czerwca 1983 roku w Paryżu, w skwerze im. T. H. Szewczenki, na uroczystym zgromadzeniu, które zwołał Centralny Komitet Organizacji Ukraińskich dla uczczenia 50-lecia głodu na Ukrainie, nie można czytać bez krzyku, łzy, współodczuwania, bólu: „W marcu nie było już ani kotów, ani psów. Wszystkie je wybito i wychudłe z głodu ciała ich ugotowano. Stopniał śnieg i ludzie zaczęli puchnąć i nabrzmiewać. Dzieci miały wzdęte brzuchy, podobne do szkieletów ciała, ptasie szyje i wielkie oczy na starczych twarzach. Żywiły się myszami, wróblami, mrówkami, wykopywały z ziemi robaki. A rodzice gotowali podeszwy, starą końską uprząż. Kiedy zazieleniała trawa, zaczęli gotować pokrzywę, wilczomlecz, polną roślinność. Chłopi próbowali zbliżyć się do zwałowisk zboża, które gniło przy stacjach kolejowych. Dzieci siliły się, by choć trochę ukraść tej zaparzonej masy, ale wojskowi odstrzeliwali je jak króliki. Mieszkańcy wsi zaczęli masowo uciekać do miast, ale miasta były otoczone zaporowymi oddziałami wojskowymi. Niektórzy chłopi pokonali te zapory, ale umierali na oczach zobojętniałych, przerażonych mieszczan. Wyjaśniając przyczyny tej katastrofy, trzeba oddać należne bezosobowej naturze socjalizmu, zaślepieniu utopią. Bezdusznemu automatyzmowi szalonego planowania oraz biurokratycznemu terrorowi, w których znalazła swoje ucieleśnienie świadoma decyzja polityczna Stalina i jego popleczników: rozgromić chłopstwo, rozgromić Ukrainę jako jedność narodową. Niszczeniu chłopstwa towarzyszyło całkowite odnowienie aparatu kierowniczego i „deukrainizacja” Ukrainy. Właśnie w tym sensie istnieją prawne podstawy, by mówić
Машинний переклад
Nina HNATIUK Zdjęcie autorki W przedmowie do dwutomowego zbioru świadectw, dokumentów i materiałów „Portret ciemności”, które zebrał i uporządkował lekarz z obwodu chmielnickiego Petro Jaszczuk, doktor nauk historycznych James Mace zaznaczył, że praca ta jest bezcenna dla wyjaśnienia białych plam mrocznej i strasznej historii Ukrainy okresu stalinowskiego. Petro Jaszczuk pracował nad tym unikalnym badaniem samodzielnie. Nie miał ani finansowego, ani moralnego wsparcia państwa, zaplecza technicznego, statusu urzędnika państwowego, stałej pensji. Nagrał na magnetofon 341 świadectw o Hołodomorze Ukraińców, Polaków, Żydów, Niemców z niemal wszystkich obwodów Ukrainy, a także z obwodu woroneskiego, Powołża, południowego Uralu, zachodniej Syberii, Krymu, Leningradu. Szeroka geografia obozów koncentracyjnych, o których świadczą ich byli więźniowie: Sołowki, Peczorłag, obozy w Timiakowie, Wiatłag, Iwdelłag, Angarłag, Kołyma, Tajszet, obozy koncentracyjne na terytorium Ukrainy. Lecz najważniejszą uwagę Petro Jaszczuk poświęcił wydarzeniom na Chmielniczyźnie, zwłaszcza w rejonie połonnym, gdzie od ćwierć wieku pracuje jako ordynator oddziału terapeutycznego szpitala rejonowego. Na terytorium tego rejonu znajdowały się trzy obozy koncentracyjne: Katiurzyniecki (1932—1933); Połonny (1936—1941, 1944—1952); Poninkowski (1946—1947). Według danych badacza, z 60 tysięcy mieszkańców rejonu zmarło z głodu około 15 tysięcy, represje zniszczyły 7,5 tysiąca, zginęło w latach wojny 3,5 tysiąca, naziści zniszczyli około 2 tysięcy Żydów. Tutaj przypominają się wersy T. Szewczenki: „A łez, a krwi — napoić wszystkich imperatorów by starczyło…” Według danych Petra Jaszczuka, stalinowskie Hołodomory i represje na Połonneńszczyźnie starły z powierzchni ziemi cztery wsie: Zalissia i Dobri Łozy — polskie, Szurkiw — ukraińsko-polsko-niemiecką, Jelyzawetyn — Petro Jaszczuk na terytorium rezerwatu „Sofia Kijowska” niemiecką. Zamknięto pięć polskich szkół, dwie niemieckie, dwie żydowskie. Z 32 cerkwi ocalały tylko cztery i pozostał przy życiu jeden ksiądz ze wsi Wełyka Bere zna. Zamknięto trzy kościoły, a kościół w Połonnem przekształcono w katownię NKWD. O swojej pracy Petro Jaszczuk napisał tak: „Faktografia „Portretu ciemności” zaczerpnięta jest z ponadprogowego ludzkiego bólu i piekielnych cierpień kilku pokoleń narodu ukraińskiego”. Nie ma co myśleć, że sąsiedni szowiniści i światowi kosmopolici będą prosić Ukrainę o wybaczenie za ludobójstwo narodu, za zbrodnię przeciwko ludzkości, że narodowi ukraińskiemu wypłacą wielomiliardową rekompensatę za dziesiątki milionów straconych ludzkich dusz, fizyczne i moralne zniszczenie. Ale ofiary z nieba wieczności zwracają się do żywych: „Przed
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
dotyczy to zupełnie wydawania literatury na ten temat, organizowania wystaw fotograficznych. Tym bardziej że opozycja jest liczna, a wśród niej spadkobiercy stalinowskich katów, którzy doszli do władzy w Rosji. Dlaczego nie chcą uznać prawdy? Bo to ich dziedzictwo. Nie sądzę, by chodziło o obawę przed pozwami ze strony Ukrainy, ponieważ z punktu widzenia prawa międzynarodowego Ukraina jest takim samym sukcesorem ZSRR jak Rosja. Moim zdaniem literaturę tego nurtu, także piękną, należy drukować w każdym konkretnym przypadku wspólnie z zagranicznymi wydawnictwami (zależnie od języka i kraju), gdyż kiedy czytelnik zobaczy na rynku księgarskim dowolnego państwa markę nieznanego wydawnictwa z Ukrainy, raczej nie zwróci ona uwagi i raczej nie zaufa się takiej książce. Kompetentni menedżerowie potrafią ten problem rozwiązać. Trzeba wydawać w językach obcych ukraińską klasyczną literaturę (dla dorosłych i dla dzieci), bo jest to sztuka wysokiej próby. Trzeba przekazywać to, co najcenniejsze z najnowszych osiągnięć, a także to, co za czasów Iwana Wyszeńskiego nazywano literaturą polemiczną. Jeżeli Ukraina jako państwo ma własne stanowisko w jakiejś kwestii swojej historii, to nie potrzebujemy, by ktoś na świecie opowiadał za nas naszą historię. Należy to robić samodzielnie. W wymarzonym holdingu medialnym, oprócz wydawnictwa, z pewnością powinna działać dobra grupa analityczna, która planowałaby wszystko; powinna istnieć służba monitoringu, by wiedzieć, gdzie i kto na świecie wypowiedział się o Ukrainie, jak i dlaczego, oraz w razie potrzeby reagować. Zatem bez zwartej agencji informacyjnej też nie da się obejść. A jeszcze trzeba łączyć pojedyncze wysiłki, bo coś robi się w Kijowie, coś we Lwowie, coś w Charkowie, lecz wszystko to przypomina ruchy browniowskie. Upieram się, że powinna istnieć jedna instytucja, która by się tym zajmowała; powinna ona również zrzeszać tłumaczy zdolnych tłumaczyć z ukraińskiego na języki obce, bo takich jest bardzo mało.
— Co dziś najbardziej boli?
— Pierwszy największy smutek to obecna sytuacja w Ukrainie. Drugi — wielu młodym Ukraińcom, niestety, nie są znane fundamentalne nazwiska, takie jak Hryhorij Kocur i Mykoła Łukasz. Moim zdaniem dziś wszystko się robi po to, aby nasze społeczeństwo degradowało. Składową tego jest nasza satanistyczna telewizja. Ale nigdy nie uwierzę, że ta sytuacja jest nieuleczalna, po prostu nikomu nie chce się jej naprawiać (być może istnieje zamówienie z zewnątrz), bo rządzić bydłem jest znacznie łatwiej. Wmawia się nam, że kraj jest podzielony. W rzeczywistości Ukraina jest jedna, a mentalność się różni. Dlaczego? Zachodnia Ukraina wpadła w żelazne objęcia imperium sowieckiego faktycznie od czterdziestych lat. A Wschodnia Ukraina była zniewolona (uważam, podobnie jak naród Rosji) przez ponad trzysta lat. Imperium carskie przekształciło się w sowieckie. Sytuacja w nim nie daje się porównać z tym, jak rozwijała się Zachodnia Ukraina. Wschodnia Ukraina „przeskoczyła” ważną fazę rozwoju społecznego — republikę burżuazyjną. W warunkach carskiej Rosji i bolszewizmu istniała ona krótko, w okresie między przewrotem lutowym a październikowym, tzn. carska Rosja niemal natychmiast przeszła do dyktatury bolszewickiej. Tymczasem w Zachodniej Ukrainie rozwój był zupełnie inny: tam Kościół, moralność społeczna i własność prywatna miały mocne pozycje. Stąd różnice w światopoglądzie. Im szybciej odrzucimy straszliwe dziedzictwo imperialnej sowieckości, tym lepiej będzie dla państwa.
Rozmawiał Wołodymyr KOSKIN. Zdjęcia: autor
Машинний переклад
— Panie Serhiju, proszę rozłożyć według szufladek swoje twórcze specjalizacje, zaczynając od głównych.
— Borodin, zdaje się, sam o sobie mówił, że kompozytorzy znają go jako kompozytora, a chemicy — jako chemika. Przez prawie 14 lat pracowałem w systemie Ministerstwa Spraw Zagranicznych Ukrainy, ale nie jestem pewien, czy moi koledzy (może z pół setki pracowników) wiedzą, że jestem jeszcze literatem. W środowisku literackim nie wszyscy wiedzą, że po proklamowaniu państwowej niepodległości Ukrainy służyłem w dyplomacji. Obecnie jako dyplomata jestem w stanie spoczynku; był czas, gdy ta służba z jednej strony przeszkadzała mojej pracy literackiej, bo wymagała pełnego zaangażowania, z drugiej — pomagała. Miałem szczęście mieszkać na Kubie (1994—1997) — zaproszono mnie do pracy w naszej ambasadzie jako specjalistę od języka hiszpańskiego, który w tych warunkach jeszcze bardziej udoskonaliłem. W Hawanie zacząłem tłumaczyć z ukraińskiego na hiszpański, przetłumaczyłem na przykład 16 ukraińskich pieśni ludowych, które chcę wydać, bo rozumiem, że gdy mnie zabraknie, będą leżeć w archiwum. Tam przetłumaczyłem na hiszpański poemat „Matylda Agramante” Borysa Hrinczenki. To zdumiewające dzieło: w 1897 roku Hrinczenko, gdzieś w głuszy, bez łączności satelitarnej i różnych agencji informacyjnych, pisze poemat o ówczesnej wojnie między Hiszpanią a USA o Kubę. I broni nie hiszpańskiego czy amerykańskiego punktu widzenia, lecz wolności Kubańczyków, którym właśnie należy ta ziemia. W poemacie występuje rzeczywisty generał Maceo, wspomniano koliber, a wszystkie okoliczności odtworzono tak realistycznie, jakby Hrinczenko tam był! Na Kubie obchodziliśmy stulecie tego poematu, dzięki mojemu tłumaczeniu odbyła się specjalna konferencja. Kubańscy naukowcy, dziennikarze, czytelnicy byli niezwykle poruszeni poezją wizjonera. Obecnie mam w domu półkę z książkami, które chciałbym przetłumaczyć. Bardzo lubię meksykańskiego poetę Leopoldo Lugonesa, galicyjską i hiszpańską poetkę Rosalię de Castro. Być może uda się przetłumaczyć tomik poezji Jorge Luisa Borgesa, który sam w sobie jest całym wszechświatem (projekt wiąże się z problemami praw autorskich).
— Za czasów radzieckich istniał potężny instytut tłumaczeniowy, który przekazywał ludziom literaturę piękną, naukową i społeczno-polityczną. Jaka jest obecnie sytuacja na niwie przekładu?
— Zaczynałem w latach siedemdziesiątych i chcę zaznaczyć, że ukraiński przekład literacki ma ciągłość: miałem poprzedników i mam następców. 35 lat temu ukazała się moja pierwsza publikacja w czasopiśmie „Всесвіт”. Wcześniej redakcja mądrze odmawiała „podrzędnych” tłumaczeń (wstępnych szkiców, które ktoś przygotował), choć wówczas na Ukrainie, w Estonii i Rosji tłumaczono ze wszystkich języków świata. Niedawno ukazał się bibliograficzny indeks czasopisma „Всесвіт”, zgodnie z którym na jego łamach w latach 1925–2000 zaprezentowano utwory autorów z prawie stu literatur świata, w tym także bardzo dawnych (na przykład ludu Majów), które tłumaczono z pierwotnych źródeł. „Wszechświat” starał się, by przekłady epokowych dzieł najpierw ukazywały się w Kijowie, a potem w Moskwie. Było to niezwykle trudne, bo literatura zagraniczna do Związku nie docierała. Dzięki czemu, na przykład, ukazał się przekład powieści „Jesień patriarchy” Gabriela Garcíi Márqueza w 1978 roku? Starałem się podtrzymywać poziom znajomości języka hiszpańskiego, rozmawiając z latynoskimi studentami. Sam byłem młody i pewnego razu na urodzinach pewnego Chilijczyka (siedzieliśmy przy stoliku na zboczach Dniepru i pili piwo) moim sąsiadem okazał się kolumbijski stu-
Машинний переклад
W osobie kijowianina Serhija Borszczewskiego splotły się trzy „linie” — tłumacza, pisarza i dyplomaty. W jego „dorobku” znajduje się jaskrawe, burzliwe życie, obejmujące kontakty z geniuszami i własną niepospolitą twórczością. Dokonania robią wrażenie: Serhij Borszczewski przetłumaczył dla teatrów Ukrainy ponad 30 sztuk, wśród nich klasykę światową — „Dziewczynę z dzbanem” i „Przewagi z pogardy” Lope de Vegi, „Stałego księcia” i „Damę-widmo” P. Calderóna de la Barki, „Wróżkę świtu” i „Drzewa umierają stojąc” A. Casony, „W palącej ciemności” i „Sędziów nocy” A. Buero Vallejo, „Ryszarda II” Williama Szekspira. Serhij Borszczewski tłumaczył wybitne dzieła Kolumbijczyka G. Garcíi Márqueza, Peruwiańczyka M. Vargasa Llosy, Paragwajczyka A. Roa Bastosa, Argentyńczyków J. L. Borgesa, J. Cortázara, Chilijki Isabel Allende oraz wielu innych pisarzy, a także poezję wybitnych hiszpańskich poetów L. Góngory, F. Queveda, G. A. Béquera, M. de Unamuna, A. Machado, J. R. Jiméneza, L. Felipe, F. Garcíi Lorki, M. Hernándeza, a także A. Nervo (Meksyk), G. Mistral (Chile), J. L. Borgesa (Argentyna), N. Guillena (Kuba). Po hiszpańsku przetłumaczył niemal dwadzieścia ukraińskich piosenek, wiele wierszy Tarasa Szewczenki, poematy Borysa Hrinczenki „Matylda Agramante” i Borysa Olijnyka „Oda do muzyki”. Dyplomatyczną pracę Serhija Borszczewskiego uhonorowano Honorowym Dyplomem Gabinetu Ministrów Ukrainy, twórczość poetycką — Międzynarodową Nagrodą Literacką im. Iwana Koszeliwcia, działalność duchowną — medalem świętych Cyryla i Metodego Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego, a działalność tłumaczeniową — nagrodą im. M. Rylskiego.
dyrektor Kijowskiej Akademii Rolniczej. Dowiedziawszy się, że próbuję coś tłumaczyć, powiedział: „Mam książkę, która może cię zainteresować”. Po przyjęciu pojechaliśmy do niego do akademika i tak w moje ręce trafiła „Jesień patriarchy”. A mogło jej nie być. Albo gdyby wcześniej ukazała się po rosyjsku, sens przekładu i wydania zostałby utracony. Pamiętam sytuację, kiedy niemal jednocześnie tłumaczono po ukraińsku i po rosyjsku powieść Hermanna Hessego „Wilk stepowy”. Redaktor „Wsesswitu” Dmytro Pawlyczko dzwonił do redaktora „Inostrannoj Literatury” Mykoły Fedorenki, by przynajmniej zsynchronizować ten proces, bo rosyjski przekład był gotowy i mógł ukazać się wcześniej. Wtedy „Wsesswit” na Ukrainie straciłby czytelników. W latach siedemdziesiątych miesięczny nakład pisma przekraczał 70 tysięcy egzemplarzy. Wiem, że „Jesień patriarchy” czytano, zapisując się w bibliotekach do kolejki. Przekład artystyczny odgrywał ogromną rolę w rozwoju kultury ukraińskiej. Swego czasu skończyłem szkołę fizyczno-matematyczną i dobrze pamiętam prawo naczyń połączonych. Literatura zagraniczna wzbogacała narodową. Czytelnicy i pisarze się wzbogacali w warunkach, gdy żyliśmy w pewnym socjalistycznym rezerwacie, a dzięki przekładom przenikały świeże wiatry myśli. Gdyby ktoś z naszych pisarzy napisał coś podobnego do „Ojca chrzestnego” Puzo czy „Jesieni patriarchy” Márqueza, nigdy nie zdołałby tego wydrukować. A przekłady przepuszczano. Wiem jednak, że właśnie „Ojciec chrzestny” i „Jesień patriarchy” odegrały nie ostatnią rolę w odsunięciu Dmytra Pawlyczki od kierowania pismem. A co mamy dziś? Mogę wymienić wiele pozytywnych przykładów. Ukazała się znakomita antologia poezji „Z łotewskiego brzegu” w błyskotliwym przekładzie Jurija Zawhorodnijego. W Związku Pisarzy Ukrainy zaprezentowano książkę przekładów dziewięćdziesięcioletniego Ihora Kaczurowskiego, który mieszka w Monachium. Wymowny szczegół: jeśli kiedyś przekłady były fragmentami literatury narodowej, to teraz wreszcie stały się jedną przestrzenią. Wcześniej Kaczurowski był po drugiej stronie granicy, teraz wrócił do literatury ukraińskiej, tak samo jak pisarze Ułas Samczuk, Iwan Bahrjanyj i wielu innych. Naszym dobytkiem stała się tłumaczka, poetka i prozaiczka Wira Wowk, która mieszka w Brazylii; w tym roku otrzymała Nagrodę im. Szewczenki. Ukazała się znakomita antologia poezji żydowskiej, autorska antologia poezji polskiej Dmytra Pawlyczki. Tłumacze u nas są, lecz problem polega na tym, że na Ukrainie nie ma ani wyspecjalizowanego wydawnictwa literatury zagranicznej, ani wydawnictwa literatury ukraińskiej w językach obcych. Dla porównania opowiem następującą historię. W Moskwie miałem przyjaciela — kolumbijskiego pisarza Henri Luque Muñoza. Odwiedzałem go na ulicy akademika Anochina, w ogromnym wieżowcu, gdzie mieszkali zagraniczni specjaliści: pisarze, redaktorzy, konsultanci, pracujący w wydawnictwie „Progress”. A w Kijowie wtedy (lata 70.–80.) w strukturze wydawnictwa „Dnipro” była jedna sala, gdzie pracowało kilku specjalistów tworzących redakcję przekładów literatury ukraińskiej na języki obce. Dziś nie mamy nawet tej redakcji. Trzeba głośno mówić o ogromnej dysproporcji między tym, jak my znamy literaturę światową, a tym, jak za granicą znają literaturę ukraińską. Naszej literatury na świecie prawie się nie zna, a jeśli coś się pojawia, to często nie na godnym poziomie. Na przykład w wydaniu „Poezja ukraińska XX wieku”, które ukazało się pod egidą UNESCO, znajdują się przypadkowe nazwiska. Nie mógłbym takiej książki podarować komukolwiek i w ten sposób prezentować literatury ukraińskiej, nie mówiąc o innych jej wadach, na przykład sonet nie został przetłumaczony pod względem formy jako sonet. Na Ukrainie tłumaczy się niezwykle precyzyjnie, oddając ducha autora. Kiedyś określiłem swoje zadanie: przekład ma wywrzeć na mojego ukraińskiego czytelnika takie samo wrażenie, jakie oryginał wywiera na czytelniku, który czyta go w swoim języku ojczystym. U nas to się udaje. Niestety, za granicą zdarzają się tylko pojedyncze przypadki, gdy ukraińskich autorów tłumaczy się dokładnie według tekstu i ducha. W Wielkiej Brytanii Wera Rich od 50 lat tłumaczy z kilku języków, w tym z ukraińskiego; dzięki niej ukazał się najpełniejszy zbiór poezji T. Szewczenki w języku angielskim. W Japonii Motohiro Ono założył (po roku pobytu na Ukrainie) niewielkie wydawnictwo „Dnipro”, wydaje nawet czasopismo, które przedstawia Ukrainę. Ale sami musimy o to dbać. — Kto jest winien temu, że literaturę ukraińską mało zna się za granicą? Jakie pierwszoplanowe kroki trzeba podjąć, by stać się znanymi na świecie? — Dziś dużo mówi się o wizerunku Ukrainy. Jednak istnieje wiele negatywnych czynników. Na przykład Rosjanie mogą prowadzić wojnę w Czeczenii, „zakręcać śrubę” demokracji, ale na pierwszy plan wysuwają Puszkina i Czajkowskiego, balet Teatru Wielkiego czy Maryjskiego; przez to cudzoziemcy mniej zwracają uwagę na negatywy, które ciągną się od dawnego radzieckiego i obecnego kremlowskiego reżimu. Ukrainę znają dzięki bokserowi Kliczce. A piłkarza Andrija Szewczenkę zna się lepiej niż poetę Tarasa Szewczenkę: w tym tkwi przykrość. Ukrainę często oczerniają, o czym czasem nawet się nie domyślamy. Dzieje się to również dlatego, że nasi politycy sami wywołują skandale, zwracają uwagę na państwo w negatywnym sensie. Istnieją także siły niezainteresowane demokratycznym postępowym rozwojem Ukrainy, zarówno wewnątrz państwa, jak i poza jego granicami. Ktoś dąży do tego, byśmy jak najczęściej się potykali, wtedy będzie można nas prowadzić pod swoją komendą. Dlatego dojrzała potrzeba stworzenia medialnego holdingu określonego profilu. Na przykład chcemy osiągnąć międzynarodowe uznanie Hołodomoru jako ludobójstwa. W tym celu trzeba przeprowadzić
Машинний переклад
Uliana HLIBCZUK Zdjęcie Olesia DMYTRENKI 24 czerwca ogłoszono nazwiska zwycięzców Międzynarodowego konkursu najlepszych utworów młodych literatów „Granosłow” za 2007 rok. Ceremonia wręczenia nagród odbyła się w Narodowym Związku Pisarzy z udziałem ministra Ukrainy ds. rodziny, młodzieży i sportu Jurija Pawłenki. Powitanie dyplomantów konkursu Konkurs przeprowadzany jest już po raz siedemnasty. Przez te lata w „Granosłowie” wzięło udział około półtora tysiąca młodych literatów. Zwycięzcy mają prawo bezpłatnie wydać swoją książkę. W biblioteczce „Granosłowa” jest ich już ponad 180. Znany poeta, laureat Nagrody Szewczenkowskiej i przewodniczący jury Wasyl Herasymiuk powiedział: „Oczywiście, są też inne konkursy. Na przykład „Powitanie życia” we Lwowie pod tytułem książki Bohdana-Ihora Antonycza. Tam jest bardzo surowa selekcja, bo w odróżnieniu od naszego, wydają jedną książkę. I mimo wszystko ten konkurs literacki nie jest tak potężny, jak „Granosłow” i „Smołoskyp”. Wydaliśmy już całą bibliotekę. Nawiasem mówiąc, wszyscy znani i mało znani literaci pokolenia „dziewięćdziesiątników” przeszli przez te konkursy. Niektórzy brali udział nawet w dwóch. Nie wiem, czy wszystkich można teraz nazwać profesjonalnymi pisarzami, choć w naszej sytuacji takie połączenie słów można różnie odbierać. Ale ciekawi pisarze w tych twórczych zmaganiach bez wątpienia są. Oto i teraz w tej sali są laureaci konkursów, które odbywały się wcześniej: Hala Tkaczuk, Ołeh Romanenko. To bardzo ciekawi poeci. Są zdolni wyrazić to, co jest na czasie. Myślałem, że wszystkie te konkursy wkrótce stracą na atrakcyjności, ale dzieje się odwrotnie. Ich rola w kręgach twórczych wzmacnia się. Być może dlatego, że jury „Granosłowa” toleruje wysoką odpowiedzialność. Nikt z jego członków nie wie, czyj rękopis będzie czytał: wszystko jest utajnione. Drugą stroną tej odpowiedzialności jest zaufanie młodych autorów, a co za tym idzie, prestiż „Granosłowa”. Nie chciałbym, żeby autorzy, którzy zostali dyplomantami i których utwory będą drukowane w Zwycięzcy „Granosłowa” almanachu, uznali, że to w jakiś sposób umniejsza zwycięstwo. Nie, oni też są zwycięzcami. Po prostu członkowie jury to ludzie o subiektywnym guście”. Po tym, jak Wasyl Herasymiuk podtrzymał na duchu młodych debiutantów, zastępca przewodniczącego NZPU Wasyl Szklar uroczyście ogłosił listę zwycięzców: Ołeksandr Paszczenko (proza, m. Połtawa), Kateryna Oniszczuk (poezja, obwód rówieński), Tetiana Bondar (poezja, obwód wołyński), Albina Pozdniakowa (poezja, m. Lwów), Julia Kohut (dramaturgia, m. Kijów).
Машинний переклад
Anna BAHRYNA W młodych latach pisał rymowane wiersze, dusza wylewała swoje uczucia w rytmiczne, łatwe w odbiorze formy, ale już wtedy wzory myśli i oryginalność obrazów zachwycały. Z czasem młodego poetę zaczyna krępować rymowanie i rytmika, jego myśli potrzebują wolności pełnej i bezapelacyjnej, stopniowo zbliża się do pisania wiersza wolnego. Laureat Nagrody Nobla Josif Brodski pisał: „Moim zdaniem, aby korzystać z wiersza wolnego, poeta musi do niego dojść tą samą drogą, którą doszła do tego angielska »wyrafinowana« literatura. To znaczy w miniaturze, w ramach własnego życia poeta powinien powtórzyć drogę przebytą przed nim przez literaturę, przejść szkołę formalną z jej rytmiką, rymami itd. W przeciwnym razie waga słowa w wersie werlibrysty może okazać się zerowa”. Ale pisanie wierszy wolnych w czasach radzieckich było niełatwe, a nawet niebezpieczne. W 1976 roku poeta Dawid Samojłow pisał: „Wiersz wolny — dla leniuchów, dla samouków, dla mistyfikatorów (kiedy bez kropek i przecinków)… Trzeba być zbyt pewnym własnej wartości, by nabrać bezczelności mówienia wierszem wolnym… Precz, niedbaluchy!”. W ukraińskiej krytyce czasów radzieckich zdarzało się niemało takich okrzyków. Wiersz wolny był formą zakazaną, dysydencką. Wszystko, co się nie rymowało, uważano za wrogie, antynarodowe, podsunięte przez Zachód, obce, niecharakterystyczne dla naszej śpiewnej ukraińskiej (rosyjskiej, białoruskiej) literatury. Za pisanie wiersza wolnego mogli bez zbędnych wahań wtrącić za kraty. Wspomnijmy choćby wykluczonych z procesu literackiego W. Korduna, M. Worobjowa, W. Rubana. W rzeczywistości wielu klasyków od czasu do czasu zwracało się do formy wiersza wolnego. Przykładów można podać niemało: Skoworoda, Franko, w Rosji — Jesienin, Cwietajewa. Szczególnie często pisali wiersze wolne romantycy — Heine, Goethe, Błok. Znaczna część folkloru składa się z wierszy wolnych lub zawiera jego wtręty. To i zagadki, i przysłowia — kropelki wyłapane z języka ludowego: „Kobieta jak cień: ty za nią — ona od ciebie, ty od niej — ona za tobą”, a nawet „Słowo o wyprawie Igora”. Wiele takich wtrętów jest w modlitwach, cytatach religijnych: „Na początku było słowo, a słowo było u Boga, a słowo było Bogiem”. Według definicji Witalija Boryspolca: „Wiersz wolny — to gatunek literatury pięknej, symetryczny prozie względem poezji”. Nie zagraża on poezji, nie niszczy prozy, a dopełnia je. W wierszu wolnym najlepiej odkrywa się duchowa strona słowa. Właśnie wiersz wolny naśladuje wiersz duchowy siwej starożytności. Więc odwieczny spór o to, co było pierwsze — jajko czy kura, być może jest bezsensowny. Witalij Boryspolec znalazł dzięki wierszowi wolnemu własny świat. Pierwsze uznanie przyszło do niego w 1989 roku, kiedy został dyplomantem I Międzynarodowego Festiwalu Wiersza Wolnego „Dom Europejski”, na którym był najmłodszym uczestnikiem. Niemiecki poeta, dramaturg, uczeń Bertolta Brechta Heinz Kahlau nazywał go prawdziwym odkryciem tego forum. Ciekawe, że najpierw Witalija Boryspolca uznała Europa, a dopiero potem Ukraina. Na czas wyjścia pierwszej książki „Strajk iluzji” (1991 r.) jego wiersze wolne ujrzały światło dzienne w dziewięciu krajach i zostały przetłumaczone na pięć języków. „Strajk iluzji” stał się niewielką sensacją w procesie literackim Ukrainy. Cały nakład wykupiono w tydzień, a gazety i czasopisma obfitowały w jego nowe poezje. Był to okres nasycony występami w radiu, telewizji, ze sceny, wieczorami autorskimi i występami gościnnymi po Ukrainie i za granicą. „Mołod Ukrainy” z 8 grudnia 1994 roku, wspominając tamten czas, napisała o pewnej studentce, która zakupiła od razu 100 książek Witalija Boryspolca i bezpłatnie rozdawała wszystkim na Uniwersytecie im. Tarasa Szewczenki. Inna — z wydziału filologicznego — tematem pracy dyplomowej wybrała „Twórczość Witalija Boryspolca i nowa ukraińska literatura”. Śmiesznie i smutno, wszak jego „twórczość” na tamten czas składała się tylko z kilkudziesięciu wierszy wolnych (rymowanych poezji nie biorę pod uwagę). Oto masz „elitarny rodzaj literatury, nieakceptowalny dla szerokich mas”. W 1992 roku wychodzi druga książka „Pomoc humanitarna”, którą wydała neoklasyczna grupa literacka „Muzejnyj prowulok, 8”, której członkiem był Witalij Boryspolec. To pierwsze wydanie w językach ukraińskim i niemieckim w przekładach I. Friedrich. W 1994 roku gotowy do druku był nowy zbiór „Polowanie na zajączki słoneczne”. Szeroko anonsowany w prasie, tak i nie ujrzał światła dziennego. Przyczyna jest prosta — zainteresowanie literaturą ukraińskojęzyczną zmalało, krajowe wydawnictwa były na granicy bankructwa. Co prawda, w tym samym 1994 roku Witalij Boryspolec otrzymał propozycję z Nowego Jorku od Wandy Phipps wydania książki w Stanach Zjednoczonych w przekładach na angielski. Ale on kategorycznie odmawia. „Mam nadzieję, że szanowny amerykański czytelnik niewiele straci, jeśli nie usłyszy ukraińskiego smutku w tym roku. Najpierw książka musi pojawić się na Ukrainie, a dopiero potem…” — pisze w liście odpowiedzi. Od 1995 roku o Boryspolcu zaczęto zapominać, choć za granicą od czasu do czasu pojawiały się jego wiersze wolne, co prawda nie nowe. Nie obyło się też bez nieporozumień. Felix Ingold w szwajcarskim tygodniku „Zürich” (1996 r.) w artykule o rosyjskim modernizmie nazywa Witalija Boryspolca jednym z najlepszych rosyjskich poetów-modernistów końca XX w. Nie wiadomo, dlaczego rosyjski i dlaczego modernista? Jego wiersze wolne ujrzały światło dzienne w 36 krajach świata. Hiszpański poeta, publicysta i tłumacz José Reina pisał: „Witalij Boryspolec — jeden z najjaśniejszych werlibrystów Europy, piszących w gatunku neoklasycznego lub »czystego« wiersza wolnego”. Prawie na dziesięć lat Boryspolec zniknął z horyzontu artystycznego. Ale nie na zawsze. W 2005 roku niespodziewanie dla środowisk literackich wychodzi pierwsze wydanie jego nowej książki „Płatna plaża na Styksie”, do której weszło sto najlepszych wierszy wolnych. Dlaczego pierwsze? Dlatego że sam autor uważa swój powrót za drugie narodziny poety, zaprezentował się jako autor jednej książki. Czyli każde nowe wydanie będzie uzupełniane i powiększane o objętość, ale tytuł pozostanie niezmienny. Takie podejście nie jest nowe w literaturze. Wspomnijmy klasyka amerykańskiego wiersza wolnego Walta Whitmana z jego książką „Źdźbła trawy”, która doczekała się dziesięciu wydań i zwiększyła się w objętości z 26 tekstów do 400. W 2005 roku ujrzała światło dzienne podwójna płyta CD z rock-operą „Płatna plaża na Styksie”, którą wydała formacja twórcza „S.T.i X. project”. Fundatorem jej był Witalij Boryspolec. To jedyny na Ukrainie i w Europie znaczący utwór muzyczny, którego libretto napisano wierszem wolnym. Warto dodać, że inscenizację rock-opery realizuje mistrz współczesnej reżyserii, światowej sławy król epatażu Roman Wiktiuk. W 2007 roku pojawiło się wydanie pośrednie „Płatna plaża na Styksie. Deszczowy”. Weszło do niego 50 nowych wierszy wolnych oraz libretto jednoimiennej rock-opery. W kolejce jest jeszcze jedno wznowienie książki, która zawiera już 250 tekstów i jest ilustrowana malarstwem wybitnego artysty Iwana Marczuka, który uprzejmie udostępnił autorowi swoje prace. Zatem drugie narodziny poety Witalija Boryspolca nie bezpodstawnie można uznać za udane. Czas nie zmienił go, a czy zmieni on czas…
Машинний переклад
Ołeksij NEŻYWYJ, docent Ługańskiego Narodowego Uniwersytetu Pedagogicznego im. Tarasa Szewczenki
Niemal pół wieku minęło od chwili, gdy ukazał się pierwszy zbiór Iwana Świtłycznego „Pieśni nad Ajdarem”. I rzeczywiście, przez te lata około 80 jego utworów poetyckich stało się piosenkami, napisanymi we współpracy ze starobilskim kompozytorem Iwanem Kobyłkinem. Znajdują się one także w nowej książce „Spowiedź”, która niedawno ukazała się nakładem Ługańskiego Obwodowego Oddziału Ukraińskiego Funduszu Kultury. Jaki zatem jest liryczny bohater w poezji jednego z najstarszych twórców naszego kraju? Z biegiem lat słowo artystyczne Iwana Świtłycznego nabrało jeszcze większej filozoficznej głębi. Najsilniejszą napięciowo stała się teraz linia treściowa: twórca i czas. Dlatego często przeżyte lata kojarzą się z jesiennym rozkwitem przyrody: A jest jeszcze na świecie złoto bezcenne, Które ludzie cenią od wieków, To gorąca miłość do Ojczyzny, Którą musimy pracą umacniać. Praca w poetyckim ujęciu Iwana Świtłycznego to przede wszystkim praca duszy, która kontynuuje tradycje rodu i narodu, szanuje ziemię ojczystą, matkę i macierzyństwo, wyraźnie rozróżnia piękno i brzydotę, radość i smutek, bogactwo duchowe i obojętność oraz podłość. Dlatego nie tylko złotymi i kwiatowymi barwami wypełniony jest poetycki świat twórcy. Jego myśli wracają do tego tragicznego czasu, kiedy jako chłopiec w złowrogim 1933 roku za szczęście uważał zjedzenie placka z pewnej rośliny. Ale nawet wtedy nie gasły najdroższe ludzkie uczucia: Kiedy ledwo stawiałem nogi, Bo jadłem placki z lebiody, Mama, sama głodna, Ostatnią okruszynę mi oddawała, Aby uratować mnie od nieszczęścia. Najwięcej w tej książce rozmyślań o losie Ukrainy, jej teraźniejszości i przyszłości. Jeden z wierszy tak właśnie się nazywa: „Ból Ukrainy tak mnie boli”. Dlatego twórca ma prawo zwrócić się do swoich rodaków: Nie mogę dla was zrobić nic więcej, Bo już na skroniach spadł wieczny śnieg, A jednak przez całe życie swoim niestrudzonym wierszem Pomagałem wam szczerze, ile mogłem. I nikt nie wątpi w prawdziwość tych słów, bo starszyzna obwodowej organizacji pisarskiej, poeta ze Starobielska Iwan Świtłyczny, obdarowuje czytelników złotem swojej poezji.
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Zarządu KGB. A serce trzepocze jak u ptaszka…” Szef tej czujnej służby długo strofował dziewczynę, przypomniał jej wszystko. I długo perswadował: po co ci te zagraniczne wyjazdy? Chcesz uciec? A jednak wkrótce zadzwonili do niej z teatru: szykujcie się, jedziecie z delegacją do Kanady. Mieszkała tam siostra babki Marii. Za śpiewaczką chodzono krok w krok, pilnując, żeby przypadkiem nie została u krewnej. Później pojechała śpiewać do Mediolanu, do La Scali. Wykonywała partię Parasi z opery Musorgskiego „Jarmark w Sorocyńcu”. Po słynnej ukraińskiej śpiewaczce Salomei Krusznelnyckiej była drugą Ukrainką na chwalebnej scenie La Scali. „Otworzyła mi się droga za granicę. Dopiero później dowiedziałam się, że tego dokonała wielbicielka mojego śpiewu, żona tego samego najwyższego kagiebisty. Namówiła jednak męża”. Działo się to w latach osiemdziesiątych. Po wielu latach Maria Stefiuk dowiedziała się, że zapraszano ją do La Scali na wystawienie opery Pucciniego „Cyganeria” w roli Musetty. Jednak do La Scali z Moskwy przyszła depesza, że śpiewaczka zachorowała i nie może przyjechać. Po rozpadzie Związku Radzieckiego solistka Narodowego Akademickiego Teatru Opery i Baletu Ukrainy im. T. H. Szewczenki Maria Stefiuk objechała cały świat. W jej repertuarze znajdują się liczne partie operowe: Marfa („Narzeczona cara” Rimskiego-Korsakowa), Violetta („Traviata” Verdiego), Rozyna („Cyrulik sewilski” Rossiniego), Lucja („Łucja z Lammermoor” Donizettiego), Manon („Manon” Masseneta). Brawa bito jej w USA, Kanadzie, Anglii, Australii, Francji, Japonii, Argentynie, Niemczech, Szwajcarii i w wielu innych krajach. Jest laureatką Narodowej Nagrody im. Tarasa Szewczenki, kawalerką Orderu Księżnej Olgi, wykłada w Narodowej Akademii Muzycznej Ukrainy im. Piotra Czajkowskiego. Wciąż przygląda się młodziutkim studentkom pierwszego roku: czy któraś nie chce uciec… Szuka wśród nich siebie. „Moja najukochańsza rola to Violetta w operze Verdiego „Traviata”. Poświęcić wszystko dla miłości. A ulubiona piosenka? Lubię wszystkie. Nie znam ani jednej złej ukraińskiej piosenki. Takich nie ma”.
Z rosy i wody!
Машинний переклад
Maria WŁAD Miewałam okazję nie raz bywać w luksusowej przykarpackiej wsi Rożniów. Od dawna mieszkańców tej podgórskiej wsi szanowano w całej okolicy jako dobrych gospodarzy, zamożnych i troskliwych wieśniaków. A jeszcze Rożniów słynął ze swojej śpiewności. Przyznam, że i pierwszą operę mnie, urodzonej w huculskiej wsi, wypadło zobaczyć i usłyszeć właśnie na rożniowskiej scenie. Był to słynny “Zaporożec za Dunajem” Hułaka-Artemowskiego z głosistą bohaterką Odarką. Ja, wtedy młoda dziennikarka, brałam jeden ze swoich pierwszych wywiadów u tej pięknej, postawnej rożniowianki — Marii Stefiuk. Była ona, jak się okazało, prostą wieśniaczką, matką dwóch córeczek Marii i Hannusi. A głos miała jak wybitna artystka opery. Jej mąż, również wiejski pracuś, Jurij śpiewał nie gorzej niż Maria. Ona prowadziła wysokie sopran, a od jego dramatycznego tenoru szyby drżały w chacie. W takich ciągłych śpiewach i rosły ich córki. Hannusi chciało się uczyć dzieci; bardzo kochała maluchy, więc została nauczycielką młodszych klas we wsi. A Marijce wyboru nie było w tym śpiewającym słowiczym gnieździe — musiała również śpiewać. Wyobrażała sobie siebie tak piękną i silną w pieśni, jak mama. W kraju był zwyczaj: w nocy na Boże Narodzenie chłopcy chodzili kolędować dziewczętom, a nad ranem z ostatnią kolędą zachodzili do chaty, gdzie mieszkała najpiękniejsza we wsi dziewczyna. Jakoś o świcie zadzwonił kolędniczy dzwoneczek pod drzwiami Stefiuków. Marijka zerwała się z pieca, gdzie spała, i serce mało nie wyleciało z piersi: to do niej! To ona jest najpiękniejsza — bo któż by jeszcze? Hannusia jeszcze mała… Zgodnie ze zwyczajem, w kolędzie najpiękniejszą zapraszano do tańca. I każdy chłopak z szacunkiem tańczył choć krótko z pięknością. Marijka szybciutko umyła się w sieniach, wystroiła — i do chaty. A tam… Jakie gorzkie rozczarowanie czekało ją, biedaczkę: parobkowie po kolei zapraszali w taniec jej mamę… Marijka wbiła się na piec i pod muzykę gorzko płakała. Niech mama i jest najpiękniejsza we wsi, ale i ona już fajna dziewczyna, ma już całe dziesięć lat! A oni jej jeszcze za dziewczynę nie uznają, nie zauważają… Mama wzięła Marijkę za rękę i poprowadziła po ósmej klasie do miasta Śniatyn do szkoły kulturalno-oświatowej. “Miałam zielony duży bajan i od świtu do wieczora grałam na nim, — mówi Maria nie bez ironii. — Tak znienawidziłam go, że po szkole do rąk nie brałam”. A potem pojechała do Kijowa i tam, na stołecznej scenie, pierwszy raz zaśpiewała z orkiestrą. “Mnie wziął za rękę tym razem jakiś nieznajomy pan, zaprowadził do konserwatorium i wkrótce z błogosławieństwa tego, jak się okazało, profesora ja wstąpiłam na pierwszy kurs wokalu”. Wszystko było jak w bajce: ona, wiejskie dziewczę, pierwszy raz przyjechawszy do stolicy z przerażonymi oczami, — hop i w damki! Ale Maria tego szczęścia nie rozumiała. I tego nie wiedziała, że jej nauczycielką od wokalu była znana pedagog, przedstawicielka starej włoskiej szkoły Natalia Zacharczenko. Co jej do tego! Marię zżerała tęsknota za mamą, za rodzinnymi ścieżkami wsi. I ona uciekła. Jak łatwo wstąpiła, tak prosto i porzuciła… Wydawało się, że umrze z żalu, jak nie pojedzie do domu. “Kopię w ogrodzie ziemniaki i płaczę: “Mamo, ja nie pojadę do tego Kijowa, języka rosyjskiego nie znam, z mojej wyszywanki śmieje się cały akademik. Mamusiu droga, ja wszystko-wszystko będę Wam robić, tylko nie zmuszajcie tam jechać!” I chrzestna matka wstawiała się: “Co ty, Mario, męczysz dziecko — nie chce, niech nie jedzie, to, widać, nie jej”. Maria kładzie się spać szczęśliwa, że nie jedzie. A o świcie mama poprowadziła ją na stację autobusową, dała 30 rubli w garść i bez żadnych pożegnalnych słów, bez pocałunku posadziła do autobusu. Później przyznała się córce, że sama wracała do domu płacząc. Tak zaczęło się życie w stolicy. Z Bohdanem Beniukiem
Dziewczynie było bardzo ciężko, ale musiała nauczyć się żyć. Prawdę mówiąc, ratowali ją też dobrzy, szczerzy ludzie. Jej nauczycielka była pierwszą z nich. Zabierała Marijkę do siebie do domu i uczyła wszystkiego: jak nakrywać do stołu dla wysokich gości, jak zachowywać się w takim towarzystwie. Widziała, że dziewczyna wyrosła w prostych wiejskich warunkach i jest bardzo wrażliwa. „Nauczyłam się od tej arystokratycznej rodziny wszystkiego, co najlepsze. Pamiętam, że tutaj po raz pierwszy usłyszałam słowo „stek”, nauczyłam się go przyrządzać. Nakrywali stół dla mnie jednej jak dla szanownego gościa!” Marii nie bardzo chciało się śpiewać: dla wiejskiego, żywego dziecka było to nudne zajęcie. Ciągnąć „mi”, „mee-e”, od rana do nocy, jak z zielonym akordeonem… „Dopiero pod koniec drugiego roku się stało: zatrułam się śpiewem na całe życie!” Maria nigdy nie wykonywała piosenek estradowych, tylko ukraińskie ludowe i operowe. Odkryła jeszcze wtedy, na początku — a potem setki razy otrzymywała potwierdzenie — zdumiewającą rzecz: rodzima pieśń ludowa, romans, w opracowaniu Latoszynskiego, Skoryka czy Rewuckiego albo Ludkiewicza wzbogacały jej arie operowe. A światowe kreacje operowe pogłębiały ukraińską pieśń, którą tak kochała. Młoda śpiewaczka przenosiła do wykonania operowego piękno, tragizm i humor ukraińskiej pieśni. A z ról światowych bohaterek przechodziło-przelewało się wszystko, co najlepsze, do jej rodzimej pieśni, wzbogacało ją, szlifowało. Jej, studentce drugiego roku, było 20 lat. Ciekawy i bardzo skomplikowany okres życia Marii. Dziewczyna sama nie zdawała sobie sprawy, w jaki wir losu została wciągnięta. A trafiła do jednego z pierwszych patriotycznych ukraińskich ośrodków Kijowa — i co byście myśleli? — była to restauracja. Tak, właśnie w ukraińskiej, pomalowanej przez kozaków, obwieszonej ręcznikami restauracji śpiewała studentka drugiego roku Maria Stefiuk. Tam przez dwa lata wykonywała pieśni strzeleckie, powstańcze, czumackie i kozackie. I śpiewała je dla Wiaczesława Czornowoła, Ałły Horskiej, Nadiji Switłycznej i innych dysydentów-odwiedzających restaurację „Natalka-Połtawka”. Młoda wykonawczyni stała się znana i popularna. Śpiewała z głęboką szczerością historię swojego zniewolonego narodu, jakby te pieśni, ballady i dumy narodziły się w jej sercu. Maria zaprzyjaźniła się z kwiatem ukraińskiej inteligencji. Czuła się jak ryba w wodzie. Czytała zakazane rękopisy, wzbogacała się we wszystkim, co było prawdziwe i niedozwolone w oficjalnych programach nauczania. A co z jej nauczycielami z konserwatorium? Dokąd patrzyli, że radziecka studentka „zeszła z właściwej drogi”? Młoda śpiewaczka cieszyła się już sławą. Ale w akademiku znaleziono zakazaną pracę Iwana Dziuby „Internacjonalizm czy rusyfikacja”. „Jakimś cudem ukończyłam konserwatorium, choć mnie prześladowano. Naprawdę byłam jeszcze dzieckiem…” Na piątym roku wydziału wokalnego poznała wybitnego ukraińskiego dyrygenta Stepana Turczaka. Posłuchał jej, zrobił próbę na scenie i przyjął do grupy stażystów. „Egzamin państwowy śpiewałam już w Operze imienia Szewczenki. To była moja pierwsza opera. Wykonywałam partię Marfy z opery Rimskiego-Korsakowa „Carska narzeczona”. Wtedy los zetknął ją z jeszcze jedną sławą — koncertmistrzem Kostiantynem Fesenką. Zaproponował przygotowania do międzynarodowego konkursu. Maria wzięła się do pracy. Ale wszystko kręciło się już nie w tę stronę… Jej pierwszym wielkim rozczarowaniem był przypadek, gdy Marię wysadzono w Moskwie z samolotu — nie wpuszczono jej do Francji, do Tuluzy, na konkurs, choć w Moskwie w Teatrze Bolszoj właśnie ją spośród znacznej liczby wykonawców wybrano na ten konkurs i wróżono jej Grand Prix. To samo powtarzało się z wyjazdami na występy z teatrem do Grecji, do innych krajów. Wybierano ją, a potem… zostawiano! Tak trwało ponad 10 lat. Masz ci za pieśni strzeleckie-powstańcze, a to — za Horską i Czornowoła!.. Maria była w rozpaczy. Pewnego razu pewien znajomy mądry człowiek dał dziewczynie radę: oto numer telefonu, nabierz odwagi i zadzwoń do tego, kto kieruje KGB. Maria bardzo się zdziwiła, ale… „Innej rady nie było — zadzwoniłam. Zaproszono mnie na przyjęcie. Idę ulicą Wołodymyrską od Opery do up-
Машинний переклад
Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки
Mieszkańcy Połtawy rozpoznają go z daleka, co więcej — nie da się go z nikim pomylić: „…zwyczajnie, naturalnie wyglądałby na nim wytarty aksamitny kaftan, kapelusz z szerokim rondem, a nawet ostra szpada, która niejedno widziała. Połtawski artysta Wiktor Ołeksandrowycz Trochymeć-Milutin nie tylko z wyglądu przypomina wiecznie młodego poszukiwacza prawdy i sprawiedliwości, nieśmiertelnego marzyciela Don Kichota” — pisze w artykule o nim do katalogu z serii „Artyści Połtawszczyzny” Olha Orłowa. Niedawno Wiktor Ołeksandrowycz świętował swoje 75-lecie, obdarowując wielbicieli jubileuszową wystawą indywidualną, na której zaprezentował hojny dorobek minionego roku. Jest członkiem zarządu obwodowego oddziału Narodowego Związku Artystów Ukrainy, odpowiada za działalność wystawienniczą. Swego czasu przez kilka lat był głównym artystą miasta. Ukończył Symferopolską Szkołę Artystyczną im. M. Samokysza oraz Kurski Państwowy Instytut Pedagogiczny, wydział grafiki artystycznej. Dzieła Wiktora Trochymcia-Milutina znajdują się w muzeach Połtawy, Łubniów, Krzemieńczuka, Mikołajowa, Czornuch, w prywatnych kolekcjach w USA, Anglii, Włoszech, Niemczech, Szwecji oraz wielu innych krajów świata. Artysta pracuje w dziedzinie malarstwa sztalugowego, malarstwa monumentalno-dekoracyjnego, grafiki, brał udział w artystycznej aranżacji ekspozycji muzealnych. — Wiktorze Ołeksandrowyczu, jest Pan jedną z najbardziej barwnych postaci w Połtawie, ale uczył się Pan na Krymie, nosi Pan zagadkowe nazwisko. Skąd Pan pochodzi? — Pewnego razu już mnie pytano, skąd ja się taki wziąłem… Moja rodzina mieszkała w Donbasie, a potem ojciec wyjechał za zarobkiem gdzieś bardzo daleko, a mama — do Lipiecka na budowę. Opowiadała, że urodziłem się w lesie, ledwo wybrzmiało trzecie pianie kogutów. Gdzieś tam mieszkała, pracowała w przedszkolu i już ze mną przeprowadziła się do krewnych ojca w Czerkasach. Tam nauczyłem się chodzić po naszej ziemi. Czasami chce się, jak wtedy, zabłądzić w chwastach, które wydawały się dżunglą… „Altana w posiadłości rodziców M. W. Gogola”. 1987 r. Ślady ojca gdzieś zaginęły na świecie i w 37. roku mama przywiozła mnie do Połtawy, gdzie mieszkał jej brat — Milutin. Po ojcu byłem zapisany jako Trochymeć, ale moja pomysłowa mama, która wychowywała mnie bez ojca, którego nazwisko nosiłem, w metryce własną ręką dopisała: Milutin. I dawni koledzy z klasy do dziś znają mnie pod tym nazwiskiem. Od tamtej pory liczba dwa przez całe życie mnie prześladuje — zaczynając od podwójnego nazwiska. Pewnego razu, gdy przygotowywałem swoją wystawę w bibliotece obwodowej, podszedł do mnie starszy, mały człowieczek i mówi: „Można was sprosit: otkuda wy takoj wzjalis?” Zgubiłem się: co to za pytanie? A on kontynuuje: „My że, po-mojemu, w 37 godu was wsiech rasstrielali!” I wtedy mnie olśniło: podwójne nazwiska należały do ludzi z kręgów arystokracji. Odpowiedziałem mu pytaniem na pytanie: „Moim zdaniem, wy wtedy dzieci nie rozstrzeliwaliście?” I poszedł sobie… A później, na 10-lecie SBU, w sali zarządu obwodowego była moja wystawa. Na spotkaniu z jego pracownikami opowiedziałem o tym epizodzie. Zapytano mnie, czy do tej pory mam do nich żal. Powiedziałem, że rozumiem: teraz w tym pomieszczeniu pracują zupełnie inni ludzie, których szanuję. Ale wciąż przypominają o sobie także tacy oto człowieczki… Odpowiadałem na ich pytania, a kiedy powiedziałem, że moja żona jest o 13 lat młodsza ode mnie, sala zaczęła klaskać… — Czy ktoś z Pana rodziny należał do arystokracji? — Wszyscy mężczyźni — ze strony ojca i matki — byli kowalami. Widocznie, tłumaczę sobie, był jakiś kowal: Trochym Micnyj (Silny). A chrzestną mojej mamy zapisano w księdze kościelnej jako hrabinę Milutiną. — Gdzie jeszcze pojawiła się Pana mistyczna dwójka? — Dwa dni chodziłem do pierwszej klasy podczas okupacji, wtedy początkowe klasy Połtawskiej pierwszej szkoły były w osobnym pomieszczeniu. Dlaczego, zrozumieliśmy trzeciego dnia: starszoklasistów wyprowadzono na podwórko, najechało samochodów z policjantami, z psami i wywieziono ich do Niemiec. My, mali, przerażeni, wróciliśmy do domu. Moja mama i tu wykazała się pomysłowością: w dacie mojego urodzenia do trójki domalowała ogonek — wyszedł 1935 rok, o dwa lata „odmłodniałem”. A kiedy wyzwolono Połtawę, zapisano mnie do drugiej klasy. Tam znów uczyłem się tylko dwa dni, bo umiałem czytać, pisać, liczyć, więc przeniesiono mnie do trzeciej klasy. Ale byłem spuchniętym z głodu dystrofikiem, wtedy uratowała mnie, zabierając do siebie, ciocia Pasza, która pracowała w Charkowie w klinice kolejowej. Naukę kończyłem w szkołach wieczorowych, uczyłem się też w muzycznej. Jeszcze gdy byłem mały, prosiłem mamę o skrzypce — chciało mi się grać… Moje długie palce mogłyby się przydać, mógłbym zostać muzykiem. Ale po latach mama mogła kupić… tylko bajan. Wstąpiłem do Połtawskiej Szkoły Muzycznej. A mój przyjaciel Wołodia Bohusławski pojechał uczyć się do Symferopola, do szkoły artystycznej. Obaj lubiliśmy rysować. Pisaliśmy do siebie, on przesyłał mi wszystkie zadania, które sam wykonywał, więc i ja z nim „uczyłem się”. I w końcu pojechałem tam, do Symferopola, i wstąpiłem do szkoły artystycznej. Powiedziałem mamie: co mam robić — grać na weselach na bajanie? I tam uczyłem się, znowuż, dwa lata… — W sztuce potwierdził się Pan jako filozof-realista, ale czasami z mistycznymi nastrojami… — Ziemia nasza jest tak piękna, a sztuka plastyczna dla mnie to możliwość zatrzymania chwili: szczęśliwej czy tragicznej. Dlatego abstrakcje w rodzaju „Czarnego kwadratu” Malewicza nie przyciągają mnie, choć nie krytykuję awangardzistów. I sztuka dla mnie to nie biznes. Twórczość! To wtedy, gdy zapominasz oddychać, osiągając cel. Zauważyłem, że przestaję oddychać, kończąc pracę. A ostatnie pociągnięcie pędzla to szczyt natchnienia. — Na jubileuszowej wystawie zaprezentował Pan dorobek dwóch tegorocznych plenerów, które stały się pierwszymi dla połtawskich artystów. Na obu był Pan także starostą? „Rycerze świętej prawdy”. 1998 r.
Машинний переклад
— Koledzy żartują, że pojadą znowu na plenery, jeśli ja wciąż będę starostą. Ze względu na wiek mógłbym po prostu siedzieć w pracowni i malować cokolwiek na zamówienie, ale plenery to kontakt z przyrodą, z kolegami. A ja jestem tak skonstruowany: jeśli idę powoli przez Połtawę — męczę się, a kiedy szybko — nie! W Hadziaczu, w Wepryku, w Rymariwce z przyjemnością malowałem zabytki architektury — stare cerkwie. To myśmy je w czasach radzieckich nazywali zabytkami architektury, inaczej nie można było… — Ma Pan zamówienia? Czy dzisiaj artysta może z nich przeżyć? — Zamówienia są — w końcu jestem profesjonalistą. Wraz z kolegami malowaliśmy cerkiew Wiary, Nadziei, Miłości, pisałem ikony, w tym świętej wielkomęczennicy Barbary (moja mama miała na imię Barbara), to praca kanoniczna. A prywatni koneserzy sztuki kupują u nas obrazy jeszcze nieczęsto… — Wiktorze Aleksandrowiczu, jak Pan odbiera, jak Pan czuje czas po świętowaniu swoich 75. urodzin? — Olga Kurczakowa, dyrektor Galerii Sztuki, nazywa mnie „najmłodszym artystą” naszej organizacji — tak mnie wspiera. A ja od tego młodnieję i znowu biegnę gdzieś… Wieku nie czuję, chyba że zdrowie czasem o nim przypomina, a co najgorsze — problemy ze wzrokiem. Lubię, kiedy żona się uśmiecha, a nie złości — jesteśmy 37 lat nierozłączni z Ludmiłą Konstantynowną, którą nazywam Ladą. Niestety, przeżyliśmy tragedię: w zeszłym roku przestało bić serce naszej córeczki. Zostaliśmy opiekunami wnuczki: Ołenka jest uczennicą dziesiątej klasy, potrzeba sił, by postawić ją na nogi. Ale nie lubię narzekać na życie… I jeśli ktoś narzeka, „uspokajam”: będzie jeszcze gorzej! I wtedy już nie chce się narzekać na los. — Po wyglądzie zewnętrznym — „wysoka postać, szybki chód, przenikliwe spojrzenie i szlachetna siwizna” — nie tylko rozpoznają w Panu artystę, marzyciela, ale nawet nazywają Don Kichotem. Pewnie, gdyby został Pan aktorem, mógłby Pan nawet w roli Chrystusa pojawić się na ekranie… — Kiedyś w Hurzufie na plaży reżyser Jurij Illenko zobaczył mnie i zatrzymał się… Zapytałem, o co chodzi, a on powiedział: „Gdzie Pan był wcześniej?”. Ale ja nie umiem grać, jestem taki, jaki jestem. W postać mógłbym wejść, to byłby mój wizerunek, ale uczyć się słów na pamięć i powtarzać czyjeś myśli… Nie wiem, nie próbowałem. — Proszę opowiedzieć, jak na plenerze jar na Pana „patrzył”. — Zakończyłem pracę — to było w rejonie szyshackim, niedaleko daczy Korolenki — i zobaczyłem w reliefie namalowanego jaru swój „portret”. Trochę palcem go poprawiłem… A u artysty wszystkie palce są zaangażowane w pracę! Jeden kolega uważa, że praca jest skończona, kiedy obraz spada mu na głowę: zawsze wychodził z pracowni z pomalowanym czołem. U artystów tak bywa, nie sądzę, żeby to była jakaś mistyka. — Podczas pleneru były też wesołe przygody. — Jedna z nich wydarzyła się dzięki Anatolijowi Ławrence. Nasz Ławrucha jest bardzo emocjonalny, kiedy pracuje, może się pomylić i pędzel wytrzeć nie w szmatkę, a w trawkę… I tak się stało, że ja po zakończeniu pracy postanowiłem odświeżyć się w upalny dzień w Pśle. Zanurkowałem, a potem wyszedłem z wody, spojrzałem na swoją nogę i przestraszyłem się: palce niebieskie, wyżej — wszystko czerwone. Dotknąłem — nie boli, ale przecież wygląda jak gangrena! Towarzysze, zobaczywszy to, śmiali się: „To wy, Wiktorze Aleksandrowiczu, przeszliście się tym miejscem, gdzie Ławrucha pracował!”. Różnie bywało, ale o stanie duszy, kiedy pracuje się na przyrodzie, słowami nie da się opowiedzieć… — W Pana płótnach tyle ciepła, słonecznych barw… Czy ten pomarańcz przywiódł Pana pod koniec 2004 roku do „pomarańczowych” artystów, którzy zorganizowali akcję protestu przeciwko niesprawiedliwym wyborom prezydenckim? — Na tę wystawę zrobiłem „Jesienną symfonię” w galerii sztuki „Arta”. Tam zaprosiła mnie Julia Petuszynska. Tak, to była akcja polityczna, wszyscy mieliśmy nadzieję, że pomarańczowa rewolucja zwycięży… — Był Pan tam jedyny wśród młodzieży! — O tym nie myślałem… — Pana „Mewa Jonathan” pojawiła się z miłości do twórczości Richarda Bacha? — Z jego twórczością zapoznałem się dawno, jeszcze dzięki czasopismu „Inostrannaja litieratura”: lotnik z duszą artysty! U mnie kilka prac powstało pod jego wpływem. — I Pan też chciał powiedzieć, że człowiek może niezwykle wiele, niemal wszystko jest w jego mocy… — A nie tylko pospać i zjeść, czy w pałacu pomieszkać. Trzeba latać! Rozmawiała Lidia WICENIA, m. Połtawa
Машинний переклад
To ciche wyzwanie rzucone demagogii, wymachiwaniu flagami i hasłami „My — Europejczycy!” oraz upychaniu do portfeli, brzemiennych różnymi zagranicznymi banknotami, srebrnolubnych „euro”. I nierzadko sprzedawaniu za to srebro tego, co najświętsze. Pełny portfel — to, oczywiście, nie jest źle, ale bogactwo życia — to coś nieco innego. Wielki Europejczyk André Maurois w swoich pisarskich arcydziełach nie raz powtarzał: …wpatrzcie się, prawdziwe życie — jest obok was. Ono jest w prostych radościach i przywiązaniach… Redaktor dyżurny Swiatosław MIZERNiUK Księgowość 279-41-46 Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10AB, m. Kijów, 01001 E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org.ua Wydrukowano z gotowych fotoform w kombinacie „Presa Ukrajiny” w środę. Zam. nr 3301227 Nakład — 26500 Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy.
Машинний переклад
Ale ludzi tak łatwo oszukać… Kilka mglistych słów może doprowadzić ich do morderstwa, wrogości, rozpusty. Wykorzystajcie całą władzę, którą osiągniecie, na to, by zwrócić ich do tego prawdziwego życia… Władza artysty — to też Władza! Może się zdarzyć, że ta książka-album, która teraz jest w waszych rękach, odmieni wasz los, wyprostuje, jeśli jest krzywa, waszą drogę, zmiękczy, jeśli jest okrutne, wasze serce i zmusi rozluźnić dłoń, w której jest kamień, i zapragniecie pochylić się nad polaną, na której rosną niewymagające kwiaty, i wypowiedzieć, dotykając ziemi, dwa słowa: kocham… wybacz… Niech was nie dziwi sąsiedztwo imienia Natalii z imionami sławnych mistrzów słowa czy pędzla. Sztuka jednoczy swoich orędowników”. Swoje delikatne i nieco smutne w tym pięknie akwarele Natalia Jarmolczuk podpisywała, jakby kontynuując dialog: „Biały smutek twego światła” — zaśnieżonemu podwórku, „Polatajmy razem” — maleńkiemu ptaszkowi na niebie, „Przychodzi wspomnienie, jak Mesjasz…”, i nagle jakiejś drewnianej chatce w bujnej trawiastej głuszy — „Witaj…” I skąpa, a zarazem promienna grafika jedynego bezlistnego drzewa: „Miłość łaskawa…” Zostawiła nam ten testament pomimo całego smutku wielkich i małych strat tego bytu — M i ł o ś ć ł a s k a w a… Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Przy korzystaniu z naszych publikacji powołanie się na „Słowo Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617 Cena prenumeraty, uwzględniając usługi pocztowe: na miesiąc — 3,94 hrywny, na 3 miesiące — 11,32 hrywny, na 6 miesięcy — 21,64 hrywny. 0 8 0 2 7 4 820095 780016
Машинний переклад
Walentyna DAWYDENKO
Namalowała nawet autoportret z tulipanem. Być może w kwiecistym życiu był on jej opiekunem albo także malarzem. Czasem bliskim przyjaciołom mówiła, że pewnie była kwiatem. Tak bardzo kochała rumianki, chabry, irysy. W naszym obecnym bycie coraz trudniej komuś zaufać. Chyba że kwiatom i nielicznym przyjaciołom. Takim, którzy serdecznie cieszą się z twoich sukcesów i nawet czerpią z nich inspirację w swoim życiu. Naiwny, a przez to dalekosiężny w swojej mądrości krok zrobiła pisarka Tamara Siewierniuk: swoją książką „Latający promień wieczności” wezwała nas, byśmy powrócili do źródła natchnienia jako źródła współczesnego bytu. Nie sposób wciąż przeliczać korzyści każdego czynu i uścisk dłoni „potrzebnego” człowieka, wieczorne podsumowanie „winien-ma” i wyścigi w pionie — kto bardziej się wywyższył. Prawda, choć bez ironii, uśmiechnie się, bo istnieją wartości nieprzemijające: kwiat delikatny żywą urodą, szczere uczucie jaśnieje jaśniej niż diamenty i napawa radością duszę. W miękkich aksamitnych beretach i purpurowych płaszczach przychodzą przyjaciele twojego natchnienia — artyś-
Założyciel: Ogólnoukraińskie Towarzystwo „Proświta” im. Tarasa Szewczenki. Świadectwo rejestracyjne KV nr 4066 z 02.03.2000 r.
Redaktor naczelny Pawło MOWCZAN
ZAPOWIEDŹ
Машинний переклад
Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу
ki Renesansu, poeci „Błotnej Lukrozy”. A także ta uśmiechnięto-smutna, nawet w swoim wizerunku akwarelowa, ta, która i babcię Annę, i żółty kapelusik z żywym kwiatem, i nawet swoje chwile smutku malowała akwarelowo czysto. Jak żyła. Natalia Jarmolczuk — artystka i poetka. Książka „Lecący promień wieczności” — to nie biograficzny szkic o utalentowanej bukowińskiej artystce, a zachowany świat jej życia, zebrany ze wspomnień przyjaciół, listów, artykułów, jej rysunków i poezji, a także tych, których kochała sama Natalia Jarmolczuk i którymi inspirowała się w swojej twórczości — mistrzów wszystkich wieków. „W miękkich aksamitnych beretach i purpurowych płaszczach…” Obecnie nieczęsto spotkasz takie pełne poświęcenia dążenie jednego utalentowanego człowieka, by wesprzeć talent drugiego. Tak było za życia Natalii Jarmolczuk. Jasną istotę jej twórczości znana poetka Tamara Sewerniuk odkrywała dla siebie i innych przez wszystkie pięć lat ich znajomości. Realizowała wspólne projekty, łącząc z jej sztuką swoje poetyckie słowo w książkach, pocztówkach. Po kryjomu kupowała w galeriach akwarele Natalii, by pomóc w trudnej chwili. Kiedy zaś urwało się to życie, „przeczysty płatek — Lecący Promień Wieczności”, przez ból straty wyrosło inne uczucie: „nieziemskie prądy podobieństwa” łączą artystów różnych czasów. I, być może, właśnie współczesnym trzeba zwrócić koronkę filozoficznego słowa i przejrzystość akwareli jednej z najbardziej utalentowanych artystek Bukowiny, która w krótkim życiu stworzyła tak wiele. Tak narodziła się ta unikalna książka. „To próba przejrzenia ludzkiej ślepoty, zwrócenia uwagi każdego na miękki i troskliwy stosunek do wszystkiego, co go otacza, a wreszcie i do siebie samego. Redaktor naczelny Walentyna DAWIDENKO Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Pierwszy zastępca redaktora naczelnego Nina HNATIUK 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego Petro ANTONENKO 279-49-47 Zastępca redaktora naczelnego ds. produkcji Natalia SKRYNNYK 278-01-30 (tel/faks) Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK Dział literatury Ulana HLIBCZUK 270-55-57 Dział języka Swiatosław MIZERNiUK 279-39-55 Dział korekty Ołena SZuLHA 278-63-69 Dział pracy proświtańskiej Nadia KYRIAN 270-55-57 Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK Ołeh BESSKYJ 278-63-69 Redaktor internetowy Jewhen BUKET 279-39-55
Машинний переклад