Емблема «Просвіта»ПРОСВІТАЦИФРОВАЗнання · Люди · Майбутнє
← Архів «Слова Просвіти»

Слово Просвіти, №31 за 2018 рік

16 с. · 31 записів · PDF у Вікісховищі ↗ · CC BY 4.0

Машинний переклад з української. Цитати, імена й цифри звіряйте зі сторінкою оригіналу. 1 з 31 записів показано українською, доки оновлюється їхній переклад.

Текст отримано з PDF і розділено на матеріали автоматично. Межі частини матеріалів редакційно не перевірені: окремий запис може містити кілька матеріалів, лише частину одного або службовий блок (наприклад, передплату). Першоджерело — сторінка газети в PDF.

OGÓLNOUKRAIŃSKI TYGODNIK KULTUROLOGICZNY 31 (979), 2—8 sierpnia 2018 „Centrum kulturalne” za żelazną kurtyną NIE TYLKO KWESTIA CERKIEWNA

Semen POHORILYJ 24 lipca 2018 r. Moskwa W tym roku przypada 1030. rocznica Chrztu ludu ruskiego (ukraińskiego) Rusi Kijowskiej. Ukraińcy na świecie wraz z Ukrainą obchodzą tę pamiętną datę. Zrzeszenia wiernych Ukraińskich Cerkwi w Moskwie postanowiły przeprowadzić 24 lipca, w dniu imienin kijowskiej księżnej Olgi, uroczysty Molebien. Eparchia Bogorodzka Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej Patriarchatu Kijowskiego (UCP PK), Zrzeszenie wiernych Ukraińskiej Cerkwi Greckokatolickiej (UCGK) m. Moskwy oraz ukraińskie organizacje społeczne zwróciły się do administracji Centrum Kulturalnego Ukrainy (CKU) z propozycją przeprowadzenia Molebnia w pomieszczeniu centrum na Arbacie. Dyrektor generalny Centrum Kulturalnego W. Jurczenko 14 lipca, po uzgodnieniu z Państwowym Zarządem Spraw Administracji Prezydenta Ukrainy (DUS), któremu podlega centrum, poinformował metropolitę bogorodzkiego Adriana o możliwości przeprowadzenia Molebnia w CKU. W dalszym czasie żadnych powiadomień ani zastrzeżeń ze strony administracji centrum nie było. 24 lipca metropolita UCP PK Adrian Bogorodzki ze swoim duchowieństwem oraz kapłan Zrzeszenia wiernych UCGK ojciec Wasyl z wiernymi przyszli do CKU i … nie zobaczyli wejścia do centrum. Wejście szczelnie zasłaniała pomazana graffiti żelazna kurtyna z przyklejoną karteczką: “Dzisiaj, 24 lipca 2018 roku, Centrum będzie zamknięte dla zwiedzających. Przepraszamy. Administracja”. W takich przypadkach zazwyczaj mówi się: i śmiech, i grzech. To, co zobaczyli ludzie, nie mieściło się w głowie i nie odpowiadało zdrowemu rozsądkowi: po prawej i lewej stronie od zardzewiałej kurtyny w pomieszczeniach CKU pracowali najemcy — restauracja, sklep z zabawkami, cukiernia (w miejscu Ukraińskiej księgarni). Kobieta, która była świadkiem operacji “Żelazna kurtyna”, opowiedziała, że kurtynę spuszczono z gorączkowym pośpiechem na dwie godziny przed molebnem i zmywano z niej graffiti, a pracownicy centrum wchodzą do pomieszczeń przez restaurację. Okna na piętrach centrum były na wpół otwarte i w niektórych pokojach zauważono oświetlenie. Wychodzi na to, że po tamtej stronie kurtyny znajdowali się ludzie, którzy rzekomo trzymali obronę. Na dole liczono na to, że ktoś wyjdzie i wyjaśni sytuację — ale na próżno. Tak oto żelazna kurtyna stała się tłem dla sesji zdjęciowej, a molebien w CKU się nie odbył. HEJ, WRÓĆ, SAHAJDACZNY! ALBUM RODZINNY ARTYSTA I CZAS GRATULUJEMY BORYSOWI DOWHANIOWI!

Машинний переклад

1030-lecie chrztu Rusi Kijowskiej:

Ukraińskie społeczeństwo, nasze państwo muszą każdego dnia, w każdej chwili, w każdej małej i wielkiej sprawie, na każdym kroku swojej drogi do upragnionego marzenia utwierdzać, bronić i wywalczać swoją niepodległość. Tylko ludzie słabo poinformowani lub nasi wrogowie mogą mówić, że na początku lat 90. niepodległość spadła Ukraińcom z nieba. Już 100 lat temu tysięczne kolumny demonstrantów wychodziły na ulice Kijowa pod ukraińskimi flagami, żądając od ówczesnej władzy — Centralnej Rady — ogłoszenia Ukrainy niepodległym państwem, wzmocnienia jej zdolności obronnych, ochrony jej interesów narodowych nie kwiecistymi przemówieniami, obietnicami, uchwałami, a konkretnymi działaniami. Przez narodową głuchotę i polityczną krótkowzroczność pewnej części ówczesnych działaczy państwowych, ich bezpodstawne zaufanie do północnego sąsiada, najlepsi synowie, kwiat narodu składali głowy na ołtarzu naszej dzisiejszej niepodległości. Tak samo, jak to było na Majdanie w 2014 roku, jak to dzieje się już piąty rok na wschodnim froncie wojny rosyjsko-ukraińskiej. Ale samodzielności broni się nie tylko z bronią w ręku. Nierozwiązaną do dziś, w 28. roku niepodległości, pozostaje kwestia języka państwowego, zrozumiałej, przejrzystej i efektywnej polityki w sferze informacyjnej. Ukraińcy nie posunęli się wiele dalej w tworzeniu sobornej autokefalicznej lokalnej Cerkwi — tego potężnego czynnika duchowej jedności narodu. Wymowne dla społeczeństwa stały się minione weekendy na Ukrainie, które upłynęły pod znakiem obchodów 1030-lecia chrztu Rusi Kijowskiej przez prawosławnych wiernych. Na zmianę, w różnych dniach, trzy ukraińskie cerkwie zorganizowały i przeprowadziły procesje krzyżowe: UAOC, UOC KP i UOC MP. Ta ostatnia, która jest faktycznie filią Rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej, aktywnie, niezmiennie i bezkarnie prowadzi wewnątrz Ukrainy moskiewską ideologię „ruskiego miru”, lekceważąc niepodległy status naszego państwa. Znając naturę, istotę i zadania tej „duchowej” piątej kolumny, która nie gardzi dla osiągnięcia celu żadnymi prowokacjami, szereg organizacji społecznych na czele z Ogólnoukraińskim Towarzystwem „Proświta” im. Tarasa Szewczenki wraz z naukowcami i politykami przeprowadziło w przeddzień tych akcji „okrągły stół” na temat „Procesja krzyżowa. Komu ona zagraża?”. Tego samego dnia pikietujący wręczyli apel do Prezydenta Ukrainy z żądaniem zadbania o bezpieczeństwo uczestników procesji. Dziś, znając wyniki działań, można powiedzieć, że inicjatywy społeczeństwa zostały usłyszane. Prowokacji udało się uniknąć. Choć dziwną wydaje się gorliwość „orłów” Awakowa, którzy podczas procesji UOC Patriarchatu Moskiewskiego chwytali i wrzucali do więźniarek chłopaków wykrzykujących hasło „Sława Ukrainie!”. Za rozpropagowanymi klipami wideo w oligarchicznych kanałach telewizyjnych i prorosyjskich portalach z odpowiednimi marginalnymi komentarzami procesji krzyżowej UOC MP wyczuwa się wprawną, jakkolwiek by to brzmiało, rękę Moskwy. Dlatego problemy omawiane przy okrągłym stole, zorganizowanym przez towarzystwo „Proświta”, nie zniknęły. Warto je ponownie przypomnieć i przemyśleć to, co się widziało i słyszało. Mykoła CYMBALIUK. Pawło MOWCZAN, przewodniczący Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” im. Tarasa Szewczenki, otwierając okrągły stół, powiedział, że w ogóle jego nazwa w zgłoszeniu brzmiała nieco inaczej — „Dokąd prowadzi procesja krzyżowa pod wodzą Nowinskiego i spółki”? Tak, tak, ten sam wczorajszy obywatel Rosji, biznesmen-oligarcha, a obecnie deputowany ludowy Ukrainy Nowinski, który aktywnie prowadzi antyukraińskie sprawy. To ten Nowinski, który podczas procesji krzyżowej UOC Patriarchatu Moskiewskiego szedł po prawej ręce od namiestnika filii RCP Onufrego. Tak, jakby był jednym z najbardziej szanowanych hierarchów Patriarchatu Moskiewskiego. I na Włodzimierskiej Górce, przy pomniku Świętego Włodzimierza, stał w otoczeniu swoich przyjaciół-regionalistów — Wołodymyra Łytwyna i Jurija Bojki, Wiłkuła, Dobkina, Szufrycza — figurantów nie mniej głośnych antyukraińskich i po prostu kryminalnych spraw. To właśnie oni, przede wszystkim Nowinski (o czym mówi otwarcie), opłacili setki tysięcy hrywien, aby zwieźć luksusowymi autobusami do stolicy parafian. UPC MP. Na tak szalone wydatki siły antyukraińskie, czytaj — Moskwa, zważywszy na piąty rok wojny rosyjsko-ukraińskiej, idą całkowicie świadomie. — Obecnie — powiedział Pawło Mowczan — rozstrzyga się fundamentalny problem Ukrainy — powstanie Ukraińskiej narodowej pomiestnej cerkwi prawosławnej. W związku z tym, że oczekuje się nadania Tomosu przez Patriarchę Ekumenicznego Bartłomieja, którego przedstawiciele wielokrotnie spotykali się z przedstawicielami naszych cerkwi, w tym z przedstawicielami UAOC i UOC KP, z przedstawicielami Prezydenta, w obozie wrogów niepodległej Ukrainy na nogi postawiono całą putinowską armię — od kiriłłowo-gundiajewskich „świętych i bożych” po rezydentów FSB na Ukrainie i za granicą, po dyplomatów i polityków Federacji Rosyjskiej. Problem pomiestnej Cerkwi na Ukrainie nie rozwiązuje się łatwo. Czy Putin dopuści, aby ta kwestia dla Kijowa rozstrzygnęła się w ten pokojowy sposób, w jaki rozstrzygała się jeszcze w XVII wieku dla Moskwy? Pawło Mychajłowycz przypomniał, jak 28 lat temu, wbrew ówczesnej prokomunistycznej i promoskiewskiej większości Rady Najwyższej Ukrainy, 24 lipca 1990 roku Ukraińcy podnieśli narodową flagę państwową nad Radą Kijowską. Ruch, jako najbardziej wpływowy wówczas nurt polityczny, wraz z siłami narodowo-demokratycznymi zorganizował się i zmobilizował kijowian do ogromnej akcji w celu oznaczenia naszej przestrzeni tym symbolem. — Dlaczego o tym mówię? — pytał Mowczan i dla wyjaśnienia swojej myśli posłużył się krótkim ekskursem w przeszłość. — Te procesje religijne u świtu naszej niepodległości zostały zapoczątkowane przez towarzystwo „Proświta” — początkowo z patriarchą Wołodymyrem (Romaniukiem), a potem z Filaretem, patriarchą Kijowskim i całej Ukrainy-Rusi. Wkrótce Moskwa zrozumiała zagrożenie dla swoich imperialno-ekspansjonistycznych planów w naszej zjednoczonej wspólnocie cerkiewnej. Później poprzez UPC MP zaczęła urządzać swoje procesje, zwożąc do Kijowa swoich opłaconych parafian i nie tylko ich. Moskwa doskonale rozumie, że jej skuteczny instrument do promowania neoimperialnych idei pod maską „ruskiego miru”, jakim jest UPC MP, może zostać wybity z kremlowskich rąk. Dlatego siły putinowsko-gundiajewskie pragną nie dopuścić do ogłoszenia Tomosu, który otworzy drzwi Ukrainie do stworzenia niezależnej od Moskwy ukraińskiej pomiestnej autokefalicznej Cerkwi. Dla Ukraińców problem cerkiewny jest jednym z trzech fundamentalnych, bez rozwiązania którego, tak samo jak językowego, nie zobaczyć prawdziwie niezależnej, samodzielnej Ukrainy. Bo czym jest przedstawicielstwo filii Rosyjskiej Cerkwi, tak zwanej UPC MP, na Ukrainie? To piąta kolumna. Na obchodach podniesienia ukraińskiej flagi nad Radą Kijowską jeden z mówców, wspominając tamte czasy, powiedział: Kijowsko-Pieczerska Ławra na czele z pułkownikiem FSB Lebiediem (metropolita Pawło, przełożony klasztoru) przekształciła się w rosyjski punkt kontrolny w ukraińskiej stolicy. Tam wśród czarnoryźców i ubogich pielgrzymów można dostrzec po wojskowej postawie i pewnym kroku także innych „gości”. Dlatego tak ważne jest nie tylko dla obywateli Ukrainy, ale przede wszystkim dla przedstawicieli naszej straży granicznej, SBU i policji, w ogóle — dla władzy, utwierdzić i osobiste, i społeczne, i narodowe bezpieczeństwo. Ołeksandr SAHAN, doktor nauk filozoficznych, w swoim wystąpieniu zatrzymał się na kilku ważnych momentach, które określają politykę w państwowej sferze cerkiewnej. Zauważył ciekawą szczegół: — 27 lipca, kiedy odbywała się akcja UPC Patriarchatu Moskiewskiego, odnotowano największe i najdłuższe w XXI wieku zaćmienie Księżyca. Ono, rzecz jasna, różnie wpływa na różne kraje. Ale i do dziś na świecie wiele dzieje się niezrozumiałego i proroczego. Niestety, daleko nie wszyscy rozumiemy te znaki. Ale działalność UPC MP, którą nazwałbym duchowym zaćmieniem, wpływa i na duchowy rozwój Ukrainy, i naszej państwowości. Nadanie Tomosu i stworzenie autokefalicznej pomiestnej Cerkwi na Ukrainie — to nie tylko kwestia cerkiewna. To ogólnonarodowa kwestia naszego bezpieczeństwa narodowego. Do dziś istnieje wiele spekulacji dotyczących tego, czym jest UPC. Jeśli brać pod uwagę kanony Cerkwi, to nie ma takiej cerkwi. I dlatego naszym zadaniem jest doprowadzić do tego, aby projekt ustawy 5309 został przyjęty przez Radę Najwyższą, i ta cerkiew otrzymała swoją nazwę zgodnie z kanonami Cerkwi. Ona w swojej nazwie musi wyraźnie wskazywać przynależność jurysdykcyjną do swojego centrum i lokalizację swojego centrum. Dzisiaj to UPC MP, a jej centrum, mimo wszystkich wykrętów Kiriła, jego podwładnego Onufrego i spółki, — jest w Moskwie. Dlaczego ukrywają przed narodem prawdę? Dlaczego w 2007 r. odrzucono w statucie ten dodatek — Patriarchatu Moskiewskiego? Dlatego że, jak świadczą socjologowie, ten dodatek — MP — znacząco zmniejsza liczbę zwolenników tej Cerkwi. Ale dzisiaj ten ukryty dodatek po czterech latach wojny rosyjsko-ukraińskiej nie ratuje tej Cerkwi od niepopularności w kraju. Nawet bez tego dodatku UPC MP, ta, która jest w Ławrze, ma poparcie zaledwie 18-20% populacji Ukrainy, podczas gdy Patriarchat Kijowski — około 40%. Czyli dwukrotnie więcej. Statystyka — ta, która jest prowadzona przez organy państwowe, pokazuje nieco inną liczbę, i musimy rozumieć, że ona uwzględnia liczbę statutów, które są zarejestrowane w organach państwowych, ale w żaden sposób nie odzwierciedla liczby ludzi, którzy przychodzą do tych cerkwi. I na tym budowane są wielkie spekulacje cerkiewne i polityczne, jakoby UPC MP była największą Cerkwią, najpotężniejszą. W związku z tym uważają, że powinna

Машинний переклад

Початок тексту може бути неповним — звірте зі сторінкою оригіналу

dzisiaj, tak jak jest

określać politykę w sferze prawosławia w Ukrainie. Przywódcom Patriarchatu Moskiewskiego bardzo potrzeba pokazać, że dzisiaj UKP PM jest rzekomo największą narodową Cerkwią w skali całej Ukrainy itd. Ale co ciekawe: dzisiejsza rzeczywistość pokazała nam, że nawet przy odpowiednim rozdzielniku po eparchiach i opłaceniu akcji przez wczorajszych regionalów i oligarchów, ludzi nie wystarcza. Ołeksandr Sahan (i nie on jeden) otwarcie przyznał, że spotykał się z ludźmi z Rosji, którzy z wyprzedzeniem przybywają na takie akcje do Kijowa, w szczególności także na tę procesję krzyżową. Z tego powodu ukraińska opinia publiczna ma wiele pytań do naszego SBU i służby granicznej. Nie jest zrozumiałe, dlaczego na nasze terytorium podczas wojny masowo wpuszczani są ludzie z wrogiego i wojującego z nami państwa — Rosji. Jadą rzekomo na pielgrzymkę do Ławry właśnie w tym dniu. I oprócz bogobojnych babć ilu jeszcze przyjeżdża niebogobojnych chłopaków, którzy, całkiem możliwe, mają jakieś inne zadania, poza religijnymi. Dlatego opinia Pawła Mowczana dotycząca prowokacyjnej działalności moskiewsko-promoskiewskiego kleru nie jest bezpodstawna. Wielkie niebezpieczeństwo takich prowokacji, które mogą mieć także tragiczne skutki, utrzymuje się stale. Warto zajrzeć do internetowego działu komentarzy prorosyjskich wydawnictw. W końcu, otwarcie nas ostrzegano lub zastraszano z Moskwy. Na przykład, druga osoba w Patriarchacie Moskiewskim, metropolita Iłarion Alfiejew, wprost powiedział, że Tomos doprowadzi do rozlewu krwi. Wyznaczył tę granicę, do której są gotowi się posunąć, przeciwdziałając lub broniąc Tomosu. Znamy metody, którymi pracuje FSB Rosji, która nie pożałuje ani swoich, ani tym bardziej cudzych po to, żeby był piękny obrazek, po to, żeby stworzyć pewne społeczne postrzeganie czy społeczne emocje, i potem wykorzystać tę emocję przeciwko Ukrainie. W tym roku PM poniósł fiasko na froncie dyplomatycznym. Patriarcha Konstantynopolitański Bartłomiej jasno określił swoje stanowisko w sprawie autokefalii lub uznania autokefalii ukraińskiej Cerkwi w prawosławiu. Uznania nie tylko Cerkwi, ale i wszystkich ukraińskich wiernych, którzy powinni wejść do wspólnoty uznanych cerkwi prawosławnych. I ta praca dała swoje skutki. W tym roku do Ławry na obchody 1030-lecia chrztu Rusi Kijowskiej przyjechały delegacje z minimalnym przedstawicielstwem cerkiewno-prawosławnym. Niektóre cerkwie w ogóle ograniczyły się do poziomu wikariusza eparchii. Mówi to o tym, że rozumieją, na ile przedstawicielstwo tych delegacji może zostać wykorzystane w celach politycznych, i bardzo ostrożnie podeszły do tej uroczystości, która odbyła się właśnie w Ławrze. Chociaż delegacja od Patriarchatu Konstantynopolitańskiego przybyła na obchody w Ukrainie, ale na zaproszenie Prezydenta Ukrainy. Bardzo potrzeba, aby nasza inteligencja o tym wiedziała i opowiadała ludziom, ostrzegała władzę o działalności UKP PM, ze szczególną uwagą traktowała podobne wydarzenia cerkiewne. Takie akcje bardzo mało niosą w sobie potencjału religijnego, duchowości naszemu narodowi, ale bardzo dużo — polityki i geopolityki. Petro Juszczenko, przewodniczący stowarzyszenia społecznego „Ukrainie — jedną pomieśną cerkiew prawosławną”, skupił się na historycznych aspektach ukraińskiej Cerkwi. — Ukraińcy, zarówno prawosławni, jak i obywatele innych wyznań, — powiedział, — z podania Moskwy wiele stracili w swojej duchowości, samoświadomości, w całości swojej ukraińskiej duszy. Pierwsze Sobory Powszechne i święci ojcowie mówili: „Cerkiew — to dusza narodu, a jej ciało — to instytucje państwowe”. Cesarz Justynian ze swoją błogosławioną żoną Teodorą sformułowali taką piękną formułę społeczeństwa: Pan dał ludzkości dwa boskie dary — Cerkiew i państwo. To dwie rzeczy, które wypływają z jednego źródła woli Bożej, która je ustanowiła. Cerkiew modli się za naród, a — to jest zasadnicze! — państwo opiekuje się ochroną świętych dogmatów i kapłaństwa. Nazwał to symfonią, co z greckiego tłumaczy się jako harmonia. Tylko w takim przypadku może istnieć państwo. Stąd wypływają autokefalia, pomiestność i przynależność wszystkich (lub przeważającej większości parafian) obywateli państwa do jednej Cerkwi. Kiedy w państwie jest autokefaliczna (w tłumaczeniu — sam sobie głowa) Cerkiew, czyli stoi ona w jednym rzędzie, w jednym polu ze wszystkimi pomieśnymi cerkwiami prawosławnymi (jest ich dzisiaj 15) — to nazywa się harmonia. Oprócz wszystkiego innego musimy pamiętać, że nasza, czasów Rusi Kijowskiej, a obecnie — Ukrainy, Cerkiew jest apostolska. Bo właśnie na naszych terenach nauczał chrześcijaństwa i chrzcił naszych przodków apostoł Andrzej Pierwszy Powołany. Więc nasza ukraińska Cerkiew jest matką dla reszty — Białorusinów i Rosjan. A, jak zapisano w dokumentach jednego z Soborów Powszechnych: Uczestnicy okrągłego stołu (od lewej do prawej): Wołodymyr Semystiaha, Mykoła Hołomsza, Ołeksandr Sahan “Córka (czyli Rosyjska Cerkiew Prawosławna wraz z jej filią Ukraińską Cerkwią Prawosławną Patriarchatu Moskiewskiego — Aut.) w żaden sposób nie może być matką dla matki (Ukraińskiej Cerkwi Prawosławnej — Aut.)”. Dlatego wszystkim, którzy uparcie występują przeciwko uznaniu naszej, ukraińskiej Cerkwi i przeciwdziałają mu, te powszechnie znane, sprawdzone przez setki lat aksjomaty kościelne warto od czasu do czasu przypominać. Mykoła Hołomsza, doktor nauk filozoficznych, przewodniczący partii politycznej “Patriota”, z prawniczą gruntownością i lakonicznością naukowca skonstatował: — Religia chrześcijańska jest czynnikiem jednoczącym dla Ukraińców, inspirującą podstawą i perspektywą szczęśliwej przyszłości. Tylko w rękach złych ludzi religia może stać się narzędziem bratobójstwa i cynizmu. Majdan Godności i jego scena realnie zademonstrowali ekumeniczny pochód ku jednoczeniu religii w jedną wiarę Dobra. Na Majdanie nie było podziału na wyznania — wszyscy byli jednością i wszyscy byli równi. Daje nam to podstawy do przekonania, że Wiarę w Chrystusa powinniśmy uczynić na Ukrainie jedyną. Cerkiew chrześcijańska pomoże nam uratować cywilizację światową przed neobarbarzyństwem, przed tymi zagrożeniami, które niesie ze sobą agresor — dzisiaj Kreml, a jutro może to być jakikolwiek twór terrorystyczny. Jak mówił Metropolita Andrzej Szeptycki: “Chrześcijanin może i powinien być patriotą! Ale jego patriotyzm nie śmie być nienawiścią!” Niebezpieczeństwo nowszych agresji polega na tym, że Wiara nie jest rozpatrywana jako duchowe środowisko ludzi w horyzoncie zdolnych wspólnot, lecz jest wykorzystywana do globalnych celów rozłamu światowego prawosławia. Idea Tomosu dla ukraińskiego prawosławia dojrzała nie tylko w Konstantynopolu i Kijowie, ważna jest sprawa każdego wierzącego — pozbyć się moskiewskiego zwodzenia i powrócić do prawdziwego chrześcijaństwa. Widzimy proces przekształcania duchowego prawosławia UCP PM w moskiewskie państwowe prawosławie — i jego rezultaty. Dlatego musimy się zjednoczyć, aby wycisnąć to moskiewskie państwowe prawosławie z naszych tradycji, kultury, a przede wszystkim — życia. Kryjąc się za hasłami o pokoju, UCP PM dzisiaj w rzeczywistości pracuje po stronie śmierci i zła, które niszczy pokój jako sposób życia narodów i krajów. Nasza partia jest za Wiarą w Chrystusa i przeciwko wykorzystywaniu upaństwowionego prawosławia, które formuje prawosławne armie i posyła je do nas na Ukrainę czy do Syrii, do Czarnogóry i gdzie indziej po świecie w celu zaspokojenia interesów kremlowskiej wierchuszki. Prawosławny terrorysta Girkin nie jest wykluczony przez moskiewskie wyznanie za terroryzm na Ukrainie, za zestrzelony Boeing z dziećmi i pokojowymi obywatelami różnych krajów i wyznań. I to wyznanie pretenduje do misji cerkwi apostolskiej — taki jest obecnie nowy technologiczny trend ubecko-prawosławnego putinizmu. Data 1030 lat — to prawo do Wiary w Chrystusa. We współczesnym dynamicznym świecie musimy nie stracić pierwotności wiary chrześcijańskiej, którą podarował ukraińskiej ziemi Kijowski Książę Włodzimierz Wielki. Musimy razem, w pokoju i zgodzie, budować nową świątynię sobornej pomiestnej ukraińskiej cerkwi chrześcijańskiej. Wołodymyr Semystyha, przewodniczący Ługańskiego Obwodowego Oddziału towarzystwa “Proświta” im. Tarasa Szewczenki, jakby podsumowując wszystkie wystąpienia, powiedział, że problemy, które poruszyliśmy przy okrągłym stole — to składowa niezwykle wielkiej i skomplikowanej gry geopolitycznej, którą prowadzi Federacja Rosyjska. Jej istota na przestrzeni kilku stuleci jest niezmienna. Głównym jej celem jest duchowe zniewolenie narodu ukraińskiego, zniszczenie jego samoistnej kultury, języka i państwowości, a następnie — totalna rusyfikacja oczyszczonego terytorium i przekształcenie go w placówkę dalszego posuwania się “ruskiego miru” na Zachód, do Europy.

Машинний переклад

Dobra sprawa

Natalka POKLAD Poznali się w kwietniu 2008 roku na parlamentarnych wysłuchaniach w sprawach katastrofy czarnobylskiej. Pomysł otwarcia kaplicy w ZO „Ukraiński specjalistyczny dyspensarz ochrony radiacyjnej ludności MZ Ukrainy” był podyktowany czasem. Jednak powiedzieć, że wszystko szło łatwo i prosto, absolutnie nie można. Mimo to wspólnymi staraniami przewodniczącego zarządu organizacji społecznej „Kołomyjskie Zrzeszenie Weteranów, Inwalidów, Wolontariuszy „Związek Czarnobyl Ukrainy” Wiktora Pozniaka, głównego lekarza dyspensarza Wadyma Bożenki oraz zastępczyni głównego lekarza ds. medycznych Nadiji Mykołajiwny Hudź, a także pomocą wielu ludzi z różnych zakątków Ukrainy, już w czerwcu kaplica była gotowa. Urządzono ją w niewielkim, lecz bardzo przytulnym i wygodnym pomieszczeniu tuż przy wejściu do jednego z budynków dyspensarza — tu zawsze jest tłoczno. Tego samego roku, jesienią, w dniu Pokrowy, kaplicę „Czarnobylski Spas” uroczyście otwarto i poświęcono. Była to pierwsza szpitalna kaplica w Kijowie — i druga ukraińska „Czarnobylski Spas”, bo pierwszą czarnobylcy z Kołomyi otworzyli nieco wcześniej w swoim mieście. Rok po roku mijał czas — i pokazał: zapoczątkowano bardzo dobrą sprawę. Bo lecz.ąc ciało, nie wolno zapominać o duszy. I od tego czasu kaplice przy kościołach pojawiły się niemal w każdym większym czy mniejszym szpitalu — jako ważna pomoc człowiekowi w fizycznym i duchowym uzdrowieniu. „Czarnobylski Spas” w dyspensarzu jest przez cały czas otwarty. W święta odbywają się w nim uroczyste nabożeństwa, a w dni powszednie zachodzą tu z potrzeby serca pracownicy placówki, matki, które przebywają tu na leczeniu wraz z małymi dziećmi, a także same dzieci. I każdy ma coś do powiedzenia Bogu, wesołego lub niezbyt — a także zapytać Go o radę i poprosić o wsparcie. Tak niepostrzeżenie upłynęło 10 lat. A oto 12 lipca, w dzień pamięci świętych Pierwszoverchownych Apostołów Piotra i Pawła, w „Czarnobylskim Spasie” dyspensarza ojciec Wasyl Bilyk odprawił krótki molebień — jubileuszowy. Wszyscy wspólnie zanosili modlitwę do Wszechmiłościwego Boga za tych, którzy tu leczą i są leczeni, a także za inicjatorów powstania tej jasnej i potrzebnej kaplicy. Ojciec Wasyl wygłosił przejmujące kazanie, w szczególności bardzo przystępnie opowiedział historię duchowego czynu apostołów. Było to ważne, aby usłyszeli to wszyscy, ale szczególnie dzieci. Z błogosławieństwa Patriarchy Kijowskiego i Całej Rusi-Ukrainy Filareta odznaczono głównego lekarza Wadyma Borysowicza Bożenkę oraz Wiktora Iwanowicza Pozniaka Błogosławioną Dyplomem, a ludzi, którzy niestrudzenie pomagają dyspensarzowi — medalem „Za ofiarność i miłość do Ukrainy”. Wśród nich — Maria Bohdanowna Pozniak, Nadija Petriwna Makarewycz, Anatolij Wasylowicz Niestierenko, Swietłana Ołeksijiwna Procyk, Wiktor Ołeksandrowicz Suszko, Andrij Jewhenowicz Koszkin, Anna Witalijiwna Korolewska, Ludmiła Iwaniwna Niepyjwoda. Odbyło się także wręczenie nagród dzieciom — zwycięzcom konkursu rysunku. A „Kołomyjskie Zrzeszenie Weteranów, Inwalidów, Wolontariuszy „Związek Czarnobyl Ukrainy” wyróżniło dyplomami tych, którzy przez wszystkie te lata byli wiernie obok nich i pomagali we wspólnej sprawie. Serdecznie gratulowali wszyscy doktorzy nauk medycznych, profesor Witalij Naumowicz Korzun — tegoroczny jubilat i wielki przyjaciel zakładu, niestrudzony bojownik o zdrowie narodu ukraińskiego — i nie tylko jego. „Czarnobylski Spas” stoi na straży ludzkich dusz i ciał — i jednoczy ludzi.

Машинний переклад

Оригінал українською · переклад оновлюється

400-річчя походу Запорізького козацтва на Москву — військової операції, яку очолював гетьман Петро Сагайдачний

Чотири століття тому об’єднане європейське військо, до якого входили українці на чолі з гетьманом Петром Сагайдачним та вояки армії Речі Посполитої, завоювало половину тогочасної Росії та мало не захопило Москву. Український похід на Москву аж ніяк не вписувався до комуністично-совдепівської “історіографії” та до насаджуваної нею тези про нібито братність українського та російського народів. Відтак, достеменні історичні факти про козацькі війни проти північних сусідів радянсько-комуністичні “історики” воліли не помічати. Однак у час новітньої російсько-української війни справедливість перемогла. Адже парламент нашої воюючої держави у відповідній Постанові, проект якої розробив Український інститут національної пам’яті, визначив пам’ятні дати та ювілеї, які відзначатимуть на державному рівні 2018 року. Зокрема передбачено, що 2018 року відзначаємо 1030 років з часу хрещення Київської Русі й 400 років з часу походу на Москву. 400 років тому, влітку й восени 1618 року українські козаки здійснили вдалий похід у Московське царство та мало не захопили його столицю Похід відбувся в рамках війни між Запорізькою Січчю і Річчю Посполитою з одного боку і Московщиною — з іншого. Прагненням Речі Посполитої було підкорення Московського царства і приведення до царського престолу короля Владислава. Сагайдачний як досвідчений політик і військовий діяч постійно підтримував можливості отримати визнання для козаків і всієї Запорізької Січі. Тому, коли королевич Владислав почав чергову військову кампанію проти Московського царства, яка повинна була привести його на Московський престол, або принаймні захопити більшу частину царства й отримати стратегічну перевагу в колонізації перспективних територій і торгових шляхів, Сагайдачний виступив разом із ним і привів із собою сорок тисяч козаків. Навесні 1618 року коронне військо Речі Посполитої на чолі з принцом Владиславом підійшло до м. Вязьма і розкинуло табір, очікуючи підходу підкріплень. Однак ні воїнів, ні грошей не надійшло, тому й більшість солдатів покинула табір. Щоб врятувати королевича і виправити ситуацію, польський уряд звернувся по допомогу до Війська Запорозького. Після переговорів, українське командування під керівництвом гетьмана Петра Сагайдачного розробило план майбутнього походу. Оскільки за повідомленнями козацької розвідки більшість московитських військ була націлена на Смоленський напрямок, то Сагайдачний відкинув польський план, який передбачав рух козаків від Смоленська до Вязьми, натомість обравши шлях від Путивля прямо на Москву. Для збереження таємниці гетьман не повідомив польську сторону про свій план. Крім того, була проведена операція з відвернення уваги московських воєвод від південного кордону (у травні 1618 року в районі Калуги діяв 4-тисячний козацький загін). У середині червня 1618 року Сагайдачний закінчив збирати 20-тисячне військо і розпочав похід. Протягом трьох місяців козаки подолали понад 1200 км (поляки в цей час пройшли 250 км без серйозного опору і не взяли жодної фортеці). Згідно з дослідженнями Гуржія і Корнієнка, українські полки рухалися з середньою швидкістю 15—20 км на добу. Протягом кількох тижнів українці захопили Путивль, Рильськ, Курськ, Лівни, Єлець. Під останнім до Сагайдачного приєднався загін, посланий у травні в Калугу. По дорозі він захопив міста Лебедин, Скопин, Ряжськ. Одночасно спроби Владислава (військо якого збільшилося до 25 тис.) захопити Можайськ не дали результатів. Поповнивши свої сили і визначивши через посланців місце зустрічі українського та польського військ у Тушино, український полководець продовжив похід. Був захоплений Шацьк, однак під Михайловим козаки зазнали першу невдачу. Запорізький авангард в 1 тис. осіб на чолі з полковником Милостивим мав вночі захопити місто. Однак цей план зірвався, і Сагайдачний був змушений перейти до звичної облоги. Через десять днів Михайлов був захоплений. У районі Серпухова запорожці зустрілися з московським військом Д. Пожарського (шанованим донині росіянами). Однак російські ратники при першій сутичці з козаками розбіглися. Потім проти запорожців виступив новий воєвода Г. Волконський. Він намагався перешкодити гетьманові переправитися через Оку поблизу Коломни. Однак Сагайдачний швидко оминув місто і перейшов Оку вище, здолав- Пам'ятник Петрові Сагайдачному в Києві ши при цьому опір московських ворогів. Відправившись Каширським шляхом, запорожці вже 17 вересня були в Бронниці поблизу Донського монастиря. Московити спробували розгромити загони Українського козацтва, виславши проти них військо на чолі з Бутурліним. Однак український полководець несподівано атакував московські полки на марші й ущент їх розбив. Після цього Сагайдачний перейшов у Тушино, де 20 вересня з’єднався з королем Владиславом. Тим часом окремі загони українців захопили міста Ярославль, Переяславль, Романів, Каширу і Касимов. У вересні 1618 року українські та польські війська під проводом гетьмана Петра Сагайдачного та Я. Ходкевича взяли в облогу Москву. Українське військо стояло перед Арбатськими воротами Земляного валу і готувалося до штурму. Однак штурм Арбатських воріт 1 жовтня 1618 був вкрай невдалим тому, що польська шляхта не збиралася битися на смерть, до того ж двоє найманців — французьких інженерів — перебігли через несплату платні на сторону московського ворога і передали їм плани атакуючих. Чому похід був вдалим для козаків Переговори велися в селі Деуліно недалеко від Троїце-Сергієвої лаври. 1 грудня 1618 було підписано так зване Деулінське перемир’я. Король Владислав відмовився від своїх прав на московський престол. За цю відмову з-під влади Москви вдалося відібрати українські землі, зокрема, Чернігівську та Новгород-Сіверську (всього 29 міст). Військо Сагайдачного повернулось до України через Болхов—Орел—Севськ. Сагайдачний добре орієнтувався в тогочасній політиці і намагався надати козацтву можливості військового зростання і вдосконалення. Демонстрація сили в Московському царстві і під час облоги його столиці була переконливим аргументом для Польщі. Козацтво формувало свою політику на великих просторах Східної Європи. Відкрито виступати проти Польщі Сагайдачний не хотів, хоча ця ідея існувала і набирала вагу серед козацтва. В той момент історична ситуація складалася не на користь Польщі, але і не на користь козацтва. Османська імперія наступала з півдня, і протистояти їй поодинці не могли ні перші, ні другі. Тому єдиним правильним рішенням Сагайдачного було узгодження спільних дій з Варшавою: спочатку проти Москви 1618 року, а через три роки — проти Стамбула. І наслідком такого військового союзу став порівняно тривалий мир на обох фронтах. Козацтво ж сформувало певний політичний резерв довіри і поваги у всій Європі й зуміло нагадати шляхті про те, що без козаків Польща не зможе залишатися великою і впливовою державою. Петро Конашевич- Сагайдачний — видатний український полководець Декомунізація назавжди викреслила з мапи Полтави Дмітрія Фурманова — російського більшовицького пропагандистаписьменника, героя радянських анекдотів, творця брехливо-міфологізованого образу Чапаєва у літературі. Згідно з розпорядженням голови Полтавської облдержадміністрації Валерія Головка підтримано ініціативу “Просвіти” та Полтавської міської громадськотопонімічної групи. Отож ця вулиця і транспортна зупинка у Полтаві носить ім’я Петра Конашевича-Сагайдачного. Перше, що зробили окупанти в анексованому Криму — демонтували пам’ятник Сагайдачному. Обурлива витівка росіян засвідчує, наскільки важливий учас гібридної війни з російським імперіалізмом символьний простір для формування єдиної громадянської нації і плекання патріотичних почуттів! Хіба не варто задуматися тим, які дотепер це вважають чимось другорядним? Сагайдачний оспіваний у численних народних думах і піснях, серед яких найвідоміша — “Ой на горі женці жнуть!” “А позаду — Сагайдачний, що проміняв жінку На тютюн, на люльку, необачний. Гей, вернися, Сагайдачний, Візьми свою жінку, Віддай тютюн-люльку, необачний! Мені з жінкою не возиться, А тютюн та люлька Козаку в дорозі знадобиться!” Український полководець і політичний діяч, гетьман Війська Запорозького народився в родині дрібного шляхтича із Самбора на Львівщині. Початкову освіту здобув у 1589—1592 рр. ум. Самбір. У 1592—1598 рр. навчався у славетній Острозькій школі. Після завершення навчання стає запорозьким козаком. У складі козацького війська бере участь у морських походах. Вважається основоположником українських військово-морських сил (ВМС). До речі, на його честь названо корабель вітчизняних ВМС. У 1616—1622 рр. чотири рази обирають Гетьманом Війська Запорозького! Без сумніву, це свідчить про неабиякий авторитет серед козаків! Сагайдачний провів зміни війська на Січі: поділив його на сотні та полки, поновив навчання, впровадив сувору дисципліну, заборонив пити горілку під час морських походів, а за провини страчували. Очолюване ним козацьке військо захопило турецьку фортецю Кафа, звільнивши утримуваних там полонених. Відомий своїми морськими походами, під час яких козаки висаджувалися навіть у столиці Османської імперії Стамбулі. Величезна заслуга Сагайдачного у відновленні православного єпископату та підтримці Православної Церкви в Україні. Козацтво було колективним членом Київського братства, а Сагайдачний став опікуном заснованої при ньому школи, надавав їй кошти. Під час Хотинської війни в 1621 р. отримав тяжке поранення, що стало причиною передчасної смерті. Саме гетьману Сагайдачному присвячували свої твори українські письменники — Адріан Кащенко, Пантелеймон Куліш, Зінаїда Тулуб, Андрій Чайковський, Осип Маковей. 1994 року за мотивами оповідань письменника Спиридона Черкасенка знято художній фільм “Дорога на Січ”. За матеріалами інтернет-джерел підготовлено http://borova.org/poxid- sagajdachnogo-na-moskvu/ прес-центром Полтавського ОО ВУТ “Просвіта”

Wywiad URL na uchodźstwie: agenci, rezydenci, szyfry, pismo utajone…

Ołeksandr SKRYPNYK, badacz historii służb specjalnych. To osobna karta naszej historii, zmagań, zwycięstw, dramatycznych kolizji i konfrontacji — zapomniana, dotąd nie w pełni zbadana, a dla kogoś, być może, i nie do końca zrozumiała. Jednocześnie spisywanie tej historii, wyciąganie jej z archiwów na światło dzienne i przekazywanie szerokiemu ogółowi to ważny krok ku poznaniu, ku poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie, dlaczego Ukraińcy od wieków pod panowaniem Moskwy, Polski, na emigracji, za władzy radzieckiej, w podziemiu, kryjówkach, więzieniach i obozach nie godzili się ze swoim losem, nie opuszczali rąk, natomiast za wszelką cenę pragnęli nie stracić i obronić swoją narodową samoidentyczność oraz wywalczyć lub odnowić niepodległość. W tym celu w różnych czasach osoby nieobojętne na los narodu tworzyły sieci wywiadowcze, które, powiedzmy, za czasów Bohdana Chmielnickiego zdobywały uznanie w całej ówczesnej Europie za niebywałą skuteczność, w okresie rewolucji ukraińskiej 1917—1921 lat i w dalszym okresie wywoływały zdumienie u przedstawicieli polskich i niemieckich służb specjalnych dobrze zorganizowaną konspiracją w pracy i rozgałęzieniem sieci — dotyczyło to UWO (Ukraińskiej Organizacji Wojskowej). A wspomnijmy jeszcze, że doświadczenie organizacji pracy wywiadu i kontrwywiadu OUN i UPA starannie studiowano, opisywano w podręcznikach szkoleniowych i starano się stosować w różnych czasach w określonych warunkach przez służby specjalne wielu krajów świata. Służba specjalna Centrum Państwowego URL na uchodźstwie stoi w tym szeregu osobno. Jest to również unikalne zjawisko w historii służb specjalnych świata. Nawet trudno przypomnieć sobie, kogo jeszcze można by postawić w jednym szeregu. W latach II wojny światowej rządy na wygnaniu miały Polska, Francja, Jugosławia. Ale nie zdołały one nawet w przybliżeniu stworzyć czegoś podobnego. A zatem możemy mówić o właściwych dla narodu ukraińskiego cechach charakterystycznych w tak specyficznej dziedzinie ludzkiej działalności jak wywiad, o swoim stylu, wreszcie o swojej szkole, która opiera się na dawnych tradycjach ukraińskiego wojska. Unikalna była też sytuacja, w której znalazł się rząd URL na uchodźstwie, czyli na wygnaniu, a mianowicie na terytorium Polski. Jeśli szukać w minionej historii przykładów polsko-ukraińskiego porozumienia w różnych kwestiach, to jest to właśnie taki przypadek. Polska jako ówczesny sojusznik w walce przeciwko wspólnemu wrogowi — radzieckiej Rosji, miała zobowiązania wobec rządu URL, by pomóc mu powrócić do władzy w okupowanej Ukrainie, i Polacy na wszelkie sposoby sprzyjali działalności służby specjalnej URL. W szczególności bez finansowania ze strony polskiego Sztabu Generalnego taka praca po prostu nie mogłaby być prowadzona. Oczywiście, należy przyznać, że Polska miała swoje interesy w tej współpracy i o tym w książce mówi się otwarcie — o pewnych tarciach i konfrontacjach. Przecież w tak specyficznej działalności jak wywiad i kontrwywiad szefowie służby specjalnej URL nie zamierzali odkrywać wszystkich kart, nawet przed partnerami w walce. Choć było też niemało przypadków wspólnego wykorzystywania agentury, punktów wywiadowczych i przepraw, a nawet wabienia do pracy w polskim wywiadzie ukraińskich specjalistów na etacie. Nowa książka pozwala zrozumieć, jak według klasycznego schematu formowała się struktura służb specjalnych URL. Nawiasem mówiąc, nazwy dla pododdziałów wybrano czysto ukraińskie. Wywiadowczy otrzymał nazwę „Nastup” (Natarcie), kontrwywiadowczy — „Oborona” (Obrona), analityczny i propagandowy — „Studii” (Studia/Badania). Oprócz centralnych pododdziałów stworzono sieć punktów wywiadowczych w krajach europejskich, które miały wspólną granicę z ZSRR, w szczególności z Ukrainą. Główna praca wywiadowcza URL prowadzona była z terytorium Polski, ale punkty wywiadowcze funkcjonowały także w Rumunii, Czechosłowacji, Turcji, według niektórych informacji, w Bułgarii, a nawet w Persji i na Dalekim Wschodzie. Istniał wyraźny podział na wywiadowców, rezydentów i kurierów. Dla każdej kategorii stosowano określoną metodykę przygotowania, tworzono operacyjne legendy, ustalano zasady konspiracji. W tej sprawie wiele zależało od kierownika. Należy oddać sprawiedliwość generałowi-chorążemu Wsewołodowi Zmijence, który przez osiem lat (1928—1936) niezmiennie kierował służbami specjalnymi URL. Wojskowy z ogromnym doświadczeniem pracy organizacyjnej, jeszcze za czasów Dyrektoriatu URL pracował w Sztabie Generalnym, gdzie miał bezpośredni związek z wywiadem wojskowym. Wtedy też wyłożył podstawowe założenia koncepcyjne wywiadu, jego najważniejsze zadania, uważając wydział wywiadowczy za komórkę mózgową sztabu. U Zmijenki cała Ukraina była podzielona na regiony, z których każdy miał specjalny paszport, gdzie nanoszono informacje wywiadowcze według wielu kategorii. Dawało to możliwość widzenia ogólnego obrazu w dynamice. Ważne znaczenie przywiązywał do konspiracji w pracy. Tak, każdej konkretnej osobie, na którą podawano informacje o charakterze tajnym, uprzednio przypisywano osobisty numer porządkowy (lista zawierała 226 numerów). Właśnie ten numer służył w przyszłej korespondencji zamiast nazwiska. Wsewołod Zmijenko miał osobisty szyfr do korespondencji. W nim poszczególne litery alfabetu oznaczano sześciocyfrowymi liczbami, a przeważającą większość — czterocyfrowymi. W dokumentach archiwalnych udało mi się znaleźć wzór takiego szyfru z 1933 roku i jednocześnie deszyfrant do niego. Niejednokrotnie wspomina się też o stosowaniu pisma tajnego. Służby specjalne URL starały się systemowo podchodzić do organizacji działalności kontrwywiadowczej. W ich szeregach byli specjaliści, którzy znali się na tym. Jednocześnie dla obiektywizmu należy zauważyć, że w tej pracy było niemało niedociągnięć, z czego korzystały radzieckie służby specjalne. Dla porównania, Służba Bezpieczeństwa Zagranicznych Części OUN w podobnej sytuacji działała i za granicą, i na terenach Ukrainy o wiele efektywniej i agresywniej. Ważne znaczenie przywiązywano do obiektywnego informowania ludności Ukrainy o działalności władzy radzieckiej i realnym stanie spraw w przemyśle, rolnictwie, różnych gałęziach gospodarki, demaskowaniu zbrodni radzieckiego reżimu rządzącego. Pracownicy służb specjalnych URL wytwarzali ulotki i inną literaturę propagandową, którą nielegalnie przerzucano do USRR i rozpowszechniano wśród ukraińskiej emigracji. Do jakich sztuczek i wymysłów uciekano się przy tym! Zgodnie z jednym z dokumentów archiwalnych, generał Zmijenko swoim agentom zalecał wkładać ulotki do kopert i rozsyłać pocztą na adresy spółdzielni, czytelni, rad wiejskich i poszczególnych osób, wyrzucać pewną liczbę ulotek w nocy podczas ruchu pociągu lub zostawiać literaturę w pociągu razem ze starymi radzieckimi gazetami. Ciekawe, że do przerzucania literatury używano nawet balonów, które wypuszczano w nocy przy sprzyjającym wietrze. A po to, by mieć możliwość przerzucenia przez granicę jak największej liczby ulotek, nierzadko drukowano je na cienkim papierze papierosowym, wszywano w podszewkę ubrania, chowano w artykuły spożywcze. Główne kierunki pracy informacyjno-propagandowej oraz zadania służb specjalnych wyłożono w specjalnym rozdziale dokumentu pod ogólną nazwą „Sprawozdanie”. Czytasz ten dokument i uświadamiasz sobie, na ile jest on aktualny dzisiaj. „...W sensie propagandy zewnętrznej, — czytamy w nim, — ...sparaliżować wszystkie wrogie napady cudzoziemców, głównie Moskali i ich zwolenników oraz ich agitacji wśród Ukraińców; b) zwalczać wystąpienia Moskali i ich zwolenników, zwłaszcza w tym niebezpiecznym czasie wzmożonej sowieckiej agitacji i rozpowszechnionego cudzoziemskiego sowietofilstwa na forum międzynarodowym. Uderzeniowej: a) odkrywać naszym ludziom prawdziwe imperialistyczne, egoistyczne i zniewalające cele Moskali i ich podstępne środki wobec usidlenia ludzi małodusznych; b) informować o tych moskiewskich celach i środkach cudzoziemców i przeciwstawiać im odpór za oszukańcze i gwałtowne metody Moskali; c) informować cudzoziemców o sprawie ukraińskiej... ...Po to, by rozwinąć pełną żaru propagandę we wszystkie strony i głębię, jak tego wymaga sama istota współczesnej nowoczesnej propagandy, walki psychologicznej na wszystkich frontach... trzeba nie tylko wzmocnić praktykowane przez nas dotąd, dość słabe środki i sposoby, a koniecznie w pełni wykorzystać całą obecną udoskonaloną i wyrafinowaną technikę propagandową...” Cytat świadczy o ważności i aktualności tej pracy naukowej dzisiaj. Wszak i pozytywne, i negatywne doświadczenie funkcjonowania wojskowych służb specjalnych Państwowego Centrum URL na wygnaniu może przydać się w nowych warunkach istnienia niepodległego państwa. Daje ona impuls do zrozumienia tego, co dzieje się obecnie wokół Ukrainy, natury rosyjskiej agresywnej polityki i działalności jej służb specjalnych. I to jeszcze jeden argument na potwierdzenie tego, na ile ważne jest znać i rozumieć historię, uczyć się na błędach przeszłości. Nowa książka uchyla rąbka nieznanego także w odniesieniu do innych wydarzeń naszej historii. Wszak opowieści opierają się na odtajnionych dokumentach z archiwów Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, Służby Wywiadu Zagranicznego Ukrainy, materiałach krajowych i zagranicznych archiwów, i to nadaje im szczególną wagę i przekonanie. W szczególności w trzecim tomie jest ponad pół setki odniesień tylko do branżowego państwowego archiwum SWZ Ukrainy. To te dokumenty, które po raz pierwszy wprowadzane są do obiegu naukowego. W książce jest wiele ciekawej i pouczającej informacji także o tym: — Jaką ankietę dla wywiadowców opracowano w wojskowych służbach specjalnych URL, aby otrzymywać informacje o głodzie na Ukrainie? — Czy był w towarzystwie byłych żołnierzy URL w Stambule agent NKWD? — W jaką grę z NKWD grał wywiadowca URL Wasyl Nedajkasza? — Jakie zagadki pozostawił po sobie pierwszy kierownik służb specjalnych URL na wygnaniu Mykoła Czebotariw? — Co stało się z archiwum Symona Petlury po jego śmierci? Poszukiwania odpowiedzi na te i inne pytania pozwolą rzucić światło na różne aspekty wielostronnej, zagmatwanej i dramatycznej działalności przedstawicieli narodowych służb specjalnych ukraińskiej emigracji — Iwana Łytwynenki, Wasyla Nedajkaszy, Jakiwa Wodianego, Wasyla Fyłonowycza, Jakiwa Hałczewskiego, Hnata Porochiwskiego, Petra Fiłonenki… Ważne, że zasłona tajemnicy nad wieloma mało znanymi faktami i wydarzeniami otwiera się językiem dokumentów i świadectw bezpośrednich uczestników wydarzeń. I to nadaje opowieści dodatkowej przekonującości. A jeszcze bardzo ważne, że z wyjściem tego pięciotomowego wydania pod egidą Narodowej Akademii Nauk Ukrainy, Instytutu Historii Ukrainy oraz Narodowej Akademii Służby Bezpieczeństwa Ukrainy będzie na poziomie naukowym i na bazie źródłowej po raz pierwszy tak wszechstronnie i gruntownie opisana historia krajowych służb specjalnych na terenach naszego państwa od czasów dalekiej epoki Książęcej, Republiki Kozackiej XVII wieku, Rewolucji Ukraińskiej 1917—1921 lat, Państwowego Centrum URL na wygnaniu, działalność wywiadu i kontrwywiadu UWO, OUN i UPA oraz funkcjonowanie narodowych służb specjalnych w czasach najnowszej historii Ukrainy. Okres działalności radzieckich służb specjalnych na terytorium Ukrainy wyłączono poza ramy tego badania, poświęcone mu będzie osobne wydanie, i jest to całkowicie logiczne. Przywracanie w pamięci historycznej wydarzeń i faktów, przemilczanych lub fałszowanych w przeszłości, wydobywanie nowych warstw mało znanych lub wręcz zupełnie nieznanych informacji jeszcze raz przekonują nas o tym, że w historii nigdy nie można przewrócić ostatniej strony. To słowa z posłowia do trzeciego tomu naukowego pięciotomowego wydania „Służby specjalne Ukrainy od czasów najdawniejszych do współczesności”, który niedawno ujrzał światło dzienne i w pracach nad którym przyszło mi brać udział jako współautorowi na równi ze znanymi badaczami historii służb specjalnych, doktorami nauk historycznych Wołodymyrem Sidakiem i Tamarą Wrońską. Ten tom poświęcono działalności służby specjalnej Ministerstwa Wojskowego Państwowego Centrum Ukraińskiej Republiki Ludowej na uchodźstwie w latach 1926—1936.

Машинний переклад

Zbrodnia zblokowanych okupantów we wsi Remel na Wołyniu

Mychajło CZORNOPYSKYJ, Katedra Ukraińskiej Folklorystyki imienia akademika Filareta Kołessy, Lwowski Narodowy Uniwersytet imienia Iwana Franki, Lwów. Takich zbrodni w Ukrainie podczas II wojny światowej są tysiące. O jednej z nich czytamy w zbiorze „Remel. Lekcja historii” (Lwów: „Apriori”, 2018. — 168 s.), wydanym na 75-lecie tragedii. Opracował go i przygotował teksty Roman Horak, a zainicjował ludowy artysta Ukrainy Swiatosław Maksymczuk — jeden z tych, którzy przeżyli tragedię rodzinnej wsi, rozstrzelanej i spalonej przez niemieckich okupantów przy pomocy polskich kolaborantów-schutzmanów. Tę zbrodnię esesmani popełnili o świcie 17 marca 1943 r. Otoczyli wieś szczelnym pierścieniem, a do rozprawy wypuścili Polaków-policjantów, którzy poszli do nich na służbę, gdy ukraińska policja pomocnicza z bronią w ręku zorganizowanie poszła walczyć z okupantami w szeregi UPA. Jak pisze badaczka historii swojej rodzinnej wsi Iryna Krawczuk w szkicu „Tragedia wsi Remel”, w tej ukraińskiej wsi podczas polskiej okupacji była polska szkoła i uczyli w niej nauczyciele-ukrainofoby, których instruowali tacy sami szkolni inspektorzy. „Pytali dzieci, kim są, jaki jest ich znak i na jakiej ziemi żyją. Uczniowie od pierwszej klasy musieli odpowiadać, że są małymi Polakami, ich znak to orzeł biały, a żyją na polskiej ziemi. Nauczyciele zmuszali uczniów do mówienia po polsku i nazywania rodzinnej ukraińskiej ziemi polską” (s. 43). W rodzinach nasłanych polskich kolonistów jeszcze przedszkolaki uczono nazywać Ukraińców „świniami”. Setki lat polscy zaborcy pragnęli wykorzenić Ukraińców z rodzinnej ziemi, setki lat marzyli o stworzeniu na niej „wielkiej Polski” — od Morza Czarnego do Bałtyckiego. Ich drapieżny apetyt szczególnie zaostrzył się, gdy w 1920 roku przy pomocy zachodnich sojuszników pokonali ZURL, gdy hasłem „biada zwyciężonym” zapalili polskie społeczeństwo do satanistycznej rozprawy ze wszystkim, co ukraińskie. Zakazywali ukraińskich instytucji, organizacji, placówek, zamykali szkoły, biblioteki, palili ukraińskie książki, zabraniali parcelowaną ziemię dziedziców sprzedawać ukraińskim chłopom, zakładali polskie kolonie z nasłanych przesiedleńców… Co ósmy Ukrainiec był aresztowany, gdzie go niemiłosiernie torturowano. Szczególnym obiektem tortur byli pojmani i internowani Ukraińcy. W Przemyślu w lipcu 1919 r. „przed południem o godzinie 10-tej wyganiali ich nahajkami z cel, kazali im skakać, pełzać na brzuchu i to jeszcze — dla zniewagi! — w towarzystwie śpiewu ukraińskich pieśni ludowych. Kto tego robić nie chciał lub nie mógł, tego bito nahajkami” — materiały takiego „szlachetnego” dzikusa rząd ZURL przedstawił światu w dwóch „Krwawych księgach”: „Krwawa księga. Część I. Materiały do polskiej inwazji na ukraińskie ziemie Wschodniej Galicji 1918/1919 roku. — Wiedeń, 1919”; „Krwawa księga. Część II. Ukraińska Galicja pod okupacją Polski w latach 1919—1920 — Wiedeń, 1921”. Te książki w jednym bloku stereotypowo wznowił Jarosław Radewycz-Wynnyckyj (Drohobycz: Firma Wydawnicza „Widrodżennia”, 1994. — 280 s.). Opracowujący wspomniane wznowienie Jarosław Radewycz-Wynnyckyj w przedmowie „Czy przeszłość stanie się historią?” pyta: „Skąd ta brak szlachetności, ta brutalność, sadystyczne okrucieństwo, opis których stanowi główną część treści „Krwawej księgi”?” (s. 9). I daje jasną odpowiedź — to zemsta za sześć bezowocnych wieków „wysiłków uczynienia tej obcej ziemi swoją”, to „napad furii drapieżnika, który nie jest w stanie pokonać swojej ofiary” (tamże). Autor przedmowy zauważył jeszcze jedną osobliwość dzikiej drapieżności zaborców, których Ukraińcom przychodzi porównywać. Jak wiadomo, węgierscy w 1939 r. z nie mniejszą dzikością rozprawiali się z heroicznymi obrońcami Karpato-Ukrainy, moskiewsko-bolszewiccy — z powstałą URL, OUN-UPA. Metody katowskie u wszystkich są podobne, ale „Polacy, w odróżnieniu od niemieckich faszystów i stalinowskich pachołków, nie tylko pozwalali, ale i stymulowali masowe znęcanie się cywilnej polskiej ludności nad pojmanymi, internowanymi i aresztowanymi Ukraińcami. Wychowywano instynkt ukrainonienawiści, a zarazem poczucie solidarności wszystkich Polaków w stosunku do Ukraińców” (s. 10—11). Obecnie tę metodę kultywują moskiewscy faszyści… Oczywiście, napojeni taką szowinistyczną trucizną ukrainonienawiści polscy schutzmani byli o wiele okrutniejsi niż dalecy niemieccy najeźdźcy. W tę „czarną środę” mieszkańcy Remla nie spodziewali się tak strasznej rozprawy — myśleli, że to łowy na niewolników do Niemiec. Koszmar śmierci otworzył się przed nimi, gdy dusiciele „wchodzili do każdej chaty i rozstrzeliwali na miejscu lub wyprowadzali na dwór, zaciągali do chlewu czy stodoły i zabijali tam. Tych, którzy próbowali uciec, — rozstrzeliwali na miejscu. Strzelali, grabili, palili. Kaci nie oszczędzali nikogo: ani starych, ani chorych, ani kobiet, ani dzieci. Jedna po drugiej wybuchały domy. Ogień bezlitośnie pożerał suche drewniane ściany. Niesamowicie ryczało bydło. Wszędzie był gryzący dym. Wieś płonęła jak świeca. Kaci nie oszczędzili też uczniów. Ich wszystkich zagonili do drewnianego chlewu, który podpalili. Stamtąd słychać było dziecięcy krzyk i pisk. W ostatnich chwilach swojego życia wołali swoich rodziców: „Moja mamusiu!”, „Mój tatusiu!” (s. 45). W zgrai schutzmanów byli też napojeni imperialną ideologią wielkomocarstwowości moskiewscy ukrainonienawistnicy — własowcy. Uczniów żywcem spalili, a jednak dyrektora szkoły Leonida Weczora nie tylko wypuścili, ale jeszcze dali ochronę, żeby bezpiecznie wyprowadzić ze wsi, bo był Polakiem, demonstrując tym samym, że akcja była skierowana właśnie na zniszczenie Ukraińców. Zabijali niemowlęta na rękach matki. 15-letnia Ulana Trofymczuk, której matkę zabito nad kołyską, gdy karmiła dziecko, z przestrzeloną twarzą, z rozpuszczonymi włosami, zakrwawiona, wyrwała się z chaty ostrzelanej rodziny, pobiegła przez wieś i dała znać ludziom, że rozstrzeliwują wszystkich bez wyjątku, i tym samym uratowała wielu ludzi, którzy zaczęli uciekać i chować się gdzie tylko można. Ale „na wzniesieniach siedzieli karabinierzy i strzelali do ludzi, którzy uciekali, — pisze I. Krawczuk. — Na łące leżało wielu zabitych mieszkańców Remla, a ci, którym udało się przebiec łąkę i którzy chcieli uciec do sąsiedniej wsi, wpadali pod lód na Horyniu” (s. 46). W tej sytuacji trudno mówić o miłosierdziu, ale okazuje się, że u miejscowego schutzmana-Polaka zezwierzęcenie nie miało granic. Do obiadu tej czarnej środy Remel dogasał, a kaci pojechali na obiad do polskiej kolonii Osada Krechowiecka (obecnie Nowoukrainka). Lecz pod koniec dnia schutzmani z niemieckimi W tym miejscu była szkoła, oficerowie robili wtedy we wsi przerwę na papierosa i nagle, usłyszawszy płacz dziecka, „znaleźli kryjówkę i zaczęli strzelać. Z ludzi zrobili krwawą miazgę. Zginęło w tej kryjówce 19 osób, przeżyło dziewięć, z nich czworo rannych. O zmierzchu ci, którzy przeżyli, po trupach wydostali się z tego piekła” (s. 50). Wieś została zrównana z ziemią. Z ponad 500 mieszkańców uratowały się wtedy 73 osoby. Jak pisze autorka szkicu, „mordercy byli pewni, że starli z powierzchni ziemi jeszcze jedną wieś i że nigdy nie podniesie się ona z popiołów. Później na polecenie »kreislandwirta« wieś Remel została wykreślona z list miejscowości” (s. 51). „Katy wiedzieli, że nie wszystkich zniszczyli tego dnia – pisze Iryna Krawczuk – dlatego mieszkańcom sąsiednich wsi ogłoszono, że za ukrywanie remelców grozi kara śmierci, a za ich wydanie – nagroda. Ale nie znalazł się wśród ziomków nikt, kto poszedłby przeciwko sumieniu i wydał męczenników. Po kilku dniach ludzie z sąsiednich wsi, w szczególności z Kozłyna, wykopali w centrum wsi zbiorową mogiłę. Resztę pochowano na podwórkach i w ogrodach zabitych” (s. 52). Wśród tych remelców, którym poszczęściło się przeżyć, była również rodzina obecnie znanego artysty ludowego Ukrainy Swiatosława Maksymczuka, która w ten straszny dzień schowała się w otwartej piwnicy, do której kaci, najwyraźniej, uważali już za niepotrzebne zaglądać. O tym opowiedział on we wspomnieniach, które zostały wydrukowane w „Słowie Proświty” (nr 10, 11 z 2018 r.). Mordercy remelców okazali się jeszcze grabieżcami-maruderami. W dniu rozprawy zebrali mieszkańców sąsiedniej Ołeksandrii, aby ci zabrali dla nich z Remla bydło, świnie, gęsi, kury, zboże i wszystko inne, czego nie zdołali zabrać podczas samej akcji. Wśród wspomnień świadków o koszmarze morderstw poraża swoim cynizmem zachowania katów epizod, o którym opowiedziała Nadija Pawluk. Jej babcia podczas akcji wyszła z chaty z ciastem w rękach, bo właśnie wtedy piekła chleb. Mordercy kazali jej piec chleb. Kiedy „baba Pałażka wyniosła raz dwa bochenki chleba i potem drugi raz jeszcze dwa gorące bochenki, a za trzecim razem tylko jeden jedyny i powiedziała: »Nie ma, panowie, więcej«, kazano jej iść do chaty. »Baba Pałażka tylko postawiła nogę na progu, jak w plecy jej wystrzelili i upadła głową w sieni« (s. 87). W zbiorze »Remel. Lekcja historii« bogata w wyrazisty materiał faktograficzny opowieść »Żywe wspomnienia« Nadiji Pawluk (Semenjuk), jednej z tych czterech, które dożyły do czasów obecnych, nagrana w formie wywiadu ze Swiatosławem Maksymczukiem na kamerę filmową przez zasłużonego pracownika kultury Ukrainy Borysława Rybaka. Charakterystyczne: ratując się z łaski Pańskiej z ognia hitlerowsko-polskich katów, tej kobiecie, jak i tysiącom innych, przyszło przeżyć także moskiewsko-bolszewickie katownie, »gdzie palce między drzwi wkładali… i na różne sposoby mnie torturowali« (s. 99). Jej 6 lutego 1946 r. aresztowano »za zdradę Ojczyzny« i z numerem »U 142« wleczono po obozach Mordowii, Workuty, Syberią i tundrą do 1954 roku. Na tych katorżniczych szlakach miliony ludzi ginęły w jarzmie moskiewskich okupantów-dusicieli, ale z łaski Pańskiej tej ukraińskiej kobiecie poszczęściło się przeżyć w tym piekle. W wymienionym zbiorze zamieszczono imienną listę z nazwiskami, imionami i imionami ojców wszystkich, którzy 17 marca 1943 r. zostali rozstrzelani i spaleni w ogniu. Zamieszczono tam także poezje-dedykacje dla poległych w straszliwej zbrodni okupantów – Stepana Babija, Olhy Jaworśkiej, cykl poezji Roberta Tretiakowa, wyraziste wspomnienia dzieciństwa Swiatosława Maksymczuka, szkic Jakyma Horaka »Artysta rodem z Remla« oraz dedykację dla Artysty Roberta Tretiakowa »Aplaudujcie aktorom!« Los Remla – to prawdziwie wymowna i wieloznaczna lekcja tragicznej historii, która powinna otrzeźwić obecnie marginesy imperialnej szowinistycznej antyukraińskiej ideologii w Polsce, Moskwie czy na Węgrzech, które hańbią społeczeństwo swoich krajów przed światem, rzucają wyzwanie cywilizowanemu współżyciu narodów w XXI wieku.

Машинний переклад

Przykarpackie oddaje cześć

Ola BOJCZUK, sekretarz prasowa „Proświty” Przykarpackiego. We wsi Lipa w hromadzie terytorialnej Witwica w obwodzie iwanofrankiwskim odbyła się szeroko zakrojona akcja patriotyczna „Jaworyna—2018” — upamiętnienie bohaterów szkoły starszyzny UPA „Ołeni” oraz prowidnyka OUN Kraju Karpackiego Jarosława Melnyka (Roberta). Począwszy od 1988 roku, w pierwszą niedzielę po święcie apostołów Piotra i Pawła, do uroczyska Roztoka w pobliżu wsi Lipa zjeżdżają się aktywiści zewsząd, aby obcować z historią i oddać hołd bohaterom poległym za wolność Ukrainy. Zazwyczaj organizacją festiwalu zajmują się władze lokalne i obwodowe, lecz w tym roku lwia część pracy spadła na barki nowo utworzonej hromady terytorialnej Witwica. Obwodowa „Proświta” oraz miejscowa komórka „Proświty” dołączyły do zespołu organizatorów i wzięły na siebie oprawę muzyczno-oświetleniową zapewnioną przez kompozytora i reżysera dźwięku obwodowego Domu Ludowego „Proświta” Iwana Łabacza, gdzie uczestnikami programu koncertowego byli przedstawiciele Klubu Utalentowanych Dzieci, a także prezentacja książki wspomnień Kateryny Bandry, wydanej przez wydawnictwo „Proświty” i inne. Łącznie w ciągu dwóch dni akcję patriotyczną „Jaworyna” odwiedziło ponad tysiąc aktywistów i uczestników. Festiwal rozpoczął się od nabożeństwa i Drogi Krzyżowej na cmentarz poległych żołnierzy, a zakończył nagrodzeniem zwycięzców zawodów sportowych oraz koncertem pieśni patriotycznej. W międzyczasie odbyły się uroczystości upamiętniające Jarosława Melnyka przy pomniku we wsi Lipa, zapalenie watry powstańczej oraz ukraińska dyskoteka, zawody sportowe w crossficie od organizacji społecznej. Chór „Weteran” stworzono trzy lata temu. W tym czasie zespół zdążył wziąć udział w różnorodnych konkursach, które odbywały się w Domu Ukraińskim, rejonach obwodu kijowskiego, a upamiętniając ofiary Hołodomoru, wystąpił w osadzie Hlewacha w pobliżu stolicy. Chór istnieje dzięki wsparciu administracji przedsiębiorstwa, a w szczególności dyrektora Pawła Babinczuka. „Słoneczna Sicz”, wystawa-prezentacja książek oraz właściwie festiwal pieśni patriotycznej, który zgromadził uczestników z wielu regionów Ukrainy. „Festiwal stał się wielkim wydarzeniem. Nie spodziewaliśmy się takiej skali i takiej liczby ludzi. Akcja była anonsowana jako wydarzenie o znaczeniu obwodowym, a w rezultacie było bardzo wiele zespołów z różnych obwodów oraz zespół z ukraińskiej diaspory Serbii. Dlatego w przyszłym roku znów planujemy być współorganizatorami „Jaworyny”, ale już w formacie trzydniowym. Aby odwiedzający mogli być obecni na każdym z wydarzeń festiwalu: i na Drodze Krzyżowej, i na koncercie młodzieżowym, na zawodach sportowych oraz, właściwie, usłyszeć cały smak prawdziwej ukraińskiej pieśni i słowa artystycznego, które przywraca powstańczą przeszłość. A jeszcze przyjemniej, że dobrze zadziałała pionowa struktura „Proświty” i każdy z organizatorów-proświtian odpowiadał za swój odcinek pracy, co właśnie przyczyniło się do udanego przeprowadzenia festiwalu” — podzielił się wrażeniami bezpośredni organizator i uczestnik festiwalu, p.o. przewodniczącego obwodowej „Proświty” Mychajło Siczka. Ważne i znamienne jest to, że festiwal odbywał się na terenie, gdzie organizacja społeczna „Słoneczna Sicz”, którą kieruje przewodniczący wydziału kultury hromady terytorialnej Witwica Witalij Kułpa, zorganizowała Ogólnoukraińskie szkolenie narodowo-patriotyczne i wojskowo-sportowe „Niezłomni” dla 85 dzieci z 14 obwodów Ukrainy. I te dzieci miały unikalną możliwość bycia bezpośrednimi aktywnymi uczestnikami wszystkich działań oraz usłyszenia treściwej współczesnej wizji historii tamtych czasów i prawdziwych historii prowidnyków OUN. „Proświta” Przykarpackiego aktywnie i twórczo pracuje: przyjmuje gości w murach Domu Ludowego, popularyzuje ukraińskie słowo i organizuje festiwale na terenie obwodu.

Машинний переклад

„Prezent” ukraińskiego dyplomaty

Ołeksandr PONOMARIW, profesor Kijowskiego Narodowego Uniwersytetu im. Tarasa Szewczenki, członek Centralnego Zarządu Ogólnoukraińskiego Towarzystwa „Proświta” Przez kilka lat po Rewolucji Godności Ukraińców, zwłaszcza młodych, na bezużyteczne tory kierowano podrzucone z Kremla hasło „Єдина страна — Единая страна”, które otwarcie propagowało dwujęzyczność na szczeblu państwowym i które władza pomajdanowa rozwiesiła wszędzie. Choć spóźnione, to hasło wreszcie usunięto. Społeczeństwo ukraińskie znów zaczęło przyzwyczajać się do myśli, że podstawą jednoczenia się, fundamentem przekształcenia ludności w naród, jest jeden państwowy język. Według wszystkich wskaźników Ukraina jest państwem unitarnym, w którym przeważającą większość stanowi rdzenny etnos — Ukraińcy. Jednak siły antyukraińskie nie uspokajają się: to rozprawiają o wieloetniczności Ukrainy, to o rosyjskojęzycznych patriotach, to o rusko- i ukrainojęzycznej Ukrainie. Oczywiście nie wszyscy rosyjskojęzyczni są wrogami Ukrainy, ale jeśli są patriotami, niech wreszcie się postarają i zaczną rozmawiać językiem swoich przodków. Znaczna część tak zwanej rosyjskojęzycznej ludności to bowiem zrusyfikowani Ukraińcy, którzy nie z dobrej woli stali się tacy. Przypomnijmy carskie ukazy i cyrkulary zakazujące języka ukraińskiego, uchwały plenumów KC KPZR, hołodomory, deportacje, kiedy do wyludnionych miast i wsi Ukrainy przywożono mieszkańców rosyjskiego Nieczarnoziemia, teorię i praktykę zbliżania języków, przyspieszone tworzenie „nowej historycznej wspólnoty — narodu radzieckiego” z jednym (rzecz jasna rosyjskim) językiem. Zatem wielu zrusyfikowanych Ukraińców lub ich potomków, nawet nie zdając sobie z tego sprawy, jest ofiarami wszystkich tych środków pacyfikacji. Gdyby wszyscy przywódcy niepodległej Ukrainy naprawdę dbali o utwierdzenie narodu ukraińskiego na arenie światowej (jak dbają na przykład przywódcy Izraela), moglibyśmy osiągnąć ten cel znacznie szybciej. Lecz władza działa niezdecydowanie, zbyt często bierze pod uwagę to, co powie Węgry, Polska, Rosja czy ktoś jeszcze z bliższych lub dalszych sąsiadów. Bardziej aktywnie powinni działać nasi dyplomaci w różnych krajach. Dyplomaci działają różnie. Oto 25 lipca tego roku w Ukrinformie ukazało się oświadczenie ambasadora Ukrainy w Kanadzie Andrija Szewczenki pod tytułem „Diaspora ukraińska w Kanadzie zmienia stosunek do języka rosyjskiego”. Wrażenie jest takie, jakby jeden z moich byłych studentów naczytał się przemówień W. Putina lub jego byłej żony Ludmiły. Ambasador pisze: „Stosunek do języka rosyjskiego zawsze był trudnym tematem, jednak obecnie język ukraiński stracił monopol na patriotyzm. Można być rosyjskojęzycznym Tatarem krymskim i rosyjskojęzycznym patriotą Ukrainy… To będzie miało bardzo dobre, właściwe, długofalowe, zdrowe skutki”. Otóż to! Notabene młodzi Tatarzy krymscy dość przyzwoicie władają językiem ukraińskim. A studenci z Doniecczyzny i Ługańszczyzny (proszę pamiętać, Andriju!) znali język ukraiński nie gorzej niż przybysze z obwodów zachodnich i centralnych. Pewnego razu pewna nauczycielka z Kramatorska na Doniecczyźnie zadzwoniła do radia i poradziła ukraińskim prowadzącym, by nie przechodzili na język rosyjski w rozmowie z mieszkańcami Wschodu Ukrainy, bo „u nas, — oświadczyła nauczycielka, — nie rozumieją języka ukraińskiego tylko ci bandyci, których przysyła Putin, żeby mordowali nasze dzieci!” Szanowny panie dyplomato, skąd ma pan podstawy, by mówić w imieniu całej diaspory ukraińskiej w Kanadzie? Bywałem w Kanadzie i rozmawiałem z tamtejszą diasporą. Nie sądzę, by w ciągu lat Pana posługi zaszły tak kardynalne zmiany w stosunku do języka kraju-agresora. Takie rozumowanie mogły podsunąć Panu co najwyżej przebierańcy, których nam, niestety, nie brakuje i którzy próbują się urządzić za granicą, także w Kanadzie. A co do „dobrych skutków” posługiwania się językiem rosyjskim w Ukrainie, i to jeszcze „długofalowych”, to częściowo już mamy ich na okupowanych terenach Ukrainy. Bardzo chciałbym usłyszeć od Pana sprostowanie tak ryzykownych antyukraińskich oświadczeń. Ukrainę może zjednoczyć jedynie jeden państwowy język ukraiński na wszystkich jej ziemiach.

Машинний переклад

Chwalebna historia w pieśniach

ka, który dba o rozwój ukraińskiej kultury narodowej. Podczas koncertu, który trwał przez godzinę, amatorscy artyści wykonali patriotyczne pieśni ukraińskie: „Och, na łące czerwona kalina”, „Na ulicy gra trąba”, „Powieje wiatr stepowy”, „Kozacka sława” i inne. Z powitalnym słowem do uczestników i gości wydarzenia wystąpili zastępca przewodniczącego Ogólnoukraińskiego Towarzystwa «Proświta» im. Tarasa Szewczenki Mykoła Nesterczuk oraz ukraiński polityk, wieloletni deputowany ludowy Ukrainy Ołeksandr Hudyma. Wielu kijowian i gości miasta zainteresowało się koncertem, który pomógł przypomnieć chwalebne karty ukraińskiej historii. Wł. inf. Zdjęcie Wołodymyra KOWALCZUKA

Машинний переклад

„Przynależność” artysty Wasyla Andruszka

Halina WOŁOSZCZUK, wykładowczyni Katedry Filologii Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego, członkini Proświty Przedstawiciele „Młodej Proświty” Kołomyjskiego Instytutu Naukowo-Dydaktycznego odwiedzili wystawę „Przynależność” znanego ukraińskiego artysty, rzeźbiarza i poety Wasyla Andruszka w Narodowym Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia w Kołomyi. Wasyl Andruszko na wernisażu zaprezentował malarstwo, rzeźbę, grafikę i lewkas. „Przynależność” to nazwa kolejnej wystawy Wasyla Andruszka. Prace, które autor rozmieścił w czterech salach Muzeum, postanowił pokazać miłośnikom swojej sztuki z okazji 65. rocznicy urodzin. Wasyl Andruszko to artysta uniwersalny, który potrafi przemawiać wierszami nie tylko słowem, ale także drewnem, kamieniem i farbą. Laureat literackiej nagrody im. T. Melnyczuka, autor zbiorów poetyckich „Sen ósemki”, „Brama N” i „Kolaż i”, członek Narodowego Związku Artystów Ukrainy. Uczestnik wielu ogólnoukraińskich i ponad dwudziestu międzynarodowych wystaw we Francji, Polsce, Litwie, Austrii, Włoszech. Za najlepsze uważa prace: „Muzyki”, „Dzień i noc”, „Kozak Mamaj”, „Macierzyństwo”, „Rozpacz”, „Noc, gdy spadały kasztany”, „Człowiek i ptak”, „Ukrzyżowanie”, „Zwiastowanie”, „Światło księżyca”, „Spotkanie”, „Ten, który odpoczywa”, „Izyda”. „Przynależność do pełni bytu jest znakiem lub kryterium wartości, ponieważ każde wartościujące odniesienie bezpośrednio lub pośrednio orientuje się na pełnię bytu. Moje obrazy trzeba postrzegać, odczuwać i odczytywać. Właściwie miłość jest motywem wystawy. Miłość jako przynależność do pełni bytu. Miłość do Boga, do bliźnich, do kobiety, do świata i Wszechświata” — opowiedział studentom o swojej wystawie artysta. Dużo mówiono o współczesnym życiu, współczesnym człowieku, o wojnie oraz o przynależności lub nieprzynależności każdego do niej — wojny. Wasyl Andruszko zwrócił też uwagę na motywy religijne swoich płócien, ponieważ, jak uważa artysta, wiara człowieka jest ściśle spleciona z jego losem.

Машинний переклад

Kapsuła czasu

Szczęśliwe kobiety drylują wiśnie Czapłynka. Wiejskie wesele. Panna młoda ładnie ubrana Jurij EŻEL, zdjęcia Iwana EŻELA Tu babcina czułość, ciepły chleb na stole, Tu dzieciństwo i bajka. Jesteśmy szczęśliwi i mali. Dziadek podrzuca drewienka, piec daruje ciepło, Czas tak szybko mija, jak dawno to było... Sołomija Ukrajineć Czapłynka — rodzinna wieś mojego ojca na Czerkaszczyźnie. Urodziłem się w Kijowie, ale mogę powiedzieć, że przytoczony epigraf w pełni współbrzmi z nastrojem, w który zanurzają mnie wspomnienia o dawnych czasach, spędzonych w ojcowskiej zagrodzie. Jestem im wdzięczny — wszak życie mogło minąć, nie pokazując, jak smakuje świeży chleb z pieca, z miodem i z mlekiem, świeżo wydojonym; jak świeża jest studzienna woda; co czujesz w wieczornym zmierzchu, odpychając się wiosłem od brzegu, stojąc w czółnie wydłubanym z pnia. Zanurzając się aż w folklorystyczno-mistyczny wymiar, zaczynasz głębiej rozumieć Gogolowską wizję lotu filozofa Cho- Kijów. Wystawa Osiągnięć Gospodarki Narodowej (WDNG). Podwoda zaprzężona w parę wołów Czapłynka. Drewniana cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej. Rok budowy nieznany my: “Wszystko wokół — lasy, łąki, niebo, doliny jakby spały z otwartymi oczami, przyjemne i błogie uczucie podchodziło do serca. To wiatr czy muzyka?..” Podobnie otwierała się we mnie cała warstwa tajemniczej, ukrytej, choć okaleczonej wiekami, zwłaszcza w latach 30. XX wieku, lecz wciąż żywej kultury z wieczornymi zabawami, śpiewami, przezwiskami “ulicznymi”, chatami-lepiankami pod strzechami — skromnym wiejskim mieszkaniem z zawartą w nich konstrukcyjno-artystyczną doskonałością, z organiczną jednością racjonalnego i estetycznego w bycie. Jestem wdzięczny, że udało mi się dotknąć tych zjawisk w prawdziwym życiu. Lecz nieubłagany czas wszystko to pozostawił w przeszłości. Ukraińska wieś przeżyła transformację, nie ma już ojca Iwana Oksentijowycza Eżela, ani wielu z tych, którzy pomagali poznawać ten świat. Odeszli w wieczność, pozostając sobą. A ty zostajesz sam na sam z własnymi i ich niedopowiedzeniami, które chce się doprecyzować, po prostu porozmawiać o nich, ale już za późno. I oto w podobnych rozmyślaniach, pewnego dnia znajduję niewielkie kartonowe pudełko, a w nim — ponad trzy dziesiątki wywołanych, wcześniej nieznanych negatywów, które robił ojciec, można je datować na lata 50.-60. ubiegłego wieku. Dlaczego nie drukował z nich Dziewczęta myją nogi na kamieniu (brzeg rzeki Gnyłyj Tikycz, Czapłynka) Czapłynka. Stara łódź, stary most (nie zachował się) i widok na klasyczną wieś fotografii, a jedynie robił zdjęcia i wywoływał, już pozostanie nieznane. Teraz każda taka zeskanowana klisza — niby dialog z nim wbrew czasowi. Ojciec jawi się jako całkiem wprawny fotograf, którego zdjęcia ciekawie się ogląda. Fotografie wiele opowiadają, pozwalają poczuć, jak szybko zmieniło się życie. Na nich — białe chaty pod strzechami, wśród innych ludzi — młodzi rodzice (wielokrotnie młodsi, niż ja teraz, aż dziwnie patrzeć), na ulicach miast jeżdżą “Pobiedy”, 21. Wołgi, zdarzają się tramwaje — jak w filmach o czasach drugiej wojny światowej, w powietrzu Li-2. Niemało zdjęć ówczesnego Kijowa, kilka niespodziewanych obrazów tragedii kureniowskiej, kraje nadbałtyckie (ojciec tam służył w wojsku w latach 1955-1959) — z uliczkami, które przypominają Blumenstrasse ze znanego filmu fabularnego. Na tych kliszach z precyzją i miłością utrwalone jest wiejskie życie w Czapłynce na Czerkaszczyźnie: chaty, sąsiedzi, dzieci, kołchozowa technika, być może jedyny na świecie obraz zniszczonej w latach 60. drewnianej cerkwi Zaśnięcia Matki Bożej… Przesyłam do “Słowa Proświty” około 20 fotografii z tych klisz. Takim echem naszej kultury nie można pozwolić zginąć. Wszak to — nie historia jednostek, to — historia kraju. Czapłynka. Bita droga i jednowozowa bryczka Mieszkańcy wsi Czapłynka Syn znalazł w fotoarchiwum swojego ojca kilkadziesiąt wywołanych negatywów, wykonanych w połowie ubiegłego wieku. Wywołał je. I zrozumiał, że znalezisko — to swoista kapsuła czasu. Znaczna część tych fotografii utrwaliła sceny życia i codzienności wsi Czapłynka na Czerkaszczyźnie w latach pięćdziesiątych ubiegłego wieku. Kijów. WDNG. Kolejka ludzi, aby zwiedzić samolot-eksponat AN-10 Czapłynka. Bose robotnice w kołchozie Wiejska chata pod strzechą we wsi Czapłynka (połowa ubiegłego w.) Wnętrze ojcowskiej chaty, która została poświęcona “1899 roku maja, 13 dnia” — zgodnie z napisem na belce stropowej

Машинний переклад

Markijan Szaszkewycz i Josypiwka

Pamiątkowy krzyż. Fotografia z archiwum Josypiwskiej „Proświty”. Do niektórych z tych wsi przywodziło Markijana pragnienie zbieracza ludowych pieśni, opowieści, podań. Potem stawały się one rdzeniem jego twórczości literackiej. Kiedy marszrutka z Oleska, nie dojeżdżając do Ożydowa, na rozstajach skręca w lewo, otwiera się panorama godna pędzla artysty: na Białej Górze, która dumnie wznosi się nad ożydowskimi, pidlisieckimi, biłokamińskimi polami, stromo wznosi się w błękit nieba potężny pomnik w postaci 25-metrowego krzyża na masywnym granitowym postumencie. Postawiono go z okazji 100-lecia urodzin Markijana: poświęcenie odbyło się 29 października 1911 r. To hołd wdzięczności i szacunku dla rodaka, który kochał swój nędzny, zniewolony przez ciemnotę lud i słonecznymi promieniami swojego słowa kapłana i literata zapalał w ich sercach wiarę i nadzieję. I od razu przychodzą na myśl jego poetyckie wersy, pełne smutku i miłości do małej ojczyzny: Podlisiecka goro biła! Jak tebe ne baczut, Tak my tiażko, tak my sumno, Szczo trochy ne płaczu. (Z wiersza „Pidłysia”). Te skąpe informacje, które naukowcy, krajoznawcy skrupulatnie wyszukują w różnych archiwach, napisanych przeważnie w języku polskim, pozwalają choćby fragmentami odtworzyć realia kilkusetletniej przeszłości. Jaka informacja dotarła do nas o Josypiwce (ówczesne Juszkowyczi)? A jest jej bardzo mało: biedna wieś, otoczona zewsząd chutorami, chociaż miała drobnych właścicieli — grekokatolików, ale wielkimi dobrami ziemskimi władał Polak Tadeusz Wasilewski. I nie tylko w Juszkowyczach, ale i w Pidłysiu, Rozważu, Kniażym, Zakomar’iu. Niewielka drewniana cerkiew, zbudowana w 1770 r., była świątynią modlitewną dla grekokatolików i rzymskokatolików. Wieś, która należała do powiatu złoczowskiego Austro-Węgierskiej Imperium, była hojnie obsadzona topolami, lipami, jesionami, jabłoniami, wiśniami. Jeśli iść do miasteczka Oleska, to za jakiś kilometr od wsi, na prawo od pobocza drogi, widniał majątek szlachciców Uruskich. W gęstym ogrodzie rosło dużo orzechów, wiśni, jabłoni, krzewów bzu. Galeria obrazów i duża biblioteka świadczyły o tym, że ich właściciele wyznawali wartości duchowe. Zubożałą kronikę dokumentalną częściowo rekompensują pisarze Roman Iwaniczuk, Roman Horak. Twórcza wyobraźnia nestora utworów historycznych R. Iwaniczuka (powieść „Woda z kamienia”) dała mu możliwość tak mistrzowskiego odtworzenia epizodów goszczenia Markijana (w tym czasie studenta Lwowskiego Seminarium Duchownego) w majątku Uruskich, że odbieramy to jako fakt dokonany. Zachował się list miejscowego dziedzica, wicemarszałka Galicyjskiego Sejmu Stanowego Tadeusza Wasilewskiego do Markijana z 20 października 1837 r., gdzie są takie wersy: „Zapraszam Ciebie do Juszkowicz. Znajdziesz dla siebie spokojny pokój, książki, papier i gospodarza, który będzie ci rad całym sercem”. Nie wywołuje żadnych wątpliwości, że wizyta faktycznie się odbyła. Tym bardziej, że 1837 rok był dla młodego literata szczególnym, niezwykłym: właśnie wtedy w Budapeszcie ujrzał świat almanach „Rusałka Dnistrowaja” — pierwsza książka w języku ludowym i ukraińskim alfabecie na zachodnioukraińskich ziemiach. I jednym ze współautorów był młody Markijan. A rok wcześniej napisał „Czytankę dla dzieci”. Być może nie wszyscy wiedzą, że to powszechnie używane obecnie słowo „czytanka” zapoczątkował w języku ukraińskim sławny galicjanin. Zaledwie pięć lat nie dożył Markijan do likwidacji pańszczyzny w Galicji, kiedy świeży strumień wolności przedarł się przez sieci nędzy, bezprawia, mrocznych czasów i ciemności. I krzyżami Wolności uwiecznili pamięć o tym wydarzeniu mieszkańcy Josypiwki, Pidłysia, innych miejscowości, które czczą poetę-inicjatora nowej ukraińskiej literatury w Galicji, zwiastuna jej duchowego odrodzenia. Liczna społeczność wielbicieli i zwolenników twórczości M. Szaszkewycza co roku organizuje festyny na Pidlisieckiej Górze, które odbywają się w pierwszą niedzielę sierpnia. Muzeum-rezerwat „Zamek w Olesku” — zabytek architektury XIV—XVII w. na Steciuk — docent tej samej uczelni, kandydat nauk geograficznych. Znani ludzie Oleska to duchowieństwo, działacze społeczni i polityczni, naukowcy, przedstawiciele kultury i sztuki, nauczyciele, lekarze, przedsiębiorcy, pisarze. Historia rodzinnego kraju przedstawiona jest przez pryzmat ich życia. W przedmowie autorzy książki akcentują uwagę na tym, że ochroną naszej przeszłości powinna być nie tylko troska o wartości historyczne i przyrodę rodzinnego kraju, ale i zachowanie pamięci pokoleń. I na koniec poinformujemy, że oleską „Proświtę” obecnie kieruje Andrij Parchuć (ur. 1968 r.), agronom z zawodu, żarliwy członek kółka dramatycznego z powołania. Wyróżnijmy takich energicznych członków towarzystwa: Marija Sołomka — dyrektorka Domu Ludowego; Iryna Minosora — kierownik artystyczny; Tetiana Suchostawska — sprzedawczyni; Marjan Suchostawski — przedsiębiorca; Iryna Nester — dyrektorka Domu Ludowego w Cykowie. Stronę przygotował Ihor BIDIUK, wieś Josypiwka, obwód lwowski. Mowa o urodzonym w Pidłysiu Markijanie Szaszkewyczu — kapłanie, literacie, działaczu społecznym. O duchowej bliskości z nim mają prawo mówić także bliscy sąsiedzi — mieszkańcy wsi Rozważ, Ożydów oraz mieszkańcy Humniska (miejsce jego pierwszej parafii), Nowosiółek (tutaj zakończył swoją ziemską drogę 7 czerwca 1843 r.), Sokołówki (ich proboszcz Wołodymyr Kalba kierował komitetem budowy pomnika M. Szaszkewycza), Oleska, Podhorzec, Bużka, Kniażego (tutaj odprawiał nabożeństwa ojciec Markijana).

Машинний переклад

Oleska „Proświta”: fundatorzy przyszłości, dożynki na niwie duchowego wzrostu

Jeśli jechać autostradą z Brodów do Lwowa, to na trzydziestym kilometrze z daleka widać na wysokim wzgórzu starożytny zamek. Oznacza to, że zbliżacie się do miasteczka Olesko, gdzie każda ulica, każda część miejscowości oddychają przeszłością. Świadectwem tego są na przykład takie nazwy ulic: Wałowa, Zamkowa, Pokrowa. Zachodnią część Oleska do dziś miejscowi nazywają „Puszkarnią”, bo jeszcze w ubiegłym wieku znajdowały się tu kuźnie; prawda, kuto tam nie armaty, a sprzęt rolniczy: pługi, brony, podkowy dla koni. A miejsce, które nazywają „Za bramą” — to terytorium, które ciągnie się od starego cmentarza w stronę sąsiedniego Chwatowa. O tym, że od dawna w Olesku żyli ludzie różnych narodowości, świadczą wzniesione świątynie: cerkiew Zaśnięcia Najświętszej Maryi Panny UGKC, rzymskokatolicki kościół, synagoga (prawda, zrujnowana). A zakład wody mineralnej, który pracował dziesięcioleciami i miał szeroką geografię zbytu produktów, pomnażał autorytet tego galicyjskiego miasteczka. Jest jeszcze zespół szkół zawodowych, który przygotowuje głównie mechanizatorów szerokiego profilu, robotników zawodów budowlanych. I uczą się tutaj chłopcy i dziewczęta nie tylko z obwodu lwowskiego. O tym, że ziemia oleska to ziemia bohaterów, mówią liczne prace historyczno-krajoznawcze, wydane jako osobne książki, wydrukowane w miejscowej prasie. Jest okazja wspomnieć taką postać historyczną jak wojewoda Iwaszko Presłużycz-Rohatyński, obrońca ostatniego bastionu Księstwa Halicko-Wołyńskiego przed polskimi najeźdźcami w 1432 roku. Zginął jako ostatni na samym szczycie wieży — śnieżnobiałego płótna ze złotym lwem nie miał już kto bronić. Dziewczyna Olesia, która w czasach tatarskich najazdów uciekała porannymi rosami przez uroczysko Pokrowa, aby ratować się przed niewolą, stała się legendą. Od jej imienia pochodzi zapewne nazwa miejscowości. Mieszkańcy Oleska mają z kogo być dumni: ich duchowym przewodnikiem, począwszy od 1896 roku, była taka osobowość jak ksiądz Ołeksandr Łewycki (1862—1945). Zasiewał ich dusze modlitwami, oświecał wiedzą, napełniał serca miłością do Boga i Ukrainy. Ten duchowy przywódca to jeden z fundatorów otwarcia w 1910 roku Domu Ludowego, w którym znalazło się miejsce dla „Proświty” i innych organizacji społecznych. Księdza Łewyckiego wybrano skarbnikiem, kiedy 25 lipca 1911 roku sformowano komitet budowy pomnika Markiana Szaszkewycza. Jako darczyńca przekazywał środki na potrzeby „Proświty” w Olesku i okolicznych wsiach Cyków, Terebieże. Jego udział w założeniu towarzystwa „Gospodarz Wiejski” jest szczególnie znaczący, zważywszy, że była to pierwsza we Wschodniej Galicji organizacja rolnicza, która pomagała zubożałym chłopom i uczyła ich gospodarować. W 1918 roku ksiądz był organizatorem powstania listopadowego w Olesku. Potem zorganizował członków miejscowego „Sokoła” do formacji wojskowych Ukraińskiej Armii Halickiej. Ustanowienie w 2010 roku tablicy pamiątkowej ku czci księdza Ołeksandra Łewyckiego na fasadzie Domu Ludowego jest świadectwem tego, że na zawsze pozostanie w sercach mieszkańców Oleska. W 1989 roku, kiedy wolnościowy duch naszego narodu nabierał coraz większej mocy, a na bliskim horyzoncie widać było kontury państwowości, w Olesku utworzono Towarzystwo Języka Ukraińskiego imienia Tarasa Szewczenki (dziś „Proświta”). Na jego czele stanęła pedagog Stefania Pszanśka. U źródeł tej organizacji stali także nauczyciele Wołodymyr Żołnowycz, Lubow Berezowycz. Zapoczątkowano takie sekcje: lektorską, dramatyczną, folklorystyczno-etnograficzną. Ukazywała się rękopiśmienna gazeta „Narodowa studnia”. Wielki wybuch aktywności, który przypadł na pierwsze dziesięciolecie od czasu ogłoszenia naszej niepodległości i następne pięć lat, znalazł odzwierciedlenie w takich wydarzeniach: wieczór-requiem „Jesteście na zawsze w naszej pamięci”, święto kozackiej sławy, bożonarodzeniowa szopka, hajiwki, dni szewczenkowskie, święto Oleska „Rodzie mój piękny”, uroczystości z okazji kolejnych rocznic proklamowania Zachodnioukraińskiej Republiki Ludowej. Na scenie oleskiego Domu Ludowego wystawiano sztuki „Nazar Stodola”, „Niewolnik”, „Tytariwna”, „Najmytka”, „Nie było pisane”, „Bojarynia” według utworów klasyków literatury ukraińskiej. Z okazji 650-lecia Oleska ujrzała światło dzienne książka „Strony życia i działalności znanych ludzi ziemi oleskiej”: Wydanie naukowo-historyczno-krajoznawcze / Opracowanie: S. P. Pozniak, O. W. Steciuk. — Lwów: Prostir — M., 2016. — 168 s. Krótko o autorach: Stepan Pozniak — zasłużony profesor Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego imienia Iwana Franki, doktor nauk geograficznych; Oksana... Amatorzy sceny w inscenizacji sztuki „Nazar Stodola” według utworu Tarasa Szewczenki. Fotografia z osobistego archiwum Andrija Parchucia

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

A Czerwona Armia z pieśnią „Wstawaj, strana ogromnaja” opuszcza ukraińską ziemię skrawek po skrawku… Nie wiem, czy ktoś zastanawiał się nad tym, dlaczego śpiewny naród ukraiński nie stworzył ani jednej pieśni o „ludowej” i „świętej” wojnie? Może przyczyna tkwi w tym, że bojownik-Ukrainiec nie miał już przed sobą rodzinnej ziemi, a za plecami jedynie morze łez, cierpienia i śmierci? Ale przecież nawet jedna łza rodzi pieśń. A tutaj… Czy może to państwowo-partyjne ostrzeżenie Moskwy o szkodliwości „propagandy miłości do Ukrainy” nie pozwoliło narodzić się melodii?.. Nie wiem. Ale do dziś, już ponad 70 lat, to pytanie mnie dręczy… Zniewolona przez faszystów Ukraina obudziła P. Tychynę, który odstąpił od partyjno-politycznego wierszowania i stworzył patriotyczny wiersz „Ja się utwierdzam”. W. Sosiura wbrew zakazowi pisze wiersz „Kochajcie Ukrainę”. M. Rylski o swojej miłości do Ukrainy mówi w poemacie „Pragnienie”. I O. Dowżenko nie potrafił powstrzymać swojego zachwytu heroizmem, poświęceniem w imię wolności, wielkością historii narodu ukraińskiego. Pisarz pragnął przypomnieć swojemu narodowi jego prawdziwą historię, jakim był kiedyś. W tym celu wyobrażeniowo wykreśla sześć wieków i zwraca się do czasów założenia Siczy Zaporoskiej — naszego pierwszego państwowego tworu. „Ukraina w ogniu” — to przejmująca miłość do rodzinnej ziemi. „Ukraina w ogniu” — to filozofia niezniszczalności narodu ukraińskiego. „Ukraina w ogniu” — to zdemaskowanie komunizmu, który w XX wieku uczynił Ukrainę poddaną i przyniósł zło: wojny, wielkie głody, wychowywanie Ukraińców poprzez zesłania, deportacje i rozstrzeliwania, zniekształcenie historii wschodnich Słowian od czasu „Powieści minionych lat” aż do dziś. Nie bez powodu samowładcy Putinowi książę Rusi Kijowskiej Włodzimierz wydaje się moskiewskim… Co kosztowało te sześć wieków naród ukraiński? Przypomnijmy, chodzi o czas formowania się narodów. Niestety, dla Ukraińców był to czas niszczenia narodu: nasiliły się najazdy wojskowe Turków i Tatarów, ze strony Polski — polonizacja społeczna i religijna, wpływy Litwy, i co najstraszniejsze — niszczenie ukraińskiej odrębności przez Moskowię. Rosyjski caryzm tłumił powstania. W 1764 roku zlikwidowano hetmanat, w 1775 roku zburzono Sicz Zaporoską, wprowadzono poddaństwo. Zabroniono drukowania książek w języku ukraińskim, funkcjonowania ukraińskich szkół, zabroniono wystawiania przedstawień w języku ukraińskim.

Машинний переклад

Сторінка · с. 10сторінка оригіналу ↗

Ród nasz piękny…

Wiktor KOSTIUCZENKO. Biografom Ołeksandra Dowżenki niełatwo było opisywać jego drogę życiową i artystyczną. Jest ona tak bogata w wydarzenia, fakty. Pisarz jest tak niejednoznaczny. Jest nacjonalistą, jest internacjonalistą. Zresztą w fundamentach kultu Stalina jest też kamyczek Dowżenki. Znał wodza, spotykał się z nim, pisał listy, wypełniał polecenia, wierzył w jego genialność, i trwało to do 31 stycznia 1944 roku, kiedy pisarza Dowżenkę zniszczył Stalin… Ołeksandr Dowżenko, jak nikt inny z ukraińskich artystów, wyrzeźbił w swoich utworach siłę idei narodowej, jej historię, jej jednoczącą istotę. Od samego początku twórczości temat rodu był u niego niemal głównym. Zakochany w Ukrainie, jej ludziach, pragnął w swoich utworach pokazać duchowe piękno Ukraińca, Ukrainki, życzył im lepszego losu. „Z szacunkiem do swojego rodu” tworzył filmy, pisał prozę. Rodzina, ród, Ukraina — to klucz do zrozumienia i docenienia O. Dowżenki. „W chwilach duchowego upadku i słabości myślę: po co ja tak zamęczam się losem narodu ukraińskiego, dlaczego opłakuję go, dlaczego boję się o jego los, krzyczę o jego trudnościach i cierpieniach…”. Galeria bohaterów z ludu pojawia się w scenariuszach filmowych, utworach prozatorskich O. Dowżenki. Są oni obdarzeni cechami godności, honoru, wysokiego obowiązku wobec rodzinnej ziemi. Do ich przedstawienia autor ucieka się do wysokiego stylu. Poprzez wieki i siwą starożytność wpatruje się w kozactwo, które zaczynało budować swoje państwo Sicz Zaporoską. Wpatruje się i widzi, że jego bohaterowie, chłopi, powstańcy, wojownicy, są godni swoich „pradziadów”. W zmaganiach wewnętrznych i zewnętrznych — z Tatarami, Turkami, Polakami, Litwinami, Moskalami — naród ukraiński wyrobił w sobie niepokorność wobec jakiegokolwiek zniewolenia. W wielkiej duszy Dowżenki przemawiał „głos wieków”. „Nie chcę żyć lepiej od swojego narodu, nie mogę i nie chcę żyć i widzieć niszczenia, konania mojego narodu. Chcę podzielić jego los całkowicie, do dna i bez oglądania się”. (Z „Dziennika” O. P. Dowżenki). I to pragnienie artysty spełnia się: w trudach i bojach Ukraina staje na swoje niezależne nogi… Źródła. Urodził się Ołeksandr Dowżenko w niewielkim miasteczku Sosnycia nad brzegiem, jak pisze, „zaczarowanej Desny”. Rodzina Dowżenków miała być wielka: rodzice urodzili czternaścioro dzieci. Ale umierały one jako małe. Zostali tylko Sasza i Polina. Ten czarny pas smutku i łez przebiegł przez dom Petra Dowżenki i zostawił po sobie ciężki ślad. Niewypowiedziany żal, ponad siły praca i nieporozumienia, które stale powstawały między rodzicami a babcią — wszystko to tworzyło przygnębiającą atmosferę. Matka „przepłakała całe życie”, ojciec wyładowywał złość na koniach. Często zaglądał do karczmy. Czyżby tym tłumaczył się ateizm rodziny Dowżenków? Rodzice Saszki przestrzegali Bożych przykazań, szanowali Matkę Boską, Mikołaja Cudotwórcę. Religia była jednym z dyskusyjnych tematów ojca z miejscowym popem. Główny argument zrozpaczonego mężczyzny: gdyby Bóg był, to nie dopuściłby do takiego pomoru dzieci… Na formowanie ateistycznego światopoglądu wpływały też zjawiska przyrodnicze: na Desnie często były niszczycielskie powodzie. Niepowstrzymana siła wiosennej wody waliła domy, topiła ludzi, bydło. Sasza z ojcem w łodzi udzielali poszkodowanym pomocy i sami często popadali w trudne położenie. Właśnie taki wylew na Wielkanoc opisuje Dowżenko w „Zaczarowanej Desnie”. Podpływają oni do domu, który jest po okna w wodzie. Gospodarz z rodziną na strychu. Wyciągnęli słomiane snopy ze strzechy, zrobili w dachu „okno”. Świętują. Poświątecznie się przywitali. Gospodarz nalewa kieliszek ojcu. Przeżegnawszy się, ojciec wypija i dalej, z jakąś wściekłością, przeciwstawia się żywiołowi, ratując ludzi… Bezbrzeżne przestrzenie Desny otworzyły przed Saszką zdumiewający świat przyrody, jej harmonię, jej związki z człowiekiem, zmuszały do myślenia, analizowania, marzenia, zachwycania się pięknem. Zdumiewał Saszkę ojciec — człowiek silny, pracowity, piękny. Nie na darmo mały porównywał go z Bogiem… W domowe konflikty Sasza nie wchodził. Uciekał w pole, do ogrodu, do lasu, nad rzekę, na sianokosy, i jego wzburzona natura uspokajała się. Chodził do szkoły. Wyborem zawodu nie przejmował się: podobało mu się rysowanie, żeglarstwo. Ale najwięcej, co mógł osiągnąć wiejski chłopak, to nauczycielstwo. I w 1911 roku młodzieniec wstępuje do Głuchowskiego Instytutu Nauczycielskiego, zakładu, który przygotowywał, według świadectwa Dowżenki, „rusyfikatorów kraju”. Po ukończeniu instytutu Ołeksandr otrzymuje przydział do Żytomierskiej Wyższej Szkoły Początkowej. Wykłada geografię, rysunek i wychowanie fizyczne. Kto wie, jakie źródła literackie wpływały na formowanie światopoglądu Dowżenki… Ale pewne, że wpływały. Wabiła go historia Ukrainy, epoki Mazepy i Chmielnickiego, realne wydarzenia na Ukrainie, pierwsza władza państwowa — Centralna Rada, która powstała w Kijowie w 1917 roku. Swoimi aktami państwowymi zaczęła jednoczyć naród ukraiński wokół priorytetów narodowych. Wtedy też Ukraina, Polska i Finlandia ogłosiły wyjście spod władzy Rosji. Polska i Finlandia dopięły swego. Ukraina została kolonią Rosji. O. Dowżenko wstępuje do wojska petlurowskiego. Z bronią w ręku występuje przeciwko władzy radzieckiej. Lecz Ukraińska Republika Ludowa została rozgromiona. Z wojskami Petlury O. Dowżenko wycofuje się do Polski i znajduje się w Kamieńcu Podolskim. Pod wpływem eserowców młodzieniec zbliża się do borotbistów. W Warszawie pracuje w komisji ds. wymiany jeńców. A w 1920 roku już w roli komisarza oświaty i kultury pojawia się w Kijowie. Służba czeka w Żytomierzu wyśledziła O. Dowżenkę, zakłada na „kontrrewolucjonistę” sprawę nr 11, żąda aresztowania i osadzenia w obozie koncentracyjnym. Ale i tym razem wtrąciło się kierownictwo partii borotbistów. Do aresztowania nie dochodzi. Od 1922 roku pracuje jako konsul w Berlinie. Odwiedza pracownię artystyczną. Po powrocie na Ukrainę Ołeksandr wytrwale szuka swojej drogi, rysuje karykatury na wczorajszych wspólników — Petlurę i Wynnyczenkę, przyjacielskie szarże na ukraińskich pisarzy. Jako 30-latek z powodu choroby żony Dowżenko znajduje się w Odessie. Tutaj los przywiódł go do studia filmowego. Zaczynał od rysowania plakatów. Z czasem pochłonęła go kinematografia. O. Dowżenko kręci pierwsze filmy: „Zwenigora”, „Arsenał”. O nim, jako o reżyserze, zaczęła mówić prasa. W 1930 roku kręci film „Ziemia”, który zauważono poza granicami Ukrainy. W. Poliszczuk pisał do żony, że tutaj, w Moskwie, „Ziemia” Dowżenki zrobiła „furorę”. A specjaliści włączyli go do listy dziesięciu najlepszych filmów państw i narodów. Moskwa zaś przyjęła film negatywnie: w gazecie „Izwiestija” opublikowano felieton. „Ziemia” okazała się granicą: po niej filmowcy Moskwy nie postrzegali Dowżenki jako artysty. Dowżenko szuka ochrony u Stalina. I Stalin bierze „patronat” nad reżyserem: radzi, co kręcić (na przykład „Szczorsa”, „Miczurina”). Na Ukrainie byli znani uczeni. Powiedzmy, Symyrenko. Co z wyhodowanego przez Miczurina weszło w życie? Nie wiadomo. A jabłka Symyrenki zdobyły świat walorami smakowymi i pięknem. Ale cóż poradzić? Miczurin to Miczurin. Nakręcił „Miczurina”. Stalin radzi poszukać tematów na Dalekim Wschodzie. Reżyser wierzy Stalinowi, wierzy w jego genialność, nazywa wodza „wielkim nauczycielem”, jedzie tam, nie rozumiejąc, że to sposób na zesłanie artysty z dala od Ukrainy, od problemów głodu, który rozprzestrzeniał się tam. Wygląda na to, że silny Stalin bał się Dowżenki, bał się jego utalentowanego słowa… 22 czerwca 1941 r. Niemcy napadły na Związek Radziecki. Kończył się drugi rok II wojny światowej. A jak reagował na te tragiczne wydarzenia rząd? Zalecał się do Hitlera, zawierał z nim układ o podziale Polski. Kierownictwo ZSRR ogłosiło wojnę „narodową”, „świętą”. Wojna rozpoczęła się w zdumiewających okolicznościach. W 1937 roku Stalin rozstrzelał cały skład dowódczy Armii Czerwonej. Wśród nich także dwóch Ukraińców — Jurija Kociubynskiego i Witalija Prymakowa. Z górnego szczebla prześladowania i rozstrzeliwania przeniesiono na średni: rozstrzeliwano dowódców korpusów, dywizji i brygad. Zatem zrozumiałe, że zdemoralizowana, słabo uzbrojona, taktycznie nieprzygotowana Armia Czerwona nie mogła dać należytego odporu wrogowi. Panicznie się wycofywała, pozostawiając wrogowi wsie i miasta. W jednej z bitew pod Pyrytynem ginie dowódca wojsk Kijowskiego Okręgu Wojskowego generał Kirponos. Na Charkowszczyźnie dwie radzieckie armie zostały otoczone przez Niemców. Przedstawiciel Naczelnego Dowódcy w tych armiach M. S. Chruszczow porzuca wojsko i ratuje się samolotem. 200 000 żołnierzy zostało otoczonych. Ukraina pokrywała się obozami dla jeńców. Wojska radzieckie ponosiły klęski i wycofywały się na wschód… Wraz z nimi wycofywał się Ołeksandr Dowżenko, z bólem w sercu utrwalając straszne realia odwrotu, opisując nienawiść naszych ludzi do faszystów i swoją niezłomną wiarę w siłę żołnierzy, którzy bronią Ukrainy-matki. Na koniec 1941 roku całą Ukrainę okupował wróg. Na harmonijkach ustnych Niemcy grają melodię piosenki „Katiusza” i rwą się naprzód. Ołeksandr Dowżenko (1894—1956) 31.01.1945 „Dzisiaj rocznica mojej śmierci. Trzydziestego pierwszego stycznia 1944 roku zostałem przywieziony na Kreml. Tam zostałem porąbany na kawałki, a zakrwawione części mojej duszy zostały rozrzucone na hańbę i pastwę na wszystkich zgromadzeniach. Wszystko, co było złe, niedobre, mściwe, wszystko deptało i kalało mnie. Trzymałem się rok i upadłem. Moje serce nie wytrzymało ciężaru nieprawdy i zła. Urodziłem się i żyłem dla dobra i miłości. Zabiła mnie nienawiść wielkich właśnie w momencie ich małości”. (Z „Dziennika” O. P. Dowżenki) „W utworach ukraińskiego pisarza i reżysera filmowego Dowżenki A. P., napisanych w ostatnim czasie („Zwycięstwo” i „Ukraina w ogniu”), mają miejsce rażące błędy polityczne o charakterze antyleninowskim. W związku z tym KC KP(b)U postanawia: 1. Rekomendować Wszechsłowiańskiemu Komitetowi wprowadzenie w skład Komitetu z Ukraińskiej SRR zamiast Dowżenki tow. Rylskiego M. F. 2. Rekomendować Komitetowi ds. Nagród Stalinowskich przy Radzie Komisarzy Ludowych ZSRR wprowadzenie w skład Komitetu zamiast Dowżenki tow. Jury H. P. 3. Wyprowadzić Dowżenkę A. P. ze składu redakcji czasopisma „Ukraina”. Zamiast niego zatwierdzić jako członka kolegium redakcyjnego czasopisma ukraińskiego pisarza Andrija Malyszkę. Sekretarz KC KP(b)U N. Chruszczow”. Z uchwały Biura Politycznego KC KP(b)U „O Dowżence A. P.” 12 lutego 1944 r. (Procesy narodowe na Ukrainie. — Kijów: Wyszcza szkoła, 1997. — s. 353)

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

zebrania, narady, wygłaszano wykłady, drukowano artykuły, w których gromiono wszystko, co płonęło miłością do swojego narodu, swojej ziemi. 12 marca 1944 roku O. Dowżenkę krzyżują w Kijowie na ogólnym zebraniu pisarzy, dziennikarzy i pracowników sztuki. Prawie wszyscy, którzy występowali (M. Bażan, L. Nowyczenko, O. Kopyłenko, L. Dmyterko i in.), byli jednomyślni. I tylko referat M. Rylskiego wyróżniał się rozsądkiem i rozwagą. I tego mu nie wybaczą… Wszystkim cenzorom ZSRR, komitetom obwodowym partii na Ukrainie, wszystkim wydawnictwom, redakcjom czasopism wysłano wskazówkę: nie publikować utworów Dowżenki „bez specjalnego na to zezwolenia”… „Opieka” Stalina nad Dowżenką ustała. Organom bezpieczeństwa rozwiązały się ręce. I znów wzięły się za dokładne studiowanie „burżuazyjnego nacjonalisty” Dowżenki. Szczególnie interesował ich jego związek z poetą Andrijem Małyszkiem… Po śmierci Stalina w 1953 roku nadzór nad Dowżenką osłabł. W 1956 roku w czasopiśmie „Dnipro” wydrukowano „Zaczarowaną Desnę” (nr 3). W tym samym czasopiśmie pojawił się wariant „Dziennika” (nr 3, 4). Literacka Ukraina odkrywała pisarza Ołeksandra Dowżenkę. Tak wielki był rezonans. Lecz serce Dowżenki bolało, tęskniła dusza i rwała się na Ukrainę… …W 1958 roku przyszedłem do pracy w czasopiśmie „Dnipro” jako sekretarz odpowiedzialny. Dzień pracy w redakcji zaczynał się wtedy od Dowżenki i kończył na Dowżence. Tym bardziej, że nasz redaktor naczelny Ołeksandr Pidsucha właśnie pracował z żoną Dowżenki, Sołncewą, nad „Dziennikiem”. Przywiózł on ocenzurowany przez nią wariant — z cięciami, poprawkami, opuszczeniami itp. I wszystkie jego opowieści z reguły sprowadzały się do tego, że prochy Dowżenki, jego archiwum powinny być na Ukrainie. Lecz czy będą, wątpił, bo, jak mówił, archiwum opiekują się organy bezpieczeństwa w Moskwie, a Sołncewa sprzeciwia się przeniesieniu zwłok męża. Wstrzemięźliwie, ale mówił o negatywnej roli w tym wszystkim Sołncewej. Rzeczywiście, liczne wizyty Pidsuchy w urzędach w Kijowie nie przynosiły sukcesu. Od tamtego czasu minęło niejedno dziesięciolecie, Ukraina zdobyła niepodległość, a sprawa Dowżenki do dziś nie jest zakończona. Dowżenko i jego spuścizna należą do Ukrainy. To aksjomat. Ma być pochowany zgodnie z testamentem — na Ukrainie, a jego utwory mają być wreszcie naukowo opracowane i wydane na Ukrainie. Zresztą, w ramach działań dekomunizacyjnych władz wydanie utworów Dowżenki byłoby stosowne. A jaki to głęboki materiał do nauki dla młodych artystów! I szczególnej wagi „sprawa Dowżenki” nabiera w warunkach dzisiejszego starcia Ukrainy i Rosji. Czy nie czas rządowi Ukrainy poruszyć kwestię zarówno przeniesienia zwłok, jak i przekazania archiwum? Jakoś nie jest moralne, by wielki Ukrainiec leżał na wrogiej obczyźnie, gdzie nad jego grobem wieją wiatry na Ukrainę. Literatura: Dowżenko Ołeksandr. Zaczarowana Desna. Ukraina w ogniu. Dziennik. — Kijów: Weselka, 1995. Iljenko I. W żarnach represji: opowieści o ukraińskich pisarzach (według archiwów GPU—NKWD). — Kijów: Weselka, 1995.

Машинний переклад

Сторінка · с. 11сторінка оригіналу ↗

«W moim losie szczęśliwie zbiegły się dyplom, zawód i hobby» Antonina KORIŃ:

Jeszcze małorosjanin Mykoła Hohol, który wiózł z Nieżyna do Petersburga swoją koncepcję historii Ukrainy, zauważał: „…Czego można było oczekiwać od narodu, tak odmiennego od Rosjan, oddychającego wolnością i śmiałym kozactwem, chcącego pożyć własnym życiem? Groziła mu utrata narodowości, większe lub mniejsze zrównanie praw z własnym narodem rosyjskiego samowładcy” (Hohol N. W. Pełne zebranie utworów. — 1952. — T. 9. — S. 83). Ponieważ myśl M. Hohola nie zbiegała się z samowładczą, utwór „Rozmyślanie Mazepy” w dalszym czasie nie był drukowany. „Ukraina w ogniu” — utwór wysoce patetyczny, w którym pisarz zebrał w swoim sercu wszystkie bóle narodu i wszystkie łzy, całą nienawiść i wszystkie wzniosłe słowa o jedności, i wszystko to wybuchło w nim z wielką siłą. Duma narodowa, o której zabraniano w czasach radzieckich mówić i pisać, u Dowżenki przemówiła otwarcie i, myślę, właśnie to było tym strasznym odkryciem dla wodza Stalina i popleczników. W kinopowieści „Ukraina w ogniu” O. Dowżenko uciekł się do zadziwiająco głębokiego zabiegu: wkłada w usta dowódcy Krawczyny słowa: „Sześć wieków uczyli nas różnie myśleć, poruszać się, modlić. Sześć stuleci grzali nas różnymi ogniami, oświecali nas różnym światem, rzucali w boje jednych przeciw drugim pod różnymi sztandarami…”. Pisarz nie daje charakterystyki, oceny tym różnym myślom, różnym modlitwom, różnej edukacji. Ale wzmianka o tych sześciu stuleciach, kiedy Ukraina była w kręgu niezbyt przyjaznych, a nawet wrogich państw, dała mu możliwość powiązania w ciasny węzeł wielu pokoleń patriotów, zbliżenia narodu ukraińskiego 1400 roku z XX wiekiem, kozackiego państwa Siczy Zaporoskiej i współczesnej Ukrainy. Dzięki temu zabiegowi pisarz wybiera na bohatera kinopowieści cały ród Zaporożców, ród „uczciwy”, ród „wysokiej marki”. Ich „nie uczono historii”, „nie umieli oni żyć jak należy”. Ale „nieśmiertelny głos siwych stuleci rozbrzmiewał w ciemności”. To głos jeńców w obozie. To mściciele, podobni „do pradziadów swoich”. To ich podjudzano „wykorzeniać wszystko jeden drugiego na śmiech i pośmiewisko wrogom”. Oni, „którzy przywykli tysiącleciami do siania”, stali się wojownikami. Mściciele na tyłach, wojownicy na froncie twierdzili: oni są nieśmiertelni. „Duma narodowa nie błyszczała w naszych księgach walki klasowej”. „O nasze ukraińskie państwo” walczą wojownicy-Ukraińcy. Pod ciężarem zła Po rozgromieniu kinopowieści „Ukraina w ogniu” pojawiły się w niej wstawki na cześć wodza Stalina. Na przykład: „Przeszumiały stulecia, i naszą ludową prawdę, trochę nie martwą od długiego snu, podniósł z grobu Stalin”. Pod względem emocji, pod względem stylu fraza ta jest absolutnie obca emocjom i stylowi utworu, który odkrywa stuletnie „cierpienia narodu”. Poprawiając swój tekst, O. Dowżenko naiwnie liczył na twórczą rozmowę z wodzem. Lecz rozmowa nie doszła do skutku… No, a dalej, według zwykłego scenariusza, poszły „przeróbki” miejscowej inteligencji, zaczęły się poszukiwania nowych nosicieli „idei narodowych”. Odbywały się plenum, Switłana OREŁ, Kropywnycki Pierwszym wierszem stała się kołysanka dla braciszka — Pani Antonino, słowo, twórczość artystyczna od wielu lat towarzyszą Pani. A czy pamięta Pani tę chwilę, kiedy w duszy narodził się pierwszy w życiu wers? — Miałam wtedy jakieś sześć-siedem lat. Kołysałam maleńkiego braciszka, próbowałam podśpiewywać, tak i narodziły się jakieś wersy. Było tam coś w stylu: „Ja kocham kraj mój…” Więc ja już wtedy zajmowałam się patriotycznym wychowaniem dorastającego pokolenia. (Śmieje się) A jeśli poważnie, to już gdzieś w piątej klasie pojawił się u mnie cały zeszyt z własnymi wierszami. Do dziś go przechowuję. — A pamięta Pani, jak literatura, energetyka słowa wpływały na Panią? Jakie uczucia budziły? Jak Pani ją odbierała? — Całe moje życie obok były książki. Mama przecież wykładała język i literaturę w szkole. A w naszej wsi na Czernihowszczyźnie nie było ani żłobka, ani przedszkola. Trochę pilnowała mnie babcia, ale gdzieś od trzech lat chodziłam z mamą do szkoły. Siedziałam w ostatniej ławce, czasem śmieszyłam dzieci w klasie, ale i coś zapamiętywałam. Później lubiłam czytać mamie na głos. A już gdzieś w ósmej klasie powierzano mi sprawdzanie zeszytów uczniów. Ocen, oczywiście, nie stawiałam. To już robiła mama, przeglądając przy okazji moją pracę. „Z całej naszej klasy, tylko moje marzenie się spełniło” — A co Panią najbardziej martwiło w tamtych latach? Jak kształtował się Pani światopogląd, upodobania, wybór przyszłej drogi? — Najbardziej martwiła mnie niesprawiedliwość. My wtedy prenumerowaliśmy wiele gazet, w tym dziecięcych — „Pionerskaja prawda”, „Junyj leniniec”, i zaczęłam tam pisywać. A jeszcze inne dzieci do tego wciągnęłam. Pisaliśmy, na przykład, do gazety rejonowej, że autobus do wsi nie jeździ regularnie, chleba na czas nie dowożą, kina nie przywieźli. I to miało rezonans. A czasem i pomagało zmienić sytuację. Ale najbardziej pamiętam publikację o moim koledze z klasy Waliku, chłopcu, który mi się podobał. Uratował małego, który wpadł pod lód na rzece, kiedy grali w hokeja. Tę notatkę opublikowała „Pionerskaja prawda”. Później, już w starszych klasach, ja z koleżanką Wirą Pohulaj (obecnie jest zasłużonym dziennikarzem Ukrainy) pojechałyśmy do Koriukiwki do bandurzysty i mistrza instrumentów muzycznych Ołeksandra Kornijewskiego. Był represjonowany, ale wtedy jeszcze nie rozumiałyśmy co i jak. Bardzo ostrożnie z nami rozmawiał, ciągle mówił, że nie chciałby zaszkodzić nam swoimi opowieściami. My wtedy coś napisałyśmy, ale do dziś pamiętam, że wśród pierwszych instrumentów muzycznych, które zrobił Ołeksandr Kornijewski, były skrzypce dla wtedy jeszcze młodego artysty Marka Kropywnyckiego. Oto takie paradoksy losu. — Ale przecież nie została Pani profesjonalnym dziennikarzem. — Tak wyszło, że wtedy na wydziale dziennikarstwa wymagano dwóch lat stażu, a ja go nie miałam, chociaż miałam rekomendacje z redakcji „gazety rejonowej”. Więc wstąpiłam do instytutu bibliotecznego, który też był mi bardzo bliski duchem. I nie żałuję, bo w tamtych czasach partyjnego dziennikarstwa raczej nie udałoby mi się zachować przestrzeni własnej wolności, która jest dla mnie bardzo ważna. Zamiast tego stale drukuję się w wielu gazetach, czasopismach, zajmuję się tym, co lubię i co kocham. Przypominam sobie, w szkole pisaliśmy wypracowanie — kto kim marzy zostać. Wtedy popularne były zawody geologa, kosmonauty. Ja jedna z klasy napisałam, że chcę być dziennikarzem i pisarzem. I, co dziwne, z całej klasy tylko u mnie to dziecięce marzenie się spełniło… W moim losie szczęśliwie zbiegły się dyplom, zawód i hobby. „Grafomania nie jest wcale taką złą rzeczą…” — W naszym regionie znają Panią również jako założycielkę i prowadzącą kilku klubów twórczych. Ludzie pamiętają ciepłe, pouczające czy wzruszające spotkania „Żmeni”, „Ewszanu”… — Był jeszcze „Żeń-szeń” — dla twórczych emerytów. „Żmenia” utrzymała się dziesięć lat, „Ewszan” — 20. — Wielu z tych, którzy przychodzili na spotkania tych klubów, było naładowanych twórczymi ambicjami, ale tylko niektórzy mają przyzwoity poziom. Jak udawało się Pani utrzymywać między nimi równowagę w komunikacji i zainteresowaniu? — Nie jestem tak wybitna, by uważać się za mentora, staram się rozmawiać z ludźmi jak równy z równym. Rzadko zdarzało się, bym odmawiała komuś redagowania rękopisu, może nawet nie podpiszę się swoim nazwiskiem, ale pomogę człowiekowi, który tak bardzo potrzebuje twórczego wzrostu, poczucia samorealizacji. Twórczość to bardzo pozytywna cecha, jakkolwiek by się nie przejawiała. I w tym kontekście nie powiedziałabym, że grafomania to taka zła rzecz… Twórczej osobie, a zwłaszcza takiej, która pisze, potrzebne jest odpowiednie środowisko. W nim otrzymuje możliwość wzrostu szybciej i doskonalej niż w samotności. Mamy w rejonie petrowskim niezłego poetę Hryhorija Liszczeniuka. Jest gajowym i mieszka daleko od literackich środowisk. Ale myślę, że jego wiersze nabrałyby głębszego, poważniejszego brzmienia, gdyby miał twórcze otoczenie. Przecież to wymiana wiedzy, wrażeń z przeczytanego, krytyczne uwagi i rady. Dlatego też dołożyłam niemało starań, aby stworzyć środowisko literacko-artystyczne w Dolinśkiej, gdzie spotkałam zadziwiająco wielu utalentowanych ludzi. Każdy z nich to osobowość, a razem stanowią już zjawisko dla regionu. Tak samo widzę teraz wielki potencjał w rejonie nowoukraińskim. Utalentowanych ludzi trzeba dostrzegać, jednoczyć, wspierać. „W Bułgarach imponuje mi optymizm i dążenie do zachowania siebie” — Dziś działalności bułgarskiego towarzystwa narodowo-kulturalnego już trudno sobie wyobrazić bez Pani. Co Panią tam przywiodło? — Chyba to, że ciągle dążę do czegoś nowego. Kiedyś zainteresowałam się przekładami z rosyjskiego, białoruskiego. Dla poety otwiera to nowe horyzonty, pomaga poczuć i zrozumieć, jak inny naród pojmuje znane tematy. Zapoznałam się z antologią klasycznej poezji bułgarskiej. Bardzo spodobało mi się w niej dążenie do zachowania siebie, swojej kulturowej niepowtarzalności, a jednocześnie, w odróżnieniu od nas, Ukraińców, którzy w wierszach dużo płaczemy, smucimy się — optymizmem, radością. Później z pomocą swojego kolegi Ołeksandra Kerdiwarenki zabrałam się też za współczesną poezję. Porwałam się od razu na poetę-akademika Mateja Szopkina. Stopniowo poznałam bliżej bułgarskie towarzystwo kulturalne i spotkałam tam wielu obdarzonych, nietuzinkowych ludzi. I teraz nie wyobrażam sobie swojego życia bez kontaktu z nimi, bez naszych wspólnych projektów, podróży. A jakie nieoczekiwane spotkania to daje! Jeszcze w 1992 roku w moje ręce wpadł zbiór przekładów Zachari Iwanowa. Przypadł mi do serca precyzją słowa, wyczuciem nie tylko sensu, ale i ogólnej energii utworu. Napisałam recenzję tego zbioru i została ona opublikowana w ówczesnej „Kirowohradśkiej prawdzie”. Wyobraźcie sobie moje zdziwienie i radość, kiedy spotkałam Zachari Iwanowa na tegorocznym święcie szewczenkowskim w Winnicy. A wyjazd do Warny? To miasto kilkakrotnie zdobywało tytuł stolicy kultury w Europie. W ciągu czterech dni festiwalu odbyło się tam 258 wydarzeń kulturalnych! Bardzo podoba mi się, że ostatnio także w naszym mieście zauważalnie przybyło inicjatyw kulturalnych, miejsc dla różnorodnych wydarzeń. Mam już przygotowany zbiór przekładów poetów latynoamerykańskich. Są tam głównie utwory o brzmieniu patriotycznym. Byłyby stosowne w naszym napiętym czasie. Ale na razie brak środków na wydanie. Zabrałam się też za poezję ormiańską. Teraz tłumaczę Howhannesa Tumaniana. Więc przede mną wiele ciekawych spotkań! I wszędzie mam szczęście trafiać na ludzi, z którymi mam wspólne duchowe radary. W życiu kulturalnym i literackim naszego regionu Antonina Koriń jest znaczącą postacią. Bez niej trudno wyobrazić sobie skupianie literatów, bardów, festiwale towarzystw narodowych, konkursy pięknego słowa dla dorosłych i dzieci, różnorodne jubileusze, wystawy, wydawanie antologii, a dla kogoś najcenniejszym stało się szczere słowo wsparcia doświadczonej poetki w chwili, gdy dusza dopiero wchodzi do świątyni Słowa i kulturalnego wiru. Poetka, tłumaczka, autorka ponad dwudziestu książek, działaczka społeczna, laureatka kilku nagród i wielu wyróżnień, Antonina Mychajliwna Koriń obchodzi dziś swój jubileusz.

Машинний переклад

Сторінка · с. 12сторінка оригіналу ↗

Niewiędnący kwiat

Wasyl CYMBALIUK, zasłużony nauczyciel Ukrainy, kandydat nauk pedagogicznych, członek Narodowego Związku Dziennikarzy Ukrainy, nauczyciel języka i literatury ukraińskiej w Liceum Skwyrskim w obwodzie kijowskim, m. Skwira. Miałem szczęście studiować na Uniwersytecie Kijowskim im. T. Szewczenki w czasie, gdy zaczynała się „chruszczowowska odwilż” (1955—1960). Otwarto materiały archiwalne, zaczęto wydawać utwory represjonowanych pisarzy, na uczelniach wyższych bardziej prawdziwie studiowano literaturę. Właśnie wtedy w społeczeństwie zaczęła się nowa fala odrodzenia, rodziło się „szistdesiatnyctwo” (pokolenie lat sześćdziesiątych). Powiał wiatr wolności. W literaturze pojawiły się śmiałe utwory o wysokim brzmieniu obywatelskim (tomik D. Pawłyczki „Prawda woła”, wiersz M. Rylskiego „Mowa ojczysta”). Chociaż tomik Pawłyczki od razu wycofano ze sprzedaży, my, studenci, go mieliśmy. Zapamiętaliśmy słynny aforyzm z wiersza „Kiedy umarł krwawy Torquemada…”: „Że zdechł tyran, lecz stoi więzienie!”. A o M. Rylskim opowiadano, jak na IV zjeździe pisarzy Ukrainy przeczytał swoje kramolne słowa o języku ukraińskim i cała sala biła mu brawo na stojąco przez pięć minut. Bo to było bardzo aktualne w tamtym czasie: Chcieli wyrwać język, Chcieli nogi połamać, Deptali pod szalony krzyk, Więzili, rzucali za kraty, Zrobić kaleką z kalek Ciebie chcieli, matko droga. Ci poeci nadawali ton w literaturze i wpływali swoją twórczością na młodych pisarzy. Pojawiła się plejada młodych poetów, którzy z czasem staną się dumą naszej literatury. I większość z nich formowała się w murach Uniwersytetu Kijowskiego im. T. Szewczenki, gdzie działało studio literackie im. Wasyla Czumaka, którym kierował nasz dziekan, wspaniały literat, wielki patriota Arsen Iszczuk, wykładający kurs współczesnej literatury ukraińskiej. A formowali i pielęgnowali ten kwiat naszej literatury niezapomniani wykładowcy, którzy byli ulubieńcami studentów. Na wykłady Wiaczesława Kudina z estetyki schodzili się studenci z innych wydziałów, a wykładowca języka ukraińskiego Ilja Kornijowycz Kuczerenko na zajęciach koła opowiadał o takich swoich badaniach nad tajemnicami ojczystego języka, o których nie wyczytasz w żadnych artykułach i książkach. Był bardzo prosty w relacjach ze studentami, nie stawiał się wyżej od nich, dlatego nawet chodzili do niego kolędować, a to wtedy było prawie zabronione. Arsen Iszczuk, który nie uniknął prześladowań w latach reżimu totalitarnego, przeżył wszystkie trudności ukraińskiego procesu literackiego, na wykładach opowiadał o takich rzeczach, których nigdzie nie usłyszysz. Zapamiętały się cztery wersy z poezji Wołodymyra Sosiury z lat 20., napisane w okresie NEP-u, w których przekazuje się postrzeganie rzeczywistości przez ludzi tamtego okresu w naszej historii, kiedy w życiu społecznym znów odradzały się elementy kapitalistyczne, co wywoływało niezrozumienie nawet u inteligencji. Tych wersów nie znajdziecie w żadnym tomiku poety, a Arsen Ołeksijowycz nam je cytował: Nie wiem, kto kogo mąci, A ja bym w ręce pistolet brał I strzelałby w każde tłuste oczy, W każdy kapelusz i manto strzelał. I takich wykładowców, którzy formowali świadomość narodową dorastającego pokolenia, wtedy na uniwersytecie było niemało. Dlatego też wychowała się młoda latorośl, która śmiało zamanifestowała się w literaturze pod koniec lat 50. – na początku lat 60. I jednym z pierwszych wśród nich był Iwan Dracz, który na początku lat 60. wydał swój poemat „Nóż w słońcu”. To był wybuch w poezji, bo śmiało pisano nie tylko o naszej grzesznej Ziemi, ale i o Kosmosie, stawiano aktualne problemy współczesności o przetrwaniu ludzkości na Ziemi. A wśród studentów rozpowszechniały się rękopiśmienne wiersze Wasyla Symonenki, który studiował na wydziale dziennikarstwa. Zapamiętał się jego śmiały wiersz „Gdzie teraz wy, kaci mojego narodu?..”. Pisał on nie w tak gromkim stylu jak Iwan Dracz, a bardzo prosto, po szewczenkowsku, ale jego patriotyczne słowo zapadało w duszę, zmuszało do zastanowienia się nad historią Ukrainy, która została nam odebrana: „Grzmij w dolę moją, świecie, falami pradawnego Dniepru”; „Ukraino, dopóki żyć będę, dotąd odkrywać będę ciebie” itd. To było coś nowego w poezji, takie wiersze wcześniej były zabronione. Rodziła się wśród pokolenia lat sześćdziesiątych także tak zwana „cicha liryka” — oryginalne jej skrzydło, którego wyrazistymi przedstawicielami byli poeci Wołodymyr Pidpały, Wasyl Didenko, Petro Zasenko, Stanisław Zinczuk i inni. Szczególnie przyjazne stosunki ułożyły mi się z Wołodią Pidpałym, wszak znalazł on przyjaciółkę swojego życia Nilę Andrijiwnę Momotenko w mojej „zielonokędzierzawej” Skwirze. A ja uczyłem się z Nilą w jednej szkole. Spotykaliśmy się z Wołodią nie tylko na uniwersytecie, ale i w Skwirze, gdzie zacząłem pracować jako nauczyciel. Pamiętam, jak Wołodia przychodził do nas do akademika uniwersyteckiego na Oświcie 4, nie raz nocował tutaj, bo mieszkał w drugim akademiku. Nie mógł bez poezji, która kwitła w jego sercu. Mógł wstać w środku nocy i przy księżycu układać wiersz, a rano chwalić się nam swoimi poetyckimi znaleziskami. Cieszył się jak dziecko, gdy udawało się znaleźć potrzebne słowo, które poruszało ludzką duszę. Miał w sobie coś dziecięcego, tę bezpośredniość i szczery zachwyt, subtelne wyczucie piękna słowa, bez czego nie bywa prawdziwego poety. Dlatego pisał: Kiedy umrę, zamiast mnie zostaną kwiaty, I stepy Ukrainy, i wysoka woda na Dnieprze… Zaraz po naszym z Lubą ślubie w Skwirze Wołodia odwiedził mnie z Nilą. Przyniósł swój nowy tomik „Powiesinnia” (1964). A inny tomik „Wiśniowy świat” bardzo oryginalnie podpisał: „Wasylkowi Cymbaliukowi (prawie w rym) — z miłością autor”. I tutaj bez poetyckiego rymu nie mógł się obejść. A poetycki obraz „wiśniowy świat” z tego tomiku („Spójrz na mnie, moja miłości, wiśniowymi oczami”) — to nie tylko obraz jego ukochanej, lirycznej bohaterki z cudownymi wiśniowymi oczami z „zielonokędzierzawej” Skwiry, ale i wiśniowy świat całej Ukrainy z jej czarującą przyrodą, świat dzieciństwa, ojczystej ziemi, dokąd wyrywał się zawsze swoim niespokojnym sercem poeta ze stolicy. I ten wiśniowy świat woła nas zawsze w daleką i kuszącą „do- Wasyl Cymbaliuk i Wołodymyr Drobiazko rogu — za jaskółkami”, wskazaną nam przez Wołodię Pidpałego. Pod wpływem takiej poetyckiej atmosfery zacząłem i ja układać pierwsze wiersze. A wtedy była jakaś epoka poetycka w naszym społeczeństwie, o czym bardzo obrazowo wyraziła się młoda wówczas poetka Lina Kostenko: “Jeszcze nie było epoki dla poetów, ale byli poeci dla epok”. Zbierała się ogromna masa ludzi (nawet na stadionach), kiedy występowali poeci. Moje pierwsze wiersze (cały zeszyt) trafiły jakoś w ręce młodego utalentowanego poety Wasyla Didenki, który zaczynał swoją twórczość i wydał już pierwszy tomik “Zakwitaj, kalino” (1957). Uprzejmie podpisał go dla mnie: “Przyjacielowi mojemu Wasylowi Cymbaliukowi z najlepszymi życzeniami. Wasyl Didenko. Kijów, 26 października 1957 roku”. Wasyl Didenko też miał nie głośne, a kameralne wiersze, ale głęboko patriotyczne, melodyjne, nie na darmo piosenka do jego słów “Na dolinie mgła” zdobyła wielką popularność wśród ludu. Można przytoczyć wersy choćby z wiersza “Szczęście”, którym otwierał się zbiór: Z kalinowym kwieciem nad srebrnym potokiem Całują się czule wesołe wiatry. Chodź, moje szczęście, chodź, niebieskookie, Gdzie gną się topole i szumią jawory. Od razu czuć głęboki narodowy koloryt poezji z wyrazistymi poetyckimi obrazami, które odzwierciedlają czarujące ukraińskie otoczenie. O Wasylu na uniwersytecie mówiono: “Hybryda Jesienina i Błoka, i Sosury nieślubny syn”. Wszak jego liryka jest bardzo podobna do utworów wspomnianych poetów. Tak więc w ręce Wasyla Didenki trafiły moje pierwsze wiersze. Uważnie przejrzał wszystkie (cały zeszyt), poprawił, poradził pracować nad słowem. Ten zeszyt przechowuję do dziś jako relikwię. Zapamiętała się jego jedna poprawka. W wierszu o Kijowie była taka fraza: “Niech śpiew mój niesie się w nieba błękit”. A Wasyl dał uwagę i zapisał: “kura niesie się” (był żartownisiem). Takim samym żartownisiem był i znany poeta-szestdziesiatnik Mykoła Som, z którym znałem się jeszcze z uniwersytetu (studiował na wydziale dziennikarstwa). Przyjeżdżał do mnie do szkoły w Skwirze, kiedy już nauczylowałem. Swój zbiór “Biję czołem” (1978) też podpisał humorystycznie: “Wasylowi Iwanowyczowi Cymbaliukowi — biję czołem! Mykoła Som” (też rymem i z żartem). W ogóle książka z autografem — to drogocenna relikwia. Mam ich wiele od szestdziesiatników. Oto jeszcze jeden autograf od mojego najlepszego przyjaciela ze studenckich lat Wołodii. Studenci Kijowskiego Uniwersytetu imienia Tarasa Szewczenki lat 50-tych XX wieku: od lewej do prawej Wołodymyr Pidpałyj (drugi), Wasyl Krawczenko (trzeci), Wołodymyr Drobiazko (czwarty), Wasyl Cymbaliuk (piąty), Wiktor Kowalenko (szósty)

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

spogląda na lud planety Ziemia, uświęca drogi życia, lecz my z przerażeniem uświadamiamy sobie, że w ziemskim świecie nasze drogi to codzienna ciężka walka, “I tylko łzy małe słońce świeci” (s. 26). Łzą człowiek uwalnia się od ciężarów codzienności, których nie jest w stanie pokonać, nie jest w stanie nic zmienić: “myślami wspak / schowam się / w kulę błękitnej łzy / która zawieszona / na promieniu / Słońca...” (s. 84—85). Przypomniały się myśli z listu Owidiusza do żony: “Opłakuj moje biedy: i w łzach jest jakaś rozkosz. Łzami się wypełnia po brzegi, łzami też wyprowadza się ból”. Łzą walki, siłą słowa walczyła poetka o wolność dla przyszłych pokoleń — “... ale słowo / niczym strzałę wypuszczaj je celnie” (s. 71): Słowo — nieśmiertelne. Słowo — we krwi. Pieśnią zaszlocha. Tęsknotą powstanie. Słowo nigdy nie będzie ostatnim (s. 128). Ona zwyciężyła, wszystkich zwyciężyła, i gwiazda jej płonie niezwyciężenie w wieczności — drzewo słowa, drzewo życia owocuje pachnącym piołunem stepów, niwą życia: Nie ma powrotów dla nas w przeszłość, lecz przyszłość uświęć bujnością pieśni, rozbryzgiem słowa w ewszanowym zapachu stepów! (s. 163). Wieczność wolności, pracy, pieśni, słowa ojczystego języka, “świętej wolności czysty dźwięk! /.../ moi apostołowie pól... / Zamiast pługów, zamiast cepów / podnieśli słowo...” (s. 163) — słowo prawdy, wieczności człowieka, Ukrainy... Obmyte miłością, łzą pamięci, słowo będzie żyło wiecznie, bo prawdziwa wieczność jest darowana Człowiekowi, który życie swoje położył na ołtarz walki o łzę słowa wolności: Ja na dzień zmartwychwstania przyjdę. Ja bowiem dnia tego, Boże, czekam, bo piekielny ogień nie zdoła pożreć ludzkiej wiecznej łzy... (s. 150). P. S. Jasnej pamięci Iryny Kałyneć (31 lipca 2012 r.), która żyje w naszych sercach, póki pamiętamy o niej, czytamy jej utwory, żyje czynami, ideami, które pozostawiła przyszłym pokoleniom. ————————— * Iryna Kałyneć. Małżeństwo z piołunem: poezja. — Lwów: “Spolom”, 2012. — 232 s. Pełny zbiór utworów w 8 tomach. Tom 1. własnymi siłami ukraińskie przedstawienia. W szczególności, jak donosiła “Rada” w 1908 roku, wystawiło ono dramat M. Kropywnyckiego “Daj sercu wolność, zaprowadzi w niewolę”. A jeszcze wiosną tego samego roku uczniowie przekazali 20 karbowańców datków na budowę w Kijowie pomnika Tarasowi Szewczence. I to ukraińskie kółko uczniowskie nie było jedynym w tamtych czasach na Donbasie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Myśli Bożego drzewa Rozważania o tomiku poetyckim Iryny Kałynęć „Ślub z piołunem”*

Drobiazka, który również, tak jak ja, próbował pisać wiersze na uniwersytecie, z czasem został kandydatem nauk filologicznych. W 1959 roku ukazał się zbiór Pawła Tyczyny „Do młodzieży mój czysty głos”, który podarował mi Wołodia z autografem: „Bądź zawsze młody i nigdy nie trać poczucia „czystego głosu” poezji!”. Pozostałem wierny tym słowom. Oprócz tego, że gdy przyjdzie natchnienie, piszę poezje, wydałem jeszcze w Tarnopolu dwie książki dla uczniów i nauczycieli do szkolnych kursów specjalistycznych: „W świecie poetyckiego słowa” (2011) oraz „Czarodziejski świat poezji” (2014). A oto jeszcze kilka autografów szestdziesiatnykiw: „Drogiemu pobratymcowi Wasylowi Cymbaliukowi z głębokim szacunkiem za Twoją pionierską pracę na niwie proświtańskiej. 18.05.2001 r. Stanisław Zinczuk” (zbiór poezji „Prawo wierności”, 1984); „Wasylowi Iwanowyczowi Cymbaliukowi, pamiętając nasze dawne dobre spotkania. Dmytro Czerednyczenko. 29.03.2001 r.” (zbiór poezji „Nasze ścieżki do domu”, 2000 r.); „Wielce szanownemu Wasylowi Iwanowyczowi Cymbaliukowi od serca. Iwan Dracz. 12.03.2010 r.” (zbiór poezji „List do kaliny”, 1994). Nie można nie wspomnieć dobrym słowem jeszcze jednego współtwórcy-szestdziesiatnyka, z którym przyszło mi się komunikować, uczyć na uniwersytecie, a potem pracować jako nauczyciel w rejonie Skwyry w obwodzie kijowskim. To Mykoła Fedosijowycz Kaharłycki. Po nim również pozostały książki z autografami. Oto, na przykład, autograf do książki „Oksana Petrusenko”, która ukazała się w 1973 roku: „Drogiemu Wasylowi oddaję swoją skromną pracę pod osąd. M. Kaharłycki. 18.04.1973 r.”. Na początku lat 60. przeprowadziliśmy w rejonie pierwszą olimpiadę literacką (on wtedy pracował we wsi Krywoszyjinci w rejonie Skwyry). To było prawdziwe święto literacko-artystyczne i właśnie dzięki Mykole, gdyż był on gorącym miłośnikiem sztuki, głęboko znał się na malarstwie, muzyce. Dlatego na olimpiadę literacką wprowadziliśmy, oprócz literackiej, także quizy muzyczne i plastyczne. W auli, gdzie odbywała się olimpiada, rozbrzmiewały utwory muzyczne znanych kompozytorów, demonstrowano płótna malarskie, słychać było słowo deklamatorów, którzy czytali ulubione poezje, a początkujący poeci ćwiczyli się w pisaniu wierszy, etiud pejzażowych. Mykoła był zdolny do zdumiewających i niezwykłych rzeczy. Pewnego razu na przeglądzie amatorskiej twórczości artystycznej, aby obronić honor zespołu pedagogicznego, wyszedł i zaśpiewał klasyczny utwór — arię Don Juana z opery. A o wieczorach muzycznych, które zaczął organizować dla mieszkańców wsi w Krywoszyjincach, długo zachowywała się żartobliwa opowieść o wieczorze poświęconym słynnej, ale mało znanej wtedy na wsi ukraińskiej śpiewaczce Oksanie Petrusenko. Na wieczór w wiejskim klubie zapraszało ludzi pięknie przygotowane ogłoszenie: „Śpiewa Oksana Petrusenko. Wykład czyta Mykoła Kaharłycki”. Wszyscy zebrali się w klubie. Przyszedł Mykoła. A ludzie pytają: „A gdzież Oksana Petrusenko?” (zmarła w 1940 roku). A on miał pełno płyt gramofonowych z nagraniem głosu Oksany Petrusenko, które wykorzystał w wykładzie. Taka jeszcze w tamtym czasie była wiedza ludzi o naszej sztuce. I Mykoła naprawdę starał się podnieść poziom kulturalny mieszkańców wsi, i to mu się udało. Lecz tak rzadki i utalentowany nauczyciel długo nie mógł być na wsi. Wkrótce przyjechali do rejonu Skwyry pisarze, odwiedzili Krywoszyjinci, gdzie kiedyś uczył ojciec Wasyla Kuczera, Stepan. Wtedy omawiano nową powieść Wasyla Kuczera „Głód”. I ten pisarz, nasz rodak, który był fundatorem pierwszej w rejonie Skwyry gazety rejonowej w dalekim 1930 roku „Kolektywna wieś”, wyraził opinię, że z tego nauczyciela można pisać książki, i zaproponował, aby zabrać go do Kijowa do wydawnictwa „Dnipro”, co też zostało zrobione. Mykoła tam wyrósł, bardzo wiele w swoim życiu zrobił dla ukraińskiej kultury, wydając do dziesięciu książek o ukraińskich artystach. Tacy byli szestdziesiatnyky, z którymi przyszło mi się spotkać w życiu. Ich utwory teraz studiujemy w szkole. A pamięć o nich pozostanie w naszych sercach niezniszczalna. Bohdan DIACZYSZYN, laureat nagrody imienia Iwana Ohijenki, m. Lwów Słowa ostrzymy, jak ostrza... Iryna Kałynęć ...zatarła Ukraina z oka tajemną łezkę Ihor Kałynęć Iryna Kalyneć... Jej słowo jest z nami – jak gwiazda na niebie. „Boże, na ognik do chaty zleciały się gwiazdy” (s. 12). Zleciały się, są obok, w naszych sercach, w komórkach naszej pamięci — niemożliwe jest zapomnieć, zatrzeć z naszej codzienności czyste, szczere słowo języka ojczystego: „nie leć, motylu” (s. 13). „Ślub z piołunem” — głębokie przemyślenie istoty słowa, jego sprawczości, pierwotnej wagi języka ojczystego, życia w ówczesnym systemie rzeczy poza logiką Bożego i ludzkiego bytu: „Przenieść ciężar na odrętwiałej rozpaczy... / Swoją drogę samotności / do łaski milczenia”... (s. 186). Piołun gorzki, piołun leczniczy, boże drzewko, albo bylica, jewszan (stepowy pachnący piołun)... Bogata jest Ukraina w zioła lecznicze, w twórców słowa, którzy słowem i leczą, i walczą — na straży narodu w przeszłości i teraźniejszości postawili Słowo i życie swoje złożyli na szali walki, aby zapanowało „W swojej chacie swoja i prawda”. A cóż jest ukryte za tym zwiastowaniem: I zatrąbił trzeci Anioł, i wielka gwiazda spadła z nieba, płonąc jak pochodnia. I spadła ona na trzecią część rzek i na źródła wód. A imię gwiazdy tej Piołun. I stała się trzecia część wód jak piołun, i wielu z ludzi pomarło od wód, bo stały się gorzkie... Objawienie Jana Teologa 8:10—11 Myśli piołunu naszej Iryny — Boże drzewko, które owocuje prawdą i tylko prawdą, bo prawdą ma myśleć i żyć człowiek. „Na początku było Słowo i Słowo było u Boga...” I to Słowo, które było na początku, uświęciło ziarenko słowa języka ojczystego, które za każdym razem wzrasta w nowym świecie ukraińskości prawdą, bo słowo języka ojczystego włada nami, narodem, jednocząc go w niezwyciężoną, mocno zaciśniętą pięść, od której zależy wspólny los... Słowo języka ojczystego, myśli gorzkiego i leczniczego piołunu Iryny Kalyneć po dziś dzień żywią źródlaną wodą nasze umysły, rozgrzewają nasze serca wiarą w niezwyciężony pochód narodu ukraińskiego: „Kalinowym mostem nocy / przejechał biały koń” (s. 179), bo jeszcze Ołeksandr Potebnia twierdził, „że decydującą rolę w myśleniu odgrywa słowo, język” (I. S. Zachara, „Ukraińska filozofia”). Wiktorija Sadowa twierdzi, że światło poezji Iryny Kalyneć rozjaśnia nam drogę, zagubionym w ciemności. Tak właśnie jest. Ciemność pożarła nasze serca i dusze, zaćmiła nie widzącemu światu okruchy rozumu, i Ukraina została sam na sam w walce ze złem: Oto jedność w słowie i we krwi, oto jedność daj nam dziś! Nie prosimy, Boże, wiecznej miłości, ale jedności, co silniejsza nad śmierć... (s. 136). Jedność... W jedności — nasza siła, i słowo języka ojczystego jednoczy naród: „Dla Potebni było oczywistym, że uczucie i świadomość narodowej jedności jest nie tylko rezultatem komunikacji myśli, jest ona możliwa przy jedności języka i obecności idei narodowej” (I. S. Zachara, „Ukraińska filozofia”). Są w historii ludzkości momenty, kiedy i mądrość nie pomaga, kiedy otaczający świat nie jest zdolny myśleć i jego działania pulsują lub wybuchają poza logiką bytu — przeważająca większość polityków, obywateli posługuje się swoimi mózgami, żeby liczyć, a nie myśleć: „z całym światem na jeden, / z całym światem na bój...” (s. 139). Myśli... Piołunowa samotność... W pamięci ożyła myśl: „Usamotniają się tylko silni; inni zaś — przywaleni samotnością” (Bohdan Smolak, „Alpinarium”). Mocno powiedziane, przemyślane-przemyślane; ciężko żyć i walczyć z takimi myślami w rozważaniach o tych, którzy złożyli swoje życie na ołtarzu walki o naszą wolność. Silni samotni, oniż bowiem — w ślubie z samotnością, z piołunem: O samotności uboga, rdzą wieczność zardzewiała, stało się ślepo, jak trucizna, w zamglonych oczach... ................................................................ Nie wesele, a swawola. Rozpoczęto nocy stypę. Łzy zmieniają się w perły: o moja uboga dolo! (s. 170). Myśli poezji Iryny Kalyneć obmyte łzą walki: „Jeszcze łza, jak strzała” (s. 187). Podniósłszy ręce do Boga, w bezmiernym morzu Wszechświata uświadamiasz sobie, że „Na tej ziemi nie ma dla ciebie dróg. / I świątyni do modlitwy też nie ma” (s. 26), bo „życie moje, / w którym ja / łza tylko!” (s. 27). Słońce zaś świeci,

Машинний переклад

Сторінка · с. 13сторінка оригіналу ↗

Średnioteknicy-Ukraińcy

Serhij PLEMA, Rostów nad Donem. Zdjęcia autora Dziś nikt nawet nie pomyśli, że ten zabytkowy budynek w Rostowie nad Donem ma jakikolwiek związek z historią Ukrainy. Przez ponad sto lat swojego istnienia budynek przy ulicy Krasnoarmiejskiej (dawniej Skobelewskiej) nie zmienił wyglądu zewnętrznego. Obecnie mieści się tu kolegium radioelektroniki. Na początku XX wieku była to zaś szkoła średnia techniczna, gdzie kształcono techników mechaników i chemików. Przyjeżdżali tu uczyć się także z poza granic obwodu dońskiego. W 1904 roku, jako szesnastoletni chłopak, z Kubania przyjechał Wasyl Iwanis (1888–1974), przyszły przewodniczący rządu Kraju Kubańskiego, a później działacz ukraińskiej społeczności w Kanadzie. W pierwszej księdze swoich wspomnień „Ścieżkami życia” szczegółowo opisał wydarzenia w Rostowie podczas rewolucji rosyjskiej w latach 1905–1907, udział w nich uczniów szkół średnich technicznych (oraz własny), ale… ani słowem nie wspomniał o ruchu ukraińskim w swojej placówce edukacyjnej. Dlatego o istnieniu w szkole uczniowskiego kółka ukraińskiego dowiadujemy się z kijowskiej gazety „Rada” z tamtych czasów. W 1907 roku dziennik opublikował list rostowskich średnioteknicyów na poparcie żądania kijowskich studentów dotyczącego utworzenia katedr ukraińskich na uniwersytecie św. Włodzimierza. „Pragniemy, aby w szkołach i innych instytucjach na Ukrainie wprowadzono język ukraiński — pisali średnioteknicy — aby nas, uczniów i wszystkich Ukraińców, nie kaleczono więcej językiem rosyjskim, bo i nasz język rodzimy może być językiem obywatelskim!” Ten szczery i ostry list podpisało 63 uczniów! Założone przez średnioteknicyów „Towarzystwo Ukraińców” próbowało zorganizować

Машинний переклад

Сторінка · с. 14сторінка оригіналу ↗

Kronika Ukrainy w rzeźbach Borysa Dowhania

Pomniki — wielkiemu poecie Wasylowi Stusowi w jego rodzinnych stronach w Rachniwce w obwodzie winnickim, ukraińskiemu generałowi-patriocie Mychajłowi Drahomirowi w Konotopie, rozstrzelanym w czasy komunistyczno-bolszewickie artystom przy Narodowej Akademii Sztuk Pięknych i Architektury w Kijowie, wielkiemu humaniście świata papieżowi Janowi Pawłowi II w Kijowie przy ulicy Turgieniewskiej; pomniki nagrobne Jarosławy Stećko, dyrygenta Wiktora Ikonnyka; portrety filozofa Hryhorija Skoworody, Łesi Ukrainki, poety „rozstrzelanego odrodzenia” Mykoły Zerowa; seria portretów za życia przedstawicieli pokolenia lat sześćdziesiątych — Hryhorija Koczura, Iwana Switłycznego, Leonida Hrabowskiego, Henricha Dworki; kompozycje rzeźbiarskie „Poeta i kat”, „Szmon” (albo „Archipelag Gułag”); tablice pamiątkowe z portretami wybitnych Ukraińców — malarza Ołeksandra Bohomazowa, przedstawicielki pokolenia lat sześćdziesiątych, malarki Ałły Horskiej, filozofa i oświeceniowca Mychajła Drahomanowa, autora tekstu Hymnu Ukrainy Pawła Czubynskiego. Pomnik Wasyla Stusa w jego rodzinnych stronach – we wsi Rachniwka w obwodzie winnickim, przy szkole. Rzeźbiarz Borys Dowhań przy swojej pracy „Modlitwa Chrystusa o kielich”. Początek lat 2000. Tutaj wymieniono tylko małą część dzieł, zrodzonych z serca i rąk naszego wielkiego artysty — rzeźbiarza Borysa Dowhania. Zachwyt budzą wykonane w marmurze kompozycje o tematyce filozoficzno-religijnej „Madonna z dzieciątkiem”, „Modlitwa o kielich”, „Chrystus i Judasz”. W jego pracowni czekają na ustawienie pomniki młodego Gogola, Geniusza Słowa Wasyla Stusa, inne prace. W 1999 roku w Narodowym Muzeum Sztuki Ukrainy z sukcesem odbyła się wystawa dzieł Mistrza. Przemyślenia, wrażenia i podziękowania, zapisane w księdze pamiątkowej — to najwyższa ocena twórczości Borysa Dowhania. Przedstawiamy uwadze czytelników niektóre z nich. „Bohdanowi Płachotniukowi najbardziej spodobała się „Piramida”. A starszemu Płachotniukowi — „Szmon” (albo „Archipelag Gułag”). Przypomniał mi rzeźbiarski portret Iwana Switłycznego, lata 60., Narodowe Muzeum Literatury Ukrainy setki szmonów po wszystkich więzieniach i aresztach śledczych. Artysta subtelnie i trafnie oddał w swoim dziele tę wstrętną procedurę. A ogólnie sztuka wielkiego artysty Borysa Dowhania „ma w sercu to, co nie umiera”, to — wyrazista ukraińska idea narodowa, wcielona w cudowne wizerunki Mykoły Zerowa, Iwana Switłycznego, Hryhorija Koczura, Wasyla Stusa, Mykoły Gogola w kompozycji „Mirgorod”. Mykoła Płachotniuk”. „Wdzięczny twórcy – artyście Borysowi Dowhaniowi za otrzymaną przyjemność i wzruszenie ze spotkania z wieloma Jego bohaterami. Nowych Panu, panie Borysie, dzieł i artystycznych szczytów! Najszczerzej — Jewhen Proniuk”. „Wystawa elegancka i nasycona. Żeliwny Wasyl Stus zachwyca. H. Koczur, I. Switłyczny, L. Hrabowski, H. Dworko stwarzają wrażenie, że przedstawiciele pokolenia lat sześćdziesiątych zeszli się tutaj na spotkanie w swoim dobrym towarzystwie, a zebrał ich — żywych i martwych — jeden z nich, Borys Dowhań. Twórczej inspiracji serdecznie życzy mu Nadija Switłyczna”. 4 sierpnia Mistrz kończy 90 lat. Czy nie najlepszym podziękowaniem dla artysty na jubileusz byłoby ustawienie w Kijowie pomnika Wasyla Stusa autorstwa Dowhania, który przyjaźnił się z Poetą, lepił go za życia i dawno już stworzył model pomnika Wielkiego Syna Ukrainy. Redakcja „Słowa Proświty” dołącza swój głos do głosów Pańskich wielbicieli, Borysie Stepanowyczu! Zdrowia i wielu lat życia Panu, szanowny Mistrzu! Obchody 90-lecia od dnia urodzin Borysa Dowhania odbędą się 11 sierpnia w Muzeum Pokolenia Lat Sześćdziesiątych. Początek o godzinie 16. Eduard OWCHARENKO Zdjęcia z archiwum rodziny Dowhaniów. Rzeźbiarski portret Hryhorija Koczura, Dom-muzeum H. Koczura w Irpieniu. Fragment pomnika młodego Mykoły Gogola, którego ustawienie planowane jest przy Narodowym Uniwersytecie „Akademia Kijowsko-Mohylańska”. Pomnik nagrobny Jarosławy Stećko na Cmentarzu Bajkowym w Kijowie.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Продовження статті з попередньої сторінки — фрагмент сторінки

…szaleć na cały świat — wzywała założycielka Młodzieżowej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy Oksana Lyniw. Pod Narodowym Muzeum Historii Ukrainy zgromadziło się kilka tysięcy miłośników muzyki klasycznej. Ludzi nie odstraszyła ulewa, która dzień wcześniej przeszła nad Kijowem. Kijowianie i goście stolicy długo bili brawo wirtuozom z Niemiec i Ukrainy, którzy wykonali Uwerturę g-moll Antona Brucknera; Wniebowstąpienie; Medytację na orkiestrę Oliviera Messiaena; Symfonię nr 26; Lamentację; d-moll Josepha Haydna oraz Symfonię „Malarz Mathis” Paula Hindemitha. 24 sierpnia w Kijowskim Parku im. Tarasa Szewczenki odbędzie się 5. koncert festiwalu „Otwarta muzyka miasta”, który stanie się zamykającym akordem festiwalu muzycznego w 2018 roku. Koncert zostanie poświęcony największemu państwowemu świętu kraju. „Otwarta muzyka miasta” ofiaruje przyjemność obcowania z muzyką klasyczną także w przyszłym roku. Nieodłącznym elementem każdej z jej prac są tradycyjny strój i tkaniny wnętrzarskie, charakterystyczne dla rodzinnej wsi. Dzieła mistrzyni, wyróżniające się jej własnym twórczym spojrzeniem, wyrafinowaną kolorystyką i wysokim poziomem wykonania, prezentowano na wielu wystawach, m.in. w Kołomyi (1990, 1991, 2007, 2013), Iwano-Frankiwsku (1989, 1997), Zaporożu (1991), Kijowie (1995, 1996) oraz w niemieckim Lindlar (2010). Wystawa zgromadziła szerokie grono wielbicieli twórczości Kateryny Romanenczuk. Z okazji 70. jubileuszu i otwarcia wystawy indywidualnej mistrzynię powitali: dyrektor generalna Narodowego Muzeum Jarosława Tkaczuk, z Kołomyjskiej Eparchii UGKK — ojciec Zachar Mychasiuta, proboszcz cerkwi w Kornycy, przeniesienia relikwii św. Mikołaja, ojciec Wasyl Konowaluk, przewodniczący regionalnego Związku Mistrzów Sztuki Ludowej „Żurawka” Hanna Wintoniak, przyjaciółki-mistrzynie Nadija Nykorowycz i Switłana Kostiuk, przewodniczący Kołomyjskiej Proświty Wasyl Hłaholiuk oraz inni. Jasnym dopełnieniem tego artystycznego święta były pieśni w wykonaniu zespołu „Korniczanka” pod kierunkiem Myrosława Hubczuka.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Ukraina – Niemcy: dyplomacja kulturalna

Na terenie Narodowego Muzeum Historii Ukrainy odbył się unikatowy koncert symfoniczny. Występ ten stał się jaskrawym rezultatem owocnej kooperacji Federalnej Orkiestry Młodzieżowej Niemiec (Bundesjugendorchester) oraz Młodzieżowej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy. Eduard OWCHARENKO Zdjęcie autora Ukraińską orkiestrę założono w 2017 roku z inicjatywy znanej dyrygentki Oksany Łyniw. A Bundesjugendorchester jest najbardziej prestiżową młodzieżową orkiestrą Niemiec, która już od 50 lat niesie światu przesłanie sztuki muzycznej najwyższej jakości. Ta młodzieżowa orkiestra po raz pierwszy wystąpiła w naszym kraju. To już czwarty koncert projektu „Otwarta muzyka miasta”. Trzy poprzednie odbyły się w stołecznym parku im. Tarasa Szewczenki. – Organizatorzy święta zrobili coś niewiarygodnego, wybierając na koncert symboliczne miejsce naprzeciwko Narodowego Muzeum Historii Ukrainy. Tutaj przez minione stulecia toczyła się walka o naszą wolność. Właśnie tutaj możemy uświadomić sobie cenę wolności. Dzisiaj w koncercie biorą udział muzycy, którzy wyrośli w czasie, gdy w Europie nie było już ani murów, ani granic. I jestem pewna, że Ukraina już całkiem niedługo stanie się pełnoprawną częścią Europy i nas również nie będą dzielić żadne mury. Jaskrawym przykładem takiego zjednoczenia stanie się dzisiejszy koncert – podkreśliła wicepremier Ukrainy do spraw integracji europejskiej i euroatlantyckiej Ukrainy Iwanna Kłympusz-Cyncadze. – Serdecznie witamy na wieczorze muzyki klasycznej. Koncert jest szczególny dlatego, że jest to wspólny koncert dwóch młodzieżowych orkiestr – niemieckiej i ukraińskiej. Istnieją pewne różnice między tymi dwoma zespołami, ponieważ Federalna Orkiestra Młodzieżowa Niemiec istnieje już ponad pół wieku, a Młodzieżowa Orkiestra Symfoniczna Ukrainy pojawiła się całkiem niedawno i otrzymała inspirację od niemieckiej. Bardzo się cieszę z tego, że dzisiaj możemy nacieszyć się wspólnym koncertem, który stał się możliwy dzięki wsparciu Federalnego Ministerstwa Spraw Zagranicznych Niemiec oraz strony ukraińskiej. Chcę podziękować przede wszystkim Niemieckiej Radzie Muzycznej. Wzięła ona na siebie odpowiedzialność także za stworzenie Młodzieżowej Orkiestry Symfonicznej Ukrainy. Jestem pewien, że czeka ją wspaniała przyszłość – podkreślił Ernst Wolfgang Reichel, Nadzwyczajny i Pełnomocny Ambasador RFN na Ukrainie. – Bardzo się cieszę, że nasze ministerstwo również dołączyło do tego wydarzenia. Chcę zapewnić, że będziemy nadal wspierać tak ważne projekty. Dzisiejszy koncert europejskiej młodzieży odbywa się w historycznym miejscu, gdzie kiedyś był pałac księcia Włodzimierza, który 1030 lat temu wprowadził Ukrainę do wielkiej europejskiej rodziny. Ten koncert będzie promieniował niezwykle potężną energią, która pomoże nam żyć, pracować i walczyć o wolną Europę, o pokój w naszym europejskim domu – zaznaczył dyrektor Pierwszego Departamentu Europejskiego MSZ Ukrainy Wasyl Chymyneć. – Wszyscy cieszymy się, że możemy zanurzyć się w świat muzyki, świat twórczości. Muzyka to najlepsza dyplomacja kulturalna. Dzisiejszy koncert to nowa, jaskrawa karta w historii projektu „Otwarta muzyka miasta” – opowiedziała dyrektor Departamentu Kultury Kijowskiej Miejskiej Administracji Państwowej Diana Popowa. – Jestem niezwykle szczęśliwa, bo spełniło się jedno z moich najskrytszych marzeń. Jestem niezwykle wdzięczna swojemu zespołowi, bez niego nic by mi nie wyszło. Wszystko robiliśmy z miłością. Na scenie jest 90 muzyków, wszyscy oni są bardzo młodzi. Tę sprawę robimy dla naszych dzieci, dla przyszłości Ukrainy. Każdy ma swoje marzenia. Nie czekajcie, aż pomoże wam państwo, inni ludzie, sami zacznijcie wcielać je w życie. To pomoże nam zmienić świat – zaapelowała założycielka projektu „Otwarta muzyka miasta” Marija Didkowska. – To, że dwie orkiestry występują na jednej scenie, jest naprawdę imponujące. A zaczęło się wszystko od tego, że kiedyś, będąc całkiem młodą, miałam możliwość pracować w Młodzieżowej Orkiestrze Niemiec. Zaimponowało mi, jak bardzo twórczość jednoczy i tworzy nowe motywacje dla młodych ludzi w ich rozwoju. I wydało mi się, że trzeba stworzyć coś podobnego na Ukrainie. Nasze pierwsze koncerty odbyły się w zeszłym roku. Początkowo występowaliśmy we Lwowie, potem w Kijowie, Bonn, Berlinie. Cała europejska prasa wybuchła artykułami, filmami dokumentalnymi z pięknymi tytułami o odrodzeniu ukraińskiego narodu. Pomagamy samorealizować się utalentowanej młodzieży z całej Ukrainy. W naszej orkiestrze jest 70 muzyków z małych wsi i wielkich miast kraju. Bardzo chcę dać im skrzydła do fantastycznego lotu. Zapraszam wszystkich do zostania uczestnikami tego projektu. Wiedzieć o nim, odwiedzać koncerty, stworzyć prawdziwą kulturalną drużynę, którą będziemy mogli się p-

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Masz sześćdziesiąt lat i jesteś zakochany?

Eduard OWCHARENKO Zdjęcie Andrija NAUMENKI Według fabuły wdowa Kristina (artystka Tetiana Bojko) rok po śmierci męża zamierza przeprowadzić się do innego miasta. Dawny przyjaciel rodziny, również wdowiec, Herman (zasłużony artysta Ukrainy Serhij Bojko) próbuje temu przeszkodzić, atakując Kristinę czterema „ważkimi” powodami do ponownego zamążpójścia. Będzie musiał włożyć wiele wysiłku, aby przełamać jej stereotypy i uprzedzenia. A pracownicy firmy transportowej niemieją ze zdziwienia: wynosić im spakowane rzeczy czy rozpakowywać?.. Ta fabuła jest dobrze znana kijowskim teatromanom. Jeszcze w 2011 roku Andrij Krytenko wystawił tę sztukę w Kijowskim Akademickim Teatrze Dramatu i Komedii na Lewym Brzegu Dniepru, nazywając spektakl „Cztery powody, by wyjść za mąż”. Już ósmy rok ta inscenizacja cieszy się miłością widzów dzięki utalentowanej grze zasłużonej artystki Ukrainy Switłany Zołotko oraz ludowego artysty Ukrainy Ołeksandra Hannoczenki. Również spektakl według tej sztuki był w repertuarze Kijowskiego Teatru Dramatycznego „Brawo”. A dzięki reżyserowi-inscenizatorowi Ihorowi Sławinśkiemu oraz Kijowskim Akademickim Warsztatom Sztuki Teatralnej „Suzirja” widz od niedawna po raz pierwszy otrzymał możliwość zobaczenia inscenizacji tego utworu także w tłumaczeniu na język ukraiński. Zapewne istnieje kilka powodów, aby obejrzeć spektakl „Mieszane uczucia”. Powód pierwszy. To liryczna komedia o miłości, która raczej nikogo nie pozostawi obojętnym, gdyż mowa o miłości w dość dojrzałym wieku. Przeżywszy ze swoimi wybrankami po trzydzieści lat i odprowadziwszy je w ostatnią drogę, Kristina i Herman pragną nauczyć się kontynuować życie. Powód drugi. Na scenie wspaniały duet: zasłużony artysta Ukrainy Serhij Bojko i Tetiana Bojko, którzy od początku do końca spektaklu utrzymują uwagę widzów i zmuszają ich na pewien czas zapomnieć o codziennych kłopotach. Aktorzy subtelnie czują role, Tetiana i Serhij harmonijnie uzupełniają się nawzajem. Powód trzeci. Wykwintny humor i psychologizm. Każdy żart od razu wywołuje życzliwą reakcję publiczności. Dialogi są wielowymiarowe, głębokie, szczere. I nawet pauzy brzmią. Powód czwarty. Po finałowej kurtynie pojawia się pragnienie obejrzenia spektaklu jeszcze raz. W spektaklu, oprócz głównych, są jeszcze dwie postaci – pracownicy firmy transportowej Ralph (zasłużony artysta Ukrainy Ihor Szczerbak) i Chuck (Władysław Dmytrenko). Czterem aktorom udało się stworzyć zespół, obrazy są życiowe, a każde wypowiedziane przez nich słowo widz przyjmuje z zaufaniem. Czasami reżyserzy lubią stawiać wielokropki na końcu spektaklu, aby pozostawić widzowi pole do przemyśleń. W spektaklu „Mieszane uczucia” zakończenie nietrudno odgadnąć od samego początku. Ale od tego widowisko, które dzieje się na scenie, nie staje się mniej interesujące, ponieważ widzowie pragną, aby Kristina i Herman w końcu zostali razem. Spektakl tworzy morze pozytywnej energii i dobry nastrój. Każdy nowy spektakl Kijowskich Akademickich Warsztatów Sztuki Teatralnej „Suzirja” to zaproszenie widzów do szczerego dialogu. Tutaj wybierają do swojego repertuaru inscenizacje, które staną się bliskie wielu miłośnikom teatru. Właśnie taką jest nowa praca „Suzirja” – spektakl „Mieszane uczucia” według sztuki Richarda Baera.

Машинний переклад

Сторінка · с. 15сторінка оригіналу ↗

Jubileuszowy wernisaż Kateryny Romanenczuk

Oksana JASIŃSKA W Muzeum Malarstwa na Pisankach – oddziale Narodowego Muzeum Sztuki Ludowej Huculszczyzny i Pokucia im. J. Kobryńskiego – otwarto wystawę znanej artystki, członkini regionalnego Związku Twórców Ludowych „Żurawka”, Kateryny Romanenczuk ze wsi Kornycza w rejonie kołomyjskim. Na wystawie artystka zaprezentowała około stu własnych prac: zespoły kobiecych strojów (haftowane i tkane koszule, zapaski, opinki, krajki, tkane spódnice), komplety ubrań dziecięcych, męskie koszule, dekoracyjne tkaniny użytkowe, tkane torby oraz ozdoby z koralików. Obok prac autorskich pokazano również stroje z początku XX wieku oraz zdjęcia rodzinne. Pani Kateryna haftuje od dzieciństwa – nauczyła ją mama, natomiast pasja do tkactwa pojawiła się trzydzieści lat temu, po zapoznaniu się z twórczością wsiowego sąsiada, tkacza Iwana Antoniuka, znanego na Kołomyjszczyźnie. Od tego czasu Kateryna Iwaniwna aktywnie pracuje we własnej pracowni na krośnie, stosując technikę tkania na krosnach ramowo-czółenkowych, a także haftuje różnymi technikami, które opanowała doskonale. Źródłem nat-

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Film-ostrzeżenie: nie otwierajcie tej bramy

W Ukrainie odbyła się premiera filmu „Brama” w reżyserii Wołodymyra Tychego, o którym mówi się jako o pierwszym ukraińskim thrillerze mistycznym — chociaż mistyki czy jawnego okrucieństwa w obrazie jest niewiele. Za to jest wiele powodów do przerażenia — nie dlatego, co dzieje się w życiu baby Prisi, ale w naszym życiu. Olga ŻMUDOWSKA Dzieło filmowe powstało już po tym, jak na scenie kijowskiego teatru „Mołodyj” sztuka Wołodymyra Arjewa „Stalkerzy” zdobyła sławę i miłość teatralnej publiczności. Aktorki Irma Witowska i Witalina Bibliw, których grą zachwycano się w teatrze, także w „Bramie” grają te same role — ale nie warto oczekiwać, że obraz szczegółowo powtarza spektakl. Zachowano główną linię fabularną i ideę, jednak akcenty zostały nieco przesunięte, a proroctwa-ostrzeżenia zabrzmiały głośniej i bardziej złowieszczo. Tak jak w spektaklu, baba Prisia jest odwieczną mieszkanką Polesia, niezwykle tajemniczego i mało zrozumiałego dla obcych, szczególnego, a zarazem blisko spokrewnionego ze wszystkimi innymi częściami Ukrainy kraju. Po awarii czarnobylskiej baba odmówiła opuszczenia rodzinnego domu — w przeciwieństwie do córki, która z mężem i synem przeprowadziła się na Krym, ale nie znalazła tam szczęścia, a jedynie straciła — i męża, który się zapił, nie mogąc się przyjąć wśród obcych, i syna, który stał się niepełnosprawny intelektualnie, doświadczywszy znęcania się ze strony rówieśników, którzy próbowali rozbić chłopcu głowę, aby zobaczyć „czarnobylski mózg”. Córka z synem wraca w porzucone strony do matki i próbuje żyć — w całkowitej beznadziei, bez jakichkolwiek perspektyw, z ogromną nieufnością do świata poza granicami jej lasu. I z jedynym mężczyzną — milicjantem, który opiekuje się tym terytorium, któremu może przydać się jej wciąż żywe kobiece ciało. I bez żadnej nadziei na bycie kochaną, bo milicjant jest żonaty i pojawia się w jej domu tylko dlatego, że „służba nakazuje”, a jeszcze ma nadzieję: baba Prisia znajdzie tajemne zioła i jego żona w końcu zajdzie w ciążę i urodzi potomka. W finale filmu zostaje powiedziane, że to jednak stanie się po jego śmierci — i w tym również tkwi tajemniczy znak-proroctwo. Bo obojętny na życie i śmierć bezbronnych i powierzonych mu ludzi, zgięty nieodwracalnie w strachu przed „przełożonymi”, skupiony tylko na własnym bezpieczeństwie i korzyści, nie jest godzien przedłużyć rodu. Film, właściwie tak jak sztuka, przesiąknięty jest asocjacyjnymi analogiami z historią Ukrainy. O historii dawnej lakonicznie i dokładnie opowiada czasem baba Prisia, wychowując tych niewielu ludzi, którzy są wokół niej, historia współczesna przegląda się w liniach fabularnych „Bramy”. Powiedzmy, historia śmierci wnuka baby — jakby odtworzenie realnej historii zabójstwa innego Ukraińca (Olijnyka z obwodu kirowohradzkiego) przez deputowanego Rady Najwyższej w 2010 roku, który zabawiał się polowaniem w otoczeniu kierowników prokuratury i milicji. I babine przeczucia zła, które poluje na jej wnuka, przedstawione w filmie mistycznie, w rzeczywistości są tylko głosem jej zdrowego rozsądku i życiowego doświadczenia, które podpowiadają: nieprawe i niesprawiedliwe prawa, według których zmusza się żyć naród, prowadzą jedynie do zbrodni i śmierci. Wszystkie dalsze czyny baby Prisi wyjaśniono wpływem sił mistycznych, chociaż w rzeczywistości są one całkowicie realne z punktu widzenia człowieka, który otrzymał prawo do życia na swojej ziemi od Boga, a nie od dzielnicowego milicjanta czy jakiegoś jeszcze wyższego przełożonego. Przełożeni czują się „panami życia” i nie wierzą, że za wszystko przyjdzie zapłacić. Oni właśnie otworzyli bramę między dobrem a złem — i baba Prisia zamieniła się w broń Pańską… W finałowych kadrach baba Prisia i jej wnuk — jeszcze mały i póki co zdrowy, bystry chłopiec — znajdują się w kijowskim metrze, tak jak o tym marzył przez całe swoje krótkie życie na poleskich błotach. Jeżdżą, przyglądają się stacjom… Lecz ludzie wokół nich — nie z czasów awarii czarnobylskiej, a dzisiejsi, współcześni. I kto wie, ilu babinych prototypów jedzie teraz obok nas — i czy dzisiejsi ukraińscy władcy w międzyczasie nie dobijają bramy między dobrem a złem, nie myśląc, czym wszystko się skończy. Film Wołodymyra Tychego to jeden z niewielu obrazów, który nie dyktuje wniosków i emocji, a popycha do przemyśleń. „Brama” to wielopłaszczyznowe i złożone dzieło, i ludzie, którzy uważają się za intelektualistów, powinni obejrzeć je w sali kinowej. Irma Witowska na spotkaniach z widzami kładzie na to nacisk: „Chodźcie na ukraińskie filmy — może twórcom nie wszystko się udaje, ale chodźcie — bo inaczej nie będzie ukraińskiego kina nigdy, jeśli my wszyscy nie wesprzemy go teraz, w czasie jego narodzin”. Bądźmy razem! PRENUMERATA—2018 PRENUMERATA—2018 Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok Obecnie trwa prenumerata na 2018 rok

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

ZAPOWIEDŹ

Redaktor naczelna Lubow HOŁOTA Kolegium redakcyjne Lubow HOŁOTA (przewodnicząca), Jarema HOJAN, Pawło MOWCZAN, Ołeksandr PONOMARIW, Iwan JUSZCZUK Zastępca redaktora naczelnego do spraw produkcyjnych Natalija SKRYNNYK 278-01-30 (tel./faks)

Машинний переклад

Сторінка · с. 16сторінка оригіналу ↗

Katalogiem wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą”. Katalogiem wydawnictw Ukrainy „Prasa pocztą”. Nasz kod pocztowy — 30617.

Odpowiedzialność za wiarygodność informacji ponoszą autorzy. Redakcja zastrzega sobie prawo do redagowania i skracania tekstów. Redakcja nie zawsze podziela poglądy swoich autorów. Przy wykorzystywaniu naszych publikacji odniesienie do „Słowa Proświty” jest obowiązkowe. Indeks gazety „Słowo Proświty” — 30617. Sekretarz odpowiedzialny Iryna SZEWCZUK. Dział kultury Eduard OWCZARENKO. Dział korekty Tetiana SZCZERBAK, Iryna STELMACH. Skład komputerowy Iryna SZEWCZUK, Wołodymyr ŻYHUN. Redaktor internetowy 279-39-55. Redaktor dyżurny Eduard OWCZARENKO. Księgowość 279-41-46. Adres redakcji: ul. Chreszczatyk, 10-B, m. Kijów, 01001. E-mail: slovo_prosvity@ukr.net http://slovoprosvity.org http://prosvitanews.org.ua. Korespondencja z czytelnikami — tylko na łamach gazety. Wydrukowano w spółce z o.o. „Interekspresdruk”, ul. Simji Sosninych, 3. Nakład ogólny w sierpniu — 16 000.

Машинний переклад

Емблема «Просвіта»Просвітянин