Сторінка · с. 6сторінка оригіналу ↗
Hematolog Iryna Kriaczok: „Niech będzie nie strach, a nadzieja”
Слово Просвіти, №32 за 2012 рік
Historię życia lekarki-hematologa i naukowca Iryny Kriaczok można by rozpocząć tak, jak rozpoczynały się bajki z jej dzieciństwa: „Żyła sobie dziewczynka z małym, ale czułym sercem, i zachorowała jej mama…”. Wtedy ją samą ogarnął ból, a jeszcze, wspomina, pragnienie, by w jednej chwili, jak za dotknięciem czarodziejskiej różdżki, pozbawić cierpień najbliższą osobę; pragnienie, w istocie możliwe do spełnienia chyba tylko w bajce. A w prawdziwym życiu, zrozumiała Irynka później, trzeba zostać lekarzem, aby mama kiedyś uśmiechnęła się do ciebie zmęczonym, ale szczęśliwym uśmiechem człowieka, który wyzdrowiał… Tak też się stało: dzięki Bogu, mama żyje, a sama bohaterka tego szkicu ze zwykłej niegdyś dziewczynki „przemieniła się” w znaną i szanowaną wśród kolegów i pacjentów Irynę Anatolijiwnę Kriaczok — doktora nauk medycznych, zastępcę dyrektora Narodowego Instytutu Raka, wiodącego krajowego specjalistę w swojej dziedzinie. W końcu to dziecięce pragnienie uzdrowienia mamy określiło nie tylko jej życiowy wybór, ale stało się też bodaj pierwszą próbą charakteru. Przecież od razu do stołecznego instytutu medycznego dostać się nie udało, chociaż szkołę ukończyła ze złotym medalem. Piątka na pierwszym egzaminie wstępnym — i legitymacja studencka w rękach, ta swoista przepustka do jeszcze nieznanego świata medycyny. Ale — czwórka, i zabrakło jej jednego punktu, by przejść przez konkurs. W następnym roku powtórzyła próbę i jednak dostała się do Kijowskiego Instytutu Medycznego imienia akademika O. Bohomolca. Ukończyła go z wyróżnieniem, a pod koniec nauki postanowiła zostać hematologiem. — Dlaczego? — Na szóstym roku studiowaliśmy hematologię. Wydawało mi się wtedy, że to specjalność, która ma dość jasne algorytmy, jak postawić diagnozę, robiąc analizę krwi, badając szpik kostny. Z biegiem czasu przekonałam się, że się nie pomyliłam. Po ukończeniu uczelni — przydział: staż kliniczny w Instytucie Medycyny Radiacyjnej, gdzie wczorajsza studentka rozpoczynała karierę zawodową na różnych stanowiskach. Dwie dekady, do 2008 roku — jako młodszy pracownik naukowy, pracownik naukowy, starszy pracownik naukowy w oddziale transplantacji szpiku kostnego. — Dyrektorem instytutu był wtedy Wołodymyr Hryhorowycz Bebeszko — kontynuuje opowieść Iryna Anatolijiwna — a moim mentorem — kierownik oddziału hematologii Wiktor Iwanowycz Kłymenko, niestety już nieżyjący. W 2000 roku rozpoczęliśmy przeszczepianie komórek macierzystych krwi obwodowej. Była to nowa, po raz pierwszy wdrożona na Ukrainie metoda… Zapewne był to jej czas rozkwitu, wypełniony po brzegi codzienną praktyką i poszukiwaniami naukowymi w oddziale metod leczenia zachowawczego; w końcu — obrona rozprawy doktorskiej, która w języku profesjonalistów brzmi tak: „Optymalizacja ścieżek diagnostyki i leczenia chorych na choroby limfoproliferacyjne o niskim stopniu złośliwości”. Stale rozszerzały się jej zainteresowania naukowe, wśród których: chemioterapia chorób onkologicznych i onkohematologicznych; opracowywanie i doskonalenie krajowych standardów diagnostyki i leczenia chorych o profilu onkohematologicznym, kontrola nad ich wdrażaniem do praktyki ochrony zdrowia; opracowywanie nowych i doskonalenie istniejących metod leczenia chorób limfoproliferacyjnych. Ten jej czas rozkwitu — to także 130 publikacji naukowych, 4 monografie, 4 wynalazki, 6 zaleceń metodycznych… Oczywiście, w każdym środowisku zawodowym są ludzie, którzy robią karierę, i czasem — nic więcej. Robią ją różnie, jest na to niemało sposobów. Powiedzmy, urodzić się w wpływowej rodzinie. Albo — ubierać się na szaro, trzymać się w cieniu i nie wykazywać inicjatywy, wspierając tylko „potrzebnych” kolegów. Licząc na to, że karierowiczostwo — to zawsze początek czyjegoś końca. A jeśli jesteś kobietą? Kiedyś ktoś niewesoło zażartował, że kobietom kariera przychodzi trudniej niż mężczyznom, przecież nie mają żon, które popychałyby je do przodu. Chociaż kariera, dokonana własnym wysiłkiem, zawsze jest pewniejsza od kariery wybrukowanej niskimi pokłonami czy protekcją jakiegoś wpływowego wujka. Moim zdaniem, Iryna Kriaczok nie robiła kariery w potocznym rozumieniu tego słowa, a po prostu dzień po dniu stawała się sobą, czuła się swojo w środowisku ludzi samowystarczalnych. Dwóch — Wołodymyra Bebeszkę i Wiktora Kłymenkę — już wymieniono. Tutaj można dołączyć także Ihora Borysowycza Szczepotina, którego nie zawiodło wyczucie zawodowe, gdy zaprosił do ówczesnego Kijowskiego Instytutu Onkologii osobę, która znajdowała się w rozkwicie swojej kariery. Powierzył jej kierowanie oddziałem chemioterapii, gdzie leczą się chorzy na złośliwe choroby krwi, a do tego — funkcję swojej zastępczyni ds. pracy organizacyjno-naukowej. Bez wątpienia, każde stanowisko kierownicze — to przede wszystkim odpowiedzialność. A także — umiejętność pracy w zespole, łączenia wysiłków różnych specjalistów, prowadzenia ich za sobą. Tylko wtedy można liczyć na sukces, i to, nawiasem mówiąc, nie tylko zawodowe credo, ale i postawa życiowa Iryny Kriaczok. Z drugiej strony, któż powie, że to łatwe — łączyć praktykę lekarską, działalność naukową i kłopoty organizacyjne. Ale Iryna Kriaczok podchodzi do tego spokojnie, z należytym zrozumieniem. Jak do zwykłej europejskiej praktyki, kiedy naukowcy wdrażają w życie swoje osiągnięcia naukowe. — Czy można taką sytuację porównać do ogrodnika, który hoduje drzewo, aby potem skorzystać z owoców swojej pracy? — Pani porównanie jest bardzo poetyckie — uśmiecha się Iryna Anatolijiwna. — W rzeczywistości optymalizujemy podejścia do leczenia, staramy się udoskonalić już istniejące metodyki. I dodaje, że bardziej chciałaby opowiedzieć o kierowanym przez nią oddziale na sześćdziesiąt łóżek, w którym leczy się choroby limfoproliferacyjne. To — lwia część chorych na chłoniaki. Jest ich na Ukrainie bardzo wielu, uważa specjalistka, ponad 25 tysięcy w rejestrze według danych krajowego rejestru nowotworów; liczba ta, niestety, z roku na rok rośnie. — Czy tylko w naszym kraju? — Nie, to — ogólnoświatowa tendencja, uwarunkowana wieloma przyczynami. Jedną z nich — podnosi się długość życia; ludzie żyją dłużej, a wysoki odsetek zachorowań na chłoniaka — właśnie w podeszłym wieku. Aby walczyć z tymi chorobami, stosujemy nowoczesne metody leczenia, wypracowane przez nas i za granicą. — Czy są pewne standardy w tym zakresie? — Tak, w 2007 roku na Ukrainie opracowano je zarządzeniem Ministerstwa Zdrowia i leczymy, wychodząc z tych standardów czy protokołów; są sukcesy także społeczności światowej. Opracowano niemało nowych preparatów, wyniki wyleczalności takich chorych są znacznie lepsze, niż to było, powiedzmy, dwadzieścia lat temu. — Jakie czynniki sprzyjają temu najbardziej? — Bardzo ważne jest zdiagnozowanie choroby na wczesnym — pierwszym, drugim stadium, wtedy szanse na wyleczenie, na długotrwałą remisję, na przeżycie są znacznie wyższe. Bardzo ważne jest, by nie tracić czasu. Nie zamykać oczu na te czy inne objawy choroby, nie udawać, że problemu nie ma, a pójść do lekarza i wyrazić wszystkie swoje wątpliwości, aby to schorzenie zostało jak najwcześniej zdiagnozowane. Wtedy też proporcjonalnie lepsze są wyniki leczenia. — Zapewne ważny jest tutaj także profesjonalizm samych lekarzy, wymiana doświadczeń specjalistów… — Tak, regularnie przeprowadzamy spotkania, sympozja, gdzie omawiamy problemy branży z krajowymi i zagranicznymi kolegami. W tym celu jeździmy z kolegami poza granice kraju, zapraszamy do siebie specjalistów światowej klasy z tego czy innego problemu. Z reguły ci, którzy choć raz odwiedzili Ukrainę, stają się naszymi przyjaciółmi, my nadal kontynuujemy współpracę z nimi. Taka międzynarodowa kooperacja — to światowy standard. Jedna osoba, jeden kraj może coś zrobić. Ale po to, aby wyniki były bardziej znaczące, konieczne jest łączenie wysiłków ludzi i krajów. — Jakie to kraje? — Jest ich niemało: Szwajcaria, Szwecja, Austria, Niemcy, Francja, USA… — Czy wchodzi do ich liczby Kuba, ten mały kraj z wielkim sercem, jak nazywają go dziennikarze; jest on także znany ze swoich osiągnięć w dziedzinie, którą i Pani się opiekuje — w szczególności tym, że tam już od ponad dwóch dekad z chorób krwi leczą się dzieci z Ukrainy… — Kuba aktywnie i skutecznie działa w sensie pokonywania choroby. Ma swój program, skutecznie współpracuje z Czarnobylskim Funduszem Młodzieżowym, któremu przewodniczy Ołeksandr Bożko. Wiem, że u siebie w domu Kubańczycy praktycznie bezpłatnie leczą i rehabilitują ukraińskie dzieci. Ale u nas są dorośli klienci. Chociaż i w naszym instytucie jest oddział, gdzie leczą się dzieci. Co prawda, nie z nowotworami hematologicznymi, a onkologicznymi. — Co Pani pomaga pracować, pewnie, nawet z uśmiechem na ustach robić sprawę, utkaną z bólu i nadziei? — Mamy zgrany zespół, bardzo postępowego dyrektora instytutu — profesora Ihora Borysowycza Szczepotina. Pod jego kierownictwem dawny instytut onkologii zyskał status Narodowego Instytutu Raka. Wreszcie oddano do użytku nowy budynek chirurgiczny, który przez dwie dekady był niedokończoną budową. Teraz są tam pacjenci, testowane są nowoczesne metody leczenia. W ciągu ostatnich lat znacząco odnowiła się baza materialno-techniczna, pojawił się nowy sprzęt diagnostyczny i leczniczy. A zatem są możliwości rozwijania nauki i praktyki tej dziedziny onkologii, pracy na poziomie międzynarodowych standardów. Szkolimy naszych młodych lekarzy i naukowców za granicą, aby zdobyte tam wiedzę wdrażali u nas. — Zapewne w życiu zawodowym lekarza są przypadki, których inaczej jak szczęśliwymi nazwać nie można. Ale przecież bywają i niepowodzenia, nie zawsze leczenie kończy się pomyślnie. Wtedy co: chwile rozczarowań, zwątpienia, momenty rozpaczy?.. — Na to prawdziwy lekarz po prostu nie ma prawa. Chociaż on, oczywiście, nie jest wolny od uczuć. Tutaj ważne jest, by nie zapominać, że życie się nie kończy, że czekają na ciebie inni chorzy, którzy pokładają w tobie nadzieję. Więc nie trzeba opuszczać rąk, pracować, aby jak najczęściej widzieć oczy człowieka, który po chorobie wraca do normalnego życia. I takich jest bardzo, bardzo wielu, zostają rodzicami, kontynuują swoje aktywne życie zawodowe. Lubię widzieć ich, kiedy po zakończeniu leczenia przychodzą do nas na kontrolne badania — piękni chłopcy i dziewczęta, którzy razem z nami, lekarzami, zwyciężyli niebezpieczną chorobę. — Ważne jest też wsparcie Pani wysiłków ze strony państwa, uwaga darczyńców, artystów… — Niestety, państwo obecnie nie może rozwiązać wszystkich problemów. I nie tylko w medycynie.
Dlatego w tej sytuacji nasze stanowisko polega na wielokierunkowym działaniu. Wielowektorowym. Dotyczy to zarówno działalności praktycznej, jak i naukowej oraz postawy obywatelskiej. Staramy się zwrócić uwagę społeczeństwa na nasze problemy. Chcę z radością zaznaczyć, że wielu nieobojętnych ludzi wychodzi nam naprzeciw, podaje pomocną dłoń. Współpracujemy z organizacjami charytatywnymi, które swoimi datkami wspierają społeczną i psychologiczną rehabilitację chorych. Niedawno, na przykład, na swoim zebraniu darczyńcy postanowili pomóc naszemu oddziałowi dziecięcemu w zakupie endoprotez. Na uwagę mediów nie narzekamy. Wspieramy pacjentów nie tylko jako medycy, ale i moralnie. Prowadzimy arteterapię, koncerty i inne wydarzenia, aby chorzy nie czuli się wyrzuceni poza nawias życia.Zamiast posłowia Tak już, niestety, bywa, że zdrowia ludzie nie cenią, dopóki nie przyjdzie choroba. A i wtedy — czyż, szczerze mówiąc, najpierw nie wykorzystują „szansy”, by jej nie zauważyć, zamiast od razu zwrócić się do lekarza? Przyczyny tego są różne — od niedbałego stosunku do najcenniejszego ludzkiego bogactwa (mówiąc: co ma się stać, niech się stanie) po — częściowo — zwątpienie w siłę rodzimej medycyny. Czasami człowiek boi się diagnozy — jakby strach był w stanie uzdrawiać. Szuka ratunku gdziekolwiek, tylko nie tam, gdzie mogą go rzeczywiście uratować. I wtedy następuje nieuniknione. Na szczęście nie zawsze, ale wtedy uniknąć go jest o wiele trudniej. Więc dopóki jest choroba, będzie nie tylko strach, ale i nadzieja. I — uzdrowienie z dolegliwości, choćby najniebezpieczniejszej, za jakie nie bez powodu uważa się choroby onkologiczne i hematologiczne. Takich historii ze szczęśliwym zakończeniem Iryna Anatolijiwna Kriaczok, zastępca dyrektora Narodowego Instytutu Raka, doktor nauk medycznych, mogłaby opowiedzieć niemało. Każda z nich zapada w pamięć na długo, ale ona pragnie, aby jak najwięcej uśmiechów jaśniało na twarzach byłych pacjentów, uzdrowionych z choroby. A na wszystkich konferencjach prasowych, z anteny telewizyjnej i radiowej, w prasie nie męczy się podkreślać: aby zwyciężyć chorobę, bardzo ważne jest, by zwrócić się do lekarza w porę. A teraz krótko — jedna historia, czyli przypadek kliniczny, mówiąc językiem zawodowym, zapisana z jej ust. Do nich na oddział zwróciła się młoda dziewczyna, mająca już od ponad roku chorobę — chłoniaka. Jest to nowotworowa choroba układu limfatycznego, która charakteryzuje się powiększonymi węzłami chłonnymi. Jej diagnozę podejrzewano. Ale ona nie wierzyła w tak straszną diagnozę; obeszła lekarzy, ale nie onkologów, nie hematologów, lecz lekarzy specjalności pokrewnych, medycyny niekonwencjonalnej. Czym tylko się nie leczyła w ciągu tego roku! I tylko straciła czas. Bo przez ten rok choroba przeszła z wczesnego stadium do ostatniego. — I kiedy wreszcie znalazła się w szpitalu, to przez kilka dni nie mogliśmy rozpocząć specjalistycznego leczenia, bo pacjentka była w skrajnie ciężkim stanie. Martwiliśmy się: czy wytrzyma chemioterapię, która ma swoje powikłania. I mimo wszystko odważyliśmy się, zaryzykowaliśmy… Od tego czasu minęły prawie trzy lata. Leczenie zakończyło się sukcesem i teraz ta dziewczyna jest zdrowym człowiekiem. Odkryła w sobie zdolności do malowania. Obecnie nie tylko sama maluje piękne obrazy, ale i innym ludziom toruje drogę do sztuki, otworzywszy centrum rozwoju twórczego. Niedawno przychodziła na badania kontrolne. Teraz jest w ciąży i ma urodzić dziecko. To — jej nowe narodzenie. Gdyby jeszcze trochę pochodziła nie do tych lekarzy, mówi Iryna Kriaczok, to tej dziewczyny nie udałoby się uratować.Ołeksandr KAWUNENKO, m. Kijów
«Слово Просвіти», CC BY 4.0; machine translation from Ukrainian by Prosvita.Digital · PDF у Вікісховищі ↗ · Машинний переклад
